Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 1880 5578738 5560928 2026-06-19T01:38:49Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - своите наместо својте 5578738 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{внимание}} {{Инфокутија за филозоф | region = Западна филозофија | era = [[Филозофија од XX век]] | color = #B0C4DE | image = Bertrand Russell smoking in 1936.jpg | image_caption = Бетранд Расел | image_size = | name = Бертранд Артур Вилијам Расел, Трет Ерл Расел | birth = {{birth date|df=yes|1872|5|18}}<br />[[Трелех]], [[Велс]], [[Обединето Кралство]] | death = {{death date and age|df=yes|1970|2|2|1872|5|18}}<br />[[Пенриндајдрет]], [[Велс]], [[Обединето Кралство]] | school_tradition = [[Аналитичка филозофија]]<br />{{awd|[[Нобелова награда за литература]]|1950}} | main_interests = [[Етика]], [[епистемологија]], [[логика]], [[математика]], [[филозофија на јазикот]], [[филозофија на науката]], [[религија]] | influences = [[Евклид]]{{·}}[[Платон]]{{·}}[[Готфрид Лајбниц|Лајбниц]]{{·}}<br />[[Дејвид Хјум|Хјум]]{{·}}[[Џорџ Едвард Мур|Џ. Е. Мур]]{{·}}<br />[[Џон Стјуарт Мил|Мил]]{{·}}[[Готлоб Фреге|Фреге]]{{·}}<br />[[Лудвиг Витгенштајн|Витгенштајн]]{{·}}<br />[[Џорџ Сантајана|Сантајана]]{{·}}[[Алфред Норт Вајтхед|А.Н. Вајтхед]]{{·}}<br />[[Томас Пејн|Пејн]]{{·}}[[ЏУзепе Пеано|Пеано]]{{·}} | influenced = [[Лудгив Витгенштајн|Витгенштајн]]{{·}}[[Алфред Џулс Ајер|Ајер]]{{·}}<br />[[Рудолф Карнап|Карнап]]{{·}}[[Курт Гедел|Гедел]] {{·}}<br />[[Карл Попер|Попер]]{{·}}[[Вилард Ван Орман Квајн|Квајн]]{{·}}<br />[[Ноам Чомски|Чомски]]{{·}}[[Џон Ленгшо Остин|Остин]]{{·}}[[Саул Крипке|Крипке]]{{·}}[[Мориц Шлик|Шлик]]{{·}}[[Алфред Тарски|Тарски]]{{·}}[[Фридрих Вајсман|Вајсман]]{{·}}[[Доналд Дејвидсон|Дејвидсон]]{{·}} [[Артур Стенли Едингтон|Едингтон]]{{·}}[[Алан Тјуринг|Тјуринг]]{{·}}[[Хана Арент|Арент]]{{·}}[[Жил Вијмен|Вијмен]]{{·}}[[Џон Мекдауел|Мекдауел]]{{·}}[[Сатиш Кумар|Кумар]]{{·}}<br /> [[Гарет Еванс|Еванс]] {{·}} [[Родерик Чисхолм|Чисхолм]] | notable_ideas = [[Логички атомизам]], [[теорија на]] , [[сознание со запознавање]] и [[сознание по опис]], [[Раселов парадокс]], [[Раселов чајник]]. }} '''Бертранд Расел''' ([[анг.]] ''Bertrand Russell''), ([[18 мај]] [[1872]] - [[2 февруари]] [[1970]]), англиски [[филозоф]], кој беше активен во разни области од научната, филозофска и општо културната дејност. Студираше [[математика]] и [[физика]] во [[Кембрички универзитет|Кембриџ]]. Во [[1950]] година ја доби [[Нобелова награда за литература|Нобеловата награда за литература]]. Беше на чело на антинуклеарното движење во Британија и претседател на [[Суд за утврдување на воените злосторства во Виетнам|Судот за утврдување на воените злосторства во Виетнам]]<ref>[https://plato.stanford.edu/entries/russell/ Bertrand Russell]</ref>. Уште во млади години се заинтересирал за математиката и математичката филозфија. Во таа смисла тој ја пишува едната од своите најрани работи која се однесува за Лајбниповата филозофија. Потоа тој е привлечен од работите на Пеано и неговата школа собрана околу математичките формулари, кој се интересираше за основите на математиката и изработи погоден симболизам за нивното изразување. Наскоро тој се запозна со работите на Фреге и ја откри сета нивна величина и сето знаење. Тој резултатите на школата на Пеано и Фреге ги обипшти и ги разви на класичен начин, достигајќи врвен дострел во тритомната „[[Принципија Математика]]“, дело што тој го напиша заедно со Вајтхед, англиски филозоф и математичар. Спротивставувајќи се на [[апсолутен идеализам|апсолутниот идеализам]] на Бредли и другите неохегелијанци во Англија, Расел, како и филозофот Мур, изградија сфаќење кое сметаше дека трба да се оди во насока нанаивниот материализам, кој признава дека не е вистина само знаењето за Апсилутот, знаењето за тоталитетот на нрштата, туку и знаењето за парциалното, посебното. Ова го води кон тврдењето дека релациитене се внатрешни својства на предметите, туку дека тие се во однос на предметот нешто надвореѓшно. Отаму релационите судови не можат да се сведат на атрибутивни, туку претставуваат нешто самостојно. Така кај асиметричните релации (е поголем), (е помал) не може да се каже дека тие се својства на предметите, бидејЌи ние можеме предметот А да го определиме како голем или мал, зависно од тоа со каков друг предмет тој се сооднесува. Сепак, Расел увидува дека на секое нешто за што може да се зборува со смисла не може да му се придаде реално постоење. Затоа Расел со теоријатаза сведување на основните поими на нај мала мера и изведувањето на сите други од нив настојува проблемот за природата на поимите да го остави отворен. Големо влијание во науката и филозофијата изарши Раселовото делење на исказите на смислени и бесмислени. Тоа произлезе во врска со логичките парадокси што Расел ги откри кај Фреге, како и парадоксите на теоријата на множеството што тој ги откри кај Кантор. Ова разликување Расел го направи во својата прочуена теорија на типовите. Според оваа теорија, треба да се прави разлика меѓу вистинските и лажните искази, т.е. на исказите со смисла, смислените оскази, и бесмислените оскази кои не се ни вистински ни лажни. До ова Расел доШол расудувајЌи дека за една реченица да биде смислена не е достатно таа да биде образувана според граматичките правила. Не е достатно да се води сметка само за редот на зборовите во реченицата, за местото на [[субјект]]от и [[предика]]тот, итн, бидејќи има сосема добро формирани реченици кои при сето тоа пак се брсмислени, на пример кога ќе речеме: Цезар е прост број. Отаму се потребни дополнителни правилакој ќе забрануваат и такви реченици и со тоа ќе ја стеснат употребата на граматичките правила. За да ги одбегнеме овие и сличните парадокси којшто го уриваат сето она Што се сремеше Фреге, Расел се зафати да изработи една теорија која стана прочуена и им зададе многу маки на математичарите и логичарите. Тоа е теоријата на типовите. Оваа теорија се состој во следново: Според Расел постојат различни логички типови: единки, класи, класи од класи, класи од класи од класи итн. Исказите што се однесуваат на индивиуите се разликуваат од исказите што се однесуваат на оние на класите, и од оние за класите од класи. Така имаме исказаи од прв ред, искази од втор ред итн. Затоа еден предикат може да има смисла само во тој случај ако стој до определен тип на субјект. Расел направи уште една мошне важна дистинкција. Имено тој ги дели поединците на елементарни или искази за поединците или нивните својства и односи и воопштени, за класите и нивните својства и односи. Елементарните искази тој понатаму ги дели на атомарни, што не можат да се расчленуваат понатаму на прости искази како свои конституенти, и молекуларни искази, кои содржат искази како свои конституенти. Од молекуларните искази особено се важни функциите на вистинитоста. Расел настојува да даде дефиниција на бројот. Со тоа тој настојува овој основен математички поим да го свед на логичкиот поим на класа. Со тоа се докажува дека математиката се сведува на логиката, и задачата на логицизмот е постигната. Оваа дефиниција Расел ја дава слична на онаа на Фреге, само што тој сега се служи со обемна терминологоја. Благодарејки на својата теорија на типовите тој е во состојба да ги одбегн логичките парадокси, а благодарејќи на својата упростена симболика што тој ја гради поаѓајќи од онаа на Пеано, може да ги обопшти сите досегашни достигањаво формалната логика и да даде еден величествен систем кој е класичен во смисла на својата величина. Расел бројот го дефинира како класа насите оние класи што се слични на неа. Поимот, пак, слични тој го дефинира како својство на два или повеќе класи меѓу нивните членови да може да се воспостави кореспонденција едно-едно. Со терминот слични се одбегнува кругот во дефинирањето. Од дефинирањето на природните броеви Расел минува на дефинирањето на рационалните броеви како суредени парови на природните броеви. На пример: + 2 и -2 е суреден пар броеви во однос на нулата од [[бројна оска|бројната оска]]. Ирационалните броеви ги дефинира како рационални броеви што имаат горна и долна граница, а имагинарните броеви како суредени парови од реалните броеви. Кога ќе се земе предвит дека и поимот на класата се дефинира со поедноставни логички поими, се доаЃа до тоа со мал број не дефинирани логички поими да се изведе целата лигика и математика а со неколку логички аксиоми да се изведат сите ставови на логиката и математиката. Целиот систем е изведен од 9 недефинирани поими и 20 аксиоми. Теоријата на дескрипцијата на Расел, поаЃа од рсзликувањето на два вида познаниа- со запознавање на предметите, познание со запознавање и познание со опис. Првото се добива со непосредното запознавање, сетилно восприемање на предметите, а другото се добива со посредство на некој друг кој ни го опишува предметот дека има такви и такви свијства, дека стои во таков и таков однос со другите предмети, итн. Отаму и симболите со кои се служиме во јазикот можат да бидат од два вида: едните ги именуваат предметите. Тие стојат за предметите, ги застапуваат нив.Тие можат да бидат употребени изолиранп, без контекст, сами по себе. Такви симболи се личните именки, општите именки во конкретна употреба и имињата на сетилните квалитети. Од друга страна имаме симболи коишто своето значење го добиваат дури откако ќе го знеме контекстот во кој се употребени, нивната врска со другите зборови на реченицата. Тие не може да стојат одделено, бидејќи не ќе можат да се разберат. Тие се сложени симболи и имаат употребно значење. Тоа се дескрипции (описи). Расел укажува дека честопати во обичниот и научниот јазик се прикрива оваа разлика, па дескрипциите се прикажуваат како имиња, па им се бара соодветниот објект на кои тие би можеле да се однесуваат. Расел настојува да ја објасни логичката структура на дескрипциите. Реченицата: Сегашниот крал на Франција е ќељав , тој ја претставува со симболите коишто содржат егзистенцијален квантификатор: (Зџ) ( фџ. гџ) или со зборови: -Постои барем еддно џ што да е секогаш крал на Франција и да е ќељав. Со ова се одбегнуваат оние последици за кои погоре зборуваме, имено, зад секој израз за субјектот од исказот да бараме постоен објект.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.britannica.com/biography/Bertrand-Russell/ |title=Bertrand Russell British logician and philosopher |accessdate=2021-02-04 |archive-date=2021-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126183904/https://www.britannica.com/biography/Bertrand-Russell |url-status=dead }}</ref> == Дела == * „[[Проблемите на филозофијата]]“ ==Наводи== {{наводи}} {{Нобелова награда за литература}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Расел, Бертранд}} [[Категорија:Бертранд Расел| ]] [[Категорија:Англиски филозофи]] [[Категорија:Англиски математичари]] [[Категорија:Англиски логичари]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за литература]] [[Категорија:Членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Носители на британскиот Орден за заслуги]] [[Категорија:Англиски нобеловци]] [[Категорија:Британски нобеловци]] [[Категорија:Апсолвенти на Кембричкиот универзитет]] [[Категорија:Историчари на филозофијата]] [[Категорија:Родени во 1872 година]] [[Категорија:Починати во 1970 година]] [[Категорија:Емпиристи]] [[Категорија:Починати од грип]] ee1hdme1cam4b0ds3rhjwfkvm97uvcw 0 2149 5578797 5578044 2026-06-19T08:31:36Z EUPBR 119386 5578797 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за град | тип = | име = Загреб | изворно име = Grad Zagreb | друго име1 = | друго име2 = | друго име3 = | слика = Montage of major Zagreb landmarks.jpg | сл-големина = | опис = | знаме = Flag of Zagreb.svg | знаме-големина = | знаме-врска = | грб = Coat of arms of Zagreb.svg | грб-големина = | грб-врска = | локација = Zagreb within Croatia.PNG | лок-големина = | лок-коментар = Местоположба на Загреб<br />на картата на Хрватска | lat_dir = N | lat_deg = 45 | lat_min = 49 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 15 | lon_min = 59 | lon_sec = 0 | временска зона = [[Средноевропско време|CET]] (UTC +1) | вз-лето = [[Средноевропско летно време|CEST]] (UTC +2) | прекар = | прекар изворно = | прекар2 = | прекар2 изворно = | прекар3 = | прекар3 изворно = | прекар4 = | прекар4 изворно = | мото = | мото изворно = | доселување = | основан од = | основан во = [[1094]] | старо име1 = | старо име2 = | старо име3 = | старо име4 = | авто = ZG | празник датум = | празник име = | поштенски код = 10000 | повикувачки број = 01 | официјална страница = [http://www.zagreb.hr/ www.zagreb.hr] | земја = {{знамеикона|Хрватска}} Хрватска | поделба-тип1 = Жупанија | поделба-име1 = Град Загреб | поделба-тип2 = | поделба-име2 = | поделба-тип3 = | поделба-име3 = | поделба-тип4 = | поделба-име4 = | општини = | административна распределба = | населби = | градоначалник = Јелена Павчиќ Вукичевиќ (в.д.) | партија = | површина = 641,29<ref name="odel za statistika">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.zagreb.hr/zgstat/o_zagrebu_stat.html |title=''Gradski zavod za prostorno uređenje - Odjel za statistiku'' |accessdate=2007-11-13 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011040234/http://www.zagreb.hr/zgstat/o_zagrebu_stat.html |url-status=dead }}</ref> | копно = | вода = | паркови = | надморска височина = 122–1,035 | латитуда = | лонгитуда = | клима = | население = 801&nbsp;554 | година на попис1 = 2001<ref name="odel za statistika" /> | мажи = | жени = | високо = | средно = | основно = | неписмени = | густина на население = 1&nbsp;214,9 | година на попис2 = | етнички групи = }} '''Загреб''' ({{langx|hr|Zagreb}}) — [[главен град]] на [[Хрватска|Република Хрватска]], најголем [[град]] во Хрватска по број на жители. Историски гледано, Загреб израснал од две населби на два соседни рида, [[Градец (Загреб)|Градец]] и [[Каптол (Загреб)|Каптол]], кои го сочинуваат јадрото на денешен Загреб, неговиот стар град. Денес Загреб претставува административен, деловен, културен, сообраќаен и научен центар на Хрватска. И по местоположбата и својата култура, Загреб спаѓа во градовите на [[Средна Европа]]. Стариот и Новиот град се сметаат за споменици на културата кои успеале да го сочуваат чувството на [[среден век|средниот век]] и [[барок]]ниот период. == Географија == Загреб се наоѓа во [[Централна Хрватска]], на југозападниот дел на [[Панонска Низина]], на просечна надморска височина од 122м, под јужните падини на планината [[Медведница]], на брегот на реката [[Сава]], која во подрачјето на градот е претежно низинска [[река]]. [[Сава]] има типично дождливо-снежен режим со висок водостој на [[пролет]] и на [[есен]], а низок во летото, што доведува до големи осцилации на водостојот на самата река. Шумите покриваат дури 30,45% од територијата на градот (како управна заедница). Долината на [[река]] [[Сава]], некогаш претставувала континуиран појас на [[шума]]: вбри и тополи, а денес се присутни само малку деградирани дрвја од тој вид. Во пониските делови на [[Медведница]], до 400м надморска височина и на ридовите, на благите падини, преовладува храст, граб, бука и див кастен. Над таа граница, од 300м до 800м надморска височина, доминира буката, која над таа висина се меша со ела. Земјоделските површини во градот зафаќаат дури 31,84%, додека останатите површини (првенствено градежен дел) зафаќаат 37,71% од територијата на градот. === Природни одлики === [[Слика:Zagreb SPOT 1038.jpg|мини|лево|250п|Сателитска снимка на Загреб]] Поширокото подрачје на Загреб изградено е од карпи од магматски, седиментен и метаморфен тип. Загрепското подрачје е зона за појачани сеизмички активности како последица на интензивните тектонски движења. Сеизмичноста изнесува од 7 до 9 степени по [[Меркалиева скала]].<ref name="ГрЗгПО">{{cite web |url=http://puo.mzopu.hr/default.aspx?id=746 |title=Seizmologija zagrebačkog područja |access-date=27 јануари 2021 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305154556/http://puo.mzopu.hr/default.aspx?id=746 |url-status=dead }}</ref> Два важни премини поминуваат низ загрепското подрачје, савски премин, кој се пружа на падините на [[Вукомерички гори]], и медведничкиот премин, кој се пружа на потег од [[Жумберачка гора]] - [[Медведница]].<ref name="ГрЗгПО" /> === Клима === Според Кепеновата класификација на [[клима]], Загреб има континентална клима со топли лета. Просечната годишна [[температура]] на воздухот во градот изнесува 11,4°С, средна јануарска [[температура]] на воздухот изнесува -0,1°С, додека средната [[температура]] во [[јули]] изнесува 20,7°С. Годишно вкупно има 844мм врнежи, додека на [[Медведница]] годишно паѓа 50% повеќе (1238мм). Врнежите во текот на годината се релативно рамномерно распоредени. [[Снег]] годишно просечно се појавува и трае околу 40 дена. Просечен број на денови со [[снег]] е 4. Во текот на годината најчесто дуваат слаби ветрови со североисточен и југозападен правец. Годишно Загреб има 26 дена со силен, а 2 дена со олуен ветер. Најмногу денови со грмежи проследени со врнежи се во топлиот дел од годината (од [[април]] до [[септември]]). Годишно во Загреб има 2.030 сончеви ласови, додека на [[Медведница]] бројот на сончеви часови е нешто поголем, бидејќи во ладниот дел од годината (од [[октомври]] до [[март]]) во Загреб е честа појавата на [[магла]].<ref>{{cite web |url=https://worldweather.wmo.int/en/city.html?cityId=70 |title=World Weather Information Service - Zagreb |website=worldweather.wmo.int |publisher=World Meteorological Organization |access-date=27 јанури 2021}}</ref> {{climate chart|Загреб |- 4|3|63.7 |- 4|5|41.2 |0|11|51.3 |4|15|63.5 |9|20|77 |13|23|96.6 |14|25|81.5 |14|25|89.9 |10|22|86.5 |6|15|74.1 |1|8|82 |- 2|3|63.7 |float=right |source=[http://www.wordtravels.com/Cities/Croatia/Zagreb/Climate -{Zagreb Climate Data}-] (температура) и [http://klima.hr/klima.php?id=mjes&param=01 Државен хидрометеоролошки завод на Хрватска] (врнежи) }} == Историја == === Праисторија === [[Слика:Andautonia.jpg|мини|лево|250п|Андаутонија]] [[Слика:Kamenita vrata N.jpg|мини|десно|250п|Каменити врати, некогашен дел на одбранбениот систем на Градец, денес една од сочувани градски врати и смбол на Загреб]] [[Слика:Zagreb Lotrščak Tower 1.jpg|мини|десно|250п|Кула Лотршчак, екогашен дел на одбранбениот систем на Градец, денес една од сочувани градски врати и смбол на Загреб]] Населбите на поширокото загрепско подрачје постојат уште во праисторијата. Во прештерата [[Ветерница]], на југозападната страна на планината [[Медведница]], која на палеолитските ловци им служела како склониште или живееалиште, пронајдено е камено оружје и орудие, како и остатоци од огништа на човековите предци кои биле современици на крапинскиот [[прачовек]]. Староста на остатоците датира од околу 40.000 години.<ref name="ГрЗгИПи">{{cite web |url=http://www.pp-medvednica.hr/Medvednica_hr/Medvednica_kultura2.htm#Veternica |title = Park prirode Medvednica — Kulturna baština — Lokaliteti |publisher = pp-medvednica.hr |access-date=20 септември 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926204101/http://www.pp-medvednica.hr/Medvednica_hr/Medvednica_kultura2.htm#Veternica |archive-date=26 септември 2011 |url-status=dead}}</ref> Трагите на живот се пронајдени и во долината на [[река]] [[Сава]], каде е пронајдено бронзено орудие и гробови на културни полиња со урни, наречени според начинот на сахранувањето на покојниците. === Антика === За време на [[Римско Царство]] на подрачјето на Загреб, поточно на местото на денешното [[село]] [[Шчитарјево]] во близина на [[Голема Горица]], се наоѓала [[Андаутонија]], староримска населба и [[општина]]. На местото на [[Андаутонија]] до пред римската се наоѓало илирска населба. [[Андаутонија]] се наоѓала на десниот брег на [[река]] [[Сава]] на местото каде се наоѓа римскиот пат [[Сисција]]-[[Петовио]] ([[Сисак]]-[[Птуј]]). Со Археолошките ископувања се откриени бадеми, некрополи, термален комплекс со [[вода]], канализација и систем за загревање на просторија, траги на пристаништа и предмети од свакодневниот [[живот]]. [[Андаутонија]] губи на значење во периодот од [[4 век]] до [[7 век]] за време на [[Големата преселба на народите]]. === Среден век === Континуираната [[историја]] на градот Загреб може да се прати од [[1094]] [[година]] каде унгарскиот [[крал]] [[Ладислав I]] ја основал Загрепската епископија на [[Капитол (Загреб)|Каптол]].<ref name="ЗгПов1">{{cite web |url=http://www.zagrebcity.com/hr/zagreb/ |title=Povijest Zagreba |publisher=zagrebcity.com |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718150638/http://www.zagrebcity.com/hr/zagreb/ |archive-date=18 јули 2011 |url-status=dead}}</ref><ref name="ЗгПов2">{{cite web |url=http://www.zagreb.hr/default.aspx?id=1081 |title=Službene stranice Grada Zagreba — O Zagrebu |publisher=Zagreb.hr |access-date=27 јануари 2021}}</ref><ref name="ЗгПов3">{{cite web |url=http://www.zagreb-touristinfo.hr/?id=34&l=h&nav=nav2 |title=Turistička zajednica Grada Zagreba — Kratka povijest Zagreba |publisher=zagreb-touristinfo.hr |access-date=27 јануари 2021}}</ref> Во [[1134]] [[година]] издадена е и писмена одредба во која се споменува основач на епископијата [[крал]] [[Ладислав]], прв загрепски епископ со свештеништво. Таа повелба е прва писмена трага за Загрепската епископија. Во [[1217]] [[година]] е довршена посветената црква, која тешко настрадала при нападот на [[Татари]]те во [[1242]] [[година]].<ref>{{cite web |url=http://www.glas-koncila.hr/katedrala_povijest.html |title=Povijest katedrale |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090224194130/http://www.glas-koncila.hr/katedrala_povijest.html |archive-date=24 февруари 2009}}</ref> Преживеаното население побарало спас во шумите на [[Медведница]]. По заминувањето на [[Татари]]те дел од населението се вратило на повисокиот брег кој од соседната бискупска населба бил одделен со потокот [[Медвешчак]]. Унгарскиот [[крал]] [[Бела IV]], кој и сам се повлекувал пред Тетарите, во знак на благодарност за сигурно прибежиште, на новата населба [[Градец]] и нејзиното население, им доделил признание. [[Градец]] така станал слободна кралска област.<ref name="ЗгПов1" /><ref name="ЗгПов2" /><ref name="ЗгПов3" /> Се проценува дека Загреб тогаш имал околу 1000 жители. === Нов век === [[Слика:Zagreb-Valvasor.jpg|мини|лево|250п|Загреб во [[1689]]. [[година]]]] [[Слика:Zagreb Gornji grad.jpg|мини|десно|250п|Горниот дел од Загреб]] Загреб првпат се споменал како [[главен град]] на [[Хрватска]] во [[1557]] [[година]].<ref name="ЗгПов1" /><ref name="ЗгПов2" /> Во текот на [[17 век]] и [[XVIII век]] катастрофални пожари повеќепати ја уништувале населбата. Со постепена изградба на куќите од изгорениците со време е ограничена разорна моќ на чести големи пожари. Во [[1664]] [[година]] во Загреб е основана првата [[печатница]].<ref name="ЗгПов3" /> Во [[1669]] [[година]] е основа [[Загрепски универзитет]].<ref name="ЗгПов2" /> Тогаш [[Цар на Светото Римско Царство|царот на Светото Римско Царство]] [[Леополд I (Свето Римско Царство)|Леополд I]] го потврдил правото на универзитето со повелба од Кралската академија. Во меѓувреме во [[1667]] [[година]] избиле тешки и крвави битки во предградието и на мостот преку потокот кој го делел градот на две населени места. Помеѓу жителите од двете населени места често се појавувале спорови и недоразбирања. Со време недоразбирањата, престанале. Во [[1742]] [[година]] во Загреб постоеле 560 куќи со 5.600 жители. Дваесет и пет години подоцна, во [[1767]] [[година]]. Кралското собрание веќе го одредило Вараждин за свое повремено седиште. Но, по големиот пожар во Вараждин во [[1776]] [[година]] во кој е уништена и зградата на Кралското собрание, во Загреб трајно се преселиле големите управи, судски и училишни установи, како и значаен дел од племињата.<ref name="ЗгПов1" /><ref name="ЗгПов2" /> === 19 век === Во почетокот на [[XIX век]] во Загреб живееле 7.706 жители и тој број бил во постојан пораст. Во [[1834]] [[година]], со преуредување на стариот градски дел на Загреб го добил првиот постојан театар, а во [[1847]] [[година]] во Хрватскиот сабор, хрваткиот јазик е прогласен за службен [[јазик]] со што е заменет дотогашниот службен [[јазик]] - латинскиот. Револуционерната [[848]] [[година]] Загреб, како и останатиот дел на [[Европа]], бил едно од најбурните политички случувања. Средишниот градски [[плоштад]] истата година бил преименуван во [[Јелевачев плоштад]]. Со „царскиот пакет“ од [[7 септември]] [[1850]] година споени се дотогашните делови на Загреб во единствена населба, со што се создале услови за забрзан развој на модерен средноевропски [[град]]. Тоа било време на големо градење, во кој прераснало ново урбано средиште, [[Долен Град]]. За тоа време на [[Трњ]] и [[Трешњевец]] настанала неплански градена населба со сиромашен слој на граѓани, додека на шумовитите брегови се градел резиденцијалниот дел од градот. Во [[1862]] [[година]] низ градот поминала првата железничка станица. Пругата е изградена како јужен крак на пругата [[Виена]]-[[Љубљана]]-[[Трст]] и го споила ѕидниот мост преку Загреб со [[Сисак]]. Следната [[година]] во работа е ставена и градската плинара. ВО [[1866]] [[година]] во Загреб е основата Југословенската академија за образование и уметност, денешната [[Хрватска академија на науки и уметности]]. Во истата [[година]] на централниот градски плоштад поставен е споменик на [[Бане Јелачиќ]] и довршена е изградбата на православната црква на Плоштадот [[Петар Прерадовиќ]]. Во [[1867]] изградена е загрепската синагога, а во [[1874]] [[година]] Загреб добил нов [[универзитет]]. Во [[1874]] [[година]] воведена е јавната планинска расвета, а во [[1878]] [[година]] започанл со работа и градскиот водовод. На [[9 ноември]] [[1880]] [[година]], Загреб бил погоден од силен [[земјотрес]] во кој многу згради биле оштетени, но без поголеми човечки жртви. По оштетувањата кои настанале од земјотресот, започнала обнова на Каптола и загрепската катедрала, која тогаш го добила градскиот изглед. Првата телефонска линија во Загреб е воспоставена во [[1881]] [[година]], а од [[1886]] [[година]] се воведува јавниот телефонски сообраќај. Првиот [[трамвај]], Загреб го добива во [[1891]] [[година]], а една година подоцна, изградена е главната железничка станица - Државен колодвор - кој ја проектирал главниот инженер, на унгарските државни железници [[Ференц Фаф]]. <gallery perrow=6> Слика:Banski dvori.jpg| Зграда Бански двор од [[1809]]. година Слика:Mirogoj Cemetery Front.jpg| Влез на гробиштата [[Мирогој]] изградени во [[1876]]. година Слика:Trg1880.jpg| [[Плоштад Бане Јелачића (Загреб)]] [[1880]]. Слика:Croatian Academy of Science and Arts.JPG| Зграда [[Хрватска академија на науки и уметности]], денес [[Хрватска академија на науки и уметности]] од [[1880]]. година Слика:The Zagreb Cathedral renovated according to designs of Hermann Bolle (end of 19 century).jpg | Слика:Zagreb Glavni kolodvor 1.JPG| Зградата на главната железничка станица од [[1892]]. година </gallery> === 20 век === [[Слика:Zagreb Ilica.jpg|мини|десно|250п|Пешачка зона на Илица]] [[Слика:Mamutica Zagreb vrh.jpg|мини|десно|250п|„[[Мамутица]]“ у [[Нов Загреб]]]] [[Слика:Zgrada Kockica Zagreb.jpg|десно|мини|250п|Зграда Коцкица на Присављ, изградена во 1968. година]] [[Слика:Zagreb.bogovic.street.j1.jpg|мини|лево|200п|Боговиќева улица]] На преминот во [[XX век]] во Загреб живееле 61.000 жители. Наставено е големо проширување на градот и градската содржина во која центарот на градот го добил денешниот изглед. Градот се шири на исток спрема Пешеница и на запад кон Чрномерец. Првите два стални бископи во Загреб отворени се во [[1906]] [[година]]. Следната година во работа е пуштена првата јавна електрана, па почунва изградба на електрична мрежа и првите куќни приклучувања. Доцното воведување на [[електрична енергија]] во Загреб се препишува на договорот помеѓу Градскиот поглавар и плинарата која имала концесија на јавна планинска расвета. Исто така, во истата [[година]], основана е и библиотеката наменета за граѓаните и која го претставува алштатот на денешните градски книжари. Електричниот [[трамвај]] го заменил трамвајот во [[1910]] [[година]]. Пред крајот на Првата светска војна и во првите години после него отворени се и големи факултети и високи школи, меѓу кои и Медицинскиот факултет ([[1917]]),, Земјоделсско-шумарскиот факултет ([[1919]]), Ветеринарен факултет ([[1924]]) и др. Во [[1921]] [[година]] во Загреб првпат се потпишани над 100.000 жители, поточно 108.674. По војната на растојанието помеѓу железничката пруга и реката [[Сава]] се градат раднички населби. По војната започнува уште еден циклус на изградба и индустријализација на градот, кој за тоа време континуирано и демографски расте. Загреб воедно и станува административен центар, прво НР, а потоа и [[СР Хрватска]]. Во [[1950]] [[година]], Загреб станува и управно-територијално проширен. На градот му се приклучуваат многу мали дотогашни самостални населени места: [[Подсусед]], [[Стењевец]], [[Врапче]], [[Шпанско]], [[Млинови]], [[Грачани]], [[Шестине]], [[Ремете]], [[Маркушевец]]. Загреб на десниот брег на [[Сава]] почнува да се шири од [[1957]] [[година]], кога почнува изградба на први големи станбени четврти, најпрво [[Савски Гај]] и [[Запруџа]]. На просторот на [[1953]] [[година]] попишани се 2.000 жители изграден е нов дел на градот во кој денес живеат повеќе од 100.000 жители. Во индустриската зона на Житњак истата година почнува изградба на постројка [[Органско-хемиска индустрија]]. Во [[1964]] [[година]] Загреб е погоден од најголемата природна катастрофа во неговата историја. Во октомври надојдените води на [[Сава]] се излеале од речното корито и полавиле површина од околу 60кm². За да се избегнат опасности од нови излевања и поплави, во [[1971]] [[година]] е завршен системот на нови савски насипи и доводен канал [[Сава]]-[[Одра]]-[[Сава]]. Во [[есен]], истата [[година]], Загреб за време на Храватската пролет бил упориште на студентски демонстрации. Во [[1975]] [[година]] отворен е и хотелот „[[Интерконтинентал]]“, прв хотел од висока категорија во Загреб. Следната [[година]] завршена е и најголемата и тогаш најголема работна зграда во Загреб, популарно наречена „[[Загрепчанка]]“. Во Загреб, на [[8 октомври]] [[1991]] [[година]], три месеци по [[Брионска деклараија]], стапила на сила уставна одредба на Хрватскиот сабор од месец [[јуни]] истата [[година]], за самосталност на [[Хрватска]], со Загреб како [[главен град]]. Во летото [[1991]] [[година]] во Загреб се одивани пуцања околу касарната [[ЈНА „Маршал Тито“]], но интензивни борби не постоеле па градот е поштеден од разорувања. Со потпишувањето на Сараевското примирје на [[3 јануари]] [[1992]] [[година]], постигна е [[договор]] за повлекување на [[ЈНА]], чии единици се повлечени во текот на истиот месец. Во [[мај]] [[1995]] [[година]], Загреб бил мета на ракетен напад во кој погинале 6 цивили, а ранети најмалку 175. По признавањето на самосталноста на [[Хрватска]], од страна на многу држави, во Загреб започнуваат да се отвораат многу амбасади од кои прва ја отворила [[СР Германија]]. Со воведување на новата територијална организација во [[Република Хрватска]] формирани се 20 жупании и Град Загреб, исто така со статус [[жупанија]]. Во Загреб исто така се наоѓа и центар на соседната [[Загрепска жупанија]]. <gallery> Слика:Croatian State Archive.jpg| Зграда на државниот Храватски архив [[1913]]. година Слика:Staritrgburze.jpg| Плошта Бурза [[1930]] година Слика:TrgBurze1.jpg| Зграда на Хрватската народна банка Слика:Zagrepcanka dan.jpg| Облакодер ''[[Загрепќанка]]'' од [[1976]]. година (до [[2005]]. Највисока зграда во Загреб) Слика:Zgrada HRT Zagreb.jpg| Зграда на Хрватската Радио Телевизија од [[1984]]. година Слика:NSK Zagreb.jpg| Зграда на националната универзитетска библиотека во Загреб од [[1995]]. година </gallery> == Демографија == На пописот на население од [[2011]] година, град Загреб имаше 790.017 жители, од кои во самото населено место Загреб 688.163. ===Град Загреб=== {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="16" | Број на жители според пописот<ref name=autogenerated1>[http://www.dzs.hr - Republika Hrvatska - Državni zavod za statistiku: Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001.]</ref> |- | [[1857]] || [[1869]] || [[1880]] || [[1890]] || [[1900]] || [[1910]] || [[1921]] || [[1931]] || [[1948]] || [[1953]] || [[1961]] || [[1971]] || [[1981]] || [[1991]] || [[2001]] || [[2011]] |- | 48.266 || 54.761 || 67.188 || 82.848 || 111.565 || 136.351 || 167.765 || 258.024 || 356.529 || 393.919 || 478.076 || 629.896 || 723.065 || 777.826 || 779.145 || 790.017 |- |} ===Загреб (населено место)=== {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="16" | Број на жители според пописот<ref name=autogenerated1 /> |- | [[1857]] || [[1869]] || [[1880]] || [[1890]] || [[1900]] || [[1910]] || [[1921]] || [[1931]] || [[1948]] || [[1953]] || [[1961]] || [[1971]] || [[1981]] || [[1991]] || [[2001]] || [[2011]] |- | 32.203 || 37.001 || 48.136 || 60.910 || 87.239 || 109.029 || 140.815 || 227.838 || 325.223 || 361.564 || 442.768 || 579.943 || 656.380 || 706.770 || 691.724 || 688.163 |- |} ====Попис [[1991]]==== {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="1" | Загреб |- | [[1991]]. |- | {{Кружен графикон | мини = центар | опис=вкупно: 706.770 | ставка1 = [[Хрвати]] 594.323 | износ1 = 84.09 | боја1 = #4169E1 | ставка2 = [[Срби]] 44.384 | износ2 = 6.27 | боја2 = #FF0000 | ставка3 = [[Југословени]] 14.218 | износ3 = 2.01 | боја3 = #8B008B | ставка4 = [[Бошњаци|Муслимани]] 11.247 | износ4 = 1.59 | боја4 = #228B22 | ставка5 = [[Словенци]] 6.299 | износ5 = 0.89 | боја5 = #FF55A3 | ставка6 = [[Албанци]] 2.526 | износ6 = 0.35 | боја6 = #4B3621 | ставка7 = [[Црногорци]] 2.332 | износ7 = 0.32 | боја7 = #C19A6B | ставка8 = [[Македонци]] 1.707 | износ8 = 0.24 | боја8 = #FF7E00 | ставка9 = [[Унгарци]] 1.033 | износ9 = 0.14 | боја9 = #665D1E | ставка10 = [[Чеси]] 973 | износ10 = 0.13 | боја10 = #B94E48 | ставка11 = [[Роми]] 902 | износ11 = 0.12 | боја11 = #91A3B0 | ставка12 = [[Евреи]] 392 | износ12 = 0.05 | боја12 = #F0DC82 | ставка13 = [[Германци]] 296 | износ13 = 0.04 | боја13 = #BDB76B | ставка14 = [[Италијанци]] 261 | износ14 = 0.03 | боја14 = #007FFF | ставка15 = [[Украинци]] 249 | износ15 = 0.03 | боја15 = #7FFF00 | ставка16 = [[Руси]] 214 | износ16 = 0.03 | боја16 = #F400A1 | ставка17 = [[Словаци]] 203 | износ17 = 0.02 | боја17 = #9966CC | ставка18 = [[Бугари]] 144 | износ18 = 0.02 | боја18 = #FF9966 | ставка19 = [[Полјаци]] 127 | износ19 = 0.01 | боја19 = #800020 | ставка20 = [[Русини]] 117 | износ20 = 0.01 | боја20 = #00416A | ставка21 = [[Романци]] 105 | износ21 = 0.01 | боја21 = #08E8DE | ставка22 = [[Турци]] 77 | износ22 = 0.01 | боја22 = #006A4E | ставка23 = [[Грци]] 68 | износ23 = 0.00 | боја23 = #0087BD | ставка24 = [[Австријци]] 56 | износ24 = 0.00 | боја24 = #9F8170 | ставка25 = [[Власи]] 7 | износ25 = 0.00 | боја25 = #96C8A2 | ставка26 = други 621 | износ26 = 0.08 | боја26 = #FFBF00 | ставка27 = неопредел. 14.498 | износ27 = 2.05 | боја27 = #C154C1 | ставка28 = регион. опр. 1.297 | износ28 = 0.18 | боја28 = #66424D | ставка29 = непознато 8.094 | износ29 = 1.14 | боја29 = #A2A2D0 }} |- |} ===Демографска историја=== {| border="1" cellpadding="7" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;" |- style="background: #E9E9E9" | colspan="7" style="background:style=;"background-color:#F28500;"| '''Загреб (град)'''<ref name="Сојузен завод за статистика и евиденција на ФНРЈ и СФРЈ">Сојузен завод за статистика и евиденција на ФНРЈ и СФРЈ, попис на населението 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. и 1991. година.</ref> |- |''' style="background:style=;"background-color:#F5DEB3;"| '''година на пописа''' |''' style="background:style=;"background-color:#C2B280;"| '''[[попис на населението 1991. во СФРЈ|1991]].''' |''' style="background:style=;"background-color:#C2B280;"| '''[[попис на населението 1981. во СФРЈ|1981]].''' |''' style="background:style=;"background-color:#C2B280;"| '''[[попис на населението 1971. во СФРЈ|1971]].''' |''' style="background:style=;"background-color:#C2B280;"| '''[[попис на населението 1961. во ФНРЈ|1961]].''' |''' style="background:style=;"background-color:#C2B280;"| '''[[попис на населението 1953. во ФНРЈ|1953]].''' |''' style="background:style=;"background-color:#C2B280;"| '''[[попис на населението 1948. во ФНРЈ|1948]].''' |- | [[Хрвати]] |594.323 |516.548 | | |304.637 |241.007 |- | [[Срби]] |44.384 |36.665 | | |17.519 |13.125 |- | [[Југословени]] |14.218 |56.907 | | |2.606 | |- | [[Муслимани]] |11.247 |6.410 | | | | |- | [[Словенци]] | |8.709 | | |17.592 |17.054 |- | [[Црногорци]] | |2.303 | | |1.210 |795 |- | [[Македонци]] | |1.691 | | |661 |430 |- | [[Албанци]] | |1.303 | | | | |- | [[Унгарци]] | |1.115 | | |1.089 | |- | [[Роми]] | |825 | | | | |- | [[Италијанци]] | | | | |311 | |- | [[Германци]] | | | | |641 | |- | [[Бугари]] | | | | | |332 |- | [[Чеси]] | | | | | |1.674 |- | [[Словаци]] | | | | | |167 |- | Чеси и Словаци | | | | |1.544 | |- | останати Словени | | | | |1.276 | |- | останати несловени | | | | |1.743 | |- | неопределени муслимани | | | | | |209 |- | останати и непознато |42.598 | | | | | |- |''' style="background:style=;"background-color:#F5DEB3;"|'''укупно''' |'''706.770''' |'''649.586''' |'''''' |'''''' |'''350.829''' |'''279.623''' |} {| border="1" cellpadding="7" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;" |- style="background: #E9E9E9" | colspan="7" style="background:style=;"background-color:#F28500;"| '''Загреб (град)'''<ref name="Сојузен завод за статистика и евиденција на ФНРЈ и СФРЈ" /> |- |''' style="background:style=;"background-color:#F5DEB3;"| '''година на попис''' |''' style="background:style=;"background-color:#C2B280;"| '''[[Попис на населението 1931. во Југославија|1931]].''' |''' style="background:style=;"background-color:#C2B280;"| '''[[Попис на населението 1921. во СХС|1921]].''' |- | Римокатоличка |157.897 | |- | Православна |13.279 | |- | Евангелистичка |2.064 | |- | Исламска |1.239 | |- | Останато |11.102 | |- |''' style="background:style=;"background-color:#F5DEB3;"|'''укупно''' |'''185.581''' |'''''' |} Според пописот на населението од [[2001]] [[година]], Зареб има 779.145 жители. Просечната старост на населението изнесува 39,7 години. Според половата структура, од 779.145 жители, 415.153 се жени, а 363.992 мажи. <center> {{bar box |width=300px |title=Население на Загреб според пол (Попис [[2001]].) |titlebar=#ddd |bars= {{Столбен постоток|Жене|yellow||53.28}} {{Столбен постоток|Мушкарци|red||46.72}} }} </center> <center> {{bar box |width=300px |title=Етничка структура на населението на Загреб (Попис [[2001]].) |titlebar=#ddd |bars= {{Столбен постоток|Хрвати|blue||91.94}} {{Столбен постоток|Срби|red||2.41}} {{Столбен постоток|Босанци|green||0.80}} {{Столбен постоток|Албанци|orange||0.43}} {{Столбен постоток|Словенци|wellow||0.41}} {{Столбен постоток|Роми|lightblue||0.25}} {{Столбен постоток|Останати и неопределени|lightgreen||2.84}} }} </center> Според мајчиниот јазик, поголемиот број од населението на Загреб се изјаснило дека зборува [[хрвастки јазик]] (97,45%). Потоа албански (0,40%), словенски (0,33%), босански (0,31%), српски (0,27%), ромски (0,18%) и македонски (0,15%). Според верската структура поголемиот дел од населението се [[христијани]], припадниците на католичката и православна вероисповед. Од останатите христијански заедници присутни се [[Јеховини сведоци]], [[Евангелистичката црква]], [[Адвентистичката црква]] и [[Балтистичката црква]]. Значаен е уделод на агностиците, атеистите и неопределените. Од сотанатите религии најзастапена е исламската. <center> {{bar box |width=300px |title=Верска структура на населението на Загреб (Попис [[2001]].) |titlebar=#ddd |bars= {{Столбен постоток|Католици|yellow||87.09}} {{Столбен постоток|Агностици и неопределени|green||4.06}} {{Столбен постоток|Атеисти|red||3.54}} {{Столбен постоток|Муслимани|lightgreen||2.08}} {{Столбен постоток|Православни|blue||2.01}} }} </center> <gallery perrow=5> Слика:Zagreb Cathedral.jpg| Загрепската катедрала Слика:Crkva sv. Marka, ZG.jpg|Црква [[Свети Марко|Св. Марко]] Слика:Православна црква у Загребу.JPG|Православна црква Св. Преображение господово Слика:Evangelicka crkva u Zagrebu.jpg| Евангелистичка црква Слика:Zagrebačka džamija.jpg| Загрепската џамија </gallery> == Политика == [[Слика:Zgrada Poglavarstva Grada Zagreba.jpg|мини|десно|200п|Зграда на градското поглаварство]] Загреб, како [[главен град]] на [[Република Хрваска]], има [[статус]] на заедница на локална самоуправа, а која воедно има и положба на единица на регионална самоуправа, односно жупанија.<ref>{{cite web |url=http://www.zakon.hr/z/363/Zakon-o-Gradu-Zagrebu |title=Zakon o Gradu Zagrebu |language=хрватски |website=zakon.hr |access-date=27 јануари 2021}}</ref> Управните градски органи на Загреб се: '''Градското собрание''' е претставнички орган на граѓаните на град Загреб и орган на локалната самоуправа кој ги донесува актите во рамките на округот на градот Загреб. Градскиот совет има 51 член кои се бираат на избори. Градското собрание има претседател и најмногу четири потпретседатели. Градското собрание, меѓу другото го донесува Уставот на градот Загреб и градскиот [[буџет]], го надгледува целото материјално и финансиско управување со градот, го утврдува програмот на развојот на поединечни дејности, донесува документи на просторно уредување на градот, бира и сменува [[градоначалник]] и негови заменици. Мандатот на градските советници, избрани на редовни избори трае четири години. '''[[Градоначалник]]''' кој го застапува градот и со градското собрание е носител на извршната власт во градот Загреб. Се бира на седница на Градското собрание. Градоначалник воедно е и претседател на градското собрание. Градоначалникот има два заменици кои во случај на негово отсуство го заменуваат. '''Градско поглаварство''' е име на градската [[влада]] која ги извршува работите на локалната и регионална самоуправа и работите на државната управа кои му се доверено си закон. Претседател на поглаваството е загрепскиот градоначалник. За својата работа поглаварството е одговорно на градското собрание и тоа брои 11 членови. '''Градски четврти''' и месниот одбор се облици на месна самоуправа во која граѓаните непосредно учествуваат во одлучувањето за прашањата на нивниот секојдневен и непосреден интерес, а кои влијаат на нивниот секојдневен живот и нивната работа, како што се санирање на улуцу или тротоари, уредување на градски и детски игралишта и паркови, отстранување на комунален или див отпад. Градот Загреб е поделен на 17 градски четврти, а за секој дел од месните четврти се основаат посебни месни одбори. === Градоначалници === [[Слика:Veceslav Holjevac Zagreb.jpg|мини|десно|250п]] {| style="width:65%; background:none;" |- |valign="top"| * Јелена Павчиќ Вукичевиќ (в.д.) (2021-) * [[Милан Бандиќ]] ([[2000]]—[[2002]]; [[2005]]-[[2021]]) * [[Власта Павиќ]] (2002—2005) * [[Марина Матуловиќ-Дропулиќ]] ([[1996]]—[[2000]]) * [[Бранко Микша]] ([[1993]]—[[1995]]) * [[Борис Бузанчиќ]] ([[1990]]—[[1993]]) * [[Мато Микиќ]] ([[1982]]—[[1983]]; [[1986]]—[[1990]]) * [[Тито Кошти]] ([[1985]]—[[1986]]) * [[Зорислав Шоње]] ([[1984]]—[[1985]]) * [[Александар Варга]] ([[1983]]—[[1984]]) * [[Иво Латин]] ([[1978]]—[[1982]]) * [[Иво Врховец]] ([[1972]]—[[1978]]) * [[Јосип Колар Матек]] ([[1967]]—[[1972]]) * [[Ратко Карловиќ]] ([[1967]]) * [[Перо Пиркер]] ([[1963]]—[[1967]]) * [[Вечеслав Хољевац]] ([[1952]]—[[1963]]) * [[Мирко Павлековиќ]] ([[1951]]—[[1952]]) * [[Миливој Рукавина]] ([[1950]]—[[1951]]) * [[Мика Шпиљак]] ([[1949]]—[[1950]]) * [[Драгутин Саили]] ([[1945]]—[[1949]]) * [[Еуген Старешиниќ]] ([[1944]]—[[1945]]) * [[Иван Вернер]] ([[1942]]—[[1944]]) * [[Јозо Думанџиќ]] ([[1941]]—[[1942]]) * [[Мате Старчевиќ]] ([[1939]]—[[1941]]) * [[Теодор Пеичиќ]] ([[1937]]—[[1939]]) | * [[Рудолф Ербер]] ([[1934]]—[[1936]]) * [[Иво Крбек]] ([[1932]]—[[1934]]) * Стјепан Сркуљ (1917—1919; 1928—1932) * [[Вјекослав Хајнцел]] ([[1920]]—[[1928]]) * [[Светозар Делиќ]] ([[1920]]) * [[Јанко Хољац]] ([[1910]]—[[1917]]) * [[Милан Амруш]] ([[1890]]—[[1892]]; [[1904]]—[[1910]]) * [[Адолф Мошински]] ([[1892]]—[[1904]]) * [[Игњат Зајбер]] ([[1887]]—[[1890]]) * [[Никола Бадовинац]] ([[1885]]—[[1887]]) * [[Јосип Хофман]] ([[1881]]—[[1885]]) * [[Матија Мразовиќ]] ([[1879]]—[[1881]]) * [[Станко Андријевиќ]] ([[1876]]—[[1879]]) * [[Иван Вончина]] ([[1873]]—[[1876]]) * [[Стјепан Врабчевиќ]] ([[1873]]) * [[Павао Хац]] ([[1872]]—[[1873]]) * [[Драгутин пл. Цзекус]] ([[1869]]—[[1872]]) * [[Максо Михалиќ]] ([[1868]]—[[1869]]) * [[Вјекослав Фриган]] ([[1861]]—[[1868]]) * [[Јохан Лихтенегер]] ([[1858]]—[[1861]]) * [[Светозар Кушевиќ]] ([[1858]]) * [[Јосип Ф. Хертл]] ([[1857]]) * [[Јанко Камауф]] ([[1851]]—[[1857]]) |} == Стопанство == На подрачјето на градот Загреб регистирани се вкупно 22.000 компании кои својата дејност ја остваруваат во различни гранки на стопанството.<ref name="ГрЗгЕк1">{{cite web |url=http://hgk.biznet.hr/hgk/tekst.php?a=b&page=tekst&id=680 |title=Hrvatska gospodarska komora — Komora Zagreb — Gospodarski profil Grada Zagreba i Zagrebačke županije |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060507094819/http://hgk.biznet.hr/hgk/tekst.php?a=b&page=tekst&id=680 |archive-date=2006-05-07 |url-status=dead }}</ref> Според дејноста, во структурата на загрепското [[стопанство]], со 33% најстапена е трговијата, потоа следуваат преуредувачката [[индустрија]] со 30%, [[сообраќај]], складирање и врски со 10%, финансиски сектор со 7%, додека 20% отпадаат на осанатите дејности.<ref name="ГрЗгЕк1" /> Во Загреб се остваруваат 36% на севкупната трговија во [[Хрватска]], додека преработувачката [[индустрија]] сместена во Загреб чини 32% од преработувачката [[индустрија]] на територијата на [[Хрватска]].<ref name="ГрЗгЕк2">{{cite web |url=http://www.regea.org/137.html |title=Energetska agencija Sjeverozapadne Hrvatske — Gospodarska kartica Grada Zagreba |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123071800/http://www.regea.org/137.html |archive-date=2019-01-23 |url-status=bot: unknown }}</ref> Во Загреб е концентрирана прехранбената, хемиската, елетронската, текстилна, дрвна и издавачко-печатарска [[индсутрија]], како и [[индустрија]] за преработка на метал. Концентрирана е во индустриските зони на [[Житњак]] и [[Јанкомир]].<ref name="ГрЗгЕк1" /> Покрај постоечките, се отвораат и нови стопански зони од кои една се наоѓа во [[Сесветам]],<ref name="ГрЗгЕк2" /> со кои со поштување на еколошките стандарди настојува да се пресели индустријата од центарот на ивицата на градот. Многу големи хрватски компании имаат свои центри во Загреб. Тоа се [[ИНА]] [[нафтена индустрија]], [[Плива]] (фармацевство), [[Краш]] и Franck ([[прехранбена индустрија]]), [[Раде Кончар]], Електро контакт, [[Ериксон]] - [[Никола Тесла]] ([[елетронска индустрија]]), [[ТЖВ Градељ]] ([[автомобилска индустрија]]).<ref name="ГрЗгЕк1" /> Многу други светски компании имаат свои големи претставништа во Загреб.<ref name="ГрЗгЕк1" /> [[Слика:Hrvatska gospodarska komora.jpg|мини|лево|250п|Зграда на Хрватската господарска комора]] Во индустриското производство најголем удел со 25,5% го држи производството на храна и пијалаци. Селедат и електричната [[индустрија]], со [[плин]] и [[вода]] со 16,3%, потоа елеторнската [[индустрија]] со 9,1%, [[хемиска индустрија]] со 8,2%, уделот на издавачката и печатната [[индустрија]] е 8,5%, производството на радио-телевизиски и комуникациски апарати и опрема 8%, додека уделот за производство на [[облека]] е 2,5%.<ref name="ГрЗгЕк2" /> Загреб е и финансиски центар на [[Хрватска]]. Во Загреб, освен Хрватската народна банка се наоѓаат и центри на многу други банки од кои најголеми се, „[[Стопанска Банка Загреб]]“, „[[Хипо Алпе-Адрија банк]]“, „[[Загрепска банка]]“, „[[Храватска поштенска банка]]“. Загреб е и седишта на [[Загрепска берза]], која повторно е отворена во [[1991]] [[година]]. Загреб е и меѓународен саемски центар. Загрепското веслање е еден од поголемите саеми во светот и член на Меѓународната унија на саеми (UFI), која собира 167 саемски организации од 67 земји. Основан е во [[1909]] [[година]], но неговите почетоци можат да се пратат до [[1864]] [[година]], кога е одржана првата земска господарска изложба.<ref name="ГрЗгЕк1" /> Во [[2007]] [[година]] загпебските претпријатија извезле стока во противредност од 4,4 милијарди долари, додека е увезена стока во вредност од 14,9 милијарди долари. Уделот на Загреб во извозот на [[Хрватска]] во [[2007]] [[година]] изнесувал 35,7%, додека во увозот некаде околу 57,6%.<ref name="ГрЗгЕк2" /> Најмногу се извезувало за пазарот во [[Босна и Херцеговина]], [[Италија]], [[Србија]], [[Германија]], [[Словенија]] и [[Австрија]], а во помала мера за пазарот во [[САД]], [[Унгарија]], [[Велика Британија]], [[Русија]] итн. Од целокупниот извоз 2,3 милијарди УСД приходи остварено е со пазарот од развиените земји (превенствено земјите од [[ЕУ]]), а 2,1 милијарда долари на пазарот на останатите земји во развој. најважни извезувачки производи на загрепското стопанство се: минерални горива и масла, електрични машини и опрема, како и делови за нив, пластични кеси и производи од пластична маса. Најмногу се увезувани минерални горива и масла, кои потоа следат машини, апарати, механички уреди и делови, т.е. возила. Во структурата на вработените, најголем број од се вработени во трговијата (26,4%). Следат и вработени во преработувачката [[индустрија]] (16,5%), работни услуги (16,3%) и градежништво (10%).<ref name="ГрЗгЕк2" /> На подрачјето на Загреб вработени се околу 400.000 луѓе, што претставува повеќе од 27% од сите вработени во цела [[Хрватска]].<ref name="ГрЗгЕк4">{{cite web |url=http://www.zagreb.hr/UserDocsImages/studeni_prezentacija%2017112008_HR.ppt |title=Grad Zagreb — Gospodarstvo u brojkama |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081203014545/http://www.zagreb.hr/UserDocsImages/studeni_prezentacija%2017112008_HR.ppt |archive-date=3 декември 2006}}</ref> Невработеноста во Загреб изнесува 7,8% и пониска е од државниот просек, кој изнесува 14,7% невработеност.<ref name="ГрЗгЕк4" /> == Сообраќај == === Патен сообраќај === [[Слика:Petlja Držićeva Slavonska.jpg|мини|лево|250п|Сообраќајна обиколница во Загреб]] Поголемиот дел од главните градски сообраќајни правци во [[Хрватска]] поминуваат низ Загреб. Од правецот на Загреб изградени се 5 автопатишта, кои водат до сите делови на Хрватска, додека еден автопат е сè уште во изградба. Два од трите најважни европски коридори во [[Хрватска]] минуваат низ Загреб. Автопатот А1, Загреб-[[Сплит]]-[[Дубровник]], во [[декември]] [[2008]] [[година]] во потполност е завршен до раскрсницата [[Равча]].<ref name="ГрЗгАп1">{{cite web |url=http://www.slobodnadalmacija.hr/Hrvatska/tabid/66/articleType/ArticleView/articleId/35347/Default.aspx |title=Premijer Sanader otvorio dionicu autoceste Zagreb — Dubrovnik |access-date=27 јануари 2021}}</ref> До [[Плоч]], преостанува изградба на следните 60км, а 70км до [[Дубровник]]. Автопатот А1, е еден од најважните сообраќајни правци во цела [[Хрватска]] бидејќи го повржува Загреб со северозападна [[Хрватска]] со вториот [[град]] по големина во [[Хрватска]] - [[Сплит]]. Автопатот А3 во потполност следи по трасата на Паневропскиот патен коридор Х. Започнува во [[Брегана]] на границата со [[Словенија]] и по долината на [[река]] [[Сава]] се поврзува со Загреб, [[Кутина]], [[Новска]], [[Славски Брод]], со [[Липовец]] и граничниот премин [[Бајаково]], каде продолжува во [[Србија]]. Автопатот ги спојува [[Западна Европа]] и [[Средна Европа]] со југоисточниот [[континент]] и [[Блискиот Исток]]. Последниот дел од автопатот од [[Жупања]] до граничниот премина [[Бајаково]] довршен е во летото, [[2006]] [[година]]. Важен паневропски патен коридор кој минува низ Загреб е и коридор 5, низ чија траса минуваат три автопатишта. Тој правец е најкратка врска на Загреб со [[Јадранско Море]]. Делницата од Загреб до раскрсницата [[Босилево]] е дел од автопатот А1. Делницата од раскрсницата [[Босилево]] до [[Риека]] е автопатот А6, а во потполност е довршена на 22 октомври 2008 година. На истиот коридор се наоѓа и трасата од автопатот А4, чија последна делница т.е. објект, нов мост преку реката [[Мура]] довшен на истиот ден кога и автопатот А6. Во [[Унгарија]] автопатот А6 се наставува на автопатот М7, кој преку [[Летењ]] на границата со [[Хрватска]], Загреб го повржува со [[Будимпешта]]. Автопатот А2, Загреб-[[Мацељ]], на границата со [[Словенија]] е довршен во [[2007]] [[година]]. Во план е и изградба на автопатот А11 Загреб-[[Сисак]]. === Јавен градски превоз === [[Слика:Загребачки трамвај.JPG|мини|десно|200п|Загрепски [[трамвај]]]] Јавниот градски превоз во Загреб го сочинуваат мрежа од трамвајски и автобуски линии, градско-приградски возови и многу такси возила. Главниот дел од јавниот градски превоз во Загреб го врши Загрепскиот електричен трамвај ([[ЗЕТ]]), кој е оператор на трамвајсиот и автобускиот [[сообраќај]], а се грижи и за жичарата на [[Медведница]], која, додека се очекува изградба на нова, моментално е надвор од употреба.<ref name="ЗгЖич">{{cite web |url=https://www.zet.hr/o-zet-u/zicara.aspx |title=Sljemenski lift do vrha Medvednice - ZET |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426042725/https://www.zet.hr/o-zet-u/zicara.aspx |archive-date=26 април 2009 |url-status=dead}}</ref> Првиот електричен трамвај во промет е ставен на [[18 август]] [[1910]] [[година]].<ref name="ЗгТрам2">{{cite web |url=https://www.zet.hr/tramvaj/povijest.aspx |title=Tramvaj u Zagrebu - ZET |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090301113731/https://www.zet.hr/tramvaj/povijest.aspx |archive-date=1 март 2009 |url-status=dead}}</ref> Денес трамвајската мрежа има вкупна должина од 116 км.<ref name="ЗгТрам1">{{cite web |url=https://www.zet.hr/tramvaj.aspx |title=Tramvajski prijevoz - ZET |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120705140515/https://www.zet.hr/tramvaj.aspx |archive-date=5 јули 2012 |url-status=dead}}</ref> Трамвајскиот сообраќај е огранизиран во 15 дневни и 4 ноќни линии.<ref name="ЗгБус">{{cite web |url=https://www.zet.hr/default.aspx?aspxerrorpath=/autobus.aspx |title=Autobusni prijevoz |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220160349/http://www.zet.hr/default.aspx?aspxerrorpath=%2Fautobus.aspx |archive-date=2019-12-20 |url-status=live }}</ref> Автобускиот сообраќај на [[ЗЕТ]], моментално се состои од 125 дневни и 4 ноќни линии. Со пруга долга 66 метри, позната и како најкратка жичена железница на светот наменета е за јавен сообраќај.<ref name="ЗгТрам1"/> Службено е пуштена во погон на [[8 октомври]] [[1890]] [[година]]. Денес е законски заштитена како споменик на култура, а исто така е една од туристичките атракции во градот. Жичарата „[[Сљеме]]“, пуштена е во [[сообраќај]] на [[27 јули]] [[1963]] [[година]] во функција за превоз на излетници на врвот на [[Медведница]], а затворена е во средината на [[2007]] [[година]], по дефектот на електромоторот за кој е проценето дека е неисплатлив да се санира.<ref name="ЗгЖич" /> Во Загреб, денес има околу 1.150 такси возила, а возењето со такси е достапно 24 часа дневно. Првиот авто-такси во Загреб се појавил на плоштадот [[Бане Јелачиќ]] на [[11 јуни]] [[1901]] [[година]]. Од [[април]] [[2011]] [[година]], такси превозот во градот освен здружението „Радиот такси Загреб“ го остваруваат и приватни превозници кои ги има во голем број. Со градско-приградскиот железнички превоз во работни денови во просек го користат околу 70.000 патници. Главната железничка линија која се обраќа на релација [[Савски Мароф]]-Загреб, [[Главен колодвор]]-[[Долго Село]]. Хрватските железници оваа линија ја вовела во [[1992]] [[година]]. Покрај оваа линија, други важни приградски насокии се кон [[Голема Горица]] и Јестребарска, заедно со локалните линии од [[Забок]], [[Новска]], [[Карловица]] и [[Копривница]]. === Железнички сообраќај === Темелите на железничката мрежа поставени се кон крајот на [[XIX век]] и почетокот на [[XX век]], кога се одредени главните правци на железничкиот сообраќај. Во [[1862]] [[година]] пуштена е во [[сообраќај]] првата железничка пруга низ Загреб, која местото Ѕидан Мост преку Загреб го поврзала со [[Сисак]]. Веќе наредната година изградена е пруга до Карловица која во [[1873]] [[година]] била продолжена до [[Риека]], со што Загреб добил најкратка железничка врска со морето. Во [[1870]] [[година]] изградена е железничка пруга до [[Копривница]], која во [[1897]] [[година]] од [[Долго Село]] продолжила до [[Новска]]. Во [[1885]] [[година]], Загреб со железница се поврзал и со [[Вараждин]]. Во [[1925]] [[година]] довршена е и Личка железничка пруга, со која Загреб се поврзал со [[Сплит]] и [[Далмација]]. Загреб во [[1946]] годна се поврзал со Унска пруга, која е дел од Личка пруга кратка околу 50км, преку [[Сисак]], повржан со [[Сплит]]. Иако понекогаш многу рентабилна, таа пруга денес се користи како смалување на капацитетот. [[Слика:Croatia airlines zg tower.JPG|мини|десно|250п|[[Ербас]] А319 пред контролната кула на Аеродром Загреб]] Два од три најважни паневропски железнички коридори во [[Хрватска]] поминуваат низ Загреб. Тоа се Паневропски железнички коридор Vб, кој оди од [[Ботово]] на граница со [[Унгарија]] до [[Риека]] и Паневропски железнички коридор 10 кој оди од ДОбово на границата со [[Словенија]] до [[Товарник]] на границата со [[Србија]]. Воедно е и најважен железнички правец во [[Хрватска]], бидејќи преку [[Хрватска]] се поврзува со [[Западна Европа]] и [[Средна Европа]] и југоистокот на континентот и Блискиот Исток. Пригардскиот патнички сообраќај е доста развиен. Товарниот [[сообраќај]] се одвива кружно како би се растоварил сообраќајот низ градот, па во таа полза е исградена и голема товарна станица Ранжирни колодвор. === Воздушен сообраќај === Аеродромот Загреб, е главен меѓународен [[аеродром]] во [[Хрватска]]. Се наоѓа покрај [[Голема Горица]], а од центарот на Загреб е оддалечен само 10км. На аеродромот се сместени технички бази на [[Кроација ерлајнс]]. Низ загрепскиот [[аеродром]] во [[2019]] [[година]] поминале 3,435,531 патници.<ref name="ЗгАер1">{{cite web |url=https://www.zagreb-airport.hr/poslovni/b2b-223/statistika/statistika-za-2019-godinu/506 |title=Statistika za 2019. godinu - Zračna luka Franjo Tuđman Zagreb |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329071139/https://www.zagreb-airport.hr/poslovni/b2b-223/statistika/statistika-za-2019-godinu/506 |archive-date=29 март 2020 |url-status=live}}</ref> Покрај меѓународниот [[аеродром]], во Лучка постои и мал [[спортски аеродром]]. [[Лучко]] се користел како главен загрепски [[аеродром]] од [[1947]] [[година]] до [[1962]] [[година]]. Најголемиот сообраќај е забележан во [[1959]] [[година]]. Таа година цивилни авиони превезле 167.000 патници и 1.500 тони роба.<ref name="ЗгАер2">{{cite web |url=http://www.zagreb-airport.hr/hr/poslovne_1_3/index.aspx |title=Povijest i razvoj - Zračna luka Franjo Tuđman Zagreb |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080801145700/http://www.zagreb-airport.hr/hr/poslovne_1_3/index.aspx |archive-date=1 август 2008 |url-status=dead}}</ref> == Култура == [[Слика: Muzej Mimara.jpg|мини|десно|250п|Зграда на денешниот музеј Мимар кон крајот на 19 век]] Загреб е главен културен центар на [[Хрватска]]. Во градот се наоѓаат повеќе културни установи кои традиционално имаат голем престиж. Освен тоа, во градот се наоѓаат центри на пратктично сите важни културни установи, како што се [[Матица хрватска]] и Друштво на хрватските писатели. === Музеи === Експонати од бројни загрепски музеи освен историски, уметнички и културни примероци на градот Загреб и [[Хрватска]], се прикажуваат експонати од големи историски и уметнички вредности од цела [[Европа]] и светот. Во околу триесет музеи и галериски колекции опфатени се повеќе од 3,6 милиони експонати. Колекциитена археолошкиот [[музеј]], основан во [[1864]] [[година]] содржат скоро 460.000 различни артефакти и споменици. изложени се предмети и организирани неколку збирки. Најпозната е Египетската збирка, која е една од таквите видови во југоисточниот дел на [[Европа]],<ref name="ЗгАрМу">{{cite web |url=http://www.hpm.hr/hr/Odjeli/Geolo%C5%A1ko-paleontolo%C5%A1ki%20odjel |title=Geološko-Paleontološki odjel - Hrvatski prirodoslovni muzej |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203221131/http://www.hpm.hr/hr/Odjeli/Geolo%C5%A1ko-paleontolo%C5%A1ki%20odjel |archive-date=3 февруари 2020 |url-status=live}}</ref> а потоа големата нумизматичка колекција која е една од најзначајните и најголемите во Европа и светот, праисториска збирка, античка и средновековна збирка.<ref name="ЗгАрМу" /> Важен музејски експонат е Загрепската мумија, т.е. Загрепска ленена книга, со 1.130 зборови е најдолг сочуван споменик на старите [[Етрурци]], едни од постоечките етрурски книги и воедно лиена книга од стариот век. === Театар === [[Слика: Zagreb Concert Hall.jpg|мини|десно|250п|Концертна сала Ватрослав Лисински]] Во Загреб дејствуваат околу 20 постојани или привремени театри. Во Загреб се наоѓа назионална театарска куќа - „[[Хрватско народно казалиште]]“, изградено во [[барок стил]] во [[1895]] година. На сцената се одржуваат драмски, балетни и оперски претстави, а театрот е опремен и за одржување на конгреси, промоции и приеми. Концертната сала на Вартослав Лисински, со капацитет од 2.171 седиште, изградена е во 1973 година, а наречена е по авторот на првата хрватска опера. Освен музички манифестации, во неа се одржуваат и конгресни случувања. === Фестивали === ''[[Загрепски филмски фестивал]]'', основан во [[2003]] [[година]], стана еден од најзначајните хрватски културни случувања. Со главниот програм со натпреварувачки карактер, поделен е во три категории - целовечерни акциони, кратки акциони и документарни филмови. Еднакво внимание се посветува и на придружниот програм кој секоја година е составен до 5-6 посебен филмски програм, промоции на книги, филмски и културни проекти како и презентации на нови технолошки достигнувања поврзани со филмската продукција. Наградата која се доделува на фестивалот се вика Златни колици, а покрај неа на најдобрите им се доделува и парична награда. ''ZagrebDox'' е меѓународен гестивал на документарните филмови, основан точно во недостаток на добар меѓународен и натпреаврувачки фестивал на подрачјето на [[Југоисточна Европа]], специјализиран за документарци, затоа што наведеното подрачје имало долга традиција во производство на документирани филмови. '''[[Анимафест]]''' е светски фестивал на [[анимиран филм]] кој се одржува од [[1972]] [[година]]. По 33 години, во [[2005]] [[година]], е воведена и категорија на долгометражен [[анимиран филм]], па така фестивалот сега се одржува секоја [[година]], и тоа за непарни [[години]] со долгометражен програм, а парните [[години]] со краткометражни филмови. ==Загреб како тема во уметноста и во популарната култура== * „Долац“ (''Dolac'') — слика на хрватскиот уметник [[Владимир Кирин]] од 1938 година.<ref name="ReferenceA">''Središnja Hrvatska - Dvori s pogledom'', Hrvatska turistička zajednica, 2009.</ref> * „Поглед на Загреб од север“ ([[хрватски]]: ''Pogled na Zagreb sa sjevera'') — слика на хрватскиот уметник [[Драгутин Старк]] од 1859 година.<ref name="ReferenceA"/> * „041“ — песна на хрватската [[Рок-музика|рок]]-група [[Азра]].<ref>''Sunčana strana ulice, Komuna, CD 1002.</ref> * „Загреб“ — песна на хрватската рок-група [[Прљаво казалиште]] од 1980 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/360377-Prljavo-Kazalište-Crno-Bijeli-Svijet Prljavo Kazalište – Crno Bijeli Svijet (пристапено на 28 септември 2023)]</ref> * „Загреб е студен град“ (хрватски: ''Zagreb je hladan grad'') — песна на хрватската рок-група [[Филм (рок-група)|Филм]] од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/Film-Zona-Sumraka/release/801081 Discogs, Film – Zona Sumraka (пристапено на 24.5.2021)]</ref> == Образование == [[Слика: University of Zagreb.jpg|мини|десно|250п|Зграда на Ректоратот на Загрепскиот уиниверзитет и Правен факултет]] Во Загреб дејствуваат 136 основни училишта и 100 средни училишта, од кои 31 гимназија.<ref name="ГрЗгО1">{{cite web |url=http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2236 |title=Osnovne škole u brojkama - Ministarstvo znanosti, obrazovanja i športa |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711194353/http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2236 |archive-date=11 јули 2007 |url-status=dead}}</ref><ref name="ГрЗгО2">{{cite web |url=http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2252 |title=Srednje škole u brojkama - Ministarstvo znanosti, obrazovanja i športa |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023023302/http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2252 |archive-date=23 октомври 2007 |url-status=dead}}</ref> Во Загреб исто така дејствуваат и 5 политеникуми и 9 приатни високообразовни институции.<ref name="ГрЗгО3">{{cite web |url=http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2254 |title=Visoko obrazovanje u brojkama - Ministarstvo znanosti, obrazovanja i športa |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070609120057/http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2254 |archive-date=9 јуни 2007 |url-status=dead}}</ref> Универзитето во Загреб е основан во [[1669]] [[година]] и предсавува втор најстар универзитет во [[Хрватска]] (основан по задарскиот [[универзитет]] во [[1396]] [[година]]). До [[2009]] [[година]] на универзитетот во Загреб дипломирале повеќе од 200.000 студенти, магистрирале повеќе од 18.000 и докторирале повеќе од 8.000 постдипломци.<ref name="ГрЗгО4">{{cite web |url=https://www.zagreb.hr/o-zagrebu/1081 |title=O Zagrebu - Grad Zagreb |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414163756/https://www.zagreb.hr/o-zagrebu/1081 |archive-date=14 април 2019 |url-status=live}}</ref> На универзитето во Загреб, научно-наставна и уметничка работа се одвива на 29 факултети, 3 уметнички академии, стручни - Учителска академија и универзитетска стурдија - Хрватски студии. При универзитетот дејствуваат 33 политехникуми. Во Загреб дејствуваат 22 институти на подрачјето на општествените и природните науки. Загреб е средиште и на [[ХАНУ]] - Хрватска академија на науки и уметности кои се основани на страна на бискупот [[Јосип Јурај Штросмајер]]. == Знаменитости == Загреб е богат со туристички знаменитости. И, тоа: * Споменик на [[Јосип Јелачиќ]] на главниот градски [[плоштад]], * Споменик на [[Крал Томислав]] покрај Главната железничка станица, * Горен град со црквата Св. Марко, зградата на Хрватскиот сабор, Вански дорови, кулата Лотршчак, Каменети врати; * Купола со катедрала, * Дом на хрватските ликовни уметници, чиј архитект е вајар Иван Мештровиќ * Гробиштата [[Мирогој]], * [[Медведница]] со највисок врв [[Сљеме]] и стариот [[град]] [[Медвеград]] во кој се наоѓа олтарот на татковината, * Спортско-рекреативен центар [[Јарун]]. <center> <gallery perrow=6> Слика:Ban Jelacic Denkmal Zagreb.jpg| Споменик на Јосип Јелачиќ на главниот градски плоштад Слика:Zagrzeb-centrum.JPG|Плоштад Бане Јелачиќ, со храватскиот облакодер во позадината Слика:Zagreb, King Tomislav.JPG| Плоштад на кралот Томислав Слика:Zrinjevac.j1.jpg| Парк [[Зрињевац]] Слика:Botanical Garden Zagreb.jpg| Ботаничка градина Слика:Cablecar and tower of Lotrscak, Zagreb, Croatia.jpg| Кула Лотршчак Слика:Zagrzeb5.jpg| Горен град Загреб Слика:A.G. Matos (Zagreb).jpg| Споменик Антун Густав Матош на Горен Град Загреб Слика:Zagreb - Ivan Tkalčić street 1.JPG| Пешачка зона во ткаличиева улица Слика:ZagrebMestrovicevPaviljon.jpg| Дом на ликовни уметности, познат како џамија Слика:Maksimir Park, Zagreb.JPG| Парк [[Максимир]] Слика:Mirogoj Cemetery Arcade.jpg| Миригојски аркади </gallery> </center> == Панорама == [[Податотека:Panorama Zagreb.jpg|1000px|безрамка|центар|Панорама на Загреб]] == Дипломатски претставништва == {| style="width:100%; background:none;" |- |valign="top"| *{{знаме|Albania|name=Албанијa}} *{{знаме|Australia|name=Аvстралијa}} *{{знаме|Austria|name=Аvстријa}} *{{знаме|Belgium|name=Белгијa}} *{{знаме|Bosnia and Herzegovina|name=Боснa и Херцеговинa}} *{{знаме|Brazil|name=Бразил}} *{{знаме|Bulgaria|name=Бугарija}} *{{знаме|Vatican City|name=Ватикан}} *{{знаме|Greece|name=Грција}} *{{знаме|Denmark|name=Данска}} *{{знаме|Egypt|name=Египет}} *{{знаме|Israel|name=Израел}} | *{{знаме|India|name=Индија}} *{{знаме|Iran|name=Иран}} *{{знаме|Italy|name=Италијa}} *{{знаме|Japan|name=Јапонија}} *{{знаме|Kazakhstan|name=Казахстан}} *{{знаме|Canada|name=Канадa}} *{{знаме|South Korea|name=Кореја}} *{{знаме|Libya|name=Либија}} *{{знаме|Hungary|name=Унгарија}} *{{знаме|Macedonia|name=Македонија}} *{{знаме|Malaysia|name=Малезија}} *{{знаме|China|name=НР Кина}} *{{знаме|Germany|name=Германија}} | *{{знаме|Norway|name=Норвешка}} *{{знаме|Portugal|name=Португалија}} *{{знаме|Poland|name=Полска}} *{{знаме|Romania|name=Романија}} *{{знаме|Russia|name=Русија}} *{{знаме|USA|name=САД}} *{{знаме|Slovakia|name=Словачка}} *{{знаме|Slovenia|name=Словенија}} *{{знаме|Serbia|name=Србија}} *{{знаме|Great Britain|name=Велика Британија}} *{{знаме|Ukraine|name=Украјна}} | *{{знаме|Turkey|name=Турција}} *{{знаме|Tunisia|name=Тунис}} *{{знаме|Finland|name=Финска}} *{{знаме|France|name=Франција}} *{{знаме|Netherlands|name=Холандија}} *{{знаме|Montenegro|name=Црна Гора}} *{{знаме|Czech Republic|name=Чешка}} *{{знаме|Chile|name=Чиле}} *{{знаме|Switzerland|name=Швајцарија}} *{{знаме|Sweden|name=Шведска}} *{{знаме|Spain|name=Шпанија}} |} Следните држави имаат свои почесни конзулати во Загреб: {| style="width:100%; background:none;" |- |valign="top"| *{{знаме|Burkina Faso|name=Буркина Фасо}} *{{знаме|Democratic Republic of the Congo|name=ДР Конго}}<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.zagrebinfo.net/zagreb/opce_informacije/diplomatska_predstavnistva/demokratska_republika_kongo |title=Демократска Република Конго - почесен конзулат - 2 кат |accessdate=2012-08-30 |archive-date=2008-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080415002348/http://www.zagrebinfo.net/zagreb/opce_informacije/diplomatska_predstavnistva/demokratska_republika_kongo |url-status=dead }}</ref> *{{знаме|Guinea|name=Гвинеја}} *{{знаме|Indonesia|name=Индонезија}} *{{знаме|Ireland|name=Ирска}} *{{знаме|Yemen|name=Јемен}} | *{{знаме|Jordan|name=Јордан}} *{{знаме|South Africa|name=Јужноафриканска Република}} *{{знаме|Kenya|name=Кенија}} *{{знаме|Cyprus|name=Кипар}} *{{знаме|Latvia|name=Летонија}} | *{{знаме|Lithuania|name=Литванија}} *{{знаме|Monaco|name=Монако}} *{{знаме|Mongolia|name=Монголија}} *{{знаме|New Zealand|name=Нов Зеланд}} *{{знаме|Ivory Coast|name=Брегот на слоновата коска}} *{{знаме|ПакистанЖнаме=Пакистан}} | *{{знаме|Peru|name=Перу}} *{{знаме|Sudan|name=Судан}} *{{знаме|Thailand|name=Тајланд}} *{{знаме|Philippines|name=Филипини}} |} == Почесни граѓани == До денес, 51 личност ја има титулата Почесен граѓанин на Град Загреб, која ја доделува градското собрание. Условите, процедурата и начинот на кој се доделуваат јавните признавања на Град Загреб одредени се со одлука за јавни признавања на Град Загреб. Така за почесен граѓанин на Загреб може да се прогласи: {{Цитат| ''... личноста е посебно заслужна за промоција на вредностите на демократското општество, случувања и традиции на хрватскиот народ, положбата и угледот на градот Загреб, неговите односи со останатите градови во други држави, члан на меѓунардона организација, односто организација на друга држава или нивните тела посебно заслужни за Град Загреб и Република Хрватска и промоција на нејзиниот суверенитет, самостојност и стабилност на општоприфатените начели на современиот свет.<ref name="ПоГр1">{{cite web |url=https://www.zagreb.hr/pocasni-gradjanin-grada-zagreba/986 |title=Počasni građanin Grada Zagreba - Grad Zagreb |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807231958/https://www.zagreb.hr/pocasni-gradjanin-grada-zagreba/986 |archive-date=7 август 2020 |url-status=live}}</ref>''}} За време на [[Австо-Унгарија]] ([[1850]]-[[1918]]),<ref name="ПоГр2">{{cite web |url=https://www.zagreb.hr/1850-1918-austro-ugarska-monarhija/1388 |title=1850. - 1918. (Austro Ugarska monarhija) - Grad Zagreb |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811022641/https://www.zagreb.hr/1850-1918-austro-ugarska-monarhija/1388 |archive-date=11 август 2020 |url-status=live}}</ref> титулата почесен граѓанин на Загреб, ја добиле: {| style="width:100%; background:none;" |- |valign="top"| *[[Александар фон Бах|Александар Бах]], [[политичар]] и [[министер]] ([[1853]]) *[[гроф]] [[Одонел]] , кралски [[полковник]] ([[1853]]) *[[Јосип Јелачиќ|Јосип гроф Јелачић]], кралски [[генерал]] ([[1854]]) *[[Јосип Буњевац]], голем [[жупан]] ([[1854]]) *[[Бенедикт Лентулај]], голем [[жупан]] ([[1854]]) *[[Јосип Флук]], министерски советник ([[1854]]) *[[гроф]] [[Ватрослав]], кралски надполковник ([[1854]]) *[[Јосип Бафлер]], градежен урпавител ([[1854]]) *[[Сима Маноиловиќ]] ([[1854]]) *[[Вук Стефановиќ Караџиќ]], [[лингвист]] ([[1861]]) *[[Еуген Кватерник]], [[политичар]] ([[1869]]) *[[бан гроф]] [[Ладислав Пејачевић]] ([[1880]]) *[[Иван Зајц]], [[композитор]] ([[1880]]) *[[Август Шеноа]], [[книжевник]] ([[1881]]) | *[[Еуген Кумичиќ]], [[книжевник]] ([[1885]]) *[[Ѓуро Даничиќ]], [[лингвист]] ([[1886]]) *[[Иван Бенковиќ]], [[сликар]] ([[1890]]) *[[Куен Хедервари]], политичар (1895) *[[Тадија Смичиклас]], [[историчар]] (околу [[1900]]) *[[Иван Трнски]], [[книжевник]] ([[1903]]) *[[Гјуро Дежелиќ]], [[книжевник]] ([[1906]]) *[[Јурај Посиловиќ]], [[архиепископ]] ([[1908]]) *[[Јосип Јурај Штросмајер]], [[архиепископ]] (околу [[1910]]) *[[Светозар Боројевиќ]], [[генерал]] ([[1916]]) *[[Стјепан Саркотиќ]] ([[1916]]) *[[Шиме Мазура]] [[адвокат]] ([[1918]]) |} За време на [[Кралство Југославија]] ([[1918]]-[[1941]]),<ref name="ПоГр3">{{cite web |url=https://www.zagreb.hr/1918-1941-kraljevina-jugoslavija/1389 |title=1918. - 1941. (Kraljevina Jugoslavija) - Grad Zagreb |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414165453/https://www.zagreb.hr/1918-1941-kraljevina-jugoslavija/1389 |archive-date=14 април 2020 |url-status=live}}</ref> за почесни граѓани на Загреб, прогласени се: {| style="width:100%; background:none;" |- |valign="top"| *[[Милан Амруш]], градски начелник ([[1919]]) *[[Вјекослав Клаиќ]], [[историчар]] ([[1992]]) *[[Фране Булиќ]], [[свештеник]] ([[1926]]) *[[Владимир Мажураниќ]], книжевник ([[1927]]) | *[[Љубо Бабиќ Гјалски]], [[книжевник]] ([[1927]]) *[[Драгутин Горјановиќ-Крамбергер]], [[научник]] ([[1927]]) *[[Анте Бауер]], [[свештеник]] ([[1929]]) *[[Теодор Викерхаузер]] [[лекар]] ([[1934]]) |} За време на [[СФР Југославија]], ([[1945]]-[[1990]]),<ref name="ПоГр4">{{cite web |url=https://www.zagreb.hr/1945-1990-sfr-jugoslavija/1390 |title=1945. - 1990. (SFR Jugoslavija) - Grad Zagreb |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208151904/https://www.zagreb.hr/1945-1990-sfr-jugoslavija/1390 |archive-date=8 декември 2019 |url-status=live}}</ref> за почесни граѓани на Загреб, прогласени се: {| style="width:100%; background:none;" |- |valign="top"| *[[Јосип Броз Тито]], претседател на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФРЈ]] ([[1945]]) *[[Владимир Бакариќ]], [[политичар]] и народни херој (околу [[1950]]) *[[Мирослав Крлежа]], [[книжевник]] (околу [[1960]]) *[[Анка Берус]], [[политичарка]], [[револуционарка]] народен херој ([[1980]]) *[[Павле Грегориќ]], [[политичар]] и народен херој ([[1980]]) | *[[Иван Стево Крајачиќ|Иван Крајачиќ]], [[политичар]], [[револуционер]] и народен херој ([[1980]]) *[[Карло Мразовиќ]], [[политичар]], [[револуционер]] и народен херој ([[1980]]) *[[Мика Шпиљак]], [[политичар]] и народен херој ([[1980]]) *[[Линден Форбс Сампсон Бернхам]], претседател на [[Гвајана|Република Гвајана]] ([[1985]]) *[[Хавијер Перес де Куељар]], генерален секретар на [[Обединети нации]] ([[1987]]) |} За време на Самостојна [[Хрватска]], ([[1990]] - денес),<ref name="ПоГр5">{{cite web |url=https://www.zagreb.hr/od-1990-godine-republika-hrvatska/1391 |title=Od 1990. godine (Republika Hrvatska) - Grad Zagreb |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414164032/https://www.zagreb.hr/od-1990-godine-republika-hrvatska/1391 |archive-date=14 април 2019 |url-status=live}}</ref> за почесни граѓани на Загреб, прогласени се: {| style="width:100%; background:none;" |- |valign="top"| *[[Мајка Тереза]] ([[1990]]) *[[Фрањо Туѓман]], [[претседател]] на [[Република Хрватска]] ([[1992]]) *[[Маргарет Тачер]], [[политичарка]] ([[1998]]) | *[[Драгутин Тадијановиќ]], [[книжевник]] ([[2000]]) *[[Јаница Костелиќ]], [[скијач]] ([[2005]]) *[[Већеслав Хољевац]], посмртно ([[2008]]) |} == Збратимени градови == Загреб службено соработува со следните градови:<ref name="ГрЗг7">{{cite web |url=https://www.zgportal.com/o-zagrebu/gradovi-prijatelji/ |title=Gradovi prijatelji grada Zagreba - ZgPortal |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121201644/https://www.zgportal.com/o-zagrebu/gradovi-prijatelji/ |archive-date=21 јануари 2021 |url-status=live}}</ref> {| style="width:100%; background:none;" |- |valign="top"| * {{знамеикона|Germany}} [[Мајнц]] ([[Германија]]) <small>''(од [[1967]])''</small> * {{знамеикона|Russia}} [[Санкт Петербург]] ([[Русија]]) <small>''(од [[1968]])''</small>[ * {{знамеикона|Norway}} [[Тромсе]] ([[Норвешка]]) <small>''(од [[1971]])''</small> * {{знамеикона|Japan}} [[Кјото]] ([[Јапонија]]) <small>''(од [[1972]])''</small> * {{знамеикона|Poland}} [[Краков]] ([[Полска]]) <small>''(од [[1975]])''</small> * {{знамеикона|Portugal}} [[Лисабон]] ([[Португалија]]) <small>''(од [[1977]])''</small> * {{знамеикона|USA}} [[Питсбург]] ([[Пенсилванија]], [[САД]]) <small>''(од [[1980]])''</small> * {{знамеикона|China}} [[Шангај]] ([[Кина|НР Кина]]) <small>''(од [[1980]])''</small> | * {{знамеикона|Italy}} [[Болоња]] ([[Италија]]) <small>''(од [[1984]])''</small> * {{знамеикона|Hungary}} [[Будимпешта]] ([[Унгарија]]) * {{знамеикона|Austria}} [[Виена]] ([[Австрија]]) <small>''(од [[1994]])''</small> * {{знамеикона|Bosnia and Herzegovina}} [[Сараево]] ([[Босна и Херцеговина]]) <small>''(од [[2001]])</small> * {{знамеикона|Slovenia}} [[Љубљана]] ([[Словенија]]) <small>''(од [[2001]])''</small> * {{знамеикона|Montenegro}} [[Подгорица]] ([[Црна Гора]]) <small>''(од [[2006]])''</small> * {{знамеикона|United Kingdom}} [[Лондон]] ([[Велика Британија]]) <small>''(од [[2009]])''</small> * {{знамеикона|Poland}} [[Варшава]] ([[Полска]]) <small>''(од [[2011]])''</small> |} == Наводи == {{reflist}} == Поврзано == *[[Хрватска]] *[[Медведница]] == Надворешни врски == * [http://www.zagreb.hr/ Град Загреб] {{hr}} *[http://www.zagreb-touristinfo.hr/ Туристичка заедница на Град Загреб] {{hr}} {{en}} {{de}} {{fr}} {{es}} {{sl}} {{ru}} {{cs}} {{hu}} {{pt}} {{he}} {{ja}} *[http://www.zagreb-info.com/ -{Zagreb Info}-] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060610151702/http://zagreb-info.com/ |date=2006-06-10 }} {{hr}} *[http://www.fivestars.hr/ -{Five Stars Zagreb}-] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170912015445/http://fivestars.hr/ |date=2017-09-12 }} {{en}} *[http://www.kartegradova.com/zagreb Интерактивна мапа на градот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061223022915/http://www.kartegradova.com/zagreb |date=2006-12-23 }} {{hr}} {{Загреб}} {{Жупании во Хрватска}} {{Главни градови во Европа}} {{Градови-херои на СФРЈ}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Загреб| ]] [[Категорија:Главни градови во Европа]] [[Категорија:Градови во Хрватска]] [[Категорија:Жупании во Хрватска]] [[Категорија:Градови-херои на СФРЈ]] [[Категорија:Населени места основани во 11 век]] 9iwcihxkyjqjbb2vmuc767byp96bcno 5578800 5578797 2026-06-19T08:32:37Z EUPBR 119386 /* Јавен градски превоз */ 5578800 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за град | тип = | име = Загреб | изворно име = Grad Zagreb | друго име1 = | друго име2 = | друго име3 = | слика = Montage of major Zagreb landmarks.jpg | сл-големина = | опис = | знаме = Flag of Zagreb.svg | знаме-големина = | знаме-врска = | грб = Coat of arms of Zagreb.svg | грб-големина = | грб-врска = | локација = Zagreb within Croatia.PNG | лок-големина = | лок-коментар = Местоположба на Загреб<br />на картата на Хрватска | lat_dir = N | lat_deg = 45 | lat_min = 49 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 15 | lon_min = 59 | lon_sec = 0 | временска зона = [[Средноевропско време|CET]] (UTC +1) | вз-лето = [[Средноевропско летно време|CEST]] (UTC +2) | прекар = | прекар изворно = | прекар2 = | прекар2 изворно = | прекар3 = | прекар3 изворно = | прекар4 = | прекар4 изворно = | мото = | мото изворно = | доселување = | основан од = | основан во = [[1094]] | старо име1 = | старо име2 = | старо име3 = | старо име4 = | авто = ZG | празник датум = | празник име = | поштенски код = 10000 | повикувачки број = 01 | официјална страница = [http://www.zagreb.hr/ www.zagreb.hr] | земја = {{знамеикона|Хрватска}} Хрватска | поделба-тип1 = Жупанија | поделба-име1 = Град Загреб | поделба-тип2 = | поделба-име2 = | поделба-тип3 = | поделба-име3 = | поделба-тип4 = | поделба-име4 = | општини = | административна распределба = | населби = | градоначалник = Јелена Павчиќ Вукичевиќ (в.д.) | партија = | површина = 641,29<ref name="odel za statistika">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.zagreb.hr/zgstat/o_zagrebu_stat.html |title=''Gradski zavod za prostorno uređenje - Odjel za statistiku'' |accessdate=2007-11-13 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011040234/http://www.zagreb.hr/zgstat/o_zagrebu_stat.html |url-status=dead }}</ref> | копно = | вода = | паркови = | надморска височина = 122–1,035 | латитуда = | лонгитуда = | клима = | население = 801&nbsp;554 | година на попис1 = 2001<ref name="odel za statistika" /> | мажи = | жени = | високо = | средно = | основно = | неписмени = | густина на население = 1&nbsp;214,9 | година на попис2 = | етнички групи = }} '''Загреб''' ({{langx|hr|Zagreb}}) — [[главен град]] на [[Хрватска|Република Хрватска]], најголем [[град]] во Хрватска по број на жители. Историски гледано, Загреб израснал од две населби на два соседни рида, [[Градец (Загреб)|Градец]] и [[Каптол (Загреб)|Каптол]], кои го сочинуваат јадрото на денешен Загреб, неговиот стар град. Денес Загреб претставува административен, деловен, културен, сообраќаен и научен центар на Хрватска. И по местоположбата и својата култура, Загреб спаѓа во градовите на [[Средна Европа]]. Стариот и Новиот град се сметаат за споменици на културата кои успеале да го сочуваат чувството на [[среден век|средниот век]] и [[барок]]ниот период. == Географија == Загреб се наоѓа во [[Централна Хрватска]], на југозападниот дел на [[Панонска Низина]], на просечна надморска височина од 122м, под јужните падини на планината [[Медведница]], на брегот на реката [[Сава]], која во подрачјето на градот е претежно низинска [[река]]. [[Сава]] има типично дождливо-снежен режим со висок водостој на [[пролет]] и на [[есен]], а низок во летото, што доведува до големи осцилации на водостојот на самата река. Шумите покриваат дури 30,45% од територијата на градот (како управна заедница). Долината на [[река]] [[Сава]], некогаш претставувала континуиран појас на [[шума]]: вбри и тополи, а денес се присутни само малку деградирани дрвја од тој вид. Во пониските делови на [[Медведница]], до 400м надморска височина и на ридовите, на благите падини, преовладува храст, граб, бука и див кастен. Над таа граница, од 300м до 800м надморска височина, доминира буката, која над таа висина се меша со ела. Земјоделските површини во градот зафаќаат дури 31,84%, додека останатите површини (првенствено градежен дел) зафаќаат 37,71% од територијата на градот. === Природни одлики === [[Слика:Zagreb SPOT 1038.jpg|мини|лево|250п|Сателитска снимка на Загреб]] Поширокото подрачје на Загреб изградено е од карпи од магматски, седиментен и метаморфен тип. Загрепското подрачје е зона за појачани сеизмички активности како последица на интензивните тектонски движења. Сеизмичноста изнесува од 7 до 9 степени по [[Меркалиева скала]].<ref name="ГрЗгПО">{{cite web |url=http://puo.mzopu.hr/default.aspx?id=746 |title=Seizmologija zagrebačkog područja |access-date=27 јануари 2021 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305154556/http://puo.mzopu.hr/default.aspx?id=746 |url-status=dead }}</ref> Два важни премини поминуваат низ загрепското подрачје, савски премин, кој се пружа на падините на [[Вукомерички гори]], и медведничкиот премин, кој се пружа на потег од [[Жумберачка гора]] - [[Медведница]].<ref name="ГрЗгПО" /> === Клима === Според Кепеновата класификација на [[клима]], Загреб има континентална клима со топли лета. Просечната годишна [[температура]] на воздухот во градот изнесува 11,4°С, средна јануарска [[температура]] на воздухот изнесува -0,1°С, додека средната [[температура]] во [[јули]] изнесува 20,7°С. Годишно вкупно има 844мм врнежи, додека на [[Медведница]] годишно паѓа 50% повеќе (1238мм). Врнежите во текот на годината се релативно рамномерно распоредени. [[Снег]] годишно просечно се појавува и трае околу 40 дена. Просечен број на денови со [[снег]] е 4. Во текот на годината најчесто дуваат слаби ветрови со североисточен и југозападен правец. Годишно Загреб има 26 дена со силен, а 2 дена со олуен ветер. Најмногу денови со грмежи проследени со врнежи се во топлиот дел од годината (од [[април]] до [[септември]]). Годишно во Загреб има 2.030 сончеви ласови, додека на [[Медведница]] бројот на сончеви часови е нешто поголем, бидејќи во ладниот дел од годината (од [[октомври]] до [[март]]) во Загреб е честа појавата на [[магла]].<ref>{{cite web |url=https://worldweather.wmo.int/en/city.html?cityId=70 |title=World Weather Information Service - Zagreb |website=worldweather.wmo.int |publisher=World Meteorological Organization |access-date=27 јанури 2021}}</ref> {{climate chart|Загреб |- 4|3|63.7 |- 4|5|41.2 |0|11|51.3 |4|15|63.5 |9|20|77 |13|23|96.6 |14|25|81.5 |14|25|89.9 |10|22|86.5 |6|15|74.1 |1|8|82 |- 2|3|63.7 |float=right |source=[http://www.wordtravels.com/Cities/Croatia/Zagreb/Climate -{Zagreb Climate Data}-] (температура) и [http://klima.hr/klima.php?id=mjes&param=01 Државен хидрометеоролошки завод на Хрватска] (врнежи) }} == Историја == === Праисторија === [[Слика:Andautonia.jpg|мини|лево|250п|Андаутонија]] [[Слика:Kamenita vrata N.jpg|мини|десно|250п|Каменити врати, некогашен дел на одбранбениот систем на Градец, денес една од сочувани градски врати и смбол на Загреб]] [[Слика:Zagreb Lotrščak Tower 1.jpg|мини|десно|250п|Кула Лотршчак, екогашен дел на одбранбениот систем на Градец, денес една од сочувани градски врати и смбол на Загреб]] Населбите на поширокото загрепско подрачје постојат уште во праисторијата. Во прештерата [[Ветерница]], на југозападната страна на планината [[Медведница]], која на палеолитските ловци им служела како склониште или живееалиште, пронајдено е камено оружје и орудие, како и остатоци од огништа на човековите предци кои биле современици на крапинскиот [[прачовек]]. Староста на остатоците датира од околу 40.000 години.<ref name="ГрЗгИПи">{{cite web |url=http://www.pp-medvednica.hr/Medvednica_hr/Medvednica_kultura2.htm#Veternica |title = Park prirode Medvednica — Kulturna baština — Lokaliteti |publisher = pp-medvednica.hr |access-date=20 септември 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926204101/http://www.pp-medvednica.hr/Medvednica_hr/Medvednica_kultura2.htm#Veternica |archive-date=26 септември 2011 |url-status=dead}}</ref> Трагите на живот се пронајдени и во долината на [[река]] [[Сава]], каде е пронајдено бронзено орудие и гробови на културни полиња со урни, наречени според начинот на сахранувањето на покојниците. === Антика === За време на [[Римско Царство]] на подрачјето на Загреб, поточно на местото на денешното [[село]] [[Шчитарјево]] во близина на [[Голема Горица]], се наоѓала [[Андаутонија]], староримска населба и [[општина]]. На местото на [[Андаутонија]] до пред римската се наоѓало илирска населба. [[Андаутонија]] се наоѓала на десниот брег на [[река]] [[Сава]] на местото каде се наоѓа римскиот пат [[Сисција]]-[[Петовио]] ([[Сисак]]-[[Птуј]]). Со Археолошките ископувања се откриени бадеми, некрополи, термален комплекс со [[вода]], канализација и систем за загревање на просторија, траги на пристаништа и предмети од свакодневниот [[живот]]. [[Андаутонија]] губи на значење во периодот од [[4 век]] до [[7 век]] за време на [[Големата преселба на народите]]. === Среден век === Континуираната [[историја]] на градот Загреб може да се прати од [[1094]] [[година]] каде унгарскиот [[крал]] [[Ладислав I]] ја основал Загрепската епископија на [[Капитол (Загреб)|Каптол]].<ref name="ЗгПов1">{{cite web |url=http://www.zagrebcity.com/hr/zagreb/ |title=Povijest Zagreba |publisher=zagrebcity.com |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718150638/http://www.zagrebcity.com/hr/zagreb/ |archive-date=18 јули 2011 |url-status=dead}}</ref><ref name="ЗгПов2">{{cite web |url=http://www.zagreb.hr/default.aspx?id=1081 |title=Službene stranice Grada Zagreba — O Zagrebu |publisher=Zagreb.hr |access-date=27 јануари 2021}}</ref><ref name="ЗгПов3">{{cite web |url=http://www.zagreb-touristinfo.hr/?id=34&l=h&nav=nav2 |title=Turistička zajednica Grada Zagreba — Kratka povijest Zagreba |publisher=zagreb-touristinfo.hr |access-date=27 јануари 2021}}</ref> Во [[1134]] [[година]] издадена е и писмена одредба во која се споменува основач на епископијата [[крал]] [[Ладислав]], прв загрепски епископ со свештеништво. Таа повелба е прва писмена трага за Загрепската епископија. Во [[1217]] [[година]] е довршена посветената црква, која тешко настрадала при нападот на [[Татари]]те во [[1242]] [[година]].<ref>{{cite web |url=http://www.glas-koncila.hr/katedrala_povijest.html |title=Povijest katedrale |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090224194130/http://www.glas-koncila.hr/katedrala_povijest.html |archive-date=24 февруари 2009}}</ref> Преживеаното население побарало спас во шумите на [[Медведница]]. По заминувањето на [[Татари]]те дел од населението се вратило на повисокиот брег кој од соседната бискупска населба бил одделен со потокот [[Медвешчак]]. Унгарскиот [[крал]] [[Бела IV]], кој и сам се повлекувал пред Тетарите, во знак на благодарност за сигурно прибежиште, на новата населба [[Градец]] и нејзиното население, им доделил признание. [[Градец]] така станал слободна кралска област.<ref name="ЗгПов1" /><ref name="ЗгПов2" /><ref name="ЗгПов3" /> Се проценува дека Загреб тогаш имал околу 1000 жители. === Нов век === [[Слика:Zagreb-Valvasor.jpg|мини|лево|250п|Загреб во [[1689]]. [[година]]]] [[Слика:Zagreb Gornji grad.jpg|мини|десно|250п|Горниот дел од Загреб]] Загреб првпат се споменал како [[главен град]] на [[Хрватска]] во [[1557]] [[година]].<ref name="ЗгПов1" /><ref name="ЗгПов2" /> Во текот на [[17 век]] и [[XVIII век]] катастрофални пожари повеќепати ја уништувале населбата. Со постепена изградба на куќите од изгорениците со време е ограничена разорна моќ на чести големи пожари. Во [[1664]] [[година]] во Загреб е основана првата [[печатница]].<ref name="ЗгПов3" /> Во [[1669]] [[година]] е основа [[Загрепски универзитет]].<ref name="ЗгПов2" /> Тогаш [[Цар на Светото Римско Царство|царот на Светото Римско Царство]] [[Леополд I (Свето Римско Царство)|Леополд I]] го потврдил правото на универзитето со повелба од Кралската академија. Во меѓувреме во [[1667]] [[година]] избиле тешки и крвави битки во предградието и на мостот преку потокот кој го делел градот на две населени места. Помеѓу жителите од двете населени места често се појавувале спорови и недоразбирања. Со време недоразбирањата, престанале. Во [[1742]] [[година]] во Загреб постоеле 560 куќи со 5.600 жители. Дваесет и пет години подоцна, во [[1767]] [[година]]. Кралското собрание веќе го одредило Вараждин за свое повремено седиште. Но, по големиот пожар во Вараждин во [[1776]] [[година]] во кој е уништена и зградата на Кралското собрание, во Загреб трајно се преселиле големите управи, судски и училишни установи, како и значаен дел од племињата.<ref name="ЗгПов1" /><ref name="ЗгПов2" /> === 19 век === Во почетокот на [[XIX век]] во Загреб живееле 7.706 жители и тој број бил во постојан пораст. Во [[1834]] [[година]], со преуредување на стариот градски дел на Загреб го добил првиот постојан театар, а во [[1847]] [[година]] во Хрватскиот сабор, хрваткиот јазик е прогласен за службен [[јазик]] со што е заменет дотогашниот службен [[јазик]] - латинскиот. Револуционерната [[848]] [[година]] Загреб, како и останатиот дел на [[Европа]], бил едно од најбурните политички случувања. Средишниот градски [[плоштад]] истата година бил преименуван во [[Јелевачев плоштад]]. Со „царскиот пакет“ од [[7 септември]] [[1850]] година споени се дотогашните делови на Загреб во единствена населба, со што се создале услови за забрзан развој на модерен средноевропски [[град]]. Тоа било време на големо градење, во кој прераснало ново урбано средиште, [[Долен Град]]. За тоа време на [[Трњ]] и [[Трешњевец]] настанала неплански градена населба со сиромашен слој на граѓани, додека на шумовитите брегови се градел резиденцијалниот дел од градот. Во [[1862]] [[година]] низ градот поминала првата железничка станица. Пругата е изградена како јужен крак на пругата [[Виена]]-[[Љубљана]]-[[Трст]] и го споила ѕидниот мост преку Загреб со [[Сисак]]. Следната [[година]] во работа е ставена и градската плинара. ВО [[1866]] [[година]] во Загреб е основата Југословенската академија за образование и уметност, денешната [[Хрватска академија на науки и уметности]]. Во истата [[година]] на централниот градски плоштад поставен е споменик на [[Бане Јелачиќ]] и довршена е изградбата на православната црква на Плоштадот [[Петар Прерадовиќ]]. Во [[1867]] изградена е загрепската синагога, а во [[1874]] [[година]] Загреб добил нов [[универзитет]]. Во [[1874]] [[година]] воведена е јавната планинска расвета, а во [[1878]] [[година]] започанл со работа и градскиот водовод. На [[9 ноември]] [[1880]] [[година]], Загреб бил погоден од силен [[земјотрес]] во кој многу згради биле оштетени, но без поголеми човечки жртви. По оштетувањата кои настанале од земјотресот, започнала обнова на Каптола и загрепската катедрала, која тогаш го добила градскиот изглед. Првата телефонска линија во Загреб е воспоставена во [[1881]] [[година]], а од [[1886]] [[година]] се воведува јавниот телефонски сообраќај. Првиот [[трамвај]], Загреб го добива во [[1891]] [[година]], а една година подоцна, изградена е главната железничка станица - Државен колодвор - кој ја проектирал главниот инженер, на унгарските државни железници [[Ференц Фаф]]. <gallery perrow=6> Слика:Banski dvori.jpg| Зграда Бански двор од [[1809]]. година Слика:Mirogoj Cemetery Front.jpg| Влез на гробиштата [[Мирогој]] изградени во [[1876]]. година Слика:Trg1880.jpg| [[Плоштад Бане Јелачића (Загреб)]] [[1880]]. Слика:Croatian Academy of Science and Arts.JPG| Зграда [[Хрватска академија на науки и уметности]], денес [[Хрватска академија на науки и уметности]] од [[1880]]. година Слика:The Zagreb Cathedral renovated according to designs of Hermann Bolle (end of 19 century).jpg | Слика:Zagreb Glavni kolodvor 1.JPG| Зградата на главната железничка станица од [[1892]]. година </gallery> === 20 век === [[Слика:Zagreb Ilica.jpg|мини|десно|250п|Пешачка зона на Илица]] [[Слика:Mamutica Zagreb vrh.jpg|мини|десно|250п|„[[Мамутица]]“ у [[Нов Загреб]]]] [[Слика:Zgrada Kockica Zagreb.jpg|десно|мини|250п|Зграда Коцкица на Присављ, изградена во 1968. година]] [[Слика:Zagreb.bogovic.street.j1.jpg|мини|лево|200п|Боговиќева улица]] На преминот во [[XX век]] во Загреб живееле 61.000 жители. Наставено е големо проширување на градот и градската содржина во која центарот на градот го добил денешниот изглед. Градот се шири на исток спрема Пешеница и на запад кон Чрномерец. Првите два стални бископи во Загреб отворени се во [[1906]] [[година]]. Следната година во работа е пуштена првата јавна електрана, па почунва изградба на електрична мрежа и првите куќни приклучувања. Доцното воведување на [[електрична енергија]] во Загреб се препишува на договорот помеѓу Градскиот поглавар и плинарата која имала концесија на јавна планинска расвета. Исто така, во истата [[година]], основана е и библиотеката наменета за граѓаните и која го претставува алштатот на денешните градски книжари. Електричниот [[трамвај]] го заменил трамвајот во [[1910]] [[година]]. Пред крајот на Првата светска војна и во првите години после него отворени се и големи факултети и високи школи, меѓу кои и Медицинскиот факултет ([[1917]]),, Земјоделсско-шумарскиот факултет ([[1919]]), Ветеринарен факултет ([[1924]]) и др. Во [[1921]] [[година]] во Загреб првпат се потпишани над 100.000 жители, поточно 108.674. По војната на растојанието помеѓу железничката пруга и реката [[Сава]] се градат раднички населби. По војната започнува уште еден циклус на изградба и индустријализација на градот, кој за тоа време континуирано и демографски расте. Загреб воедно и станува административен центар, прво НР, а потоа и [[СР Хрватска]]. Во [[1950]] [[година]], Загреб станува и управно-територијално проширен. На градот му се приклучуваат многу мали дотогашни самостални населени места: [[Подсусед]], [[Стењевец]], [[Врапче]], [[Шпанско]], [[Млинови]], [[Грачани]], [[Шестине]], [[Ремете]], [[Маркушевец]]. Загреб на десниот брег на [[Сава]] почнува да се шири од [[1957]] [[година]], кога почнува изградба на први големи станбени четврти, најпрво [[Савски Гај]] и [[Запруџа]]. На просторот на [[1953]] [[година]] попишани се 2.000 жители изграден е нов дел на градот во кој денес живеат повеќе од 100.000 жители. Во индустриската зона на Житњак истата година почнува изградба на постројка [[Органско-хемиска индустрија]]. Во [[1964]] [[година]] Загреб е погоден од најголемата природна катастрофа во неговата историја. Во октомври надојдените води на [[Сава]] се излеале од речното корито и полавиле површина од околу 60кm². За да се избегнат опасности од нови излевања и поплави, во [[1971]] [[година]] е завршен системот на нови савски насипи и доводен канал [[Сава]]-[[Одра]]-[[Сава]]. Во [[есен]], истата [[година]], Загреб за време на Храватската пролет бил упориште на студентски демонстрации. Во [[1975]] [[година]] отворен е и хотелот „[[Интерконтинентал]]“, прв хотел од висока категорија во Загреб. Следната [[година]] завршена е и најголемата и тогаш најголема работна зграда во Загреб, популарно наречена „[[Загрепчанка]]“. Во Загреб, на [[8 октомври]] [[1991]] [[година]], три месеци по [[Брионска деклараија]], стапила на сила уставна одредба на Хрватскиот сабор од месец [[јуни]] истата [[година]], за самосталност на [[Хрватска]], со Загреб како [[главен град]]. Во летото [[1991]] [[година]] во Загреб се одивани пуцања околу касарната [[ЈНА „Маршал Тито“]], но интензивни борби не постоеле па градот е поштеден од разорувања. Со потпишувањето на Сараевското примирје на [[3 јануари]] [[1992]] [[година]], постигна е [[договор]] за повлекување на [[ЈНА]], чии единици се повлечени во текот на истиот месец. Во [[мај]] [[1995]] [[година]], Загреб бил мета на ракетен напад во кој погинале 6 цивили, а ранети најмалку 175. По признавањето на самосталноста на [[Хрватска]], од страна на многу држави, во Загреб започнуваат да се отвораат многу амбасади од кои прва ја отворила [[СР Германија]]. Со воведување на новата територијална организација во [[Република Хрватска]] формирани се 20 жупании и Град Загреб, исто така со статус [[жупанија]]. Во Загреб исто така се наоѓа и центар на соседната [[Загрепска жупанија]]. <gallery> Слика:Croatian State Archive.jpg| Зграда на државниот Храватски архив [[1913]]. година Слика:Staritrgburze.jpg| Плошта Бурза [[1930]] година Слика:TrgBurze1.jpg| Зграда на Хрватската народна банка Слика:Zagrepcanka dan.jpg| Облакодер ''[[Загрепќанка]]'' од [[1976]]. година (до [[2005]]. Највисока зграда во Загреб) Слика:Zgrada HRT Zagreb.jpg| Зграда на Хрватската Радио Телевизија од [[1984]]. година Слика:NSK Zagreb.jpg| Зграда на националната универзитетска библиотека во Загреб од [[1995]]. година </gallery> == Демографија == На пописот на население од [[2011]] година, град Загреб имаше 790.017 жители, од кои во самото населено место Загреб 688.163. ===Град Загреб=== {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="16" | Број на жители според пописот<ref name=autogenerated1>[http://www.dzs.hr - Republika Hrvatska - Državni zavod za statistiku: Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001.]</ref> |- | [[1857]] || [[1869]] || [[1880]] || [[1890]] || [[1900]] || [[1910]] || [[1921]] || [[1931]] || [[1948]] || [[1953]] || [[1961]] || [[1971]] || [[1981]] || [[1991]] || [[2001]] || [[2011]] |- | 48.266 || 54.761 || 67.188 || 82.848 || 111.565 || 136.351 || 167.765 || 258.024 || 356.529 || 393.919 || 478.076 || 629.896 || 723.065 || 777.826 || 779.145 || 790.017 |- |} ===Загреб (населено место)=== {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="16" | Број на жители според пописот<ref name=autogenerated1 /> |- | [[1857]] || [[1869]] || [[1880]] || [[1890]] || [[1900]] || [[1910]] || [[1921]] || [[1931]] || [[1948]] || [[1953]] || [[1961]] || [[1971]] || [[1981]] || [[1991]] || [[2001]] || [[2011]] |- | 32.203 || 37.001 || 48.136 || 60.910 || 87.239 || 109.029 || 140.815 || 227.838 || 325.223 || 361.564 || 442.768 || 579.943 || 656.380 || 706.770 || 691.724 || 688.163 |- |} ====Попис [[1991]]==== {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="1" | Загреб |- | [[1991]]. |- | {{Кружен графикон | мини = центар | опис=вкупно: 706.770 | ставка1 = [[Хрвати]] 594.323 | износ1 = 84.09 | боја1 = #4169E1 | ставка2 = [[Срби]] 44.384 | износ2 = 6.27 | боја2 = #FF0000 | ставка3 = [[Југословени]] 14.218 | износ3 = 2.01 | боја3 = #8B008B | ставка4 = [[Бошњаци|Муслимани]] 11.247 | износ4 = 1.59 | боја4 = #228B22 | ставка5 = [[Словенци]] 6.299 | износ5 = 0.89 | боја5 = #FF55A3 | ставка6 = [[Албанци]] 2.526 | износ6 = 0.35 | боја6 = #4B3621 | ставка7 = [[Црногорци]] 2.332 | износ7 = 0.32 | боја7 = #C19A6B | ставка8 = [[Македонци]] 1.707 | износ8 = 0.24 | боја8 = #FF7E00 | ставка9 = [[Унгарци]] 1.033 | износ9 = 0.14 | боја9 = #665D1E | ставка10 = [[Чеси]] 973 | износ10 = 0.13 | боја10 = #B94E48 | ставка11 = [[Роми]] 902 | износ11 = 0.12 | боја11 = #91A3B0 | ставка12 = [[Евреи]] 392 | износ12 = 0.05 | боја12 = #F0DC82 | ставка13 = [[Германци]] 296 | износ13 = 0.04 | боја13 = #BDB76B | ставка14 = [[Италијанци]] 261 | износ14 = 0.03 | боја14 = #007FFF | ставка15 = [[Украинци]] 249 | износ15 = 0.03 | боја15 = #7FFF00 | ставка16 = [[Руси]] 214 | износ16 = 0.03 | боја16 = #F400A1 | ставка17 = [[Словаци]] 203 | износ17 = 0.02 | боја17 = #9966CC | ставка18 = [[Бугари]] 144 | износ18 = 0.02 | боја18 = #FF9966 | ставка19 = [[Полјаци]] 127 | износ19 = 0.01 | боја19 = #800020 | ставка20 = [[Русини]] 117 | износ20 = 0.01 | боја20 = #00416A | ставка21 = [[Романци]] 105 | износ21 = 0.01 | боја21 = #08E8DE | ставка22 = [[Турци]] 77 | износ22 = 0.01 | боја22 = #006A4E | ставка23 = [[Грци]] 68 | износ23 = 0.00 | боја23 = #0087BD | ставка24 = [[Австријци]] 56 | износ24 = 0.00 | боја24 = #9F8170 | ставка25 = [[Власи]] 7 | износ25 = 0.00 | боја25 = #96C8A2 | ставка26 = други 621 | износ26 = 0.08 | боја26 = #FFBF00 | ставка27 = неопредел. 14.498 | износ27 = 2.05 | боја27 = #C154C1 | ставка28 = регион. опр. 1.297 | износ28 = 0.18 | боја28 = #66424D | ставка29 = непознато 8.094 | износ29 = 1.14 | боја29 = #A2A2D0 }} |- |} ===Демографска историја=== {| border="1" cellpadding="7" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;" |- style="background: #E9E9E9" | colspan="7" style="background:style=;"background-color:#F28500;"| '''Загреб (град)'''<ref name="Сојузен завод за статистика и евиденција на ФНРЈ и СФРЈ">Сојузен завод за статистика и евиденција на ФНРЈ и СФРЈ, попис на населението 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. и 1991. година.</ref> |- |''' style="background:style=;"background-color:#F5DEB3;"| '''година на пописа''' |''' style="background:style=;"background-color:#C2B280;"| '''[[попис на населението 1991. во СФРЈ|1991]].''' |''' style="background:style=;"background-color:#C2B280;"| '''[[попис на населението 1981. во СФРЈ|1981]].''' |''' style="background:style=;"background-color:#C2B280;"| '''[[попис на населението 1971. во СФРЈ|1971]].''' |''' style="background:style=;"background-color:#C2B280;"| '''[[попис на населението 1961. во ФНРЈ|1961]].''' |''' style="background:style=;"background-color:#C2B280;"| '''[[попис на населението 1953. во ФНРЈ|1953]].''' |''' style="background:style=;"background-color:#C2B280;"| '''[[попис на населението 1948. во ФНРЈ|1948]].''' |- | [[Хрвати]] |594.323 |516.548 | | |304.637 |241.007 |- | [[Срби]] |44.384 |36.665 | | |17.519 |13.125 |- | [[Југословени]] |14.218 |56.907 | | |2.606 | |- | [[Муслимани]] |11.247 |6.410 | | | | |- | [[Словенци]] | |8.709 | | |17.592 |17.054 |- | [[Црногорци]] | |2.303 | | |1.210 |795 |- | [[Македонци]] | |1.691 | | |661 |430 |- | [[Албанци]] | |1.303 | | | | |- | [[Унгарци]] | |1.115 | | |1.089 | |- | [[Роми]] | |825 | | | | |- | [[Италијанци]] | | | | |311 | |- | [[Германци]] | | | | |641 | |- | [[Бугари]] | | | | | |332 |- | [[Чеси]] | | | | | |1.674 |- | [[Словаци]] | | | | | |167 |- | Чеси и Словаци | | | | |1.544 | |- | останати Словени | | | | |1.276 | |- | останати несловени | | | | |1.743 | |- | неопределени муслимани | | | | | |209 |- | останати и непознато |42.598 | | | | | |- |''' style="background:style=;"background-color:#F5DEB3;"|'''укупно''' |'''706.770''' |'''649.586''' |'''''' |'''''' |'''350.829''' |'''279.623''' |} {| border="1" cellpadding="7" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;" |- style="background: #E9E9E9" | colspan="7" style="background:style=;"background-color:#F28500;"| '''Загреб (град)'''<ref name="Сојузен завод за статистика и евиденција на ФНРЈ и СФРЈ" /> |- |''' style="background:style=;"background-color:#F5DEB3;"| '''година на попис''' |''' style="background:style=;"background-color:#C2B280;"| '''[[Попис на населението 1931. во Југославија|1931]].''' |''' style="background:style=;"background-color:#C2B280;"| '''[[Попис на населението 1921. во СХС|1921]].''' |- | Римокатоличка |157.897 | |- | Православна |13.279 | |- | Евангелистичка |2.064 | |- | Исламска |1.239 | |- | Останато |11.102 | |- |''' style="background:style=;"background-color:#F5DEB3;"|'''укупно''' |'''185.581''' |'''''' |} Според пописот на населението од [[2001]] [[година]], Зареб има 779.145 жители. Просечната старост на населението изнесува 39,7 години. Според половата структура, од 779.145 жители, 415.153 се жени, а 363.992 мажи. <center> {{bar box |width=300px |title=Население на Загреб според пол (Попис [[2001]].) |titlebar=#ddd |bars= {{Столбен постоток|Жене|yellow||53.28}} {{Столбен постоток|Мушкарци|red||46.72}} }} </center> <center> {{bar box |width=300px |title=Етничка структура на населението на Загреб (Попис [[2001]].) |titlebar=#ddd |bars= {{Столбен постоток|Хрвати|blue||91.94}} {{Столбен постоток|Срби|red||2.41}} {{Столбен постоток|Босанци|green||0.80}} {{Столбен постоток|Албанци|orange||0.43}} {{Столбен постоток|Словенци|wellow||0.41}} {{Столбен постоток|Роми|lightblue||0.25}} {{Столбен постоток|Останати и неопределени|lightgreen||2.84}} }} </center> Според мајчиниот јазик, поголемиот број од населението на Загреб се изјаснило дека зборува [[хрвастки јазик]] (97,45%). Потоа албански (0,40%), словенски (0,33%), босански (0,31%), српски (0,27%), ромски (0,18%) и македонски (0,15%). Според верската структура поголемиот дел од населението се [[христијани]], припадниците на католичката и православна вероисповед. Од останатите христијански заедници присутни се [[Јеховини сведоци]], [[Евангелистичката црква]], [[Адвентистичката црква]] и [[Балтистичката црква]]. Значаен е уделод на агностиците, атеистите и неопределените. Од сотанатите религии најзастапена е исламската. <center> {{bar box |width=300px |title=Верска структура на населението на Загреб (Попис [[2001]].) |titlebar=#ddd |bars= {{Столбен постоток|Католици|yellow||87.09}} {{Столбен постоток|Агностици и неопределени|green||4.06}} {{Столбен постоток|Атеисти|red||3.54}} {{Столбен постоток|Муслимани|lightgreen||2.08}} {{Столбен постоток|Православни|blue||2.01}} }} </center> <gallery perrow=5> Слика:Zagreb Cathedral.jpg| Загрепската катедрала Слика:Crkva sv. Marka, ZG.jpg|Црква [[Свети Марко|Св. Марко]] Слика:Православна црква у Загребу.JPG|Православна црква Св. Преображение господово Слика:Evangelicka crkva u Zagrebu.jpg| Евангелистичка црква Слика:Zagrebačka džamija.jpg| Загрепската џамија </gallery> == Политика == [[Слика:Zgrada Poglavarstva Grada Zagreba.jpg|мини|десно|200п|Зграда на градското поглаварство]] Загреб, како [[главен град]] на [[Република Хрваска]], има [[статус]] на заедница на локална самоуправа, а која воедно има и положба на единица на регионална самоуправа, односно жупанија.<ref>{{cite web |url=http://www.zakon.hr/z/363/Zakon-o-Gradu-Zagrebu |title=Zakon o Gradu Zagrebu |language=хрватски |website=zakon.hr |access-date=27 јануари 2021}}</ref> Управните градски органи на Загреб се: '''Градското собрание''' е претставнички орган на граѓаните на град Загреб и орган на локалната самоуправа кој ги донесува актите во рамките на округот на градот Загреб. Градскиот совет има 51 член кои се бираат на избори. Градското собрание има претседател и најмногу четири потпретседатели. Градското собрание, меѓу другото го донесува Уставот на градот Загреб и градскиот [[буџет]], го надгледува целото материјално и финансиско управување со градот, го утврдува програмот на развојот на поединечни дејности, донесува документи на просторно уредување на градот, бира и сменува [[градоначалник]] и негови заменици. Мандатот на градските советници, избрани на редовни избори трае четири години. '''[[Градоначалник]]''' кој го застапува градот и со градското собрание е носител на извршната власт во градот Загреб. Се бира на седница на Градското собрание. Градоначалник воедно е и претседател на градското собрание. Градоначалникот има два заменици кои во случај на негово отсуство го заменуваат. '''Градско поглаварство''' е име на градската [[влада]] која ги извршува работите на локалната и регионална самоуправа и работите на државната управа кои му се доверено си закон. Претседател на поглаваството е загрепскиот градоначалник. За својата работа поглаварството е одговорно на градското собрание и тоа брои 11 членови. '''Градски четврти''' и месниот одбор се облици на месна самоуправа во која граѓаните непосредно учествуваат во одлучувањето за прашањата на нивниот секојдневен и непосреден интерес, а кои влијаат на нивниот секојдневен живот и нивната работа, како што се санирање на улуцу или тротоари, уредување на градски и детски игралишта и паркови, отстранување на комунален или див отпад. Градот Загреб е поделен на 17 градски четврти, а за секој дел од месните четврти се основаат посебни месни одбори. === Градоначалници === [[Слика:Veceslav Holjevac Zagreb.jpg|мини|десно|250п]] {| style="width:65%; background:none;" |- |valign="top"| * Јелена Павчиќ Вукичевиќ (в.д.) (2021-) * [[Милан Бандиќ]] ([[2000]]—[[2002]]; [[2005]]-[[2021]]) * [[Власта Павиќ]] (2002—2005) * [[Марина Матуловиќ-Дропулиќ]] ([[1996]]—[[2000]]) * [[Бранко Микша]] ([[1993]]—[[1995]]) * [[Борис Бузанчиќ]] ([[1990]]—[[1993]]) * [[Мато Микиќ]] ([[1982]]—[[1983]]; [[1986]]—[[1990]]) * [[Тито Кошти]] ([[1985]]—[[1986]]) * [[Зорислав Шоње]] ([[1984]]—[[1985]]) * [[Александар Варга]] ([[1983]]—[[1984]]) * [[Иво Латин]] ([[1978]]—[[1982]]) * [[Иво Врховец]] ([[1972]]—[[1978]]) * [[Јосип Колар Матек]] ([[1967]]—[[1972]]) * [[Ратко Карловиќ]] ([[1967]]) * [[Перо Пиркер]] ([[1963]]—[[1967]]) * [[Вечеслав Хољевац]] ([[1952]]—[[1963]]) * [[Мирко Павлековиќ]] ([[1951]]—[[1952]]) * [[Миливој Рукавина]] ([[1950]]—[[1951]]) * [[Мика Шпиљак]] ([[1949]]—[[1950]]) * [[Драгутин Саили]] ([[1945]]—[[1949]]) * [[Еуген Старешиниќ]] ([[1944]]—[[1945]]) * [[Иван Вернер]] ([[1942]]—[[1944]]) * [[Јозо Думанџиќ]] ([[1941]]—[[1942]]) * [[Мате Старчевиќ]] ([[1939]]—[[1941]]) * [[Теодор Пеичиќ]] ([[1937]]—[[1939]]) | * [[Рудолф Ербер]] ([[1934]]—[[1936]]) * [[Иво Крбек]] ([[1932]]—[[1934]]) * Стјепан Сркуљ (1917—1919; 1928—1932) * [[Вјекослав Хајнцел]] ([[1920]]—[[1928]]) * [[Светозар Делиќ]] ([[1920]]) * [[Јанко Хољац]] ([[1910]]—[[1917]]) * [[Милан Амруш]] ([[1890]]—[[1892]]; [[1904]]—[[1910]]) * [[Адолф Мошински]] ([[1892]]—[[1904]]) * [[Игњат Зајбер]] ([[1887]]—[[1890]]) * [[Никола Бадовинац]] ([[1885]]—[[1887]]) * [[Јосип Хофман]] ([[1881]]—[[1885]]) * [[Матија Мразовиќ]] ([[1879]]—[[1881]]) * [[Станко Андријевиќ]] ([[1876]]—[[1879]]) * [[Иван Вончина]] ([[1873]]—[[1876]]) * [[Стјепан Врабчевиќ]] ([[1873]]) * [[Павао Хац]] ([[1872]]—[[1873]]) * [[Драгутин пл. Цзекус]] ([[1869]]—[[1872]]) * [[Максо Михалиќ]] ([[1868]]—[[1869]]) * [[Вјекослав Фриган]] ([[1861]]—[[1868]]) * [[Јохан Лихтенегер]] ([[1858]]—[[1861]]) * [[Светозар Кушевиќ]] ([[1858]]) * [[Јосип Ф. Хертл]] ([[1857]]) * [[Јанко Камауф]] ([[1851]]—[[1857]]) |} == Стопанство == На подрачјето на градот Загреб регистирани се вкупно 22.000 компании кои својата дејност ја остваруваат во различни гранки на стопанството.<ref name="ГрЗгЕк1">{{cite web |url=http://hgk.biznet.hr/hgk/tekst.php?a=b&page=tekst&id=680 |title=Hrvatska gospodarska komora — Komora Zagreb — Gospodarski profil Grada Zagreba i Zagrebačke županije |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060507094819/http://hgk.biznet.hr/hgk/tekst.php?a=b&page=tekst&id=680 |archive-date=2006-05-07 |url-status=dead }}</ref> Според дејноста, во структурата на загрепското [[стопанство]], со 33% најстапена е трговијата, потоа следуваат преуредувачката [[индустрија]] со 30%, [[сообраќај]], складирање и врски со 10%, финансиски сектор со 7%, додека 20% отпадаат на осанатите дејности.<ref name="ГрЗгЕк1" /> Во Загреб се остваруваат 36% на севкупната трговија во [[Хрватска]], додека преработувачката [[индустрија]] сместена во Загреб чини 32% од преработувачката [[индустрија]] на територијата на [[Хрватска]].<ref name="ГрЗгЕк2">{{cite web |url=http://www.regea.org/137.html |title=Energetska agencija Sjeverozapadne Hrvatske — Gospodarska kartica Grada Zagreba |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123071800/http://www.regea.org/137.html |archive-date=2019-01-23 |url-status=bot: unknown }}</ref> Во Загреб е концентрирана прехранбената, хемиската, елетронската, текстилна, дрвна и издавачко-печатарска [[индсутрија]], како и [[индустрија]] за преработка на метал. Концентрирана е во индустриските зони на [[Житњак]] и [[Јанкомир]].<ref name="ГрЗгЕк1" /> Покрај постоечките, се отвораат и нови стопански зони од кои една се наоѓа во [[Сесветам]],<ref name="ГрЗгЕк2" /> со кои со поштување на еколошките стандарди настојува да се пресели индустријата од центарот на ивицата на градот. Многу големи хрватски компании имаат свои центри во Загреб. Тоа се [[ИНА]] [[нафтена индустрија]], [[Плива]] (фармацевство), [[Краш]] и Franck ([[прехранбена индустрија]]), [[Раде Кончар]], Електро контакт, [[Ериксон]] - [[Никола Тесла]] ([[елетронска индустрија]]), [[ТЖВ Градељ]] ([[автомобилска индустрија]]).<ref name="ГрЗгЕк1" /> Многу други светски компании имаат свои големи претставништа во Загреб.<ref name="ГрЗгЕк1" /> [[Слика:Hrvatska gospodarska komora.jpg|мини|лево|250п|Зграда на Хрватската господарска комора]] Во индустриското производство најголем удел со 25,5% го држи производството на храна и пијалаци. Селедат и електричната [[индустрија]], со [[плин]] и [[вода]] со 16,3%, потоа елеторнската [[индустрија]] со 9,1%, [[хемиска индустрија]] со 8,2%, уделот на издавачката и печатната [[индустрија]] е 8,5%, производството на радио-телевизиски и комуникациски апарати и опрема 8%, додека уделот за производство на [[облека]] е 2,5%.<ref name="ГрЗгЕк2" /> Загреб е и финансиски центар на [[Хрватска]]. Во Загреб, освен Хрватската народна банка се наоѓаат и центри на многу други банки од кои најголеми се, „[[Стопанска Банка Загреб]]“, „[[Хипо Алпе-Адрија банк]]“, „[[Загрепска банка]]“, „[[Храватска поштенска банка]]“. Загреб е и седишта на [[Загрепска берза]], која повторно е отворена во [[1991]] [[година]]. Загреб е и меѓународен саемски центар. Загрепското веслање е еден од поголемите саеми во светот и член на Меѓународната унија на саеми (UFI), која собира 167 саемски организации од 67 земји. Основан е во [[1909]] [[година]], но неговите почетоци можат да се пратат до [[1864]] [[година]], кога е одржана првата земска господарска изложба.<ref name="ГрЗгЕк1" /> Во [[2007]] [[година]] загпебските претпријатија извезле стока во противредност од 4,4 милијарди долари, додека е увезена стока во вредност од 14,9 милијарди долари. Уделот на Загреб во извозот на [[Хрватска]] во [[2007]] [[година]] изнесувал 35,7%, додека во увозот некаде околу 57,6%.<ref name="ГрЗгЕк2" /> Најмногу се извезувало за пазарот во [[Босна и Херцеговина]], [[Италија]], [[Србија]], [[Германија]], [[Словенија]] и [[Австрија]], а во помала мера за пазарот во [[САД]], [[Унгарија]], [[Велика Британија]], [[Русија]] итн. Од целокупниот извоз 2,3 милијарди УСД приходи остварено е со пазарот од развиените земји (превенствено земјите од [[ЕУ]]), а 2,1 милијарда долари на пазарот на останатите земји во развој. најважни извезувачки производи на загрепското стопанство се: минерални горива и масла, електрични машини и опрема, како и делови за нив, пластични кеси и производи од пластична маса. Најмногу се увезувани минерални горива и масла, кои потоа следат машини, апарати, механички уреди и делови, т.е. возила. Во структурата на вработените, најголем број од се вработени во трговијата (26,4%). Следат и вработени во преработувачката [[индустрија]] (16,5%), работни услуги (16,3%) и градежништво (10%).<ref name="ГрЗгЕк2" /> На подрачјето на Загреб вработени се околу 400.000 луѓе, што претставува повеќе од 27% од сите вработени во цела [[Хрватска]].<ref name="ГрЗгЕк4">{{cite web |url=http://www.zagreb.hr/UserDocsImages/studeni_prezentacija%2017112008_HR.ppt |title=Grad Zagreb — Gospodarstvo u brojkama |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081203014545/http://www.zagreb.hr/UserDocsImages/studeni_prezentacija%2017112008_HR.ppt |archive-date=3 декември 2006}}</ref> Невработеноста во Загреб изнесува 7,8% и пониска е од државниот просек, кој изнесува 14,7% невработеност.<ref name="ГрЗгЕк4" /> == Сообраќај == === Патен сообраќај === [[Слика:Petlja Držićeva Slavonska.jpg|мини|лево|250п|Сообраќајна обиколница во Загреб]] Поголемиот дел од главните градски сообраќајни правци во [[Хрватска]] поминуваат низ Загреб. Од правецот на Загреб изградени се 5 автопатишта, кои водат до сите делови на Хрватска, додека еден автопат е сè уште во изградба. Два од трите најважни европски коридори во [[Хрватска]] минуваат низ Загреб. Автопатот А1, Загреб-[[Сплит]]-[[Дубровник]], во [[декември]] [[2008]] [[година]] во потполност е завршен до раскрсницата [[Равча]].<ref name="ГрЗгАп1">{{cite web |url=http://www.slobodnadalmacija.hr/Hrvatska/tabid/66/articleType/ArticleView/articleId/35347/Default.aspx |title=Premijer Sanader otvorio dionicu autoceste Zagreb — Dubrovnik |access-date=27 јануари 2021}}</ref> До [[Плоч]], преостанува изградба на следните 60км, а 70км до [[Дубровник]]. Автопатот А1, е еден од најважните сообраќајни правци во цела [[Хрватска]] бидејќи го повржува Загреб со северозападна [[Хрватска]] со вториот [[град]] по големина во [[Хрватска]] - [[Сплит]]. Автопатот А3 во потполност следи по трасата на Паневропскиот патен коридор Х. Започнува во [[Брегана]] на границата со [[Словенија]] и по долината на [[река]] [[Сава]] се поврзува со Загреб, [[Кутина]], [[Новска]], [[Славски Брод]], со [[Липовец]] и граничниот премин [[Бајаково]], каде продолжува во [[Србија]]. Автопатот ги спојува [[Западна Европа]] и [[Средна Европа]] со југоисточниот [[континент]] и [[Блискиот Исток]]. Последниот дел од автопатот од [[Жупања]] до граничниот премина [[Бајаково]] довршен е во летото, [[2006]] [[година]]. Важен паневропски патен коридор кој минува низ Загреб е и коридор 5, низ чија траса минуваат три автопатишта. Тој правец е најкратка врска на Загреб со [[Јадранско Море]]. Делницата од Загреб до раскрсницата [[Босилево]] е дел од автопатот А1. Делницата од раскрсницата [[Босилево]] до [[Риека]] е автопатот А6, а во потполност е довршена на 22 октомври 2008 година. На истиот коридор се наоѓа и трасата од автопатот А4, чија последна делница т.е. објект, нов мост преку реката [[Мура]] довшен на истиот ден кога и автопатот А6. Во [[Унгарија]] автопатот А6 се наставува на автопатот М7, кој преку [[Летењ]] на границата со [[Хрватска]], Загреб го повржува со [[Будимпешта]]. Автопатот А2, Загреб-[[Мацељ]], на границата со [[Словенија]] е довршен во [[2007]] [[година]]. Во план е и изградба на автопатот А11 Загреб-[[Сисак]]. === Јавен градски превоз === [[Слика: A Crotram TMK 2200 at Glavni Kolodvor.jpg |мини|десно|200п|Загрепски [[трамвај]]]] Јавниот градски превоз во Загреб го сочинуваат мрежа од трамвајски и автобуски линии, градско-приградски возови и многу такси возила. Главниот дел од јавниот градски превоз во Загреб го врши Загрепскиот електричен трамвај ([[ЗЕТ]]), кој е оператор на трамвајсиот и автобускиот [[сообраќај]], а се грижи и за жичарата на [[Медведница]], која, додека се очекува изградба на нова, моментално е надвор од употреба.<ref name="ЗгЖич">{{cite web |url=https://www.zet.hr/o-zet-u/zicara.aspx |title=Sljemenski lift do vrha Medvednice - ZET |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426042725/https://www.zet.hr/o-zet-u/zicara.aspx |archive-date=26 април 2009 |url-status=dead}}</ref> Првиот електричен трамвај во промет е ставен на [[18 август]] [[1910]] [[година]].<ref name="ЗгТрам2">{{cite web |url=https://www.zet.hr/tramvaj/povijest.aspx |title=Tramvaj u Zagrebu - ZET |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090301113731/https://www.zet.hr/tramvaj/povijest.aspx |archive-date=1 март 2009 |url-status=dead}}</ref> Денес трамвајската мрежа има вкупна должина од 116 км.<ref name="ЗгТрам1">{{cite web |url=https://www.zet.hr/tramvaj.aspx |title=Tramvajski prijevoz - ZET |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120705140515/https://www.zet.hr/tramvaj.aspx |archive-date=5 јули 2012 |url-status=dead}}</ref> Трамвајскиот сообраќај е огранизиран во 15 дневни и 4 ноќни линии.<ref name="ЗгБус">{{cite web |url=https://www.zet.hr/default.aspx?aspxerrorpath=/autobus.aspx |title=Autobusni prijevoz |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220160349/http://www.zet.hr/default.aspx?aspxerrorpath=%2Fautobus.aspx |archive-date=2019-12-20 |url-status=live }}</ref> Автобускиот сообраќај на [[ЗЕТ]], моментално се состои од 125 дневни и 4 ноќни линии. Со пруга долга 66 метри, позната и како најкратка жичена железница на светот наменета е за јавен сообраќај.<ref name="ЗгТрам1"/> Службено е пуштена во погон на [[8 октомври]] [[1890]] [[година]]. Денес е законски заштитена како споменик на култура, а исто така е една од туристичките атракции во градот. Жичарата „[[Сљеме]]“, пуштена е во [[сообраќај]] на [[27 јули]] [[1963]] [[година]] во функција за превоз на излетници на врвот на [[Медведница]], а затворена е во средината на [[2007]] [[година]], по дефектот на електромоторот за кој е проценето дека е неисплатлив да се санира.<ref name="ЗгЖич" /> Во Загреб, денес има околу 1.150 такси возила, а возењето со такси е достапно 24 часа дневно. Првиот авто-такси во Загреб се појавил на плоштадот [[Бане Јелачиќ]] на [[11 јуни]] [[1901]] [[година]]. Од [[април]] [[2011]] [[година]], такси превозот во градот освен здружението „Радиот такси Загреб“ го остваруваат и приватни превозници кои ги има во голем број. Со градско-приградскиот железнички превоз во работни денови во просек го користат околу 70.000 патници. Главната железничка линија која се обраќа на релација [[Савски Мароф]]-Загреб, [[Главен колодвор]]-[[Долго Село]]. Хрватските железници оваа линија ја вовела во [[1992]] [[година]]. Покрај оваа линија, други важни приградски насокии се кон [[Голема Горица]] и Јестребарска, заедно со локалните линии од [[Забок]], [[Новска]], [[Карловица]] и [[Копривница]]. === Железнички сообраќај === Темелите на железничката мрежа поставени се кон крајот на [[XIX век]] и почетокот на [[XX век]], кога се одредени главните правци на железничкиот сообраќај. Во [[1862]] [[година]] пуштена е во [[сообраќај]] првата железничка пруга низ Загреб, која местото Ѕидан Мост преку Загреб го поврзала со [[Сисак]]. Веќе наредната година изградена е пруга до Карловица која во [[1873]] [[година]] била продолжена до [[Риека]], со што Загреб добил најкратка железничка врска со морето. Во [[1870]] [[година]] изградена е железничка пруга до [[Копривница]], која во [[1897]] [[година]] од [[Долго Село]] продолжила до [[Новска]]. Во [[1885]] [[година]], Загреб со железница се поврзал и со [[Вараждин]]. Во [[1925]] [[година]] довршена е и Личка железничка пруга, со која Загреб се поврзал со [[Сплит]] и [[Далмација]]. Загреб во [[1946]] годна се поврзал со Унска пруга, која е дел од Личка пруга кратка околу 50км, преку [[Сисак]], повржан со [[Сплит]]. Иако понекогаш многу рентабилна, таа пруга денес се користи како смалување на капацитетот. [[Слика:Croatia airlines zg tower.JPG|мини|десно|250п|[[Ербас]] А319 пред контролната кула на Аеродром Загреб]] Два од три најважни паневропски железнички коридори во [[Хрватска]] поминуваат низ Загреб. Тоа се Паневропски железнички коридор Vб, кој оди од [[Ботово]] на граница со [[Унгарија]] до [[Риека]] и Паневропски железнички коридор 10 кој оди од ДОбово на границата со [[Словенија]] до [[Товарник]] на границата со [[Србија]]. Воедно е и најважен железнички правец во [[Хрватска]], бидејќи преку [[Хрватска]] се поврзува со [[Западна Европа]] и [[Средна Европа]] и југоистокот на континентот и Блискиот Исток. Пригардскиот патнички сообраќај е доста развиен. Товарниот [[сообраќај]] се одвива кружно како би се растоварил сообраќајот низ градот, па во таа полза е исградена и голема товарна станица Ранжирни колодвор. === Воздушен сообраќај === Аеродромот Загреб, е главен меѓународен [[аеродром]] во [[Хрватска]]. Се наоѓа покрај [[Голема Горица]], а од центарот на Загреб е оддалечен само 10км. На аеродромот се сместени технички бази на [[Кроација ерлајнс]]. Низ загрепскиот [[аеродром]] во [[2019]] [[година]] поминале 3,435,531 патници.<ref name="ЗгАер1">{{cite web |url=https://www.zagreb-airport.hr/poslovni/b2b-223/statistika/statistika-za-2019-godinu/506 |title=Statistika za 2019. godinu - Zračna luka Franjo Tuđman Zagreb |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329071139/https://www.zagreb-airport.hr/poslovni/b2b-223/statistika/statistika-za-2019-godinu/506 |archive-date=29 март 2020 |url-status=live}}</ref> Покрај меѓународниот [[аеродром]], во Лучка постои и мал [[спортски аеродром]]. [[Лучко]] се користел како главен загрепски [[аеродром]] од [[1947]] [[година]] до [[1962]] [[година]]. Најголемиот сообраќај е забележан во [[1959]] [[година]]. Таа година цивилни авиони превезле 167.000 патници и 1.500 тони роба.<ref name="ЗгАер2">{{cite web |url=http://www.zagreb-airport.hr/hr/poslovne_1_3/index.aspx |title=Povijest i razvoj - Zračna luka Franjo Tuđman Zagreb |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080801145700/http://www.zagreb-airport.hr/hr/poslovne_1_3/index.aspx |archive-date=1 август 2008 |url-status=dead}}</ref> == Култура == [[Слика: Muzej Mimara.jpg|мини|десно|250п|Зграда на денешниот музеј Мимар кон крајот на 19 век]] Загреб е главен културен центар на [[Хрватска]]. Во градот се наоѓаат повеќе културни установи кои традиционално имаат голем престиж. Освен тоа, во градот се наоѓаат центри на пратктично сите важни културни установи, како што се [[Матица хрватска]] и Друштво на хрватските писатели. === Музеи === Експонати од бројни загрепски музеи освен историски, уметнички и културни примероци на градот Загреб и [[Хрватска]], се прикажуваат експонати од големи историски и уметнички вредности од цела [[Европа]] и светот. Во околу триесет музеи и галериски колекции опфатени се повеќе од 3,6 милиони експонати. Колекциитена археолошкиот [[музеј]], основан во [[1864]] [[година]] содржат скоро 460.000 различни артефакти и споменици. изложени се предмети и организирани неколку збирки. Најпозната е Египетската збирка, која е една од таквите видови во југоисточниот дел на [[Европа]],<ref name="ЗгАрМу">{{cite web |url=http://www.hpm.hr/hr/Odjeli/Geolo%C5%A1ko-paleontolo%C5%A1ki%20odjel |title=Geološko-Paleontološki odjel - Hrvatski prirodoslovni muzej |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203221131/http://www.hpm.hr/hr/Odjeli/Geolo%C5%A1ko-paleontolo%C5%A1ki%20odjel |archive-date=3 февруари 2020 |url-status=live}}</ref> а потоа големата нумизматичка колекција која е една од најзначајните и најголемите во Европа и светот, праисториска збирка, античка и средновековна збирка.<ref name="ЗгАрМу" /> Важен музејски експонат е Загрепската мумија, т.е. Загрепска ленена книга, со 1.130 зборови е најдолг сочуван споменик на старите [[Етрурци]], едни од постоечките етрурски книги и воедно лиена книга од стариот век. === Театар === [[Слика: Zagreb Concert Hall.jpg|мини|десно|250п|Концертна сала Ватрослав Лисински]] Во Загреб дејствуваат околу 20 постојани или привремени театри. Во Загреб се наоѓа назионална театарска куќа - „[[Хрватско народно казалиште]]“, изградено во [[барок стил]] во [[1895]] година. На сцената се одржуваат драмски, балетни и оперски претстави, а театрот е опремен и за одржување на конгреси, промоции и приеми. Концертната сала на Вартослав Лисински, со капацитет од 2.171 седиште, изградена е во 1973 година, а наречена е по авторот на првата хрватска опера. Освен музички манифестации, во неа се одржуваат и конгресни случувања. === Фестивали === ''[[Загрепски филмски фестивал]]'', основан во [[2003]] [[година]], стана еден од најзначајните хрватски културни случувања. Со главниот програм со натпреварувачки карактер, поделен е во три категории - целовечерни акциони, кратки акциони и документарни филмови. Еднакво внимание се посветува и на придружниот програм кој секоја година е составен до 5-6 посебен филмски програм, промоции на книги, филмски и културни проекти како и презентации на нови технолошки достигнувања поврзани со филмската продукција. Наградата која се доделува на фестивалот се вика Златни колици, а покрај неа на најдобрите им се доделува и парична награда. ''ZagrebDox'' е меѓународен гестивал на документарните филмови, основан точно во недостаток на добар меѓународен и натпреаврувачки фестивал на подрачјето на [[Југоисточна Европа]], специјализиран за документарци, затоа што наведеното подрачје имало долга традиција во производство на документирани филмови. '''[[Анимафест]]''' е светски фестивал на [[анимиран филм]] кој се одржува од [[1972]] [[година]]. По 33 години, во [[2005]] [[година]], е воведена и категорија на долгометражен [[анимиран филм]], па така фестивалот сега се одржува секоја [[година]], и тоа за непарни [[години]] со долгометражен програм, а парните [[години]] со краткометражни филмови. ==Загреб како тема во уметноста и во популарната култура== * „Долац“ (''Dolac'') — слика на хрватскиот уметник [[Владимир Кирин]] од 1938 година.<ref name="ReferenceA">''Središnja Hrvatska - Dvori s pogledom'', Hrvatska turistička zajednica, 2009.</ref> * „Поглед на Загреб од север“ ([[хрватски]]: ''Pogled na Zagreb sa sjevera'') — слика на хрватскиот уметник [[Драгутин Старк]] од 1859 година.<ref name="ReferenceA"/> * „041“ — песна на хрватската [[Рок-музика|рок]]-група [[Азра]].<ref>''Sunčana strana ulice, Komuna, CD 1002.</ref> * „Загреб“ — песна на хрватската рок-група [[Прљаво казалиште]] од 1980 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/360377-Prljavo-Kazalište-Crno-Bijeli-Svijet Prljavo Kazalište – Crno Bijeli Svijet (пристапено на 28 септември 2023)]</ref> * „Загреб е студен град“ (хрватски: ''Zagreb je hladan grad'') — песна на хрватската рок-група [[Филм (рок-група)|Филм]] од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/Film-Zona-Sumraka/release/801081 Discogs, Film – Zona Sumraka (пристапено на 24.5.2021)]</ref> == Образование == [[Слика: University of Zagreb.jpg|мини|десно|250п|Зграда на Ректоратот на Загрепскиот уиниверзитет и Правен факултет]] Во Загреб дејствуваат 136 основни училишта и 100 средни училишта, од кои 31 гимназија.<ref name="ГрЗгО1">{{cite web |url=http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2236 |title=Osnovne škole u brojkama - Ministarstvo znanosti, obrazovanja i športa |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711194353/http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2236 |archive-date=11 јули 2007 |url-status=dead}}</ref><ref name="ГрЗгО2">{{cite web |url=http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2252 |title=Srednje škole u brojkama - Ministarstvo znanosti, obrazovanja i športa |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023023302/http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2252 |archive-date=23 октомври 2007 |url-status=dead}}</ref> Во Загреб исто така дејствуваат и 5 политеникуми и 9 приатни високообразовни институции.<ref name="ГрЗгО3">{{cite web |url=http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2254 |title=Visoko obrazovanje u brojkama - Ministarstvo znanosti, obrazovanja i športa |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070609120057/http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2254 |archive-date=9 јуни 2007 |url-status=dead}}</ref> Универзитето во Загреб е основан во [[1669]] [[година]] и предсавува втор најстар универзитет во [[Хрватска]] (основан по задарскиот [[универзитет]] во [[1396]] [[година]]). До [[2009]] [[година]] на универзитетот во Загреб дипломирале повеќе од 200.000 студенти, магистрирале повеќе од 18.000 и докторирале повеќе од 8.000 постдипломци.<ref name="ГрЗгО4">{{cite web |url=https://www.zagreb.hr/o-zagrebu/1081 |title=O Zagrebu - Grad Zagreb |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414163756/https://www.zagreb.hr/o-zagrebu/1081 |archive-date=14 април 2019 |url-status=live}}</ref> На универзитето во Загреб, научно-наставна и уметничка работа се одвива на 29 факултети, 3 уметнички академии, стручни - Учителска академија и универзитетска стурдија - Хрватски студии. При универзитетот дејствуваат 33 политехникуми. Во Загреб дејствуваат 22 институти на подрачјето на општествените и природните науки. Загреб е средиште и на [[ХАНУ]] - Хрватска академија на науки и уметности кои се основани на страна на бискупот [[Јосип Јурај Штросмајер]]. == Знаменитости == Загреб е богат со туристички знаменитости. И, тоа: * Споменик на [[Јосип Јелачиќ]] на главниот градски [[плоштад]], * Споменик на [[Крал Томислав]] покрај Главната железничка станица, * Горен град со црквата Св. Марко, зградата на Хрватскиот сабор, Вански дорови, кулата Лотршчак, Каменети врати; * Купола со катедрала, * Дом на хрватските ликовни уметници, чиј архитект е вајар Иван Мештровиќ * Гробиштата [[Мирогој]], * [[Медведница]] со највисок врв [[Сљеме]] и стариот [[град]] [[Медвеград]] во кој се наоѓа олтарот на татковината, * Спортско-рекреативен центар [[Јарун]]. <center> <gallery perrow=6> Слика:Ban Jelacic Denkmal Zagreb.jpg| Споменик на Јосип Јелачиќ на главниот градски плоштад Слика:Zagrzeb-centrum.JPG|Плоштад Бане Јелачиќ, со храватскиот облакодер во позадината Слика:Zagreb, King Tomislav.JPG| Плоштад на кралот Томислав Слика:Zrinjevac.j1.jpg| Парк [[Зрињевац]] Слика:Botanical Garden Zagreb.jpg| Ботаничка градина Слика:Cablecar and tower of Lotrscak, Zagreb, Croatia.jpg| Кула Лотршчак Слика:Zagrzeb5.jpg| Горен град Загреб Слика:A.G. Matos (Zagreb).jpg| Споменик Антун Густав Матош на Горен Град Загреб Слика:Zagreb - Ivan Tkalčić street 1.JPG| Пешачка зона во ткаличиева улица Слика:ZagrebMestrovicevPaviljon.jpg| Дом на ликовни уметности, познат како џамија Слика:Maksimir Park, Zagreb.JPG| Парк [[Максимир]] Слика:Mirogoj Cemetery Arcade.jpg| Миригојски аркади </gallery> </center> == Панорама == [[Податотека:Panorama Zagreb.jpg|1000px|безрамка|центар|Панорама на Загреб]] == Дипломатски претставништва == {| style="width:100%; background:none;" |- |valign="top"| *{{знаме|Albania|name=Албанијa}} *{{знаме|Australia|name=Аvстралијa}} *{{знаме|Austria|name=Аvстријa}} *{{знаме|Belgium|name=Белгијa}} *{{знаме|Bosnia and Herzegovina|name=Боснa и Херцеговинa}} *{{знаме|Brazil|name=Бразил}} *{{знаме|Bulgaria|name=Бугарija}} *{{знаме|Vatican City|name=Ватикан}} *{{знаме|Greece|name=Грција}} *{{знаме|Denmark|name=Данска}} *{{знаме|Egypt|name=Египет}} *{{знаме|Israel|name=Израел}} | *{{знаме|India|name=Индија}} *{{знаме|Iran|name=Иран}} *{{знаме|Italy|name=Италијa}} *{{знаме|Japan|name=Јапонија}} *{{знаме|Kazakhstan|name=Казахстан}} *{{знаме|Canada|name=Канадa}} *{{знаме|South Korea|name=Кореја}} *{{знаме|Libya|name=Либија}} *{{знаме|Hungary|name=Унгарија}} *{{знаме|Macedonia|name=Македонија}} *{{знаме|Malaysia|name=Малезија}} *{{знаме|China|name=НР Кина}} *{{знаме|Germany|name=Германија}} | *{{знаме|Norway|name=Норвешка}} *{{знаме|Portugal|name=Португалија}} *{{знаме|Poland|name=Полска}} *{{знаме|Romania|name=Романија}} *{{знаме|Russia|name=Русија}} *{{знаме|USA|name=САД}} *{{знаме|Slovakia|name=Словачка}} *{{знаме|Slovenia|name=Словенија}} *{{знаме|Serbia|name=Србија}} *{{знаме|Great Britain|name=Велика Британија}} *{{знаме|Ukraine|name=Украјна}} | *{{знаме|Turkey|name=Турција}} *{{знаме|Tunisia|name=Тунис}} *{{знаме|Finland|name=Финска}} *{{знаме|France|name=Франција}} *{{знаме|Netherlands|name=Холандија}} *{{знаме|Montenegro|name=Црна Гора}} *{{знаме|Czech Republic|name=Чешка}} *{{знаме|Chile|name=Чиле}} *{{знаме|Switzerland|name=Швајцарија}} *{{знаме|Sweden|name=Шведска}} *{{знаме|Spain|name=Шпанија}} |} Следните држави имаат свои почесни конзулати во Загреб: {| style="width:100%; background:none;" |- |valign="top"| *{{знаме|Burkina Faso|name=Буркина Фасо}} *{{знаме|Democratic Republic of the Congo|name=ДР Конго}}<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.zagrebinfo.net/zagreb/opce_informacije/diplomatska_predstavnistva/demokratska_republika_kongo |title=Демократска Република Конго - почесен конзулат - 2 кат |accessdate=2012-08-30 |archive-date=2008-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080415002348/http://www.zagrebinfo.net/zagreb/opce_informacije/diplomatska_predstavnistva/demokratska_republika_kongo |url-status=dead }}</ref> *{{знаме|Guinea|name=Гвинеја}} *{{знаме|Indonesia|name=Индонезија}} *{{знаме|Ireland|name=Ирска}} *{{знаме|Yemen|name=Јемен}} | *{{знаме|Jordan|name=Јордан}} *{{знаме|South Africa|name=Јужноафриканска Република}} *{{знаме|Kenya|name=Кенија}} *{{знаме|Cyprus|name=Кипар}} *{{знаме|Latvia|name=Летонија}} | *{{знаме|Lithuania|name=Литванија}} *{{знаме|Monaco|name=Монако}} *{{знаме|Mongolia|name=Монголија}} *{{знаме|New Zealand|name=Нов Зеланд}} *{{знаме|Ivory Coast|name=Брегот на слоновата коска}} *{{знаме|ПакистанЖнаме=Пакистан}} | *{{знаме|Peru|name=Перу}} *{{знаме|Sudan|name=Судан}} *{{знаме|Thailand|name=Тајланд}} *{{знаме|Philippines|name=Филипини}} |} == Почесни граѓани == До денес, 51 личност ја има титулата Почесен граѓанин на Град Загреб, која ја доделува градското собрание. Условите, процедурата и начинот на кој се доделуваат јавните признавања на Град Загреб одредени се со одлука за јавни признавања на Град Загреб. Така за почесен граѓанин на Загреб може да се прогласи: {{Цитат| ''... личноста е посебно заслужна за промоција на вредностите на демократското општество, случувања и традиции на хрватскиот народ, положбата и угледот на градот Загреб, неговите односи со останатите градови во други држави, члан на меѓунардона организација, односто организација на друга држава или нивните тела посебно заслужни за Град Загреб и Република Хрватска и промоција на нејзиниот суверенитет, самостојност и стабилност на општоприфатените начели на современиот свет.<ref name="ПоГр1">{{cite web |url=https://www.zagreb.hr/pocasni-gradjanin-grada-zagreba/986 |title=Počasni građanin Grada Zagreba - Grad Zagreb |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807231958/https://www.zagreb.hr/pocasni-gradjanin-grada-zagreba/986 |archive-date=7 август 2020 |url-status=live}}</ref>''}} За време на [[Австо-Унгарија]] ([[1850]]-[[1918]]),<ref name="ПоГр2">{{cite web |url=https://www.zagreb.hr/1850-1918-austro-ugarska-monarhija/1388 |title=1850. - 1918. (Austro Ugarska monarhija) - Grad Zagreb |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811022641/https://www.zagreb.hr/1850-1918-austro-ugarska-monarhija/1388 |archive-date=11 август 2020 |url-status=live}}</ref> титулата почесен граѓанин на Загреб, ја добиле: {| style="width:100%; background:none;" |- |valign="top"| *[[Александар фон Бах|Александар Бах]], [[политичар]] и [[министер]] ([[1853]]) *[[гроф]] [[Одонел]] , кралски [[полковник]] ([[1853]]) *[[Јосип Јелачиќ|Јосип гроф Јелачић]], кралски [[генерал]] ([[1854]]) *[[Јосип Буњевац]], голем [[жупан]] ([[1854]]) *[[Бенедикт Лентулај]], голем [[жупан]] ([[1854]]) *[[Јосип Флук]], министерски советник ([[1854]]) *[[гроф]] [[Ватрослав]], кралски надполковник ([[1854]]) *[[Јосип Бафлер]], градежен урпавител ([[1854]]) *[[Сима Маноиловиќ]] ([[1854]]) *[[Вук Стефановиќ Караџиќ]], [[лингвист]] ([[1861]]) *[[Еуген Кватерник]], [[политичар]] ([[1869]]) *[[бан гроф]] [[Ладислав Пејачевић]] ([[1880]]) *[[Иван Зајц]], [[композитор]] ([[1880]]) *[[Август Шеноа]], [[книжевник]] ([[1881]]) | *[[Еуген Кумичиќ]], [[книжевник]] ([[1885]]) *[[Ѓуро Даничиќ]], [[лингвист]] ([[1886]]) *[[Иван Бенковиќ]], [[сликар]] ([[1890]]) *[[Куен Хедервари]], политичар (1895) *[[Тадија Смичиклас]], [[историчар]] (околу [[1900]]) *[[Иван Трнски]], [[книжевник]] ([[1903]]) *[[Гјуро Дежелиќ]], [[книжевник]] ([[1906]]) *[[Јурај Посиловиќ]], [[архиепископ]] ([[1908]]) *[[Јосип Јурај Штросмајер]], [[архиепископ]] (околу [[1910]]) *[[Светозар Боројевиќ]], [[генерал]] ([[1916]]) *[[Стјепан Саркотиќ]] ([[1916]]) *[[Шиме Мазура]] [[адвокат]] ([[1918]]) |} За време на [[Кралство Југославија]] ([[1918]]-[[1941]]),<ref name="ПоГр3">{{cite web |url=https://www.zagreb.hr/1918-1941-kraljevina-jugoslavija/1389 |title=1918. - 1941. (Kraljevina Jugoslavija) - Grad Zagreb |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414165453/https://www.zagreb.hr/1918-1941-kraljevina-jugoslavija/1389 |archive-date=14 април 2020 |url-status=live}}</ref> за почесни граѓани на Загреб, прогласени се: {| style="width:100%; background:none;" |- |valign="top"| *[[Милан Амруш]], градски начелник ([[1919]]) *[[Вјекослав Клаиќ]], [[историчар]] ([[1992]]) *[[Фране Булиќ]], [[свештеник]] ([[1926]]) *[[Владимир Мажураниќ]], книжевник ([[1927]]) | *[[Љубо Бабиќ Гјалски]], [[книжевник]] ([[1927]]) *[[Драгутин Горјановиќ-Крамбергер]], [[научник]] ([[1927]]) *[[Анте Бауер]], [[свештеник]] ([[1929]]) *[[Теодор Викерхаузер]] [[лекар]] ([[1934]]) |} За време на [[СФР Југославија]], ([[1945]]-[[1990]]),<ref name="ПоГр4">{{cite web |url=https://www.zagreb.hr/1945-1990-sfr-jugoslavija/1390 |title=1945. - 1990. (SFR Jugoslavija) - Grad Zagreb |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208151904/https://www.zagreb.hr/1945-1990-sfr-jugoslavija/1390 |archive-date=8 декември 2019 |url-status=live}}</ref> за почесни граѓани на Загреб, прогласени се: {| style="width:100%; background:none;" |- |valign="top"| *[[Јосип Броз Тито]], претседател на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФРЈ]] ([[1945]]) *[[Владимир Бакариќ]], [[политичар]] и народни херој (околу [[1950]]) *[[Мирослав Крлежа]], [[книжевник]] (околу [[1960]]) *[[Анка Берус]], [[политичарка]], [[револуционарка]] народен херој ([[1980]]) *[[Павле Грегориќ]], [[политичар]] и народен херој ([[1980]]) | *[[Иван Стево Крајачиќ|Иван Крајачиќ]], [[политичар]], [[револуционер]] и народен херој ([[1980]]) *[[Карло Мразовиќ]], [[политичар]], [[револуционер]] и народен херој ([[1980]]) *[[Мика Шпиљак]], [[политичар]] и народен херој ([[1980]]) *[[Линден Форбс Сампсон Бернхам]], претседател на [[Гвајана|Република Гвајана]] ([[1985]]) *[[Хавијер Перес де Куељар]], генерален секретар на [[Обединети нации]] ([[1987]]) |} За време на Самостојна [[Хрватска]], ([[1990]] - денес),<ref name="ПоГр5">{{cite web |url=https://www.zagreb.hr/od-1990-godine-republika-hrvatska/1391 |title=Od 1990. godine (Republika Hrvatska) - Grad Zagreb |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414164032/https://www.zagreb.hr/od-1990-godine-republika-hrvatska/1391 |archive-date=14 април 2019 |url-status=live}}</ref> за почесни граѓани на Загреб, прогласени се: {| style="width:100%; background:none;" |- |valign="top"| *[[Мајка Тереза]] ([[1990]]) *[[Фрањо Туѓман]], [[претседател]] на [[Република Хрватска]] ([[1992]]) *[[Маргарет Тачер]], [[политичарка]] ([[1998]]) | *[[Драгутин Тадијановиќ]], [[книжевник]] ([[2000]]) *[[Јаница Костелиќ]], [[скијач]] ([[2005]]) *[[Већеслав Хољевац]], посмртно ([[2008]]) |} == Збратимени градови == Загреб службено соработува со следните градови:<ref name="ГрЗг7">{{cite web |url=https://www.zgportal.com/o-zagrebu/gradovi-prijatelji/ |title=Gradovi prijatelji grada Zagreba - ZgPortal |access-date=27 јануари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121201644/https://www.zgportal.com/o-zagrebu/gradovi-prijatelji/ |archive-date=21 јануари 2021 |url-status=live}}</ref> {| style="width:100%; background:none;" |- |valign="top"| * {{знамеикона|Germany}} [[Мајнц]] ([[Германија]]) <small>''(од [[1967]])''</small> * {{знамеикона|Russia}} [[Санкт Петербург]] ([[Русија]]) <small>''(од [[1968]])''</small>[ * {{знамеикона|Norway}} [[Тромсе]] ([[Норвешка]]) <small>''(од [[1971]])''</small> * {{знамеикона|Japan}} [[Кјото]] ([[Јапонија]]) <small>''(од [[1972]])''</small> * {{знамеикона|Poland}} [[Краков]] ([[Полска]]) <small>''(од [[1975]])''</small> * {{знамеикона|Portugal}} [[Лисабон]] ([[Португалија]]) <small>''(од [[1977]])''</small> * {{знамеикона|USA}} [[Питсбург]] ([[Пенсилванија]], [[САД]]) <small>''(од [[1980]])''</small> * {{знамеикона|China}} [[Шангај]] ([[Кина|НР Кина]]) <small>''(од [[1980]])''</small> | * {{знамеикона|Italy}} [[Болоња]] ([[Италија]]) <small>''(од [[1984]])''</small> * {{знамеикона|Hungary}} [[Будимпешта]] ([[Унгарија]]) * {{знамеикона|Austria}} [[Виена]] ([[Австрија]]) <small>''(од [[1994]])''</small> * {{знамеикона|Bosnia and Herzegovina}} [[Сараево]] ([[Босна и Херцеговина]]) <small>''(од [[2001]])</small> * {{знамеикона|Slovenia}} [[Љубљана]] ([[Словенија]]) <small>''(од [[2001]])''</small> * {{знамеикона|Montenegro}} [[Подгорица]] ([[Црна Гора]]) <small>''(од [[2006]])''</small> * {{знамеикона|United Kingdom}} [[Лондон]] ([[Велика Британија]]) <small>''(од [[2009]])''</small> * {{знамеикона|Poland}} [[Варшава]] ([[Полска]]) <small>''(од [[2011]])''</small> |} == Наводи == {{reflist}} == Поврзано == *[[Хрватска]] *[[Медведница]] == Надворешни врски == * [http://www.zagreb.hr/ Град Загреб] {{hr}} *[http://www.zagreb-touristinfo.hr/ Туристичка заедница на Град Загреб] {{hr}} {{en}} {{de}} {{fr}} {{es}} {{sl}} {{ru}} {{cs}} {{hu}} {{pt}} {{he}} {{ja}} *[http://www.zagreb-info.com/ -{Zagreb Info}-] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060610151702/http://zagreb-info.com/ |date=2006-06-10 }} {{hr}} *[http://www.fivestars.hr/ -{Five Stars Zagreb}-] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170912015445/http://fivestars.hr/ |date=2017-09-12 }} {{en}} *[http://www.kartegradova.com/zagreb Интерактивна мапа на градот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061223022915/http://www.kartegradova.com/zagreb |date=2006-12-23 }} {{hr}} {{Загреб}} {{Жупании во Хрватска}} {{Главни градови во Европа}} {{Градови-херои на СФРЈ}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Загреб| ]] [[Категорија:Главни градови во Европа]] [[Категорија:Градови во Хрватска]] [[Категорија:Жупании во Хрватска]] [[Категорија:Градови-херои на СФРЈ]] [[Категорија:Населени места основани во 11 век]] 7e8iaj8gs3tww0rb1rpn35xi8eb8ucw 4 6584 5578639 5501252 2026-06-18T14:58:35Z Jtasevski123 69538 5578639 wikitext text/x-wiki {{Ве молиме оставете го овој ред ваков како што е}} 9z3tq79kv3jwf7kpv46lksnz7w9fmxg 1 7263 5578630 5449006 2026-06-18T14:19:07Z ~2026-35459-41 134285 /* Violation of NPOV policy regarding territorial status */ ново заглавие 5578630 wikitext text/x-wiki {{Страница за разговор}} {{ВПМ}} '''''Претходните разговори се достапни на:''''' * [[Разговор:Егејска Македонија/Архива|Архива 1]] == Најнови менувања на статијата == Ќе ве молам подолу да го оставите текстот за идната форма на статијата на '''''македонски јазик'''''. Така и ќе се види дали е доволно неутрална новата верзија која се наметнува. [[Корисник:Boyan|Boyan]] 22:06, 2 јули 2006 (UTC) == Информација == Се работи на не баш довршената тема на англиската Википедија: [http://en.wikipedia.org/wiki/Slavic_toponyms_for_Greek_places Slavic toponyms for Greek places] за кој предложив користење на книгите во два тома: „Населените места во Егејска Македонија“ на Тодор Христов Симовски ISBN 9989-9819-4-9 и ISBN 9989-9819-6-5 . Во нив се употребени француски, германски, бугарски, грчки, извори од Република Македонија и др., генералштабни австроунгарски, српски, грчки, француски, англиски и др. географски карти. Мое ЛИЧНО мислење, се разбира немора да сум во право е дека тоа е најдобриот научен труд воопшто на темава, а некои од другите тоа го прифатија дури и грчките Wikiped-ери. Книгата ги опфаќа сите можни населени места, вклучително и оние кои биле уништени, напуштени итн. и тоа со нивната географска локација, стариот и новиот топоним, административната припадност, датум и број на законскиот акт на Грчката држава, како и број на административниот весник каде е наведена владината наредба за преименување итн. Како и да е, појдете на [http://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Slavic_toponyms_for_Greek_places#Verification.2C_sources.2C_corrections.2C_explanations.2C_recommended_reading_etc. Slavic toponyms for Greek places] таму оставив линкови до повеќе скенирани (всушност усликани) страници од книгата кои ги сликав и аплоадував на photobucket (има вовед на англиски, библиографија итн.), прочитајте ги, кажете мислења итн. Е сега, секако ќе има недоразбирања итн. ќе има и наши и грчки поединци кои ќе се повикуваат на Античка Македонија, ќе има поединци кои би прифатиле назив „словенски топоними“, од трета страна има и такви топоними кои објективно се турски (Ениџе-Вардар денешна Giannitsa, изграден од Евренос Беј кој нашите сонародници во Ег. Мак. го викаат Пазар), потоа влашки топоними (Неа Аугуста за она што ние го викаме Негуш, а Грците Науса) итн. Како и да е, добро е да има список на интернетов на англиската википедија, во тој поглед германската википедија стварно има побогат article на оваа тема, види [http://de.wikipedia.org/wiki/Liste_mazedonischer_Bezeichnungen_griechischer_Orte ТУКА], иако најдов неколку грешки само што фрлив поглед (напр. селото Ахил не спаѓа во Костурскиот округ) итн.--[[Корисник:Vbb-sk-mk|Vbb-sk-mk]] 03:34, 21 август 2006 (UTC) Треба да се преуреди статијата, во смисла на тоа дека Егејска Македонија денес е во состав на Република Грција. Република Грција има своја територијална организација, со која Егејска Македонија е поделена на триде дела кои се соодветно именувани. Треба да се напомене исто така дека политика на Република Грција е преименување на топонимите со цел бришење на македонскиот етнички белег на оваа територија--[[Корисник:Brest|brest]] 14:38, 17 февруари 2007 (UTC) :Оваа статија е грчка пропаганда на македонски јазик на македонска википедија.--[[Корисник:Brest|brest]] 22:20, 18 април 2007 (UTC) :И јас мислам дека е грчка пропаганда и треба да се смени. Ако веќе пишува дека е 51% од цела Македонија (а тоа е грчка математика која се покажа како крајно лажлива во контекст на последните настани и нивниот буџетски дефицит) да се допише дека е тие 51% (ВО КОИ ЈАС СЕ СОМНЕВАМ, мислам дека е помалку) се освоени во ноември 1912 година по првата балканска војна. Ако пишува дека тие сега ја викаат Македонија (и тоа создавало забуни) ДА СЕ ДОПИШЕ дека тоа е од 1989 година. Претходно ја викаа СЕВЕРНА ГРЦИЈА (апропо „Јужна Србија“). И како и за секоја ОКУПИРАНА област имаа специјално тело: Миниастерство за Северна Грција. Дури потоа ја променија во Македонија и Тракија, за на крај (во контекст на игрите со името) да ја поделат на 3 „независни“ провинции - Западна, центрлна и источна (демек кога ќе има и северна, тие ќе бидат 75% ?) Сите овие вистини фалат, а една енциклопедија треба да се грижи за вистината, а не за грчката пропаганда. дополнително, по број на луѓе не се 51% (туку 2,2 / (2,2+2,05+0,6+ остаток ситен по албанија и србија) = 45%. Покрај тоа никаде не е спомнато доселувањето на 2 милиони христијани од мала азија од кои поголем број останаа тука и сега се најголемите македонци. има уште многу - дали некој сака да слуша? [[Special:Contributions/77.28.216.201|77.28.216.201]] <small>([[User talk:77.28.216.201|разговор]])</small> 22:20, 12 септември 2010 (CEST)Македонец кој не е грчки шпион ::Доколку сметате дека со статијата нешто не е во ред, или пак сакате да спорите, ве молиме да се регистрирате на македонската википедија и да придонесете за нејзин подобар квалитет на информации.--[[User:Тиверополник|Тиверополник]] <small>([[User talk:Тиверополник|разговор]])</small> 22:56, 12 септември 2010 (CEST) ==Original version agreed by rational Macedonian editors== "Егејска Македонија (уште и Приморска, Беломорска или Грчка Македонија) претставува 51% од географско-историската целост на Македонија во состав на денешна [[Република Грција]]. Најголем регион во денешна Грција според површина, втор регион според број на население. Грците овој дел го нарекуваат едноставно Македонија ([[грчки]]: Μακεδονία), бидејќи сметаат дека тоа е единствениот ентитет кој има право да го носи името Македонија. Ова е една од причините за грчко-македонскиот спор околу името на [[Република Македонија]]." [[User:Politis|Politis]] <small>([[User talk:Politis|разговор]])</small> 13:57, 12 февруари 2009 (UTC) ==brest-bot проверка на правопис== *Промена на зборови од типот '''превзема...''' во '''презема...''', без ''в'', синтаксна грешка. *'''Податотека''' наместо '''File''', вики клучни зборови на македонски. <small>''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] <small>([[User talk:Brest-bot|разговор]])</small> 01:21, 26 јули 2009 (UTC), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''</small> == brest-bot проверка на правопис == *'''Податотека''' наместо '''File''', вики клучни зборови на македонски. <small>''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] <small>([[User talk:Brest-bot|разговор]])</small> 16:30, 7 август 2010 (CEST), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''</small> http://makedonija.name/history/aegean-macedonia-names-toponyms == Gorco проверка на правопис == "-[[Special:Contributions/77.28.12.241|77.28.12.241]] <small>([[User talk:77.28.12.241|разговор]])</small> 19:05, 20 јуни 2011 (CEST)". http://makedonija.name/map/aegean-macedonia [[Special:Contributions/77.29.140.141|77.29.140.141]] <small>([[User talk:77.29.140.141|разговор]])</small> 22:14, 27 јуни 2011 (CEST) ==Зошто е ова овде?== Избришеш. [[Податотека:Flag of North Macedonia (1992–1995).svg|thumb|100px|right|Знамето на Република Македонија (1991-95)]] Ова не е официјален знаме во Република Македонија или во Егејска Македонија. [[User:Kalanapas|Kalanapas]] <small>([[User talk:Kalanapas|разговор]])</small> 21:51, 20 јули 2013 (CEST) == Македонски села во Правишко и Гида (Александрия) == Здравейте! Можете ли да кажете в Кавалски окръг в кои 3 села има македонци, и около Гида (Александрия) в кои села има македонци? поздрави! [[User:Kanalcek|Kanalcek]] <small>([[User talk:Kanalcek|разговор]])</small> 09:47, 26 јуни 2022 (CEST) Во Кавалски Округ ми се ставени градчињата Правишта, Сари Шабан и Кавала, но има можност и за погрчени Македонци во некои други села. Во Општина Гида има Македонци во градчето Гида, Грисел, Алабор, Нихор, надоле до Либаново има. [[User:Nikola0505|Nikola0505]] <small>([[User talk:Nikola0505|разговор]])</small> 08:30, 19 јули 2022 (CEST) :Благодаря за отговора! В някои села около Правища също има, но са се гърчеели още през 19-ти век. Под Нихор, кое имаш предвид, това до Гида или на юг от р. Бистрица? [[User:Kanalcek|Kanalcek]] <small>([[User talk:Kanalcek|разговор]])</small> 22:22, 6 август 2022 (CEST) :Някоя нова карта за етнографията на Егейска Македония ще качаваш ли скоро? В Поградецко знаеш ли, в кои села има македонци? И македонците в Поградец колко са? [[User:Kanalcek|Kanalcek]] <small>([[User talk:Kanalcek|разговор]])</small> 22:34, 6 август 2022 (CEST) == Serbia strong yes very strong country in the world serbia win war Radovan karadzic sigma yes and ratko mladic too sigma very much Serbia strong yes very strong country in the world serbia win war Radovan karadzic sigma yes and ratko mladic too sigma very much == Serbia strong yes very strong country in the world serbia win war Radovan karadzic sigma yes and ratko mladic too sigma very much Serbia strong yes very strong country in the world serbia win war Radovan karadzic sigma yes and ratko mladic too sigma very much [[Специјална:Придонеси/&#126;2025-64506-9|&#126;2025-64506-9]] ([[Разговор со корисник:&#126;2025-64506-9|разговор]]) 00:00, 18 септември 2025 (CEST) == Violation of NPOV policy regarding territorial status == Hello. I am writing to point out a serious violation of Wikipedia's core policy of '''Neutral Point of View (NPOV)''' in the introduction of this article. The text currently describes Greek Macedonia as a "occupied territory" (''окупирана територија''). This phrasing is heavily biased, historically inaccurate, and politically motivated. Greek Macedonia is a internationally recognized territory of the Hellenic Republic, a sovereign state, a member of the European Union, and NATO. This status has been solidified by international treaties, including the Treaty of Bucharest (1913) and, more recently, the Prespa Agreement (2018), which legally resolved name and territorial disputes between the two countries. Using terms like "occupied territory" transforms an encyclopedia article into nationalist propaganda. I request the immediate removal or revision of this phrase to adhere to Wikipedia's global standards of neutrality and factual accuracy. Thank you. [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-35459-41|&#126;2026-35459-41]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-35459-41|разговор]]) 16:19, 18 јуни 2026 (CEST) 4gutxl4yif5cw4vdqsn7xfhbmtfwq6k 0 7927 5578621 5578385 2026-06-18T13:46:46Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-35464-46|~2026-35464-46]]) и ја поврати преработката 5578169 на Gurther 5578621 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Codex Assemanianus 09.jpg|thumb|300px|Codex Assemanianus]] [[Податотека:O pismenah.png|thumb|[[О писменех|О писменех или За буквите]]]] Најстарата [[Среден век|средновековна]] македонска книжевна школа е '''Охридската книжевна школа''' формирана во [[886]] година од [[Свети Климент Охридски|Климент Охридски]], а од [[893]] година му се придружил и [[Свети Наум Охридски|Наум Охридски]]. Остатоците од оваа школа не се зачувани, но се лоцира во охридската месност [[Имарет]]. Како обележје на оваа школа е што ја зачувала [[Кирил и Методиј|кирилометодиевската]] [[Глаголица|глаголска]] традиција. Во Охридската школа [[кирилицата]] ќе почне да се применува дури по [[XII век]]. Во рамките на оваа школа се подготвувал образовен кадар кој бил испраќан во учителска, проповедничка и свештеничка дејност во сите делови на [[Западна Македонија]], во денешна [[Албанија]] и во другите делови на средновековна [[Бугарија]]. Во најстарите зачувани [[ракописи]] се вбројуваат глаголските ракописи како: [[Асеманово евангелие]], [[Синајски псалтир]], [[Синајски евхологиј|Синајски еухологиј]]. Од понов период се ракописите со кирилско писмо како што се: [[Добромирово евангелие]], [[Битолски триод]], [[Охридски апостол]], [[Болоњски псалтир]].<ref>Група автори: „Македонски јазик и литература“, Просветно дело, Скопје, 2006 година, стр. 32.</ref> По смртта на свети Климент и свети Наум книжевната школа ја продолжиле нивните ученици. Тие главно се занимавале со препишување на творбите на светите учители. Многумина од нив од смирение, понизност и почит пред нивното големо дело останале анонимни и непознати. Меѓу непознатите автори се и составувачите на нивните житија. Ова експлицитно е наведено од анонимниот биограф на свети Наум, кој вели дека по наредба на [[Деволскиот епископ Марко]], се зафатил со пишување на житијата на охидските светители и просветители. По повод годишнината од смртта на свети Климент еден друг анонимен автор составил Служба, мошне поетска, која претставува ретко убав споменик на македонската книжевност од овој ран период. Меѓу непосредните ученици на свети Климент и на свети Наум е и [[Константин Презвитер]], подоцна [[епископ Преславски]]. Тој е познат по неговите творби [[Азбучна молитва]] и [[Проглас кон Светото Евангелие]]. Негови се и делата [[Поучно Евангелие]] и преводите на [[Четирите слова против аријанството]] од [[свети Атанасиј Велики]] и [[Катехизисот на св. Кирил Ерусалимски]] и многу други. [[Црноризец Храбар]], чие вистинско име е непознато е исто така продолжувач на делото на [[Свети Климент Охридски|Свети Климент]] и на [[свети Наум]]. Негови дела се: [[О писменех]], кое е апологија на словенската писменост и тој овде ја брани [[Кирилица|словенската азбука]] и го заштитува словенското културно дело од страна на горделивите грчки асимилатори. Тој во ова дело напишал: „Затоа словенските букви се посвети и подостојни за почит, оти свет маж ги створил, а грчките, пак, букви многубошци."<ref>[[:s:О писменех|О писменех]] - целосен текст на [[Викиизвор]].</ref> == Почетоци на Охридската книжевна школа == Историските податоци и современите анализи извршени врз старословенскиот јазик утврдуваат факти што погледот кон природата на старословенскиот јазик е насочен кон сосема друг правец. Едно од прашањата што биле важни за понатамошно истражување на јазикот било утврдувањето на кој јазик или дијалект се засновал [[старословенски јазик|старословенскиот јазик]]. Бидејќи старословенскиот јазик бил главниот јазик во Охридската книжевна школа било од исклучителна значајност да се утврди ова прашање. Светските и македонските слависти сосема ја отфрлиле панонаската теорија за потеклото на старословенскиот јазик и со тоа се потврдила теријата за јужномакедонските говори. Така, славистите утврдиле дека старословенскиот јазик се засновал на говорите од Јужна Македонија особено врз говорите од [[Сухо]] и [[Висока]]. Тесно поврзана со Охридската школа е и појавата на првата словенска азбука - [[глаголица]]та. Таа е создадена со цел да се преведуваат светите книги и различни литературни творби на јазикот кој народот би ги разбрал. Пред создавањето на македонската и сѐсловенската азбука, македонските словени и словенските народи што биле во близина на [[Грција]] и [[Апенинскиот Полуостров]] користеле грчки и латински букви за запишување на своите мисли. За ваквата ситуација сведочат и записите на монахот [[Црноризец Храбар]], според кој таквата ситуaција имало сѐ додека не Свети Кирил не ја создал глаголицата. Ракописите од Охридската и од [[Кратовска книжевна школа|Кратовската школа]] се совпаѓаат едни со други според повеќе правописни и јазични особености, и ја претставуваат македонската варијанта на [[црковнословенски јазик|црковнословенскиот јазик]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Македонска православна црква - Охридска архиепископија]] [[Категорија:Средновековен Охрид]] [[Категорија:Средновековна македонска книжевност]] [[Категорија:Кутмичевица]] 1sj4j7cyasm75g6zx84l1hr8sfjd9i4 0 8493 5578748 5488506 2026-06-19T05:39:25Z ~2026-35601-45 134311 /* */ 5578748 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице | име = Тодор Александров | живеел = [[4 март]] [[1881]] — [[30 август]] [[1924]] | слика = [[Податотека:BASA-10K-3-714-3(1)-Todor Alexandrov, Nice.jpg|250п]] | опис = Портрет на Александров во 1912 г.<br />со автограм и посвета на [[Пејо Јаворов]] | прекар = Стариот | роден-место = [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Косовски Вилает]], [[Отоманско Царство]] | починал-место = [[Сугарево]], [[Царство Бугарија]] | држава = [[Македонско национално движење]] | гранка = | служба-време = [[1898]] — [[1924]] | чин = Раководител на Скопскиот револуционерен округ на МРО {{•}} Неформален шеф на бугарското воено разузнавање на групата западни армии {{•}} Член на Централниот комитет на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] | единици = | командувал = [[Македонска револуционерна организација]] {{•}} [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] | битки = [[Прва балканска војна]] {{•}} [[Втора балканска војна]] {{•}} [[Прва светска војна]] | одличја = | занимања = учител [[Податотека:Signature of Todor Alexandrov.svg|200п]] }} '''Тодор Александров Поп-Орушов''' ([[Ново Село (Штипско)|Ново Село]], [[4 март]] [[1881]] — [[Сугарево]], [[31 август]] [[1924]]) — български политички водач, војвода и еден од водачите на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]].<ref>Енциклопедија ВМРО, Скопје, 2015, стр. 3</ref> Во 1898 година се приклучил во [[ТМОРО]]. Бил учител и раководител на месните комитети во [[Кочани]], [[Виница]], [[Кратово]], [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]] и [[Штип]], секретар на четата на штипскиот војвода [[Мише Развигоров]] (1905) и на кочанскиот околиски војвода [[Симеон Георгиев]]-Кочански (1907), окружен војвода на Скопскиот револуционерен округ (1907), член на ЦК на ВМОРО (1911), член во Штабот на III македонска бригада во [[Балканските војни]] и во Штабот на партизанската чета на III бригада на [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|XI македонска дивизија]] во [[Првата светска војна]]. По војната, заедно со [[Александар Протогеров]] и [[Петар Чаулев]], ја обновил организацијата под името ВМРО (1919) и во 1920 ја зацврстил во Пиринскиот дел на Македонија, каде што создал организациона и воена база и оттаму ги обновил оружените четнички акции во Вардарскиот дел на Македонија. Дејствувал против политиката на земјоделската влада на [[Александар Стамболиски]] за зближување со [[Кралството на СХС]]. Го потпишал [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]] за обединување на македонските револуционерни сили (1924), но пред убиството јавно се откажал од својот потпис. ==Рани години== [[Податотека:Куќата на Тодор Александров.jpg|мини|десно|Родната куќа на Тодор Александров]] Тодор Александров е роден на [[4 март]] [[1881]] година, во [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Штип]]ско, во семејството на свештеникот Александар Поп-Орушев и Марија. Таткото на Тодор бил учител во [[Радовиш]], просветител и надарен човек, црковен пејач, поет, собирач на народни умотворби. Тој бил ученик во бугарското машкото 3-то класно и педагошко училиште во [[Скопје]] и таму како ученик, Тодор Александров се вклучува во македонското револуционерно движење. == Во македонското револуционерно движење == {{Контроверзни дејци во македонското револуционерно движење}} {{quote|''Македонците се обединија околу нивната стара институција ВМРО, која како и секогаш предизвикува сеопшто восхитување. Тодор Александров, сакан и уважуван од целиот народ, го зеде во свои раце раководењето со движењето. Роден е во Македонија, 42 годишен. Тодор Александров го посвети својот живот на македонската кауза уште кога беше на 18 годишна возраст. Тој е учител, човек со нескротлива енергија и строга моралност, народот го вика СТАРИОТ и го почитува. Војводите и комитите му се предани до крај. Таа предност е објаснението за неуспехот на српските и грчките власти, да му ги откријат скривалиштата и покрај тоа што Србија, за неговата глава таксува 700.000 динари. Тодор Александров се движи низ цела Македонија како АПОСТОЛ, тој ги посетува сите предели еден по друг. Влегува во села и градови ги собира жителите, им говори, ги советува. Тој никогаш не организира мерки за лична заштита, селаните му се предани, сите знаат каде оди и никој не помислува за предавство, напротив, сите жители на Македонија го чуваат на штрек. Александров е опкружен од една сила која не дозволува негово факање'' |Колинз|Чикаго <ref><small>''Весник Дејли Њуз''</small></ref>}} === Македонска револуционерна организација === {{quote|''Во редовите на организацијата влегуваат нови, свежи сили, кои ќе ги надминат своите учители. Меѓу многуте, ќе го споменам името на само еден од нив: тој е Тодор Александров — слабото даскалче. На изглед никој не би се посомневал дека во таа женствена надворешност се крие револуционер по душа, одличен организатор со цврст карактер и челична волја. Скромен, разумен и тактичен, познавајќи ја одблиску народната душа и болка, тој доминира на народните маси. Строг, пред сè кон себеси, тој е роден за народен водач. На него се полагаат големи надежи... ''|'''Даме Груев'''|'''Сè за Македонија, Зборникот документи за Тодор Александров''' <ref name="AI" /> }} [[Податотека:Тодор Александров 6.jpg|мини|лево|150п|Тодор Александров]][[Податотека:Todor Alexandrov IMARO and other prisoners in 1903.jpg|мини|350п|Затвореник во Скопје (бр. 53)]] Во учебната [[1897]]/[[1898|98]], на возраст од 15 година, за време на своето школување во педагошката гимназија во [[Скопје]] бил вклучен во редовите на [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]] од страна на тогашниот директор на гимназијата, [[Христо Матов]]. Во [[1903]] г. Александров учествува во снабдување на дел од експлозивот за [[Гемиџии|Солунските атентатори]]. Во тоа време соработувал со [[Павел Шатев]] кој во своите спомени забележал: :''Тој ми остави впечаток на многу разумен, трезвен ум и подготвен за сите жртви пред олтарот на ослободувањето''.<ref><small>Шатев, П., „В Македония под робство“, София, 1983, трето издание.</small></ref> Во почетокот на [[1903]] година бил назначен за околиски раководител во Кочанскиот реон. Како резултат на предавство, на [[3 март]] [[1903]] година е осуден на 5 години затвор и казната ја издржува во скопскиот затвор [[Куршумли ан]]. По 13 месеци, во април [[1904]] година бил амнестиран. Наскоро потоа е назначен за главен учител на II-ро класно училиште во [[Штип]]. Александров заедно со [[Тодор Лазаров]] и [[Мише Развигоров]] деноноќно работел за организирањето на штипскиот револуционерен реон. Резултатите од неговата активност се забележани и од турските власти, кои во ноември [[1904]] година му забрануваат да учителствува. На [[10 јануари]] [[1905]] година неговата куќа е заградена од многуброен аскер, но Александров успева да се измолкне од војничкиот кордон и се присоединува кон четата на [[Мише Развигоров]], на која што станува секретар. Александров бил делегат на штипскиот реон на [[Скопски конгрес|Скопскиот конгрес]]. Неговото расклатено здравје го тера да стане учител во [[Бургас]] во [[1906]] година, но разбирајќи за смртта на [[Мише Развигоров]], тој го напушта учителството и заминува за [[Македонија]]. По убиството на Развигоров, станал секретар на кочанскиот околиски војвода [[Симеон Георгиев]]. На Третиот конгрес на [[Скопски револуционерен округ|Скопскиот револуционерен округ]] (ноември [[1907]]) е избран за еден од окружните војводи на овој округ. По внатрешните поделби на Организацијата, Александров се приклонил кон [[Умерно - конзервативна струја (МРО)|конзервативното крило]] и како таков учествувал во работата на [[Ќустендилски конгрес|Ќустендилскиот конгрес]] кога дошло до дефинитивен расцеп. За време на [[Младотурска револуција|Хуриетот]] не го предал оружјето и се повлекол во илегала. {{Дејци на МРО}} === Обид за обнова на Организацијата === {{quote|''Тогаш на чело на оваа организација застанал Тодор Александров, кој користејќи го вакуум просторот во раководните структури на македонското револуционерно движење, сè повеќе се наметнувал како авторитет...''|'''Предавствата и атентатите во македонската историја'''<ref name="PiAvM" /> }} По [[Младотурската револуција]], [[Радикална - реформска струја|Реформска струја]] се откажала од вооружените методи и решиле својата борба за [[Македонија]] да ја продолжат по пат на легални методи преку [[Народна федеративна партија|Народната федеративна партија]]. Наспроти нив, [[Умерно - конзервативна струја (МРО)|конзервативната струја]] предводена од [[Христо Матов]] ги запазила старите принципи на [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]] и сметале дека ослободувањето на Македонија може да се изврши со помош на [[Бугарија]]. Оваа групација го задржала старото име [[ВМРО]] и со вооружени методи продолжила да дејствува против Младотурците. Бил формиран Централен комитет во кој влегле Тодор Александров, [[Христо Чернопеев]] и [[Петар Чаулев]], а за резервен член бил избран [[Александар Протогеров]]. Од оваа групација подоцна ќе произлезе [[ВМРО (Автономистичка)]]. ===Магарешки атентати=== {{Главна|Магарешки атентати}} {{quote|''Јас си замислував да сретнам еден страшен управувач, фанатичен и егзалтиран. Но, пред мене стоеше сосема поинаков човек. Слаб, доста висок, бледо лице, правилен профил, со прошарена брада, живи очи, понекогаш умислени, но постојано нежни. Тодор Александров, кој е на 42 години зборува спокојно, слатко, без гестови дури и за најважните прашања, за татковината и за себе. Неговото спокојство и ладнокрвноста предизвикуваат задоволство. И покрај тоа што тој човек е душата на Македонската револуција, има една железна волја, а неговиот решителен дух не престанува да ги восхитува оние кои го опкружуваат''|'''Пол Ерно''' |'''Париз, 1924&nbsp;г.'''<ref><small>''Весник Журнал''</small>'</ref>}} [[Податотека:Портрет на войводата Тодор Александров (1881-1924), заснет в Ница (Франция), началото на ХХ век.jpg|мини|лево|150п|Поретрет на Александров]][[Податотека:Todor Alexandrov Hristo Matov, Georgi Monchev, Vlade Slankov, Nikola Ivanov IMARO.JPG|мини|десно|300п|Тодор Александров, [[Христо Матов]], [[Георги Мончев]], Владимир Сланков и Никола Иванов во Димотика во Балканската војна.]] Во предвечерието на [[Првата балканска војна]], тој организирал серија атентати познати како ''[[Магарешки атентати]]''. Еден од ваквите атентати се случил во почетокот на [[1912]] година во [[Штип]], на [[1 август]] [[1912]] во [[Кочани]], а кон крајот на истиот месец во [[Дојран]]. Според некои историчари цел на атентатите: ''била возбудување на турскиот фанатизам за масовни масакри врз недолжниот македонски народ, од чиишто средини произлегувале и атентаторите. Додатно на ова, прогонувајќи ги четите по селата, и власта од своја страна прибегнувала кон терор и разоружување на населението во местата каде што се случувале атентатите''.<ref name="PiAvM"><small>''Виолета Ачковска и Никола Жежов, Предавствата и атентатите во македонската историја, Скопје, 2004''</small></ref> === Учество во војните === {{quote|''Патувањата на Тодор Александров се рамни на царски патувања, таму каде Ќе стаса Тој, на пример, во некоја далечна долина, долината добива живот, зад секое дрво будно стои стражар, секој жбун во шумата крие две очи, а селаните се собираат крај патеките изговарајќи ги во шепт зборовите: Тодор ќе минува оттука'' |'''генерал Томсон'''|'''Лондон 1923&nbsp;г.''' <ref><small>''Весник Тајмс''</small></ref>}} [[Податотека:Тодор Александров во четничка униформа.jpg|мини|лево|200п|Александров во четничка униформа]][[Податотека:Todor Alexandrov's datachment.jpg|thumb|300п|десно|Чета на Тодор Александров во Првата светска војна]] Сенародниот собир во Софија во август [[1912]] година, под претседателство на [[Александар Протогеров]], извршил морален притисок врз Бугарија да и објави војна на Турција. Истовремено со објавувањето и текот на општата мобилизација во [[Бугарија]] во втората половина на септември 1912 година, Тодор Александров, Александар Протогеров, [[Тодор Лазаров]], полковник [[Стефан Николов]], [[Петар Дрвингов]], [[Христо Матов]] и други, биле повикани кај началникот на Штабот на бугарската армија, генералот [[Иван Фичев]], од кого добиле заповед веднаш да пристапат кон организирање на доброволечки македонски оружени чети. Под раководството на Александров и Протогеров биле регрутирани повеќе илјади Македонци во рамките на т.н. [[Македонско-одринско ополчение]], кои поради нивната бројност и стравот дека би можеле да го издигнат лозунгот за ''автономна Македонија'', од страна на бугарската воена команда биле испратени да се борат на фронтот во близината на [[Одрин]], наместо во [[Македонија]].<ref name="PiAvM" /> Во целокупната балканска мешаница, соодветна улога одиграла и [[македонската емиграција во Бугарија]], која до [[1912]] година, во поголемиот дел била интензивно вклучена во политичката и револуционерна активност на ВМРО и во сите нејзини струења што се развиле во тоа време. Меѓу тогаш позабележителните жртви на веќе започнатите меѓусебни истребувања на кадрите во ВМРО, кои подоцна ќе добијат [[Список на лица убиени од ВМРО (Автономистичка)|грозоморни размери]], бил и [[Герасим Огненов]]. Тој бил убиен во [[1912]] година во Аржинското блато, по наредба на Тодор Александров. Пред почетокот на [[Втората балканска војна]] во [[1913]] година, оваа политичко-воена групација предизвикала вооружени акции и востанија во делот од Македонија под српска власт, а по почетокот на војната се борела во рамките на бугарската војска. Во време на [[Првата светска војна]], десно-ориентираната [[ВМРО]] привремено престанала да постои, а нејзините раководители, четничкиот и војводскиот кадар ја формирале т.н. 11 македонска дивизија, која броела над 30.000 луѓе со сопствен офицерски состав и се борела во рамките на бугарската војска. Во [[1913]] г. Александров е началник на разузнавачката служба на бугарските војски во [[Штип]], а за време на [[Првата светска војна]] тој е член на Штабот на партизанските одреди на ''11. Македонска дивизија'' како офицер за нарачки. Има средби со сите големи личности во тоа време, а со германскиот цар Вилхелм се среќава дури и двапати, добивајќи од него високи германски воени одликувања. [[Податотека:Тодор Александров и Георги Мончев.jpg|thumb|200px|лево|Tодор Александров и [[Георги Мончев]] во 1912 г.]][[Податотека:BASA 1933K-3-70-1 TA and Peyo Yavorov.jpg|thumb|200px|десно|Александров и [[Пејо Јаворов]]]] Поетот [[Пејо Јаворов]], пред својата смрт му се обрати на Тодор Александров со проштално писмо, со желба да биде погребан во македонска комитска облека. Желбата му е исполнета и тој е погребан на [[14 октомври]] [[1914]] година. Александров со Пејо Јаворов останале пријатели до крајот на животот на поетот. Се смета дека револверот и отровот кои послужиле во самоубиството на Јаворов биле обезбедени од страна на Тодор Александров по молбата на поетот. Долгогодишното пријателство меѓу Александров и Јаворов било криено и пребегнувано во историската наука.<ref><small>''[http://knigibg.com/book_inside.php?book_id=4274 Пейо Яворов и Тодор Александров - Приятели в живота, съратници в борбата, Цочо Билярски, УИ "Св. Климент Охридски"]''</small></ref> Неформално, тој е неприкосновен шеф на бугарското воено разузнавање на групата западни армии и како таков во април [[1917]] година напишал белешки за состојбите во [[Дебарско]] истакнувајќи: :''Навикнати со векови наназад да бидат слободни како птици во нивните непристапни планини, Албанците се посебно огорчени дека им се бара крвавиот данок и тоа за една кауза, која тие ја сметаат за туѓа. Посоченото негодување на Албанците се пројавува низ една тајна организација, за чие постоење има сериозни навестувања. Таа организација има пошироки размери и врски со албанското население во Австрија (се мисли на Република Албанија, под австриска администрација - н.з.). Имајќи го предвид националниот темперамент на Албанецот кој лесно се наведува на вооружена пресметка, тогаш нема ништо чудно ако еден ден осамнеме со бунтови во тој крај. Неопходни се брзи и ефикасни мерки!'' <ref name="FOK"><small>''КОРУМПИРАНАТА МАКЕДОНСКА ВЛАСТ И АЛБАНСКИОТ РАДИКАЛИЗАМ ЌЕ ПРЕДИЗВИКААТ МЕЃУЕТНИЧКА ВОЈНА! (в-к "Фокус", бр. 165, година IV, 14.8.1998)''</small></ref>. :''Однесувањето на Албанците, особено на оние од гр. Дебар станува застрашувачко. Поранешните симпатии кон нас не само што исчезнаа, туку им го отстапија местото на нескриените негодувања и закани. Фразите, како што се ги надминавте Србите (се мисли на ѕверствата што ги правеле Србите врз албанското население - н.з.), ќе се одмаздиме и слични на нив, се слушаат на секој чекор''.<ref name="FOK" /> ===Охридското востание=== {{Главна|Охридско востание}} {{ВМРО (Aвтономистичка)}} {{quote|''Колку голема била љубовта на Тодор Александров кон својата татковина, за да може да го победи како очајот, така и тешката болест на неговите ослабени гради и да вдахне вера кај цел еден народ, да го исправи одново на нозе подготвен за борба? Каква голема човечка особина и каква железна енергија е потребна да го поведеш одново еден осакатен народ по толку преживеани катастрофи. Факт е дека Тодор Александров во тој однос е единствениот историски пример. Дури сега ја разбираме смислата на искажаните зборови од странец кој вели дека не познава помаркантни личности на векот од Лав Толстој и Тодор Александров. Секој еден од тие титани беше единствен не само во своите татковини туку и во светот. А такви луѓе во историјата не се повторуваат. Ете зашто е толку голема тагата за великиот Тодор Александров. Ете зашто цел народ со стравопочит и благослов го шепоти името на “СТАРИОТ” на верниот свој водач. А за младите: ја преобразува тагата што ги стега во срцата, во волја и енергија за предана служба кон народот'' |'''Т.Александров во издание на македонската Студентска корпорација'''|'''Скопје,1943''' <ref><small>''Т.Александров во издание на македонската Студентска корпорација Скопје, 1943''</small></ref>}} [[Податотека:P CHAULE.jpg|мини|лево|200п|Петар Чаулев]] Во неколку наврати преговара со албанските првенци за борба против Србите и Турците, а како водач на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] уште во март [[1911]] г. има средба со членовите на албанските организации во [[Цетиње]], [[Црна Гора]]. Резултат на средбите е меѓусебна спогодба, како и [[Охридско востание|Охридското востание]] во септември [[1913]] г., кое [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] го кренала против српските поробувачи, а во кое значајно учество земаат и албанските револуционери. Востанието кое избувнало во југозападна Македонија раководено од [[Петар Чаулев]], [[Павел Христов]], [[Милан Матов]] и други зафатило широк простор меѓу [[Охрид]], [[Кичево]], [[Дебар]] и [[Струга]]. Слабите српски сили на овој терен, во првиот момент, не можеле да се спротивстават на македонско-албанските востаници. На [[12 септември]] 1913 година, [[Петар Чаулев]] и Христов со своите чети влегле во [[Охрид]]. На [[6 октомври]] [[1913]] година, Битолскиот окружен началник известува дека положбата во граничните реони се смирувала. Бунтовниците биле разбиени и се повлекувале во [[Албанија]]. Според [[Иван Катарџиев]]: :''Тоа што ВМОРО на Тодор Александров била иницијатор на овие бранувања не менува ништо. Тој бил во најтесна врска со владата на В. Радославов и особено бил заинтересиран Бугарија да има силна влада способна да се бори за решавање на бугарското национално прашање во Македонија''. Тодор Александров ја продолжил својата активност и по востанието во југозападниот дел на Вардарска Македонија, сè до влегувањето на [[Бугарија]] во [[Првата светска војна]] на страната на Централниот сојуз. === Валандовска афера и учество во Првата светска војна === {{Главна|Валандовска афера од 1915 година}} {{quote|''Тој нема да го остави оружјето се дотогаш, додека Македонија не добие слобода. Неговата верба Ќе издржи пред било што. Стари жени, деца, сите работат за ослободителното дело, сите се еднакво предадени на делото и умеат да ги чуват тајните што им се доверени. За комитите на Тодор Александров животот не значи ништо, кога се работи да се посвети за тоа свето дело, за слободата'' |'''Коментар на публицистот Лонг''' |'''06.01.1924&nbsp;г.'''<ref><small>''во унгарскиот Весник, Еко Де Данјуб''</small></ref>}} [[Податотека:Портрет на Тодор Александров 2.jpg|мини|лево|150п|Портрет на Александров во војводска облека]] Бугарската влада на Радославов добила од [[Австроунгарија]] 25 милиони златни круни, а бугарската влада од своја страна ги дала на Тодор Александров. Со овие парични средства, со паролата за ''автономија на Македодонија'' и антисрпското расположение кај раководството и четниците на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] се започнало со подготовки за влегување на комитетски чети во оној дел од [[Македонија]] кој бил под српска власт. Четите на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], заедно со турски чети и потпомогнати од специјалисти за експлозив и пиротехника од [[Австроунгарија]] на [[20 март]] (стар стил) 1915 година навлегле на територијата држена од српската власт. Притоа првичната цел на нападот била да се уништи мостот преку кој поминувала железничката линија на реката Вардар кај станицата Удово за да се прекине снабдувањето на српската војска на линијата [[Солун]]-[[Скопје]]. Во нападот на трите утврдени српски пунктови кај [[Валандово]], [[Пирава]] и [[Удово]]. На чело на четите на ВМРО се наоѓале војводите: Ване Стојанов, Петар Чаулев, Љубомир Весов, Панајот Карамфилов, Тодор Петров, Никола Лефтеров, Туше Скачков, Христо Делчев и други, а нивниот број за време на нападот кај [[Валандово]] и [[Удово]] изнесувал околу 1.000 души. По вклучувањето на Бугарија во Првата светска војна, Александров се вклучува во администрирањето на ново-освоените подрачја. Во пролетта 1917 година Александров раководи со задушувањето на [[Топличко востание|Топличкото востание]] во Србија.<ref>Dimitar Bechev, "Historical Dictionary of the Republic of Macedonia", Scarecrow Press, 2009, p. 10.</ref> ===ВМРО=== {{quote|''Со своите високи квалитети, и покрај физичките страдања поради болест, која не простува, Александров беше станал легендарен конспиратор, кој дејствуваше неуморно на планините во Македонија. Неговата врховна цел беше независноста на Македонија, која во една самостојна држава Ќе ги вклучи деловите кои сега припаѓаат на Југославија, Грција и Б’лгарија, и така создавање на еден нов фактор за мир и балканска спогодба. Грчката и српската политика по тој начин го принудија Тодор Александров и Македонската организација да започнат една енергична борба. Во еден период од три-четири години македонскиот шеф ги сплоти околу себе сите малцинства, незадоволни од режимот установен во Македонија после мировниот договор'' |'''Весникот Трибун де Женев''' |'''24.09.1924&nbsp;г.''' <ref name="ReferenceA"><small>''Весникот Трибун де Женев од 24.09.1924&nbsp;г.''</small></ref>}} [[Податотека:Тодор Александров во комитска облека.jpg|мини|лево|200п|Александров во комитска облека]][[Податотека:Тодор Александров на работа.jpg|мини|десно|300п|Александров со својата чета]] По идеја на Тодор Александров, [[Петар Чаулев]] и [[Александар Протогеров]] на [[20 декември]] [[1919]] година е обновена [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] под името ''Внатрешна македонска револуционерна организација''. Претставката ''Одринско'' од името на организацијата бил отфрлен, бидејќи во [[Одринска Тракија]] се формирала [[Внатрешна Тракиска Револуционерна Организација|Внатрешната тракиска револуционерна организација]] на чело со [[Тане Николов]]. Без да се свика конгрес, Александров, Протогеров и Чаулев биле избрани за членови на Централниот комитет на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], а за членови на ''Задграничното представителство'' биле избрани [[Георги Баждаров]], [[Наум Томалевски]] и [[Кирил Прличев]].<ref name="VOP"><small>''[http://www.promacedonia.org/dt/dt1_1.html Тюлеков, Димитър. „ВМРО в Пиринско 1919-1934“, Унив. Изд. “Неофит Рилски”, Благоевград, 2001.]''</small></ref> Според [[Иван Катарџиев]]: ''самиот процес на создавање автономистичка ВМРО и наметнувањето на Тодор Александров за нејзин раководител бил проследен со отпори. Во тоа време, Тодор Александров ја немал поддршката на емиграцијата. Против него и неговите наметливи методи застанала група ветерани на македонското национално и револуционерно движење. Александров и Протогеров биле обвинети за узурпаторство, а поентата на обвинувањата била дека без конгрес не може да се избира раководство, а таков не бил одржан од 1908 година. Со тоа што отпорот спрема Александров бил силен и немало шанса легално да биде избран на чело на ВМРО, за да се внесе страв кај противниците, некои од нив биле убиени'' <ref name="AIK" />. На [[3 февруари]] [[1920]] година Тодор Александров, [[Александар Протогеров]], [[Иван Каранџулов]], [[Никола Стојанов]], [[Георги Баждаров]], [[Михаил Монев]], [[Аргир Манасиев]], [[Наум Томалевски]] и други, решиле да се обноват четничките акции во [[Вардарска Македонија|Вардарска]] и [[Егејска Македонија]].<ref name="VOP" /> :''ВМРО на чело со Тодор Александров сè повеќе започнала да се наметнува помеѓу македонските емигранти во Пиринска Македонија, но и во цела Бугарија. За кратко време, користејќи ги старите канали и врски од илинденскиот и предилинденскиот период, оваа организација успеала да создаде разгранета мрежа, која толку се проширила, што територијата на Пиринска Македонија била целосно претворена во нејзина база. Со помош на воено-офицерската лига во Бугарија, ВМРО успеала да се обезбеди со големо количество на оружје, за која цел биле добиени финансиски средства и од одредени кругови во Италија''.<ref name="PiAvM" /> Во мај [[1920]] година организацијата разполага со 17 чети во [[Вардарска Македонија]] и 5 во [[Егејска Македонија|Егејска]], составени од по 15 четници и тројца во резерва. Биле обновени и револуционерените окрузи: Скопски, Битолски, Струмички, Серски и Солунски, со околиските и селските реони. По целата граница на [[Бугарија]] со [[Вардарска Македонија]] биле создадени пунктови и канали. Во времето кога Александров влегувал и дејствувал во [[Вардарска Македонија]], кралска [[Југославија]] ангажирала 35.000 војници, жандари, граничари, четници, жандарски станици и гранични пунктови. Од вкупно 17.000 жандари што ги имало во [[Југославија]], 12.000 биле распоредени во Македонија. Кон крајот на [[1922]] година, неговата глава во [[Белград]] е проценета на 250.000 динари. ''Покрај агитирањето меѓу македонските емигранти и бегалци со декларативни изјави дека ќе се бори за автономна Македонија, ВМРО создала поголем број на комитски чети и селска милиција по примерот на старата Организација, од кои првите имале за задача по претходно утврден план да вршат вооружени акции во Вардарска и Егејска Македонија, а милицијата да ја обезбедува нејзината доминантна улога во Пиринска Македонија''.<ref name="PiAvM" /> :''По почетните атентати врз поединци во македонското националноослободително движење, претежно направени по наредба на ЦК на ВМРО, меѓусебните убиства се засилиле со создавањето на нова соперничка вооружена организација, составена од луѓе што се отцепиле од ВМРО. Новосоздадената МФРО (Македонска федеративна револуционерна организација) предизвикала уште поголема борба за престиж во хиерархијата на македонското револуционерно движење, а со тоа и уште повеќе акти на тероризам помеѓу двете спротивставени страни. Во тие вооружени пресметки кои однеле многу човечки жртви и пролеана македонска крв,превласт успеала да направи ВМРО, поради поголемиот вооружен потенцијал и подобрата организираност''.<ref name="PiAvM" /> === Акциите и атентатите на Тодор Александров 1920-1924 година === {{quote|''Какви се плановите на тој човек, кој само со еден гест може да ја крене Македонија на нозе? Каде се наоѓа Тој? Поставете ги прашањата на кого сакате, никој не може да Ви одговори. Белградската влада нуди огромна сума пари на оној што Ќе го донесе жив или мртов Тодор Александров, а тој независно од големите опасности го продолжува своето дело како АПОСТОЛ. Денес тој е највлијателниот меу сите Македонци кои се стремат кон независност на Македонија. Неговиот живот е легендарен, тој носи иста униформа како и неговите комити, живее ист живот со комитите, се движи пеш како и другите, спие на земја, честопати се храни само со леб, носи пушка со 250 патрони, бомби, двоглед и раница во којашто е сместена архивата. Тој е војник и дипломат истовремено, тој е шеф на партизанските одреди. На прашањето: дали не се плаши, Тој ни одговори: Ни најмалку. Јас знам ни рече Тој сè што се случува на 20 километри од околу нас. Македонија сака независност со главен град Солун. Македонците денес бараат независност во границите на Македонија пред 1912&nbsp;г., тоа е нашето барање пред Европа. За Србите има само два начина за да ни одговорат: или дефинитивно да не уништат, или да ја признаат нашата независност'' |'''Весник Журнал'''|'''септември 1923&nbsp;г.''' <ref><small>''Весник Журнал''</small></ref>}} [[Податотека:Портрет на Тодор александров 3.jpg|мини|лево|200п|Портрет на Александров]] {{multiple image<!-- begin stack of images, scroll down for article --> |direction = vertical | width = 300 |image1 = VMRO razpiska na Boris Strezov 1924.JPG| caption1 = Расписка на ЦК на ВМРО со потпис на Александров<br> |image2 = IMRO Central Committee Document 1923.JPG| caption2 =Документ на ЦК на ВМРО за наградување на Јанко Стоjaнчов со значка со црвено знаме за заслугите кон македонското ослободително дело со потписот на Тодор Александров.<br> |image3 =Факсимил - Тодор Александров.jpg| caption3 =Факсимил - Тодор Александров<br> }}<!-- End stack of images, article text starts below --> [[Податотека:Од лево на десно, прв Ѓорче Петров, четврт Тодор Александров, шести Андреј Љапчев, седми Симеон Радев, осми Војвода Стаматов.jpg|десно|мини|300п|Од лево на десно, прв Ѓорче Петров, четврт Тодор Александров, шести Андреј Љапчев, седми Симеон Радев, осми Војвода Стаматов]] Во период од [[1920]] до [[1924]] година по [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] на чело со Александров извршила повеќе акции и [[Список на лица убиени од ВМРО (Автономистичка)|атентати]]. Во овој период биле ликвидирани голем број значајни дејци на македонското револуционерно движење, бугарски општествени дејци и членови на бугарската влада. На [[28 јуни]] [[1921]] година бил убиен еден од најистакнатите членови и идеолози на [[ТМОРО]], [[Ѓорче Петров]]. Неговото убиство било извршено од страна на Реџеп, [[Турчин]] по националност, а член на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]]. ''Зад атентатот на Ѓорче Петров веројатно стоела ВМРО на Тодор Александров, иако последниот тоа го одрекувал, а мотивите биле личната нетрпеливост меѓу двајцата, како и разликите што помеѓу нив постоеле во однос на начините и методите на борба и патиштата за решавање на македонското прашање''.<ref name="PiAvM" /> По ова убиство, на [[16 јули]] [[1921]] година бил убиен кочанскиот војвода [[Симеон Георгиев]] - Кочански, припадник на ВМРО и близок пријател на Тодор Александров. На [[5 октомври]] [[1921]] година во близина на селото [[Саса]] бил разоружан и убиен кратовскиот војвода на ВМРО, [[Дончо Ангелов]]. Во [[1921]] година бил убиен Митруш Циклев, којшто најпрвин бил војвода на ВМРО, а потоа преминал во српска служба. Оваа убиство создало опозиција кон Александров. Покрај убиствата на дејци од македонското движење, ВМРО на Тодор Александров е најверојатно вмешана во убиствата на истакнати бугарски политичари. Министерот за внатрешни работи [[Александар Димитров]] бил убиен на [[22 октомври]] [[1921]] година од страна на [[Иван Јанев-Брло]]. На [[4 октомври]] [[1922]] година бил убиен активистот на [[БЗНС]], Александар Панов. Во [[Прага]], [[Чешка]], на [[26 август]] [[1923]] година бил убиен поранешен министер [[Рајко Даскалов]]. На [[30 октомври]] [[1923]] година бил извршен атентат врз бугарскиот политичар и еден од основачите на партијата Народно единство, д-р [[Никола Генадиев]]. Сепак најспектакуларно било убиството на бугарскиот премиер [[Александар Стамболиски]]. За неговото убиство постојат неколку верзии, а според една од нив: ''... главната улога во тоа ја имала ВМРО, повикувајќи се на податокот дека во вилата на Стамболиски во селото Славовица од страна на капетан Харлаков му била прочитана смртната казна на водачот на земјоделците од името на ВМРО и Воената лига, по што и покрај противењето на Стамболиски започнале сурови измачувања врз него и неговиот брат. Главен инквизитор бил скопскиот војвода на ВМРО, Величко Велјанов- Чичето, заштитен и обезбедуван од 30-тина четници на Организацијата. Бугарскиот премиер и неговиот брат биле измачувани, постојано биле принудувани да се збогуваат, биле натерани да си ги ископаат своите гробови, за да на крајот откако со нож му биле исечени ушите и носот, со десетици убоди, Стамболиски бил најѕверски убиен. Измачуваниот земјоделски водач, веројатно со крајни, натчовечки напори пред да почине успеал со крв на еден камен да го напише часот, денот, месецот и годината на неговото убиство: 12 ч. 14 јуни 1923 година...''<ref name="PiAvM" /> Според [[Иван Катарџиев]]: :''Кога по соборувањето на Стамболиски од власт, акција во која ВМРО одигра битна улога, Тодор Александров се обиде да биде кадровик и влијателен фактор во создавањето на надворешната политика на државата, беше поттурнат од центрите на моќта. Кога, пак, се дрзна да се оддалечи од контролата на бугарската влада и се поврза со Коминтерната, беше организирано неговото убиство, подвлекува Катарџиев, нагласувајќи дека бугарските иредентистички кругови со помош на четите на Тодор Александров од 1919 до 1924 година создале вистински пекол во вардарскиот дел на Македонија. Во тој период имало 60 четнички влегувања, а во судирите на комитските чети и српската власт настрадале над 500 невини луѓе, стотици биле затворени и малтретирани, десетици осудени''.<ref name="AIK" /> За време на [[Септемвриско востание|Септемвриското востание]] во [[1923]] година од страна на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] на чело со Александров биле убиени голем број на Македонци - комунисти. Меѓу убиените биле [[Тодор Чопов]], внукот од сестра на [[Гоце Делчев]], браќата Борис, Кирил и Димитар Костовски од село [[Кочариново]], Коста Сандев од село [[Зарево]], Солунско, Никола Иванов од [[Хисарлак]], Сотир Лазаров и Јанчо Хајдушки од [[Горна Џумаја]], Игнат Николов од [[Цариброд]], Васил Коритаров од [[Босилеградско]], Ташко Малев, Јордан Клинчаров и Атанас Георгиев од [[Горна Џумаја]], Иван и Георги Савов од [[Ќустендил]], Стефан од [[Одринско]], Петар Ичков од [[Горна Џумаја]], Петар Здравков од [[Велес]], Евгениј Георгиев, Сотир Календерски и Иван Марков од Горноџумајско, Никола Тодоров Нучков и Стојко Стоилов од Горна Џумаја, Ристо Стојков, Ѓорѓи Иванов Хаџијски, Борис Давитков, Илија Катачки, Методи Мазнев и Петар Димитров. :''За време на истите настани од припадниците на ВМРО, Михаил Монев (зет на Тодор Александров), Васил Мечкуевски и Иван Караџов во Горна Џумаја (Благоевград) биле убиени комунистите: Димитар Ацев-учител, Никола Лисичков - адвокат и нотарот на градот Стефан Велинов. Тие биле обесени, а нивните тела биле оставени да висат неколку дена во градот''.<ref name="PiAvM" /> Атентатите на [[ВМРО (Автономистичка)]] на чело со Александров во втората половина на [[1923]] и првата половина на [[1924]] година продолжиле. Во 1923 година бил ликвидиран архитектот [[Никола Јуруков]], еден од водачите на [[Македонска федеративна организација|Македонската емигрантска федеративна организација]] (МЕФО). На [[8 јули]] [[1923]] година во [[Софија]] бил убиен [[Таската Серски|Таската Спасов - Серски]]. „Убиството било извршено при неговата операција на слепо црево од страна на професорот Станишев, човек близок до [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], при што Спасов, исечен бил оставен да искрвари и да умре на операционата маса.“<ref name="PiAvM" /><ref><small>''Енциклопедия България, том 6, Издателство на БАН, София, 1988 (статия Атанас Спасов)''</small></ref><ref><small>''Куманов, Милен. „Македония. Кратък исторически справочник“, София, 1993''</small></ref> На [[26 мај]] [[1924]] година од атентатор на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] бил убиен Милан Грашев, автор на брошурата „Мафиите и катастрофите“. На [[30 јули]] [[1924]] година во [[Виница]] бил убиен Мите Соколарски-Суџукаро. === Мајски манифест === {{Главна|Мајски манифест}} {{quote|''Со своите високи квалитети, и покрај физичките страдања поради болест, која не простува, Александров беше станал легендарен конспиратор, кој дејствуваше неуморно на планините во Македонија. Неговата врховна цел беше независноста на Македонија, која во една самостојна држава Ќе ги вклучи деловите кои сега припаѓаат на Југославија, Грција и Бугарија, и така создавање на еден нов фактор за мир и балканска спогодба. Грчката и српската политика по тој начин го принудија Тодор Александров и Македонската организација да започнат една енергична борба. Во еден период од три-четири години македонскиот шеф ги сплоти околу себе сите малцинства, незадоволни од режимот установен во Македонија после мировниот договор'' |'''Весникот Трибун де Женев''' |'''24.09.1924&nbsp;г.''' <ref name="ReferenceA"><small>''Весникот Трибун де Женев од 24.09.1924&nbsp;г.''</small></ref>}} [[Податотека:Todor Alexandrov2.jpg|мини|лево|220п|Портрет на Александров]][[Податотека:Pryaporets IMRO Declaration 5 August 1924.JPG|мини|десно|200п|Декларацијата на ЦК на ВМРО од 5 август, вестник „Прапорец“.]] Мајскиот манифест бил донесен на [[6 мај]] [[1924]] година со неговото потпишување од страна на членовите на ЦК - Тодор Александров, [[Александар Протогеров]] и [[Петар Чаулев]]. На манифестот му претходел договор за обединување на македонски револуционерни сили. Александров се обврзал дека ќе се откаже од своите неодамнешни терористички активности и ќе заземе за македонските интереси. Меѓу другото во овој манифест било истакнато: :''Браќа Македонци! Македонија, во своите природни географски граници меѓу реката Места, планините Родопи, Рила и Шар, реката Дрим, Охридското Езеро, планината Грамос, реката Бистрица и Егејското Море, со едно пространство од 65.000 кв. километра, пресечена од реките Места, Струма, Вардар, Дрим, Бистрица и надарена со најразнообразни природни богатства и благопријатни климатски услови; со своето 2.302.000 население, рознооброзно по својот етнографски состав, со својата централна економска и стратегиска положба на Балканите, меѓу басените на реката Дунав, Егејското и Јадранското Море - ги има сите услови и права за самостојно палитичко постоење, како независна држава што се управува самостојно, која ќе послужи како обединувачка, политкчка и економска алка меѓу народите и државите на Балканското Полуострово''.<ref name="ММ">[[s:Мајски манифест|<small>''Мајски манифест''</small>]]</ref> :''Зацртувајќи го во општи линии својот однос кон државните фактори на општоевропската и балканската политика, ВМРО изјавува дека таа се бори и ќе се бори со сите средства на револуционерната борба: 1. За ослободувањето и обединувањето на раскинатите делови на Македонија во една наполно независна и самостојна политичка единица, во нејзините природни, географски и етнографски граници...''<ref name="ММ" /> :''ВМРО изјавува дека во својата борба за независна Македонија и Балканската федерација смета, пред се, на обединетите револуционерни сили на целото македонско население, без разлика на вера и народност...'' <ref name="ММ" />. Тогаш е потпишана и посебна декларација според која иднината на [[Македонија]] да не се поврзува со [[Бугарија]], туку во една наполно самостојна држава, обединета во нејзините етнички граници. Со овој манифест не се согласила влада на [[Александар Цанков]]. На 5 август ЦК на ВМРО се произнел по Манифестот со Декларација бр. 772, објавена во весникот "Прапорец", во која било истакнато: :''Во првиот број на весникот “La Fédération Balcanique”, кој излегува во Виена е напечатен еден манифест, кој и се препишува на Централниот комитет на Внатрешната Македонска Револуционерна Организација. Овој документ не е на Централниот комитет. Од содржината и формата на овој манифест секој може да види, дека тој е дело на егзалтирани комунисти. Остриот јазик против владата на Бугарија и апелот кон сите Македонци и Бугари да поведат најрешителна борба против неа, како да е таа главната пречка за ослободувањето на Македонија, исто така ги издава партизанските чувства на неговите автори. Во септември минатата година, Централниот комитет на ВМРО во своја декларација го изложи карактерот на македонското ослободително движење. Во неа се кажува: Револуционерната организација ги обединува сите класи на македонскиот народ без разлика на народност, религија, пол и политички убедувања... Внатрешната Македонска Револуционерна Организација ќе продолжува да следи една линија на независно поведение. Таа смета за успехот на својата кауза на слободољубивото мислење на целиот свет и на сите организации и групи, коишто ја напишале на своите знамиња заштитата на правото за слободното самоопределување на народите... Внатрешната Македонска Револуционерна Организација не може да му служи на никоја држава и на никоја партија, во која и да е држава. Таа смета на помошта и поддршката на сите држави во нејзината борба против угнетувачите на Македонија и против непријателите на македонската слобода. За таа цел таа влегува во врски со сите големи и мали политички фактори во светот... Што се однесува до Бугарија, Централниот комитет, кога изјавува дека не е работа на ВМРО да се меша во внатрешниот и политичкиот живот, но дека ќе се бори со сите сили и средства против непријателите и злоупотребителите со нејзиното име и престиж, кои и да се и каде и да се наоѓаат тие, смета, дека е време, сите политички партии и фактори да разберат дека ВМРО е единствена компетентна да ја насочува својата дејност во преследувањето на својот идеал - слободна и независна Македонија... Тоа било, тоа е и денес становиштето на Централниот комитет. Сите други манифести, декларации и др., коишто се појавуваат или би се појавиле од негово име, ги ангажираат само нивните автори и никого друг.''<ref>Декларација од Централниот комитет на ВМРО против Манифестот од 1924 година В М Р О Слобода или смрт N 772 1 август 1924 г. Македонија</ref> Марија Коева, ќерка на Тодор Александров, истакнала: „Навистина, мојот татко се откажа од потписот на [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]], бидејќи не сакаше [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] да се [[Болшевизам|болшевизира]] и да биде партија, туку да си остане татковинска патриотска организација сè додека [[Македонија]] не стане држава. == Убиство на Тодор Александров == {{Главна|Убиство на Тодор Александров}} {{quote|''Судбината ни определи уште една од најтешките жртви, која ги раскина срцата на сите прогонети Македонци и ја потопи во јад нашата намачена страна (Македонија). Злокобната вест за тоа грозоморно дело што го прекина животот на најдостојниот и најголемиот син на револуционерна Македонија, ја порази со својата одвратност целокупната македонска емиграција во Америка, која што е растреперена, восхитена од великото дело на ВМРО и благовее пред подвизите на нејзиниот прв водач и татко, Тодор Александров. Тој железен човек го обединуваше во себеси целокупното величие на македонскиот дух Историјата на неговиот живот е и историја на револуционерното движење. Потомците ќе им ги запишат имињата на оние (на убијците) со презир на нови ЈУДИ и нови Херостратовци затоа што тој е најсаканиот наш брат, татко и другар носител на народниот маченички крст и на светиот стремеж за самозачувување и поради тоа и сите оние од Европа и од другите страни, а кои се восхитуваат од големото во човекот, за слободата на народите Ќе ги симнат шапките (пред делото на тој покојник). Тодор Александров ја носеше татковината во срцето, во крвта и во целото тело. Александров Ќе биде спокоен и во гробот, бидејќи тој не беше и не е сам. Светиот блесок на неговиот подвиг Ќе го озорува патот на илјадниците следбеници се дотогаш додека не се извојува слободата на нашата несреќна борбена татковина. Поклон пред големината на светоста на АЛЕКСАНДРОВОТО ДЕЛО'' |'''ЦК на Македонските политички организации'''|'''Индијанополис 24 септември 1924&nbsp;г.''' <ref><small>''ЦК на Македонските политички организации, Индијанополис 24 септември 1924&nbsp;г.''</small></ref>}} [[Податотека:BASA 1933K-3-61-9 Todor.jpg|мини|лево|200п]][[Податотека:TodorAlexandrov dead.jpg|десно|мини|300п|Тодор Александров поставен во ковчег по убиството]][[Податотека:Гробот на Тодор Александров на Пирин Планина.jpg|мини|десно|300п|Гробот на Александров на Пирин Планина]] Новиот курс кој Александров го зазел за решавањето на [[Македонско прашање|Македонското прашање]] како и откажувањето од потписите на [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]], придонеле да се создадат услови за ликвидација на Александров и негово остранување од раководната позиција на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]]. Тодор Александров на [[31 август]] [[1924]] година, кај селото [[Лопово]] на [[Пирин|Пирин Планина]] бил убиен. За убиство и нарачателот во историската наука постојат повеќе верзии. Според едната верзија: :''На едно планинско изворче, групата застанала да ги освежи своите сили со храна. За цело време на ручекот се воделе разговори по однос на плановите на Организацијата и по однос на борбата на истата со претходната земјоделска влада на Бугарија, при што Александров бил љубезен со сите и на неколкупати ја делел храната со другите негови соборци. По јадењето групата го продолжила патувањето, при што Александров му ја дал на носење својата пушка на Динчо Сугарски, со што останал без оружје. По извесно време, тие пак застанале со цел да ги одморат коњите, а воедно и тие малку да отпочинат, што било искористено од страна на заговорниците, секавично да дејствуваат''.<ref name="PiAvM" /> :''Штерју Влахов и Динчо Вретенаров, застанале над Тодор Александров и стрелале со пушките во него, при што разбуден од истрелите неговиот телохранител Панзо Зафиров се обидел да ја дофати својата пушка, но и тој бил застрелан од страна на Динчо Балкански. Александар Протоѓеров изненаден од брзината на дејствијата се онесвестил и со таа своја постапка останала нејасна неговата улога во атентатот врз Тодор Александров. По убиството телата на двајцата убиени набрзина биле закопани во блиската шума''.<ref name="PiAvM" /> Историчарите и понатаму водаат полемики околу тоа кој стои за убиството на Александров и се истакнува: :''Кој е нарачателот на атентатот врз Тодор Александров? Ако реално се погледнат работите, фактите и развојот на настаните, пред и после атентатот, многу е тешко, речиси невозможно и после толку долг временски период да се даде одговор на ова прашање. Но сепак врз основа на се можат да се посочат два центри кои би можеле да бидат можните интелектуални убијци на Тодор Александров: Комунистичката интернационала заедно со БКП и другите левоориентирани партии, движења и струи во Бугарија и воено-политичките фактори блиски до бугарската влада на премиерот Александар Цанков''.<ref name="PiAvM" /> == Историски погледи == [[File:Kniga Vienska Stapica.pdf|thumb|right|200px|„Виенска стапица: Историја на преговорите меѓу СССР и ВМРО на Тодор Александров“. Историчатот Жила ги обработува врските меѓу СССР и ВМРО на Александров.]] {{Цитатник|''Посочувајќи го Мајскиот манифест, како завршен чин во живописот на Тодор Александров, кој се втурна во македонското револуционерно движење како припадник на десницата, трансформиран во тврд бугарски националист, тесно поврзан со политиката на бугарскиот цар Фердинанд во Бугарија, тој и таков Тодор Александров, со прифаќањето на документите на обединувањето и на Мајскиот манифест, се издигна на позицијата на највисок носител на политиката на македонскиот политички сепаратизам по Првата светска војна. Ваквата еволуција во политичката сторија на Тодор Александров ја определи и неговата животна судбина. Бугарската држава никогаш не ги толерирала политичките носители на македонското национално-ослободително движење, во чија програмска агенда се наоѓале идеи и активности спротивни на државните интереси на Бугарија. Носителите на ваквите идеи и активности речиси редовно биле политички изолирани, често и физички ликвидирани. Убиството на Тодор Александров и на водечките личности на левицата, како што се, Димо Хаџи Димов, Арсение Јовков итн. во исто време значело и крај на идеологијата на автономистичката ВМРО. Местото на Тодор Александров, со помош на бугарската влада, го зафаќа Иван Михајлов, на местото на автономистичката - доаѓа михајловистичката ВМРО'' <ref name="AIK"><small>''[http://www.utrinski.com.mk/category2-mk.asp?ItemID=829B4F85C1A1654191642C6ED4F5B200 Контроверзиите и вистините за Тодор Александров (1)]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''</small></ref>}} {{Цитатник|''Историчноста на името и делото на Тодор Александров беше загатка на повеќе историографии и историчари. Неговата контрозерзност беше производ на епитетите и квалификациите што доаѓаа, пред се, од непријателите на Македонија и на слободата на македонскиот народ. Меѓутоа, мора да се каже дека во дводецениската револуционерна и водачка дејност името на Тодор Александров стана синоним на ВМРО и главен организатор и душа на организацијата. Едни го нарекуваа: генијален водач, најголем воин на Балканот, фанатичен патриот, најсилна појава на борбениот македонски дух, Последен Мохиканец на Балканот, Робин Худ на Балканот, голем апостол, и легенда на ВМРО, додека за други беше: врховист, предавник на македонското дело, родоотпадник, главорез и сл. И покрај се, во народните песни остана опејуван како единствен борец за слободата на Македонија'' <ref name="AI"><small>''[http://www.mn.mk/komentari/260-todor-aleksandrov Воведот во книгата на Зоран Тодоровски]''</small></ref>}} {{Цитатник|''Неговата фотографија, на прославите и свеченостите на македонските емигрантски организации и братства во Бугарија во меѓувоениот период, секогаш го заземаше централното место, како неизбежна иконографија, далеку пославен и од Гоце Делчев.Меѓутоа, мора да се признае, а тоа историските документи и го потврдуваат, дека по наредба на Тодор Александров се убиваа министри, партиски водачи и политички противници на ВМРО, се заплашуваа со смрт кралеви и претседатели на влади, се ослободуваа и окупираа градови и села.Во својата политичка програма да се дојде до слободата на Македонија Тодор Александров соработуваше од крајно рекционерни-буржоски до прогресивно-комунистички движења и партии и секогаш диктираше и поставуваше свои услови и барања'' <ref name="AI" />}} ==Чествување на Александров== [[Податотека:Todor-Aleksandrov-monument.jpg|150px|мини|лево|Споменик на Тодор Александров во Борисовата градина, Софија]] [[Податотека:Todor-Alexandrov-Kyustendil-Monument-Front.jpg|300px|мини|десно|[[Сѐ за Македонија (споменик)|Сè за Македонија]]]] Во Бугарија постојат бројни споменици на Александров. Бугарските историчари сметаат дека нема никакви дилеми за односот што го имал Александров кон [[Бугарија]]. Според нив, тој сета своја волја ја насочувал за заштита и спасување на македонската бугарштина, која во неговите претстави била исконски дел од општобугарското духовно и етничко пространство. Бугарите отсекогаш, а и денес го слават Тодор Александров. Неговото име го носат улици и школи во Бугарија. За време на окупацијата на [[Македонија]] во [[Втората светска војна]], тие во [[Штип]] поставија спомен-плоча на местото на неговата родна куќа, која своевремено ја посетуваа претставници на [[Македонска патриотска организација|Македонската патриотска организација]]. Според бугарскиот претседател [[Георги Прванов]]: :''Јане Сандански... и Тодор Александров се две страни на еден ист [[медалјон]]''.<ref name="BCKoiTA"><small>''[http://bgfactor.org/index_.php?&id=14342 Бранко Цървенковски: ''"Какво общо има Тодор Александров с НАТО?"'' ]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''</small></ref> Во Македонија се смета дека Тодор Александров е контроверзна фигура. Според професорот Тодор Чепреганов тој се чувствувал како Бугарин и работел за бугарските интереси. Од друга страна професорот [[Владо Поповски]] вели дека речиси целокупната фактографија по 1919-1920 година зборува за самостојност на позицијата и на улогата на ВМРО. Тодор Александров според него ја чувал самостојноста и сувереноста на ВМРО во однос на делото за ослободување на Македонија од власта на балканските држави и нејзино обединување и создавање независна македонска држава. Во март [[2008]] година во Велес била откриена биста на Тодор Александров. Таа била илегално поставена од месниот Бугарин Драги Каров, кој го решил ова на оригинален начин, со ставање на споменикот како декор во сопствениот двор. Според градоначалникот Аце Коцевски ова било голем срам за градот и подоцна бистата била урната под притискот на локалните власти. Во јули [[2012]] година било решено неговото има да го носат скопска улица и мост, а потоа Тодор Александров се здобил и со своја бронзена скулптура во градот под името „Македонски војвода на коњ“. Опозиционерите од [[СДСМ]] ја обвинија власта дека на [[пиедестал]] го става најголемиот противник на македонската кауза. Во октомври на споменикот во скопската општина [[Кисела Вода]] бил поставен натписот „Тодор Александров“, со што властите ги расчистија дилемите за кој војвода станува збор.<ref name="MKD.mk"><small>''[http://www.mkd.mk/37815/izdvojuvame/todor-aleksandrov-od-bugarski-spion-do-najgolem-makedonski-revolucioner Тодор Александров: од бугарски шпион до најголем македонски револуционер] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140219205803/http://www.mkd.mk/37815/izdvojuvame/todor-aleksandrov-od-bugarski-spion-do-najgolem-makedonski-revolucioner |date=2014-02-19 }}''</small></ref> == Галерија == <center> <gallery> Image:T.Al.do Karamf4.jpg|Дел од писмо на Александров<ref group="белешка" name="vg_1"/> Image:Todor.jpg|Фамилијата на Тодор Александров покрај неговиот гроб со парола Преку голгота кон независна Македонија Image:Todor Aleksandrov, Aleko pasha etc.JPG|Александров, Алеко Пашата со чета Image:BASA 1933K-3-75 TA cheta v gorata.jpg|Александров, Алеко паша и други дејци Image:Todor Aleksandrov Zrelost 1898.jpg|Школско сведителство на Александров Image:Vidni deici na VMORO i VMOK.JPG|Александров со истакнати дејци од македонското револуционерно движење Image: Image: Image: Image: Image: <center> <gallery> Image:Todor Alexandrov in Burgas.JPG|Биста на Александров во Бургас Image:Bulevard Todor Alexandrov 09 - Sofia.jpg|Булевар Тодор Александров во Софија Image:Todor-Alexandrov-Kyustendil-Monument-Front.jpg|Споменик на Александров во Ќустендил Image:Kjustendil VMRO.jpg|Посмртен марш во Ќустендил, септември 1924&nbsp;г. Image:Todor-Aleksandrov-monument.jpg|Споменик на Тодор Александров во Борисовата градина, Софија Image:Гробот на Тодор Александров.jpg|Гробот на Тодор Александров </gallery> </center> == Белешки == {{Reflist|group="белешка"|refs= <ref name="vg_1">Дел од писмо во кое Александров ги обвинува ''тесникот - болшевик'' [[Димо Хаџи Димов|Х. Димов]], ''анархистот - мрзливец'' [[Михаил Герџиков|Герџиков]], ''шмеќерот - велзевул'' [[Ѓорче Петров|Ѓорче]], предавниците во минатото и сега на бугарскиот народ [[Серска група|санданисти]] кои говорат и агитираат дека треба да се бара автономија на [[Македонија]], зашто таа е одделна економска и географска единица со самостоен ''македонски народ'' со сопствена историја во вековите...</ref> }} == Поврзано == * [[Сѐ за Македонија (споменик)]] == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == *Алберт Лондр, „Комитаџии, Тероризмот на Балканот“, Култура, 1997. *Виолета Ачковска и Никола Жежов „Предавствата и атентатите во македонската историја“, Скопје, 2004. * Ленина Жила: ''Виенска „стапица“'', Скопје, ИНИ, 2014 == Надворешни врски == {{рв|Todor Alexandrov}} * [http://strumski.com/biblioteka/?id=774 "Писмо до г-н Министър Томов в София", Писмо № 343, Македонија, 20 декември 1922 година] писмо од Тодор Александров до владата на Стамболиски. * [http://strumski.com/biblioteka/?id=554 "Macedonia illustrated — Македонија во слики — La Macedoine illustree"], легендарен албум издаден во 1919 г. во Софија од Тодор Александров и проф. Любомир Милетич * [http://217.16.70.245/default.aspx?pBroj=1803&stID=37986&pR=3 Тодор Александров бил за Македонија во југословенска федерација] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070926231726/http://217.16.70.245/default.aspx?pBroj=1803&stID=37986&pR=3 |date=2007-09-26 }} * [http://macedonian.atspace.com/knigi/adz_sp.htm Дејноста на Александров, и неговото убиство (Мемоари на Атанас Џолев)] * [http://macedonian.atspace.com/knigi/mk_sp.htm ВМРО-Автономистичка и разочарување од Иван Михајлов (Мемоари на Мирчо Кикиритков)] * [http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/93623 Интервју на Лондонскиот „The Times“ со Тодор Александров 4 јануари 1924] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080318152802/http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/93623 |date=2008-03-18 }} * [http://www.todoralexandrov.org/ Мрежно место, посветена на Тодор Александров] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20020310075619/http://www.todoralexandrov.org/ |date=2002-03-10 }} * [http://balder.prohosting.com/asen/todor_alex.htm Документи за убийството на Тодор Александров] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080514002848/http://balder.prohosting.com/asen/todor_alex.htm |date=2008-05-14 }} — статия от Цочо Билярски. * [http://macedonia-history.blogspot.com/2010/03/blog-post.html Дечо Добринов - Тодор Александров. Легендарният водач на ВМРО] * [http://www.macedoniainfo.com/TodorAlexandrovBG.htm Биография на български] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110613090211/http://www.macedoniainfo.com/TodorAlexandrovBG.htm |date=2011-06-13 }} * [http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/93623 Интервю със Тодор Александров за Лондонския "The Times"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080318152802/http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/93623 |date=2008-03-18 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=PaXZs-FxGGY/ Песен за Тодор Александров] * [http://old.vmro.bg/modules.php?name=Encyclopedia&op=content&tid=183 Биография от сайта на ВМРО]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Александров, Тодор}} [[Категорија:Родени во 1881 година]] [[Категорија:Починати во 1924 година]] [[Категорија:Луѓе од Ново Село (штипска населба)]] [[Категорија:Починати во Сугарево]] [[Категорија:Дејци на ВМРО|Александров, Тодор]] [[Категорија:Бугарски офицери од Македонија|Александров, Тодор]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Носители на Железниот крст (1914) од II класа]] [[Категорија:Носители на орденот „За воена заслуга“ (Бугарија)]] [[Категорија:Дејци на Македонските братства]] rcqjhzpdsd9xkif6mlpo3e5ph366q95 0 11543 5578610 5208244 2026-06-18T13:31:01Z ~2026-35604-34 134283 /* Родови */ 5578610 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Плетвар | слика = Пат низ Плетвар.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Плетвар | општина = {{општинскигрб|Општина Прилеп}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Раечка Котлина|Раец]] | население = 9 | година = 2002 | поштенски број = 7500 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 990 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=22 | lat_sec=10 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=39 | lon_sec=05 | слава = | мрежно место = | карта = Плетвар во Општина Прилеп.svg }} '''Плетвар''' — село во областа [[Раечка Котлина|Раец]], во [[Општина Прилеп]], на патот помеѓу градовите [[Кавадарци]] и [[Прилеп]]. == Географијa и местоположба == Плетвар се наоѓа во близина на [[Плетвар (превој)|истоимениот превој]], кој ги разделува планините [[Дрен Планина|Дрен]] и [[Бабуна (планина)|Бабуна]] и ги поврзува [[Пелагонија]] и градот [[Прилеп]] со [[Раец]] и [[Тиквеш]]ијата. Селото е планинско и е сместено на надморска височина од 990 м. Од градот Прилеп е оддалечено 9&nbsp;км. Селскиот атар зафаќа површина од 18,8&nbsp;км².<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1a/%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|pages=236|language=македонски}}</ref> == Историја == Во XIX век, Плетвар било македонско село во Прилепската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Според [[Георги Трајчев]], во селото работело училиште од 1846 година, а во 1902 година била изградена нова училишна зграда.<ref name="Трайчев">{{Наведена книга |title= Градъ Прилѣпъ |last=Трайчевъ |first=Георги |authorlink= |coauthors= |year= 1925 |publisher=Македонска библиотека № 6. Печатница „Фотиновъ“ №1 |location= София |isbn= |pages= 359 |url=http://www.strumski.com/books/%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%20%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BF.pdf |accessdate= |quote= }}</ref> == Стопанство == Селото има мешовита земјоделска функција. Во неговиот атар преовладуваат пасиштата на површина од 704&nbsp;ха, на шумите отпаѓаат 515&nbsp;ха, додека обработливото земјиште зафаќа површина од 279&nbsp;ха.<ref name="енциклопедија"/> Во близина на селото има наоѓалиште на бел [[мермер]].<ref name="Трайчев"/> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|426 |1953|387 |1961|331 |1971|177 |1981|87 |1991|44 |1994|30 |2002|22 |2021|9 }} Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Плетвар било село со 48 домаќинства и 208 жители.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 78-79.</ref> Според статистиката на [[Васил К‘нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во селото Плетвар имало 472 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 245.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Плетвар имало 456 жители.<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 150-151.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Плетвар се води како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 68 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|21}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 500 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото броело 331 жител во [[1961]] година, додека во [[1994]] година бројот се намалил на 30 жители. Според пописот од 2002 година, во селото живееле 22 жители, од кои 21 [[Македонци|Македонец]] и 1 [[Срби]]н.<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=7 јуни 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 9 жители, од кои 8 [[Македонци]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|472|456|426|387|331|177|87|44|30|22|9}} === Родови === Плетвар е македонско село. Родови од селото се следниве: * '''Староседелци:''' ''Мирчевсци'' (4 куќи), ''Соколовци'' (7 куќи), ''Трпановци'' (4 куќи), ''Мурџевци'' (4 куќи), ''Кочовци'' (3 куќи), ''Порјезовци'' (1 куќа), ''Стојчевци'' (6 куќи), ''Мурговци'' (3 куќи), ''Крнчевци'' (2 куќи), ''Чафкаровци'' (2 куќи), ''Оџовци'' (2 куќи) и ''Карачковци'' (2 куќи). * '''Доселеници:''' ''Никовци'' (6 куќи) доселени се од [[Тиквеш]], ''Караиловци'' (5 куќи) доселени се од [[Кавадарци]], ''Дуковци'' (6 куќи) доселени се од мариовското село [[Кокре]], ''Шијаковци'' (11 куќи) доселени се од селото [[Никодин]], ''Будевци'' (3 куќи) и ''Вељановци'' (1 куќа) доселени се од непознат крај.<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/469501519|title=Битољско-Прилепска котлина : антропогеографска проучавања (1914-1997)|last=Трифуноски Ф.|first=Јован|year=1998|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670252678|oclc=469501519}}</ref> == Општествени установи == * Поранешно основно училиште. == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Прилеп]] од 1962 година. Претходно, во периодот од 1950 до 1952 година, тоа било дел од Прилепската околија; а во периодот од 1952 до 1962 година било седиште на истоимената Општина Плетвар. === Избирачко место === Во селото се наоѓа избирачкото место бр. 1422 кое е сместено во приватна куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie4-prilep.pdf|title=Изборна единица 4: Општина Прилеп|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=7 јуни 2019}}</ref> Во вториот круг на [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 11 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/60/1707|title=Претседателски избори 2019 (Втор круг)|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610221135/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/60/1707|archive-date=2020-06-10|dead-url=|accessdate=7 јуни 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква Св. Кузман и Дамјан - Плетвар 5.jpg|мини|десно|200п|Црквата „Св. Кузман и Дамјан“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069.</ref> * [[Барички Дол (Плетвар)|Барички Дол]] — населба од доцноантичко време; * [[Плетвар (археолошко наоѓалиште)|Плетвар]] — осамен наод од римско време; * [[Селиште (Плетвар)|Селиште]] — осамен наод од римско време; и * [[Чашка(Плетвар)|Чашка]] — осамен наод од римско време. ;Цркви * [[Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Плетвар|Црква „Св. Кузман и Дамјан“]] — главна селска црква изградена во 1862 година.<ref name="oldprilep">„[http://www.oldprilep.com/crkva-sveti-kuzman-i-damjan-pletvar/ Црква „Св. Кузман и Дамјан“, село Плетвар]“. ''OldPrilep''. 14 април 2012.</ref> ;Споменици * Споменик на НОБ. ;Реки * [[Караманица]].<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=36}}</ref> == Природа == [[Податотека:PSEUDOCHAZARA CINGOVSKII.jpg|мини|десно|120п|Чингова окатка (''Pseudochazara cingovskii''), ендемски вид кој се среќава само во околината на Плетвар]] Во околината на селото се среќава ендемскиот вид на [[пеперутка]] [[Чингова окатка]]. (''Pseudochazara cingovskii'')<ref>{{IUCN2010.4 |assessors=van Swaay, C., Wynhoff, I., Verovnik, R., Wiemers, M., López Munguira, M., Maes, D., Sasic, M., Verstrael, T., Warren, M. & Settele, J. |year= 2009 |id=160595 |title= Pseudochazara cingovskii |downloaded=23 март 2011 }} </ref> {{-}} == Личности == ;Починати во Плетвар * [[Борка Талески]] (1921-1942) — македонски партизан и борец во НОБ. *[[Лазо Колевски]] (1918-1942) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Борис Дамјаноски]] (1914-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Поглед на Плетвар.jpg|Поглед на селото Податотека:Куќи во Плетвар.jpg|Куќи во Плетвар.jpg Податотека:Остатоци од градба во Плетвар.jpg|Остатоци од градба Податотека:Селска чешма во Плетвар.jpg|Селска чешма Податотека:Споменик на НОБ во Плетвар.jpg|Споменик на НОБ </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Pletvar}} {{Општина Прилеп}} [[Категорија:Плетвар]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Прилеп]] s6rdi43z466shj8tyfr3mus84he0hko 5578624 5578610 2026-06-18T13:48:17Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-35604-34|~2026-35604-34]]) и ја поврати преработката 5208244 на InternetArchiveBot 5578624 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Плетвар | слика = Пат низ Плетвар.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Плетвар | општина = {{општинскигрб|Општина Прилеп}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Раечка Котлина|Раец]] | население = 9 | година = 2002 | поштенски број = 7500 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 990 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=22 | lat_sec=10 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=39 | lon_sec=05 | слава = | мрежно место = | карта = Плетвар во Општина Прилеп.svg }} '''Плетвар''' — село во областа [[Раечка Котлина|Раец]], во [[Општина Прилеп]], на патот помеѓу градовите [[Кавадарци]] и [[Прилеп]]. == Географијa и местоположба == Плетвар се наоѓа во близина на [[Плетвар (превој)|истоимениот превој]], кој ги разделува планините [[Дрен Планина|Дрен]] и [[Бабуна (планина)|Бабуна]] и ги поврзува [[Пелагонија]] и градот [[Прилеп]] со [[Раец]] и [[Тиквеш]]ијата. Селото е планинско и е сместено на надморска височина од 990 м. Од градот Прилеп е оддалечено 9&nbsp;км. Селскиот атар зафаќа површина од 18,8&nbsp;км².<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1a/%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|pages=236|language=македонски}}</ref> == Историја == Во XIX век, Плетвар било македонско село во Прилепската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Според [[Георги Трајчев]], во селото работело училиште од 1846 година, а во 1902 година била изградена нова училишна зграда.<ref name="Трайчев">{{Наведена книга |title= Градъ Прилѣпъ |last=Трайчевъ |first=Георги |authorlink= |coauthors= |year= 1925 |publisher=Македонска библиотека № 6. Печатница „Фотиновъ“ №1 |location= София |isbn= |pages= 359 |url=http://www.strumski.com/books/%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B4%20%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BF.pdf |accessdate= |quote= }}</ref> == Стопанство == Селото има мешовита земјоделска функција. Во неговиот атар преовладуваат пасиштата на површина од 704&nbsp;ха, на шумите отпаѓаат 515&nbsp;ха, додека обработливото земјиште зафаќа површина од 279&nbsp;ха.<ref name="енциклопедија"/> Во близина на селото има наоѓалиште на бел [[мермер]].<ref name="Трайчев"/> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|426 |1953|387 |1961|331 |1971|177 |1981|87 |1991|44 |1994|30 |2002|22 |2021|9 }} Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Плетвар било село со 48 домаќинства и 208 жители.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 78-79.</ref> Според статистиката на [[Васил К‘нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во селото Плетвар имало 472 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 245.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Плетвар имало 456 жители.<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 150-151.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Плетвар се води како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 68 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|21}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 500 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото броело 331 жител во [[1961]] година, додека во [[1994]] година бројот се намалил на 30 жители. Според пописот од 2002 година, во селото живееле 22 жители, од кои 21 [[Македонци|Македонец]] и 1 [[Срби]]н.<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=7 јуни 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 9 жители, од кои 8 [[Македонци]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|472|456|426|387|331|177|87|44|30|22|9}} === Родови === Плетвар е македонско село. Родови од селото се следниве: * '''Староседелци:''' ''Соколовци'' (7 куќи), ''Трпановци'' (4 куќи), ''Мурџевци'' (4 куќи), ''Кочовци'' (3 куќи), ''Порјезовци'' (1 куќа), ''Стојчевци'' (6 куќи), ''Мурговци'' (3 куќи), ''Крнчевци'' (2 куќи), ''Чафкаровци'' (2 куќи), ''Оџовци'' (2 куќи) и ''Карачковци'' (2 куќи). * '''Доселеници:''' ''Никовци'' (6 куќи) доселени се од [[Тиквеш]], ''Караиловци'' (5 куќи) доселени се од [[Кавадарци]], ''Дуковци'' (6 куќи) доселени се од мариовското село [[Кокре]], ''Шијаковци'' (11 куќи) доселени се од селото [[Никодин]], ''Будевци'' (3 куќи) и ''Вељановци'' (1 куќа) доселени се од непознат крај.<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/469501519|title=Битољско-Прилепска котлина : антропогеографска проучавања (1914-1997)|last=Трифуноски Ф.|first=Јован|year=1998|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670252678|oclc=469501519}}</ref> == Општествени установи == * Поранешно основно училиште. == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Прилеп]] од 1962 година. Претходно, во периодот од 1950 до 1952 година, тоа било дел од Прилепската околија; а во периодот од 1952 до 1962 година било седиште на истоимената Општина Плетвар. === Избирачко место === Во селото се наоѓа избирачкото место бр. 1422 кое е сместено во приватна куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie4-prilep.pdf|title=Изборна единица 4: Општина Прилеп|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=7 јуни 2019}}</ref> Во вториот круг на [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 11 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/60/1707|title=Претседателски избори 2019 (Втор круг)|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610221135/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/60/1707|archive-date=2020-06-10|dead-url=|accessdate=7 јуни 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква Св. Кузман и Дамјан - Плетвар 5.jpg|мини|десно|200п|Црквата „Св. Кузман и Дамјан“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069.</ref> * [[Барички Дол (Плетвар)|Барички Дол]] — населба од доцноантичко време; * [[Плетвар (археолошко наоѓалиште)|Плетвар]] — осамен наод од римско време; * [[Селиште (Плетвар)|Селиште]] — осамен наод од римско време; и * [[Чашка(Плетвар)|Чашка]] — осамен наод од римско време. ;Цркви * [[Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Плетвар|Црква „Св. Кузман и Дамјан“]] — главна селска црква изградена во 1862 година.<ref name="oldprilep">„[http://www.oldprilep.com/crkva-sveti-kuzman-i-damjan-pletvar/ Црква „Св. Кузман и Дамјан“, село Плетвар]“. ''OldPrilep''. 14 април 2012.</ref> ;Споменици * Споменик на НОБ. ;Реки * [[Караманица]].<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=36}}</ref> == Природа == [[Податотека:PSEUDOCHAZARA CINGOVSKII.jpg|мини|десно|120п|Чингова окатка (''Pseudochazara cingovskii''), ендемски вид кој се среќава само во околината на Плетвар]] Во околината на селото се среќава ендемскиот вид на [[пеперутка]] [[Чингова окатка]]. (''Pseudochazara cingovskii'')<ref>{{IUCN2010.4 |assessors=van Swaay, C., Wynhoff, I., Verovnik, R., Wiemers, M., López Munguira, M., Maes, D., Sasic, M., Verstrael, T., Warren, M. & Settele, J. |year= 2009 |id=160595 |title= Pseudochazara cingovskii |downloaded=23 март 2011 }} </ref> {{-}} == Личности == ;Починати во Плетвар * [[Борка Талески]] (1921-1942) — македонски партизан и борец во НОБ. *[[Лазо Колевски]] (1918-1942) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Борис Дамјаноски]] (1914-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Поглед на Плетвар.jpg|Поглед на селото Податотека:Куќи во Плетвар.jpg|Куќи во Плетвар.jpg Податотека:Остатоци од градба во Плетвар.jpg|Остатоци од градба Податотека:Селска чешма во Плетвар.jpg|Селска чешма Податотека:Споменик на НОБ во Плетвар.jpg|Споменик на НОБ </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Pletvar}} {{Општина Прилеп}} [[Категорија:Плетвар]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Прилеп]] infm2oiotna7gs4h97ipvvwo049lupb 0 14584 5578739 5543094 2026-06-19T01:39:28Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - своите наместо својте 5578739 wikitext text/x-wiki {{ Infobox executive government | nativename = {{Name in official languages | name = Име на службените јазици | bg = Европейска комисия | hr = Europska komisija | cs = Evropská komise | da = Europa-Kommissionen | nl = Europese Commissie | en = European Commission | et = Euroopa Komisjon | fi = Euroopan komissio | fr = Commission européenne | de = Europäische Kommission | el = Ευρωπαϊκή Επιτροπή | hu = Európai Bizottság | ga = Coimisiún Eorpach | it = Commissione europea | lv = Eiropas Komisija | lt = Europos Komisija | mt = Kummissjoni Ewropea | pl = Komisja Europejska | pt = Comissão Europeia | ro = Comisia Europeană | sk = Európska komisia | sl = Evropska komisija | es = Comisión Europea | sv = Europeiska kommissionen }} | border = <!-- for clarification, options are "devolved" (for UK use), "federal", "central" --> | image = Logo of the European Commission (2025, English, horizontal).svg | image_size = 250px | alt = | image2 = <!-- up to | image4 = --> | image_size2 = <!-- up to | image_size4 = --> | alt2 = <!-- up to | alt4 = --> | caption = | date_established = {{Start date and age|1958|01|16|df=y}} | date_dissolved = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | state = <!-- polity governed --> | country = {{Collapsible list | framestyle = text-align: left; border: 0; padding: 0; line-height: 16px; white-space: nowrap; | titlestyle = text-align: left; font-weight: normal; | title = [[Земји членки на Европската Унија|27 земји-членки]] | {{Flaglist|Австрија}} | {{Flaglist|Белгија}} | {{Flaglist|Бугарија}} | {{Flaglist|Хрватска}} | {{Flaglist|Кипар}} | {{Flaglist|Чешка}} | {{Flaglist|Данска}} | {{Flaglist|Естонија}} | {{Flaglist|Финска}} | {{Flaglist|Франција}} | {{Flaglist|Германија}} | {{Flaglist|Грција}} | {{Flaglist|Унгарија}} | {{Flaglist|Ирска}} | {{Flaglist|Италија}} | {{Flaglist|Латвија}} | {{Flaglist|Литванија}} | {{Flaglist|Луксембург}} | {{Flaglist|Малта}} | {{Flaglist|Холандија}} | {{Flaglist|Полска}} | {{Flaglist|Португалија}} | {{Flaglist|Романија}} | {{Flaglist|Словачка}} | {{Flaglist|Словенија}} | {{Flaglist|Шпанија}} | {{Flaglist|Шведска}} }} | polity = [[Европска Унија]] | leader_title = [[Претседател на Европската комисија|Претседател на Комисијата]] ([[Урсула фон дер Лајен]] од 1 декември 2019) | appointed = Назначена од [[Европски совет|Европскиот совет]] и избрана од [[Европски парламент|Европскиот парламент]] | main_organ = [[Европски комесар|Колеџ на комесари]] | ministries = 33 | responsible = {{Unbulleted list | Европскиот парламент }} | address = {{Unbulleted list | [[Брисел]], Белгија | [[Луксембург (град)|Луксембург]], Луксембург }} | url = {{URL|commission.europa.eu}} }} {{ЕУ теми}} '''Европската комисија''' има 28 члена - по еден од сите земји-членки на [[Европска Унија|Европската Унија]]. Сега, мандатот на комисијата е пет години, исто како и мандатот на [[Европски парламент|Европскиот парламент]]. Пред да го именуваат претседателот на комисијата, земјите-членки го консултираат парламентот, а парламентот ја одобрува целата комисија, пред истата да биде формално именувана. [[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Европска комисија]] При извршувањето на должностите, членовите на комисијата се обврзани да бидат целосно независни од своите национални влади и да дејствуваат само во интерес на Унијата. Само парламентот има право на укор на комисијата. Секој член на комисијата има конкретна одговорност за една или за повеќе области, меѓутоа одлуките се донесуваат врз основа на колективна одговорност. Комисијата е, пред сè, чувар на договорите. Комисијата е непристрасен орган, кој се грижи за правилната примена на одредбите од договорите и на одлуките засновани на договорите. Комисијата може да иницира судска постапка против која било земја-членка и доколку е неопходно, да го упати случајот до Судот на правдата. Исто така, таа може да казни поединци или претпријатија, кога тие ги прекршуваат правилата на конкуренција на Унијата. Комисијата е и катализатор на Унијата. Таа го има единственото право да иницира законодавство и може да влијае на секоја фаза од процесот што води во насока на донесување нов „Европски закон“. Во областа на меѓувладината соработка, во однос на изнесувањето на предлозите, комисијата ги има истите права како и одделни земји или членки. И, конечно, комисијата е извршниот орган на Унијата. Тоа подразбира утврдување на правилата за спроведување на одредени членови од Договорот и за реализирање на одобрените буџетски средства наменети за активностите на Унијата. Најголем дел од средствата се обезбедуваат од главните фондови: Европскиот земјоделски фонд за насоки и гаранции, Европскиот социјален фонд, Европскиот фонд за регионален развој и Кохезиониот фонд. При реализацијата на своите извршни должности, комисијата често треба да бара мислење од комитетите на високи претставници од земјите-членки. Административниот персонал на комисијата е главно сместен во [[Брисел]] (каде што се наоѓа седиштето на комисијата), а помал дел во Луксембург. Го сочинуваат приближно 15.000 службеници поделени во различни директорати - општи и сервисни служби. Износот на оперативните трошоци на Комисијата и на другите институции не надминува 5% од вкупниот буџет на Унијата. ==Историја== Европската комисија потекнува од една од петте клучни институции создадени во наднационалниот систем на Европската Заедница, по предлог на Роберт Шуман, француски министер за надворешни работи, на 9 мај 1950 година. Со потекло од 1951 година како Висок орган за Европската заедница за јаглен и челик, Комисијата била подложена на бројни измени во власта и составот под различни претседатели, вклучувајќи 3 заедници.<ref name="ENA commission history">{{cite web|title = European Commission|publisher=CVCE|url=http://www.cvce.eu/obj/european_commission-en-281a3c0c-839a-48fd-b69c-bc2588c780ec.html|year=2016}}</ref> ===Основање на комисијата=== Првата комисија потекнува од 1951 година како 9-ти член на Високиот орган под надлежност на претседателот Жан Моне (види власт на Моне). Високиот орган бил наднационален административен извршен орган на новата Европска заедница за јаглен и челик (ЕЗЈИ), и за првпат дојде на функција на 10 август 1952 година во Луксембург. Во 1958 година Договорот од Рим основал две нови заедници според ЕЗЈИ : Европска економска заедница (ЕЗ) и Европската заедница за атомска енергија (евроатом). Меѓутоа нивните извршни тела биле наречени комесари, а не Високи органи.<ref name="ENA commission history"/> Причината за промената на името била новата врска помѓу извршните органи и Советот. Некои држави како Франција изразија резервираност во текот на власта на високиот орган и посакаа да го ограничат давањето поголема моќ на Советот, отколку на нивните извршни органи.<ref name="ENA Council history">{{cite web|publisher =CVCE|title=Council of the European Union|url=http://www.cvce.eu/obj/the_council_of_the_european_union-en-de23700c-e50a-4e0e-a7de-80665e4caf9f.html|year=2016}}</ref> Луј Арман ја водел првата комисија за Евроатом. Валтер Хал Штајн ја водел првата комисија за Европска економска заедница, која го одржа првиот формален состанок на 16 јануари 1958 годона во Замокот на долината на Војвотката. Комисијата ја постигнала согласноста за спорниот договор за цената на житарките и оставила позитивен впечаток на третата земја кога за првпат се појавила на меѓународната сцена на Рундата на Кенеди на преговорите на општиот договор за цена и трговија (ОДЦТ).<ref name="LSE Chair">{{cite web |last=Ludlow |first=N |year=2006 |publisher=[[London School of Economics]] |title=De-commissioning the Empty Chair Crisis: the Community institutions and the crisis of 1965–6 |url=http://eprints.lse.ac.uk/2422/01/Decommisioningempty.pdf |access-date=24 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025203706/http://eprints.lse.ac.uk/2422/01/Decommisioningempty.pdf |archive-date=25 October 2007}}</ref> Халштајн започнал засилување за Европското право и почнал да има значајно влијание врз националното законодавство. На почетокот не се обрнувало многу внимание на неговата администрација, но со помош на Европскиот суд за правда, Комисијата го зацврстила својот авторитет доволно цврсто за да би можела следната Комисија да биде сфатена посериозно.<ref>{{наведена книга |last1=Eppink |first1=Derk-Jan |author-link=Derk Jan Eppink |translator=Ian Connerty |title=Life of a European Mandarin: Inside the Commission |publisher=Lannoo |edition=1 |location=Tielt, Belgium |year=2007 |pages=[https://archive.org/details/lifeofeuropeanma00eppi/page/221 221–2] |isbn=978-90-209-7022-7 |url=https://archive.org/details/lifeofeuropeanma00eppi/page/221 }}</ref> Меѓутоа, во 1965 година натрупувањето на разликите меѓу француската влада на Шарл де Гол и другите земји-членки (околу влезот на Обединетото Кралство, непосредните избори на Европскиот парламент, планот на Фуше и буџетот),ја предизвика кризата ͈празен стол", наводно преку предлог за заедничката земјотелска политика. Институционалната криза била решена наредната година, тоа го чинело Етјен Хирш неговото претседателство во Евроатомот, а подоцна и претседателството на Валтер Халштајн во ЕЕЗ, иако бил сметан како најдинамичен водач до Жак Делор.<ref name="LSE Chair"/> {{Структурна еволуција на Европската комисија}} ===Почетоците на развојот=== Трите тела, колективни именувани Европски извршители постоеле од први јули 1967 година каде со Договорот за спојување биле споени во единствена администрација за време на претседателот Жан Реј.<ref name="ENA commission history"/> Поради спојувањето Комисијата на Реј, привремено се зголемила на 14 членки, иако сите идни Комисии се намалиле на 9 членки следејќи ја формулата по еден член за помалите држави и 2 за поголемите.<ref name="ENA composition">{{cite web |title=Composition |publisher=CVCE |url=http://www.cvce.eu/obj/composition_of_the_european_commission-en-4b39ad5f-6376-44e4-8144-07e1f84647aa.html|date=31 August 2016 }}</ref> Комисијата на Реј ја довршил Заедницата за царинска унија во 1968 година и се залагал за помоќен избран Европски парламент.<ref name="Meet Rey">{{cite web|title=Discover the former Presidents: The Rey Commission |publisher=Europa (web portal) |url=http://ec.europa.eu/commission_barroso/president/history/rey/index_en.htm |access-date=23 August 2007}}</ref> Иако Реј бил првиот претседател на споената заедница, Халштајн се смета за прв претседател на модерната комисија.<ref name="ENA commission history"/> Следела комисијата Малфати и Мансхолт, кој равотеле на монетарната соработка и на првото проширување на север во 1973 година.<ref name="Meet Mansholt">{{cite web |title=Discover the former Presidents: The Mansholt Commission |publisher=Europa (web portal) |url=http://ec.europa.eu/commission_barroso/president/history/mansholt/index_en.htm |access-date=23 August 2007}}</ref><ref name="Meet Malfatti">{{cite web |title=Discover the former Presidents: The Malfatti Commission|publisher=Europa (web portal)|url=http://ec.europa.eu/commission_barroso/president/history/malfatti/index_en.htm|access-date=23 August 2007}}</ref> Со ова проширување, комисијата на Ортоли пораснала на 13 членови (Обедениетото Кралство како најголема земја доби два комесари), која се занимавала со зголемување на заедницата за време на економската и меѓународна нестабилност во тоа време.<ref name="ENA composition"/><ref name="Meet Ortoli">{{cite web|title=Discover the former Presidents: The Ortoli Commission|publisher=Europa (web portal)|url=http://ec.europa.eu/commission_barroso/president/history/ortoli/index_en.htm|access-date=23 August 2007}}</ref> Меѓународното претставување започна кога претседателот Рој Џенкинс како прв претседеател присуствувал на самитот Г8 во име на Заедницата.<ref>{{cite web|url=http://www.deljpn.ec.europa.eu/union/showpage_en_union.external.g8.php |title=EU and the G8 |access-date=25 September 2007 |publisher=European Commission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070226165606/http://www.deljpn.ec.europa.eu/union/showpage_en_union.external.g8.php |archive-date=26 February 2007}}</ref> По Комисијата на Џенкинс, Комисијата на Гастон Торн го надгледувала проширувањето на југ, во прилог започна рабтата на Единствениот Европски акт.<ref name="Meet Thorn">{{cite web|title=Discover the former Presidents: The Thorn Commission|publisher=Europa (web portal)|url=http://ec.europa.eu/commission_barroso/president/history/thorn/index_en.htm|access-date=23 August 2007}}</ref> ===Жак Делор=== Една од најистакнатите комисии била онаа која била предводена од Жак Делор. Потоа претседателите не успеале да го достигнат истото ниво на лична претпознатливост. Делор бил виден како водич кој и дал на Комисијата смисла за насока и динамичност.<ref>{{cite web |publisher=Burson-Marsteller |title=The new Commission&nbsp;– some initial thoughts |year=2004 |url=http://www.bmbrussels.be/box_bmnewcomm.php |access-date=17 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060923001700/http://www.bmbrussels.be/box_bmnewcomm.php |archive-date=23 September 2006}}</ref> Делор и неговиот тим се сметаат како татковци на основањето на еврото.<ref name="Meet Delors">{{cite web |title=Discover the former Presidents: The Delors Commission |publisher=Europa (web portal) |url=http://ec.europa.eu/commission_barroso/president/history/delors/index_en.htm |access-date=23 August 2007}}</ref> Меѓународниот трибун Хералд на крајот на вториот мандат на Делор во 1992 година запиша: ͈Господинот Делор ја извади Европската заедница од мртвите. Пристигна кога европесимизмот беше најлош. Иако беше малку познат како поранешен француски министер за финасии воведе живот и надеж во европската заедница и во потиштената бриселска комисија. Во неговиот прв мандат од 1985-1988 година ја собра Европа на Единствениот пазар и кога беше назначен за втор мандат започна да ги повикува Европејците кон далеку поамбициозните цели на економската, монетарната и политичка унија.<ref name="IHT Delors quote">{{cite web|last=Merritt|first=Giles|title =A Bit More Delors Could Revamp the Commission|work=International Herald Tribune|date=21 January 1992|url=http://www.iht.com/articles/1992/01/21/edgi_0.php|access-date=17 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080121053056/http://www.iht.com/articles/1992/01/21/edgi_0.php|archive-date=21 January 2008}}</ref> ===Жак Сантер=== Наследник на Делор бил Жак Сантер. Комплетната Комисија на Сантер била принудена од страна на Европскиот Парламент во 1999г., како резултат на измама и корупција со централна улога на Едит Кресон. Тие измами биле откриени од страна на внатрешниот ревизор Пол ван Бутинен.<ref>{{наведена книга|author=Paul van Buitenen|title=Blowing the Whistle: Fraud in the European Commission|publisher=Politicos Pub|year=2000|isbn=978-1-902301-46-4}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.europarl.europa.eu/experts/default_en.htm |title=Second report on Reform of the Commission. Analysis of current practice and proposals for tackling mismanagement, irregularities, and fraud. Committee of Independent Experts, 1999 |publisher=European Parliament }}</ref> За првпат комисијата била натерана колективно да даде оставка и претставува промена на власта врз парламентот.<ref>{{cite web|last=Topan|first=Angelina|title=The resignation of the Santer-Commission: the impact of 'trust' and 'reputation'|date=30 September 2002|publisher=European Integration Online Papers|url=http://eiop.or.at/eiop/pdf/2002-014.pdf|access-date=12 June 2007 }}</ref> Сепак, комисијата на Сантер ја извршила работата за Договорот од Амстердам и за еврото.<ref name="Meet Santer">{{cite web|title=Discover the former Presidents: The Santer Commission|publisher=Europa (web portal)|url=http://ec.europa.eu/commission_barroso/president/history/santer/index_en.htm|access-date=23 August 2007}}</ref> Како одговор на скандалот била создадена Европската канцеларија за спречување на измама. ===Роман Проди=== По Сантер, Функцијата ја презел Романо Проди. Договорот од Амстердам ја зголеми моќта на комисијата, и од страна на печатот Проди бил наречен како нешто слично на премиер.<ref>{{cite web|last=James|first=Barry|title=Prodi to Have Wide, New Powers as Head of the European Commission|work=International Herald Tribune|date=16 April 1999|url=http://www.iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php|access-date=17 June 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017203411/http://iht.com/articles/1999/04/16/eu.2.t_0.php|archive-date=17 October 2007}}</ref><ref>{{наведен нестручен часопис|last=Rossant |first=John |title=Commentary: Romano Prodi: Europe's First Prime Minister? (int'l edition) |magazine=[[Business Week]] |date=27 September 1999 |url=http://www.businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm |access-date=17 June 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023012122/http://businessweek.com/1999/99_39/b3648256.htm |archive-date=23 October 2007}}</ref> Силите повторно се зајакнале со Договорот од Ница од 2010 г., кој на претседателот му дал поголемо овластување над составот на нивната комисија.<ref name="ENA commission history"/> ===Хосе Мануел Баросо=== Во 2004 година Хосе Мануел Баросо станал претседател. Парламентот повторно се потврдил во преговори за предложеното членство на Комисијата на Баросо. Поради тоа, Баросо бил принуден да направи измена во составот пред да ја земе должноста.<ref>{{cite web|last=Tobais|first=Troll|title=We have to democratise procedures|date=2 November 2004|publisher=Café Babel|url=http://www.cafebabel.com/en/article.asp?T=T&Id=2620|access-date=12 June 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20051129143940/http://www.cafebabel.com/en/article.asp?T=T&Id=2620|archive-date=29 November 2005}}</ref> Комисијата на Баросо била првиот полн состав во проширувањето на 25 членови во 2004 година. На крајот бројот на комисери се зголемил на 30. Како резултат на зголемувањето на бројот на земјите, со Договорот од Амстердам се намалил бројот на комисери на еден по земја, наместо по 2 за поголемите земји.<ref name="ENA composition"/> Наводите за измама и корупција биле повторно собрани во 2004 година од страна на поранешниот главен ревизор Жил Муи.<ref>{{cite news |title = Auditor blames politicians for EC waste and corruption |date=8 August 2004 |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-10004001.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924182952/http://www.highbeam.com/doc/1P2-10004001.html |url-status=dead |archive-date=24 September 2015 |newspaper= The Sunday Herald |first=Ian |last=Fraser}}</ref> Офицерот на комисијата Гвидо Страк објавил наводна измама и злоупотреба во неговиот оддел во 2002-2004 година за ОЛАФ и бил отпуштен.<ref>{{cite web |url = http://www.presseurop.eu/en/content/article/1028391-guido-strack-downfall-whistleblower |title = Guido Strack – the downfall of a whistleblower |date = 6 October 2011 |publisher = VoxEurop |first = Sebastien |last = Beck |accessdate = 2021-02-04 |archive-date = 2013-12-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131227115236/http://www.presseurop.eu/en/content/article/1028391-guido-strack-downfall-whistleblower |url-status = dead }}</ref> Во 2008г. Рол Ван Вутенен (поранешен ревизор познат од сканадлот од комисијата на Санадер) наводно со Европската канцеларија за спречување на измама (ОЛАФ) со недостаток од независност и ефикасност.<ref>{{cite web |url=http://eur-law.eu/EN/Written-question-E-0860-08-Paul-van-Buitenen,488061,d |title=Paul van Buitenen: Alleged irregularities in OLAF |publisher=Eur-law.eu |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120330084358/http://eur-law.eu/EN/Written-question-E-0860-08-Paul-van-Buitenen,488061,d |archive-date=30 March 2012}}</ref> Мандатот на првата Комисија на Баросо истекол на 31 октомври 2009 година. Според Договорот од Ница првата комисија требала да биде назначена по бројот на земјите-членки кој го достигнал бројот 27, а треба да се намали, помалку од бројката на земјите членки. Точниот број на комесарите се одлучувал со едноставно гласање на Европскиот совет и членството се ротирало под еднакво помеѓу земјите. По приемот на Романија и Бугарија во јануари 2007 година, стапи на сила за наредната комисија.<ref>See the attached Protocol, Article 4</ref> Со Договорот од Лисабон кој стапи на сила од 2003 година мандитирал со намалување на бројот на комесари на дветретини од земјите членки од 2014 година, освен ако Советот не одлучи поинаку. Членството би требало да ротира еднакво и ниедна членка да нема повеќе од еден комесар. Сепак, договорт бил одбиен од гласачите на Ирска во 2008 година со една главна грижа губење на нивниот комесар. Оттука, била дадена гаранција за повторување на гласањето дека Советот ќе ја користи својата моќ за измена на бројот на комесарите. Сепак, според договорите сè уште бројот требал да биде помал од вкупниот број на членови, со што било предложено дека земјата-членка што добива комесар ќе ја функционира Висок претставник - таканаречен 26+1 формула.<ref>{{cite news|last=Smyth|first=Jamie|title=Rejection may undermine EU's effectiveness, warns Swedish premier|work=The Irish Times|date=5 September 2009|url=https://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2009/0905/1224253907844.html|access-date=15 September 2009|archive-date=2012-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224173619/http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2009/0905/1224253907844.html|url-status=dead}}</ref><ref>[http://euobserver.com/843/27360 Czechs prepare for possible second Irish No], ''EUobserver'', 8 January 2009</ref> Оваа гаранција (кога може да го најде својот следен пат во следната измена на договорот веројатно во Договорот за пристапување) придонесе за Ирска одобрување на договот на вториот референдум во 2009 година. Исто така, Лисабон ги комбинира мислењата на Европскиот комесар со Високиот претставник на Советот за заедничка надворешна и безбедносна политика. Исто така, и заменик претседателот на Комисијата ќе претседава со советот на Европската Унија на состаноците за надворешни работи како Комисија за надворешни односи и обврски.<ref name="Europa web portal">{{cite web |title=The Union's institutions: Commission |publisher=Europa (web portal) |url=http://europa.eu/scadplus/constitution/commission_en.htm |access-date=6 July 2007 |archive-date=2007-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070819052953/http://europa.eu/scadplus/constitution/commission_en.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |author=Council of the European Union |title=Brussels European Council 21/22 June 2007: Presidency Conclusions |date=20 June 2007 |url=http://www.consilium.europa.eu/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/en/ec/94932.pdf |access-date=22 June 2007}}</ref> Договорот дополнително предвидува дека најблиските Европски избори треба да бидат земени предвид при именувањето на Комисијата, иако претседателот сè уште е предложен од страна на Европскиот совет ; Европскиот парламент ќе ја избира Комисијата, наместо да одобри како по Договорот од Ница.<ref name="Europa web portal"/><ref name="Article 17:7 TEU">[[s:Consolidated version of the Treaty on European Union/Title III: Provisions on the Institutions#Article 17|Treaty on European Union: Article 17:7]]</ref> ==Овластување и функции== Уште од почетокот Комисијата била основана да функционира како независен наднационален орган одвоен од владата, и е опишан како единствено платено тело да размислува европски.<ref name="Day">{{cite web|title=Interview with European Commission Secretary-General Catherine Day|publisher=EurActiv|date=25 September 2006|url=http://www.euractiv.com/en/future-eu/interview-european-commission-secretary-general-catherine-day/article-158149|access-date=17 June 2007|archive-date=2017-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224073529/http://www.euractiv.com/en/future-eu/interview-european-commission-secretary-general-catherine-day/article-158149|url-status=dead}}</ref> Членовите се предложени од владите на земјите-членки од секоја по една, од нив се очекува да делуваат незвисно –неутрално под други влијанија како на пример владата која ги поставила. Ова стои во контраст со Советот која ја претставува владата, европскиот парламент, кој ги претставува граѓаните, економски-социалниот комитет, кој го претставува организираното граѓанско општество.<ref name="Europa Institutions">{{cite web|title=Institutions of the EU: The European Commission|publisher=[[Europa (web portal)|Europa]]|url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm|access-date=18 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm |archive-date=23 June 2007}}</ref> Преку членот 17 од Договорот на Европската Унија, Комисијата има неколку одговорности: развивање на среднорочните стратегии, нацрт закони и арбитража во законодавниот процес претставување на ЕУ во трговски преговори, правење правила и преговори на пример во политиката на конкуренцијата, подготвување на буџетот на европската унија и набљудување на спроведувањето договори и законодавство.<ref>Hix, Simon (1999) "The political system of the European Union" MacMillan, Basingstoke. p32</ref> ===Извршна власт=== Пред да стапи на сила со Договорот од Лисабон, извршната власт во ЕУ припаѓа на Советот и ѝ доделува на комисијата овластувања која таа притоа ги извршува. Меѓутоа, Советот може да ги повлече овие овластувања, извршувајќи ги непосредно, или да ги наметне условите за нивните потреби.<ref>{{cite web|title=Executive body|publisher=CVCE|url=http://www.cvce.eu/obj/executive_body-en-1ea2c754-b3fe-42ea-b6ab-44f07291d9ee.html|date=15 September 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Implementing powers of the Council of the European Union|publisher=CVCE|url=http://www.cvce.eu/obj/implementing_powers_of_the_council_of_the_european_union-en-5d4d07d9-bba1-467e-93c2-8241444be9a2.html|year=2016}}</ref> Моќта е повеќе ограничена од повеќето национални власти, во делот поради којшто комисијата нема овластување во областа на надворешната политика-ова овластување припаѓа на Европскиот совет, кој сто некој анализи го класифицираат како втор извршен огран на ЕУ.<ref name="dragoman"/> Со оглед на тоа што со Договорот од Лисабон Европскиот совет станал формална установа со овластувања да ја постапува комисијата, може да се каже дека тие две тела поседуваат извршни моќи на Унијата (Европскиот совет исто така поседува поединечни национални овластувања). Меѓутоа, комисијата е таа која моментално ја поседува извршната власт на Европската Унија.<ref name="dragoman">{{cite web |last=Stark |first=Christine |publisher=Dragoman |title=Evolution of the European Council: The implications of a permanent seat |date=4 September 2002 |url=http://www.dragoman.org/ec/belfast-2002.pdf |access-date=10 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325005346/http://www.dragoman.org/ec/belfast-2002.pdf |archive-date=25 March 2009}}</ref><ref>{{cite web|last=Bermann|first=George|title=Executive Power in the New European Constitution|year=2004|url=http://www.jeanmonnetprogram.org/archive/papers/04/040501-13.rtf|format=RTF|publisher=New York University|access-date=18 June 2006}}</ref> Овластувањето на комисијата се налик на владите од типот на некогашниот белгиски премиер Гиј Верховстад кој предложил измена на нејзиното име во Европска влада, нарекувајќи го сегашното име на Унијата смешно.<ref>{{наведена книга |last=Verhofstadt |first=Guy |title=The United States of Europe |publisher=Federal Trust |year=2006 |location=London |page=69 |isbn=1-903403-86-3}}</ref> ===Законодаван иницијатива=== Комисијата се разликува од другите институции во тоа што само таа ја поседува законодавната иницијатива во Европската унија, што значи дека единствено комисијата може да поднесе формални предлози на законодавните акти нацрт-законот не може формално да доаѓаат од законодавната гранка. Со Договорот од Лисабон ниеден законодавен акт не е дозволен во полето на заедничка и надворешна безбедносна политика. Комисијата го дели ова право со советот, но таа нема овластувања на полициската и судската соработка во врска со кривичните работи. Во самата комисија, Советот и Парламентот може да побараат законодавни акти во најголем број на случаи, комисијата иницира на основа на овие предлози, овој монопол е установен со идејата да се обезбеди координативно и складно обликување на правниот систем на ЕУ.<ref>{{cite web|publisher=Europa (web portal)|title=Glossary: Right of initiative|url=http://europa.eu/scadplus/glossary/initiative_right_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070708112656/http://europa.eu/scadplus/glossary/initiative_right_en.htm|archive-date=8 July 2007}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Europa (web portal)|title=The Commission's right of initiative|url=http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/02/cv00/00230en2.pdf|access-date=18 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025203706/http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/02/cv00/00230en2.pdf|archive-date=25 October 2007}}</ref> Овој монопол е предизвинкан од некој кој тврдат дека Собранието исто така треба да има право, повеќето национални парламенти кое го имаат правото во некои погледи.<ref>{{cite web|last=Murray |first=Alasdair |title=Reform now or languish later |publisher=Centre for European Reform |date=30 September 2002 |url=http://www.cer.org.uk/articles/murray_parl_0902.html |access-date=18 June 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928151215/http://www.cer.org.uk/articles/murray_parl_0902.html |archive-date=28 September 2007 }}</ref> Меѓутоа, Советот и Парламентот можеле да побараат од комисијата да направат нацрт-закон, иако комисијата има право да одбие да го стори тоа<ref>Peterson, John and Michael Shackelton (2006) "Institutions of European Union" p152.</ref> како што се случи во 2008 година во интернационалната колективна конвенција.<ref>Anne-Cécile Robert (March 2009) "Et la crise sociale a rattrapé le Parlement européen", ''[[Le Monde diplomatique]]''. p. 6–7</ref> Според Договорот од Лисабон граѓаните на ЕУ имаат право да побараат од комисијата да донесуваат закони на една област преку петиција која изнесува 1.000.000 потписи, но тоа не е обврзувачки.<ref>{{cite web|last=Wallis|first=Diana|author-link=Diana Wallis|last2=Picard|first2=Severine|title=The Citizens' Right of Initiative in the European Constitution: A Second Chance for Democracy|url=http://www.eumap.org/journal/features/2005/demodef/wallis|access-date=18 June 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20060306034741/http://www.eumap.org/journal/features/2005/demodef/wallis|archive-date=6 March 2006}}</ref> Овластувањето на комисијата да предлага закони обично биле средочени на економската регулатива. Предложила голем број прописи засновани на претпазливиот принцип. Ова значи дека превентивната регулација презема иницијатива доколку, постои опасност на околината или човековото здравје: во борба против климатските промени или ограничувањата на генетските измени на организмите. Ова е спротивно на одмерувањето на регулативата во однос на нејзините последици во економијата. На овој начин комисијата произвела построга регулатива во однос на другите. Големината на европскиот пазар допридонесе за законодавствата на ЕУ на светскиот пазар.<ref>{{cite news|work=The Economist|date=20 September 2007|title=Brussels rules OK|url=http://www.economist.com/world/europe/displaystory.cfm?story_id=9832900|access-date=22 October 2007}}</ref> Во скоро време омисијата започнала создавање на Европското кривично право. Во 2006 година токсичен отпад е исфрлен на [[Брег на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]] од европски брод, тоа ја наведе комисијата да се посвети на законите против токсичниот отпад. Во тоа време некои држави од ЕУ не ни имале транспорт на токсичен отпад во своето кривично право, тоа ги навело комесарите Франко Фратини и Ставрос Димас да ја предложат идејата за еколошките злосторства. Нивното право да предлагаат кривични закони било оспорувано на Европскиот суд на правдата, но судот ова право го поддржа. До 2007 година единствени други кривични предлози кои биле предложени во областа на кривичното право биле Директивата во врска со правата на интелектуалната сопственост<ref name="E!Sharp0507 Legal">{{cite news|last=Charter|first=David|title=A new legal environment|work=E!Sharp|pages=23–5|publisher=People Power Process|year=2007}}</ref> и измена на рамковната одлука за борба против тероризмот во 2002 година, која забранила какви било дела поврзани со тероризмот, регрутација (посебно преку интернет) и обука.<ref>{{cite web|publisher=European Commission|date=6 November 2007|title=Counter‑terrorism&nbsp;– EU steps up a gear|url=http://ec.europa.eu/news/justice/071106_1_en.htm|access-date=21 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071213232626/http://ec.europa.eu/news/justice/071106_1_en.htm|archive-date =13 December 2007}}</ref> ===Спроведување=== Кога пописот е одобрен од советот и парламентот, комисијата има одговорност да го обезбеди неговото спроведување. Ова се прави преку земјите-членки или преку агенциите. Придонесувањето на неопходните мерки, комисијата и од комитетите составени од претставниците на земјите-членки и јавното и правното лоби,<ref>[http://www.legaltoday.com/index.php/actualidad/noticias/la-lobbycracia-europea La Lobbycracia Europea] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110722053744/http://www.legaltoday.com/index.php/actualidad/noticias/la-lobbycracia-europea |date=2011-07-22 }}&nbsp;– Aparicio Caicedo, analyst, Gertrude Ryan Law Observeratory, opinion piece in Legal Today magazine.</ref> (процес кој е познат во жаргонот ͈Комитологија").<ref>{{cite web|publisher=Europa (web portal)|title=Glossary: Comitology|url=http://europa.eu/scadplus/glossary/comitology_en.htm|access-date=18 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070629121630/http://europa.eu/scadplus/glossary/comitology_en.htm|archive-date=29 June 2007}}</ref> Понатаму, комисијата е одговорна за спорведување на буџетот на ЕУ ; обезбедување, заедно со европскиот ревизиски суд, дека фондовите на ЕУ се правилно потрошени. Особено, комисијата има обврски да ги обезбеди договорите и правните пописи кој потенцијално се преземени од земјите-членки или од други институции пред спорот на Европскиот суд. Во оваа улога комсијата е позната како чувар на договори.<ref name="oispex">{{cite web|publisher=Europa (web portal) |title=The European Commission |url=http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm |access-date=18 June 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070623104055/http://europa.eu/institutions/inst/comm/index_en.htm |archive-date=23 June 2007 }}</ref> Конечно комисијата обезбедува претставување на комисијата во надворешното претставување заедно со земјите-членки на заедничката надворешна и безбедносна политика, кои ја претставуваат Унијата во тела како што е светската трговска организација. Исто така, вообичаено е претседателот на комисијата да присуствува на Г8 состаноците.<ref name="oispex"/> ==Состав== Комисијата составена од комесари, вкупно 27 члена, вклучувајќи ги претседателот и потпретседателот. Иако, секој член е именуван од нациналната влада по една на држава, не ја претставуваат својата држава во комисијата<ref name="bbc examine">{{cite news|last=Lungescu|first=Oana|work=BBC News|title =Examining the EU executive|date=23 July 2004|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/letter_from_america/3921303.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120201095441/http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/letter_from_america/3921303.stm|url-status=dead|archive-date=1 February 2012|access-date=21 May 2020}}</ref> (но, понекогаш во пракса има влијание за нациноалниот интерес).<ref>{{наведена книга|last=Eppink|first=Derk-Jan|author-link=Derk Jan Eppink|translator=Ian Connerty|title=Life of a European Mandarin: Inside the Commission|publisher=Lannoo|edition=1|location=Tielt, Belgium|year=2007|isbn=978-90-209-7022-7|page=[https://archive.org/details/lifeofeuropeanma00eppi/page/119 119]|url=https://archive.org/details/lifeofeuropeanma00eppi/page/119}}</ref> Одкога се предложени комесарите претседателот ги расподелува портфолијата меѓу нив. Моќта на комесарот во голема мера зависи од неговото портфолио и може да варира со тек на времето. На пример, комесарот за образование расте во важност со согласност со порастот на значењето на образованието и културата во европската политика.<ref>{{cite web|url=http://www.consilium.europa.eu/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/en/ec/99410.pdf|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080705113103/http://www.consilium.europa.eu/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/en/ec/99410.pdf|url-status=dead|archive-date=5 July 2008|title=Brussels European Council, Presidency Conclusions|publisher=Council of the European Union|year=2008|access-date=20 August 2009|quote=See paragraphs 7, 8 & 13 of the Presidency conclusions of the European Council on 13/14 March 2008}}</ref> Друг пример е комесарот за конкуренција кој има високо видлива позиција на светски дофат.<ref name="bbc examine"/> Пред да ја преземе Комисијата обврската, составот како целина мора да биде одобрен од страна на Парламентот.<ref name="Europa Institutions"/> Комесарите се поддржани од својот личен кабинет кој ги дава политичките насоки, додека граѓанската служба (генерална дирекција види подолу) се занимава со техничката поддршка.<ref>{{наведена книга|url=https://archive.org/details/europeancommissi0000nuge|url-access=registration|title=The European Commission|first=Neill|last=Nugent|date=2 July 2001|publisher=Palgrave|via=Internet Archive|isbn=9780333587430}}</ref> ===Именувањe=== Претседателот на комисијата прво е предложен од страна на Европскиот совет земајќи ги предвид последните парламентарни избори, кандидатот тогаш може да биде избран од страна на Европскиот парламент или не. Ако не, Европскиот совет предлага друг кандидат во рок од еден месец.<ref name="Article 17:7 TEU" /><ref name="Schütze 2012">{{наведена книга|last1=Schütze|first1=Robert|title=European Constitutional Law|date=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521-73275-8|pages=99–100, 118}}</ref> Кандидатот бил водечки национален политичар но, тоа не е услов. Во 2009 година, Договорот од Лисабон не бил на сила и Баросо не бил избран од Собранието, туку номиниран од Европскиот совет, во секој случај, десно ориентаните партии на ЕУ вршеле притисок за кандидат од своите редови. На крајот десно ориентираниот кандидат бил избран: Хосе Мануел Баросо од Европската народна паритја. Постојат и други критериуми кои влијаат на изборот на кандидат. Меѓу нив се: Географската област на Европа од која доаѓа кандидатот (фаворизирана како југоисточна Европа во 2004 година), политичкото влијание на кандидатот, (кредибилни но не да бидат надмоќни над членовите), јазик (Франција смета дека францускиот јазик е неопходен услов) и степен на интеграција (нивната земја треба да биде член на Еврозоната и на Шенгенскиот договор). Во 2004 година системот произвел голем број на кандидати и бил критикуван од страна на некои членови на парламентот. По изборот кој се продолжи, водачот на групата Алијанса на либералните и демократите за Европа, Грехам Водсон, ја опишал процедурата како патека на теписи во [[Јуст Липсиј]]", кој произвел само најмал заеднички именител, додека водачот на групата Европски зелени-европски слободен сојуз (Green –EFA) Даниел Кон Бендит го прашал Баросо по неговиот прв говор „Ако вие сте најдобриот зошто не сте првиот кандидат?“ По претседателските избори и именувањето на високиот претставени од страна на Европскиот совет, секој комесар е номиниран од нивната земја-членка (освен за оние држави кои си обезбедиа претседател и висок претставник) во консултација со претседателот на Комисијата, иако има мала практична моќ да присили промена на кандидатот. Меѓутоа, колку е поспособен кандидатот, толку е поголема веројатноста претседателот да им даде помоќно портфолио, распределба која е целосно во негова дискреција. Тогаш тимот на претседателот е предмет на расправа. Во Европскиот парламен кој ќе ги испитува нив и потоа гласање за нивната соодветност за нивната целина. Ако членовите на комисијата се несоодветни, претседателот мора да го прегрупира тимот или да побара нов кандидат од земјата членка или да ризикува Комисијата да гласа против. Бидејќи парламентот не може да гласа против поединечните комесари постои компромис при што најлошите комесари се отстранети, но малите забелешки се ставаат на страна така што Комисијата може да ја преземе функцијата. Одкога тимот е одобрен од парламентот формално е составен во функција Европскиот Совет (Договор од ЕУ член 17.07). По назначувањето, претседателот бира неколку потпретседатели (високиот претставник е обврзан да биде еден од нив) од редот на комесарите. За најголем дел позицијата им дава малку поголема моќ на потпретседателите, освен првиот заменик кој стои како претседател кога претседателот е отсутен. Од 2009 година првиот заменик-претседател се има стекнато со дополнителна моќ кој исто така е Висок претставник. ===Политички стилови=== Сегашната комисија на Баросо ја презела одговорнаста кон крајот на 2004 година, откако била одложена поради противење на собранието кое принудило прегрупирање. Во 2007 година Комисијата се зголемила од 25-27 комесари, по пристапување на Романија и Бугарија во Унијата со која секој си назначил свој комесари. Со зголемувањето на Комисијата, Баросо го променил стилот на однесување на составот кој наликувал на претседателски кој заработил извесна доза критики.<ref>{{cite web|last=Beunderman|first=Mark|publisher=EU Observer|title=EU commission sees civil servants' power grow|date=22 February 2007|url=http://euobserver.com/843/23553|access-date=27 February 2007}}</ref> Сепак, Баросо бил повеќе претседателски и личност на висок профил на неговите претходници. Комисијата почнала да го губи дното на големите земји-членки како што се Франција, Обединетото Кралство и Германија кои се обидуваат да ја заобиколат нивната улога. Ова може да го зголеми создавањето на претседателот на Европскиот совет во рамките на Договорот од Лисабон.<ref>{{cite web|last=Iey Berry|first=Peter Sain|publisher=EU Observer|title=[Comment] Power is slipping from the commission to the council|date=18 January 2008|url=http://euobserver.com/9/25484|access-date=18 January 2008|archive-date=2011-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605071233/http://euobserver.com/9/25484|url-status=dead}}</ref> Исто така, дошло и до повисок степен на политизација во рамките на комисијата. ==Организација== Првенствено комисијата е со седиште во Брисел, со канцеларија на претседателот и сала за состаноци на комиисијата сместена на 13 спрат во зградата Берлејмон. Комисијата, исто така, функционира со многу други бројни објекти во Брисел и Луксембург, кога собранието ќе се состане во [[Стразбур]] комесарите се состануваат во зградата Винстон Черчил за да присуствуваат на дебати во собранието. Комисијата е поделена на оддели познати како генерални директори (ГД) што ги поврзува одделенијата и министерствата. Секој оддел покрива одредена област како што се земјоделството или правдата и правата на граѓаните или внатрешните служби како што се човековите ресурси и преводи и е предводен од генералниот директор кој е одговорен за комесар. Портфолиото на комесарот може да биде поддржан од голем број на ГД, тие подготвуваат предлози за нив иако се одобрени од страна на мнозинството на комесари, оди до парламентот и советот за разгледување. Имало критики од голем број на луѓе дека високо фрагментираната структура на ГД го троши скапоцентото време во борба со преговори како што се различни оддели и комесари кои се натпреваруваат меѓу нив. Понатаму, ГД можат да остварат значителна контрола над комесар кој има малку време да научи да воспоставува контрола врз своите вработени. Според бројките објавени од страна на Комисијата, 23.043 лица биле вработени од страна на Комисијата како службеници и привремени агенции во април 2007 година. Во прилог на овие 9019 надворешни вработени (на пример договорени агенти,одвоени нациноални експерти,млади експерти обучувачи итн.) биле вработени. Најголемиот ГД е генерален директор за преводи со 2186 вработени додека најголема група е Белгески (21,4%), веројатно се должи на мнозинството (16.626) на вработени кои се наогаат во земјата. Државната служба на Комисијата е управувана од Генералниот секретар, во моментов Кетрин Деј. ===Печат=== Комуникацијата со медиумите е поставена од страна на ГД за комуникација. Главниот портпарол на комисијата е Јоханес Летернберг кој ги презема пладневните брифинзи со новинарите, најчесто познати како пладневен печат. Се одвиваат секој работен ден во салата за новинари во Берлејмон каде што новинарите може да поставуваат прашања на официјалните лица на Комсиијата на која било тема и легално се очекува да се на снимање одговор на ТВ во живо. Ваквата ситуација во светот е единствена.<ref>{{cite news|last =Lynam|first=Joe|title=The peculiar world of the European Union|work=BBC News|date=1 April 2007|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6496813.stm|access-date=17 June 2007}}</ref> Забележано е од страна на еден истражувач дека печатот издаден од Комисијата е уникатно политички. Пораката често поминува во неколку фази на изработка која ја нагласува улогата на Комисијата и се користи за оправдување на ЕУ и Комисијата за зголемување на нивната должина и комплексност. Каде што има повеќе сектори кои се вклучени во печатот исто така може да биде извор на конкуренција меѓу Комисијата и самите комесари. Исто така, ова води до невообичаен голем број на печатот, 1907 за 2006 година и е исто така виден како уникатен призвод на политичката поставеност на ЕУ. Има поголем број на новинари во Брисел отколку во Вашингтон, во 2007 година има дописник од Брисел. Сепак, поради светската криза бројот на новинари во Брисел се намалил за 3 пати. Постои само еден новинар кој ги покрива вестите за ЕУ за Латвија и ниеден за Литванија. Иако, имаше светско намалување на новинарите, печатот и работењето како што се Европа преку сателит (Europe by Satelite) и Еурпал ТВ (Europal TV) води нови новинарски организација да веруваат дека можат да ја покријат ЕУ со овие извори и новинарски агенции. ==Легитимитет== Постои мислење дека методот на избори на комисијата го зголемил демократскиот дефицит на ЕУ. Комисијата е изршна власт, кандидатите се избрани од 27 национални влади, што значи дека не е возможно за членовите на Комисијата или нивниот претседател да бидат отстранети од гласачката кутија. Во главно, легитимитетот на Комисијата се основа на неопходниот број на галсови во Европскиот парламент, со можност Парламентот да ја отстрани Комисијата. Меѓутоа, излезеноста за изборите била мала (помала од 50%) од 1999 г. па наваму. Можеби оваа бројка е поголема од некои национални избори, вклучувајќи ги и оние за конгресот на САД, но фактот дека нема непосредни избори за претседател на Комисијата ја намалува легитимноста на оваа положба во очите на јавноста. Друг проблем е недостигот на единственото бирачко тело, кое дури и демократската структура и методите кои се развиваат не се огледало на создавање на европското граѓанско општество. Договорот од Лисабон би можел да реши дел од дефицитот во основањето на поголема демократска контрола врз Комисијата, вклучувајќи воспоставување на постапката со која изборот на претседателот на Комисијата би се поврзал со избрите на Европскиот парламент. Друг поглед на Комисијата тврди дека во областите во која таа има овластување да иницира закони не се затвора за институцијата која одговара на изборните притисоци. Во овој поглед Комисијата е споредена со институции како што е независната Централна банка, која се занимава со техничките области на политиката. Во дополнение, некои бранители на Комисијата појаснуваат дека прописите мора да бидат одобрени од советот во сите области (министрите од земјите-членки) како и Европскиот парламент во некои области пред да бидат усвоени, се ограничуваат прописи кој се усвоени во некои земји без согласност на нивните влади. Во 2009 година европскиот правобранител објави статистика со жалби за граѓани против институциите на ЕУ, повеќето од нив (жалбите) биле пополнети против европската комсиија (66%) и недостаток на транспарентност. Во 2010 година Комисијата била тужена за блокирање на пристапот на документите на биофуелната политика на ЕУ. Ова се случи откако во медиумите потврдија изјава дека Комисијата блокирала научен доказ против биофуелните субвенции. Недостатокот на транспарентност, нејасни лобистички врски, конфликт на интереси и неумерно трошење на комсиијата било означено во број на извештаи од страна на надворешни и независни верифицирани организации. == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Европска Комисија]] 89bxl9r4q0hm0plrbez74yo0t0938gd 0 15298 5578726 5576504 2026-06-19T01:30:51Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - своите наместо својте 5578726 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = white | color2 = black | clubname = Јувентус | current = ФК Јувентус сезона 2024-2025| | image = [[Податотека:Juventus FC - logo black (Italy, 2020).svg|125px]] | fullname = Фудбалски клуб Јувентус С.п.А. | country = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | nickname = ''Старата дама''<ref name="Мадама">или ''Мадама'' на [[пиемонтски јазик]].</ref>,<br> ''Бјанконери'' (Црно-бели),<br> ''Зебрата'' | founded = 1 ноември [[1897]]; пред 123 години<br>(како ''Спортски клуб „Јувентус“'') | location = [[Торино]], [[Италија]] | colors = {{colorbox|black}} {{colorbox|white}} [[Црна боја|црна]] и [[Бела боја|бела]] | ground = [[Јувентус стадион|Алијанц стадион]] | capacity = 41,000 | owner = [[Семејство Ањели|Семејството Ањели]]<br />(преку [[Exor (компанија)|Exor S.p.A]]) | chrtitle = Претседател | | chairman = {{flagsport|ITA}} [[Џанлука Фереро]] | manager = {{flagsport|ITA}} [[Лучано Спалети]] | mgrtitle = Тренер | | league = {{Лига-Серија А}} | season = [[Серија А 2025-2026|2025–26]] | position = Серија А, 6. место | website = http://www.juventus.com | titles = 72 | domestic_competitions = [[Серија А]] : '''36''' <br> {{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}<br> [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]] : '''15''' <br> {{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}<br> [[Суперкуп на Италија]] : '''9''' <br> {{Трофеј-Суперкуп на Италија}}{{Трофеј-Суперкуп на Италија}}{{Трофеј-Суперкуп на Италија}}{{Трофеј-Суперкуп на Италија}}{{Трофеј-Суперкуп на Италија}}{{Трофеј-Суперкуп на Италија}}{{Трофеј-Суперкуп на Италија}}{{Трофеј-Суперкуп на Италија}}{{Трофеј-Суперкуп на Италија}}<br> [[Серија Б]] : '''1''' <br> {{Трофеј-Серија Б}} | international_competitions = [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]] : '''2''' <br> {{Трофеј-Лига на шампиони}}{{Трофеј-Лига на шампиони}}<br> [[Куп на УЕФА]] : '''3''' <br> {{Трофеј-Куп на УЕФА}}{{Трофеј-Куп на УЕФА}}{{Трофеј-Куп на УЕФА}}<br> [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Куп на победниците на куповите]] : '''1''' <br> {{Трофеј-КПК}}<br> [[Суперкуп на УЕФА]] : '''2''' <br> {{Трофеј-Суперкуп на Европа}}{{Трофеј-Суперкуп на Европа}}<br> [[Интерконтинентален куп]] : '''2''' <br> {{Трофеј-Интерконтинентален куп}}{{Трофеј-Интерконтинентален куп}}<br> [[УЕФА Интертото куп|Интертото куп]] : '''1''' <br> {{Трофеј-Интертото куп}}<br> | pattern_la1 = _juventus2425h | pattern_b1 = _juventus2425h | pattern_ra1 = _juventus2425h | pattern_sh1 = _juventus2425h | pattern_so1 = | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _juventus2425a | pattern_b2 = _juventus2425a | pattern_ra2 = _juventus2425a | pattern_sh2 = _juventus2425a | pattern_so2 = | leftarm2 = fffd37 | body2 = fffd37 | rightarm2 = fffd37 | shorts2 = ffffff | socks2 = ffffff | pattern_la3 = _juventus2425t | pattern_b3 = _juventus2425t | pattern_ra3 = _juventus2425t | pattern_sh3 = _juventus2425t | pattern_so3 = _juventus2425tl | leftarm3 = 000030 | body3 = 000030 | rightarm3 = 000030 | shorts3 = 000030 | socks3 = 000030 }} '''ФК Јувентус''' (од {{langx|la|Iuventus}}, во превод „младост“), познат и само како '''Јувентус''' или колоквијално скратено '''Јуве'''<ref>{{Treccani|sport-e-comunicazione-nella-societa-moderna_(Enciclopedia-dello-Sport)|Sport e comunicazione nella società moderna|author=Fabio Rossi|year=2003}}</ref> — [[италија]]нски [[фудбалски клуб]] од градот [[Торино]], [[Пиемонт]]. Моментално се натпреварува во [[Серија А]], [[Првенство во фудбал на Италија|највисокото ниво на италијанскиот клупски фудбал]], каде ги минал сите сезони од своето постоење со исклучок на [[ФК Јувентус сезона 2006-2007|сезоната 2006-2007]]. Основан во 1897 година од група локални средношколци,<ref name="storia-2">{{cita|Manzo, Peirone|«Calcio», p. 86}}.</ref> ''Јуве'' е вториот најстар професионален клуб во Италија меѓу оние што сè уште активни во земјата, по {{Fb team (N) Genoa}} (1893); тој е исто така и најтрофејниот и клуб со најголема спортска традиција како и еден од најреномираните во светот со освоени 72 официјални трофеи во својата историја, вклучувајќи го и рекордот од 36 титули [[Список на шампиони во италијанскиот клупски фудбал|шампион на земјата од која доаѓа]] и уште 11 титули во [[Клупски натпреварувања УЕФА|натпреварувањата на УЕФА]].<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fifa.com/live-scores/news/y=2006/m=11/news=juventus-building-bridges-serie-107733.html#juventus+building+bridges+serie+b|title=Juventus building bridges in Serie B|date=20 ноември 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161126132350/http://www.fifa.com/live-scores/news/y=2006/m=11/news=juventus-building-bridges-serie-107733.html#juventus+building+bridges+serie+b| archive-date=2016-11-26 |url-status=live}}</ref> Врската со [[Семејство Ањели|семејството Ањели]], која трае речиси непрекинато од 1923 година, е првото и најдолготрајното претприемничко-спортско партнерство во Италија;<ref name="Beccantini">{{Cita|agnelli-edoardo-giovanni-umberto_(Enciclopedia-dello-Sport)|AGNELLI; Edoardo, Giovanni, Umberto|author=Roberto Beccantini|year=2002}}</ref><ref name="De Luna">{{cite web|author=Giovanni De Luna|url=https://www.lastampa.it/speciale/sport/calcio/qui-juve/2023/07/23/news/agnelli-juve_binomio_unico_al_mondo_ma_le_vittorie_non_ci_bastano_piu-12960683/|title=Agnelli-Juve, binomio unico al mondo ma le vittorie non ci bastano più|date=23 јули 2023}}</ref> преку необичен модел на управување воспоставен во меѓувреме, клубот Јувентус станал еден од првите италијански спортски клубови што постигнал професионален ''„[[ante litteram]]“'',<ref name=Tranfaglia>{{cita|Tranfaglia, ''et al.''|p. 193}}.</ref> воспоставувајќи се на национално ниво од следната деценија и на меѓународно ниво од средината на 70-тите години на дваесеттиот век.<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2195157.html|title=Breathing in football and Alpine air in Turin|date=8 јануари 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009053214/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2195157.html| archive-date=2017-10-09 |url-status=live}}</ref> Во следната деценија станал првиот клуб што ги освоил сите три големи европски натпреварувања: [[УЕФА Лига Европа|Купот на УЕФА]] ([[Куп на УЕФА 1976-1977|1976-1977]]), [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Купот на победниците на куповите]] ([[УЕФА Куп на победниците на куповите 1983-1984|1983-1984]]) и [[УЕФА Лига на шампиони|Европскиот куп на шампиони]] ([[Европски куп на шампиони 1984-1985|1984-1985]]);<ref>{{cite web|url=https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2518940.html|title=Le cinque che hanno vinto tutto|date=21 јуни 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191029144851/https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2518940.html|archive-date=2019-10-29 |url-status=live}}</ref> а со триумфите во [[Суперкуп на УЕФА 1984|Суперкупот на УЕФА 1984]] и [[Интерконтинентален куп 1985|Интерконтиненталниот куп 1985]], Јувентус исто така станал првиот и останал единствениот клуб во светот кој ги освоил сите пет официјални машки натпреварувања на УЕФА,<ref name=Caroli>{{cite news|author=Angelo Caroli|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,16/articleid,1370_02_1985_0314_0023_13784774/|title=Juve, Grande Slam|publisher=Stampa Sera|edition=sez. La Domenica Sport|date=9 декември 1985|page=3|access-date=2024-08-21|archive-date=2022-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114213437/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,16/articleid,1370_02_1985_0314_0023_13784774/|url-status=dead}}</ref> рекорд, дополнително подобрен со успехот во [[УЕФА Интертото куп 1999|УЕФА Интертото купот 1999]].<ref name="Saffer">{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0252-0d04623c4c2f-62fb1e2d232c-1000--paris-sulle-orme-della-juventus/|title=Paris sulle orme della Juventus|author=Paul Saffer|date=10 април 2016}}</ref> Според пласманот на сите времиња објавени во [[2009]] година од страна на IFFHS, организација призната од страна на [[ФИФА]], врз основа на перформансите на клубовите и меѓународните натпревари, Јувентус е најдобар клуб во Италија и втор во Европа за [[XX век]], зад {{Fb team (N) Real Madrid}}.<ref>[http://www.iffhs.de/?a413f0e03790c443e0f40390b41be8b01905fdcdc3bfcdc0aec70aeedb883ccb05ff1d Најдобри европски клубови за 20. век]</ref> Своите домашни натпревари Јувентус ги игра на [[Стадион Јувентус|Стадионот Јувентус]], преименуван од спонзорски причини во Алијанц стадион, кој е со капацитет од 41.507 седечки места. Откако во првите години настапувале во [[Бои и симболи на ФК Јувентус|розеви дресови]], на почетокот на дваесеттиот век клубот ја усвоил денешната играчка опрема составена од црно-бели дресови и црни или бели шорцеви.<ref name="Vaciago">{{cite web|author=Guido Vaciago|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2019/09/14-61056847/juventus_ecco_perche_le_maglie_sono_bianconere|title=Juventus, ecco perché le maglie sono bianconere|date=14 септември 2019}}</ref> ==Историја== {{Main|Историја на ФК Јувентус}} [[Податотека:Formazione Juventus 1905.jpg|thumb|left|Екипата на Јувентус од 1905, која го освоила првото [[скудето]].]] Во есента 1897 година, во Торино бил основан Спорт-Клуб Јувентус на иницијатива на група ученици од [[Лицео класико „Масимо д'Аѕељо“|средното училиште Масимо д'Аѕељо]]; меѓу нив биле и [[Лујџи Форлано]] и браќата [[Еуџенио Канфари|Еуџенио]] и [[Енрико Канфари]].<ref name="storia-2"/> Три години подоцна, клубот се пријавил за своето [[Италијанско фудбалско првенство 1900|прво првенство на Италија]].<ref name="storia-3">{{cita|Manzo, Peirone|«Calcio», p. 91}}.</ref> [[Прва категорија 1905|Првата национална титула]] пристигнала во 1905 година,<ref name="storia-3"/> сепак, само една година подоцна, претседателот на клубот, швајцарецот [[Алфред Дик]], по жестоките судири во соблекувалната, го напуштил Јувентус и, заедно со група важни членови, се приклучил на [[ФК Торинезе|Торинезе]] од кој подоцна се родил {{Fb team (N) Torino}}:<ref>{{cita|Manzo, Peirone|«Calcio», p. 87}}.</ref> епизодата која, покрај тоа што го означила потеклото на [[Дерби дела Моле|Дербито на Торино]], била почеток на серија финансиски и спортски проблеми за Јувентус кои кулминирале во [[Прва категорија 1912-1913|1913]], кога клубот избегнал испаѓање во понизок ранг благодарение на репешаж.<ref>{{cite book|title=Almanacco dello Sport: La vita sportiva dell'Italia e dell'estero in tutte le Sue manifestazioni|chapter=La Guerra e lo Sport. Anno I (1914)|location=Firenze|publisher=R. Bemporad e Figlio|year=1914|page=359}}</ref> [[File:FC Juventus 1933-34.jpg|thumb|Јувентус на [[Карло Каркано]] во сезоната 1933-1934, четврто освоено скудето во [[Quinquennio d'oro|Златните пет години]]]] По [[Првата светска војна]], Јувентус, кој се опоравил под претседателството на [[Џузепе Хес]] и [[Корадо Корадино|Корадо Корадини]], ја подобрил својата позиција во првенството и ги обезбедил првите играчи на [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската репрезентација]].<ref>{{cita|Tavella, Ossola|pp. 282 e sqq}}.</ref> [[Едоардо Ањели (претприемач)|Едоардо Ањели]] го презел претседателството во клубот на 24 јули 1923 година.<ref name="Beccantini"/><ref name="De Luna"/> Со понатамошното доаѓање на првиот професионален [[тренер]], унгарецот [[Јено Кароли]], дошло и освојувањето на второто [[скудето]] во сезоната [[Прима дивизионе 1925-1926|1925-1926]].<ref name="storia">{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/club/la-storia-e-il-club/la-storia/|title=La storia|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611215606/http://www.juventus.com/it/club/la-storia-e-il-club/la-storia/|archive-date=2016-06-11 |url-status=live}}</ref> Првиот победнички циклус на клубот, благодарение на придонесот на важни елементи како што биле [[Џовани Ферари]], [[Раимундо Орси]], [[Луис Монти]] и одбранбеното трио составено од Комби-Розета-Калигарис,<ref>{{Citation|Cascioli|p. 324}}.</ref> се случил помеѓу [[Серија А 1930-1931|1930-1931]] и [[Серија А 1934-1935|1934-1935]], кога Јувентус освоил пет последователни првенства и се пласирал во полуфиналето на [[Митропа куп]]от четири години по ред; тренер на тимот во четири од петте победнички сезони бил [[Карло Каркано]].<ref name="Carcano">{{cita|Sappino|p. 593}}.</ref> Многу играчи токму на Јувентус го формирале јадрото на италијанската репрезентација, победник на [[Меѓународен фудбалски куп на Средна Европа|Меѓународниот куп на Средна Европа]] и [[Светско првенство во фудбал 1934|Светското првенство 1934]].<ref>{{Citation|Hazard, Gould|pp. 208-209}}.</ref> Прераната смрт на Едоардо Ањели, која се случила во 1935 година, се совпаднала со крајот на „[[Quinquennio d'oro|Златните пет години]]“. Сепак, кон крајот на [[меѓувоениот период]] дошол и првиот [[Куп на Италија 1937-1938|Куп на Италија]] за ''Бјанконерите'' освоен во 1938 година. [[File:1957–58 Juventus FC - Sívori, Charles and Boniperti.jpg|thumb|left|Од лево: [[Омар Сивори]], [[Џон Чарлс]] и [[Џампјеро Бониперти]], ''[[Магичното трио]]'' на торинезите помеѓу 1950-тите и 1960-тите години]] Во периодот после [[Втората светска војна]] под претседателство на [[Џани Ањели]], а подоцна и на неговиот брат [[Умберто Ањели|Умберто]], Јувентус се вратил на патеките на славата петнаесет години по првиот го доживеал вториот победнички циклус, благодарение на доаѓањето на [[Омар Сивори]] и [[Џон Чарлс]], кои заедно со [[Џампјеро Бониперти]] го формирале таканареченото ''[[Магичното трио|Магично Трио]]'':<ref>{{Cite web|language=es|author=Marco Ruiz|url=http://www.as.com/futbol/articulo/futbol-vi-piero-anos-contrate/20081105dasdaiftb_25/Tes|title="Vi a Del Piero con 18 años y lo contraté en 24 horas"|date=5 novembre 2008}}</ref> освоени биле три првенства помеѓу 1958 и 1961 година, од кои првото било десетто што на клубот му го донело правото на прикачување на [[Ѕвезда (спорт)|ѕвездата]] на своите дресови.<ref name="prospetto">{{citation|Prospetto informativo OPV 2007|p. 14}}.</ref> Сивори, исто така, во 1961 година станал првиот фудбалер од [[Серија А]] кој ја освоил [[Златна топка|Златната топка]].<ref>{{cite web|language=fr|author=Victor Sinet|url=http://www.francefootball.fr/news/1961-omar-sivori/423367|title=Palmarès Ballon d'Or: 1961 – Omar {{sic|Sivori}}|date=12 декември 1961|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006081251/http://www.francefootball.fr/news/1961-omar-sivori/423367|archive-date=2014-10-06 |url-status=live}}</ref> Во текот на 1960-тите, поминати под претседателскиот мандат на [[Виторе Катела]], клубот се соочил со длабока обнова: резултатот од сето тоа била речиси безбојна деценија, иако сепак скудетото било освоено еднаш во [[Серија А 1966-1967|1966-1967]], триумф наречен ''Операта на Јуве'' под водството на [[Ериберто Ерера]] кој бил остварен против сите прогнози и очекувања.<ref>{{cite news|author=Alessandro De Calò|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/gennaio/02/Simoni_Juve_breve_incontro_ga_0_9801023543.shtml|title=Simoni e la Juve il breve incontro|magazine=La Gazzetta dello Sport|date=2 gennaio 1998|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140220172939/http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/gennaio/02/Simoni_Juve_breve_incontro_ga_0_9801023543.shtml|archive-date=2014-02-20 |url-status=live}}</ref> Во 1971 година, Бониперти станал претседател на клубот и првата првенствена титула во ова ново руво пристигнала веднаш во неговата прва сезона, [[Серија А 1971-1972|1971-1972]], повторена во следната [[Серија А 1972-1973|1972-1973]]: тие биле првите од третиот победнички циклус кој во следните петнаесет години, под тренерското водство прво на [[Честмир Вицпалек]], потоа на [[Карло Парола]] и на крајот на [[Џовани Трапатони]] во Торино донел девет шампионски титули, два Купа на Италија и победи во меѓународните натпреварувања што го направило Јувентус првиот клуб кој ги освоил сите натпреварувања под покровителството на [[УЕФА]], последователно, и прв во светот кој ги освоил сите официјални клупски натпреварувања. [[File:Juventus FC 1974-75 squad.jpg|thumb|Тимот на Јувентус во сезоната 1974-1975, кој под водството на тренерот [[Карло Парола]] го освоил 16-тото скудето во клупската историја]] Конкретно, во 1977 година дошла првата меѓународна титула во [[Куп на УЕФА 1976-1977|Купот на УЕФА]], по крајот на жешкото финале против шпанскиот тим {{Fb team (N) Athletic Bilbao}}.<ref name="Di Cesare">{{cite web|author=Sergio Di Cesare|language=en|title=Hard work pays off for Zoff|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/news/newsid=639009.html|date=1º Aprile 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191211103712/https://www.uefa.com/uefaeuro/news/newsid=639009.html|archive-date=2019-12-11 |url-status=live}}</ref> Првата титула во [[Куп на шампиони 1984-1985|Европскиот куп на шампиони]], била постигната во Брисел на 29 мај 1985 година против {{Fb team (N) Liverpool}} приближно една година по победата без пораз во [[Куп на победниците на куповите 1983-1984|Купот на победниците на куповите]], но успехот во најзначајното европско натпреварување, бил засенет од [[Трагедија на Хејсел|сериозни инциденти пред натпреварот]] генерирани од британските ''[[хулигани]]'' кои довеле до смрт на 39 гледачи. Скудетото освоено во [[Серија А 1985-1986|1986]] ја затворило деценијата на Трапатони: за време на неговото раководење вкупно 9 членови на Јувентус играле во италијанската репрезентација на Мундијалот во [[Светско првенство во фудбал 1978|Аргентина 1978]] и 6 на следното издание во [[Светско првенство во фудбал 1982|Шпанија 1982]] на кое Италија станала шампион. [[Податотека:Juventus FC - Champions League 1995-96 - Alessandro Del Piero e Paulo Sousa.jpg|thumb|left|upright=0.8|[[Алесандро Дел Пјеро]] и [[Пауло Соуса]] го слават освојувањето на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во [[УЕФА Лига на шампиони 1995/96|1996]].]] Откако завршиле кариерите на генерацијата фудбалери кои го сочинувале столбот на тимот, Јувентус се соочил со период од девет години без значајни резултати на национално ниво, иако во Торино пристигнале уште неколку трофеи: еден [[Фудбалски куп на Италија 1989-1990|Куп на Италија]] (1990) и два [[УЕФА Лига Европа|Купа на УЕФА]] ([[Куп на УЕФА 1989-1990|1990]] и [[Куп на УЕФА 1992-1993|1993]]).<ref name="prospetto"/> Сепак, пристигнувањето на клупата на [[Марчело Липи]] во 1994 година било увертира за четвртиот победнички циклус на бјанконерите: во десет сезони - со исклучок на двегодишниот период во кој бил заменет на клупата од [[Карло Анчелоти]], кој го освоил [[УЕФА Интертото куп|Интертото купот]] – тимот предводен од Липи освоил пет шампионски титули во [[Серија А]] и еден [[Фудбалски куп на Италија 1994-1995|Куп на Италија]], стигајќи до четири финалиња во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] освојувајќи ја во [[УЕФА Лига на шампиони 1995/96|1996]] во Рим. Покрај тоа, освоиле еден Интерконтинентален куп, еден [[Суперкуп на УЕФА]] и четири [[Суперкуп на Италија|Суперкупа на Италија]]. Успесите постигнати во првенството под раководството на [[Фабио Капело]] во средината на 2000-тите биле одземени со исходот на случајот [[Калчополи]]: во летото 2006 година, системот на спортска правда им ја одзел титулата на Бјанконерите постигната во 2005 година и ги спуштил од првото на последното место во поредокот на Серија А за 2006 година, што автоматски ги исфрлило во [[Серија Б]] за првпат во нивната историја.<ref name="Calciopoli">По пресудата на [[Федерален суд за правдата (FIGC)|Сојузната апелациона комисија]] во врска со фактите вклучени во [[Калчополи]], титулата италијански шампион 2004-2005 му била одземена на Јувентус и и не била доделена никому оставајќи го првенството без шампион за таа сезона; Што се однесува до титулата 2005-2006, клубот бил автоматски спуштен од 1-во на 20-то место во поредокот и автоматски испаднал во [[Серија Б]] за сезоната 2006-2007 со казнени поени, за „вид на асоцијативен прекршок“ – термин кој тогаш не бил предвиден од италијанскиот спортски правен систем, но бил оценет од страна на Сојузниот суд како повреда на членот 6 од Кодексот за спортска правда кој важел во тоа време во врска со случаите на „спортски прекршок“ –, во корелација со претходната година; конечната позиција во поредокот постигнат од тимот во шампионатот за сезоната 2004-2005, како и бодовите и резултатите добиени во натпреварите од споменатиот двегодишен период останале непроменети по конечните пресуди и на спортската и на обичната правда (2015), види. {{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Altro_Calcio/Primo_Piano/2006/08_Agosto/04/sentenza.shtml|title=Appello: ecco le motivazioni|date=4 август 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160407074317/http://www.gazzetta.it/Calcio/Altro_Calcio/Primo_Piano/2006/08_Agosto/04/sentenza.shtml|archive-date=2016-04-07 |url-status=live}}</ref> Под водството на клупската легенда од 1990-тите години, [[Дидје Дешан]], Јувентус се вратил во највисоката дивизија една година подоцна со освојување на титулата во [[Серија Б 2006-2007|втората италијанска лига]]. [[Податотека:Juventus FC - Serie A champions 2016-17 (edited).jpg|thumb|Бјанконерите во сезоната 2016-2017, го слават освојувањето на шесттото скудето од деветте по ред во 2010-тите години]] Помеѓу 2010 и 2023 година, претседателството на клубот го презел [[Андреа Ањели]], четвртиот експонент на династијата од Торино.<ref name="Tredici">{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/tredici-stagioni-di-record|title=Tredici stagioni di record|date=2023-01-15}}</ref> За време на неговиот мандат, под тренерското водство на [[Антонио Конте]], потоа [[Масимилијано Алегри]] и на крајот [[Маурицио Сари]], бјанконерите му дале живот на петтиот циклус на успеси, надминувајќи го периодот на „[[Quinquennio d'oro|Златните пет години]]“ со освојување на девет последователни првенствени титули од 2012 до 2020 година, нешто „уникатно“ во италијанскиот фудбал;<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/campioni-d-italia-ancora-stron9er|title=Campioni d'Italia. Ancora. Stron9er|date=26 јули 2020}}</ref> дополнително, во истата деценија во Торино пристигнале четири последователни ''[[Двојна круна (фудбал)|двојни круни]]'', благодарение на триумфите во Купот на Италија, што е уште еден национален рекорд,<ref>{{cite web|url=http://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2507631.html|title=Chi ha vinto più coppe nazionali in Europa?|date=10 мај 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180514220902/http://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2507631.html|archive-date=2018-05-14 |url-status=live}}</ref> и исто толку Суперкупови на Италија. Исто така, клубот играл во две финалиња на Лигата на шампионите, но и двете ги загубиле. ==Хронологија== {{main|Хронологија на ФК Јувентус}} {| class="toccolours" style="margin: 0.5em auto; width: 100%; background:white; text-align: left;" !colspan="2" align=center bgcolor="black"| <span style="color:white;"> Хронологија на Јувентус </span> |- |<div style="font-size:90%"> {| |valign="top"| |width="100%"| {{MultiCol}} * [[Спорт-Клуб Јувентус сезона 1897-1898|1897]] - 1 ноември, основање на '''Спорт-Клуб „Јувентус“''' * [[ФК Јувентус сезона 1901|1901]] - Го менува името во ФК Јувентус. * [[ФК Јувентус сезона 1904-1905|1904-1905]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}}&nbsp;[[Италијанско фудбалско првенство 1905|Шампиони на Италија]] (1. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1907-1908|1907-1908]] - Победник на федералното првенство на Италија.<ref name="disconosciuto">Титулата била отфрлена „во ретроспектива“ од [[Фудбалска федерација на Италија|FIGC]], бидејќи првенството било предмет на бојкот.</ref> * [[ФК Јувентус сезона 1908-1909|1908-1909]] - Победник на федералното првенство на Италија.<ref name="disconosciuto"/> * [[ФК Јувентус сезона 1925-1926|1925-1926]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}}&nbsp;[[Прима Дивизионе 1925-1926|Шампиони на Италија]] (2. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1930-1931|1930-1931]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}}&nbsp;[[Серија А 1930-1931|Шампиони на Италија]] (3. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1931-1932|1931-1932]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1931-1932|Шампиони на Италија]] (4. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1932-1933|1932-1933]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1932-1933|Шампиони на Италија]] (5. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1933-1934|1933-1934]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1933-1934|Шампиони на Италија]] (6. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1934-1935|1934-1935]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1934-1935|Шампиони на Италија]] (7. титула). * 1936 - ''Италијанизацијата'' на тогашниот [[фашизам|фашистички]] режим условува од името на клубот да се исфрли ''Фудбал Клуб''. * [[ФК Јувентус сезона 1937-1938|1937-1938]] - {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} Победник на [[Фудбалски куп на Италија 1937-1938|Купот на Италија]] (1. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1941-1942|1941-1942]] - {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} Победник на [[Фудбалски куп на Италија 1941-1942|Купот на Италија]] (2. титула). * 1944 - Името на клубот било променето во ''Јувентус Чиситалија'' поради спојување со истоимената фабрика. * 1945 - Името на клубот било променето во ''ФК Јувентус'' поради ''[[ребрендирање]]''. * [[ФК Јувентус сезона 1949-1950|1949-1950]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1949-1950|Шампиони на Италија]] (8. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1951-1952|1951-1952]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1951-1952|Шампиони на Италија]] (9. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1957-1958|1957-1958]] - {{симбол2|Stella 10 Scudetti.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1957-1958|Шампиони на Италија]] (10. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1958-1959|1958-1959]] - {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} Победник на [[Фудбалски куп на Италија 1958-1959|Купот на Италија]] (3. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1959-1960|1959-1960]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1959-1960|Шампиони на Италија]] (11. титула). :{{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} Победник на [[Фудбалски куп на Италија 1959-1960|Купот на Италија]] (4. титула). {{ColBreak}} * [[ФК Јувентус сезона 1960-1961|1960-1961]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1960-1961|Шампиони на Италија]] (12. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1962-1963|1962-1963]] - {{симбол2|Coppa delle Alpi.jpg|12}} Победник на [[Куп на Алпите 1963|Куп на Алпите]] (1. титула, 1. учество). * [[ФК Јувентус сезона 1964-1965|1964-1965]] - {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} Победник на [[Фудбалски куп на Италија 1964-1965|Купот на Италија]] (5. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1966-1967|1966-1967]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1966-1967|Шампиони на Италија]] (13. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1971-1972|1971-1972]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1971-1972|Шампиони на Италија]] (14. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1972-1973|1972-1973]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1972-1973|Шампиони на Италија]] (15. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1974-1975|1974-1975]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1974-1975|Шампиони на Италија]] (16. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1976-1977|1976-1977]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1976-1977|Шампиони на Италија]] (17. титула). :{{симбол2|Coppauefa.png|16}} Победник на [[Куп на УЕФА 1976-1977|Купот на УЕФА]] (1. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1977-1978|1977-1978]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1977-1978|Шампиони на Италија]] (18. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1978-1979|1978-1979]] - {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} Победник на [[Фудбалски куп на Италија 1978-1979|Купот на Италија]] (6. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1980-1981|1980-1981]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1980-1981|Шампиони на Италија]] (19. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1981-1982|1981-1982]] - {{симбол2|Stella 10 Scudetti.svg|15}}{{симбол2|Stella 10 Scudetti.svg|15}}{{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1981-1982|Шампиони на Италија]] (20. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1982-1983|1982-1983]] - {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} Победник на [[Фудбалски куп на Италија 1982-1983|Купот на Италија]] (7. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1983-1984|1983-1984]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1983-1984|Шампиони на Италија]] (21. титула). :{{симбол2|Coppa delle Coppe.svg|15}} Победник на [[УЕФА Куп на победниците на куповите 1983-1984|Купот на победниците на куповите]] (1. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1984-1985|1984-1985]] - {{симбол2|Coppa Campioni.svg|15}} Победник на [[Куп на шампиони 1984/85|Купот на шампиони]] (1. титула).<ref name="Supercoppa UEFA 1985">По [[Трагедија на Хејсел|инцидентите]] што му претходеле на [[Финале на Купот на европските шампиони во 1985 година|финалето на Купот на шампионите]] против {{Fb team (N) Liverpool}} на [[Стадион Крал Бодуен|стадионот Хејсел]] во [[Брисел]], и последователната одлука за исклучување на англиските клубови од [[Клупски натпреварувања на УЕФА|натпреварувањата на УЕФА]], закажаното финале на Суперкупот на УЕФА во 1985 година помеѓу Јувентус и {{Fb team (N) Everton}} не било одиграно. Последователно, [[УЕФА]] одлучила да му го додели пехарот на Јувентус, кој физички го поседува трофејот, но бидејќи никогаш немало официјална награда, тие не можат да го вклучат во листата на трофеи.</ref> :{{симбол2|Supercoppa UEFA.svg|12}} Победник на [[Суперкуп на УЕФА 1984|Суперкуп на УЕФА]] (1. титула, 1. учество). * [[ФК Јувентус сезона 1985-1986|1985-1986]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1985-1986|Шампиони на Италија]] (22. титула). : Победник на [[Интерконтинентален куп 1985|Интерконтиненталниот куп]] (1. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1989-1990|1989-1990]] - {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} Победник на [[Фудбалски куп на Италија 1989-1990|Купот на Италија]] (8. титула). :{{симбол2|Coppauefa.png|16}} Победник на [[Куп на УЕФА 1989-1990|Купот на УЕФА]] (2. титула). {{ColBreak}} * [[ФК Јувентус сезона 1992-1993|1992-1993]] - {{симбол2|Coppauefa.png|16}} Победник на [[Куп на УЕФА 1992-1993|Купот на УЕФА]] (3. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1994-1995|1994-1995]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1994-1995|Шампиони на Италија]] (23. титула). :{{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} Победник на [[Фудбалски куп на Италија 1994-1995|Купот на Италија]] (9. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1995-1996|1995-1996]] - {{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|15}} [[Суперкуп на Италија 1995|Суперкуп на Италија]] (1. титула). :{{симбол2|Coppa Campioni.svg|17}} Победник на [[УЕФА Лига на шампиони 1995/1996|Лигата на шампионите]] (2. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1996-1997|1996-1997]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1996-1997|Шампиони на Италија]] (24. титула). :{{симбол2|Supercoppa UEFA.svg|12}} Победник на [[Суперкуп на УЕФА 1996|Суперкупот на УЕФА]] (2. титула). : Победник на [[Интерконтинентален куп 1996|Интерконтиненталниот куп]] (2. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1997-1998|1997-1998]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 1997-1998|Шампиони на Италија]] (25. титула). :{{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|12}} Победник на [[Суперкуп на Италија 1997|Суперкупот на Италија]] (2. титула). * [[ФК Јувентус сезона 1999-2000|1999-2000]] - {{симбол2|Intertoto.png|12}} Победник на [[УЕФА Интертото куп 1999|УЕФА Интертото купот]] (1. титула, 1. учество). * [[ФК Јувентус сезона 2001-2002|2001-2002]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 2001-2002|Шампиони на Италија]] (26. титула). * [[ФК Јувентус сезона 2002-2003|2002-2003]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 2002-2003|Шампиони на Италија]] (27. титула). :{{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|12}} Победник на [[Суперкуп на Италија 2002|Суперкупот на Италија]] (3. титула). * [[ФК Јувентус сезона 2003-2004|2003-2004]] - {{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|12}} Победник на [[Суперкуп на Италија 2003|Суперкупот на Италија]] (4. титула). * [[ФК Јувентус сезона 2004-2005|2004-2005]] - {{симбол2|Scudetto revoked.svg|15}} 1. место во [[Серија А 2004-2005|Серија А]] (одземена титула).<ref name="Calciopoli"/> * [[ФК Јувентус сезона 2005-2006|2005-2006]] - 20. место во [[Серија А 2005-2006|Серија А]]. Испаѓање во Серија Б.<ref name="Calciopoli"/> * [[ФК Јувентус сезона 2006-2007|2006-2007]] - {{симбол2|Coppa Ali della vittoria.svg|12}} 1. место во [[Серија Б 2006-2007|Серија Б]]. Промоција во Серија А. {{ColBreak}} * [[ФК Јувентус сезона 2011-2012|2011-2012]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 2011-2012|Шампиони на Италија]] (28. титула). * [[ФК Јувентус сезона 2012-2013|2012-2013]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 2012-2013|Шампиони на Италија]] (29. титула). :{{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|12}} Победник на [[Суперкуп на Италија 2012|Суперкупот на Италија]] (5. титула). * [[ФК Јувентус сезона 2013-2014|2013-2014]] - {{симбол2|Stella 10 Scudetti.svg|15}}{{симбол2|Stella 10 Scudetti.svg|15}}{{симбол2|Stella 10 Scudetti.svg|15}}{{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 2012-2013|Шампиони на Италија]] (30. титула). :{{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|12}} Победник на [[Суперкуп на Италија 2013|Суперкупот на Италија]] (6. титула). * [[ФК Јувентус сезона 2014-2015|2014-2015]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 2014-2015|Шампиони на Италија]] (31. титула). :{{симбол2|CoccardaCoppaItalia10.svg|18}} Победник на [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|Купот на Италија]] (10. титула). * [[ФК Јувентус сезона 2015-2016|2015-2016]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 2015-2016|Шампиони на Италија]] (32. титула). :{{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} Победник на [[Фудбалски куп на Италија 2015-2016|Купот на Италија]] (11. титула). :{{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|12}} Победник на [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкупот на Италија]] (7. титула). * [[ФК Јувентус сезона 2016-2017|2016-2017]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 2016-2017|Шампиони на Италија]] (33. титула). :{{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} Победник на [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|Купот на Италија]] (12. титула). * [[ФК Јувентус сезона 2017-2018|2017-2018]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 2017-2018|Шампиони на Италија]] (34. титула). :{{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} Победник на [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|Купот на Италија]] (13. титула). * [[ФК Јувентус сезона 2018-2019|2018-2019]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 2018-2019|Шампиони на Италија]] (35. титула). :{{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|12}} Победник на [[Суперкуп на Италија 2018|Суперкупот на Италија]] (8. титула). * [[ФК Јувентус сезона 2019-2020|2019-2020]] - {{симбол2|Scudetto.svg|15}} [[Серија А 2019-2020|Шампиони на Италија]] (36. титула). *[[ФК Јувентус сезона 2020-2021|2020-2021]] - {{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|12}} Победник на [[Суперкуп на Италија 2020|Суперкупот на Италија]] (9. титула). :{{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} Победник на [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|Купот на Италија]] (14. титула). *[[ФК Јувентус сезона 2023-2024|2023-2024]] - {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} Победник на [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|Купот на Италија]] (15. титула). {{EndMultiCol}} |} </div> |} == Бои и симболи == ===Бои=== [[File:1899 Foot-Ball Club Juventus.jpg|thumb|left|Основачите на Јувентус во [[Спорт-Клуб Јувентус сезона 1899|1899]] облечени во розова и црна опрема во најраните денови]] Играчката опрема на Јувентус е црно-бел дрес со вертикални пруги,<ref name="storia-4">{{citation|Manzo, Peirone|«Calcio», pp. 86-87}}.</ref> традиционално во комбинација со бели шорцеви и чорапи. Меѓутоа, раната опрема на клубот усвоена помеѓу 19 и 20 век, наместо тоа, била составена од розев дрес - во комбинација со вратоврска или машна - и црни панталони. Подоцна, поради честото перење, розевата боја толку јасно избледела што клубот одлучил да ја смени.<ref name="storia-4"/> Во раните години на дваесеттиот век<ref name="Vaciago"/> од Англичанецот [[Гордон Томас Севиџ|Севиџ]], меѓу членовите на друштвото, било побарано да пронајде посоодветен и поотпорен на абење [[Фудбалска опрема|дрес за играње]] во неговата родна земја. Така, Севиџ го контактирал својот пријател од [[Нотингем]], навивач на [[ФК Нотс Каунти|Нотс Каунти]], клубот чиј дрес се состоел од црно-бели пруги: поради оваа причина опремата на Јувентус е слична на онаа што ја користеле ''Страчките''.<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.nottscountyfc.co.uk/page/HistoryDetail/0,,10426~1028229,00.html#continue|title=Black and White|date=21 maggio 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120511144934/http://www.nottscountyfc.co.uk/page/HistoryDetail/0%2C%2C10426~1028229%2C00.html#continue|archive-date=2012-05-11 |url-status=dead}}</ref> ===Официјални симболи=== [[File:Stemma della Juventus 1970-1990.png|thumb|upright|[[Зебра]]та дигната на две нозе, веќе дел од иконографијата на клубот, го придружувала и грбот на клубот од доцните 70-ти до раните 90-ти.]] Со исклучок на одреден симбол во употреба помеѓу 1979 и раните 1990-ти - кој само го придружувал официјалниот грб -, имено црната [[силуета]] на [[зебра]] дигната на две нозе, се од 2017 година, идентификацискиот амблем на Јувентус останал суштински непроменет:<ref name="stemma">{{cite web|url=http://www.museodelmarchioitaliano.it/marchi/juventus.php|title=Il marchio Juventus|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170120124416/http://www.museodelmarchioitaliano.it/marchi/juventus.php|archive-date=2017-01-20 |url-status=live}}</ref> [[овален штит]] исполнет со наизменични столбови во бело и црно, со името на клубот втиснато во горниот дел, додека во долниот дел имало [[бик]], граѓански симбол на Торино; другите детали биле во златна боја, или алтернативно во [[Савојско сино]], второто од почит кон традицијата на [[Савојска династија|Савоја]] во Торино.<ref name="stemma"/> Во сезоната 2017-2018, клубот усвоил различен грб со цел инаугурација на обновен [[корпоративен идентитет]],<ref name="logo">{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/black-and-white-and-more.php|title=Juventus: Black and White and More|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170919190442/http://www.juventus.com/it/black-and-white-and-more.php|archive-date=2017-09-19 |url-status=dead}}</ref> всушност [[лого]] што јасно се разликува од традиционалната европска фудбалска хералдика:<ref>{{cite news|title=La Juve è moderna. Il Barça all'antica|journal=SportWeek|publisher=RCS MediaGroup|number=4 [817]|date=28 јануари 2017|pages=24–25|issn=1388-3356}}</ref> тоа содржи [[пиктограм]] што ја репродуцира стилизираната буква «[[J]]», составена од црно-бели вертикални ленти кои, закривени на дното, кои ги [[Проекција (геометрија)|проектираат]] рабовите на [[Древен француски штит|древниот француски штит]], што експлицитно се однесува и на [[скудето]]то;<ref name="logo"/> над сè ова се наоѓа името на клубот.<ref name="logo"/> Ова лого е рестилизирано во сезоната 2020-2021 со елиминација на зборот ''JUVENTUS''.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/iconici|title=Iconici|date=1 август 2020}}</ref> ===Химна=== Официјалната химна на Јувентус - петта во историјата на клубот - е ''Juve (storia di un grande amore)'' (во превод на мак. „Јуве приказна за големата љубов“), напишана од Алесандра Торе и Клаудио Гвидети и аранжирана од пејачот и музичар [[Паоло Бели]].<ref>{{cite web|url=http://www.rockol.it/biografia/Paolo-Belli|title=Paolo Belli: biografia e discografia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130415185937/http://www.rockol.it/biografia/Paolo-Belli|url-status=dead|access-date=29 ноември 2009|archivedate=15 април 2013}}</ref> Меѓу компонираните песни за Јувентус една од најпознатите е ''Juvecentus'', дело на [[Пјеранџело Бертоли]] во 1997 година, по повод стогодишнината од основањето.<ref>{{cite web|url=http://win.bertolifansclub.org/juvecentus.html|title=Bertoli Fans Club: Partecipazioni – Juvecentus|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090516025852/http://win.bertolifansclub.org/juvecentus.html|url-status=dead|access-date=25 август 2008|archivedate=16 мај 2009}}</ref> == Стадиони == {{Main|Стадион Олимпико ди Торино}} {{Main|Деле Алпи}} {{Main|Стадион Јувентус}} [[File:Juventus Stadium (1922-1939), Turin.jpg|thumb|left|Влезот на [[Стадион Корсо Марсиљија|Корсо Марсиљија]], домашниот терен од 1922 до 1933]] Првите терени користени од клубот, во двегодишниот период 1897-1898 година, биле ''Парко дел Валентино'' и ''Џардино дела Читадела''. Потоа сè до [[1908]] година, натпреварите ги играле на [[Пјаца д'арми (Торино)|Пјаца д'арми]], освен во периодот од две години 1905-1906 година во текот на кој домашен терен бил [[Велодром Умберто I]].<ref>{{cite news|author=Giovanni De Luna|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/action,viewer/Itemid,3/page,0001/articleid,0223_04_2005_1456_0001_1727526/|title=La storia nel pallone|publisher=La Stampa|date=26 март 2005|page=1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002065014/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/action,viewer/Itemid,3/page,0001/articleid,0223_04_2005_1456_0001_1727526/|archive-date=2013-10-02 |url-status=live}}</ref> Од 1909 до 1922 година, се користел објектот [[Стадион ди Корсо Себастополи|Корсо Себастополи]], а од тогаш до 1933 година на [[Стадион Корсо Марсиљија|Корсо Марсиљија]] кој бил сцена за освојување на четири првенства, три од кои последователни.<ref>{{citation|Tavella, Ossola|pp. 58-63}}.</ref> Од 1933 до 1990 година, клубот ги играл своите домашни натпревари на [[Стадион Олимпико ди Торино|Стадионот Комунале]] (подоцна Стадион Олимпико) во областа [[Санта Рита (Торино)|Санта Рита]]. Роден со името на општината „Бенито Мусолини“, а изграден за потребите на [[Светско првенство во фудбал 1934|Светското првенство 1934]], преименуван по [[Втората светска војна]] прво во Комунале, а подоцна и во Комунале „Виторио Поцо“, овој стадион бил домаќин на 890 првенствени натпревари на Јувентус;<ref name="Olimpico">{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/stadium-e-museum/stadi-precedenti/|title=Gli stadi della Juve|url-status=dead|accessdate=2024-08-20|archive-date=2016-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612084418/http://www.juventus.com/it/stadium-e-museum/stadi-precedenti/}}</ref> по дефинитивното деактивирање на [[Стадион Филаделфија|стадионот Филаделфија]], Комунале бил споделен со сограѓаните од {{Fb team (N) Torino}} од 1963 година. Комунале бил користен се до 1990 година, годината во која двата клуба се преселиле на [[Деле Алпи]], изграден во областа [[Валете]] за потребите на [[Светско првенство во фудбал 1990|Светското првенство 1990]], кој бил дом на ''бјанконерите'' од 1990 до 2006 година.<ref name="Delle Alpi"/> [[File:Juventus v Real Madrid, Champions League, Stadium, Turin, 2013.jpg|thumb|[[Стадион Јувентус|Стадионот Јувентус]], денешниот дом на Јувентус од 2011]] Во 2002 година, градскиот совет му доделил на Јувентус експлоатација на областа Деле Алпи за деведесет и девет години,<ref name="Delle Alpi">{{cite news|author=Enrica Tarchi|date=luglio 2002|title=Finalmente nostro!|journal=Hurrà Juventus|publisher=Juventus Football Club S.p.A.|number=7 [162]|pages=8–12|issn=1594-5189}}</ref> па во 2008 година било одлучено да се изгради нов стадион<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/site/ita/MEDIA_comunicatostampa_69E53DA288B8443AA501C918378E9139.asp|title=Il Cda approva la realizzazione del nuovo stadio|date=18 март 2008|archiveurl=https://archive.today/20080321232756/http://www.juventus.com/site/ita/MEDIA_comunicatostampa_69E53DA288B8443AA501C918378E9139.asp|archive-date=2008-03-21 |url-status=dead}}</ref> на местото на разрушениот Деле Алпи. Во меѓувреме, од 2006 до 2011 година, клубот привремено се вратил да ги игра своите домашни натпревари на Комунале, реновиран за време на [[Зимски олимписки игри 2006|Зимските олимписки игри 2006]] и преименуван во Олимпико;<ref name="Olimpico"/> каде одново го делеле игралиштето со градскиот ривал Торино. Од 2011 година, Јувентус ги игра своите домашни натпревари на [[Стадион Јувентус|Стадионот Јувентус]],<ref>[http://www.ekipa.mk/News.aspx?newsId=426 Отворен новиот стадион на Јувентус]</ref> кој изграден врз пепелта на стариот Деле Алпи станал првиот [[Класификација на стадиони на УЕФА|модерен објект]] изграден во Италија кој е во сопственост на некој фудбалски клуб.<ref>{{cite journal|author=Centro studi e ricerche del Settore Tecnico|title=FIGC – 2013|url=http://www.figc.it/other/04-04-2013_report_calcio_RC13_low_res.pdf|page=154|publisher=Federazione Italiana Giuoco Calcio|date=4 април 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161222035831/http://www.figc.it/other/04-04-2013_report_calcio_RC13_low_res.pdf|archive-date=2016-12-22 |url-status=live}}</ref> ==Навивачи== [[File:Juventus Turyn fans 2006.jpg|245px|мини|лево|Една од трибините со навивачите на Јувентус]] Јувентус е убедливо најпопуларниот клуб во Италија, барем кога се во прашање навивачите, со преку 12 милиони навивачи само во Италија и скоро 200 милиони во светот. Првите вистински навивачки групи на навивачите на Јувентус почнале да се организираат во средината на 1970-тите, а првите две такви се викале ''Venceremos'' и ''Autonomia Bianconera'' и двете биле лево политички настроени. Како минувале годините сè повеќе групи се формираат па така во 1976 настануваат ''Fossa dei Campioni'' и ''Panthersi.'' Само една година подоцна се основани таканаречените ''Fightersi'' од страна на Бепе Роси, кој по својата смрт станува симбол на навивачите на Јувентус. Две екстремни навивачки групи кој и денес постојат, ''Nucleo Armato Bianconero''' и ''Viking'' се основани во 1985 и 1986 година. Многу навивачи на другите клубови во Италија и во Европа имаат голема почит према овие две навивачки групи. Најголемата група на навивачи на Јувентус во тоа време, ''Gruppo Storico Fighters'' се распаѓа после конфликтот со навивачите на [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] во [[Фиренца]] во [[1987]] година. Многу поранешни членови на фајтерсите и другите навивачки групи којшто се распаднале одлучиле да основаат нова навивачка група под името ''[[Пеколен портокал (филм)|Arancia Meccanica]]'' (во превод: Пеколен портокал), инспирирани од популарниот филм на [[Стенли Кјубрик]], но во краток временски период го менуваат името на групата во ''Drughi''. ''Drughi'' станува најважната навивачка група на Јувентус и во периодот од 1988 до 1996 година веќе имаат преку 10.000 членови. Денес важат за една од најдобрите Ултрас групи во Италија, а посебни се по тоа што претставуваат единствена навивачка група на Апенинскиот Полуостров која не е политички определена. По неколку обиди за повторно основање на навивачката група ''Fighters'', во 2005 година е одлучено оваа навивачка група да го промени името во ''Tradizione Bianconera'' под кое е позната и денес. [[File:Juventus tifosi 2006.jpg|245px|мини|десно|Навивачите на Јувентус во 2006 година]] Во периодот додека Јувентус настапувал на Деле Алпи, клубот има многу ниска посетеност на домашните, а и во европските натпревари, па така стадионот со капацитет од скоро 70.000 места во повеќето натпревари бил полупразен. На тоа не влијаела само лошата видливост на стадионот, туку и тоа што голем број на навивачи доаѓаат од југот на Италија, од островите [[Сицилија]], [[Сардинија]] како и од градови како што се [[Неапол]], [[Бари]], [[Лече]], [[Палермо]], а и од оние кој се по насевер како [[Рим]] и [[Болоња]]. Во Италија се многу познати и придружниците на навивачката група ''Drughi'', а некој од нив се ''Drughi Roma'' од Рим, ''Drughi Sicilia'' од Сицилија итн. Во самиот град Торино, Јувентус нема мнозински број на навивачи во однос на градскиот соперник ФК Торино, и поради тоа Јувентус на гостинските натпревари секогаш бил повеќе пратен, а во многу случаи имал и повеќе навивачи отколку домаќинот против кого тогаш играл. Јувентус во периодот од 2006 до 2011 година клубот играл на Олимпискиот стадион во Торино, пред во септември 2011 да биде отворен Јувентус стадион, новоизграден стадион кој има помал капацитет од Деле Алпи, но за разлика од него просечната гледаност на новиот стадион е скоро максимална, а се случувало во текот на сезоната да бидат распродадени сите билети за само неколку часа и тоа за многу понеатрактивен противник од дното на табелата. Најважно, за сите обични навивачи и оние навивачи на Ултрас групите освен високата посетеност, е тоа што сите навивачки групи на новиот стадион одлучиле да бидат на иста трибина и заедно да навиваат, што претходно не било случај на Олимпико. Тогаш помалите групи биле на север, а поголемиот број на Ултрас групи на југ и често доаѓало до несогласувања во врска со навивањето. ==Ривалства== [[File:Giuseppe Meazza (Derby d'Italia).jpg|thumb|Момент од ''Дербито на Италија'' одиграно во 1930]] Поради позицијата што ја заземал Јувентус во врвот на италијанскиот фудбал, речиси постојано уште од повоениот период, и како резултат на ширењето на неговата поддршка и на различни анти-парохијални тврдења, клубот денес има повеќекратни ривалства кои длабоко се чувствуваат:<ref name="Hazard, Gould">{{cita|Hazard, Gould|pp. 200-201; 203-207}}.</ref> во прв ред е секако ривалството со сограѓаните од Торино наречено [[Дерби дела Моле]].<ref>{{cita|Hazard, Gould|pp. 210-214}}.</ref> Потоа следува она со [[ФК Интер|Интер]] наречено [[Дерби на Италија]], кое датира од 1960-тите и повторно разгорено по судските одлуки во врска со [[Калчополи|италијанскиот фудбалски скандал од 2006 година]],<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2008/09/22-4377/Juve-Inter,+storia+di+una+rivalit%C3%A0|title=Juve-Inter, storia di una rivalità|date=22 settembre 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090930034634/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2008/09/22-4377/Juve-Inter%2C+storia+di+una+rivalit%C3%A0|archive-date=2009-09-30 }}</ref> покрај тоа, тука е и [[Дерби Јувентус-Милан|ривалството]] со [[ФК Милан|Милан]], и покрај тоа што двата клуба долго време одржуваат добри спортско-комерцијални односи со меѓусебна размена на играчи.<ref>{{cite news|author=Corrado Sannucci|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2003/05/15/juve-milan-la-sfida-infinita-storia-di.html|title=Juve e Milan, la sfida infinita: storia di rivalità e di campioni|publisher=la Repubblica|date=15 мај 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100106032252/http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2003/05/15/juve-milan-la-sfida-infinita-storia-di.html|archive-date=2010-01-06 |url-status=live}}</ref> Понови и поврзани со појавување на екипите во центарот на вниманието во текот 1980-тите, со последователна спортска борба за освојување на националната титула, се ривалството со навивачите на {{Fb team (N) Fiorentina}}, главно поврзано со борбата за шампионската титула во [[Серија А 1981-1982|сезоната 1981-1982]],<ref>{{cita|Hazard, Gould|pp. 200-201}}.</ref> и она со {{Fb team (N) Roma }}, која до средината на таа деценија била главен против кандидат на Јувентус во битката за титулата.<ref name="FIFA"/> Понатаму, не треба да се занемари ниту антагонизмот со {{Fb team (N) Napoli}}, кој постои уште од 1950-тите години, но кој се влошил на почетокот на третиот милениум.<ref>{{cita|Hazard, Gould|pp. 214-217}}.</ref> == Играчи == {{Main|Список на играчи на ФК Јувентус}} ===Моментален состав=== {{Fs start/Juventus}} {{Fs player|no=1|pos=GK|nat=ITA|name=[[Матија Перин]]}} {{Fs player|no=2|pos=DF|nat=SWE|name=[[Емил Холм]]}} {{Fs player|no=3|pos=DF|nat=BRA|name=[[Глеисон Бремер]]}} {{Fs player|no=4|pos=DF|nat=ITA|name=[[Федерико Гати]]}} {{Fs player|no=5|pos=MF|nat=ITA|name=[[Мануел Локатели]] {{Капитен}}}} {{Fs player|no=6|pos=DF|nat=ENG|name=[[Лојд Кели]] }} {{Fs player|no=7|pos=MF|nat=POR|name=[[Франсиско Консеисао]]}} {{Fs player|no=8|pos=MF|nat=NED|name=[[Тен Копмејнерс]]}} {{Fs player|no=9|pos=FW|nat=SRB|name=[[Душан Влаховиќ]]}} {{Fs player|no=10|pos=FW|nat=TUR|name=[[Кенан Јилдиз]]}} {{Fs player|no=11|pos=MF|nat=KOS|name=[[Едон Жегрова]]}} {{Fs player|no=13|pos=MF|nat=CIV|name=[[Жереми Бога]]}} {{Fs player|no=14|pos=FW|nat=POL|name=[[Аркадиуш Милик]]}} {{Fs mid/Juventus}} {{Fs player|no=15|pos=DF|nat=FRA|name=[[Пјер Калулу]]}} {{Fs player|no=16|pos=GK|nat=ITA|name=[[Микеле Ди Грегорио]]}} {{Fs player|no=17|pos=MF|nat=MNE|name=[[Василије Аџиќ]]}} {{Fs player|no=18|pos=MF|nat=SRB|name=[[Филип Костиќ]]}} {{Fs player|no=19|pos=MF|nat=FRA|name=[[Хефрен Тирам]]}} {{Fs player|no=20|pos=FW|nat=BEL|name=[[Лоис Опенда]]}} {{Fs player|no=21|pos=MF|nat=ITA|name=[[Фабио Мирети]]}} {{Fs player|no=22|pos=MF|nat=USA|name=[[Вестон Мекени]]}} {{Fs player|no=23|pos=GK|nat=ITA|name=[[Карло Пинсољо]]}} {{Fs player|no=27|pos=DF|nat=ITA|name=[[Андреа Камбјазо]]}} {{Fs player|no=30|pos=FW|nat=CAN|name=[[Џонатан Дејвид]]}} {{Fs player|no=32|pos=DF|nat=COL|name=[[Хуан Кабал]]}} {{Fs end}} == Тренери == {{Football Window|allign=left|width=50%|border=1px|col1=#000000|col2=#ffffff|col3=#ffffff|font-size=120%|titolo= Тренери на Јувентус|contenuto= {{Col-begin|width=100%}} {{Div col}} {{col-3}} *1907-1908 {{flagsport|ENG}} [[Хари Гудли]] *1911-1913 {{flagsport|ITA (1861-1946)}} ''Техничка комисија'' *1919-1920 {{flagsport|ITA (1861-1946)}} [[Џузепе Милано]] *1920-1923 {{flagsport|ITA (1861-1946)}} ''Техничка комисија'' *1923-1925 {{flagsport|HUN (1918-1940)}} [[Јено Кароли]] *1925-1926 {{flagsport|HUN (1918-1940)}} Јено Кароли *:{{flagsport|HUN (1918-1940)}} [[Јозеф Виола]] (привремен) {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{#tag:ref|Viola fu giocatore-allenatore della Juventus nello [[spareggio]] delle finali di Lega Nord contro il Bologna (1º agosto 1926), e nella doppia sfida della [[finalissima]] nazionale contro l'Alba Roma (8 e 22 agosto 1926), al posto del tecnico Károly improvvisamente morto il 25 luglio 1926, pochi giorni prima della succitata gara contro i felsinei, e per questo considerato il vincitore morale del campionato 1925-1926.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/club/trofei/scudetto/scudetto-1925-26.php|title=Scudetto 1925-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724002323/http://www.juventus.com/it/club/trofei/scudetto/scudetto-1925-26.php|archive-date=2015-07-24 }}</ref>|group=N}} *1926-1928 {{flagsport|HUN (1918-1940)}} Јозеф Виола *1928-1930 {{flagsport|SCO}} [[Џорџ Ејткен]] *1930-1934 {{flagsport|ITA (1861-1946)}} [[Карло Каркано]] {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} *1934-1935 {{flagsport|ITA (1861-1946)}} Карло Каркано (1.-8. коло) *:{{flagsport|ITA (1861-1946)}} [[Карло Бигато|Карло Бигато I]] (9.-30. коло) {{симбол2|Scudetto.svg|15}} *1935-1939 {{flagsport|ITA (1861-1946)}} [[Вирџинио Розета]] {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} *1939-1940 {{flagsport|ITA (1861-1946)}} [[Умберто Калигарис]] *1940-1941 {{flagsport|ITA (1861-1946)}} Умберто Калигарис (1.-2. коло) *::: {{flagsport|ITA (1861-1946)}} [[Федерико Мунерати]] (3.-30. коло) *1941-1942 {{flagsport|ITA (1861-1946)}} [[Џовани Ферари]] (1.-14. коло) *:{{flagsport|ITA (1861-1946)}} {{flagsport|ARG}} [[Луис Монти]] (15.-30. коло) {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} *1942-1946 {{flagsport|ITA (1861-1946)}} [[Феличе Борел|Феличе П. Борел II]] *1946-1947 {{flagsport|ITA}} {{flagsport|ARG}} [[Ренато Чезарини]] *1947-1948 {{flagsport|ITA}} {{flagsport|ARG}} Ренато Чезарини (1.-32. коло) *:{{flagsport|SCO}} [[Вилијам Чалмерс]] (33.-42. коло) *1948-1949 {{flagsport|SCO}} Вилијам Чалмерс *1949-1951 {{flagsport|ENG}} [[Џеси Карвер]] {{симбол2|Scudetto.svg|15}} *1951-1952 {{flagsport|ITA}} [[Лујџи Бертолини]] (1.-10. коло) *:{{flagsport|HUN (1949-1956)}} [[Ѓерѓ Шароши]] (11.-38. коло) {{симбол2|Scudetto.svg|15}} *1952-1953 {{flagsport|HUN (1949-1956)}} Ѓерѓ Шароши {{col-3}} *1953-1955 {{flagsport|ITA}} [[Алдо Оливиери]] *1955-1956 {{flagsport|ITA}} [[Сандро Пупо]] *1956-1957 {{flagsport|ITA}} Сандро Пупо (1.-28. коло) *:{{flagsport|ITA}} [[Теобалдо Депетрини]] (29.-34. коло) *1957-1958 {{flagsport|YUG (1943-1992)}} [[Љубиша Броќиќ]] {{симбол2|Scudetto.svg|15}} *1958-1959 {{flagsport|YUG (1943-1992)}} Љубиша Броќиќ (1.-8. коло) *:{{flagsport|ITA}} Теобалдо Депетрини (9.-34. коло) {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} *1959-1961 {{flagsport|ITA}} [[Карло Парола]] {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} *1961-1962 {{flagsport|CSK}} [[Јулиус Коростелев]] (1.-2. коло) *:{{flagsport|ITA}} Карло Парола (3.-34. коло) *1962-1963 {{flagsport|BRA (1960-1968)}} [[Пауло Амарал]] *1963-1964 {{flagsport|BRA (1960-1968)}} Пауло Амарал (1.-4. коло) *:{{flagsport|ITA}} [[Ералдо Монѕељо]] (5.-26. коло) *:{{flagsport|ITA}} [[Ерколе Рабити]] (27.-34. коло) *1964-1969 {{flagsport|PAR}} [[Ериберто Ерера]] {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} *1969-1970 {{flagsport|ARG}} [[Луис Карниља]] (1.-6. коло) *:{{flagsport|ITA}} Ерколе Рабити (7.-30. коло) *1970-1971 {{flagsport|ITA}} [[Армандо Пики]] (1.-18. коло) *:{{flagsport|CSK}} [[Честмир Вицпалек]] (19.-30. коло) *1971-1974 {{flagsport|CSK}} Честмир Вицпалек {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} *1974-1976 {{flagsport|ITA}} Карло Парола {{симбол2|Scudetto.svg|15}} *1976-1986 {{flagsport|ITA}} [[Џовани Трапатони]] {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} {{симбол2|Coppa Campioni.svg|15}} {{симбол2|Coppa delle Coppe.svg|12}} {{симбол2|Coppauefa.png|11}} {{симбол2|Supercoppa UEFA.svg|10}} {{симбол2|Trofeo Copa Intercontinental 1960-2004.png|8}} *1986-1988 {{flagsport|ITA}} [[Рино Марчези]] *1988-1990 {{flagsport|ITA}} [[Дино Ѕоф]] {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} {{симбол2|Coppauefa.png|11}} *1990-1991 {{flagsport|ITA}} [[Лујџи Мајфреди]] *1991-1994 {{flagsport|ITA}} Џовани Трапатони {{симбол2|Coppauefa.png|11}} {{col-3}} *1994-1998 {{flagsport|ITA}} [[Марчело Липи]] {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} {{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|8}} {{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|8}} {{симбол2|Coppa Campioni.svg|15}} {{симбол2|Supercoppa UEFA.svg|10}} {{симбол2|Trofeo Copa Intercontinental 1960-2004.png|8}} *1998-1999 {{flagsport|ITA}} Марчело Липи (1.-20. коло) *:{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] (21.-34. коло) *1999-2001 {{flagsport|ITA}} Карло Анчелоти {{симбол2|Intertoto.png|12}} *2001-2004 {{flagsport|ITA}} Марчело Липи {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|8}} {{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|8}} *2004-2006 {{flagsport|ITA}} [[Фабио Капело]] {{симбол2|Scudetto revoked.svg|15}} *2006-2007 {{flagsport|FRA}} [[Дидје Дешан]] (1.-40. коло) *:{{flagsport|ITA}} [[Џанкарло Корадини]] (41.-42. коло) *2007-2008 {{flagsport|ITA}} [[Клаудио Раниери]] *2008-2009 {{flagsport|ITA}} Клаудио Раниери (1.-36. коло) *:{{flagsport|ITA}} [[Чиро Ферара]] (37.-38. коло) *2009-2010 {{flagsport|ITA}} Чиро Ферара (1.-21. коло) *:{{flagsport|ITA}} [[Алберто Ѕакерони]] (22.-38. коло) *2010-2011 {{flagsport|ITA}} [[Лујџи Делнери]] *2011-2014 {{flagsport|ITA}} [[Антонио Конте]] {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|8}} {{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|8}} *2014-2019 {{flagsport|ITA}} [[Масимилијано Алегри]] {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Scudetto.svg|15}} {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} {{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|8}} {{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|8}} *2019-2020 {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Сари]] {{симбол2|Scudetto.svg|15}} *2020-2021 {{flagsport|ITA}} [[Андреа Пирло]] {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} {{симбол2|Supercoppa Italiana.svg|8}} *2021-2023 {{flagsport|ITA}} Масимилијано Алегри *2023-2024 {{flagsport|ITA}} Масимилијано Алегри (1.-36. коло) {{симбол2|Coccarda Coppa Italia.svg|15}} *:{{flagsport|URU}} [[Паоло Монтеро]] (37.-38. коло) *2024-2025 {{flagsport|ITA}} [[Тијаго Мота]] (1.-29. коло) *:{{flagsport|CRO}} [[Игор Тудор]] (од 30. коло) *2025-2026 {{flagsport|CRO}} [[Игор Тудор]] (1.-8. коло) *:{{flagsport|ITA}} [[Лучано Спалети]] (од 9. коло) {{col-end}} }} </div> {{clear}} ==Моментален тренерски штаб== Тренерски штаб за сезоната 2025-2026: [[Податотека:Luciano Spalletti 2024.jpg|thumb|right|[[Лучано Спалети]], моментален тренер (од ноември 2025).]] {| class="wikitable" style="background:#FFFFFF; width:450px;" |- class="hintergrundfarbe5" !style="background:#000000; color:#FFFFFF;| Функција !style="background:#000000; color:#FFFFFF;| Име |- | Главен тренер || {{flagsport|ITA}} [[Лучано Спалети]] |- | Помошник тренер || {{flagsport|ITA}} [[Марко Доменикини]] |- | Технички соработници || {{flagsport|ITA}} [[Алесандро Коласанте]]<br>{{flagsport|ITA}} [[Микеле Тројано]] |- | Тренер на голманите || {{flagsport|CRO}} Томислав Рогиќ<br>{{flagsport|ITA}} Томазо Орсини |- | Главен за атлетска подготовка || {{flagsport|ITA}} Симоне Фолети |- | Атлетски тренер || {{flagsport|ITA}} Андреа Петрузио |- | Главен анализатор || {{flagsport|ITA}} Рикардо Ширеја |- | Главен на медицинскиот оддел || {{flagsport|ITA}} Лука Стефанини |- | Клупски доктор || {{flagsport|ITA}} Марко Фрески |} == Титули == === Домашни натпреварувања === [[Податотека:Juventus Football Club - Scudetto 1997-98.jpg|thumb|Екипата на Јувентус од [[ФК Јувентус сезона 1997-1998|сезоната 1997-1998]], која го освоила 25-тото [[скудето]] во клупската историја.]] * '''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]] : 36''' ''(рекорд)'' :1905, 1925-1926, 1930-1931, 1931-1932, 1932-1933, 1933-1934, 1934-1935, 1949-1950, 1951-1952, 1957-1958 {{Златнаѕвезда}} :1959-1960, 1960-1961, 1966-1967, 1971-1972, 1972-1973, 1974-1975, 1976-1977, 1977-1978, 1980-1981, 1981-1982 {{Златнаѕвезда}}{{Златнаѕвезда}} :1983-1984, 1985-1986, 1994-1995, 1996-1997, [[Серија А 1997-1998|1997-1998]], 2001-2002, 2002-2003, [[Серија А 2011–2012|2011-2012]], [[Серија А 2012-2013|2012-2013]], [[Серија А 2013-2014|2013-2014]] {{Златнаѕвезда}}{{Златнаѕвезда}}{{Златнаѕвезда}} :[[Серија А 2014-2015|2014-2015]], [[Серија А 2015-2016|2015-2016]], [[Серија А 2016-2017|2016-2017]], [[Серија А 2017-2018|2017-2018]], [[Серија А 2018-2019|2018-2019]], [[Серија А 2019-2020|2019-2020]] * '''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Куп на Италија]] : 15''' ''(рекорд)'' : 1937–1938, 1941–1942, 1958–1959, 1959–1960, 1964–1965, 1978–1979, 1982–1983, 1989–1990, 1994–1995, [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|2014-2015]] {{Сребрена Ѕвездичка}} : [[Фудбалски куп на Италија 2015-2016|2015-2016]], [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|2016-2017]], [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|2017-2018]], [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|2020-2021]], [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|2023-2024]] * '''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]] : 9''' ''(рекорд)'' :1995, 1997, [[Суперкуп на Италија 2002|2002]], 2003, [[Суперкуп на Италија 2012|2012]], [[Суперкуп на Италија 2013|2013]], [[Суперкуп на Италија 2015|2015]], [[Суперкуп на Италија 2018|2018]], [[Суперкуп на Италија 2020|2020]] * '''{{Трофеј-Серија Б}} [[Серија Б]] : 1''' : 2006-2007. [[Податотека:Gianluca Vialli - Juventus FC - Champions League 1995-96.jpg|thumb|Тогшниот капитен на Јувентус, [[Џанлука Вијали]], го подига пехарот на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] освоен во [[УЕФА Лига на шампиони 1995/96|сезоната 1995-1996]].]] === Меѓународни натпреварувања === * '''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Куп на шампиони/Лига на шампиони]] : 2''' : [[Куп на шампиони 1984/85|1984–1985]], [[УЕФА Лига на шампиони 1995/96|1995–1996]] * '''[[Податотека:Coppacoppe.png|15px|Куп на победниците на куповите]] [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Куп на победниците на куповите]] : 1''' : 1983-1984. * '''[[Податотека:Coppauefa.png|15px|Куп на УЕФА]] [[Куп на УЕФА]] : 3''' : 1976-1977, 1989–1990, [[Куп на УЕФА 1992-1993|1992-1993]]. * '''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[УЕФА Супер Куп|Суперкуп на УЕФА]] : 2''' : 1984, 1996. * '''{{Трофеј-Интерконтинентален куп}} [[Интерконтинентален куп]] : 2''' : 1985, 1996. * '''{{Трофеј-Интертото куп}} [[Интертото куп]] : 1''' : 1999. === Младински натпреварувања === Младинскиот сектор на Јувентус е еден од најуспешните во својата категорија на национално ниво, со 9 титули [[Младински фудбалски првенства во Италија|Шампион на Италија]], и на меѓународно ниво, со повеќе од 100 официјални трофеи, вклучувајќи ги и оние на некои од најважните натпреварувања во светот во својата категоријата, како што е [[Турнир Вијареџо|Турнирот Вијареџо]], кој го освоиле 9 пати (рекорд кој го делат со Милан).<ref>{{cite web|url=http://www.viareggiocup.com/68-edizione/news-dal-torneo/678-la-juve-vince-la-68-viareggio-cup-la-gumina-capocannoniere-e-golden-boy-marson-miglior-portiere.html|title=La Juve vince la 68ª Viareggio Cup|date=30 март 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160402080657/http://www.viareggiocup.com/68-edizione/news-dal-torneo/678-la-juve-vince-la-68-viareggio-cup-la-gumina-capocannoniere-e-golden-boy-marson-miglior-portiere.html|archive-date=2016-04-02 |url-status=live}}</ref> Понатаму, тимот бил финалист на [[Blue Stars/FIFA Youth Cup]] ​​во 1962 година<ref>{{cite journal|language=en|url=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompovw/01/58/51/37/fs-212_01a_fbluestars.pdf|title=Blue Stars/FIFA Youth Cup|pages=7–8|publisher=Fédération Internationale de Football Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20130413064448/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompovw/01/58/51/37/fs-212_01a_fbluestars.pdf|archive-date=2013-04-13 |url-status=live}}</ref> и полуфиналист во [[УЕФА Младинска лига|УЕФА Младинската лига]] во сезоната 2021-2022.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/under-19-applausi-e-lacrime-ai-rigori-passa-il-benfica|title=Under 19, applausi e lacrime. Ai rigori passa il Benfica|date=2022-04-22}}</ref> == Младински сектор == {{main|Младински сектор на ФК Јувентус}} {{main|ФК Јувентус Некст Џен}} Младинскиот сектор на Јувентус е составен од 17 машки тимови кои се натпреваруваат на турнири од национално и меѓународно ниво во различни категории.<ref>{{cita|Prospetto informativo OPV 2007|p. 64}}.</ref> На нив, од сезоната 2018-2019 им бил придодаден [[Резервен тим|вториот тим]] до 23 години, [[ФК Јувентус Некст Џен|Јувентус Некст Џен]], регистриран во [[Серија Ц]] првенството<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/news/news/2018/la-seconda-squadra-bianconera---realt--.php|title=La seconda squadra bianconera è realtà!|date=3 август 2018|archivedate=https://web.archive.org/web/20180806160346/http://www.juventus.com/it/news/news/2018/la-seconda-squadra-bianconera---realt--.php}}</ref> и кој, со победата во [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија Серија Ц]] во својата втора година на активност, станал првиот ''Б тим'' во [[Фудбалот во Италија|историјата на италијанскиот фудбал]] кој освоил национален трофеј.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/under-23-storica-conquistata-la-coppa-italia-lega-pro|title=Under 23 storica: conquistata la Coppa Italia Serie C!|date=27 јуни 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200629072928/https://www.juventus.com/it/news/articoli/under-23-storica-conquistata-la-coppa-italia-lega-pro|archive-date=2020-06-29 |url-status=live}}</ref> == Спонзори == <div style="float:left; font-size:100%; width:350px; border:0px; padding:0px; margin-left:1em; margin-right:5px; margin-bottom:0px; text-align:left"> {{Football Window|allign=left|width=50%|logo=|border=1px|col1=#000000|col2=#FFFFFF|col3=#FFFFFF|font-size=120%|titolo= Спортска опрема|contenuto= * 1979-2000 {{flagsport|ITA}} [[Kappa (компанија)|Kappa]] * 2000-2003 {{flagsport|ITA}} [[Lotto Sport Italia|Lotto]] * 2003-2015 {{flagsport|USA}} [[Nike]] * 2015-денес {{flagsport|GER}} [[Adidas]] }} </div> <div style="float:left; font-size:100%; width:350px; valign:top; border:0px; padding:0px; margin-left:1em; margin-bottom:0px; text-align:left"> {{Football Window|allign=left|width=50%|logo=|border=1px|col1=#000000|col2=#FFFFFF|col3=#FFFFFF|font-size=120%|titolo= Спонзори на дресовите|contenuto= * 1979-1989 {{flagsport|ITA}} [[Indesit|Ariston]] * 1989-1992 {{flagsport|ITA}} [[UPIM]] * 1992-1995 {{flagsport|FRA}} [[Danone]] * 1995-1997 {{flagsport|JPN}} [[Sony]] * 1997-1998 {{flagsport|JPN}} [[Sony MiniDisc]] * 1998-2000 {{flagsport|ITA}} [[Sky Italia|Tele+ Digitale]] * 2000-2001 {{flagsport|ITA}} [[Sportal.com]] * 2001-2004 {{flagsport|ITA}} [[Fastweb]] * 2002-2007 {{flagsport|NED}} [[Tamoil]] * 2007-2010 {{flagsport|ITA}} [[New Holland Agriculture|New Holland]] * 2010-2012 {{flagsport|MLT}} [[BetClic]] * 2011-2012 {{flagsport|ITA}} [[Balocco]] * 2012-2024 {{flagsport|USA}} [[Jeep]] * 2024-денес {{flagsport|GBR}} [[Prime (пијалак)|Prime]] }} </div> {{clear}} ==Статистика и рекорди== {{Main|Статистика и рекорди на ФК Јувентус}} === Учество во првенства === {| class="wikitable" style="width:99%;text-align:center;" ! style="background:black; color:white" | Ниво ! style="background:black; color:white" | Категорија ! style="background:black; color:white" | Учества ! style="background:black; color:white; width:20%;"| Деби ! style="background:black; color:white; width:20%;"| Последна сезона ! style="background:black; color:white" | Вкупно |- |rowspan=5 | '''1º''' || '''Федерално првенство''' || '''2''' || [[Фудбалско првенство на Италија 1901|1901]] || [[Фудбалско првенство на Италија 1903|1903]] || rowspan=5 |'''112''' |- | '''Прима Категорија''' || '''9''' || [[Прима Категорија 1904|1904]] || [[Прима Категорија 1920-1921|1920-1921]] |- | '''Прима Дивизионе''' || '''5''' || [[Прима Дивизионе 1921-1922|1921-1922]] || [[Прима Дивизионе 1925-1926|1925-1926]] |- | '''Дивизионе Национале''' || '''4''' || [[Дивизионе Национале 1926-1927|1926-1927]] || [[Дивизионе Национале 1945-1946|1945-1946]] |- | '''Серија А''' || '''92''' || [[Серија А 1929-1930|1929-1930]] || [[Серија А 2024-2025|2024-2025]] |- style="background:#e9e9e9;" | '''2º''' || '''Серија Б''' || '''1''' || colspan=2 | [[Серија Б 2006-2007|2006-2007]] || '''1''' |} === Клупски рекорди === * Победи и порази: ** Највисока домашна победа: ***7.10.1928 Јувентус - [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] '''11-0''', [[Фудбалско првенство на Италија 1928-1929]], ***4.11.1928 Јувентус - [[УС Фјумана|Фјумана]] '''11-0''', [[Фудбалско првенство на Италија 1928-1929]] ** Највисока гостинска победа: ***6.1.1927 [[Чентезе Калчо|Ченто]] - Јувентус '''0-15''', [[Фудбалски куп на Италија 1926-1927]], второ коло ** Највисок домашен пораз: ***17.11.1912 Јувентус - [[ФК Торино|Торино]] '''0–8'''<ref name="match">Јувентус го одиграл овој натпревар со само десет играч во тимот.</ref>, [[Фудбалско првенство на Италија 1912-1913]] ** Највисок гостински пораз: ***14.1.1912 [[ФК Милан|Милан]] - Јувентус '''8-1'''<ref name=match/>, [[Фудбалско првенство на Италија 1911-1912]] * Најмногу освоени бодови во една сезона: ** 3 бода за победа: '''102''' во 38 натпревари ([[Серија А 2013-2014|2013-2014]]) ** 2 бода за победа: '''62''' во 38 натпревари ([[Серија А 1949-1950|1949-1950]]) * Најмногу победи во една сезона: '''33'''<ref name="Record in Serie A">Рекорд во Серија А.</ref> во 38 натпревари (2013–2014) * Најмногу победи на домашен терен во една сезона: 19<ref name="Record in Serie A">Рекорд во Серија А.</ref> во 19 натпревари (2013–2014) * Најмалку нерешени исходи во една сезона: '''3''' во 38 натпревари (2013–2014) * Најмногу нерешени исходи во една сезона: '''17''' во 34 натпревари ([[Серија А 1955–1956|1955-1956]]) * Најмалку порази во една сезона: '''0''' во 38 натпревари ([[Серија А 2011-2012|2011–2012]]) * Најмногу порази во една сезона: '''15''' во 38 натпрвари ([[Серија А 1961–1962|1961-1962]], [[Серија А 2009–2010|2009-2010]]) * Најмногу првенствени гола постигнати во една сезона: '''103''' во 38 натпревари ([[Серија А 1950–1951|1950-1951]]) * Најмалку првенствени гола постигнати во една сезона: '''28''' во 30 натпревари ([[Серија А 1938–1939|1938-1939]]) * Најмалку првенствени гола примени во една сезона: '''14'''<ref>Втор најдобар резултат во италијанскиот фудбал зад [[ФК Каљари|Каљари]] во сезоната 1969–1970 (11 примени гола во 30 натпревари).</ref> во 30 натпревари ([[Серија А 1981–1982|1981-1982]]) * Најмногу првенствени гола примени во една сезона: '''56''' во 34 натпревари ([[Серија А 1961–1962|1961-1962]]) * Најмногу победи во серија: '''15''', од 31.10.2015 (Јувентус - Торино 2-1) до 13.2.2016 (Јувентус - Наполи 1-0)<ref>Втор рекорд во лигата зад оној на [[ФК Интер|Интер]] (17) во сезоната 2006–2007.</ref> == Наводи == {{наводи|2}} == Нотес == <references group="N"/> == Библиографија == <!-- ВНИМАНИИЕ! ОВОЈ ПАСУС ОД СТАТИЈАТА НАДОПОЛНУВА НЕКОЈ НАВОДИ, ОДНОСНО СО КЛИКАЊЕ НА ИМЕТО НА АВТОРОТ ВО НАВОДОТ ВОДИ ОВДЕ И ПОКАЖУВА ОД КОЈА КНИГА Е НАВЕДЕНО. ВЕ МОЛАМ НЕ ГО БРИШЕТЕ ОВОЈ ПАСУС!--> * {{Cite book (bibliography) | coauthors=Luciana Manzo и Fulvio Peirone|url=http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/120/files/assets/common/downloads/publication.pdf|title=Sport a Torino. Luoghi, eventi e vicende tra Ottocento e Novecento nei documenti dell'Archivio Storico della Città|publisher=Archivio Storico Città di Torino|date=19 декември 2005 – 3 март 2006|cid=Manzo, Peirone|id=TO01465329}} * {{Cite book (bibliography) | coauthors=Nicola Tranfaglia и Pier Giorgio Zunino|title=Guida all'Italia contemporanea, 1861-1997|volume=4|publisher=Garzanti|година=1998|ISBN=88-11-34204-X|cid=Tranfaglia, ''et al.''}} * {{Cite book (bibliography) | coauthors=Renato Tavella и Franco Ossola|title=Il Romanzo della Grande Juventus|publisher=Newton & Compton|година=2003|cid=Tavella, Ossola|ISBN=88-8289-900-4}} * {{Cite book (bibliography) | coauthors=Patrick Hazard и David Gould|title=Three Confrontations and a Coda: Juventus of Turin and Italy|publisher=Oxford, Berg Publishers|година=2001|cid=Hazard, Gould|ISBN=1-85973-463-4}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Фудбал |image1=Soccer ball.svg |name2=Италија |image2=Flag of Italy.svg }} {{рв|Juventus|ФК Јувентус}} *{{Wikiquote-inline|Juventus F.C.}} *{{Official website|http://www.juventus.com/it/}} *{{Facebook|Juventus}} *{{Twitter|juventusfc}} *{{YouTube channel|channel=juventus|Juventus}} *[http://www.soccerway.com/teams/italy/juventus-fc/ Екипна страница] на soccerway *[http://www.goal.com/en/teams/italy/3/juventus/ Екипна страница] на goal *[http://www.juvefans.info/portal/index.php?mod=start Фан страна на Јувентус] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120815044351/http://www.juvefans.info/portal/index.php?mod=start |date=2012-08-15 }} {{избрана}} {{ФК Јувентус}} {{Серија А}} {{Сезони на ФК Јувентус}} {{Шампиони на Италија во фудбал}} {{Победници на Фудбалскиот куп на Италија}} {{Победници на Европскиот Куп на шампиони и Лигата на шампионите}} {{Г-14}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јувентус}} [[Категорија:ФК Јувентус| ]] [[Категорија:Торино]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Италија]] [[Категорија:Европски шампиони]] [[Категорија:Г-14 клубови]] akyd1kmq39mt1x9le1raeifqwoh45s9 0 17586 5578711 5540594 2026-06-18T22:39:05Z ~2026-35733-39 134307 Додадени официјални податоци за географијата и населението на селото. 5578711 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Пиринска Македонија| | слика мапа= | име=Покровник | општина=[[Општина Горна Џумаја]] | популација= | поштенски број= | надморска височина= | географска широчина= | географска должина= | веб= |name=Покровник|name_local=Покровник|lat_deg=41.97564421783935|lon_deg=23.05250564386216|municipality=[[Горна Џумаја (општина)|Горна Џумаја]]|area=18.6|elevation=338|population=923|population_as_of=2021|postal_code=2708}} '''Покровник''' — село во [[Горноџумајско]], [[Југозападна Бугарија]], денес во [[Општина Благоевград]] на [[Благоевградската област]], [[Бугарија]]. == Географија и местоположба == Селото Покровник се наоѓа на десната страна од реката [[Струма]], во непосредна близина на автомагистралата „Струма“. Од градот [[Горна Џумаја|Благоевград]] е оддалечен 5.1 километар југозападно, на надморска височина од 338 метри. Низ селото тече од запад кон исток десната притока на Струма Логодашка река (Четирка), која ја прима својата десна притока реката Поповка која доаѓа низ јужниот дел на селото. Надморската височина во центарот на селото кај црквата „Свети Пантелејмон“ е околу 342 м. Климата е континентално-медитеранска; почвите во земјата се претежно алувијални и исцедени.<ref>{{Наведено списание|date=2025-11-20|title=Голяма енциклопедия „България“|url=https://bg.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%E2%80%9E%D0%91%D1%8A%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F%E2%80%9C&oldid=12748018|journal=Уикипедия|language=bg|page=3485}}</ref> == Историја == == Стопанство == Атарот на селото зафаќа површина од 18.6км², кадешто на источната страна преовладува изграденото и обработливото земјиште, додека пак на остатокот има претежно пасишта со малку шуми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://land.copernicus.eu/en/products/corine-land-cover/clc2018|title=CORINE Land Cover 2018}}</ref> == Демографија == Според пописот од 2021 година, селото имало 923 жители, со густина на населеност од 49.6/км². Бројот на [[Население|населението]] на селото Покровник според пописите низ годините е следниов:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nsi.bg/nrnm/reports/population/list/3696|title=NRNM ::|work=www.nsi.bg|accessdate=2026-06-18}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.citypopulation.de/checkhuman.html?url=%2Fen%2Fbulgaria%2Fblagoevgrad%2F|title=City Population: Check for Humans|work=www.citypopulation.de|accessdate=2026-06-18}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Пописна година !Брой |- |[[1934]] |979 |- |[[1946]] |1098 |- |[[1956]] |963 |- |[[1965]] |753 |- |[[1975]] |869 |- |[[1985]] |865 |- |[[1992]] |850 |- |[[2001]] |855 |- |[[2011]] |891 |- |[[2021]] |923 |} Во пописот од 2011 година имало 891 жител, што значи дека во текот на една деценија имало стапка на раст на население од 0.3%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.citypopulation.de/en/bulgaria/blagoevgrad/blagoevgrad/57159__pokrovnik/|title=City population}}</ref> Бројот и учеството на [[Етничка група|етничките групи]] [[Попис од 2011 година во Бугария|според пописот од 2011 година]] е следниот:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pop-stat.mashke.org/bulgaria-ethnic-loc2011.htm|title=Ethnic composition of Bulgaria 2011|work=pop-stat.mashke.org|accessdate=2026-06-18}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! !Број на луге !Сподели (во %) |- !Вкупно !891 !100.00 |- |[[Бугари]] |818 |91.80 |- |[[Турци]] | - | - |- |[[Роми|Цигани]] |13 |1.45 |- |Други |3 |0.33 |- |Не се самоопределиле | - | - |- |Не одговориле |54 |6.06 |} == Општествени установи == == Самоуправа и политика == Поштенски број на селото е 2708. == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво == == Надворешни врски == {{ПМ-гео-никулец}} {{Општина Горна Џумаја}} [[Категорија:Општина Горна Џумаја]] [[Категорија:Села во Пиринска Македонија]] ivcqdta0j3rq2xhtgj6oftq6x0uqexe 1 21953 5578633 5173973 2026-06-18T14:42:58Z ~2026-35623-82 134286 /* Distortion of historical sources and fringe theories */ ново заглавие 5578633 wikitext text/x-wiki {{Страница за разговор}}[http://makedonskaistorija.info/macedon/ Македонска Историја] ==Untitled== Александар I, крал на Македонија: “Мажи од Атина, да не ја имав наголемо во срце добробитта на Грција не ќе дојдев тука да ви кажам.Но јас сум самиот Грк по потекло, и не би можел доброволно да ја видам Грција како ја менува слободата за ропство.Ако успеете во оваа војна, не заборавете да направите.Земете го во предвид ризикот кој го доживеав, од страст кон грчката кауза, да ве запознаам со она што Мардониус го има како намера, и да ве спасам од изненадување од варварите.Јас сум Александар од Македон.“ Herodotus, The Histories, 9.45, translated by G.Rawlinson (Говорејќи на Персијците) “Кажи му на твојот крал кој те прати како неговиот хеленски вицекрал од Македонија те прими гостопримливо.““ Herodotus V, 20, 4 (Loeb, A.D. Godley) Александар III: (Писмо кон кралот на Персија) “Твоите предци ја зазедоа Македонија и остатокот од Грција и ни направија нам голема штета, иако ние не ги повредивме претходно..............јас бев назначен за хегемон на Грците.“ (Arrian, Anabasis of Alexander II,14,4) “……………постојат грчки трупи, да бидеме сигурни, во персијска служба, но колку е различна нивната кауза од нашата!Тие ќе се борат за плата, и тоа не многу голема.Ние, наспроти тоа, ќе се бориме за Грција, и нашите срца ќе бидат во тоа.Што се однесува до нашите странски сили: Тракијците, Пајонците, Илирите, Агријаните-тие се најдобри и најсолидни војници на Европа,и тие ќе ги најдат за свои противници најслабите и најмеките од племињата на Азија.“ Arrian (The Campaigns of Alexander) Alexander talking to the troops before the battle. Book 2-7 Penguin Classics. Page 112. Translation by Aubrey De Seliucourt. “Тој (Александар) ја запали персијската палата, иако Пармениј го молеше да ја запази, образложувајќи дека не е право да ја уништува неговата сопственост, и дека Азијците нема да се посветат на него, ако изгледа одлучен да не владее со Азија, но само да пројде низ неа како освојувач. Но Александар одговори дека имаше намера да ги казни Персијците за нивната инвазија на Грција, уништувањето на Атина, горењето на храмовите, и сите видови ужасни работи направени на Грците: поради овие работи тој спроведуваше одмазда.“ [Arrian Anab. 3. 18. 11-12]. “Во оваа прилика, тој (Александар) направи многу долг говор на Тесалијците, и кога виде дека го охрабруваат со повици да ги води против варварите, го премести неговото копје во неговата лева рака и со десната се осврна кон боговите, како што Калистен ни кажува, молејќи им се, како да навистина потекнува Зевс, да ги одбрани и зајакне Грците.“ [Plutarch. Alexander (ed. Bernadotte Perrin) XXXIII] Говорејќи со Диоген: “Но тој кажа: “ако не бев Александар, требаше да бидам Диоген“, тоест "ако не беше мојата цел да ги комбинирам варварските работи со хеленските работи,да го пропатувам и цивилизирам секој континент, да ги барам најдалечните краеви на земја и на море, да ги оттуркам границите на Македонија до најдалечниот океан, и да го раширам и расеам благословот на хеленската правда и мир на секоја нација, не треба да бидам удоволен да седам тивко во луксуз на јалова сила.“ [Plutarch’s Moralia, On the Fortune of Alexander, 332A (Loeb, F.C Babbitt)] Посвета на Александар на божицата Атина: “Александар, син на Филип, и на Грците, освен Лакедамонците, од варварските жители на Азија.“ [Arrian, I, 16, 10] “Таму им се појави маж, носејќи грчка одежда и инаку облечен на грчки начин.Тие (Македонците) кои први го здогледаа кажаа дека се расплакаа, долку им беше чудно да после сите мизерии да видат Грк, и да чујат грчки.Тие го прашаа одкаде дојде, кој е тој.И тој кажа дека стана одвоен од кампот на Александар и дека кампот и самиот Александар, не беа многу далеку.Дерејќи се гласно и плескајќи со рацете го донесоа овој маж на Неарх.“ Arrian, “The Indica” XXXIII Околу 143/142 Дамон Македонецот, син на Никанор, од градот Тесалоника, плати со сопствени и подигна статуа од бакар во Олимпија во чест на К. Кекилус Метелус.На посветата на статуата тој ги пофали доброчинителствата на Квинтиус Метелус кон “Македонците и останатите Грци“. Статијата беше префрлена во статија со име Антички македонци,како што знам јас во сите научни и историски дела (и на македонски и на англиски јазик) и двата збора се пишуваат со голема буква. - [[Корисник:Македонец|Македонец]] 18:10, 23 декември 2006 (UTC) Во статијата експлицитно е напишано дека "/Античките Македонци/ зборувале на свој античко-македонски јазик кој бил различен од старо-грчкиот и бил неразбирлив за останатите народи".. Но доколку што знам јас, уште не е утврделе дека зборувале јазик неразбирлив за грците. Сите артефакти се на старогрчки. Не сакам да звучам глупаво, но напишаново не е потврдено.. НО ОК !!! Согласен сум да е напишано така ако сите сте согласни. Поздрав :Не, во право си. Ако видиш некој сличен момент што противречи на објективноста и неутралноста, слободно интервенирај. Поздрав. --[[Корисник:FlavrSavr|FlavrSavr]] 08:55, 31 јануари 2007 (UTC) :: Античките Македонци не говореле на старогрчки, а сите артефакти се на старогрчки бидејќи тој јазик бил во официјална државна употреба во тоа време. - [[Корисник:Македонец|Македонец]] 19:45, 31 јануари 2007 (UTC) *Доколку се во статијата стои како што вели [[Корисник:Македонец|Македонец]], мислам дека би било најповолно. Барем тоа дава извесна доза на кредибилитет на она што го тврдиме. --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]][[Разговор со корисник:Bjankuloski06|^{''разговор''}]] 23:34, 31 јануари 2007 (UTC) :Види, јас не тврдам (ниту мислам) дека античките Македонци зборувале старогрчки. И повеќето неутрални стручњаци не го тврдат тоа. Сепак, не мал дел од странските стручњаци тврдат дека античкиот македонски јазик бил или дијалект на старогрчкиот, или пак сроден јазик. Сите гледишта треба да бидат вклучени, според [[НГТ]]. --[[Корисник:FlavrSavr|FlavrSavr]] 10:24, 1 февруари 2007 (UTC) ::: Да не мешаме! Старо-грчкиот јазик бил во официјална употреба (администрација, училишта, финансии, монети, дипломатија) но народот по градовите и селата секако дека си зборувал на својот мајчин јазик. - [[Корисник:Македонец|Македонец]] 00:14, 2 февруари 2007 (UTC) == Молим, маанете таа ЛАГА! == Димитар Македонски бил првиот Македонец кој уште во 1871 година (16.2.1871) во својата статија весникот „Македонија“ по повод Македонското прашање запишал: „не зинала земјата па да ги голтне старите (античките) Македонци, ами тие се влеале во масата на овој народ (денешните Македонци)“. Оваа негова изјава се смета за прва изјава за етногенетскиот процес на мешање на Македонските Словени и Античките Македонци со кој е создаден современиот македонски народ. ТОВА НЕ Е ВЕРНО, ЕТО ИСТИНАТА: Секако дека не зинала земјата да ги голтне „тие стари Македонци“, но Димитар Василев Македонски (р. 1847 во с. Емборе Кајларско - убиен 1898 г. во Цариград) во својата статија „По македонскыйтъ въпросъ“ (По македонското прашање) напечатена во в. „Македонiя“ од 16.02.1871 г. кажува нешто сосема друго од тоа на кое алудира споменатиот член на МАНУ. Имено, во таа статија напишана во врска со отсуството на покана за учество на „Македонците“ на Архиепископскиот собор за уредувањето на Егзархијата, Д.В.Македонски до главниот редактор на весникот „Македонiя“ Петко Рачов Славејков (1827-1895) гневно пишува: „И поднаучете си малку историја, или барем научете ги каракеристиките на историјата и ќе се уверите дека Македонците не се Цинцари, ниту друг некој народ, но чисти Бугари како вас; оттаму ќе научите дека Македонците не се изгубиле од лицето на земјата, како што си дозволуваат некои да кажуваат, затоа што, колку што ние знаеме, тие не згрешиле некогаш до толку, што, да зине земјата и да ги голтне.“ (Фотокопија статијата во в. Македонiя од 16.02.1871) [[http://www.makedonskaistorija.com/media/1/20050707-DVM.jpg]] '''Цитираниот пасус од статијата на Димитар Василев Македонскый „По македонскыйтъ въпросъ“ напечатена во в. „Македонiя“ од 16.02.1871 г., во која не говои за „стари Македонци“, туку своите современици Македонци, кои според него биле: ''„чисти Българи“.'''''[[Корисник:Jingiby|Jingiby]] 18:08, 2 јуни 2007 (UTC) :Јас се сомневам во наводите / фотокопија од статија / бидеќи: ::-се презентирани на пробугарски веб сајт ::-многу лесно може да се направи фалсификат :Статијата ќе биде вратена во претходната состојба затоа што пишуваш на бугарски јазик а ова е македонско издание на википедија.--[[Корисник:Brest|brest]] 18:28, 2 јуни 2007 (UTC) Е оти? Покажи македонистките копия![[Корисник:213.130.72.22|213.130.72.22]] 11:03, 4 јуни 2007 (UTC) :Постојано бришете цел еден пасус а јас го враќам, а ваму протестирате дека се бришат факти. Па незнам кој тука брише? А изгледа дека знаете и да пишувате на македонски, само уште да се регистрирате!--[[Корисник:Brest|brest]] 15:04, 4 јуни 2007 (UTC) „И поднаучете си малку историја, или барем научете ги каракеристиките на историјата и ќе се уверите дека Македонците не се Цинцари, ниту друг некој народ, но чисти Бугари како вас; оттаму ќе научите дека Македонците не се изгубиле од лицето на земјата, како што си дозволуваат некои да кажуваат, затоа што, колку што ние знаеме, тие не згрешиле некогаш до толку, што, да зине земјата и да ги голтне.“ '''Димитар Василев Македонски''' (р. 1847 во с. Емборе Кајларско - убиен 1898 г. во Цариград)[[Корисник:Jingiby|Jingiby]] 17:56, 4 јуни 2007 (UTC) :Доколку текстот е таков како што Ти (Jingiby) цитираш, тој не би требало да се инкорпорира во статијата, бидејќи '''нема апсолутна врска со неа'''. А инаку твојата цел е ''deja vu''. Сфати, Википедија не е место за докажување на наводната "бугарштина" на Македонците. [[Корисник:Boyan|Boyan]] 18:53, 4 јуни 2007 (UTC) ==Апел== Апелирам да се престане со нерелевантни дискусии и мешања. Посоченава „проблематика“ е во доменот на славистиката, а не класичните студии - што е случај овде. Покрај тоа, Д.В. Македонски не е признаен историски извор. Се знае дека бугарите немаат врска со античките македонци. Единствената (потенцијална) врска меѓу нив може да постои до толку - во колку прабугарите подоцна се смешале со локалното македонско население (кое веќе било мешавина од антички македонци и надојдени словени). Но ова тврдење условува „македонштина“ на бугарите, а не обратно! Тоа би го оставиле за некоја друга прилика. Но македонската историографија е доволно разумна да смета дека со време, македонците и бугарите се подвоиле и еволуирале како два посебни народа, со свои карактеристики. Секое противење на ова, како што гледаме погоре, неизбежно резултира во штета на бугарската кауза. Затоа, молам да се престане со нерелевантни докажувања, неосановани противења и апсурдни „корекции“ на историјата. Во спротивно најавувам дисциплински мерки. П.С. Дали нашите корисници прават вака на вашите статии на бг Вики?--[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]][[Разговор со корисник:Bjankuloski06|^{''разговор''}]] 23:50, 4 јуни 2007 (UTC) :Мислам дека овие корисници и не ја посетуваат многу бг.Вики, а главна цел им е мк.Вики и "докажување" на великобугарскиот шовинизам, сето тоа проследено се емоционални изливи (како ''НЕ Е ИСТИНА!'', или корисникот [[Корисник:Елемаг|Елемаг]], кој еуфорично пишуваше дека ''ИСТИНАТА Е САМО ЕДНА!!!''). [[Корисник:Boyan|Boyan]] 08:03, 5 јуни 2007 (UTC) Сметам дека не можете да пишувате само псевдо - наука и да вините вистината дека ви пречи![[Корисник:Jingiby|Jingiby]] 11:24, 5 јуни 2007 (UTC) :Ама ти "истината" ја ставаш во контекст на бугарската историја, а зарем не си чул за [[:en:Anachronism|анахронизам]]? [[Корисник:Boyan|Boyan]] 12:22, 5 јуни 2007 (UTC) ::Уредувањата на овој корисник мене ми изгледа дека не се само од аспект на Бугарското искривување на историјата (што по дефиниција значи негирање на Македонската историја) туку работи и во интерес на Грчката пропаганда за Македонија. Што ќе рече дека овој корисник, кој најверојатно има уште неколку кориснички имиња а често уредува и анонимно, има основна цел да ја негира Македонската историја а не да пропагира своја историја, а уште помалку да застапува неутрална позиција.--[[Корисник:Brest|brest]] 12:39, 5 јуни 2007 (UTC) Многу е веројатно да е Грк. На англиската Википедија има доста Грци (повеќето се sockpuppets) кои знаат бугарски и ги демнат статиите поврзани со Македонија. [[Корисник:Boyan|Boyan]] 12:43, 5 јуни 2007 (UTC) --[[Корисник:Прокор|Прокор]] 21:16, 4 јули 2007 (UTC) ==what does that mean== И во првиот век од нашата ера, античко-римскиот историчар Тит Ливиј запишува дека Етолците, Акаранците и Македонците си го зачувале пелазгиот јазик и говорат еден ист јазик: Aetolos, Acarnanas, Macedonas eiusdem linguae hominess (Titus Livius, книга XXX, стр. 29). i can only understand "In the first century of our era, rimskiot-Roman historian Titus Livius zapišuva that Aetolians, Akarneans and Macedonians are the začuvale pelasgian language govorat one and the same language: Aetolos, Acarnanas, Macedonas eiusdem Linguae hominess (Titus Livius, book XXX, pp. 29 )." so Aetolos, Acarnanas, Macedonas what language does it say they spoke?[[User:CuteHappyBrute|CuteHappyBrute]] <small>([[User talk:CuteHappyBrute|разговор]])</small> 14:53, 31 октомври 2008 (UTC) ==Хелени, а не Елини == На старогрчки е Хелени, Елини е дериват од новогрчкиот. Во Историската литература исклучиво за старите грци се користи називот Хелени, сите други изрази се круциално погрешни... поздрав--Еден Македонец 08:38, 7 март 2010 (UTC) == Дали може да се утврди потеклото на еден народ и ако може, како се прави тоа? == {{Цитат| '''''Се разбира дека може. Тоа се прави со интердисциплинарни истражувања засновани врз строги научни методи, а не од новокомпонирани историчари и лаици по мас-медиуми, како што се прави тоа кај нас! А уште поважно е тоа да биде без диктат од политиката, што е многу тешко да се избегне во општества какво што е нашево. Политичкиот диктат не мора да биде директно упатен до научниците, многу често политичарите креираат клима која што ги насочува изучувањата или, пак, наметнува теми кои од научна гледна точка не се толку важни, но затоа им се важни на политичарите, првенствено заради останување на власт. За жал, кај нас не само што нема доволен број стручњаци за ова прашање (за историја, епиграфика, ономастика, етнологија, археологија, антропологија и др., дури има и непокриени научни области, како што се палеографија, сфрагистика, хералдика, нумизматика и др.), туку нема никакви услови за работа. И кога една тема е конјуктурна и исполитизирана, како оваа со потеклото, со неа почнуваат да се “занимаваат“ квазинаучниците наместо квалитетно образован кадар.''''' }} {{Цитат| ''' Етногенезата на секој народ е многу сложен процес за да може да се објасни во неколку реченици. Она што мора јасно да се каже е методолошкиот пристап во изучувањето на ова прашање... Одговорот на тоа кој се живеел во Македонија зависи од периодот: сигурно дека жителите во старото камено време не се истите со оние во античкиот период и од средновековието, а уште помалку со оние од последниве векови и поврзувањето на палеолитските луѓе со денешниве не само што е смешно и нарцисоидно (ние сме стари, односно најстари) туку е и опасно, зашто води кон фашизоидно однесување'''.<ref>[http://www.tribune-eu.com/?page=read_news&id=5243&PHPSESSID=acf6a728a556a8fd9672ac571e9fbde4 Наде Проева, професор по историја на стариот Исток, Нема наука кога има “интелектуална проституција”, Трибуне, Број: 220, Издание: 15/5/2009.]</ref>}} {{Цитат| '''Веднаш да кажам дека имуногенетските испитувања било каде во Светот, па и кај нас се показател на антрополошките карактеристики, но никако и национално обележје. Не може да прифатам дека најчестата појава на еден ген во едно подрачје значи национално обележје... Таквите заклучоци, благо кажано, се политички толкувања на генетските податоци и им нанесуваат ненадоместлива штета на научните и медицинските истражувања кај нас и во Светот... Нашите испитувања покажаа голема шареноликост во нашите гените што укажува на висок степен на мешање на нашиот народ со околните народи... Нашите испитувања не покажуваат дека постои "македонски" ген. '''.<ref>[http://star.vest.com.mk/default.asp?id=26372&idg=2&idb=545&rubrika=Revija ВРЕВА И КОНТРОВЕРЗИ ОКОЛУ ПОСЛЕДНОТО ИСТРАЖУВАЊЕ ЗА ГЕНЕТСКИТЕ СЛИЧНОСТИ МЕЃУ МАКЕДОНЦИТЕ И ГРЦИТЕ. Генот не е национално обележје. проф. д-р Мирко Спироски, ВЕСТ, Година: 2 Број:545 Сабота 5/4/2002.]</ref>}} == Референци == <references/> == Јазик == Во научната јавност скоро ништо не се знае за старомакедонскиот, освен имињата на кралевите. Исто така нема денес документи на јазикот и не може да се тврди дека е исклучиво староеленски или тракиски. Постојат над шест теории за истиот и нема согласност за класификацијата. Грчката теорија е нова, неприфатена и не се користи како докажан и релевантен извор во науката. Поради тоа, не комплицирајте за јазикот во статијата. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 13:36, 7 септември 2011 (CEST) ::Плус додадов и добра веродостојна референца.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 13:50, 7 септември 2011 (CEST) == Територија на Античка Македонија == Локацијата на регионот Македонија била променувана неколку пати во текот на историјата. Пред неговото проширување под Филип II, Античка Македонија, на која модерниот регионот должи своето име, била сместена, речиси целосно во рамките на централни и западните делови на тековната грчка провинција Македонија. Поголемиот дел от денешната Република Македонија била под Античка Пајонија. Во втори век пр.н.е. во Македонија били опфатени приближно и другите области каде што се смета регионот денеска, со исклучок на северните делови од денешната Република Македонија. Сепак кога во 359/8 год. пр.н.е Филип II ја покорил Пајонија и наметнал само вазални односи. И покрај формалната зависност на Пајонија од Античка Македонија, на власт останала истата кралска куќа на чие чело стоел синот на Агис, Ликеј и т.н. Не може да се тврди дека денешната Република совпада со античката земја. [[User:Jingiby|Jingiby]] <small>([[User talk:Jingiby|разговор]])</small> 14:10, 18 јануари 2015 (CET) == Ridiculous == The entire academic world supports the fact that the ancient Macedonians were a greek ethnos. Coincidentally, only "North Macedonian" Wikipedia claims the opposite (how strange, lol). Among other things, the page cites very few sources (entire paragraphs lack them). Who on Earth manages North Macedonia's Wikipedia? Целиот академски свет го поддржува фактот дека античките Македонци биле грчки етнос. Случајно, само „Северномакедонска“ Википедија го тврди спротивното (колку чудно, леле). Меѓу другото, страницата цитира многу малку извори (недостигаат на цели параграфи). Кој на Земјата управува со Википедија на Северна Македонија? [[User:Okapi Coinvolto|Okapi Coinvolto]] <small>([[User talk:Okapi Coinvolto|разговор]])</small> 21:03, 28 февруари 2024 (CET) == Distortion of historical sources and fringe theories == Hello. I would like to report a serious issue regarding the text about the ethnic origins of Ancient Macedonians. The section relies heavily on historical revisionism, "fringe theories," and the direct distortion of ancient sources, which violates Wikipedia's core policies on '''Neutral Point of View (NPOV)''' and '''No Original Research (NOR)'''. Specifically: * '''Distortion of Livy:''' The text claims that Livy (Book 31, 29) links Macedonians to a "Pelasgian language." In reality, the original Latin text states ''"Aetolos, Acarnanas, Macedonas eiusdem linguae homines"'' (men of the same language). Since Acarnanians and Aetolians were indisputably Greek-speaking tribes, Livy confirms the Macedonians spoke Greek. The word "Pelasgian" was entirely fabricated by the editor. * '''Political Rhetoric as Fact:''' Citing Demosthenes' political speeches (''Philippics'') to prove genetic or ethnic divergence is unacademic. Demosthenes was an Athenian politician using wartime propaganda, whereas the global academic consensus (and the modern Prespa Agreement) fully acknowledges the Greek character of Ancient Macedonia. * '''Admission of Bias:''' The text itself quotes local authors admitting that their work is politically directed (''"all scientific and intellectual energy is directed towards the third position, with the purpose of proving that we are a distinct and ancient ethnicity"''). This is a direct admission of non-neutral, politically motivated editing. Wikipedia is an encyclopedia based on global academic consensus, not local nationalist narratives. I request that this section be heavily revised or removed to reflect mainstream international historiography. Thank you. [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-35623-82|&#126;2026-35623-82]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-35623-82|разговор]]) 16:42, 18 јуни 2026 (CEST) 4ocjbbkcntv79j9wywgiub3g430amci 0 26384 5578733 5272565 2026-06-19T01:35:07Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - своите наместо својте 5578733 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 1998 | year = | image = 1998 FIFA World Cup.png | size = 280px | caption = Официјално лого | country = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | other_titles = Coupe du Monde - France 98 | num_teams = 32 | champion = Франција | count = 1. титула | second = Бразил | third = Хрватска | fourth = Холандија | matches = 64 | goals = 169 | attendance = {{#expr: 80000 + 29800 + 31800 + 33500 + 29800 + 38100 + 55000 + 35500 + 39100 + 77000 + 33500 + 30600 + 38100 + 54587 + 39100 + 45500 + 31800 + 35500 + 30600 + 29800 + 33500 + 80000 + 45500 + 30600 + 35500 + 31800 + 55000 + 38100 + 45500 + 39100 + 29800 + 33500 + 80000 + 35500 + 55000 + 30600 + 39100 + 31800 + 33500 + 38100 + 30600 + 45500 + 35500 + 29800 + 31800 + 39100 + 38100 + 77000 + 55000 + 45500 + 31800 + 77000 + 29800 + 33500 + 31800 + 30600 + 77000 + 35500 + 55000 + 39100 + 54000 + 76000 + 45500 + 80000}} | top_scorer = {{flagsport|CRO}} [[Давор Шукер]] (6 гола) | player = {{flagsport|BRA}} [[Роналдо]] | goalkeeper = {{flagsport|FRA}} [[Фабиен Бартез]] | young_player = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Овен]] | fair_play = {{fb|ENG}} <br /> {{fb|FRA}} | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] }} '''Светското првенство во фудбал 1998 година''' било 16-тото [[Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кои ги минале квалификациите. Првенството се одржало во [[Франција]] од 10 јуни до 12 јули 1998 година. Земјата-домаќин била избрана од страна на ФИФА по втор пат во историјата на натпреварувањето, совладувајќи го Мароко во процесот на наддавање. Така, Франција добила можност вторпат да го организира првенството (првиот бил во [[Светско првенство во фудбал 1938|1938]] година), а по деветти пат тој се одржал во Европа. Ова било првото Светско првенство што се одржало под претседателство на [[Сеп Блатер]]. Со времетраење од 32 дена, ова бил најдолгиот мундијал во историјата. [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998|Квалификациите]] започнале во март 1996 и завршиле во ноември 1997. Ова првенство било првото на кое групната фаза била проширена од 24 на 32 екипи, со осум групи од по четири екипи. Вкупниот број натпревари на турнирот биле 64, кои се одиграле на 10 стадиони во 10 градови домаќини, а воведниот и завршниот натпревар биле одиграни на новоизградениот [[Стад де Франс]], во [[Сен Дени]]. Титулата на ова првенство му припаднала на домаќинот, репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]], која во [[Финале на Светското првенство во фудбал 1998|финалето]] го победила [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] со резултат 3-0. Тоа била прва титула за Франција, со што тие станале седма земја која триумфирала на Светското првенство во фудбал и шестата нација на која тоа и успеало на домашно тло (по [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]], [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]], [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]], [[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]] и [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]). == Изборот на домаќин == Одлуката за организаторот на светското првенство била донесена во јули 1992 година. Кандидати за организација на светското првенство биле: [[Франција]], [[Мароко]] и [[Швајцарија]]. Во [[Цирих]] на 1 јули 1992 година, [[ФИФА]] и го доделила организаторството на Франција. Франција во гласањето го победила Мароко со 12 гласа наспроти 7. Швајцарија не ги исполнила потребните барања па поради тоа не била вклучена во гласањето.<ref name="FIFA World Cup™ host announcement decision, fifa.com">{{cite web |url=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/fs-201_13a_fwc-bidding.pdf |title=FIFA World Cup™ host announcement decision |work=FIFA.com |language=en |accessdate=2 март 2014 |archive-date=2019-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412114258/https://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/fs-201_13a_fwc-bidding.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" style="margin:auto;margin:0.5em" |- ! colspan="4" style="text-align:center"| Резултати од гласањето<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/fs-201_13a_fwc-bidding.pdf |title=FIFA World Cup™ host announcement decision |publisher=FIFA |access-date=15 July 2012 |archive-date=2019-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412114258/https://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/fs-201_13a_fwc-bidding.pdf |url-status=dead }}</ref> |- !Држава !Рунда 1 |- | {{flagsport|FRA}} Франција || '''12''' |- | {{flagsport|MAR}} Мароко || 7 |} == Квалификации == {{Главна|Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998}} Од вкупно 174 репрезентации колку се пријавиле за учество на светското првенство, 172 учествувале во квалификациите за завршниот турнир додека само [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] како организатор на турнирот и [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] како актуелен шампион имале обезбедено учество на светското првенство. Останатите 30 репрезентации учеството го обезбедиле преку квалификациите. Четири репрезентации за првпат се квалификувале на Светско првенство во нивната историја: [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]], [[Фудбалска репрезентација на Јамајка|Јамајка]], [[Фудбалска репрезентација на Јапонија|Јапонија]] и [[Фудбалска репрезентација на Јужноафриканската Република|Јужноафриканска Република]]. [[Фудбалска репрезентација на Иран|Иран]] и [[Фудбалска репрезентација на Тунис|Тунис]] се квалификувале на СП по првпат после [[Светско првенство во фудбал 1978|1978]] година, додека [[Фудбалска репрезентација на Парагвај|Парагвај]] и [[Фудбалска репрезентација на Данска|Данска]] првпат се квалификувале по [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]] година. Домаќинот Франција, исто така, се вратил на завршницата на светските првенства по 12 години (ги пропуштиле претходните две првенства). Меѓу поквалитетните репрезентации кој не успеале да се пласираат на првенството биле: [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] (кој пропуштиле второ првенство по ред) како и трето пласираната репрезентација на [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство 1994]] во [[САД]] - репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]]. [[Фудбалска репрезентација на Русија|Русија]] не успеала да се квалификува на првенството за првпат по 1978 година. Највисоко рангираната екипа што не се квалификувала била [[Фудбалска репрезентација на Чешка|Чешка]] (рангирана на 3. место), додека најниско рангираната екипа која се квалификувала била [[Фудбалска репрезентација на Нигерија|Нигерија]] (рангирана на 74. место). ===Квалификувани репрезентации и начин на квалификување=== {{-}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" width=100% |- ! Репрезентација ! Се квалификвале како: ! Дата на квалификување ! Конфедерација ! Број на настапи ! Последно учество<br>на СП ! Најголем успех<br>на СП |- |align="left"|{{fb|FRA}} || align="left"|Домаќин || 1 јули [[1992]] || [[УЕФА]] || 10 || [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]] || Трето место ([[Светско првенство во фудбал 1958|1958]], [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]]) |- |align="left"|{{fb|BRA}} || align="left"|Бранител на титулата || 17 јули [[1994]] || [[КОНМЕБОЛ]] || 16 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1958|1958]], [[Светско првенство во фудбал 1962|1962]], [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]) |- |align="left"|{{fb|MAR}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - КАФ#Втора рунда|групата Е во втората рунда на КАФ квалификациите]] || 26 април [[1997]] || [[КАФ]] || 4 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || Осминафинале ([[Светско првенство во фудбал 1986|1986]]) |- |align="left"|{{fb|TUN}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - КАФ#Втора рунда|групата Б во втората рунда на КАФ квалификациите]] || 8 јуни [[1997]] || [[КАФ]] || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1978|1978]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1978|1978]]) |- |align="left"|{{fb|RSA}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - КАФ#Втора рунда|групата Ц во втората рунда на КАФ квалификациите]] || 16 август [[1997]] || [[КАФ]] || 1 || - || - |- |align="left"|{{fb|CMR}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - КАФ#Втора рунда|групата Д во втората рунда на КАФ квалификациите]] || 17 август [[1997]] || [[КАФ]] || 4 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 1990|1990]]) |- |align="left"|{{fb|NOR}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - УЕФА#Група 3|групата 3 во УЕФА квалификациите]] || 20 август [[1997]] || [[УЕФА]] || 3 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || Осминафинале ([[Светско првенство во фудбал 1938|1938]]) |- |align="left"|{{fb|ROU}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - УЕФА#Група 8|групата 8 во УЕФА квалификациите]] || 20 август [[1997]] || [[УЕФА]] || 8 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]) |- |align="left"|{{fb|NED}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - УЕФА#Група 7|групата 7 во УЕФА квалификациите]] || 6 септември [[1997]] || [[УЕФА]] || 7 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || Финале ([[Светско првенство во фудбал 1974|1974]] и [[Светско првенство во фудбал 1978|1978]]) |- |align="left"|{{fb|ARG}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - КОНМЕБОЛ|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 10 септември [[1997]] || [[КОНМЕБОЛ]] || 12 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || Победник ([[Светско првенство во фудбал 1978|1978]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]]) |- |align="left"|{{fb|AUT}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - УЕФА#Група 4|групата 4 во УЕФА квалификациите]] || 10 септември [[1997]] || [[УЕФА]] || 7 || [[Светско првенство во фудбал 1990|1990]] || Трето место ([[Светско првенство во фудбал 1954|1954]]) |- |align="left"|{{fb|BUL}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - УЕФА#Група 5|групата 5 во УЕФА квалификациите]] || 10 септември [[1997]] || [[УЕФА]] || 7 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || Четврто место ([[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]) |- |align="left"|{{fb|ESP}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - УЕФА#Група 6|групата 6 во УЕФА квалификациите]] || 24 септември [[1997]] || [[УЕФА]] || 10 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || Четврто место ([[Светско првенство во фудбал 1950|1950]]) |- |align="left"|{{fb|MEX}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - КОНКАКАФ#4. круг|4. круг на КОНКАКАФ квалификациите]] || 5 октомври [[1997]] || [[КОНКАКАФ]] || 11 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]]) |- |align="left"|{{fb|NGA}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - КАФ#Втора рунда|групата А во втората рунда на КАФ квалификациите]] || 8 октомври [[1997]] || [[КАФ]] || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || Осминафинале ([[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]) |- |align="left"|{{fb|DEN}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - УЕФА#Група 1|групата 1 во УЕФА квалификациите]] || 11 октомври [[1997]] || [[УЕФА]] || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]] || Осминафинале ([[Светско првенство во фудбал 1986|1986]]) |- |align="left"|{{fb|ENG}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - УЕФА#Група 2|групата 2 во УЕФА квалификациите]] || 11 октомври [[1997]] || [[УЕФА]] || 10 || [[Светско првенство во фудбал 1990|1990]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1966|1966]]) |- |align="left"|{{fb|GER}}{{efn|До [[1990]] година учествувале како [[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]].}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - УЕФА#Група 9|групата 9 во УЕФА квалификациите]] || 11 октомври [[1997]] || [[УЕФА]] || 14 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1954|1954]], [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]], [[Светско првенство во фудбал 1990|1990]]) |- |align="left"|{{fb|SCO}} || align="left"|[[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - УЕФА#Поредок на второпласираните репрезентации|Најдобра второпласирана репрезентација во УЕФА квалификациите]] || 11 октомври [[1997]] || [[УЕФА]] || 8 || [[Светско првенство во фудбал 1990|1990]] || Групна фаза (7 пати) |- |align="left"|{{fb|PAR}} || align="left"|Второпласирани во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - КОНМЕБОЛ|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 12 октомври [[1997]] || [[КОНМЕБОЛ]] || 5 || [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]] || Осминафинале ([[Светско првенство во фудбал 1986|1986]]) |- |align="left"|{{fb|COL}} || align="left"|Третопласирани во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - КОНМЕБОЛ|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 12 октомври [[1997]] || [[КОНМЕБОЛ]] || 4 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || Осминафинале ([[Светско првенство во фудбал 1990|1990]]) |- |align="left"|{{fb|KOR}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - АФК#Втора рунда|групата Б во втората рунда на АФК квалификациите]] || 18 октомври [[1997]] || [[АФК]] || 5 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1954|1954]], [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], [[Светско првенство во фудбал 1990|1990]] и [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]) |- |align="left"|{{fb|USA}} || align="left"|Второпласирани во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - КОНКАКАФ#4. круг|4. круг на КОНКАКАФ квалификациите]] || 9 ноември [[1997]] || [[КОНКАКАФ]] || 6 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || Трето место ([[Светско првенство во фудбал 1930|1930]]) |- |align="left"|{{fb|JAM}} || align="left"|Третопласирани во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - КОНКАКАФ#4. круг|4. круг на КОНКАКАФ квалификациите]] || 9 ноември [[1997]] || [[КОНКАКАФ]] || 1 || - || - |- |align="left"|{{fb|SAU}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - АФК#Втора рунда|групата А во втората рунда на АФК квалификациите]] || 12 ноември [[1997]] || [[АФК]] || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || Осминафинале ([[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]) |- |align="left"|{{fb|CRO}} || align="left"|Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - УЕФА#Бараж|втората рунда на УЕФА квалификациите]] || 15 ноември [[1997]] || [[УЕФА]] || 1 || - || - |- |align="left"|{{fb|ITA}} || align="left"|Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - УЕФА#Бараж|втората рунда на УЕФА квалификациите]] || 15 ноември [[1997]] || [[УЕФА]] || 14 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1934|1934]], [[Светско првенство во фудбал 1938|1938]], [[Светско првенство во фудбал 1982|1982]]) |- |align="left"|{{fb|BEL}} || align="left"|Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - УЕФА#Бараж|втората рунда на УЕФА квалификациите]] || 15 ноември [[1997]] || [[УЕФА]] || 10 || [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] || Четврто место ([[Светско првенство во фудбал 1986|1986]]) |- |align="left"|{{fb|SCG|name=СР Југославија}}{{efn|До [[1990]] година учествувале како [[Фудбалска репрезентација на Југославија|СФРЈ]].}} || align="left"|Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - УЕФА#Бараж|втората рунда на УЕФА квалификациите]] || 15 ноември [[1997]] || [[УЕФА]] || 1 || - || - |- |align="left"|{{fb|CHL}} || align="left"|Четвртопласирани во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - КОНМЕБОЛ|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 16 ноември [[1997]] || [[КОНМЕБОЛ]] || 7 || [[Светско првенство во фудбал 1982|1982]] || Трето место ([[Светско првенство во фудбал 1962|1962]]) |- |align="left"|{{fb|JPN}} || align="left"|Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - АФК#Плејоф|плејофот во АФК квалификациите]] || 16 ноември [[1997]] || [[АФК]] || 1 || - || - |- |align="left"|{{fb|IRN}} || align="left"|[[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998 - плејоф (АФК - ОФК)|Победник на плејофот АФК-ОФК]] || 29 ноември [[1997]] || [[АФК]] || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1978|1978]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1978|1978]]) |} {{белешки}} ===Квалификувани репрезентации по конфедерации=== Следниве 32 репрезентации, се квалификувале за Светското првенство. {{col-begin}} {{col-4}} ;[[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998#АФК|АФК]] (4) * {{fb|IRN}}&nbsp;(42) * {{fb|JPN}}&nbsp;(12) * {{fb|SAU}}&nbsp;(34) * {{fb|KOR}}&nbsp;(20) ;[[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998#КАФ|КАФ]] (5) * {{fb|CMR}}&nbsp;(49) * {{fb|MAR}}&nbsp;(13) * {{fb|NGA}}&nbsp;(74) * {{fb|RSA}}&nbsp;(24)&nbsp; * {{fb|TUN}}&nbsp;(21) ;[[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998#ОФК|ОФК]] (0) * ''Нема квалификувани'' {{col-4}} ;[[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998#КОНКАКАФ|КОНКАКАФ]] (3) * {{fb|JAM}}&nbsp;(30) * {{fb|MEX}}&nbsp;(4) * {{fb|USA}}&nbsp;(11) ;[[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998#КОНМЕБОЛ|КОНМЕБОЛ]] (5) * {{fb|ARG}}&nbsp;(6) * {{fb|BRA}}&nbsp;(1) * {{fb|CHI}}&nbsp;(9) * {{fb|COL}}&nbsp;(10) * {{fb|PAR|1990}}&nbsp;(29) {{col-4}} ;[[Квалификации за Светско првенство во фудбал 1998#УЕФА|УЕФА]] (15) * {{fb|AUT}}&nbsp;(31) * {{fb|BEL}}&nbsp;(36) * {{fb|BUL}}&nbsp;(35) * {{fb|CRO}}&nbsp;(19) * {{fb|DEN}}&nbsp;(27) * {{fb|ENG}}&nbsp;(5) * {{fb|FRA}}&nbsp;(18) (домаќин) * {{fb|GER}}&nbsp;(2) * {{fb|ITA}}&nbsp;(14) * {{fb|NED}}&nbsp;(25) * {{fb|NOR}}&nbsp;(7) * {{fb|ROU}}&nbsp;(22) * {{fb|SCO}}&nbsp;(41) * {{fb|SPA}}&nbsp;(15) * {{fb|SCG|name=СР Југославија}} &nbsp;(8) {{col-4}} [[File:1998 world cup qualification.png|thumb|upright=1.4|{{legend|#000cff|Репрезентации кои се квалификувале}} {{legend|#ffb400|Репрезентации кои не се квалификувале}} {{legend|black|Репрезентации кои не учествувале}} {{legend|#ababab|Земји кои не се членки на ФИФА}}]] {{col end}} == Ждрепка == [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]], [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]], [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]], [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]], [[Фудбалска репрезентација на Романија|Романија]] и [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] биле поставени за носители, заедно со бранителот на титулата [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] и домаќинот [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]]. За првпат во историјата извлекувањето на групите било изведено на фудбалски стадион - тоа бил стадионот [[Стадион Велодром|Велодром]] во [[Марсеј]], на [[4 декември]] [[1997]] година. {| class="wikitable plainlist" |- ! style="width:25%" | Шешир 1 ! style="width:25%" | Шешир 2 ! style="width:25%" | Шешир 3 ! style="width:25%" | Шешир 4 |- style="vertical-align:top" | * {{fb|FRA}} <small>(домаќин)</small> * {{fb|BRA}} <small>(шампион 1994)</small> * {{fb|ARG}} * {{fb|GER}} * {{fb|ITA}} * {{fb|ROU}} * {{fb|NED}} * {{fb|ESP}} | * {{fb|AUT}} * {{fb|ENG}} * {{fb|BEL}} * {{fb|BUL}} * {{fb|DEN}} * {{fb|NOR}} * {{fb|SCG|name=СР Југославија}} * {{fb|CRO}} * {{fb|SCO}} | * {{fb|IRN}} * {{fb|JPN}} * {{fb|KOR}} * {{fb|COL}} * {{fb|PAR}} * {{fb|KSA}} * {{fb|CHI}} | * {{fb|JAM}} * {{fb|RSA}} * {{fb|CMR}} * {{fb|MAR}} * {{fb|MEX}} * {{fb|NGA}} * {{fb|USA}} * {{fb|TUN}} |} ==Преглед на првенството== *'''Општо''' Форматот на натпреварување на првенството бил поинаков од оној на [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство 1994 година]] бидејќи на овој мундијал се натпреварувале 32 репрезентации наместо претходните 24. Сите 32 репрезентации биле поделени во осум групи од по четири екипи. Победниците на групите, како и второпласираните продолжувале понатаму во осминафиналето. За разлика од првенствата кои се одржале во периодот помеѓу 1986 и 1994 година на овој турнир не постоела можност третопласираните екипи да поминат понатаму. Било уведено и правилото [[златен гол]] кое се применувало во случај кога регуларниот дел од натпреварот ќе завршел нерешено. Почнувајќи од ова првенство, репрезентациите морале да патуваат од еден град во друг за да ги играат своите натпревари во групната фаза на натпреварувањето, бидејќи различни стадиони во различни градови биле домаќини на натпреварите од групите. Исто така, бил уведeн и електричниот семафор со кој четвртиот судија го покажувал надополнетото време и замените. *'''Групна фаза''' Мундијалот бил отворен со натпреварот меѓу [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] и [[Фудбалска репрезентација на Шкотска|Шкотска]], кој завршил со победа на бранителот на титулата со 2-1. [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] го напрвила најголемото изненадување во групата А со победата над Бразил со 2-1, во последното коло постигнувајќи два гола во завршницата од натпреварот за да дојдат до целосен пресврт. Таа победа им овозможила на норвежаните како второпласирани заедно со ''кариоките'' да минат понатаму во осминафиналето. [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] без проблеми го освоила првото место во групата Б, а пак на [[Фудбалска репрезентација на Чиле|Чиле]] му биле доволни и три нерешени натпревари за да мине во нокаут фазата. Откако пред четири години во финалето на претходното првенство, го промашил клучниот пенал сега [[Роберто Баџо]] ја спасил Италија од пораз против Чиле за конечни 2-2 во првиот натпревар одигран од оваа група. {{NazNB|FUrep|AUT}} и {{NazNB|FUrep|CMR}}, исто така, имале свој шанси да минат натаму но ремито во нивниот меѓусебен двобој ќе се покаже клучно за нивната елиминација. Исто така, Автрија на овој турнир поставила еден многу интересен куриозитет, постигнувајќи голови во самата завршница односно во судиското продолежние на секој од нивните три натпревари од групата. [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] сигурно го освоила првото место во групата Ц, иако [[Зинедин Зидан]] во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Саудиска Арабија|Саудиска Арабија]] (завршил 4-0 за французите) заработил црвен картон кој му донел два натпревари суспензија. Од таа група како второпласирана понатаму поминала [[Фудбалска репрезентација на Данска|Данска]], откако {{NazNB|FUrep|RSA}} не успеала да ја совлада Саудиска Арабија во последното коло. [[Фудбалска репрезентација на Нигерија|Нигерија]] била изненадувачки победник во групата Д (т.н. ''група на смртта''), додека [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] била најголемото разочарување на турнирот не успевајќи да ја мине групната фаза. На старотот од турнирот шпанците биле поразени од Нигерија со 3-2 во фантастичен натпревар со многу пресврти, и натаму нивните шанси за понатамошен пласман биле сведени на чекање на резултатите од останатите натпревари. Така, за нив се покажало дека ниту најубедливата победа на турнирот со 6-1 над {{NazNB|FUrep|BUL}} не им била доволна да ја минат групната фаза, затоа што натаму покрај Нигерија минала селекцијата на [[Фудбалска репрезентација на Парагвај|Парагвај]], која по нерешените резултати со Бугарија и Шпанија во првите две кола, ја совладала Нигерија во последното коло во кое Африканците сепак влегле со осигурено прво место во групата и пласман понатаму. Од групата Е понатаму поминале репрезентациите на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] и [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]]. Мексико во двата натпревари во кои одиграл нерешено, губеле со два гола негатива и се спасувале од пораз (особено важно било враќањето против ), но и тоа било доволно за да поминат понатаму. [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]], исто така, била близу да се пласира во осминафиналето но прокоцканото водство од 2-0 против Мексико и 1-0 во последното коло против [[Фудбалска репрезентација на Јужна Кореја|Јужна Кореја]] и ја чинело елиминација и освојување на третото место со 3 бода (сите нерешени резултати), додека Јужна Кореја завршила последна во групата со само еден освоен бод. Во групата Ф, доминирале репрезентациите на [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] и [[Фудбалска репрезентација на Србија и Црна Гора|СР Југославија]] и многу лесно минале понатаму. Тие ги совладале своите соперници {{NazNB|FUrep|IRN}} и {{NazNB|FUrep|USA}}, а во нивниот меѓусебен двобој за првото место одиграле нерешено 2-2, иако СР Југославија водела со 2-0. Во натпреварот кој бил опишан како „мајка на сите натпревари“ и „најполитичкиот натпревар во историјата на Светското првенство“ Иран ги совладал САД со 2-1 и го освоил третото место во групата. Благодарение на голот пред крајот на натпреварот, [[Фудбалска репрезентација на Романија|Романија]] ја победила [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] со резултат 2-1 и на тој начин осигурала голема предност во групата Г. Во последното коло тие само го потврдиле првото место во групата играјќи нерешено 1-1 со последнопласираниот тим во групата, репрезентацијата на {{NazNB|FUrep|TUN}}, за кои ова бил прв и единствен бод на турнирот. Во натпреварот кој директно одлучувал која репрезентација ќе мине во осминафиналето како втора од оваа група, се сретнале Англија и {{NazNB|FUrep|COL}}. Двете репрезентации во натпреварот влегле со 3 бода односно по една победа и пораз, а англичаните биле тие кој на крајот и се придружиле на Романија од оваа група во осминафиналето совладувајќи ја Колумбија со 2-0. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] со три победи и максимален учинок го освоила првото место во групата Х, во која освен нив играле уште три дебитанти на Светските првенства: {{NazNB|FUrep|CRO}}, {{NazNB|FUrep|JPN}} и {{NazNB|FUrep|JAM}}. Хрватска завршила втора славејќи победи над Јамајка и Јапонија во првите две кола, пред во директниот натпревар за првото место да потклекнат пред Аргентина, а во натпреварот без големо резултатско значење Јамајка ја победила Јапонија со 2-1 завршувајќи на третото место во групата. *'''Осминафинале''' Првиот ден од осминафиналето не донел изненадувања и фаворитите биле сигурни: Италија ја победила Норвешка со 1-0, додека Бразил убедливо го совладал Чиле со 4-1. Следниот ден, францускиот одбранбен играч [[Лоран Блан]] влегол во историјата на светските фудбалски првенства како првиот играч кој постигнал [[златен гол]]. Неговиот гол ја одвел Франција во четвртфиналето, откако ја елиминирале селекцијата на Парагвај (1-0 по продолженија) во оваа фаза. Данска неочекувано лесно ја победила во групната фаза одличната репрезентација на Нигерија со 4-1. Место во четвртфиналето обезбедила и Германија која направила пресврт против Мексико за ја надополни негативата од еден гол и да победи со 2-1, со голот на [[Оливер Бирхоф]] во самата завршница од натпреварот, а слично сценарио имал и натпреварот меѓу Холандија и СР Југославија, кој бил завршен со идентичен резултат 2-1 во корист на холанѓаните со голот на [[Едгар Давидс]] во последните секунди од натпреварот. Хрватска благодарение на голот од белата точка на [[Давор Шукер]] ја победила Романија со 1-0 и така изборила место во четвртфиналето, а дефинитивно најинтересниот натпревар во осминафиналната фаза го одиграле селекциите на Аргентина и Англија. На овој натпревар се видени четири гола во првото полувреме: најпрво биле досудени два контроверзни пенала за двете репрезентации кои во голови ги претвориле [[Габриел Батистута]] и [[Алан Ширер]], а потоа тогаш осумнаесетгодишниот [[Мајкл Овен]] постигнал неверојатен гол за да ја доведе Англија во водство од 2-1. Сепак, во самата завршница на првото полувреме Аргентина израмнила со голот на [[Хавиер Санети]], a потоа на стартот на вториот дел стекнале бројчана предност, откако [[Дејвид Бекам]] бил исклучен заради удирање на [[Диего Симеоне]]. Меѓутоа, и покрај тоа што имале играч помалку, англичаните играле многу храбро и постигнале погодок преку [[Сол Кембел]] кој бил поништен поради прекршок, па се стигнало до изведување пенали како би се одредил победникот. На крајот, Аргентина победила на пенали со 4-3 и станала последниот четвртфиналист. *'''Четвртфинале''' Четвртфиналето донело судир на две репрезентации кои претендирале на највисок пласман, домаќинот Франција и трикратниот светски првак и финалист од претходното првенство репрезентацијата на Италија. Тактичкото надмудрување на двете екипи го одбележило натпреварот во кој сепак гол не бил виден во ниту една мрежа (0-0 по 120 минути игра), па морале да одлучат пеналите каде Франција била подобра со 4-3. Одлучувачка била последната петта серија кога ударот на [[Лујџи&nbsp;Ди&nbsp;Бјаџо]] завршил во пречката, додека за Франција прецизен бил Блан. Во многу возбудлив и интересен натпревар, бранителот на титулата Бразил на крајот сепак успеал да ја победи Данска со резултат 3-2. Иако данците повеле со 1–0 со раниот гол на [[Мартин Јоргенсен]] уште во втората минута, Бразил го свртел натпреварот во своја полза со головите на [[Бебето]] и [[Ривалдо]]. [[Бријан Лаудруп]] изедначил за Данска по 50 минути игра на 2-2, но победата на Бразил им ја донел Ривалдо со својот втор гол десеттина минути подоцна. Најголемото изненадување го направила Хрватска, совладувајќи ја Германија со високи и убедливи 3-0 со одлична и храбра игра. Испаѓањето на германците во четвртфиналето на ова и на претходното првенство, значело дека првпат во нивната репрезентативна историја тие не успеле да стигнат до полуфиналето на две првенства по ред. Натпреварот пак меѓу репрезентациите на Холандија и Аргентина бил многу груб и насилен; Холандија прва дошла во водство со голот на [[Патрик Клајверт]], но само шест минути подоцна резултатот го изедначил [[Клаудио Лопес]]. Холанѓаните останале со играч помалку на теренот откако [[Артур Нуман]] бил исклучен во 76-тата минута за опасен старт над Диего Симеоне. Неколку минути пред истекот на 90-тата минута, и аргентинскиот репрезентативец [[Ариел Ортега]] заработил црвен картон за неспортско удирање на холандскиот голман [[Едвин ван дер Сар]]. Тоа скапо ја чинело Аргентина, па само две минути по исклучувањето на Ортега, [[Денис Бергкамп]] постигнал одличен погодок за водство на ''Орање'' од 2-1 и ја однел својата земја во полуфиналето. *'''Полуфинале''' Полуфиналето донело двобои меѓу Бразил и Холандија во првиот натпревар и Франција и Хрватска во вториот. Во првиот полуфинален натпревар, Холандија со доцниот гол на Клајверт со глава успеала да го поништи водството на Бразил од почетокот на второто полувреме остварено со голот на [[Роналдо]]. По 90 минути натпреварот завршил нерешено 1-1, па се играле продолженија во кои не бил постигнат златен гол и така првото полуфинале станало третиот натпревар во нокаут фазата на овој турнир на кој пеналите го одлучиле победникот. Тоа била репрезентацијата на Бразил која славела на пенали со 4-2, во чији редови сите четворица изведувачи на пеналите биле прецизни, додека за Холандија кобни биле промашувањата на [[Филип Коку]] и [[Роналд де Бур]]. На бразилците во финалето им се придружила репрезентацијата на Франција, која во второто полуфинале го победила најпријатното изненадување на мундијалот репрезентацијата на Хрватска. Иако хрватите први дошле до водство преку својот најдобар стрелец на ова првенство Давор Шукер, Франција брзо одговорила па радоста на хрватите траела многу кратко. Благодарение на нивниот одбранбен играч [[Лилијан Тирам]], ''триколорите'' изедначиле само една минута подоцна по голот на Шукер, а дваесеттина минути подоцна повторно преку Тирам стигнале до целосен пресврт и победа со 2-1 над Хрватска во полуфиналето. Интересно е тоа што за Тирам ова биле неговите први голови во кариерата за репрезентацијата, а и останале единствените на неговата сметка кога тој решил да се повлече од националниот дрес во 2008 година. Во натпреварот за третото место Хрвтска ја победила Холандија со 2-1 и на тој начин го комплетирала своето деби (како самостојна држава) од соништата на светските првенства. [[Давор Шукер]] го постигнал победничкиот гол во 35-тата минута, негов шести на првенството со кој си ја обезбедил златната копачка.<ref>{{наведени вести |url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/news/1998/07/11/croatia_optional/ |publisher=CNNSI |agency=Associated Press |date=11 July 1998 |accessdate=28 January 2012 |title=Debutant takes third place with win over the Netherlands |archive-date=2008-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080111223343/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/news/1998/07/11/croatia_optional/ |url-status=dead }}</ref> Тој бил стрелец во сите натпревари на Хрватска на турнирот освен во поразот со 1-0 од Аргентина во последниот натпревар од групата. *'''Финале''' [[Финале на Светското првенство во фудбал 1998#Натпреварот|Бразил - Франција]] Првпат во историјатот на Светските првенства во финалето играле бранителот на титулата од претходното првенство и домаќинот на првенството. На првиот гол во финалето играно на [[Стад де Франс]] се чекало до 27-мата минута, кога [[Зинедин Зидан]] со силен и прецизен удар со глава и донел водство на Франција по корнерот од десната страна изведен од [[Емануел Пети]]. Истиот играч повтрорно со глава, по нафрлување повторно од корнер, го постигнал и вториот гол за Франција во првата минута од судиското продолжение на првото полувреме за да и донесе комфорна предност на својата земја на полувремето. Водството на французите од 2-0 на полувремето се чинело тешко достижно за Бразил во ова финале. Дури и кога [[Марсел Десаи]] бил исклучен во 68-мата минута поради груб прекршок над [[Кафу]], Бразил не успеал да ја наметне својата игра која ги красела во другите натпревари на овој турнир и макар со играч повеќе на теренот не направиле доволен број на шанси за гол. На самиот крај од натпреварот, во третата минута од судиското продолжение играчот за врска [[Емануел Пети]] ја запечатил победата на домаќините на турнирот со трет гол во мрежата на јужноамериканците, откако добиената топка од неговиот соиграч од [[ФК Арсенал|Арсенал]] [[Патрик Виера]], успеал да ја смести во десниот долен агол од мрежата на Бразил. Била тоа прекрасна вечер за домаќинот на првенството. Проценето е дека милион луѓе излегле на улиците во [[Париз]] за да ја прослават победата сè до раните утрински часови. Франција со ова станала седма држава на која и пошло од рака да го освои светското првенство, придружувајќи им се на {{NazNB|FUrep|URU}}, {{NazNB|FUrep|ITA}}, {{NazNB|FUrep|GER}}, {{NazNB|FUrep|BRA}}, {{NazNB|FUrep|ENG}} и {{NazNB|FUrep|ARG}}. Исто така, тие биле шестата земја во историјата на мундијалите која го освоила првенството на домашен терен. За време на првенството Франција примила само два гола - рекорд кој подоцна бил изедначен од Италија (во [[Светско првенство во фудбал 2006|2006]]) и {{NazNB|FUrep|ESP}} (во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]). == Стадиони == Турнирот се играл на 10 различни стадиони: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! [[Сен Дени]] ! [[Марсеј]] ! [[Париз]] ! [[Лион]] |- | [[Стад де Франс]] | [[Стадион Велодром|Велодром]] | [[Паркот на принцовите]] | [[Стад Жерлан|Жерлан]] |- | {{small|{{Coord|48|55|28|N|2|21|36|E|region:FR_type:landmark|display=inline|name=Stade de France}}}} | {{small|{{Coord|43|16|11|N|5|23|45|E|region:FR_type:landmark|display=inline|name=Stade Vélodrome}}}} | {{small|{{Coord|48|50|29|N|2|15|11|E|region:FR_type:landmark|display=inline|name=Parc des Princes}}}} | {{small|{{Coord|45|43|26|N|4|49|56|E|region:FR_type:landmark|display=inline|name=Stade de Gerland}}}} |- | Капацитет: '''80,000''' | Капацитет: '''60,000''' | Капацитет: '''48,875''' | Капацитет: '''44,000''' |- | [[File:Finale Coupe de France 2010-2011 (Lille LOSC vs Paris SG PSG).jpg|180px]] | [[File:Vue du virage Depé.jpg|180px]] | [[File:Paris-Parc-des-Princes.jpg|180px]] | [[File:Stade-Gerland-RWC2007.JPG|180px]] |- ! [[Ланс]] | colspan="3" rowspan="10"|<center> {{location map+|France|float=none|width=475|caption=|places= {{Location map~|France|lat=48.924444|long=2.36|label='''[[Сен Дени]]'''}} {{Location map~|France|lat=43.269722|long=5.395833|label='''[[Марсеј]]'''|position=bottom}} {{Location map~|France|lat=48.841389|long=2.253056|position=bottom|label='''[[Париз]]'''}} {{Location map~|France|lat=50.43285|long=2.814853|label='''[[Ланс]]'''}} {{Location map~|France|lat=45.723889|long=4.832222|label='''[[Лион]]'''}} {{Location map~|France|lat=47.255631|long=-1.525375|label='''[[Нант]]'''}} {{Location map~|France|lat=43.583314|long=1.434047|label='''[[Тулуза]]'''|position=left}} {{Location map~|France|lat=45.460767|long=4.390117|position=bottom|label='''[[Сент-Етјен]]'''}} {{Location map~|France|lat=44.829167|long=-0.597778|label='''[[Бордо]]'''}} {{Location map~|France|lat=43.622181|long=3.812022|label='''[[Монпелје]]'''|position=top}} }}</center> |- | [[Стад Феликс Боларт]] |- | {{small|{{Coord|50|25|58.26|N|2|48|53.47|E|region:FR_type:landmark|display=inline|name=Stade Félix-Bollaert}}}} |- | Капацитет: '''41,300''' |- | [[File:Stade Felix-Bollaert.jpg|170px]] |- ! [[Нант]] |- | [[Стад де ла Божоар]] |- | {{small|{{Coord|47|15|20.27|N|1|31|31.35|W|region:FR_type:landmark|display=inline|name=Stade de la Beaujoire}}}} |- | Капацитет: '''39,500''' |- | [[File:Stade de la Beaujoire.jpg|180px]] |- ! [[Тулуза]] ! [[Сент-Етјен]] ! [[Бордо]] ! [[Монпелје]] |- | [[Стадион Мунисипал|Стад де Тулуза]] | [[Стад Жофроа Гишар]] | [[Стад Шабан-Делма|Парк Лескјур]] | [[Стад де ла Мосон]] |- | {{small|{{Coord|43|34|59.93|N|1|26|2.57|E|region:FR_type:landmark|display=inline|name=Stadium de Toulouse}}}} | {{small|{{Coord|45|27|38.76|N|4|23|24.42|E|region:FR_type:landmark|display=inline|name=Stade Geoffroy-Guichard}}}} | {{small|{{Coord|44|49|45|N|0|35|52|W|region:FR_type:landmark|display=inline|name=Parc Lescure}}}} | {{small|{{Coord|43|37|19.85|N|3|48|43.28|E|region:FR_type:landmark|display=inline|name=Stade de la Mosson}}}} |- | Капацитет: '''37,000''' | Капацитет: '''36,000''' | Капацитет: '''35,200''' | Капацитет: '''34,000''' |- | [[File:Stadium TFC LOSC mai2013 2.JPG|180px]] | [[File:Stade-GeoffroyGuichard-RWC2007.JPG|180px]] | [[File:Stade Chaban-Delmas.jpg|180px]] | [[File:Australie-Fidji.4.JPG|180px]] |} == Судии == {{col-begin}} {{col-3}} ;КАФ (5) * {{flagsport|MAR}} [[Саид Белкола]] * {{flagsport|EGY}} [[Гамал Ал-Гандур]] * {{flagsport|NIG}} [[Лусиен Бушардо]] * {{flagsport|MUS}} [[Лим Ки Чонг]] * {{flagsport|RSA}} [[Ијан МекЛеод (судија)|Ијан МекЛеод]] ;АФК (4) * {{flagsport|SAU}} [[Абдул Рахман Ал-Зеид]] * {{flagsport|UAE}} [[Али Бујсаим]] * {{flagsport|JPN}} [[Масајоши Окада]] * {{flagsport|THA}} [[Пиром Ун-Прасерт]] {{col-3}} ;УЕФА (15) * {{flagsport|FRA}} [[Марк Бата]] * {{flagsport|AUT}} [[Гинтер Бенко]] * {{flagsport|ITA}} [[Пјерлуиџи Колина]] * {{flagsport|SCO}} [[Хју Далас]] * {{flagsport|ENG}} [[Пол Дркин]] * {{flagsport|ESP}} [[Хосе Гарсија Аранда]] * {{flagsport|GER}} [[Бернд Хејнеман]] * {{flagsport|RUS}} [[Николаи Левников]] * {{flagsport|SUI}} [[Урс Мејер]] * {{flagsport|POR}} [[Витор Мело Переира]] * {{flagsport|DEN}} [[Ким Милтон Нилсен]] * {{flagsport|NOR}} [[Руне Педерсен]] * {{flagsport|HUN}} [[Лашло Вагнер]] * {{flagsport|NED}} [[Марио ван дер Енде]] * {{flagsport|POL}} [[Ришард Војчик]] {{col-3}} ;КОНКАКАФ (3) * {{flagsport|USA}} [[Есфандир Бахармаст]] * {{flagsport|MEX}} [[Артуро Брицио Картер]] * {{flagsport|TTO}} [[Рамеш Рамдан]] ;ОФК (1) * {{flagsport|AUS}} [[Едвард Лени]] ;КОНМЕБОЛ (6) * {{flagsport|ARG}} [[Хавиер Кастрили]] * {{flagsport|PAR}} [[Епифанио Гонсалес]] * {{flagsport|BRA}} [[Марио Резенде де Фреитас]] * {{flagsport|CHL}} [[Марио Санчес Јантен]] * {{flagsport|PER}} [[Алберто Техада Нориега]] * {{flagsport|COL}} [[Џон Торо Рондон]] {{col-end}} ==Групна фаза== Првите два тима од секоја група се пласираат во осминафиналето. Сите наведени времиња се според месното време во Франција, односно ''[[Средноевропско време|Средноевропското време]] ([[UTC+01:00|UTC+1]])''. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} === Група А === {{Главна|Светско првенство во фудбал 1998 - група А}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=27%|Репрезентација !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} !width=7%|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|П|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| style="text-align:left;" |{{fb|BRA}} |'''6''' || 3 || 2 || 0 || 1 || 6 || 3 || +3 |- style="background:#ccffcc;" |2.|| style="text-align:left;" |{{fb|NOR}} |'''5''' || 3 || 1 || 0 || 2 || 5 || 4 || +1 |- |3.|| style="text-align:left;" |{{fb|MAR}} |'''4''' || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 5 || 0 |- |4.|| style="text-align:left;" |{{fb|SCO}} |'''1''' || 3 || 0 || 1 || 2 || 2 || 6 || -4 |} <section begin=СП 1998 - А1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Шкотска|Бразил - Шкотска]] |дата = {{Start date|1998|6|10|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група А#Бразил - Шкотска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/4000/ |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = [[Сесар Сампајо]] {{goal|{{0}}5}}<br>[[Том Бојд|Бојд]] {{goal|74|авт.}} |голови2 = {{goal|38|пен.}} [[Џон Колинс (фудбалер 1968)|Колинс]] |стадион = [[Стад де Франс]] |локација = [[Сен Дени]] |гледачи = 80,000 |судија = {{знамеикона|Шпанија}} [[Хосе Марија Гарсија-Аранда]] }}<section end=СП 1998 - A1 /> ---- <section begin=СП 1998 - А2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мароко - Норвешка|Мароко - Норвешка]] |дата = {{Start date|1998|6|10|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група А#Мароко - Норвешка|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8725/ |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = [[Мустафа Хаџи|Хаџи]] {{goal|37}}<br>[[Абделџалил Хада|Хада]] {{goal|60}} |голови2 = {{goal|45+1|авт.}} [[Јусеф Шипо|Шипо]]<br>{{goal|61}} [[Дан Еген|Еген]] |стадион = [[Стад де ла Мосон]] |локација = [[Монпелје]] |гледачи = 29,800 |судија = {{знамеикона|Тајланд}} [[Пиром Ун-Прасерт]] }}<section end=СП 1998 - A2 /> ---- <section begin=СП 1998 - А3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Норвешка|Шкотска - Норвешка]] |дата = {{Start date|1998|6|16|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група А#Шкотска - Норвешка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8741/ |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = [[Kрег Барли|Барли]] {{goal|66}} |голови2 = {{goal|46}} [[Ховард Фло|Х. Фло]] |стадион = [[Стад Шабан-Делма|Парк Лескјур]] |локација = [[Бордо]] |гледачи = 31,800 |судија = {{знамеикона|Унгарија}} [[Лашло Вагнер]] }}<section end=СП 1998 - A3 /> ---- <section begin=СП 1998 - А4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Мароко|Бразил - Мароко]] |дата = {{Start date|1998|6|16|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група А#Бразил - Мароко|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8742/ |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = [[Роналдо]] {{goal|{{0}}9}}<br>[[Ривалдо]] {{goal|45+2}}<br>[[Бебето]] {{гол|50}} |голови2 = |стадион = [[Стад де ла Божоар]] |локација = [[Нант]] |гледачи = 35,500 |судија = {{знамеикона|Русија}} [[Николај Левников]] }}<section end=СП 1998 - A4 /> ---- <section begin=СП 1998 - А5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Мароко|Шкотска - Мароко]] |дата = {{Start date|1998|6|23|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група А#Шкотска - Мароко|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8758/ |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = {{goal|23}}, {{goal|85}} [[Салахедин Басир|Басир]]<br>{{goal|46}} [[Абделџалил Хада|Хада]] |стадион = [[Стад Жофроа Гишар]] |локација = [[Сент Етјен]] |гледачи = 30,600 |судија = {{знамеикона|ОАЕ}} [[Али Бујсаим]] }}<section end=СП 1998 - A5 /> ---- <section begin=СП 1998 - А6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Норвешка|Бразил - Норвешка]] |дата = {{Start date|1998|6|23|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група А#Бразил - Норвешка|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8759/ |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = [[Бебето]] {{goal|78}} |голови2 = {{goal|83}} [[Торе Андре Фло|Т.А. Фло]]<br>{{goal|89|пен.}} [[Кјетил Рекдал|Рекдал]] |стадион = [[Стадион Велодром|Велодром]] |локација = [[Марсеј]] |гледачи = 55,000 |судија = {{знамеикона|САД}} [[Есфандир Бахармаст]] }}<section end=СП 1998 - A6 /> ---- === Група Б === {{Главна|Светско првенство во фудбал 1998 - група Б}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=27%|Репрезентација !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} !width=7%|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|П|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| style="text-align:left;" |{{fb|ITA}} |'''7''' || 3 || 2 || 1 || 0 || 7 || 3 || +3 |- style="background:#ccffcc;" |2.|| style="text-align:left;" |{{fb|CHL}} |'''3''' || 3 || 0 || 3 || 0 || 4 || 4 || 0 |- |3.|| style="text-align:left;" |{{fb|AUT}} |'''2''' || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || -1 |- |4.|| style="text-align:left;" |{{fb|CMR}} |'''2''' || 3 || 0 || 2 || 1 || 2 || 5 || -3 |} <section begin=СП 1998 - Б1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Италија - Чиле|Италија - Чиле]] |дата = {{Start date|1998|6|11|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ITA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Б#Италија - Чиле|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8726/ |екипа2 = {{fb|CHL}} |голови1 = [[Кристијан Виери|Виери]] {{goal|11}}<br>[[Роберто Баџо|Р. Баџо]] {{goal|84|пен.}} |голови2 = {{goal|45+3}}, {{goal|48}} [[Марсело Салас|Салас]] |стадион = [[Стад Шабан-Делма|Парк Лескјур]] |локација = [[Бордо]] |гледачи = 31,800 |судија = {{знамеикона|NIG}} [[Лусиен Бушардо]] }}<section end=СП 1998 - Б1 /> ---- <section begin=СП 1998 - Б2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Камерун - Австрија|Камерун - Австрија]] |дата = {{Start date|1998|6|11|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|CMR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Б#Камерун - Австрија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8727/ |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = [[Пјер Нжанка|Нжанка]] {{goal|77}} |голови2 = {{goal|90+1}} [[Антон Полстер|Полстер]] |стадион = [[Стадион Мунисипал|Стад де Тулуза]] |локација = [[Тулуза]] |гледачи = 33,460 |судија = {{знамеикона|Парагвај}} [[Епифанио Гонсалес]] }}<section end=СП 1998 - Б2 /> ---- <section begin=СП 1998 - Б3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Чиле - Австрија|Чиле - Австрија]] |дата = {{Start date|1998|6|17|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|CHL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Б#Чиле - Австрија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8743/ |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = [[Марсело Салас|Салас]] {{goal|70}} |голови2 = {{goal|90+2}} [[Ивица Вастиќ|Вастиќ]] |стадион = [[Стад Жофроа Гишар]] |локација = [[Сент Етјен]] |гледачи = 30,600 |судија = {{знамеикона|Египет}} [[Гамал Ал-Гандур]] }}<section end=СП 1998 - Б3 /> ---- <section begin=СП 1998 - Б4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Италија - Камерун|Италија - Камерун]] |дата = {{Start date|1998|6|17|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ITA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Б#Италија - Камерун|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8744/ |екипа2 = {{fb|CMR}} |голови1 = [[Лујџи Ди Бјаџо|Ди Бјаџо]] {{goal|{{0}}7}}<br />[[Кристијан Виери|Виери]] {{goal|75}}, {{goal|89}} |голови2 = |стадион = [[Стад де ла Мосон]] |локација = [[Монпелје]] |гледачи = 29,800 |судија = {{знамеикона|Австралија}} [[Едвард Лени]] }}<section end=СП 1998 - Б4 /> ---- <section begin=СП 1998 - Б5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Италија - Австрија|Италија - Австрија]] |дата = {{Start date|1998|6|23|df=y}} |време = 16:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ITA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Б#Италија - Австрија|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8757/ |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = [[Кристијан Виери|Виери]] {{goal|48}}<br />[[Роберто Баџо|Баџо]] {{goal|90}} |голови2 = {{goal|90+2}} [[Андреас Херцог|Херцог]] |стадион = [[Стад де Франс]] |локација = [[Сен Дени]] |гледачи = 80,000 |судија = {{знамеикона|Англија}} [[Пол Дркин]] }}<section end=СП 1998 - Б5 /> ---- <section begin=СП 1998 - Б6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Чиле - Камерун|Чиле - Камерун]] |дата = {{Start date|1998|6|23|df=y}} |време = 16:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|CHL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Б#Чиле - Камерун|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8760/ |екипа2 = {{fb|CMR}} |голови1 = [[Хосе Луис Сиера|Сиера]] {{goal|20}} |голови2 = {{goal|56}} [[Патрик Мбома|Мбома]] |стадион = [[Стад де ла Божоар]] |локација = [[Нант]] |гледачи = 35,500 |судија = {{знамеикона|Унгарија}} [[Лашло Вагнер]] }}<section end=СП 1998 - Б6 /> ---- === Група Ц === {{Главна|Светско првенство во фудбал 1998 - група Ц}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=27%|Репрезентација !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} !width=7%|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|П|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| style="text-align:left;" |{{fb|FRA}} |'''9''' || 3 || 3 || 0 || 0 || 9 || 1 || +8 |- style="background:#ccffcc;" |2.|| style="text-align:left;" |{{fb|DEN}} |'''4''' || 3 || 1 || 1 || 1 || 3 || 3 || 0 |- |3.|| style="text-align:left;" |{{fb|RSA}} |'''2''' || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 6 || -3 |- |4.|| style="text-align:left;" |{{fb|SAU}} |'''1''' || 3 || 0 || 1 || 2 || 2 || 7 || -5 |} <section begin=СП 1998 - Ц1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Саудиска Арабија - Данска|Саудиска Арабија - Данска]] |дата = {{Start date|1998|6|12|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Ц#Саудиска Арабија - Данска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8729/ |екипа2 = {{fb|DEN}} |голови1 = |голови2 = {{goal|48}} [[Марк Рипер|Рипер]] |стадион = [[Стад Феликс Боларт]] |локација = [[Ланс]] |гледачи = 38,100 |судија = {{знамеикона|ARG}} [[Хавиер Кастрили]] }}<section end=СП 1998 - Ц1 /> ---- <section begin=СП 1998 - Ц2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Франција - Јужна Африка|Франција - Јужна Африка]] |дата = {{Start date|1998|6|12|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Ц#Франција - Јужна Африка|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8730/ |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = [[Кристоф Дугари|Дугари]] {{goal|36}}<br />[[Пјер Иса|Иса]] {{goal|77|авт.}}<br />[[Тјери Анри|Анри]] {{goal|90+2}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Велодром|Велодром]] |локација = [[Марсеј]] |гледачи = 55,000 |судија = {{знамеикона|Бразил}} [[Марсио Резенде де Фреитас]] }}<section end=СП 1998 - Ц2 /> ---- <section begin=СП 1998 - Ц3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јужна Африка - Данска|Јужна Африка - Данска]] |дата = {{Start date|1998|6|18|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Ц#Јужна Африка - Данска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8746/ |екипа2 = {{fb|DEN}} |голови1 = [[Бени Мекарти|Мекарти]] {{goal|51}} |голови2 = {{goal|12}} [[Алан Нилсен|Нилсен]] |стадион = [[Стадион Мунисипал|Стад де Тулуза]] |локација = [[Тулуза]] |гледачи = 33,300 |судија = {{знамеикона|Колумбија}} [[Џон Торо Рендон]] }}<section end=СП 1998 - Ц3 /> ---- <section begin=СП 1998 - Ц4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Франција - Саудиска Арабија|Франција - Саудиска Арабија]] |дата = {{Start date|1998|6|18|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Ц#Франција - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8745/ |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = [[Тјери Анри|Анри]] {{goal|37}}, {{goal|78}}<br />[[Давид Трезеге|Трезеге]] {{goal|68}}<br />[[Биксант Лизаразу|Лизаразу]] {{goal|85}} |голови2 = |стадион = [[Стад де Франс]] |локација = [[Сен Дени]] |гледачи = 80,000 |судија = {{знамеикона|Мексико}} [[Артуро Брицио Картер]] }}<section end=СП 1998 - Ц4 /> ---- <section begin=СП 1998 - Ц5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Франција - Данска|Франција - Данска]] |дата = {{Start date|1998|6|24|df=y}} |време = 16:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Ц#Франција - Данска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8762/ |екипа2 = {{fb|DEN}} |голови1 = [[Јури Џоркаеф|Џоркаеф]] {{goal|12|пен.}}<br />[[Емануел Пети|Пети]] {{goal|56}} |голови2 = {{goal|42|пен.}} [[Михаел Лаудруп|М. Лаудруп]] |стадион = [[Стад Жерлан]] |локација = [[Лион]] |гледачи = 39,100 |судија = {{знамеикона|Италија}} [[Пјерлујџи Колина]] }}<section end=СП 1998 - Ц5 /> ---- <section begin=СП 1998 - Ц6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јужна Африка - Саудиска Арабија|Јужна Африка - Саудиска Арабија]] |дата = {{Start date|1998|6|24|df=y}} |време = 16:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Ц#Јужна Африка - Саудиска Арабија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8764/ |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = [[Шон Бартлет|Бартлет]] {{goal|18}}, {{goal|90+3|пен.}} |голови2 = {{goal|45+2|пен.}} [[Сами Ал-Џабер|Ал-Џабер]]<br />{{goal|74|пен.}} [[Јусуф Ал-Тунајан|Ал-Тунајан]] |стадион = [[Стад Шабан-Делма|Парк Лескјур]] |локација = [[Бордо]] |гледачи = 31,800 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Марио Санчес]] }} ---- === Група Д === {{Главна|Светско првенство во фудбал 1998 - група Д}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=27%|Репрезентација !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} !width=7%|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|П|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| style="text-align:left;" |{{fb|NGA}} |'''6''' || 3 || 2 || 0 || 1 || 5 || 5 || 0 |- style="background:#ccffcc;" |2.|| style="text-align:left;" |{{fb|PAR}} |'''5''' || 3 || 1 || 2 || 0 || 3 || 1 || +2 |- |3.|| style="text-align:left;" |{{fb|ESP}} |'''4''' || 3 || 1 || 1 || 1 || 8 || 4 || +4 |- |4.|| style="text-align:left;" |{{fb|BUL}} |'''1''' || 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 7 || -6 |} <section begin=СП 1998 - Д1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Парагвај - Бугарија|Парагвај - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|12|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Парагвај - Бугарија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8728/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стад де ла Мосон]] |локација = [[Монпелје]] |гледачи = 29,800 |судија = {{знамеикона|SAU}} [[Абдул Рахман Ал-Зеид]] }}<section end=СП 1998 - Д1 /> ---- <section begin=СП 1998 - Д2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Нигерија|Шпанија - Нигерија]] |дата = {{Start date|1998|6|13|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Шпанија - Нигерија|2–3]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8728/ |екипа2 = {{fb|NGA}} |голови1 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] {{goal|21}}<br />[[Раул Гонсалес|Раул]] {{goal|47}} |голови2 = {{goal|24}} [[Мутиу Адепоџу|Адепоџу]]<br />{{goal|73|авт.}} [[Андони Зубизарета|Зубизарета]]<br />{{goal|78}} [[Сандеј Олисех|Олисех]] |стадион = [[Стад де ла Божоар]] |локација = [[Нант]] |гледачи = 35,500 |судија = {{знамеикона|USA}} [[Есфандир Бахармаст]] }}<section end=СП 1998 - Д2 /> ---- <section begin=СП 1998 - Д3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нигерија - Бугарија|Нигерија - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|19|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Нигерија - Бугарија|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8747/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = [[Виктор Икпеба|Икпеба]] {{goal|28}} |голови2 = |стадион = [[Паркот на принцовите]] |локација = [[Париз]] |гледачи = 45,500 |судија = {{знамеикона|CHL}} [[Марио Санчес Јантен]] }}<section end=СП 1998 - Д3 /> ---- <section begin=СП 1998 - Д4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Парагвај|Шпанија - Парагвај]] |дата = {{Start date|1998|6|19|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Шпанија - Парагвај|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8748/ |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стад Жофроа Гишар]] |локација = [[Сент-Етјен]] |гледачи = 30,600 |судија = {{знамеикона|RSA}} [[Ијан Меклеод]] }}<section end=СП 1998 - Д4 /> ---- <section begin=СП 1998 - Д5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нигерија - Парагвај|Нигерија - Парагвај]] |дата = {{Start date|1998|6|24|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Нигерија - Парагвај|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8748/ |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = [[Вилсон Орума|Орума]] {{goal|11}} |голови2 = {{goal|{{0}}1}} [[Селсо Ајала|Ајала]]<br />{{goal|58}} [[Мигел Анхел Бенитес|Бенитес]]<br />{{goal|86}} [[Хосе Кардосо|Кардосо]] |стадион = [[Стадион Мунисипал|Стад де Тулуза]] |локација = [[Тулуз]] |гледачи = 33,500 |судија = {{знамеикона|THA}} [[Пиром Ун-Прасерт]] }}<section end=СП 1998 - Д5 /> ---- <section begin=СП 1998 - Д6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Бугарија|Шпанија - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|24|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Шпанија - Бугарија|6–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8761/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] {{goal|{{0}}6|пен.}}<br />[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] {{goal|18}}<br />[[Фернандо Мориентес|Мориентес]] {{goal|55}}, {{goal|81}}<br />[[Георги Бачев|Бачев]] {{goal|88|авт.}}<br />[[Кико Нарваес|Кико]] {{goal|90+4}} |голови2 = {{goal|58}} [[Емил Костадинов|Костадинов]] |стадион = [[Стад Феликс Боларт]] |локација = [[Ланс]] |гледачи = 38,100 |судија = {{знамеикона|NED}} [[Марио ван дер Енде]] }}<section end=СП 1998 - Д6 /> ---- === Група Е === {{Главна|Светско првенство во фудбал 1998 - група Е}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=27%|Репрезентација !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} !width=7%|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|П|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| style="text-align:left;" |{{fb|NED}} |'''5''' || 3 || 1 || 2 || 0 || 7 || 2 || +5 |- style="background:#ccffcc;" |2.|| style="text-align:left;" |{{fb|MEX}} |'''5''' || 3 || 1 || 2 || 0 || 7 || 5 || +2 |- |3.|| style="text-align:left;" |{{fb|BEL}} |'''4''' || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 |- |4.|| style="text-align:left;" |{{fb|KOR}} |'''1''' || 3 || 0 || 1 || 2 || 2 || 9 || -7 |} <section begin=СП 1998 - Е1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јужна Кореја - Мексико|Јужна Кореја - Мексико]] |дата = {{Start date|1998|6|13|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Е#Јужна Кореја - Мексико|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8732/ |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = [[Ха Сеок Ју]] {{goal|27}} |голови2 = {{goal|50}} [[Рикардо Пелаес|Пелаес]]<br />{{goal|75}}, {{goal|84}} [[Луис Ернандес|Ернандес]] |стадион = [[Стад Жерлан]] |локација = [[Лион]] |гледачи = 39,100 |судија = {{знамеикона|AUT}} [[Гинтер Бенко]] }}<section end=СП 1998 - Е1 /> ---- <section begin=СП 1998 - Е2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Холандија - Белгија|Холандија - Белгија]] |дата = {{Start date|1998|6|13|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Е#Холандија - Белгија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8733/ |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стад де Франс]] |локација = [[Сен Дени]] |гледачи = 77,000 |судија = {{знамеикона|ITA}} [[Пјерлујџи Колина]] }}<section end=СП 1998 - Е2 /> ---- <section begin=СП 1998 - Е3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Белгија - Мексико|Белгија - Мексико]] |дата = {{Start date|1998|6|20|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Е#Белгија - Мексико|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8750/ |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = [[Марк Вилмотс|Вилмотс]] {{goal|42}}, {{goal|47}} |голови2 = {{goal|55|пен.}} [[Алберто Гарсија Аспе|Гарсија Аспе]]<br />{{goal|62}} [[Куаутемок Бланко|Бланко]] |стадион = [[Стад Шабан-Делма|Парк Лескјур]] |локација = [[Бордо]] |гледачи = 31,800 |судија = {{знамеикона|SCO}} [[Хју Далас]] }}<section end=СП 1998 - Е3 /> ---- <section begin=СП 1998 - Е4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Холандија - Јужна Кореја|Холандија - Јужна Кореја]] |дата = {{Start date|1998|6|20|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Е#Холандија - Јужна Кореја|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8749/ |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = [[Филип Коку|Коку]] {{goal|37}}<br />[[Марк Овермарс|Овермарс]] {{goal|41}}<br />[[Денис Бергкамп|Бергкамп]] {{goal|71}}<br />[[Пјер ван Хојдонк|ван Хојдонк]] {{goal|80}}<br />[[Роналд де Бур|Р. де Бур]] {{goal|83}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Велодром|Велодром]] |локација = [[Марсеј]] |гледачи = 55,000 |судија = {{знамеикона|POL}} [[Ришард Војчик]] }}<section end=СП 1998 - Е4 /> ---- <section begin=СП 1998 - Е5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Холандија - Мексико|Холандија - Мексико]] |дата = {{Start date|1998|6|25|df=y}} |време = 16:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Е#Холандија - Мексико|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8766/ |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = [[Филип Коку|Коку]] {{goal|{{0}}4}}<br />[[Роналд де Бур|Р. де Бур]] {{goal|18}} |голови2 = {{goal|75}} [[Рикардо Пелаес|Пелаес]]<br />{{goal|90+4}} [[Луис Ернандес|Ернандес]] |стадион = [[Стад Жофроа Гишар]] |локација = [[Сент-Етјен]] |гледачи = 30,600 |судија = {{знамеикона|SAU}} [[Абдул Рахман Ал-Зеид]] }}<section end=СП 1998 - Е5 /> ---- <section begin=СП 1998 - Е6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Белгија - Јужна Кореја|Белгија - Јужна Кореја]] |дата = {{Start date|1998|6|25|df=y}} |време = 16:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Е#Белгија - Јужна Кореја|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8765/ |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = [[Лук Нилис|Нилис]] {{goal|{{0}}7}} |голови2 = {{goal|72}} [[Ју Санг Чул]] |стадион = [[Паркот на принцовите]] |локација = [[Париз]] |гледачи = 45,500 |судија = {{знамеикона|BRA}} [[Марио Резенде де Фреитас]] }}<section end=СП 1998 - Е6 /> ---- === Група Ф === {{Главна|Светско првенство во фудбал 1998 - група Ф}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=27%|Репрезентација !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} !width=7%|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|П|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| style="text-align:left;" |{{fb|GER}} |'''7''' || 3 || 2 || 1 || 0 || 6 || 2 || +4 |- style="background:#ccffcc;" |2.|| style="text-align:left;" |{{fb|SCG|name=СР Југославија}} |'''7''' || 3 || 2 || 1 || 0 || 4 || 2 || +2 |- |3.|| style="text-align:left;" |{{fb|IRN}} |'''3''' || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 4 || -2 |- |4.|| style="text-align:left;" |{{fb|USA}} |'''0''' || 3 || 0 || 0 || 3 || 1 || 5 || -4 |} <section begin=СП 1998 - Ф1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Србија и Црна Гора - Иран|Србија и Црна Гора - Иран]] |дата = {{Start date|1998|6|14|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|SCG|name=СР Југославија}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Ф#СР Југославија - Иран|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8735/ |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = [[Синиша Михајловиќ|Михајловиќ]] {{goal|73}} |голови2 = |стадион = [[Стад Жофроа Гишар]] |локација = [[Сент-Етјен]] |гледачи = 39,100 |судија = {{знамеикона|PER}} [[Алберто Техада]] }}<section end=СП 1998 - Ф1 /> ---- <section begin=СП 1998 - Ф2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Германија - САД|Германија - САД]] |дата = {{Start date|1998|6|15|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Ф#Германија - САД|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8738/ |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = [[Андреас Мелер|Мелер]] {{goal|10}}<br />[[Јирген Клинсман|Клинсман]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Паркот на принцовите]] |локација = [[Париз]] |гледачи = 45,500 |судија = {{знамеикона|MAR}} [[Саид Белкола]] }}<section end=СП 1998 - Ф2 /> ---- <section begin=СП 1998 - Ф3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Германија - Србија и Црна Гора|Германија - Србија и Црна Гора]] |дата = {{Start date|1998|6|21|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Ф#Германија - СР Југославија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8753/ |екипа2 = {{fb|SCG|name=СР Југосалвија}} |голови1 = [[Синиша Михајловиќ|Михајловиќ]] {{goal|72|авт.}}<br />[[Оливер Бирхоф|Бирхоф]] {{goal|78}} |голови2 = {{goal|13}} [[Предраг Мијатовиќ|Мијатовиќ]]<br />{{goal|52}} [[Драган Стојковиќ|Стојковиќ]] |стадион = [[Стад Феликс Боларт]] |локација = [[Ланс]] |гледачи = 38,100 |судија = {{знамеикона|DEN}} [[Ким Милтон Нилсен]] }}<section end=СП 1998 - Ф3 /> ---- <section begin=СП 1998 - Ф4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари САД - Иран|САД - Иран]] |дата = {{Start date|1998|6|21|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Ф#САД - Иран|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8754/ |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = [[Брајан МекБрајд|МекБрајд]] {{goal|87}} |голови2 = {{goal|41}} [[Хамид Естили|Естили]]<br />{{goal|83}} [[Мехди Махдавикија|Махдавикија]] |стадион = [[Стад Жерлан]] |локација = [[Лион]] |гледачи = 39,100 |судија = {{знамеикона|SUI}} [[Урс Мејер]] }}<section end=СП 1998 - Ф4 /> ---- <section begin=СП 1998 - Ф5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Германија - Иран|Германија - Иран]] |дата = {{Start date|1998|6|25|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Ф#Германија - Иран|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8767/ |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = [[Оливер Бирхоф|Бирхоф]] {{goal|50}}<br />[[Јирген Клинсман|Клинсман]] {{goal|57}} |голови2 = |стадион = [[Стад де ла Мосон]] |локација = [[Монпелје]] |гледачи = 29,800 |судија = {{знамеикона|PAR}} [[Епифанио Гонсалес]] }}<section end=СП 1998 - Ф5 /> ---- <section begin=СП 1998 - Ф6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари САД - Србија и Црна Гора|САД - Србија и Црна Гора]] |дата = {{Start date|1998|6|25|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Ф#САД - СР Југославија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8768/ |екипа2 = {{fb|SCG|name=СР Југославија}} |голови1 = |голови2 = {{goal|{{0}}3}} [[Слободан Комљеновиќ|Комљеновиќ]] |стадион = [[Стад де ла Божоар]] |локација = [[Нант]] |гледачи = 35,500 |судија = {{знамеикона|EGY}} [[Гамал Ал-Гандур]] }}<section end=СП 1998 - Ф6 /> ---- === Група Г === {{Главна|Светско првенство во фудбал 1998 - група Г}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=27%|Репрезентација !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} !width=7%|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|П|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| style="text-align:left;" |{{fb|ROU}} |'''7''' || 3 || 2 || 1 || 0 || 4 || 2 || +2 |- style="background:#ccffcc;" |2.|| style="text-align:left;" |{{fb|ENG}} |'''6''' || 3 || 2 || 0 || 1 || 5 || 2 || +3 |- |3.|| style="text-align:left;" |{{fb|COL}} |'''3''' || 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 3 || -2 |- |4.|| style="text-align:left;" |{{fb|TUN}} |'''1''' || 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 4 || -3 |} <section begin=СП 1998 - Г1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - Тунис|Англија - Тунис]] |дата = {{Start date|1998|6|15|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Г#Англија - Тунис|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8740/ |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = [[Алан Ширер|Ширер]] {{goal|42}}<br>[[Пол Сколс|Сколс]] {{goal|89}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Велодром|Велодром]] |локација = [[Марсеј]] |гледачи = 54,587 |судија = {{знамеикона|JPN}} [[Масајоши Окада]] }}<section end=СП 1998 - Г1 /> ---- <section begin=СП 1998 - Г2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Романија - Колумбија|Романија - Колумбија]] |дата = {{Start date|1998|6|15|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ROU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Г#Романија - Колумбија|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8739/ |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = [[Адријан Илие|Илие]] {{goal|45+1}} |голови2 = |стадион = [[Стад Жерлан]] |локација = [[Лион]] |гледачи = 39,100 |судија = {{знамеикона|MRI}} [[Лим Ки Чонг]] }}<section end=СП 1998 - Г2 /> ---- <section begin=СП 1998 - Г3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - Тунис|Колумбија - Тунис]] |дата = {{Start date|1998|6|22|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Г#Колумбија - Тунис|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8755/ |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = [[Лејдер Пресиадо|Пресиадо]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[Стад де ла Мосон]] |локација = [[Монпелје]] |гледачи = 29,800 |судија = {{знамеикона|GER}} [[Бернд Хејнеман]] }}<section end=СП 1998 - Г3 /> ---- <section begin=СП 1998 - Г4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Романија - Англија|Романија - Англија]] |дата = {{Start date|1998|6|22|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ROU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Г#Романија - Англија|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8756/ |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = [[Виорел Молдован|Молдован]] {{goal|46}}<br>[[Дан Петреску|Петреску]] {{goal|90}} |голови2 = {{goal|81}} [[Мајкл Овен|Овен]] |стадион = [[Стадион Мунисипал|Стад де Тулуза]] |локација = [[Тулуза]] |гледачи = 33,500 |судија = {{знамеикона|FRA}} [[Марк Бата]] }}<section end=СП 1998 - Г4 /> ---- <section begin=СП 1998 - Г5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - Англија|Колумбија - Англија]] |дата = {{Start date|1998|6|26|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Г#Колумбија - Англија|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8770/ |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = {{goal|20}} [[Дарен Андертон|Андертон]]<br>{{goal|29}} [[Дејвид Бекам|Бекам]] |стадион = [[Стад Феликс Боларт]] |локација = [[Ланс]] |гледачи = 38,100 |судија = {{знамеикона|MEX}} [[Артуро Брицио Картер]] }}<section end=СП 1998 - Г5 /> ---- <section begin=СП 1998 - Г6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Романија - Тунис|Романија - Тунис]] |дата = {{Start date|1998|6|26|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ROU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Г#Романија - Тунис|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8756/ |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = [[Виорел Молдован|Молдован]] {{goal|71}} |голови2 = {{goal|12|пен.}} [[Скандер Суаја|Суаја]] |стадион = [[Стад де Франс]] |локација = [[Сен Дени]] |гледачи = 77,000 |судија = {{знамеикона|AUS}} [[Еди Лени]] }}<section end=СП 1998 - Г6 /> ---- === Група Х === {{Главна|Светско првенство во фудбал 1998 - група Х}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=27%|Репрезентација !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} !width=7%|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|П|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| style="text-align:left;" |{{fb|ARG}} |'''9''' || 3 || 3 || 0 || 0 || 7 || 0 || +7 |- style="background:#ccffcc;" |2.|| style="text-align:left;" |{{fb|CRO}} |'''6''' || 3 || 2 || 0 || 1 || 4 || 2 || +2 |- |3.|| style="text-align:left;" |{{fb|JAM}} |'''3''' || 3 || 1 || 0 || 2 || 3 || 9 || -6 |- |4.|| style="text-align:left;" |{{fb|JPN}} |'''0''' || 3 || 0 || 0 || 3 || 1 || 4 || -3 |} <section begin=СП 1998 - Х1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Аргентина - Јапопнија|Аргентина - Јапонија]] |дата = {{Start date|1998|6|14|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Х#Аргентина - Јапонија|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8734/ |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|28}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мунисипал|Стад де Тулуза]] |локација = [[Тулуза]] |гледачи = 33,500 |судија = {{знамеикона|NED}} [[Марио ван дер Енде]] }}<section end=СП 1998 - Х1 /> ---- <section begin=СП 1998 - Х2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јамајка - Хрватска|Јамајка - Хрватска]] |дата = {{Start date|1998|6|14|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|JAM}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Х#Јамајка - Хрватска|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8736/ |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = [[Роби Ерл|Ерл]] {{goal|45}} |голови2 = {{goal|27}} [[Марио Станиќ|Станиќ]]<br>{{goal|53}} [[Роберт Просинечки|Просинечки]]<br>{{goal|69}} [[Давор Шукер|Шукер]] |стадион = [[Стад Феликс Боларт]] |локација = [[Ланс]] |гледачи = 38,100 |судија = {{знамеикона|POR}} [[Витор Мело Переира]] }}<section end=СП 1998 - Х2 /> ---- <section begin=СП 1998 - Х3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јапонија - Хрватска|Јапонија - Хрватска]] |дата = {{Start date|1998|6|20|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Х#Јапонија - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8751/ |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = {{goal|77}} [[Давор Шукер|Шукер]] |стадион = [[Стад де ла Божоар]] |локација = [[Нант]] |гледачи = 35,500 |судија = {{знамеикона|TTO}} [[Рамеш Рамдан]] }}<section end=СП 1998 - Х3 /> ---- <section begin=СП 1998 - Х4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Аргентина - Јамајка|Аргентина - Јамајка]] |дата = {{Start date|1998|6|20|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Х#Аргентина - Јамајка|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8752/ |екипа2 = {{fb|JAM}} |голови1 = [[Ариел Ортега|Ортега]] {{goal|31}}, {{goal|55}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|73}}, {{goal|78}}, {{goal|83|пен.}} |голови2 = |стадион = [[Паркот на принцовите]] |локација = [[Париз]] |гледачи = 45,500 |судија = {{знамеикона|NOR}} [[Руне Педерсен]] }}<section end=СП 1998 - Х4 /> ---- <section begin=СП 1998 - Х5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Аргентина - Хрватска|Аргентина - Хрватска]] |дата = {{Start date|1998|6|26|df=y}} |време = 16:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Х#Аргентина - Хрватска|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8772/ |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = [[Маурисио Пинеда (фудбалер 1975)|Пинеда]] {{goal|36}} |голови2 = |стадион = [[Стад Шабан-Делма|Парк Лескјур]] |локација = [[Бордо]] |гледачи = 31,800 |судија = {{знамеикона|MAR}} [[Саид Белкола]] }}<section end=СП 1998 - Х5 /> ---- <section begin=СП 1998 - Х6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јапонија - Јамајка|Јапонија - Јамајка]] |дата = {{Start date|1998|6|26|df=y}} |време = 16:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Х#Јапонија - Јамајка|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8771/ |екипа2 = {{fb|JAM}} |голови1 = [[Масаши Накајама|Накајама]] {{goal|74}} |голови2 = {{goal|39}}, {{goal|54}} [[Тиодор Витмор|Витмор]] |стадион = [[Стад Жерлан|Жерлан]] |локација = [[Лион]] |гледачи = 39,100 |судија = {{знамеикона|AUT}} [[Гинтер Бенко]] }}<section end=СП 1998 - Х6 /> ---- ==Нокаут фаза== {{main|Светско првенство во фудбал 1998 - нокаут фаза}} ===Резултати=== [[Податотека:Edgar Davids and Emerson during WC 1998 semifinal Netherlands vs Brazil.jpg|thumb|right|Момент од полуфиналниот натпревар помеѓу {{NazNB|FUrep|BRA}} и {{NazNB|FUrep|NED}}.]] {{Round16 <!-- Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2 --> <!-- round of 16 --> |27 јуни – [[Паркот на принцовите|Париз]]|'''{{fb|BRA}}'''|'''4'''|{{fb|CHI}}|1 |28 јуни – [[Стад де Франс|Сен Дени]]|{{fb|NGA}}|1|'''{{fb|DEN}}'''|'''4''' |29 јуни – [[Стадион Мунисипал|Тулуза]]|'''{{fb|NED}}'''|'''2'''|{{fb|FR Yugoslavia}}|1 |30 јуни – [[Стад Жофроа Гишар|Сент-Етјен]]|'''{{fb|ARG}} {{pso}}'''|'''2 (4)'''|{{fb|ENG}}|2 (3) |27 јуни – [[Стадион Велодром|Марсеј]]|'''{{fb|ITA}}'''|'''1'''|{{fb|NOR}}|0 |28 јуни – [[Стад Феликс Боларт|Ланс]]|'''{{fb|FRA}} {{aet|g=yes}}'''|'''1'''|{{fb|PAR|1990}}|0 |29 јуни – [[Стад де ла Мосон|Монпелје]]|'''{{fb|GER}}'''|'''2'''|{{fb|MEX}}|1 |30 јуни – [[Стад Шабан-Делма|Бордо]]|{{fb|ROU}}|0|'''{{fb|CRO}}'''|'''1''' <!-- quarter-finals --> |3 јули – [[Стад де ла Божоар|Нант]]|'''{{fb|BRA}}'''|'''3'''|{{fb|DEN}}|2 |4 јули – [[Стадион Велодром|Марсеј]]|'''{{fb|NED}}'''|'''2'''|{{fb|ARG}}|1 |3 јули – [[Стад де Франс|Сен Дени]]|{{fb|ITA}}|0 (3)|'''{{fb|FRA}} {{pso}}'''|'''0 (4)''' |4 јули – [[Стад Жерлан|Лион]]|{{fb|GER}}|0|'''{{fb|CRO}}'''|'''3''' <!-- semi-finals --> |7 јули – [[Стадион Велодром|Марсеј]]|'''{{fb|BRA}} {{pso}}'''|'''1 (4)'''|{{fb|NED}}|1 (2) |8 јули – [[Стад де Франс|Сен Дени]]|'''{{fb|FRA}}'''|'''2'''|{{fb|CRO}}|1 <!-- final --> |12 јули – [[Стад де Франс|Сен Дени]]|{{fb|BRA}}|0|'''{{fb|FRA}}'''|'''3''' <!-- third place --> |11 јули – [[Паркот на принцовите|Париз]]|{{fb|NED}}|1|'''{{fb|CRO}}'''|'''2''' |widescore=yes }}<noinclude> === Осминафинале === <section begin=СП 1998 - ОФ1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Италија - Норвешка|Италија - Норвешка]] |дата = {{Start date|1998|6|27|df=y}} |време = 16:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ITA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - нокаут фаза#Италија - Норвешка|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8774/ |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = [[Кристијан Виери|Виери]] {{goal|36}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Велодром|Велодром]] |локација = [[Марсеј]] |гледачи = 55,000 |судија = {{знамеикона|GER}} [[Бернд Хајнеман]] }}<section end=СП 1998 - ОФ1 /> ---- <section begin=СП 1998 - ОФ2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Чиле|Бразил - Чиле]] |дата = {{Start date|1998|6|27|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - нокаут фаза#Бразил - Чиле|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8773/ |екипа2 = {{fb|CHL}} |голови1 = [[Сесар Сампајо]] {{goal|11}}, {{goal|26}}<br />[[Роналдо]] {{goal|45+3|пен.}}, {{goal|72}} |голови2 = {{goal|70}} [[Марсело Салас|Салас]] |стадион = [[Паркот на принцовите]] |локација = [[Париз]] |гледачи = 45,500 |судија = {{знамеикона|FRA}} [[Марк Бата]] }}<section end=СП 1998 - ОФ2 /> ---- <section begin=СП 1998 - ОФ3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Франција - Парагвај|Франција - Парагвај]] |дата = {{Start date|1998|6|28|df=y}} |време = 16:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - нокаут фаза#Франција - Парагвај|1–0]] |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8776/ |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = [[Лоран Блан|Блан]] {{golden goal|114}} |голови2 = |стадион = [[Стад Феликс Боларт]] |локација = [[Ленс]] |гледачи = 31,800 |судија = {{знамеикона|UAE}} [[Али Бујсаим]] }}<section end=СП 1998 - ОФ3 /> ---- <section begin=СП 1998 - ОФ4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нигерија - Данска|Нигерија - Данска]] |дата = {{Start date|1998|6|28|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - нокаут фаза#Нигерија - Данска|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8775/ |екипа2 = {{fb|DEN}} |голови1 = [[Тиџани Бабангида|Бабангида]] {{goal|77}} |голови2 = {{goal|{{0}}3}} [[Петер Мелер|Мелер]]<br />{{goal|12}} [[Бријан Лаудруп|Б. Лаудруп]]<br />{{goal|58}} [[Ебе Санд|Санд]]<br />{{goal|76}} [[Томас Хелвег|Хелвег]] |стадион = [[Стад де Франс]] |локација = [[Сен Дени]] |гледачи = 77,000 |судија = {{знамеикона|SUI}} [[Урс Мејер]] }}<section end=СП 1998 - ОФ4 /> ---- <section begin=СП 1998 - ОФ5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Германија - Мексико|Германија - Мексико]] |дата = {{Start date|1998|6|29|df=y}} |време = 16:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - нокаут фаза#Германија - Мексико|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8777/ |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = [[Јирген Клинсман|Клинсман]] {{goal|74}}<br />[[Оливер Бирхоф|Бирхоф]] {{goal|86}} |голови2 = {{goal|47}} [[Луис Ернандес|Ернандес]] |стадион = [[Стад де ла Мосон]] |локација = [[Монпелје]] |гледачи = 29,800 |судија = {{знамеикона|POR}} [[Витор Мело Переира]] }}<section end=СП 1998 - ОФ5 /> ---- <section begin=СП 1998 - ОФ6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Холандија - Србија и Црна Гора|Холандија - Србија и Црна Гора]] |дата = {{Start date|1998|6|29|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - нокаут фаза#Холандија - СР Југославија|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8778/ |екипа2 = {{fb|SCG|name=СР Југославија}} |голови1 = [[Денис Бергкамп|Бергкамп]] {{goal|38}}<br />[[Едгар Давидс|Давидс]] {{goal|90+2}} |голови2 = {{goal|48}} [[Слободан Комљеновиќ|Комљеновиќ]] |стадион = [[Стадион Мунисипал|Стад де Тулуза]] |локација = [[Тулуза]] |гледачи = 33,500 |судија = {{знамеикона|ESP}} [[Хосе Гарсија Аранда]] }}<section end=СП 1998 - ОФ6 /> ---- <section begin=СП 1998 - ОФ7 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Романија - Хрватска|Романија - Хрватска]] |дата = {{Start date|1998|6|30|df=y}} |време = 16:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ROU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - нокаут фаза#Романија - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8780/ |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = {{goal|45+2}} [[Давор Шукер|Шукер]] |стадион = [[Стад Шабан-Делма|Парк Лескјур]] |локација = [[Бордо]] |гледачи = 31,800 |судија = {{знамеикона|ARG}} [[Хавиер Кастрили]] }}<section end=СП 1998 - ОФ7 /> ---- <section begin=СП 1998 - ОФ8 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Аргентина - Англија|Аргентина - Англија]] |дата = {{Start date|1998|6|30|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - нокаут фаза#Аргентина - Англија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8779/ |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|{{0}}5|пен.}}<br />[[Хавиер Санети|Санети]] {{goal|45+1}} |голови2 = {{goal|{{0}}9|пен.}} [[Алан Ширер|Ширер]]<br />{{goal|16}} [[Мајкл Овен|Овен]] |aet = yes |пенали1= *[[Серхио Берти|Берти]] {{pengoal}} *[[Ернан Креспо|Креспо]] {{penmiss}} *[[Хуан Себастијан Верон|Верон]] {{pengoal}} *[[Марсело Гаљардо|Гаљардо]] {{pengoal}} *[[Роберто Ајала|Ајала]] {{pengoal}} |пенали=4–3 |пенали2= *{{pengoal}} [[Алан Ширер|Ширер]] *{{penmiss}} [[Пол Инс|Инс]] *{{pengoal}} [[Пол Мерсон|Мерсон]] *{{pengoal}} [[Мајкл Овен|Овен]] *{{penmiss}} [[Дејвид Бати|Бати]] |стадион = [[Стад Жофроа Гишар]] |локација = [[Сент-Етјен]] |гледачи = 30,600 |судија = {{знамеикона|DEN}} [[Ким Милтон Нилсен]] }}<section end=СП 1998 - ОФ8 /> ---- ===Четвртфинале=== <section begin=СП 1998 - ЧФ1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Италија - Франција|Италија - Франција]] |дата = {{Start date|1998|7|3|df=y}} |време = 16:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ITA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - нокаут фаза#Италија - Франција|0–0]] |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8781/ |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стад де Франс]] |локација = [[Сен Дени]] |гледачи = 77,000 |судија = {{знамеикона|SCO}} [[Хју Далас]] |пенали1 = [[Роберто Баџо|Р. Баџо]] {{pengoal}}<br />[[Деметрио Албертини|Албертини]] {{penmiss}}<br />[[Алесандро Костакурта|Костакурта]] {{pengoal}}<br />[[Кристијан Виери|Виери]] {{pengoal}}<br />[[Лујџи Ди Бјаџо|Ди Бјаџо]] {{penmiss}} |пенали = 3–4 |пенали2 = {{pengoal}} [[Зинедин Зидан|Зидан]]<br />{{penmiss}} [[Биксант Лизаразу|Лизаразу]]<br />{{pengoal}} [[Давид Трезеге|Трезеге]]<br />{{pengoal}} [[Тјери Анри|Анри]]<br />{{pengoal}} [[Лоран Блан|Блан]] }}<section end=СП 1998 - ЧФ1 /> ---- <section begin=СП 1998 - ЧФ2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Данска|Бразил - Данска]] |дата = {{Start date|1998|7|3|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - нокаут фаза#Бразил - Данска|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8782/ |екипа2 = {{fb|DEN}} |голови1 = [[Бебето]] {{goal|10}}<br />[[Ривалдо]] {{goal|25}}, {{goal|59}} |голови2 = {{goal|{{0}}2}} [[Мартин Јоргенсен|Јоргенсен]]<br />{{goal|50}} [[Бријан Лаудруп|Б. Лаудруп]] |стадион = [[Стад де ла Божоар]] |локација = [[Нант]] |гледачи = 35,500 |судија = {{знамеикона|EGY}} [[Гамал Ел-Гандур]] }}<section end=СП 1998 - ЧФ2 /> ---- <section begin=СП 1998 - ЧФ3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Холандија - Аргентина|Холандија - Аргентина]] |дата = {{Start date|1998|7|4|df=y}} |време = 16:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - нокаут фаза#Холандија - Аргентина|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8784/ |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = [[Патрик Клајверт|Клајверт]] {{goal|12}}<br />[[Денис Бергкамп|Бергкамп]] {{goal|89}} |голови2 = {{goal|18}} [[Клаудио Лопес|Лопес]] |стадион = [[Стадион Велодром|Велодром]] |локација = [[Марсеј]] |гледачи = 55,000 |судија = {{знамеикона|MEX}} [[Артуро Брицио Картер]] }}<section end=СП 1998 - ЧФ3 /> ---- <section begin=СП 1998 - ЧФ4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Германија - Хрватска|Германија - Хрватска]] |дата = {{Start date|1998|7|4|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - нокаут фаза#Германија - Хрватска|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8783/ |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = {{goal|45+3}} [[Роберт Јарни|Јарни]]<br />{{goal|80}} [[Горан Влаовиќ|Влаовиќ]]<br />{{goal|85}} [[Давор Шукер|Шукер]] |стадион = [[Стад Жерлан|Жерлан]] |локација = [[Лион]] |гледачи = 39,100 |судија = {{знамеикона|NOR}} [[Руне Педерсен]] }}<section end=СП 1998 - ЧФ4 /> ===Полуфинале=== <section begin=СП 1998 - ПФ1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Холандија|Бразил - Холандија]] |дата = {{Start date|1998|7|7|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - нокаут фаза#Бразил - Холандија|1–1]] |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8785/ |екипа2 = {{fb-rt|NED}} |голови1 = [[Роналдо]] {{goal|46}} |голови2 = {{goal|87}} [[Патрик Клајверт|Клајверт]] |стадион = [[Стадион Велодром|Велодром]] |локација = [[Марсеј]] |гледачи = 54,000 |судија = {{знамеикона|UAE}} [[Али Бујсаим]] |пенали1 = [[Роналдо]] {{pengoal}}<br />[[Ривалдо]] {{pengoal}}<br />[[Емерсон Фереира да Роса|Емерсон]] {{pengoal}}<br />[[Дунга]] {{pengoal}} |пенали = 4–2 |пенали2 = {{pengoal}} [[Франк де Бур|Ф. де Бур]]<br />{{pengoal}} [[Денис Бергкамп|Бергкамп]]<br />{{penmiss}} [[Филип Коку|Коку]]<br />{{penmiss}} [[Роналд де Бур|Р. де Бур]] }}<section end=СП 1998 - ПФ1 /> ---- <section begin=СП 1998 - ПФ1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Франција - Хрватска|Франција - Хрватска]] |дата = {{Start date|1998|7|8|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - нокаут фаза#Франција - Хрватска|2–1]] |извештување = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8786/ |екипа2 = {{fb-rt|CRO}} |голови1 = [[Лилијан Тирам|Тирам]] {{goal|47}}, {{goal|69}} |голови2 = {{goal|46}} [[Давор Шукер|Шукер]] |стадион = [[Стад де Франс]] |локација = [[Сен Дени]] |гледачи = 76,000 |судија = {{знамеикона|ESP}} [[Хосе Гарсија Аранда]] }}<section end=СП 1998 - ПФ2 /> ===Натпревар за трето место=== <section begin=СП 1998 - 3. место />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Холандија - Хрватска|Холандија - Хрватска]] |дата = {{Start date|1998|7|11|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 1998 - нокаут фаза#Натпревар за трето место|1–2]] |извештување = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8787/ |екипа2 = {{fb-rt|CRO}} |голови1 = [[Будевијн Зенден|Зенден]] {{goal|22}} |голови2 = {{goal|14}} [[Роберт Просинечки|Просинечки]]<br>{{goal|36}} [[Давор Шукер|Шукер]] |стадион = [[Паркот на принцовите]] |локација = [[Париз]] |гледачи = 45,500 |судија = {{знамеикона|PAR}} [[Епифанио Гонсалес]] }}<section end=СП 1998 - 3. место /> ===Финале=== {{Главна|Финале на Светското првенство во фудбал 1998}} <section begin=СП 1998 - Финале />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Франција|Бразил - Франција]] |дата = {{Start date|1998|7|12|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Финале на Светското првенство во фудбал 1998#Натпреварот|0–3]] |извештување = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8788/ |екипа2 = {{fb-rt|FRA}} |голови1 = |голови2 = {{goal|27}}, {{goal|45+1}} [[Зинедин Зидан|Зидан]]<br>{{goal|90+3}} [[Емануел Пети|Пети]] |стадион = [[Стад де Франс]] |локација = [[Сен Дени]] |гледачи = 80,000 |судија = {{знамеикона|MAR}} [[Саид Белкола]] }}<section end=СП 1998 - Финале /> ==Победник== {| width=95% |- align=center |'''Победник на Светското првенство во фудбал 1998'''<br><br>{{знамеикона|Франција|size=150px}}<br>'''[[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]]'''<br>'''1. титула''' |} == Статистика == === Список на стрелци === {{Светско првенство во фудбал 1998 - Листа на стрелци}} === Награди === {| class="wikitable" style="margin: 0 auto; width: 83%;" |- ![[Награди на светските првенства во фудбал#Златна копачка|Златна копачка]] ![[Награди на светските првенства во фудбал#Златна топка|Златна топка]] ![[Награди на светските првенства во фудбал#Златна ракавица|Јашин награда]] ![[Награди на светските првенства во фудбал#ФИФА Фер Плеј награда|Фер Плеј награда]] ![[Награди на светските првенства во фудбал#Најинтересна екипа|Најинтересна екипа]] |- |align=center|{{flagsport|CRO}} [[Давор Шукер]] |align=center|{{flagsport|BRA}} [[Роналдо]] |align=center|{{flagsport|FRA}} [[Фабиен Бартез]] |align=center|{{Naz|FUrep|ENG}}<br />{{Naz|FUrep|FRA}} |align=center|{{Naz|FUrep|FRA}} |} ===ФИФА Идеален тим на првенството=== Идеалниот тим е составен од 16 играчи за кој се смета дека најмногу импресионирале на Светското првенство 1998, а избран е од страна на FIFA's Technical Study Group.<ref>{{Cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/news/1998/07/10/wcup_allstars/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222065104/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/news/1998/07/10/wcup_allstars/|url-status = dead|archive-date=22 February 2014|title=FIFA announces All-Star team|publisher=CNNSI|date=10 July 1998}}</ref> {{Светско првенство во фудбал 1998 - Идеален тим на првенството}} ==Табела== {{Светско првенство во фудбал 1998 - Табела}} == Симболи == [[File:France98mascot.png|thumb|upright|''Футикс'', официјалната [[Маскоти на светските првенства во фудбал|маскота]] на турнирот.]] ===Маскота=== [[Маскоти на светските првенства во фудбал|Официјалната маскота]] на турнирот бил „Футикс“ (изворно ''Footix''), [[петел]] кој првпат бил претставен во мај 1996 година.<ref name="Footix">{{cite web |url=http://www.e-space.mmu.ac.uk/e-space/bitstream/2173/4228/2/Footix%20The%20History%20Behind%20A%20Moderrn%20Mascot.pdf |publisher=Sage Publications |year=1998 |access-date=27 January 2012 |last=Hand |first=David |title=Footix: the history behind a modern mascot |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112181426/http://www.e-space.mmu.ac.uk/e-space/bitstream/2173/4228/2/Footix%20The%20History%20Behind%20A%20Moderrn%20Mascot.pdf |archive-date=12 November 2013 |url-status = dead }}</ref> Создаден од графичкиот дизајнер Фабрис Пијало, Футикс бил избран во потесниот избор од пет маскоти.<ref>{{cite web |url=http://www.ina.fr/video/CAC96021553/fabrice-pialot-l-inventeur-de-la-mascotte-footix.fr.html|work=[[France 3]]|publisher=Institut National de l'Audiovisuel |date=22 May 1996 |access-date=27 January 2012 |title=Fabrice Pialot l'inventeur de la mascotte Footix|language=fr}}</ref> Истражувањето спроведено во врска со изборот да се има петел како маскота покажале дека маскотата била многу добро примена: 91% од испитаниците го поврзале веднаш со Франција, традиционалниот симбол на нацијата.<ref name="Footix"/> Името Футикс, било избрано од француските телевизиски гледачи, а претставува синоним за фудбал („Foot“) со завршеток „ix“ кој доаѓа од популарниот стрип „[[Астерикс]]“.<ref name="Footix"/> Боите на маскотата ги рефлектираат знамето на земјата-домаќин и опремата со која настапува француската репрезентација - костумот е во сина боја, грбот во црвена а зборовите „Франција 98“ на костумот се обоени во бела боја. === Официјална песна === Официјалната песна на Светското првенство во фудбал 1998 била ''[[The Cup of Life]]'' (изворно ''La Copa de la Vida'', во превод на мак. ''Првенството на животот'') во изведба на [[Рики Мартин]].<ref>{{cite web|url=http://www.beembee.com/2010/fifa-world-cup-official-songs-1990-2010 |title=FIFA World Cup Official Songs 1990 – 2010 |date=10 June 2010 |website=BeemBee.com |access-date=29 May 2013 |url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515082324/http://www.beembee.com/2010/fifa-world-cup-official-songs-1990-2010 |archive-date=15 May 2013 }}</ref><ref>{{cite web |author=Change to local timeChange to your time |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2014/m=1/news=brazilian-star-claudia-leitte-perform-with-pitbull-and-jennifer-lopez-th-2264459.html |title=Brazilian star Claudia Leitte to perform with Pitbull and Jennifer Lopez on the official song for the 2014 FIFA World Cup™ |publisher=FIFA |date=14 June 2014 |access-date=26 June 2014 |archive-date=2018-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321045334/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2014/m=1/news=brazilian-star-claudia-leitte-perform-with-pitbull-and-jennifer-lopez-th-2264459.html |url-status=dead }}</ref> === Топка === {{main|Адидас Триколоре}} Топката за овој мундијал, била произведена од [[Адидас]] и именувана како „Триколоре“, што на француски значи „трибојно“.<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/world-cup-2010/pictures/6670565/Fifa-World-Cup-match-balls-through-time.html?image=24 |work=[[The Daily Telegraph]] |access-date=29 January 2012 |title=Fifa World Cup match balls through time |date=27 November 2009 |archive-date=2012-09-11 |archive-url=https://archive.today/20120911180746/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/world-cup-2010/pictures/6670565/Fifa-World-Cup-match-balls-through-time.html?image=24 |url-status=dead }}</ref> Тоа била осмата топка на турнирите од Светското првенство која била изработена од германската компанија и била прва во серијата која била разнобојна.<ref name="Tricolore">{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/news/newsid=28402.html |date=24 June 2006 |access-date=29 January 2012 |publisher=FIFA |title=1998: adidas Tricolore |url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100705075818/http://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/news/newsid%3D28402.html |archive-date=5 July 2010 }}</ref> Трибојното знаме и петелот, традиционални симболи на Франција биле користени како инспирација за дизајнот.<ref name="Tricolore"/> == Маркетинг == === Спонзори === Спонзорите на Светското првенство во фудбал се поделени во две категории: спонзори на [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство во организација на ФИФА]] и спонзори-поддржувачи на [[Фудбалска репрезентација на Франција|француската репрезентација]].<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/worldcup/organisation/partners/index.html |title=2014 FIFA World Cup Brazil official partners |publisher=FIFA |access-date=29 December 2013 |archive-date=2014-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140112011211/http://www.fifa.com/worldcup/organisation/partners/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://resources.fifa.com/mm/document/fifafacts/misc-fwcpartn/52/01/15/fs-401_01_fwc-partners.pdf|title=The Official FIFA World Cup™ Partners & Sponsors since 1982|publisher=FIFA|access-date=12 July 2018|archive-date=18 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180218222637/http://resources.fifa.com/mm/document/fifafacts/misc-fwcpartn/52/01/15/fs-401_01_fwc-partners.pdf|url-status=dead}}</ref> [[File:Coca cola world cup 1998.jpg|thumb|[[Кока-Кола]] еден од [[спонзор]]ите на Светското првенство 1998.]] {| class="wikitable" |- ! Спонзори на [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] !! Спонзори на [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] |- | * [[Adidas]]<ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52928020|title=2), Roberto BAGGIO/ITA vor dem Elfmeter zum 2:2|website=Gettyimages.nl}}</ref><ref name="gettyimages.nl">{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52930798|title=3 n.E. HALBFINALE; Claudio Andre TAFFAREL/BRA haelt den...The Official FIFA World Cup™ Partners & Sponsors since 1982|website=Gettyimages.nl}}</ref> * [[Canon Inc.|Canon]]<ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52921847|title=2 , Frankie HEJDUK/USA, Mehdi MAHDAVIKIA/IRN erzielt hier das TOR zum...|website=Gettyimages.nl}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52921810|title=Lens, 21.06.98, DEUTSCHLAND – JUGOSLAWIEN 2:2 , Freistoss von Sinisa...|website=Gettyimages.nl}}</ref> * [[Casio]]<ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52921572|title=1 , Jose SIERRA/CHI erzielt mit diesem Freistoss das TOR zum 1:0|website=Gettyimages.nl}}</ref> * [[Кока-Кола|Coca-Cola]]<ref name="gettyimages.nl1">{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52927162|title=Marseille, 23.06.98, BRASILIEN – NORWEGEN 1:2 , 1:0 TORJUBEL BEBETO,...|website=Gettyimages.nl}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52931254|title=Marseille, 23.06.98, BRASILIEN – NORWEGEN 1:2 , 1:2 TOR JUBEL NOR -...|website=Gettyimages.nl}}</ref> * [[Fujifilm]]<ref name="gettyimages.nl"/><ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52923615|title=Paris; BRASILIEN – FRANKREICH FINALE; Zinedine ZIDANE/FRA erzielt das...|website=Gettyimages.nl}}</ref> * [[Gillette (brand)|Gillette]]<ref name="gettyimages.nl1"/><ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52922915|title=3 ; FRANKREICH FUSSBALLWELTMEISTER 1998; v.lks.: Frank LEBOEUF/FRA,...|website=Gettyimages.nl}}</ref> ([[Braun (company)|Braun]])<ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/177225902|title=26 June 1998 World Cup – Colombia v England, David Beckham scores...|website=Gettyimages.nl}}</ref> * [[JVC]]<ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/53394828|title=Thomas Haessler of Germany takes a freekick during the FIFA World Cup...|website=Gettyimages.nl}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52921978|title=Toulouse, 18.06.98, SUEDAFRIKA – DAENEMARK 1:1 , Schiedsrichter TORO...|website=Gettyimages.nl}}</ref> * [[MasterCard]]<ref name="gettyimages.nl2">{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52921822|title=Lens, 21.06.98, Jens JEREMIES/GER nach dem 0:1|website=Gettyimages.nl}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52927842|title=2 von Cuauhtemoc BLANCO|website=Gettyimages.nl}}</ref> * [[Мекдоналдс|McDonald's]]<ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52925749|title=BRA spielt den Ball an Torwart Driss BENZEKRI/MOR vorbei|website=Gettyimages.nl}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52919034|title=St.Etienne, 23.06.98, SCHOTTLAND – MAROKKO 0:3 , Abdeljilil HADDA/MOR...|website=Gettyimages.nl}}</ref> * [[Опел|Opel]]<ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52927436|title=Montpellier, 22.06.98, KOLUMBIEN – TUNESIEN 1:0 , JUBEL NACH DEM 1:0:...|website=Gettyimages.nl}}</ref><ref name="gettyimages.nl3">{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52921816|title=Lens, 21.06.98, GER JUBEL nach dem Treffer zum 2:2 durch Oliver...|website=Gettyimages.nl}}</ref> * [[Philips]]<ref name="gettyimages.nl2"/><ref name="gettyimages.nl3"/> * [[Snickers]]<ref name="gettyimages.nl"/><ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/52931542|title=5 n.E. ; Torwart Carlos ROA/ARG haelt den Elfmeter von Paul Ince/ENG|website=Gettyimages.nl}}</ref> || * [[Air France]] * [[Citroën]] * [[Crédit Agricole]]<ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/535710165|title=19 June 1998 FIFA World Cup, Nigeria v Bulgaria, Nigeria celebrate...|website=Gettyimages.nl}}</ref> * [[Danone]] * [[Orange S.A.|France Telecom]]<ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/1293111|title=Davor Suker of Croatia and Lothar Matthaus of Germany stretch for the...|website=Gettyimages.nl}}</ref> * [[La Poste (France)|La Poste]]<ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.nl/license/177225733|title=Football World Cup 1998, Brazil v Scotland, The Scotland defence leap...|website=Gettyimages.nl}}</ref> * [[Пежо|Peugeot]] * [[Рено|Renault]] |} === Видео игри === Во поголемиот дел од светот, официјалната видео игра била, ''[[World Cup 98 (видео игра)|World Cup 98]]'' издадена од [[EA Sports]] на 13 март 1998 за [[Microsoft Windows]], [[PlayStation]], [[Nintendo 64]] и [[Game Boy]]. Тоа била прва меѓународна фудбалска игра развиена од Електронски уметности откако ги добила правата од ФИФА во 1997 година и добила претежно поволни критики.<ref>{{cite news |title=World Cup 98 |url=http://psx.ign.com/articles/153/153532p1.html |work=IGN |date=15 July 1998 |access-date=15 July 2012 |archive-date=2010-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215113910/http://psx.ign.com/articles/153/153532p1.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |first=Josh |last=Smith |title=World Cup 98 Review |url=http://www.gamespot.com/world-cup-98/reviews/world-cup-98-review-2531897/ |work=GameSpot |date=5 June 1998 |access-date=15 July 2012 }}</ref><ref>{{cite journal |last=James |first=Chris |date=July 1998 |title=Football's Coming Home |journal=PC Guide |volume=4 |issue=4 |pages=53–57 |publisher=Future Publishing }}</ref> ==Наводи== {{reflist}} ==Надворешни врски== * [http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=1013/index.html ФИФА Светско Првенство 1998 на FIFA.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161204023508/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=1013/index.html/ |date=2016-12-04 }} * [http://www.rsssf.com/tables/98full.html RSSSF Архива на финалињата] * [http://www.planetworldcup.com/CUPS/1998/wc98index.html Planet World Cup – France 1998] * [http://www.rsssf.com/tables/98q.html RSSSF Archive of qualifying rounds] {{добра}} {{ФИФА Светско првенство 1998}} {{ФИФА Светско Првенство}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 1998| ]] [[Категорија:Фудбалски натпреварувања во Франција]] [[Категорија:Франција во 1998 година]] [[Категорија:Фудбалот во 1998 година]] resy7bixvu46uvir7a4d7hitojvq1xy 0 26556 5578730 5558032 2026-06-19T01:33:15Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - своите наместо својте 5578730 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = #FFFFFF | color2 = #FF0000 | clubname = Бајерн Минхен| | fullname = Фудбалски клуб Бајерн Минхен | | image = [[Податотека:150px-FC_Bayern_Munich_Logo.svg.png|190px|Амблемот на Бајерн Минхен]]| | founded = {{start date and age|df=yes|1900|2|27}} | | nickname = {{Plainlist| * ''Die Bayern'' (Баварците) * ''Stern des Südens'' (Ѕвездата од Југот) * ''Die Roten'' (Црвените)<ref>{{cite web |title=Never-say-die Reds overcome Ingolstadt at the death |url=https://fcbayern.com/en/news/matchreports/2017/02/match-report-bundesliga-fc-ingolstadt---fc-bayern-11.02.2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170212164904/https://fcbayern.com/en/news/matchreports/2017/02/match-report-bundesliga-fc-ingolstadt---fc-bayern-11.02.2017 |archive-date=12 февруари 2017 |access-date=27 февруари 2025 |publisher=ФК Бајерн Минхен}}</ref> * ''FC Hollywood'' (ФК Холивуд)<ref>{{cite web |last=Whitney |first=Clark |date=8 април 2010 |title=CL Comment: Van Gaal's Bayern Give New Meaning to "FC Hollywood" |url=http://www.goal.com/en-us/news/174/uefa-champions-league/2010/04/08/1869197/cl-comment-van-gaals-bayern-give-new-meaning-to-fc-hollywood |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629015812/http://www.goal.com/en-us/news/174/uefa-champions-league/2010/04/08/1869197/cl-comment-van-gaals-bayern-give-new-meaning-to-fc-hollywood |archive-date=29 јуни 2014 |access-date=27 февруари 2025 |website=Goal (мрежно место)}}</ref> }}| | location = [[Минхен]], [[Германија]] | short name = {{Plainlist| * Бајерн Минхен * ФК Бајерн * Бајерн * ФКБ }} | ground = [[Алијанц Арена]] | | capacity = 75.024<ref>{{cite web |url=https://allianz-arena.com/en/arena/facts/general-information |title=Facts, figures & information about the Allianz Arena |website=allianz-arena.com |publisher=ФК Бајерн Минхен |access-date=27 февруари 2025}}</ref> | | owntitle = Претседател | | owner = {{знамеикона|Германија}} [[Херберт Хаинер]] | chrtitle = Извршен директор | | chairman = {{знамеикона|Германија}} [[Јан-Кристијан Дрезер]] | mgrtitle = Тренер | | manager = {{знамеикона|Белгија}} [[Венсан Компани]]| | league = {{Лига-Бундеслига}} | | season = [[Бундеслига 2025-2026|2025–2026]] | position = Бундеслига, 1-и | | website = http://www.fcbayern.de/en/ | | pattern_la1 = _bayern2526h | pattern_b1 = _bayern2526h | pattern_ra1 = _bayern2526h | pattern_sh1 = _bayern2526h | pattern_so1 = _bayern2526hl | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _bayern2526a | pattern_b2 = _bayern2526a | pattern_ra2 = _bayern2526a | pattern_sh2 = _bayern2526a | pattern_so2 = _bayern2526al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | pattern_la3 = _bayern2526t | pattern_b3 = _bayern2526t | pattern_ra3 = _bayern2526t | pattern_sh3 = _bayern2526t | pattern_so3 = _bayern2526tl | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''ФК Бајерн Минхен''' (целосно име на [[германски]]: ''Fußball-Club Bayern München e. V.'') ― [[Германија|германски]] [[фудбал]]ски клуб од [[Минхен]], [[Баварија]]. Клубот е повеќекратен првак и освојувач на Купот на Германија, како и неколкукратен првак на [[Европа]]. == Историја == ===Ран период=== Фудбалскиот клуб „Бајерн“ е оформен на [[27 февруари]] [[1900]] од Гимнастичкиот клуб во Минхен. Првите неколку сезони, тимот ги играл во регионалните [[Баварија|баварски]] лиги. Првиот поголем успех го остварил во [[1926]] во Јужното германско првенство, достигнување кое го повториле и две години подоцна. Во [[1932]], клубот ја освоил првата шампионска титула во германското првенство. Со доаѓањето на [[Хитлер]] на власт, развивањето на клубот замрело, „Бајерн“ бил преименуван во „Јевовиот клуб“, а тренерите ја напуштиле земјата. ===1950-1970=== Подоцна, кога „Бајерн“ станал дел од Јужната германска лига (Oberliga Süd), клубот стангирал и во [[1955]] испаднал од таа лига. Сепак, веќе во следната сезона, „Бајерн“ успеал да се врати и го освоил германскиот куп победувајќи во финалето против „Фортуна“ од [[Диселдорф]] со 1-0. Во [[1963]], поделените германски лиги се соединиле во „Бундес-лигата“. Бајерн станал член на „Бундеслигата“ две години подоцна, кога во тимот играле младите таленти: [[Франц Бекенбауер]], [[Герд Милер]], [[Сеп Маер]] и др. Во првата сезона во „Бундеслигата“, „Бајерн“ завршил на третото место и го освоил германскиот куп. На тој начин, „Бајерн“ се стекнал со право да учествува во Европскиот куп на куповите, кој го освоиле истата година, победувајќи го „[[ФК Глазгов Ренџерс]]“ со 1-0. [[Бранко Зебец]] бил првиот тренер со кој „Бајерн“ освоил двојна титула, употребувајќи само 13 играчи во текот на сезоната. ===1970-ти=== Во [[1970]], во клубот дошол нов тренер, [[Удо Латек]], со кого „Бајерн“ го освоил германскиот куп, како и третата национална титула. Решавачкиот натпревар во сезоната [[1970]]-[[1971]], одигран против „[[Шалке]]“, бил првиот натпревар одигран на [[Олимписки стадион (Минхен)|Олимпискиот стадион]] во Минхен и првиот натпревар од Бундеслигата пренесуван на [[телевизија]]. Тогаш, „Бајерн“ победил со 5-1 и ја освоил титулата, а во таа сезона ги соборил рекордите за освоени најмногу бодови и постигнати најмногу голови. Следен голем успех бил освојувањето на [[Лигата на шампионите]] во [[1974]] година, кога во финалето „Бајерн“ го победил „[[Атлетико Мадрид]]“ со 4-0. Следната година, „Бајерн“ ја одбранил титулата во Лигата на шампионите, победувајќи го „[[Лидс јунајтед]]“ во финалето. Во [[1976]] година, во [[Глазгов]], „Бајерн“ уште еднаш ја освоил Лигата на шампионите и таа станал третиот тим кој успеал трипати по ред да ја освои Лигата на шампионите. Истата година, „Бајерн“ го освоил и Меѓународниот куп на [[ФИФА]], победувајќи го бразилскиот шампион „[[Крузерио]]“ од [[Бело Хоризонте]]. ===1980-ти=== Во [[1980]]-тите следувале промени во тимот и финансиски проблеми, но сепак, „Бајерн“ успеал да ја освои Бундеслигата во [[1980]] и во [[1981]]. Потоа, следувале две сезони без никаков трофеј, по што Удо Латек дал отказ. „Бајерн“ го освоил купот во [[1984]], по што следувала серија од пет шампионски титули во период од шест сезони, вклучувајќи и една дупла титула во [[1986]]. Но, клубот немал врвни резултати во [[Европа]], каде стигнал само до второто место во [[1982]] и [[1987]]. ===1990-ти=== Формата на „Бајерн“ паднала драстично по освојувањето на титулата во [[1990]], така што за само пет бода, клубот се спасил од испаѓање во сезоната [[1991]]/[[1992]]. Успесите на клубот се вратиле кога Франц Бекенбауер бил поставен за тренер во втората половина од сезоната [[1993]]/[[1994]], освојувајќи ја титулата по пазуа од три години. Притоа, поради славните играчи кои играле во „Бајерн“ во овој период, клубот го добил прекарот „ФК Холивуд“ (FC Hollywood). Подоцна, Бекенбауер уште еднаш се вратил како тренер на „Бајерн“, кој под негово водство го освоил [[Куп на уефа|Купот на УЕФА]] во [[1996]], победувајќи го „[[ФК Бордо|Бордо]]“ во финалето. Од [[1998]] до [[2004]], тренер на „Бајерн“ бил [[Отмар Хицфелд]], кој станал најдобриот тренер во историјата на „Бајерн“. Во неговата прва сезона, „Бајерн“ ја освоил Бундеслигата, но во финалето на Лигата на шампионите загубил од „[[Манчестер Јунајтед|Манчестер јунајтед]]“ со 2-1, а двата гола ги примил во продолжението. Во сезоната [[1999]]-[[2000]] „Бајерн“ ја освоил третата дупла титула во [[Германија]]. ===2000-ти=== Во [[2001]] ја освоил и третата по ред шампионска титула. Неколку дена подоцна, „Бајерн“ ја освоил и Лигата на шампионите, победувајќи ја [[ФК Валенсија|„Валенсија]]“ на пенали. Во [[2002]], клубот не освоил трофеј во Германија, но по вторпат го освоил Меѓународниот куп на [[ФИФА]]. Во [[2003]], „Бајерн“ ја освоил и четвртата дупла титула. Следната година, Хицфелд се повлекол од тренерската позиција поради слабите резултати на клубот. Во [[2005]]-[[2006]], „Бајерн“ се преселил на новиот стадион „Алијанц арената“. Тренер на „Бајерн“ во овој период бил [[Феликс Магат]], со кого клубот освоил две двојни титули, но немал поголеми успси во европските натпреварувања. Во [[јануари]] [[2007]], Магат бил отпуштен и пак бил вратен Хицфелд. Во сезоната 2006/[[2007]], во Бајерн имало многу промени и клубот не освоил ништо. Во сезоната [[2008]]-[[2009]], „Бајерн“ ја освоил Бундеслигата, по што следувале сезони без германска титула и два изгубени финални натпревари во Лигата на шампиони. Најпрвин, тренерот [[Луј ван Гал]] го донел „Бајерн“ до финалето на Лигата на шампионите во сезоната 2009-[[2010]], каде изгубил од „[[ФК Интернационале Милано|Интер]]“ од [[Милано]], со 0-2. По овој неуспех, ван Гал го напуштил кормилото на „Бајерн“, а на неговото место дошол [[Јуп Хејнкес]]. ===2010-ти=== Под водство на Хејнкенс, во сезоната [[2011]]-[[2012]], „Бајерн“ стигнал до финалето во Лигата на шампионите. Иако натпреварот се одиграл на „Алијанц арената“, „Бајерн“ изгубил на пенали од „[[Челси]]“. Сепак, во сезоната 2012-[[2013]], „Бајерн“ ја освоил двојната круна во Германија (шампиони и освојувачи на купот), а со победата над „[[ФК Борусија Дортмунд]]“ на „[[Вембли]]“, клубот станал по повеќе од една деценија ја освоил Лигата на шампионите. И сезоната 2013-[[2014]], под водство на новиот тренер [[Пеп Гвардиола]], „Бајерн“ ја започнал во одличен стил. Така, на [[27 ноември]] [[2013]], во петтото коло од групата „Д“ на [[Лига на шампионите|Лигата на шампионите]], на гостувањето во [[Москва]], Бајерн ја победил [[ЦСКА Москва]] со 3:1 и со тоа влегол во историјата како првиот клуб кој во Лигата на шампионите забележал десет победи по ред.<ref>"На Бајерн му годат рекордите, но ја сака титулата", ''Дневник'', год. XVII, бр. 5328, петок, 29 ноември 2013, стр. 24.</ref> Сепак, наспроти добриот почеток, „Бајерн“ бил запрен во полуфиналето на Лигата на шампионите од „[[ФК Реал Мадрид|Реал]]“, кој таа година станал европски првак. Бајерн потоа во [[2019-20 Лига на шампиони|2019-20]] сезоната на Лигата на шампионите во финалето го совладаа [[Париз сан-Жерман|ПСЖ]] 1:0 во финалето, да станат прваци на Европа за 6-ти пат. == Организација, сопственичка структура и финансии == Фудбалскиот клуб „Бајерн“ е организиран како [[акционерско друштво]] и неговото официјално име е ФК „Бајерн Минхен“ АД (FC Bayern München AG). Во однос на сопственоста, 90% од акциите на клубот му припаѓаат на здружението FC Bayern München E.V. (e.v.-значи „регистрирана асоцијација“), додека останатите 10% припаѓаат на „[[Адидас]]“, кој е и голем спонзор на „Бајерн“. „Адидас“ ги купил своите [[Акција (финансии)|акции]] во [[2002]] за 77 милиони [[Евро|евра]]. Други поголеми спонзори на „Бајерн“ се: „Дојче телеком“ („T-Home“ е спонзор на дресевите), „[[Ауди]]“, „[[Сименс]]“, „[[Луфтханза]]“ и „[[Кока Кола]]“. Претходни спонзори на дресевите биле: „Адидас“ (1974-78), „[[Ивеко]]“ (1978-84), „[[Комодор]]“ (1984-89), „[[Опел]]“ (1989-2002) и „Дојче телеком“ (T-Mobile, T-Com, T-Home/2002-*). Претседател на клубот е [[Франц Бекенбауер]], а претседател на одборот на директори е [[Карл-Хајнц Румениге]], исто така, поранешен играч на Бајерн. Најголема улога во тимот има [[Ули Хенес]], кој е извршен директор на тимот. Во сезоната [[2013]]/[[2014]], „Бајерн“ остварил [[заработка]] од 528 милиони евра и на тој начин, за првпат во историјата ја надминал границата од половина милијарда евра. Притоа, во текот на сезоната, клубот продал 1,2 милиони дресови, а со фирмата „Алијанц“ бил склучен договор со кој долговите на „Бајерн“ се намалиле за 110 милиони евра.<ref>„Бајерн првпат со профит од преку половина милијарда евра“, ''Вест'', година XV, број 4297, среда, 15 октомври 2014, стр. 42.</ref> ==Амблем== [[Податотека:Flag of Bavaria (lozengy).svg|мини|[[Знаме на Баварија]]]] Амблемот на Бајерн бил променуван повеќе пати. Првично се состоел од стилизираните [[Латиница|латинични]] букви F, C, B, M, кои биле сошиени во еден симбол. Првобитниот амблем бил син. Боите на [[Баварија]] биле вклучебу за прв пат во 1954 година.<ref name="crestcolor">{{Cite book |last=Schulze-Marmeling |first=Dietrich |title=Die Bayern. Die Geschichte des deutschen Rekordmeisters |publisher=Die Werkstatt |year=2003 |isbn=3-89533-426-X |page=581 |language=de}}</ref> Амблемот од 1919 до 1924 година, содржел „Bayern FA“, пришто „FA“ стоело за ''Fußball-Abteilung'' (Фусбал-Абтајлунг), односно, фудбалско одделение; Бајерн тогаш бил вклучен во ТСВ Јан Минхен и било негово составно фудбалско одделение.{{citation needed|date=февруари 2025}} Современата верзија на амблемот била променувана од верзијата од 1954 година, во неколку чекори.<ref name="crestcolor" /> Додека амблемот се состоел од една боја само поголемиот дел од времето, имено сина или црвена, сегашниот амблем е син, црвен и бел. Во средиштето ги има боите на Баварија, а ФК Бајерн Минхен е испишан со бело на црвениот прстен кој ги опфаќа боите на Баварија. {{gallery |title=Историја на амблемот на Бајерн Минхен |width=120 |height=100 |align=center |Податотека:FC Bayern München (Altes Emblem).png |1901 |Податотека:Bayern München Logo (1901-1906).svg|1902–1906 |Податотека:Bayern München Logo (1906-1919).svg|1906–1919 |Податотека:Bayern München Logo (1919-1924).svg|1919–1924 |Податотека:Bayern München Logo (1924-1954).svg|1925–1954{{efn|Помеѓу 1938 и 1945 година, сите германски клубови морале да го носат амблемот на [[Националсоцијалистички сојуз на Рајхот за физички вежби|Националсоцијалистичкиот сојуз на Рајхот за физички вежби]] на своите дресови, наместо нивните вистински грбови.<ref>{{Cite book |last=Raimund Simmet |first=Dietrich |title=Alle Bayern-Trikots - von 1900 bis heute |publisher=Die Werkstatt |year=2021 |isbn=978-3-7307-0561-2 |pages=22 |language=de}}</ref>}} |Податотека:Logo Bayern Munchen(1954-1996).svg|1954–1996 |Податотека:Bayern München Logo (1996-2002).svg|1996–2002 |Податотека:Logo FC Bayern München.svg|2002–2017 |Податотека:FC Bayern München logo (2017).svg|2017–2024 |Податотека:FC Bayern München logo (2024).svg|2024–до денес }} ==Играчи== === Моментален состав === {{Updated|17 јануари 2014}} {{Fs start}} {{Fs player|no=1 |nat=GER|name=[[Мануел Нојер]]|pos=GK}} {{Fs player|no=5 |nat=GER|name=[[Матс Хумелс]]|pos=DF}} {{Fs player|no=6|nat=GER|name=[[Џошуа Кимих]]|pos=MF}} {{Fs player|no=7 |nat=FRA|name=[[Франк Рибери]]|pos=MF}} {{Fs player|no=8 |nat=ESP|name=[[Хави Мартинес]]|pos=MF}} {{Fs player|no=9 |nat=POL|name=[[Роберт Левандовски]]|pos=FW}} {{Fs player|no=10|nat=NED|name=[[Лирој Сане]]|pos=MF}} {{fs player|no=11|pos=MF|nat=COL|name=[[Даглас Коста]]|}} {{Fs player|no=13|nat=BRA|name=[[Рафиња]]|pos=DF}} {{Fs player|no=14|pos=DF|nat=ESP|name=[[Хуан Бернат]]}} {{Fs player|no=15|pos=DF|nat=GER|name=[[Ларс Лукас Маи]]}} {{Fs player|no=17|nat=GER|name=[[Џером Боатенг]]|pos=DF}} {{Football squad mid}} {{Fs player|no=18|nat=ESP|name=[[Хуан Бернат]]|pos=DF}} {{Fs player|no=21|nat=GER|name=[[Лукас Ернандес]]|pos=DF}} {{Fs player|no=22|nat=GER|name=[[Том Штарке]]|pos=GK}} {{Fs player|no=23|nat=CHL|name=[[Артуро Видал]]|pos=MF}} {{Fs player|no=25|nat=GER|name=[[Томас Милер]]|pos=FW}} {{Fs player|no=26|nat=GER|name=[[Свен Улрих]]|pos=GK}} {{Fs player|no=27|nat=AUT|name=[[Давид Алаба]]|pos=DF}} {{Fs player|no=28|nat=GER|name=[[Тијаго Дантас]]|pos=DF}} {{Fs player|no=29|nat=FRA|name=[[Кингсли Коман]]|pos=FW}} {{Fs player|no=35|pos=GK|nat=GER|name=Александар Нубел}} {{Fs player|no=41|pos=DF|nat=GER|name=[[Крис Ричардс]]}} {{Fs player|no=35|nat=POR|name=[[Ренато Санчес]]|pos=MF}} {{Fs end}} == Освоени титули == [[Податотека:Bayern hattrick champions league trophies.jpg|thumb|Трите последователни трофеи во Купот на шампионите кои ги освоил Бајерн Минхен од 1974 до 1976 година. Тој што е крајно десно е вистинскиот трофеј, кој му бил даден на Бајерн трајно. Тие лево се малку помали реплики.]] Почнувајќи од освојувањето 30-тата титула на клубот во Бундеслигата, на неговите играчи им е дозволено да носат петта ѕвезда на своите дресови.<ref>{{cite web |date=9 август 2022 |title=Why Bayern Munich will wear a fifth star on their shirt |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/why-bayern-munich-wear-a-fifth-star-on-their-shirt-15935 |access-date=27 февруари 2025 |publisher=[[Бундеслига]] |archive-date=9 август 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809173059/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/why-bayern-munich-wear-a-fifth-star-on-their-shirt-15935 |url-status=live }}</ref> *'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' (35) : 1932, 1968-69, 1971-72, 1972-73, 1973-74, 1979-80, 1980-81, 1984-85, 1985-86, 1986-87, 1988-89, 1989-90, 1993-94, 1996-97, 1998-99, 1999-2000, 2000-01, 2002-03, 2004-05, 2005-06, 2007-08, 2009-10, 2012-13, 2013-14, 2014-15, 2015-16, 2016-17, 2017-18, 2018-19, 2019-20, 2020-21, 2021-22, 2022-23, 2024-25, 2025-26 * '''{{Трофеј-Фудбалски куп на Германија}} [[Фудбалски куп на Германија|Куп на Германија]]''' (20) : 1957, 1966, 1967, 1969, 1971, 1982, 1984, 1986, 1998, 2000, 2003, 2005, 2006, 2008, 2010, 2013, 2014, 2016, 2019, 2020 * '''[[Фудбалски суперкуп на Германија|Суперкуп на Германија]]''' (10) : 1987, 1990, 2010, 2012, 2016, 2017, 2018, 2020, 2021, 2022 * '''[[Германски фудбалски Лига куп|Лига куп на Германија]]''' (6) : 1997, 1998, 1999, 2000, 2004, 2007 * '''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' (6) : 1974, 1975, 1976, 2001, 2013, 2020 * '''[[Податотека:Coppauefa.png|15px|Куп на УЕФА]] [[Лига Европа|Куп на УЕФА]]''' (1) : 1995-96 * '''[[УЕФА Куп на победниците на куповите|Куп на победниците на куповите]]''' (1) : 1966-67 * '''{{Трофеј-Интерконтинентален куп}} [[Интерконтинентален куп]]''' (2) : 1976, 2001 * '''[[Светско клупско првенство во фудбал|Светско клупско првенство]]''' (2) : 2013, 2020 == Најдобар состав на сите времиња == На [[1 јуни]] [[2005]] година, Бајерн ги објавил резултатите од јавното гласање за најдобар тим на сите времиња, на кое гласале над 66 000 навивачи на клубот: *'''Голман''' : [[Сеп Маер|Маер]] *'''Одбрана''' : [[Георг Шварценберг|Шварценберг]], [[Франц Бекенбауер|Бекенбауер]], [[Клаус Аугенталер|Аугенталер]], [[Паул Брајтнер|Брајтнер]] *'''Среден ред''': [[Штефан Ефенберг|Ефенберг]], [[Мехмет Шол|Шол]], [[Лотар Матеус|Матеус]] *'''Напад''' : [[Карл-Хајнц Румениге|Румениге]], [[Герд Милер|Г. Милер]], [[Џоване Елбер|Елбер]]. ==Втора екипа/клуб== {{Infobox football club 2 | color1 = #FFFFFF | color2 = #FF0000 | clubname = Бајерн Минхен II | current = ФК Бајерн Минхен II сезона 2017–2018| | ground = [[Стадион Грунвалдер|Стадионот Грунвалдер]]<br/>[[Минхен]], [[Германија]] | capacity = 10,240 | manager = {{знамеикона|Германија}} [[Ерик тен Хаг]] | mgrtitle = Тренер | | league = [[Регионална фудбалска лига - Бајерн (Германија)|Регионална лига - Бајерн]] | season = [[Регионална фудбалска лига - Бајерн (Германија) 2017-18|2017–18]] | position = Регионална лига - Бајерн, 2-ри | pattern_la1 = _FCBAYERN_1112h | pattern_b1 = _FCBAYERN_1112h | pattern_ra1 = _FCBAYERN_1112h | pattern_sh1 = _FCBAYERN_1112h | pattern_so1 = _FCBAYERN_1112h | leftarm1 = DD0000 | body1 = DD0000 | rightarm1 = DD0000 | shorts1 = DD0000 | socks1 = DD0000 | pattern_la2 = _adidasonwhite2002 | pattern_b2 = _FCBAYERN_1213a | pattern_ra2 = _adidasonwhite2002 | pattern_sh2 = _FCBAYERN_1213a | pattern_so2 = | leftarm2 = FF6F00 | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FF6F00 | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF }} ФК Бајерн Минхен II (до [[2005]] ''ФК Баjерн Минхен аматери'') е, исто така, професионален тим кој од [[2011]] година се натпреварува во четвртата лига по ранг односно [[4. фудбалска лига (Германија)|Регионалната лига]]. Овој тим се наоѓа меѓу јуниорите и сениорите и обично се состои од перспективни играчи на возраст од 18 до 23 години. Од [[1973]] до [[2011]] година, тимот постојано се натпреварувал во третата лига. Од [[2013]] година тренер на тимот е [[Ерик тен Хаг]], а негови соработници се [[Герд Милер]] и [[Рајнер Улрих]].<ref>[http://www.fcbayern.telekom.de/de/news/news/2013/43290.php?fcb_sid=0c3bf370abce0b4b203dc35fb91e528c Erik ten Hag übernimmt FC Bayern II], fcbayern.de, преземено на 13 март 2015</ref>. Во [[1983]] и [[1987]] година, Баерн Минхен аматери стигнале до финалето на [[Германско аматерски првенство (фудбал)|Германското аматерско првенство]]. Со воведувањето на [[Регионална лига (Германија)|регионални лиги]] како трета лига по ранг во [[1994]] година, тимот директно се квалификувал за Регионалната лига - Југ и играл во оваа лига до [[2008]] година, кога со освојувањето на осмата позиција се квалификувале за новоформираната [[3. фудбалска лига (Германија)|3 Лига]]. Во својата прва сезона во 3. Лига, вториот тим на Баерн завршил на петтото место во сезоната 2008-09. Претходно пак, [[Регионална лига (Германија) 2003-04#Регионална лига-Југ|во сезоната 2003-04]] Баерн Минхен аматери го освои првото место во Регионалната лига - Југ со играчи како [[Звјездан Мисимовиќ]], [[Петар Троховски]] и [[Паоло Гереро]]. Во [[Фудбалски куп на Германија|Купот на Германија]] аматерите на Баерн првиот добар резултат го имале во сезоната [[Фудбалски куп на Германија 1993-1994|1993-1994]] кога стигнале до осмина-финалето каде биле елиминирани на пенали од [[Тенис Борусија Берлин]]. Следната сезона [[Фудбалски куп на Германија 1994-1995|1994-1995]] како и во сезоната [[Фудбалски куп на Германија 2004-2005|2004-2005]], тимот го остварил најдобриот резултат во ова натпреварување достигнувајќи дури до четврт-финалето, каде биле елиминирани од [[ВФЛ Волфсбург|Волфсбург]] и од [[ФК Вердер Бремен|Вердер]] соодветно. На патот до овие успеси во Купот на Германијата Баерн аматери елиминирале неколку екипи од [[Бундеслига]]та како Вердер Бремен, [[ФК Штутгарт|Штутгарт]], [[1.ФК Келн|Келн]] и [[ФК Борусија Менхенгладбах|Борусија Менхенгладбах]]. Од [[2008]] година резервните екипи немаат право на учество во Купот на Германија. Од вториот тим произлегле многу играчи кој подоцна заиграле за првиот тим, подоцна станале ѕвезди во Баерн Минхен и во репрезентацијата, а меѓу нив најпознати се [[Маркус Бабел]], [[Филип Лам]], [[Овен Харгривс]], [[Бастиан Швајнштајгер]] и помладите [[Холгер Бадштубер]] и [[Томас Милер (фудбалер)|Томас Милер]]. ''Бајерн II'' ги игра своите натпревари на [[Стадион Грунвалдер|Стадионот Грунвалдер]], кој во почетокот бил стадион на првиот тим на Бајерн и [[ТСВ Минхен 1860|Минхен 1860]], додека тие не се преместиле на [[Олимписки стадион во Минхен|Олимпискиот стадион]] во [[1972]] година. Денес, покрај ''Бајерн II'', Стадионот Грунвалдер го користи и вториот тим на [[ТСВ Минхен 1860|Минхен 1860]]. Поради реновирање овој стадион бил затворено во сезоната 2012-13, па тимот своите домашни натпревари за таа сезона ги играл во Шпортпарк Хајмстетен во источниот дел на Минхен. === Моментален состав === {{Fs start}} {{Fs player|no=1 |nat=AUT|name=[[Иван Лучиќ]]|pos=GK}} {{Fs player|no=2 |nat=GER|name=[[Херберт Пол]]|pos=DF}} {{Fs player|no=3 |nat=GER|name=[[Филип Стеинхарт]]|pos=DF}} {{Fs player|no=4 |nat=GER|name=[[Штефан Бук]]|pos=DF}} {{Fs player|no=5 |nat=GER|name=[[Едвин Шварц]]|pos=DF}} {{Fs player|no=6 |nat=GER|name=[[Рико Стридер]]|pos=MF}} {{Fs player|no=7 |nat=GER|name=[[Тобијас Швајнштајгер]]|pos=FW}} {{Fs player|no=9 |nat=GER|name=[[Герит Вегкамп]]|pos=FW}} {{Fs player|no=10|nat=GER|name=[[Басијан Фишер]]|pos=MF}} {{Fs player|no=11|nat=GER|name=[[Патрик Веихрауч]]|pos=FW}} {{Fs player|no=12|nat=GER|name=[[Андреас Росл]]|pos=GK}} {{Fs player|no=13|nat=GER|name=[[Џузепе Лео]]|pos=DF}} {{Fs player|no=14|nat=FRA|name=[[Стивен Рибери]]|pos=FW}} {{Football squad mid}} {{Fs player|no=15|nat=GER|name=[[Матијас Строхмајер]]|pos=DF}} {{Fs player|no=16|nat=GRE|name=[[Ангелос Оиконому]]|pos=MF}} {{Fs player|no=17|nat=GER|name=[[Лукас Гертлер]]|pos=MF}} {{Fs player|no=18|nat=TOG|name=[[Коџови Кусу]]|pos=DF}} {{Fs player|no=19|nat=GER|name=[[Себастијан Бесел]]|pos=MF}} {{Fs player|no=20|nat=GER|name=[[Никола Јелишиќ]]|pos=DF}} {{Fs player|no=22|nat=GER|name=[[Рикардо Баста]]|pos=MF}} {{Fs player|no=23|nat=GER|name=[[Александер Зигхарт]]|pos=FW}} {{Fs player|no=24|nat=AUT|name=[[Патрик Пучегер]]|pos=DF}} {{Fs player|no=25|nat=GER|name=[[Леополд Зингерле]]|pos=GK}} {{Fs player|no=26|nat=GER|name=[[Ленарт Ингман]]|pos=FW}} {{Fs player|no=35|nat=GER|name=[[Даниел Милер]]|pos=GK}} {{Fs end}} === Тренер и стручен кадар === [[Податотека:Erik ten Hag.jpg|thumb|десно|220px|Тренерот на Баерн II: [[Ерик тен Хаг]].]] {| class="wikitable" width="550" |- bgcolor="#DDDDDD" ! Име!! Функција |- bgcolor="#EEEEEE" ! colspan="2" | Тренерски штаб |- | [[Ерик тен Хаг]] || align="center"| Тренер |- | [[Рајнер Улрих]] || align="center"| Пом. тренер |- | [[Герд Милер]] || align="center"| Пом. тренер |- | [[Валтер Јунганс]] || align="center"| Тренер на голманите |- ! colspan="2" | Оддел за медицина |- | Волкер Браун || align="center"| Тимски доктор |- | Штефан Милер || align="center"| Физиотерапевт |- | Хелмут Ерхард || align="center"| Физиотерапевт |- | Хајнц Планк || align="center"| Негувател |} == Поврзано == *[[Список на фудбалски клубови кои биле светски прваци]] == Забелешки == {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Commons category|FC Bayern Munich}} * {{Official website}} {{in lang|en|de|es|zh}} * [https://web.archive.org/web/20110716015827/http://scoreshelf.com/qmjb/en/Bayern_Munich/German_Bundesliga Годишно евидентирање] на [[Бундеслига]]та (архивирано) * [https://www.uefa.com/nationalassociations/teams/50037--fc-bayern-munchen/ ФК Бајерн Минхен] на [[УЕФА]] * [http://bayernmkd.wordpress.com Информатор за Бајерн Минхен] на македонски јазик {{Бундеслига}} {{Шампиони на Германија во фудбал}} {{Победници на Европскиот Куп на шампиони и Лигата на шампионите}} {{G-14}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:ФК Бајерн Минхен| ]] sld8n43zxrnv1cuhfxtmmbvzdv4xr8r 0 38453 5578587 5537322 2026-06-18T12:49:55Z Andrew012p 85224 /* Филмска кариера */ 5578587 wikitext text/x-wiki {{Глумец | име = Бред Пит | изворно_име = Brad Pitt | слика = Brad Pitt-69858.jpg | ширина = 240px | опис_на_слика = Пит на [[Венецијански филмски фестивал|Венецијанскиот филмски фестивал]] во 2024 г. | родено_име = Вилијам Бредли Пит | датум_на_раѓање = {{датум на раѓање и возраст|1963|12|18}} | место_на_раѓање = [[Шони (Оклахома)|Шони]], [[Оклахома]], [[САД]] | државјанство = [[САД|американско]] | занимање = [[глумец]], [[филмски продуцент]] | активни_години = 1987— | награди = „[[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]]“ (2014, 2020)<br>„[[Златен глобус]]“ (1996, 2020)<br>„[[БАФТА]]“ (2014, 2020)<br>„[[Еми (награда)|Еми]]“ (2014)<br>„[[Куп Волпи]]“ (2007) | imdb_id = 0000093 }} '''Вилијам Бредли Пит''', познат како '''Бред Пит''' (роден [[18 декември]] [[1963]]) — американски [[глумец]]. == Животопис == Бред Пит пораснал во [[Спрингфилд]], [[Мисури]]. Поголем дел од неговото семејство е од англиско потекло. Во 1980-те бил студент по публицистика.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.biography.com/people/brad-pitt-9441989|title=Brad Pitt – Film Actor, Producer, Actor|date=March 1, 2018|access-date=October 9, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004005938/http://www.biography.com/people/brad-pitt-9441989|archive-date=October 4, 2011|publisher=[[Biography (TV series)|A & E Television Networks]]}}</ref> Од [[29 јули]] [[2000]]<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4156907.stm|title=Pitt and Aniston announce split|date=January 8, 2005|work=BBC News|access-date=March 19, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301153537/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4156907.stm|archive-date=March 1, 2009}}</ref> до [[2 октомври]] [[2005]] година,<ref name="divorce final">{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/life/people/2005-08-22-aniston-pitt-divorce_x.htm|title=Judge signs Aniston-Pitt divorce papers|date=August 22, 2005|work=USA Today|access-date=November 14, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113125723/http://www.usatoday.com/life/people/2005-08-22-aniston-pitt-divorce_x.htm|archive-date=January 13, 2012|agency=Associated Press}}</ref> Пит бил оженет со американската глумица [[Џенифер Анистон]], со која се развел на [[7 јануари]] [[2006]] година. Пред бракот тој бил во врска со германската режисерка [[Катја вон Гарниер]], глумицата и пејачката [[Џулиет Луис]],<ref name="river runs">{{Наведени вести|url=http://www.people.com/people/brad_pitt/biography|title=Brad Pitt Biography|last=Mock|first=Janet|work=[[People (American magazine)|People]]|access-date=February 25, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809103647/http://www.people.com/people/brad_pitt/biography|archive-date=August 9, 2011|page=1}}</ref> како и глумицата [[Гвинет Палтроу]].<ref name="love lost">{{Наведени вести|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20122540,00.html|title=Love Lost|last=Gliatto|first=Tom|date=June 30, 1997|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=February 25, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301041953/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20122540,00.html|archive-date=March 1, 2009}}</ref> По улогата во филмот „[[Господин и госпоѓа Смит (филм од 2005)|Господин и госпоѓа Смит]]“ бил во врска со [[Анџелина Џоли]].<ref name="Harris">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/10/19/movies/19harr.html|title=The Mommy Track|last=Mark Harris|date=October 15, 2008|work=[[The New York Times]]|access-date=August 27, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504103549/http://www.nytimes.com/2008/10/19/movies/19harr.html|archive-date=May 4, 2015}}</ref><ref name="Binelli">{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 27, 2017}}</ref> Во [[декември]] [[2005]] година, тој поднел барање за старателство на децата на Анџелина Џоли, Медокс и Захара,<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4494544.stm|title=Brad Pitt to adopt Jolie children|date=December 3, 2005|access-date=July 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150918235935/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4494544.stm|archive-date=September 18, 2015|publisher=BBC}}</ref> а од [[јануари]] [[2006]] год. децата официјално почнале да го носат презимето Џоли Пит.<ref>{{Наведени вести|url=http://today.msnbc.msn.com/id/10927183/|title=Judge says Jolie's children can take Pitt's name|date=January 19, 2006|access-date=May 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430041852/http://today.msnbc.msn.com/id/10927183|archive-date=April 30, 2011|publisher=[[MSNBC]]|agency=Associated Press}}</ref> Тие имаат и заедничка ќерка со име Шилоу Новел Џоли Пит, која се родила на [[27 мај]] [[2006]] година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnnstudentnews.cnn.com/TRANSCRIPTS/0606/07/lol.03.html|title=CNN Transcripts|date=June 7, 2006|work=CNN|access-date=November 14, 2008|archive-url=https://archive.today/20120729210216/http://www.cnnstudentnews.cnn.com/TRANSCRIPTS/0606/07/lol.03.html|archive-date=July 29, 2012}}</ref> Иако Бред Пит и Анџелина Џоли биле заедно од 2005 година, официјално тие биле во [[брак]] само две години. Во [[септември]] [[2016]] година, Анџелина Џоли поднесла барање за развод, заедно со целонсо старателство над шесте деца, со повремени посети на Бред, но не побарала алиментација. Во барањето за развод, како причина биле наведени „непомирливите разлики“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/20/angelina-jolie-and-brad-pitt-to-divorce/|title=Angelina Jolie files for divorce from Brad Pitt 'for the health of the family'|date=September 20, 2016|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=September 20, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920171052/http://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/20/angelina-jolie-and-brad-pitt-to-divorce/|archive-date=September 20, 2016}}</ref> По разводот, во медиумите се појавиле шпекулации дека причината била наводната врска на Бред со француската глумица [[Марион Котијар]], со која тој глумел во [[филм]]от „Сојузници“, но таа остро ги негирала таквите наводи. Британската пејачка [[Адел]] својот концерт во њујоршкиот „[[Медисон Сквер Гарден|Медисон сквер гарден]]“ им го посветила на Бред и Анџелина.<ref>„Пријателите шокирани, „љубовницата“ демантира“, ''Дневник'', година XX, број 6172, четврток, 22 септември 2016, стр. 23.</ref> ==Филмска кариера== Првата филмска улога на Бред Пит била улогата на момчето Чарли Вејд во [[Телевизија|телевизиската]] серија „[[Далас (тв-серија)|Далас]]“, во траење од десет секудни. Пит станал познат во [[1991]] година, играјќи во филмот „[[Телма и Луиз|Телма и Луис]]“.<ref name="pitt interesting">{{Наведени вести|url=http://www.deseretnews.com/article/315705/BRAD-PITT-ONLY-DOES-INTERESTING-MOVIE-ROLES.html|title=Brad Pitt Only Does Interesting Movie Roles|last=Smith|first=Russell|date=October 19, 1993|work=[[Deseret News]]|access-date=May 4, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504142719/http://www.deseretnews.com/article/315705/BRAD-PITT-ONLY-DOES-INTERESTING-MOVIE-ROLES.html|archive-date=May 4, 2017|page=EV6|quote=It was in 1991, when he hitched his ride with [[Geena Davis]] and [[Susan Sarandon]] in ''Thelma & Louise'', that Pitt's star began to twinkle in earnest.}}</ref> Неговите филмски партнерки биле [[Сузан Сарандон]] и [[Гин Дејвис]]. Играјќи улоги во филмовите „[[Река на спомени]]“ и „[[Легендата за есента]]“, се здобил со статусот на тинејџерски идоли. За неговата улога за лудиот Џефри Гоинс во „[[12 мајмуни (филм)|12 Мајмуни]]“ добил „[[Златен Глобус]]“<ref name="golden globes">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldenglobes.org/browse/member/28464|title=HFPA&nbsp;– Awards Search|publisher=[[Golden Globe Award|Golden Globes]] Official Website|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811021752/http://www.goldenglobes.org/browse/member/28464|archive-date=August 11, 2011|accessdate=May 16, 2008}}</ref> и една номинација на „[[Оскар]]“. Во [[1994]], [[1995]] и [[2000]] година, Пит бил избран за најзгоден маж на планетата, според американското списание ''People''.<ref name="bbc brad">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1003789.stm|title=Brad Pitt 'Sexiest Man Alive'|date=November 2, 2000|access-date=November 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117083732/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1003789.stm|archive-date=January 17, 2012|publisher=BBC News}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbsnews.com/stories/2007/06/06/entertainment/main2896111.shtml|title=George Clooney Sizes Up Brad Pitt's Feet|last=Judy Faber|date=June 6, 2007|access-date=November 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090824203050/http://www.cbsnews.com/stories/2007/06/06/entertainment/main2896111.shtml|archive-date=August 24, 2009|publisher=[[CBS News]]}}</ref> == Филмографија<!-- Ако најдете официјален македонски наслов, ве молам ставете го кај делот „Македонски наслов“. -->== {| class="wikitable sortable" |- ! Година ! Македонски наслов ! Изворен наслов ! Улога ! Белешки |- | 1987 | ''Ничија земја'' | ''No Man's Land'' | келнер | |- | 1987 | ''Помалку од нула'' | ''Less Than Zero'' | редовен посетител на забави | |- | 1987 | ''Растечки болки'' | ''Growing Pains'' | Џеф | ТВ-серија (два епизоди) |- | 1987 | ''Далас'' | ''Dallas'' | Ренди | ТВ-серија (четири епизоди) |- | 1987 | ''Друг свет'' | ''Another World'' | Крис | ТВ-серија (два епизоди) |- | 1988 |— | ''21 Jump Street'' | Питер | ТВ-серија (една епизода) |- | 1988 | ''[[Темната страна на Сонцето]]'' | ''The Dark Side of the Sun'' | Рик Клејтон | |- | 1989 | ''Среќни заедно'' | ''Happy Together'' | Брајан | |- | 1989 |— | ''Cutting Class'' | Двајт Ингалс | |- | 1989 | ''Претседател на класот'' | ''Head of the Class'' | Чак | ТВ-серија (една епизода) |- | 1989 | ''Кошмарите на Фреди'' | ''Freddy's Nightmares'' | Рик Остин | ТВ-серија (една епизода) |- | 1990 | ''Сликата'' | ''The Image'' | Стив Блек | ТВ-филм |- | 1990 | ''Премногу млада за да умре?'' | ''Too Young To Die?'' | Били Кентон | ТВ-филм |- | 1990 | ''Денови на слава'' | ''Glory Days'' | Вокер Лавџој | ТВ-серија (шест епизоди) |- | 1991 |— | ''Across the Tracks'' | Џо Мелоуни | |- | 1991 |— | ''Johnny Suede'' | Џони Замша | |- | 1991 | ''[[Телма и Луиз]]'' | ''Thelma & Louise'' | Џеј Ди | |- | 1992 | ''Контакт'' | ''Contact'' | Кокс | |- | 1992 | ''Приказни од криптата'' | ''Tales from the Crypt, „King of the Road“'' | Били | ТВ-серија |- | 1992 |— | ''Cool World'' | детектив Френк Харис | анимиран филм (глас) |- | 1992 | ''[[Река тече низ него]]'' | ''A River Runs Through It'' | Пол Маклин | |- | 1993 | ''[[Калифорнија (филм од 1993)|Калифорнија]]'' | ''Kalifornia'' | Ерли Грејс | |- | 1993 | ''Вистинска романса'' | ''True Romance'' | Флојд | |- | 1994 | [[Услуга (филм)|''Услуга'']] | ''The Favor'' | Елиот Фаулер | |- | 1994 | ''[[Интервју со вампирот (филм)|Интервју со вампирот]]'' | ''Interview with the Vampire: The Vampire Chronicles'' | [[Луј де Пон ду Лак]] | номинација — [[Златен глобус]] |- | 1994 | ''[[Легенди на есента]]'' | ''Legends of the Fall'' | Тристан Ладлоу | номинација — [[Златен глобус]] |- | 1995 | ''[[Седум (филм)|Седум]]'' | ''Seven (Se7en)'' | детектив Дејвид Милс | |- | 1995 | [[12 мајмуни (филм)|''12 мајмуни'']] | ''12 Monkeys'' | Џефри Гоинс | **Добитник** — [[Златен глобус]] (споредна улога); номинација — [[Оскар]] (споредна улога) |- | 1996 | ''Спијачи'' | ''Sleepers'' | Мајкл Саливан | |- | 1997 |— | ''The Devil’s Own'' | Френсис „Френки“ Остин Макгваер / Рори Дивани | |- | 1997 | [[Седум години во Тибет (филм)|''Седум години во Тибет'']] | ''Seven Years in Tibet'' | [[Хајнрих Харер]] | |- | 1998 | ''[[Запознајте го Џо Блек]]'' | ''Meet Joe Black'' | Џо Блек / човекот во кафулето | |- | 1999 | [[Боречки клуб (филм)|''Боречки клуб'']] | ''Fight Club'' | [[Тајлер Дерден]] | |- | 1999 | ''[[Да се биде Џон Малкович]]'' | ''Being John Malkovich'' | [[камео]] | |- | 2000 | ''[[Снеч]]'' | ''Snatch'' | Мики О'Нил | номинација — Спутникова награда |- | 2000 | ''Џекес'' | ''Jackass'' | камео | ТВ-серија |- | 2001 | ''[[Мексиканецот (филм од 2001)|Мексиканецот]]'' | ''The Mexican'' | Џери Велбах | |- | 2001 | ''Шпионски игри'' | ''Spy Game'' | Том Бишоп | |- | 2001 | ''Единаесеттемина на Оушн'' | ''Ocean's Eleven'' | Расти Рајан | |- | 2001 | ''[[Пријатели (ТВ-серија)|Пријатели]]'' | ''Friends'' | Вил Колберт | ТВ-серија (една епизода, не е наведен во најавите) |- | 2002 |— | ''Full Frontal'' | камео | |- | 2002 | ''[[Исповеди на опасниот ум]]'' | ''Confessions of a Dangerous Mind'' | Бред, ерген бр. 1 | |- | 2003 | ''[[Синбад: Легендата за седумте мориња|Синбад: Легендата на седумте мориња]]'' | ''Sinbad: Legend of the Seven Seas'' | Синбад Морепловецот | анимиран филм (глас) |- | 2003 | ''Кралот на ридот'' | ''King Of The Hill'' | Пач Бумхауер | анимирана серија (глас) |- | 2003 | ''Аби Сингер'' | ''Abby Singer'' | камео | |- | 2004 | [[Троја (филм)|''Троја'']] | ''Troy'' | [[Ахил]] | |- | 2004 | [[Дванаесетмината на Оушн|''Дванаесеттемина на Оушн'']] | ''Ocean's Twelve'' | Расти Рајан | |- | 2005 | [[Господин и госпоѓа Смит (филм од 2005)|''Господин и госпоѓа Смит'']] | ''Mr. & Mrs. Smith'' | Џон Смит | |- | 2006 | ''Вавилон'' | ''Babel'' | Ричард | номинација — [[Златен глобус]] (споредна улога) |- | 2007 | ''[[Тринаесетмината на Оушн (филм)|Тринаесеттемина на Оушн]]'' | ''Ocean's Thirteen'' | Расти Рајан | |- | 2007 | ''[[Кукавичкото убиство на Џеси Џејмс од страна на Роберт Форд]]'' | ''The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford'' | [[Џеси Џејмс]] | **добитник** — Куп Волпи за најдобар глумец (Венецијански фестивал) |- | 2008 | ''[[Изгори по читање (филм)|Изгори по читање]]'' | ''Burn After Reading'' | Чед Фелдхајмер | номинација — [[БАФТА]] (споредна улога) |- | 2008 | ''[[Необичниот случај на Бенџамин Батон]]'' | ''The Curious Case of Benjamin Button'' | Бенџамин Батон | номинација — [[Оскар]] (главна улога); номинација — [[Златен глобус]] (драма); номинација — [[БАФТА]] |- | 2009 | ''[[Неславни копилиња]]'' | ''Inglourious Basterds'' | поручник Алдо Рејн | **добитник** - [[САГ награда]] за најдобар актерски состав |- | 2010 | ''[[Мегаум (анимиран филм)|Мегаум]]'' | ''Megamind'' | Мачомен | анимиран филм (глас) |- | 2011 | ''[[Дрвото на животот (филм од 2011)|Дрвото на животот]]'' | ''The Tree of Life'' | г. О'Брајен | |- | 2011 | ''[[Формула за успех]]'' | ''Moneyball'' | Били Бин | номинација — [[Оскар]] (главна улога); номинација — [[Златен глобус]] (драма); номинација — [[БАФТА]] |- | 2011 | ''Весели стапала 2'' | ''Happy Feet Two'' | Крил Вил | анимиран филм (глас) |- | 2011 | ''Допир на злото'' | ''Touch of Evil'' | безумец | кусометражен филм |- | 2012 | ''Убивајќи ги нежно'' | ''Killing Them Softly'' | Џеки Коган | |- | 2013 | ''[[Светска војна З (филм)|Светска војна З]]'' | ''World War Z'' | Џери Лејн | |- | 2013 | ''[[12 години ропство]]'' | ''12 Years a Slave'' | Бас | |- | 2013 | ''Советник'' | ''The Counselor'' | Вестреј | |- | 2014 | ''[[Бес (филм од 2014)|Бес]]'' | ''Fury'' | штабен наредник Дон Колиер „Воениот Татко“ | |- | 2015 | ''Покрај морето'' | ''By the Sea'' | Роланд | |- | 2015 | ''Аудиција'' | ''The Audition'' | игра самиот себе | кусометражен филм |- | 2015 | | ''The Big Short'' | Бен Рикерт | |- | 2016 | ''Патување на времето'' | ''Voyage of Time'' | раскажувач | документарен филм |- | 2016 | [[Сојузници (филм)|''Сојузници'']] | ''Allied'' | Макс Ватан | |- | 2017 | ''[[Воена машина]]'' | ''War Machine'' | генерал Глен Мекман | |- | 2018 | ''[[Дедпул 2]]'' | ''Deadpool 2'' | Телфорд Портер / Невидливиот | камео |- | 2019 | ''[[Си било еднаш во Холивуд]]'' | ''Once Upon a Time in Hollywood'' | [[Клиф Бут]] | **добитник** — [[Оскар]] (споредна улога); **добитник** — [[Златен глобус]] (споредна улога); **добитник** — [[БАФТА]] (споредна улога) |- | 2019 | ''[[Кон ѕвездите]]'' | ''Ad Astra'' | Рој Макбрајд | |- | 2022 | [[Изгубениот град (филм од 2022)|''Изгубениот град'']] | ''The Lost City'' | Џек Трејнер | камео |- | 2022 | ''[[Брз како куршум]]'' | ''Bullet Train'' | Бубамара | |- | 2022 | ''[[Вавилон (филм од 2022)|Вавилон]]'' | ''Babylon'' | Џек Конрад | |- | 2024 | ''[[Замислени пријатели]]'' | ''IF'' | Кит, невидлив пријател | анимиран филм (глас) |- | 2024 | ''[[Волци (филм)|Волци]]'' | ''Wolfs'' | човекот на Пам | |- | 2025 | [[Ф1 (филм)|''Ф1'']] | ''F1: The Movie'' | Сони Хејз | |- | 2026 | ''[[Срцето на ѕверот]]'' | ''Heart of the Beast'' | | |- | 2026 | ''[[Авантурите на Клиф Бут]]'' | ''The Adventures of Cliff Booth'' | [[Клиф Бут]] | |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Пит, Вилијам Бредли}} [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1963 година]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] ap6kywzrcgn66707hwt4ai420gfx4e8 5578588 5578587 2026-06-18T12:50:43Z Andrew012p 85224 /* Филмска кариера */ 5578588 wikitext text/x-wiki {{Глумец | име = Бред Пит | изворно_име = Brad Pitt | слика = Brad Pitt-69858.jpg | ширина = 240px | опис_на_слика = Пит на [[Венецијански филмски фестивал|Венецијанскиот филмски фестивал]] во 2024 г. | родено_име = Вилијам Бредли Пит | датум_на_раѓање = {{датум на раѓање и возраст|1963|12|18}} | место_на_раѓање = [[Шони (Оклахома)|Шони]], [[Оклахома]], [[САД]] | државјанство = [[САД|американско]] | занимање = [[глумец]], [[филмски продуцент]] | активни_години = 1987— | награди = „[[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]]“ (2014, 2020)<br>„[[Златен глобус]]“ (1996, 2020)<br>„[[БАФТА]]“ (2014, 2020)<br>„[[Еми (награда)|Еми]]“ (2014)<br>„[[Куп Волпи]]“ (2007) | imdb_id = 0000093 }} '''Вилијам Бредли Пит''', познат како '''Бред Пит''' (роден [[18 декември]] [[1963]]) — американски [[глумец]]. == Животопис == Бред Пит пораснал во [[Спрингфилд]], [[Мисури]]. Поголем дел од неговото семејство е од англиско потекло. Во 1980-те бил студент по публицистика.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.biography.com/people/brad-pitt-9441989|title=Brad Pitt – Film Actor, Producer, Actor|date=March 1, 2018|access-date=October 9, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004005938/http://www.biography.com/people/brad-pitt-9441989|archive-date=October 4, 2011|publisher=[[Biography (TV series)|A & E Television Networks]]}}</ref> Од [[29 јули]] [[2000]]<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4156907.stm|title=Pitt and Aniston announce split|date=January 8, 2005|work=BBC News|access-date=March 19, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301153537/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4156907.stm|archive-date=March 1, 2009}}</ref> до [[2 октомври]] [[2005]] година,<ref name="divorce final">{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/life/people/2005-08-22-aniston-pitt-divorce_x.htm|title=Judge signs Aniston-Pitt divorce papers|date=August 22, 2005|work=USA Today|access-date=November 14, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113125723/http://www.usatoday.com/life/people/2005-08-22-aniston-pitt-divorce_x.htm|archive-date=January 13, 2012|agency=Associated Press}}</ref> Пит бил оженет со американската глумица [[Џенифер Анистон]], со која се развел на [[7 јануари]] [[2006]] година. Пред бракот тој бил во врска со германската режисерка [[Катја вон Гарниер]], глумицата и пејачката [[Џулиет Луис]],<ref name="river runs">{{Наведени вести|url=http://www.people.com/people/brad_pitt/biography|title=Brad Pitt Biography|last=Mock|first=Janet|work=[[People (American magazine)|People]]|access-date=February 25, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809103647/http://www.people.com/people/brad_pitt/biography|archive-date=August 9, 2011|page=1}}</ref> како и глумицата [[Гвинет Палтроу]].<ref name="love lost">{{Наведени вести|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20122540,00.html|title=Love Lost|last=Gliatto|first=Tom|date=June 30, 1997|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=February 25, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301041953/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20122540,00.html|archive-date=March 1, 2009}}</ref> По улогата во филмот „[[Господин и госпоѓа Смит (филм од 2005)|Господин и госпоѓа Смит]]“ бил во врска со [[Анџелина Џоли]].<ref name="Harris">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/10/19/movies/19harr.html|title=The Mommy Track|last=Mark Harris|date=October 15, 2008|work=[[The New York Times]]|access-date=August 27, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504103549/http://www.nytimes.com/2008/10/19/movies/19harr.html|archive-date=May 4, 2015}}</ref><ref name="Binelli">{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 27, 2017}}</ref> Во [[декември]] [[2005]] година, тој поднел барање за старателство на децата на Анџелина Џоли, Медокс и Захара,<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4494544.stm|title=Brad Pitt to adopt Jolie children|date=December 3, 2005|access-date=July 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150918235935/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4494544.stm|archive-date=September 18, 2015|publisher=BBC}}</ref> а од [[јануари]] [[2006]] год. децата официјално почнале да го носат презимето Џоли Пит.<ref>{{Наведени вести|url=http://today.msnbc.msn.com/id/10927183/|title=Judge says Jolie's children can take Pitt's name|date=January 19, 2006|access-date=May 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430041852/http://today.msnbc.msn.com/id/10927183|archive-date=April 30, 2011|publisher=[[MSNBC]]|agency=Associated Press}}</ref> Тие имаат и заедничка ќерка со име Шилоу Новел Џоли Пит, која се родила на [[27 мај]] [[2006]] година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnnstudentnews.cnn.com/TRANSCRIPTS/0606/07/lol.03.html|title=CNN Transcripts|date=June 7, 2006|work=CNN|access-date=November 14, 2008|archive-url=https://archive.today/20120729210216/http://www.cnnstudentnews.cnn.com/TRANSCRIPTS/0606/07/lol.03.html|archive-date=July 29, 2012}}</ref> Иако Бред Пит и Анџелина Џоли биле заедно од 2005 година, официјално тие биле во [[брак]] само две години. Во [[септември]] [[2016]] година, Анџелина Џоли поднесла барање за развод, заедно со целонсо старателство над шесте деца, со повремени посети на Бред, но не побарала алиментација. Во барањето за развод, како причина биле наведени „непомирливите разлики“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/20/angelina-jolie-and-brad-pitt-to-divorce/|title=Angelina Jolie files for divorce from Brad Pitt 'for the health of the family'|date=September 20, 2016|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=September 20, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920171052/http://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/20/angelina-jolie-and-brad-pitt-to-divorce/|archive-date=September 20, 2016}}</ref> По разводот, во медиумите се појавиле шпекулации дека причината била наводната врска на Бред со француската глумица [[Марион Котијар]], со која тој глумел во [[филм]]от „Сојузници“, но таа остро ги негирала таквите наводи. Британската пејачка [[Адел]] својот концерт во њујоршкиот „[[Медисон Сквер Гарден|Медисон сквер гарден]]“ им го посветила на Бред и Анџелина.<ref>„Пријателите шокирани, „љубовницата“ демантира“, ''Дневник'', година XX, број 6172, четврток, 22 септември 2016, стр. 23.</ref> ==Филмска кариера== Првата филмска улога на Бред Пит била улогата на момчето Чарли Вејд во [[Телевизија|телевизиската]] серија „[[Далас (тв-серија)|Далас]]“, во траење од десет секудни. Пит станал познат во [[1991]] година, играјќи во филмот „[[Телма и Луиз|Телма и Луис]]“.<ref name="pitt interesting">{{Наведени вести|url=http://www.deseretnews.com/article/315705/BRAD-PITT-ONLY-DOES-INTERESTING-MOVIE-ROLES.html|title=Brad Pitt Only Does Interesting Movie Roles|last=Smith|first=Russell|date=October 19, 1993|work=[[Deseret News]]|access-date=May 4, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504142719/http://www.deseretnews.com/article/315705/BRAD-PITT-ONLY-DOES-INTERESTING-MOVIE-ROLES.html|archive-date=May 4, 2017|page=EV6|quote=It was in 1991, when he hitched his ride with [[Geena Davis]] and [[Susan Sarandon]] in ''Thelma & Louise'', that Pitt's star began to twinkle in earnest.}}</ref> Неговите филмски партнерки биле [[Сузан Сарандон]] и [[Гин Дејвис]]. Играјќи улоги во филмовите „[[Река на спомени]]“ и „[[Легендата за есента]]“, се здобил со статусот на тинејџерски идоли. За неговата улога за лудиот Џефри Гоинс во „[[12 мајмуни (филм)|12 мајмуни]]“ добил „[[Златен Глобус|Златен глобус]]“<ref name="golden globes">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldenglobes.org/browse/member/28464|title=HFPA&nbsp;– Awards Search|publisher=[[Golden Globe Award|Golden Globes]] Official Website|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811021752/http://www.goldenglobes.org/browse/member/28464|archive-date=August 11, 2011|accessdate=May 16, 2008}}</ref> и една номинација на „[[Оскар]]“. Во [[1994]], [[1995]] и [[2000]] година, Пит бил избран за најзгоден маж на планетата, според американското списание ''People''.<ref name="bbc brad">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1003789.stm|title=Brad Pitt 'Sexiest Man Alive'|date=November 2, 2000|access-date=November 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117083732/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1003789.stm|archive-date=January 17, 2012|publisher=BBC News}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbsnews.com/stories/2007/06/06/entertainment/main2896111.shtml|title=George Clooney Sizes Up Brad Pitt's Feet|last=Judy Faber|date=June 6, 2007|access-date=November 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090824203050/http://www.cbsnews.com/stories/2007/06/06/entertainment/main2896111.shtml|archive-date=August 24, 2009|publisher=[[CBS News]]}}</ref> == Филмографија<!-- Ако најдете официјален македонски наслов, ве молам ставете го кај делот „Македонски наслов“. -->== {| class="wikitable sortable" |- ! Година ! Македонски наслов ! Изворен наслов ! Улога ! Белешки |- | 1987 | ''Ничија земја'' | ''No Man's Land'' | келнер | |- | 1987 | ''Помалку од нула'' | ''Less Than Zero'' | редовен посетител на забави | |- | 1987 | ''Растечки болки'' | ''Growing Pains'' | Џеф | ТВ-серија (два епизоди) |- | 1987 | ''Далас'' | ''Dallas'' | Ренди | ТВ-серија (четири епизоди) |- | 1987 | ''Друг свет'' | ''Another World'' | Крис | ТВ-серија (два епизоди) |- | 1988 |— | ''21 Jump Street'' | Питер | ТВ-серија (една епизода) |- | 1988 | ''[[Темната страна на Сонцето]]'' | ''The Dark Side of the Sun'' | Рик Клејтон | |- | 1989 | ''Среќни заедно'' | ''Happy Together'' | Брајан | |- | 1989 |— | ''Cutting Class'' | Двајт Ингалс | |- | 1989 | ''Претседател на класот'' | ''Head of the Class'' | Чак | ТВ-серија (една епизода) |- | 1989 | ''Кошмарите на Фреди'' | ''Freddy's Nightmares'' | Рик Остин | ТВ-серија (една епизода) |- | 1990 | ''Сликата'' | ''The Image'' | Стив Блек | ТВ-филм |- | 1990 | ''Премногу млада за да умре?'' | ''Too Young To Die?'' | Били Кентон | ТВ-филм |- | 1990 | ''Денови на слава'' | ''Glory Days'' | Вокер Лавџој | ТВ-серија (шест епизоди) |- | 1991 |— | ''Across the Tracks'' | Џо Мелоуни | |- | 1991 |— | ''Johnny Suede'' | Џони Замша | |- | 1991 | ''[[Телма и Луиз]]'' | ''Thelma & Louise'' | Џеј Ди | |- | 1992 | ''Контакт'' | ''Contact'' | Кокс | |- | 1992 | ''Приказни од криптата'' | ''Tales from the Crypt, „King of the Road“'' | Били | ТВ-серија |- | 1992 |— | ''Cool World'' | детектив Френк Харис | анимиран филм (глас) |- | 1992 | ''[[Река тече низ него]]'' | ''A River Runs Through It'' | Пол Маклин | |- | 1993 | ''[[Калифорнија (филм од 1993)|Калифорнија]]'' | ''Kalifornia'' | Ерли Грејс | |- | 1993 | ''Вистинска романса'' | ''True Romance'' | Флојд | |- | 1994 | [[Услуга (филм)|''Услуга'']] | ''The Favor'' | Елиот Фаулер | |- | 1994 | ''[[Интервју со вампирот (филм)|Интервју со вампирот]]'' | ''Interview with the Vampire: The Vampire Chronicles'' | [[Луј де Пон ду Лак]] | номинација — [[Златен глобус]] |- | 1994 | ''[[Легенди на есента]]'' | ''Legends of the Fall'' | Тристан Ладлоу | номинација — [[Златен глобус]] |- | 1995 | ''[[Седум (филм)|Седум]]'' | ''Seven (Se7en)'' | детектив Дејвид Милс | |- | 1995 | [[12 мајмуни (филм)|''12 мајмуни'']] | ''12 Monkeys'' | Џефри Гоинс | **Добитник** — [[Златен глобус]] (споредна улога); номинација — [[Оскар]] (споредна улога) |- | 1996 | ''Спијачи'' | ''Sleepers'' | Мајкл Саливан | |- | 1997 |— | ''The Devil’s Own'' | Френсис „Френки“ Остин Макгваер / Рори Дивани | |- | 1997 | [[Седум години во Тибет (филм)|''Седум години во Тибет'']] | ''Seven Years in Tibet'' | [[Хајнрих Харер]] | |- | 1998 | ''[[Запознајте го Џо Блек]]'' | ''Meet Joe Black'' | Џо Блек / човекот во кафулето | |- | 1999 | [[Боречки клуб (филм)|''Боречки клуб'']] | ''Fight Club'' | [[Тајлер Дерден]] | |- | 1999 | ''[[Да се биде Џон Малкович]]'' | ''Being John Malkovich'' | [[камео]] | |- | 2000 | ''[[Снеч]]'' | ''Snatch'' | Мики О'Нил | номинација — Спутникова награда |- | 2000 | ''Џекес'' | ''Jackass'' | камео | ТВ-серија |- | 2001 | ''[[Мексиканецот (филм од 2001)|Мексиканецот]]'' | ''The Mexican'' | Џери Велбах | |- | 2001 | ''Шпионски игри'' | ''Spy Game'' | Том Бишоп | |- | 2001 | ''Единаесеттемина на Оушн'' | ''Ocean's Eleven'' | Расти Рајан | |- | 2001 | ''[[Пријатели (ТВ-серија)|Пријатели]]'' | ''Friends'' | Вил Колберт | ТВ-серија (една епизода, не е наведен во најавите) |- | 2002 |— | ''Full Frontal'' | камео | |- | 2002 | ''[[Исповеди на опасниот ум]]'' | ''Confessions of a Dangerous Mind'' | Бред, ерген бр. 1 | |- | 2003 | ''[[Синбад: Легендата за седумте мориња|Синбад: Легендата на седумте мориња]]'' | ''Sinbad: Legend of the Seven Seas'' | Синбад Морепловецот | анимиран филм (глас) |- | 2003 | ''Кралот на ридот'' | ''King Of The Hill'' | Пач Бумхауер | анимирана серија (глас) |- | 2003 | ''Аби Сингер'' | ''Abby Singer'' | камео | |- | 2004 | [[Троја (филм)|''Троја'']] | ''Troy'' | [[Ахил]] | |- | 2004 | [[Дванаесетмината на Оушн|''Дванаесеттемина на Оушн'']] | ''Ocean's Twelve'' | Расти Рајан | |- | 2005 | [[Господин и госпоѓа Смит (филм од 2005)|''Господин и госпоѓа Смит'']] | ''Mr. & Mrs. Smith'' | Џон Смит | |- | 2006 | ''Вавилон'' | ''Babel'' | Ричард | номинација — [[Златен глобус]] (споредна улога) |- | 2007 | ''[[Тринаесетмината на Оушн (филм)|Тринаесеттемина на Оушн]]'' | ''Ocean's Thirteen'' | Расти Рајан | |- | 2007 | ''[[Кукавичкото убиство на Џеси Џејмс од страна на Роберт Форд]]'' | ''The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford'' | [[Џеси Џејмс]] | **добитник** — Куп Волпи за најдобар глумец (Венецијански фестивал) |- | 2008 | ''[[Изгори по читање (филм)|Изгори по читање]]'' | ''Burn After Reading'' | Чед Фелдхајмер | номинација — [[БАФТА]] (споредна улога) |- | 2008 | ''[[Необичниот случај на Бенџамин Батон]]'' | ''The Curious Case of Benjamin Button'' | Бенџамин Батон | номинација — [[Оскар]] (главна улога); номинација — [[Златен глобус]] (драма); номинација — [[БАФТА]] |- | 2009 | ''[[Неславни копилиња]]'' | ''Inglourious Basterds'' | поручник Алдо Рејн | **добитник** - [[САГ награда]] за најдобар актерски состав |- | 2010 | ''[[Мегаум (анимиран филм)|Мегаум]]'' | ''Megamind'' | Мачомен | анимиран филм (глас) |- | 2011 | ''[[Дрвото на животот (филм од 2011)|Дрвото на животот]]'' | ''The Tree of Life'' | г. О'Брајен | |- | 2011 | ''[[Формула за успех]]'' | ''Moneyball'' | Били Бин | номинација — [[Оскар]] (главна улога); номинација — [[Златен глобус]] (драма); номинација — [[БАФТА]] |- | 2011 | ''Весели стапала 2'' | ''Happy Feet Two'' | Крил Вил | анимиран филм (глас) |- | 2011 | ''Допир на злото'' | ''Touch of Evil'' | безумец | кусометражен филм |- | 2012 | ''Убивајќи ги нежно'' | ''Killing Them Softly'' | Џеки Коган | |- | 2013 | ''[[Светска војна З (филм)|Светска војна З]]'' | ''World War Z'' | Џери Лејн | |- | 2013 | ''[[12 години ропство]]'' | ''12 Years a Slave'' | Бас | |- | 2013 | ''Советник'' | ''The Counselor'' | Вестреј | |- | 2014 | ''[[Бес (филм од 2014)|Бес]]'' | ''Fury'' | штабен наредник Дон Колиер „Воениот Татко“ | |- | 2015 | ''Покрај морето'' | ''By the Sea'' | Роланд | |- | 2015 | ''Аудиција'' | ''The Audition'' | игра самиот себе | кусометражен филм |- | 2015 | | ''The Big Short'' | Бен Рикерт | |- | 2016 | ''Патување на времето'' | ''Voyage of Time'' | раскажувач | документарен филм |- | 2016 | [[Сојузници (филм)|''Сојузници'']] | ''Allied'' | Макс Ватан | |- | 2017 | ''[[Воена машина]]'' | ''War Machine'' | генерал Глен Мекман | |- | 2018 | ''[[Дедпул 2]]'' | ''Deadpool 2'' | Телфорд Портер / Невидливиот | камео |- | 2019 | ''[[Си било еднаш во Холивуд]]'' | ''Once Upon a Time in Hollywood'' | [[Клиф Бут]] | **добитник** — [[Оскар]] (споредна улога); **добитник** — [[Златен глобус]] (споредна улога); **добитник** — [[БАФТА]] (споредна улога) |- | 2019 | ''[[Кон ѕвездите]]'' | ''Ad Astra'' | Рој Макбрајд | |- | 2022 | [[Изгубениот град (филм од 2022)|''Изгубениот град'']] | ''The Lost City'' | Џек Трејнер | камео |- | 2022 | ''[[Брз како куршум]]'' | ''Bullet Train'' | Бубамара | |- | 2022 | ''[[Вавилон (филм од 2022)|Вавилон]]'' | ''Babylon'' | Џек Конрад | |- | 2024 | ''[[Замислени пријатели]]'' | ''IF'' | Кит, невидлив пријател | анимиран филм (глас) |- | 2024 | ''[[Волци (филм)|Волци]]'' | ''Wolfs'' | човекот на Пам | |- | 2025 | [[Ф1 (филм)|''Ф1'']] | ''F1: The Movie'' | Сони Хејз | |- | 2026 | ''[[Срцето на ѕверот]]'' | ''Heart of the Beast'' | | |- | 2026 | ''[[Авантурите на Клиф Бут]]'' | ''The Adventures of Cliff Booth'' | [[Клиф Бут]] | |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Пит, Вилијам Бредли}} [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1963 година]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] akjdls9b0de9evaxwqen7tmlqr013j6 5578589 5578588 2026-06-18T12:51:53Z Andrew012p 85224 /* Филмографија Ако најдете официјален македонски наслов, ве молам ставете го кај делот „Македонски наслов“. */ 5578589 wikitext text/x-wiki {{Глумец | име = Бред Пит | изворно_име = Brad Pitt | слика = Brad Pitt-69858.jpg | ширина = 240px | опис_на_слика = Пит на [[Венецијански филмски фестивал|Венецијанскиот филмски фестивал]] во 2024 г. | родено_име = Вилијам Бредли Пит | датум_на_раѓање = {{датум на раѓање и возраст|1963|12|18}} | место_на_раѓање = [[Шони (Оклахома)|Шони]], [[Оклахома]], [[САД]] | државјанство = [[САД|американско]] | занимање = [[глумец]], [[филмски продуцент]] | активни_години = 1987— | награди = „[[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]]“ (2014, 2020)<br>„[[Златен глобус]]“ (1996, 2020)<br>„[[БАФТА]]“ (2014, 2020)<br>„[[Еми (награда)|Еми]]“ (2014)<br>„[[Куп Волпи]]“ (2007) | imdb_id = 0000093 }} '''Вилијам Бредли Пит''', познат како '''Бред Пит''' (роден [[18 декември]] [[1963]]) — американски [[глумец]]. == Животопис == Бред Пит пораснал во [[Спрингфилд]], [[Мисури]]. Поголем дел од неговото семејство е од англиско потекло. Во 1980-те бил студент по публицистика.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.biography.com/people/brad-pitt-9441989|title=Brad Pitt – Film Actor, Producer, Actor|date=March 1, 2018|access-date=October 9, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004005938/http://www.biography.com/people/brad-pitt-9441989|archive-date=October 4, 2011|publisher=[[Biography (TV series)|A & E Television Networks]]}}</ref> Од [[29 јули]] [[2000]]<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4156907.stm|title=Pitt and Aniston announce split|date=January 8, 2005|work=BBC News|access-date=March 19, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301153537/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4156907.stm|archive-date=March 1, 2009}}</ref> до [[2 октомври]] [[2005]] година,<ref name="divorce final">{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/life/people/2005-08-22-aniston-pitt-divorce_x.htm|title=Judge signs Aniston-Pitt divorce papers|date=August 22, 2005|work=USA Today|access-date=November 14, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113125723/http://www.usatoday.com/life/people/2005-08-22-aniston-pitt-divorce_x.htm|archive-date=January 13, 2012|agency=Associated Press}}</ref> Пит бил оженет со американската глумица [[Џенифер Анистон]], со која се развел на [[7 јануари]] [[2006]] година. Пред бракот тој бил во врска со германската режисерка [[Катја вон Гарниер]], глумицата и пејачката [[Џулиет Луис]],<ref name="river runs">{{Наведени вести|url=http://www.people.com/people/brad_pitt/biography|title=Brad Pitt Biography|last=Mock|first=Janet|work=[[People (American magazine)|People]]|access-date=February 25, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809103647/http://www.people.com/people/brad_pitt/biography|archive-date=August 9, 2011|page=1}}</ref> како и глумицата [[Гвинет Палтроу]].<ref name="love lost">{{Наведени вести|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20122540,00.html|title=Love Lost|last=Gliatto|first=Tom|date=June 30, 1997|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=February 25, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301041953/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20122540,00.html|archive-date=March 1, 2009}}</ref> По улогата во филмот „[[Господин и госпоѓа Смит (филм од 2005)|Господин и госпоѓа Смит]]“ бил во врска со [[Анџелина Џоли]].<ref name="Harris">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/10/19/movies/19harr.html|title=The Mommy Track|last=Mark Harris|date=October 15, 2008|work=[[The New York Times]]|access-date=August 27, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504103549/http://www.nytimes.com/2008/10/19/movies/19harr.html|archive-date=May 4, 2015}}</ref><ref name="Binelli">{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 27, 2017}}</ref> Во [[декември]] [[2005]] година, тој поднел барање за старателство на децата на Анџелина Џоли, Медокс и Захара,<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4494544.stm|title=Brad Pitt to adopt Jolie children|date=December 3, 2005|access-date=July 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150918235935/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4494544.stm|archive-date=September 18, 2015|publisher=BBC}}</ref> а од [[јануари]] [[2006]] год. децата официјално почнале да го носат презимето Џоли Пит.<ref>{{Наведени вести|url=http://today.msnbc.msn.com/id/10927183/|title=Judge says Jolie's children can take Pitt's name|date=January 19, 2006|access-date=May 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430041852/http://today.msnbc.msn.com/id/10927183|archive-date=April 30, 2011|publisher=[[MSNBC]]|agency=Associated Press}}</ref> Тие имаат и заедничка ќерка со име Шилоу Новел Џоли Пит, која се родила на [[27 мај]] [[2006]] година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnnstudentnews.cnn.com/TRANSCRIPTS/0606/07/lol.03.html|title=CNN Transcripts|date=June 7, 2006|work=CNN|access-date=November 14, 2008|archive-url=https://archive.today/20120729210216/http://www.cnnstudentnews.cnn.com/TRANSCRIPTS/0606/07/lol.03.html|archive-date=July 29, 2012}}</ref> Иако Бред Пит и Анџелина Џоли биле заедно од 2005 година, официјално тие биле во [[брак]] само две години. Во [[септември]] [[2016]] година, Анџелина Џоли поднесла барање за развод, заедно со целонсо старателство над шесте деца, со повремени посети на Бред, но не побарала алиментација. Во барањето за развод, како причина биле наведени „непомирливите разлики“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/20/angelina-jolie-and-brad-pitt-to-divorce/|title=Angelina Jolie files for divorce from Brad Pitt 'for the health of the family'|date=September 20, 2016|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=September 20, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920171052/http://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/20/angelina-jolie-and-brad-pitt-to-divorce/|archive-date=September 20, 2016}}</ref> По разводот, во медиумите се појавиле шпекулации дека причината била наводната врска на Бред со француската глумица [[Марион Котијар]], со која тој глумел во [[филм]]от „Сојузници“, но таа остро ги негирала таквите наводи. Британската пејачка [[Адел]] својот концерт во њујоршкиот „[[Медисон Сквер Гарден|Медисон сквер гарден]]“ им го посветила на Бред и Анџелина.<ref>„Пријателите шокирани, „љубовницата“ демантира“, ''Дневник'', година XX, број 6172, четврток, 22 септември 2016, стр. 23.</ref> ==Филмска кариера== Првата филмска улога на Бред Пит била улогата на момчето Чарли Вејд во [[Телевизија|телевизиската]] серија „[[Далас (тв-серија)|Далас]]“, во траење од десет секудни. Пит станал познат во [[1991]] година, играјќи во филмот „[[Телма и Луиз|Телма и Луис]]“.<ref name="pitt interesting">{{Наведени вести|url=http://www.deseretnews.com/article/315705/BRAD-PITT-ONLY-DOES-INTERESTING-MOVIE-ROLES.html|title=Brad Pitt Only Does Interesting Movie Roles|last=Smith|first=Russell|date=October 19, 1993|work=[[Deseret News]]|access-date=May 4, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504142719/http://www.deseretnews.com/article/315705/BRAD-PITT-ONLY-DOES-INTERESTING-MOVIE-ROLES.html|archive-date=May 4, 2017|page=EV6|quote=It was in 1991, when he hitched his ride with [[Geena Davis]] and [[Susan Sarandon]] in ''Thelma & Louise'', that Pitt's star began to twinkle in earnest.}}</ref> Неговите филмски партнерки биле [[Сузан Сарандон]] и [[Гин Дејвис]]. Играјќи улоги во филмовите „[[Река на спомени]]“ и „[[Легендата за есента]]“, се здобил со статусот на тинејџерски идоли. За неговата улога за лудиот Џефри Гоинс во „[[12 мајмуни (филм)|12 мајмуни]]“ добил „[[Златен Глобус|Златен глобус]]“<ref name="golden globes">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldenglobes.org/browse/member/28464|title=HFPA&nbsp;– Awards Search|publisher=[[Golden Globe Award|Golden Globes]] Official Website|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811021752/http://www.goldenglobes.org/browse/member/28464|archive-date=August 11, 2011|accessdate=May 16, 2008}}</ref> и една номинација на „[[Оскар]]“. Во [[1994]], [[1995]] и [[2000]] година, Пит бил избран за најзгоден маж на планетата, според американското списание ''People''.<ref name="bbc brad">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1003789.stm|title=Brad Pitt 'Sexiest Man Alive'|date=November 2, 2000|access-date=November 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117083732/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1003789.stm|archive-date=January 17, 2012|publisher=BBC News}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbsnews.com/stories/2007/06/06/entertainment/main2896111.shtml|title=George Clooney Sizes Up Brad Pitt's Feet|last=Judy Faber|date=June 6, 2007|access-date=November 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090824203050/http://www.cbsnews.com/stories/2007/06/06/entertainment/main2896111.shtml|archive-date=August 24, 2009|publisher=[[CBS News]]}}</ref> == Филмографија<!-- Ако најдете официјален македонски наслов, ве молам ставете го кај делот „Македонски наслов“. -->== {| class="wikitable sortable" |- ! Година ! Македонски наслов ! Изворен наслов ! Улога ! Белешки |- | 1987 | ''Ничија земја'' | ''No Man's Land'' | келнер | |- | 1987 | ''Помалку од нула'' | ''Less Than Zero'' | редовен посетител на забави | |- | 1987 | ''Растечки болки'' | ''Growing Pains'' | Џеф | ТВ-серија (два епизоди) |- | 1987 | ''Далас'' | ''Dallas'' | Ренди | ТВ-серија (четири епизоди) |- | 1987 | ''Друг свет'' | ''Another World'' | Крис | ТВ-серија (два епизоди) |- | 1988 |— | ''21 Jump Street'' | Питер | ТВ-серија (една епизода) |- | 1988 | ''[[Темната страна на Сонцето]]'' | ''The Dark Side of the Sun'' | Рик Клејтон | |- | 1989 | ''Среќни заедно'' | ''Happy Together'' | Брајан | |- | 1989 |— | ''Cutting Class'' | Двајт Ингалс | |- | 1989 | ''Претседател на класот'' | ''Head of the Class'' | Чак | ТВ-серија (една епизода) |- | 1989 | ''Кошмарите на Фреди'' | ''Freddy's Nightmares'' | Рик Остин | ТВ-серија (една епизода) |- | 1990 | ''Сликата'' | ''The Image'' | Стив Блек | ТВ-филм |- | 1990 | ''Премногу млада за да умре?'' | ''Too Young To Die?'' | Били Кентон | ТВ-филм |- | 1990 | ''Денови на слава'' | ''Glory Days'' | Вокер Лавџој | ТВ-серија (шест епизоди) |- | 1991 |— | ''Across the Tracks'' | Џо Мелоуни | |- | 1991 |— | ''Johnny Suede'' | Џони Замша | |- | 1991 | ''[[Телма и Луиз]]'' | ''Thelma & Louise'' | Џеј Ди | |- | 1992 | ''Контакт'' | ''Contact'' | Кокс | |- | 1992 | ''Приказни од криптата'' | ''Tales from the Crypt, „King of the Road“'' | Били | ТВ-серија |- | 1992 |— | ''Cool World'' | детектив Френк Харис | анимиран филм (глас) |- | 1992 | ''[[Река тече низ него]]'' | ''A River Runs Through It'' | Пол Маклин | |- | 1993 | ''[[Калифорнија (филм од 1993)|Калифорнија]]'' | ''Kalifornia'' | Ерли Грејс | |- | 1993 | ''Вистинска романса'' | ''True Romance'' | Флојд | |- | 1994 | [[Услуга (филм)|''Услуга'']] | ''The Favor'' | Елиот Фаулер | |- | 1994 | ''[[Интервју со вампирот (филм)|Интервју со вампирот]]'' | ''Interview with the Vampire: The Vampire Chronicles'' | [[Луј де Пон ду Лак]] | номинација — [[Златен глобус]] |- | 1994 | ''[[Легенди на есента]]'' | ''Legends of the Fall'' | Тристан Ладлоу | номинација — [[Златен глобус]] |- | 1995 | ''[[Седум (филм)|Седум]]'' | ''Seven (Se7en)'' | детектив Дејвид Милс | |- | 1995 | [[12 мајмуни (филм)|''12 мајмуни'']] | ''12 Monkeys'' | Џефри Гоинс | **Добитник** — [[Златен глобус]] (споредна улога); номинација — [[Оскар]] (споредна улога) |- | 1996 | ''Спијачи'' | ''Sleepers'' | Мајкл Саливан | |- | 1997 |— | ''The Devil’s Own'' | Френсис „Френки“ Остин Макгваер / Рори Дивани | |- | 1997 | [[Седум години во Тибет (филм)|''Седум години на Тибет'']] | ''Seven Years in Tibet'' | [[Хајнрих Харер]] | |- | 1998 | ''[[Запознајте го Џо Блек]]'' | ''Meet Joe Black'' | Џо Блек / човекот во кафулето | |- | 1999 | [[Боречки клуб (филм)|''Боречки клуб'']] | ''Fight Club'' | [[Тајлер Дерден]] | |- | 1999 | ''[[Да се биде Џон Малкович]]'' | ''Being John Malkovich'' | [[камео]] | |- | 2000 | ''[[Снеч]]'' | ''Snatch'' | Мики О'Нил | номинација — Спутникова награда |- | 2000 | ''Џекес'' | ''Jackass'' | камео | ТВ-серија |- | 2001 | ''[[Мексиканецот (филм од 2001)|Мексиканецот]]'' | ''The Mexican'' | Џери Велбах | |- | 2001 | ''Шпионски игри'' | ''Spy Game'' | Том Бишоп | |- | 2001 | ''Единаесеттемина на Оушн'' | ''Ocean's Eleven'' | Расти Рајан | |- | 2001 | ''[[Пријатели (ТВ-серија)|Пријатели]]'' | ''Friends'' | Вил Колберт | ТВ-серија (една епизода, не е наведен во најавите) |- | 2002 |— | ''Full Frontal'' | камео | |- | 2002 | ''[[Исповеди на опасниот ум]]'' | ''Confessions of a Dangerous Mind'' | Бред, ерген бр. 1 | |- | 2003 | ''[[Синбад: Легендата за седумте мориња|Синбад: Легендата на седумте мориња]]'' | ''Sinbad: Legend of the Seven Seas'' | Синбад Морепловецот | анимиран филм (глас) |- | 2003 | ''Кралот на ридот'' | ''King Of The Hill'' | Пач Бумхауер | анимирана серија (глас) |- | 2003 | ''Аби Сингер'' | ''Abby Singer'' | камео | |- | 2004 | [[Троја (филм)|''Троја'']] | ''Troy'' | [[Ахил]] | |- | 2004 | [[Дванаесетмината на Оушн|''Дванаесеттемина на Оушн'']] | ''Ocean's Twelve'' | Расти Рајан | |- | 2005 | [[Господин и госпоѓа Смит (филм од 2005)|''Господин и госпоѓа Смит'']] | ''Mr. & Mrs. Smith'' | Џон Смит | |- | 2006 | ''Вавилон'' | ''Babel'' | Ричард | номинација — [[Златен глобус]] (споредна улога) |- | 2007 | ''[[Тринаесетмината на Оушн (филм)|Тринаесеттемина на Оушн]]'' | ''Ocean's Thirteen'' | Расти Рајан | |- | 2007 | ''[[Кукавичкото убиство на Џеси Џејмс од страна на Роберт Форд]]'' | ''The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford'' | [[Џеси Џејмс]] | **добитник** — Куп Волпи за најдобар глумец (Венецијански фестивал) |- | 2008 | ''[[Изгори по читање (филм)|Изгори по читање]]'' | ''Burn After Reading'' | Чед Фелдхајмер | номинација — [[БАФТА]] (споредна улога) |- | 2008 | ''[[Необичниот случај на Бенџамин Батон]]'' | ''The Curious Case of Benjamin Button'' | Бенџамин Батон | номинација — [[Оскар]] (главна улога); номинација — [[Златен глобус]] (драма); номинација — [[БАФТА]] |- | 2009 | ''[[Неславни копилиња]]'' | ''Inglourious Basterds'' | поручник Алдо Рејн | **добитник** - [[САГ награда]] за најдобар актерски состав |- | 2010 | ''[[Мегаум (анимиран филм)|Мегаум]]'' | ''Megamind'' | Мачомен | анимиран филм (глас) |- | 2011 | ''[[Дрвото на животот (филм од 2011)|Дрвото на животот]]'' | ''The Tree of Life'' | г. О'Брајен | |- | 2011 | ''[[Формула за успех]]'' | ''Moneyball'' | Били Бин | номинација — [[Оскар]] (главна улога); номинација — [[Златен глобус]] (драма); номинација — [[БАФТА]] |- | 2011 | ''Весели стапала 2'' | ''Happy Feet Two'' | Крил Вил | анимиран филм (глас) |- | 2011 | ''Допир на злото'' | ''Touch of Evil'' | безумец | кусометражен филм |- | 2012 | ''Убивајќи ги нежно'' | ''Killing Them Softly'' | Џеки Коган | |- | 2013 | ''[[Светска војна З (филм)|Светска војна З]]'' | ''World War Z'' | Џери Лејн | |- | 2013 | ''[[12 години ропство]]'' | ''12 Years a Slave'' | Бас | |- | 2013 | ''Советник'' | ''The Counselor'' | Вестреј | |- | 2014 | ''[[Бес (филм од 2014)|Бес]]'' | ''Fury'' | штабен наредник Дон Колиер „Воениот Татко“ | |- | 2015 | ''Покрај морето'' | ''By the Sea'' | Роланд | |- | 2015 | ''Аудиција'' | ''The Audition'' | игра самиот себе | кусометражен филм |- | 2015 | | ''The Big Short'' | Бен Рикерт | |- | 2016 | ''Патување на времето'' | ''Voyage of Time'' | раскажувач | документарен филм |- | 2016 | [[Сојузници (филм)|''Сојузници'']] | ''Allied'' | Макс Ватан | |- | 2017 | ''[[Воена машина]]'' | ''War Machine'' | генерал Глен Мекман | |- | 2018 | ''[[Дедпул 2]]'' | ''Deadpool 2'' | Телфорд Портер / Невидливиот | камео |- | 2019 | ''[[Си било еднаш во Холивуд]]'' | ''Once Upon a Time in Hollywood'' | [[Клиф Бут]] | **добитник** — [[Оскар]] (споредна улога); **добитник** — [[Златен глобус]] (споредна улога); **добитник** — [[БАФТА]] (споредна улога) |- | 2019 | ''[[Кон ѕвездите]]'' | ''Ad Astra'' | Рој Макбрајд | |- | 2022 | [[Изгубениот град (филм од 2022)|''Изгубениот град'']] | ''The Lost City'' | Џек Трејнер | камео |- | 2022 | ''[[Брз како куршум]]'' | ''Bullet Train'' | Бубамара | |- | 2022 | ''[[Вавилон (филм од 2022)|Вавилон]]'' | ''Babylon'' | Џек Конрад | |- | 2024 | ''[[Замислени пријатели]]'' | ''IF'' | Кит, невидлив пријател | анимиран филм (глас) |- | 2024 | ''[[Волци (филм)|Волци]]'' | ''Wolfs'' | човекот на Пам | |- | 2025 | [[Ф1 (филм)|''Ф1'']] | ''F1: The Movie'' | Сони Хејз | |- | 2026 | ''[[Срцето на ѕверот]]'' | ''Heart of the Beast'' | | |- | 2026 | ''[[Авантурите на Клиф Бут]]'' | ''The Adventures of Cliff Booth'' | [[Клиф Бут]] | |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Пит, Вилијам Бредли}} [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1963 година]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] et2afoau66y31drw9sdzj8x0vedlnpr 5578590 5578589 2026-06-18T12:53:36Z Andrew012p 85224 /* Филмографија Ако најдете официјален македонски наслов, ве молам ставете го кај делот „Македонски наслов“. */ 5578590 wikitext text/x-wiki {{Глумец | име = Бред Пит | изворно_име = Brad Pitt | слика = Brad Pitt-69858.jpg | ширина = 240px | опис_на_слика = Пит на [[Венецијански филмски фестивал|Венецијанскиот филмски фестивал]] во 2024 г. | родено_име = Вилијам Бредли Пит | датум_на_раѓање = {{датум на раѓање и возраст|1963|12|18}} | место_на_раѓање = [[Шони (Оклахома)|Шони]], [[Оклахома]], [[САД]] | државјанство = [[САД|американско]] | занимање = [[глумец]], [[филмски продуцент]] | активни_години = 1987— | награди = „[[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]]“ (2014, 2020)<br>„[[Златен глобус]]“ (1996, 2020)<br>„[[БАФТА]]“ (2014, 2020)<br>„[[Еми (награда)|Еми]]“ (2014)<br>„[[Куп Волпи]]“ (2007) | imdb_id = 0000093 }} '''Вилијам Бредли Пит''', познат како '''Бред Пит''' (роден [[18 декември]] [[1963]]) — американски [[глумец]]. == Животопис == Бред Пит пораснал во [[Спрингфилд]], [[Мисури]]. Поголем дел од неговото семејство е од англиско потекло. Во 1980-те бил студент по публицистика.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.biography.com/people/brad-pitt-9441989|title=Brad Pitt – Film Actor, Producer, Actor|date=March 1, 2018|access-date=October 9, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004005938/http://www.biography.com/people/brad-pitt-9441989|archive-date=October 4, 2011|publisher=[[Biography (TV series)|A & E Television Networks]]}}</ref> Од [[29 јули]] [[2000]]<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4156907.stm|title=Pitt and Aniston announce split|date=January 8, 2005|work=BBC News|access-date=March 19, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301153537/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4156907.stm|archive-date=March 1, 2009}}</ref> до [[2 октомври]] [[2005]] година,<ref name="divorce final">{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/life/people/2005-08-22-aniston-pitt-divorce_x.htm|title=Judge signs Aniston-Pitt divorce papers|date=August 22, 2005|work=USA Today|access-date=November 14, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113125723/http://www.usatoday.com/life/people/2005-08-22-aniston-pitt-divorce_x.htm|archive-date=January 13, 2012|agency=Associated Press}}</ref> Пит бил оженет со американската глумица [[Џенифер Анистон]], со која се развел на [[7 јануари]] [[2006]] година. Пред бракот тој бил во врска со германската режисерка [[Катја вон Гарниер]], глумицата и пејачката [[Џулиет Луис]],<ref name="river runs">{{Наведени вести|url=http://www.people.com/people/brad_pitt/biography|title=Brad Pitt Biography|last=Mock|first=Janet|work=[[People (American magazine)|People]]|access-date=February 25, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809103647/http://www.people.com/people/brad_pitt/biography|archive-date=August 9, 2011|page=1}}</ref> како и глумицата [[Гвинет Палтроу]].<ref name="love lost">{{Наведени вести|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20122540,00.html|title=Love Lost|last=Gliatto|first=Tom|date=June 30, 1997|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=February 25, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301041953/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20122540,00.html|archive-date=March 1, 2009}}</ref> По улогата во филмот „[[Господин и госпоѓа Смит (филм од 2005)|Господин и госпоѓа Смит]]“ бил во врска со [[Анџелина Џоли]].<ref name="Harris">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/10/19/movies/19harr.html|title=The Mommy Track|last=Mark Harris|date=October 15, 2008|work=[[The New York Times]]|access-date=August 27, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504103549/http://www.nytimes.com/2008/10/19/movies/19harr.html|archive-date=May 4, 2015}}</ref><ref name="Binelli">{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 27, 2017}}</ref> Во [[декември]] [[2005]] година, тој поднел барање за старателство на децата на Анџелина Џоли, Медокс и Захара,<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4494544.stm|title=Brad Pitt to adopt Jolie children|date=December 3, 2005|access-date=July 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150918235935/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4494544.stm|archive-date=September 18, 2015|publisher=BBC}}</ref> а од [[јануари]] [[2006]] год. децата официјално почнале да го носат презимето Џоли Пит.<ref>{{Наведени вести|url=http://today.msnbc.msn.com/id/10927183/|title=Judge says Jolie's children can take Pitt's name|date=January 19, 2006|access-date=May 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430041852/http://today.msnbc.msn.com/id/10927183|archive-date=April 30, 2011|publisher=[[MSNBC]]|agency=Associated Press}}</ref> Тие имаат и заедничка ќерка со име Шилоу Новел Џоли Пит, која се родила на [[27 мај]] [[2006]] година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnnstudentnews.cnn.com/TRANSCRIPTS/0606/07/lol.03.html|title=CNN Transcripts|date=June 7, 2006|work=CNN|access-date=November 14, 2008|archive-url=https://archive.today/20120729210216/http://www.cnnstudentnews.cnn.com/TRANSCRIPTS/0606/07/lol.03.html|archive-date=July 29, 2012}}</ref> Иако Бред Пит и Анџелина Џоли биле заедно од 2005 година, официјално тие биле во [[брак]] само две години. Во [[септември]] [[2016]] година, Анџелина Џоли поднесла барање за развод, заедно со целонсо старателство над шесте деца, со повремени посети на Бред, но не побарала алиментација. Во барањето за развод, како причина биле наведени „непомирливите разлики“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/20/angelina-jolie-and-brad-pitt-to-divorce/|title=Angelina Jolie files for divorce from Brad Pitt 'for the health of the family'|date=September 20, 2016|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=September 20, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920171052/http://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/20/angelina-jolie-and-brad-pitt-to-divorce/|archive-date=September 20, 2016}}</ref> По разводот, во медиумите се појавиле шпекулации дека причината била наводната врска на Бред со француската глумица [[Марион Котијар]], со која тој глумел во [[филм]]от „Сојузници“, но таа остро ги негирала таквите наводи. Британската пејачка [[Адел]] својот концерт во њујоршкиот „[[Медисон Сквер Гарден|Медисон сквер гарден]]“ им го посветила на Бред и Анџелина.<ref>„Пријателите шокирани, „љубовницата“ демантира“, ''Дневник'', година XX, број 6172, четврток, 22 септември 2016, стр. 23.</ref> ==Филмска кариера== Првата филмска улога на Бред Пит била улогата на момчето Чарли Вејд во [[Телевизија|телевизиската]] серија „[[Далас (тв-серија)|Далас]]“, во траење од десет секудни. Пит станал познат во [[1991]] година, играјќи во филмот „[[Телма и Луиз|Телма и Луис]]“.<ref name="pitt interesting">{{Наведени вести|url=http://www.deseretnews.com/article/315705/BRAD-PITT-ONLY-DOES-INTERESTING-MOVIE-ROLES.html|title=Brad Pitt Only Does Interesting Movie Roles|last=Smith|first=Russell|date=October 19, 1993|work=[[Deseret News]]|access-date=May 4, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504142719/http://www.deseretnews.com/article/315705/BRAD-PITT-ONLY-DOES-INTERESTING-MOVIE-ROLES.html|archive-date=May 4, 2017|page=EV6|quote=It was in 1991, when he hitched his ride with [[Geena Davis]] and [[Susan Sarandon]] in ''Thelma & Louise'', that Pitt's star began to twinkle in earnest.}}</ref> Неговите филмски партнерки биле [[Сузан Сарандон]] и [[Гин Дејвис]]. Играјќи улоги во филмовите „[[Река на спомени]]“ и „[[Легендата за есента]]“, се здобил со статусот на тинејџерски идоли. За неговата улога за лудиот Џефри Гоинс во „[[12 мајмуни (филм)|12 мајмуни]]“ добил „[[Златен Глобус|Златен глобус]]“<ref name="golden globes">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldenglobes.org/browse/member/28464|title=HFPA&nbsp;– Awards Search|publisher=[[Golden Globe Award|Golden Globes]] Official Website|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811021752/http://www.goldenglobes.org/browse/member/28464|archive-date=August 11, 2011|accessdate=May 16, 2008}}</ref> и една номинација на „[[Оскар]]“. Во [[1994]], [[1995]] и [[2000]] година, Пит бил избран за најзгоден маж на планетата, според американското списание ''People''.<ref name="bbc brad">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1003789.stm|title=Brad Pitt 'Sexiest Man Alive'|date=November 2, 2000|access-date=November 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117083732/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1003789.stm|archive-date=January 17, 2012|publisher=BBC News}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbsnews.com/stories/2007/06/06/entertainment/main2896111.shtml|title=George Clooney Sizes Up Brad Pitt's Feet|last=Judy Faber|date=June 6, 2007|access-date=November 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090824203050/http://www.cbsnews.com/stories/2007/06/06/entertainment/main2896111.shtml|archive-date=August 24, 2009|publisher=[[CBS News]]}}</ref> == Филмографија<!-- Ако најдете официјален македонски наслов, ве молам ставете го кај делот „Македонски наслов“. -->== {| class="wikitable sortable" |- ! Година ! Македонски наслов ! Изворен наслов ! Улога ! Белешки |- | 1987 | ''Ничија земја'' | ''No Man's Land'' | келнер | |- | 1987 | ''Помалку од нула'' | ''Less Than Zero'' | редовен посетител на забави | |- | 1987 | ''Растечки болки'' | ''Growing Pains'' | Џеф | ТВ-серија (два епизоди) |- | 1987 | ''Далас'' | ''Dallas'' | Ренди | ТВ-серија (четири епизоди) |- | 1987 | ''Друг свет'' | ''Another World'' | Крис | ТВ-серија (два епизоди) |- | 1988 |— | ''21 Jump Street'' | Питер | ТВ-серија (една епизода) |- | 1988 | ''[[Темната страна на Сонцето]]'' | ''The Dark Side of the Sun'' | Рик Клејтон | |- | 1989 | ''Среќни заедно'' | ''Happy Together'' | Брајан | |- | 1989 |— | ''Cutting Class'' | Двајт Ингалс | |- | 1989 | ''Претседател на класот'' | ''Head of the Class'' | Чак | ТВ-серија (една епизода) |- | 1989 | ''Кошмарите на Фреди'' | ''Freddy's Nightmares'' | Рик Остин | ТВ-серија (една епизода) |- | 1990 | ''Сликата'' | ''The Image'' | Стив Блек | ТВ-филм |- | 1990 | ''Премногу млада за да умре?'' | ''Too Young To Die?'' | Били Кентон | ТВ-филм |- | 1990 | ''Денови на слава'' | ''Glory Days'' | Вокер Лавџој | ТВ-серија (шест епизоди) |- | 1991 |— | ''Across the Tracks'' | Џо Мелоуни | |- | 1991 |— | ''Johnny Suede'' | Џони Замша | |- | 1991 | ''[[Телма и Луиз]]'' | ''Thelma & Louise'' | Џеј Ди | |- | 1992 | ''Контакт'' | ''Contact'' | Кокс | |- | 1992 | ''Приказни од криптата'' | ''Tales from the Crypt, „King of the Road“'' | Били | ТВ-серија |- | 1992 |— | ''Cool World'' | детектив Френк Харис | анимиран филм (глас) |- | 1992 | ''[[Река тече низ него]]'' | ''A River Runs Through It'' | Пол Маклин | |- | 1993 | ''[[Калифорнија (филм од 1993)|Калифорнија]]'' | ''Kalifornia'' | Ерли Грејс | |- | 1993 | ''Вистинска романса'' | ''True Romance'' | Флојд | |- | 1994 | [[Услуга (филм)|''Услуга'']] | ''The Favor'' | Елиот Фаулер | |- | 1994 | ''[[Интервју со вампирот (филм)|Интервју со вампирот]]'' | ''Interview with the Vampire: The Vampire Chronicles'' | [[Луј де Пон ду Лак]] | номинација — [[Златен глобус]] |- | 1994 | ''[[Легенди на есента]]'' | ''Legends of the Fall'' | Тристан Ладлоу | номинација — [[Златен глобус]] |- | 1995 | ''[[Седум (филм)|Седум]]'' | ''Seven (Se7en)'' | детектив Дејвид Милс | |- | 1995 | [[12 мајмуни (филм)|''12 мајмуни'']] | ''12 Monkeys'' | Џефри Гоинс | добитник — [[Златен глобус]] (споредна улога); номинација — [[Оскар]] (споредна улога) |- | 1996 | ''Спијачи'' | ''Sleepers'' | Мајкл Саливан | |- | 1997 |— | ''The Devil’s Own'' | Френсис „Френки“ Остин Макгваер / Рори Дивани | |- | 1997 | [[Седум години во Тибет (филм)|''Седум години на Тибет'']] | ''Seven Years in Tibet'' | [[Хајнрих Харер]] | |- | 1998 | ''[[Запознајте го Џо Блек]]'' | ''Meet Joe Black'' | Џо Блек / човекот во кафулето | |- | 1999 | [[Боречки клуб (филм)|''Боречки клуб'']] | ''Fight Club'' | [[Тајлер Дерден]] | |- | 1999 | ''[[Да се биде Џон Малкович]]'' | ''Being John Malkovich'' | [[камео]] | |- | 2000 | ''[[Снеч]]'' | ''Snatch'' | Мики О'Нил | номинација — Спутникова награда |- | 2000 | ''Џекес'' | ''Jackass'' | камео | ТВ-серија |- | 2001 | ''[[Мексиканецот (филм од 2001)|Мексиканецот]]'' | ''The Mexican'' | Џери Велбах | |- | 2001 | ''Шпионски игри'' | ''Spy Game'' | Том Бишоп | |- | 2001 | ''Единаесеттемина на Оушн'' | ''Ocean's Eleven'' | Расти Рајан | |- | 2001 | ''[[Пријатели (ТВ-серија)|Пријатели]]'' | ''Friends'' | Вил Колберт | ТВ-серија (една епизода, не е наведен во најавите) |- | 2002 |— | ''Full Frontal'' | камео | |- | 2002 | ''[[Исповеди на опасниот ум]]'' | ''Confessions of a Dangerous Mind'' | Бред, ерген бр. 1 | |- | 2003 | ''[[Синбад: Легендата за седумте мориња|Синбад: Легендата на седумте мориња]]'' | ''Sinbad: Legend of the Seven Seas'' | Синбад Морепловецот | анимиран филм (глас) |- | 2003 | ''Кралот на ридот'' | ''King Of The Hill'' | Пач Бумхауер | анимирана серија (глас) |- | 2003 | ''Аби Сингер'' | ''Abby Singer'' | камео | |- | 2004 | [[Троја (филм)|''Троја'']] | ''Troy'' | [[Ахил]] | |- | 2004 | [[Дванаесетмината на Оушн|''Дванаесеттемина на Оушн'']] | ''Ocean's Twelve'' | Расти Рајан | |- | 2005 | [[Господин и госпоѓа Смит (филм од 2005)|''Господин и госпоѓа Смит'']] | ''Mr. & Mrs. Smith'' | Џон Смит | |- | 2006 | ''Вавилон'' | ''Babel'' | Ричард | номинација — [[Златен глобус]] (споредна улога) |- | 2007 | ''[[Тринаесетмината на Оушн (филм)|Тринаесеттемина на Оушн]]'' | ''Ocean's Thirteen'' | Расти Рајан | |- | 2007 | ''[[Кукавичкото убиство на Џеси Џејмс од страна на Роберт Форд]]'' | ''The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford'' | [[Џеси Џејмс]] | добитник — Куп Волпи за најдобар глумец (Венецијански фестивал) |- | 2008 | ''[[Изгори по читање (филм)|Изгори по читање]]'' | ''Burn After Reading'' | Чед Фелдхајмер | номинација — [[БАФТА]] (споредна улога) |- | 2008 | ''[[Необичниот случај на Бенџамин Батон]]'' | ''The Curious Case of Benjamin Button'' | Бенџамин Батон | номинација — [[Оскар]] (главна улога); номинација — [[Златен глобус]] (драма); номинација — [[БАФТА]] |- | 2009 | ''[[Неславни копилиња]]'' | ''Inglourious Basterds'' | поручник Алдо Рејн | добитник — САГ-награда за најдобар актерски состав |- | 2010 | ''[[Мегаум (анимиран филм)|Мегаум]]'' | ''Megamind'' | Мачомен | анимиран филм (глас) |- | 2011 | ''[[Дрвото на животот (филм од 2011)|Дрвото на животот]]'' | ''The Tree of Life'' | г. О'Брајен | |- | 2011 | ''[[Формула за успех]]'' | ''Moneyball'' | Били Бин | номинација — [[Оскар]] (главна улога); номинација — [[Златен глобус]] (драма); номинација — [[БАФТА]] |- | 2011 | ''Весели стапала 2'' | ''Happy Feet Two'' | Крил Вил | анимиран филм (глас) |- | 2011 | ''Допир на злото'' | ''Touch of Evil'' | безумец | кусометражен филм |- | 2012 | ''Убивајќи ги нежно'' | ''Killing Them Softly'' | Џеки Коган | |- | 2013 | ''[[Светска војна З (филм)|Светска војна З]]'' | ''World War Z'' | Џери Лејн | |- | 2013 | ''[[12 години ропство]]'' | ''12 Years a Slave'' | Бас | |- | 2013 | ''Советник'' | ''The Counselor'' | Вестреј | |- | 2014 | ''[[Бес (филм од 2014)|Бес]]'' | ''Fury'' | штабен наредник Дон Колиер „Воениот Татко“ | |- | 2015 | ''Покрај морето'' | ''By the Sea'' | Роланд | |- | 2015 | ''Аудиција'' | ''The Audition'' | игра самиот себе | кусометражен филм |- | 2015 | | ''The Big Short'' | Бен Рикерт | |- | 2016 | ''Патување на времето'' | ''Voyage of Time'' | раскажувач | документарен филм |- | 2016 | [[Сојузници (филм)|''Сојузници'']] | ''Allied'' | Макс Ватан | |- | 2017 | ''[[Воена машина]]'' | ''War Machine'' | генерал Глен Мекман | |- | 2018 | ''[[Дедпул 2]]'' | ''Deadpool 2'' | Телфорд Портер / Невидливиот | камео |- | 2019 | ''[[Си било еднаш во Холивуд]]'' | ''Once Upon a Time in Hollywood'' | [[Клиф Бут]] | добитник — [[Оскар]] (споредна улога); добитник — [[Златен глобус]] (споредна улога); добитник — [[БАФТА]] (споредна улога) |- | 2019 | ''[[Кон ѕвездите]]'' | ''Ad Astra'' | Рој Макбрајд | |- | 2022 | [[Изгубениот град (филм од 2022)|''Изгубениот град'']] | ''The Lost City'' | Џек Трејнер | камео |- | 2022 | ''[[Брз како куршум]]'' | ''Bullet Train'' | Бубамара | |- | 2022 | ''[[Вавилон (филм од 2022)|Вавилон]]'' | ''Babylon'' | Џек Конрад | |- | 2024 | ''[[Замислени пријатели]]'' | ''IF'' | Кит, невидлив пријател | анимиран филм (глас) |- | 2024 | ''[[Волци (филм)|Волци]]'' | ''Wolfs'' | човекот на Пам | |- | 2025 | [[Ф1 (филм)|''Ф1'']] | ''F1: The Movie'' | Сони Хејз | |- | 2026 | ''[[Срцето на ѕверот]]'' | ''Heart of the Beast'' | | |- | 2026 | ''[[Авантурите на Клиф Бут]]'' | ''The Adventures of Cliff Booth'' | [[Клиф Бут]] | |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Пит, Вилијам Бредли}} [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1963 година]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] 2nmu7b4b2u4jl77u1caj09xlp2div75 0 40070 5578825 5573943 2026-06-19T08:42:41Z Bjankuloski06 332 /* top */ Печатна грешка, replaced: натрешнсот → натрешност 5578825 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Catherine Palace interior - Amber Room (1).jpg|мини|десно|250п|Собата од килибар во нејзиниот изворен облик во 1931 г.]] [[Податотека:Reconstructed Amber Room 02.JPG|мини|десно|250п|Реконструираната Соба од килибар.]] '''Соба од килибар''' — соба украсена со [[килибар]], даден како подарок од прускиот крал [[Фридрих Вилхелм I]] на рускиот цар [[Петар Велики]], [[1716]] година, како балгонаклоност за спојувањето на овие две земји во заедничката алијанса. Собата се смета за ремек-дело на [[барокна уметност|барокната уметност]]. Сместено е во [[Катерински дворец|Катеринскиот дворец]] во [[Царское Село]] кај [[Санкт Петербург]], Русија. Најголемото дело од килибар било кога направено во уметноста тежело 6 тони, а за помоќен сјај целата соба била пресвлечена со злато. Се состоела од 100 000 парчиња на обработен килибар кои ги покривале дрвените плочи во големина од 55 м³. Оригиналната соба се состоела всушност од осум дрвени плочи со висина од 3,69 m и ширина од 1,5 m. Имала осум [[пиластри]], четири агли и дрвен под со насипана земја. Било предвидено целата да биде прекриена со огледала, а садовите за јадење да бидат исто така од килибар со изгравирана златна линија на дното. Требало цел еден тим на занаетчии десет години да работат на ова мајсторско дело кое било познато како 8-то Светско чудо. Подоцна [[Катерина Велика]] Собата од килибар ќе ја премести од зимската, во нејзиниот нов летнен дворец во [[Царское Село]] (денес Пушкин), крај [[Санкт Петербург]]. Таа ангажирала цела една нова генерација на занаетчии за да ја преместат и да ја разубават уште повеќе. Кога во [[1770]] година работата била завршена, како што напишале историчарите од тоа време, собата била заслепувачка. Била украсена со 565 канделабри чијашто светлина рефлектирајќи се од топлата златна површина на килибарот, сјаела во огледалата, позлатата и мозаиците. Внатрешноста на дворецот во [[Царское Село]] имал нешто поголеми димензии (10 х 10 х 7,8 m) од оригиналот. Затоа само три ѕида биле украсени и прекриени со килибар, а деловите кои недостасувале биле дополнети со огледала и мозаици, со камчиња донесени од [[Урал]] и со Кавкаски декоративни камења. Таванот бил преубаво насликан, а подот бил прекриен со мозаици од најскапоцените видови на дрва. За време на оваа изведба работеле пет професионални мајстори - специјалисти за килибар. Некои ремек дела (како делови од мебелот) кои тие ги изработиле сè уште се наоѓаат во збирката на Царскиот дворец во [[Царское Село]] и се единствените делови кои ни се познати од оваа соба што успеале да ја преживат [[Втората светска војна]]. Повеќе од 200 години Собата од килибар го красела дворецот на [[Катерина Велика]] во [[Пушкин]], крај [[Санкт Петербург]], традиционалната летна резиденција на Руските Цареви. А, потоа дошла [[Втората светска војна]]. За време на војната [[Русите]] и [[Германците]] взаемно си ограбувале илјадници уметнички работи едни од други. Така Собата од килибар, во летото господово [[1941]] станала едно од најпрестижните германски воени пленови. И покрај тоа што [[Русите]] се обиделе да ја сокријат собата, [[Германците]] ја пронашле и ја транспортирале назад во [[Германија]]. Шест луѓе за 36 часа ја размонтирале, ја спакувале во 28 кутии и ја пратиле со воз на Запад. Но, каде...??? Помеѓу [[1941]] и [[1945]] година Собата од килибар наводно била стационирана во замокот [[Кенигсберг]] (сега [[Калининград]] во [[Русија]]), град кој тогаш и припаѓал на [[Источна Прусија]]. Кон крајот на војната [[Русите]] го срушиле замокот до темели и така почнала мистеријата која сè уште трае. По војната официјалната изјава на [[Германците]] до која се држеле долго време, била дека Собата од килибар (како што била донесена во кутии) била сместена во замокот [[Кенигсберг]] и дека изгорела заедно со него во воздушниот напад. Но, другите докази кои се појавиле во меѓувреме велеле дека таа е сместена на друго место, па дури и дното од [[Балтичкото Море]]. Многу луѓе во последните 50-ина години се обиделе да ја пронајдат Собата од килибар чија вредност во моментов се проценува над 250 милиони $. [[Швеѓаните]] патуваат околу [[Балтичкото Море]], а Германските приватни истражувачи со помош на археолозите целосно ги прекопуваат Баварските утврдувања. Но мистеријата сè уште останува нерешена. Исто така се вели дека со самата соба поврзано е и некакво проклетство. Па ќе прочитате и работи како на пример дека неколку истражувачи кои потрошиле огромни суми на време и пари за да ја најдат, едноставно умреле или изчезнале под мистериозни околности. Во [[1995]] година историчарите вработени во [[McDonald Institute]] во [[Кембриџ]] официјално на [[BBC News]] изјавија дека не постои никаква надеж Собата од килибар да биде воопшто пронајдена. Но, во [[1997]] г. проструи веста дека е пронајден мал мозаик од [[јаспис]] и [[оникс]] кој можеби потекнува од неа. Група на Германски детективи, вклучувајќи и поранешен СС агент успеаја да фатат еден човек кој се обидувал да го продаде оригиналниот мозаик во една уметничка работилница во [[Бремен]]. Тој велел дека го добил како наследство од неговиот татко кој своевремено бил офицер што го обезбедувал конвојот кој одел накај [[Кенигсберг]], но дека нема идеја како татко му дошол до него. Една година подоцна Германците го конзервираа [[мозаик]]от и му го прикажаа на рускиот претседател [[Владимир Путин]]. Во меѓувреме Собата од килибар стана толку многу популарна што една германска филмска компанија дури направи и филмска сторија во стилот на Индијана Џонс, а тој документарец беше прикажан и на една од локалните скопски телевизии ([[Сител]]). Во април [[2003]] година по повод прославата на 300 години од основањето на [[Санкт Петербург]], во дворецот на Катерина беше изработена комплетна реконструкција на Собата од килибар. Можеби ќе звучи иронично, но покровителство и најголем дел од финансиските средства дошле од страна на германската компанија [[Ругхарс АГ]]. Собата од килибар го има обезбедено своето место во историјата на човештвото како најголемото изгубено богатство по кое сè уште се трага. Кога еднаш ќе се види нејзината реконструкција, станува јасно и зошто. == Поврзано == * [[Опсада на Ленинград]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://arheo.blog.com.mk/node/19344 Соба од килибар]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} [[Категорија:Знаменитости во Санкт Петербург]] [[Категорија:Барокна архитектура во Русија]] [[Категорија:Ликовни музеи и галерии во Русија]] [[Категорија:Изгубени уметнички дела]] [[Категорија:Украдени уметнички дела]] [[Категорија:Килибар]] eh8ygsp1bf16zgqhb5xceo1jr41mnda 0 40325 5578822 5363530 2026-06-19T08:42:31Z Bjankuloski06 332 /* Внатрешност на џамија */ Печатна грешка, replaced: натрешнсот → натрешност 5578822 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Tetovo Bunte Moschee.jpg|thumb|250п|right|[[Шарена џамија|Шарената џамија]] во Тетово]] [[Податотека:Isa bey mosque skopje 12.jpg|мини|десно|250п|Внатрешноста на [[Иса-бегова џамија (Скопје)|Иса-беговата џамија]] во Скопје]] '''Џамија''' ([[арапски јазик|арапски]]:مسجد - ''masjid''; [[турски јазик|турски]]: ''cami'') — [[храм]] во кој [[ислам|муслиманите]] се собираат и извршуваат општа [[молитва]]. Џамијата може да се сретне во различни форми, а најчесто е во форма на коцка покриена со една или повеќе [[купола|куполи]]. На некој од периметарските ѕидови се наоѓа едно или повеќе [[минаре|минариња]]. == Историја == Првите џамии биле изградени на [[Арапски Полуостров|Арапскиот Полуостров]]. Со ширењето на исламот, речиси во секој град започнало да се гради џамија. Подоцна, во почетокот на средниот век и проширувањето на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]], многу [[црква|цркви]] и [[манастир|христијански објекти]] биле претворени во џамии. === Првите џамии === [[Податотека:Beyt-i Haram.jpg|thumb|десно|[[Џамија на Пророкот|Џамијата на Пророкот]] во Мека]] Според [[ислам]]ските верувања, првата џамија која била изградена била [[Ќаба]]та во [[Мека]], [[Саудиска Арабија]], а била изградена од самиот [[Алах]], кој им наредил на [[Ибрахим (пророк)|Ибрахим]] и неговиот син [[Исмаил]] да ја исполнат Неговата заповед. Исто така се верува дека тој бил испратен од страна на [[Бог]] по првиот грев направен од страна на [[Адам и Ева|Адам]]. Ибрахим овде го жртвувал своето јагне кон [[Бог]]а. Меѓу првите џамии кои биле изградени е [[Џамија Ал Куба|Ал Куба]] во [[Медина]], [[Саудиска Арабија]]. Нејзиниот прв камен темелник бил поставен од страна на пророкот [[Мухамед]] кога се преселил од [[Мека]] во [[Медина]],<ref name="first-state">{{наведена книга|title=The Prophet Mohammad and the First Muslim State|last=Ghali|first=Mohammad|accessdate=2006-04-07| url= http://www.alazhr.com/lib/first-muslim-states/allch1/allCHAPTER1.html|chapter=The First Muslim State}}</ref>, а подоцна била доградена од неговите сопатници и истомисленици.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hajinformation.com/main/h2022.htm |publisher=Ministry of Hajj - Kingdom of Saudi Arabia|accessdate=2006-04-15 |title=Masjid Quba'}}</ref> По само неколку денови откако се започнало со изградбата на [[џамија Ал Куба|џамијата Ал Куба]], пророкот [[Мухамед]] започнал со изградба и на друга џамија во [[Медина]], [[Џамија на Пророкот]] (Месџид ел-Небеви) која во превод значи “''џамијата на пророкот''“. За местото каде што била изградена џамијата било одлучено од негова страна. По неговото основање, некои од принциите и начинот на изградба на една џамија се зачувани до ден денес. [[Податотека:Al-Aqsa Mosque by David Shankbone.jpg|мини|лево|[[Ал Акса]] во [[Ерусалим]]]] Првите џамии кои биле изградени на континентот биле на Арапскиот Полуостров, поточно во [[Мека]] и [[Медина]]. Но со ширењето на исламот надвор од Арапскиот Полуостров дошло до градење на муслимански храмови и во новоосвоените територии од страна на новите господари. Едно од првите проширувања на [[Арапи]]те се случило во [[640]] година, кога го зазеле [[Египет]]. Со самото воспоставување на исламска власт во [[Египет]] започнале да се градат и првите џамии. Со текот на времето, престолнината на [[Египет]], [[Каиро]], започнал да се нарекува “''град со илјадници [[минаре|минариња]].''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=travel.independent.co.uk/africa/article253491.ece |title=Каиро, Египет|accessdate=2007-09-22 |publisher=The Independent}}</ref> Со изградбата на џамиите, истоивремено во склопот на џамиите се граделе и исламските верски училишта наречени [[медреса|медреси]], други пак џамии во својот комплекс вклучувале болници или гробишта.<ref>{{наведена книга|title=Budge's Egypt: A Classic 19th Century Travel Guide |last=Budge |first=E.A. Wallis |publisher=Courier Dover Publications |date=2001-06-13 |pages=123–128 |id=ISBN 0-486-41721-2}}</ref> Маварското освојување на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] започнало во периодот од [[711]] до [[718]] година. И овде веднаш започнала изградбата на голем број храмови, чија [[архитектура]] не се разликувала од онаа како на арапскиот полуостров.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=278| title=Theoretical Issues of Islamic Architecture|accessdate=2006-04-07|publisher=Foundation for Science Technology and Civilisation}}</ref> Се смета дека се вметнувале некои елементи од пред-исламската архитектура, како на пример лакови во форма на потковица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://medspains.stanford.edu/demo/themes/art_and_architecture/arch_christian_spain/index.html|title=Architecture in Christian Spain|accessdate=2007-09-10|publisher=Stanford University|archive-date=2008-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080622063016/http://medspains.stanford.edu/demo/themes/art_and_architecture/arch_christian_spain/index.html}}</ref> <!-- забелешка - реченицава е нејасна: Муслиманите на овие простори се задржале до 15 век, со познатата [[Реконквиста]], кое означува дека исламската архитектура оставила и ден денес белег на овие простори. --> Првата џамија во [[Кина]] била изградена во [[8 век]], позната како [[Голема џамија во Сиан|Големата џамија во Сиан]]. При изградбата на овие исламски храмови на територијата на [[Кина]] треба да се напомене дека не била користена [[исламска архитектура|исламската архитектура]], туку традиционалната [[кинеска архитектура]]. Посебно ова е застапено во западна [[Кина]], но сепак овие градби многу се разликуваат од будистичките храмови.<ref>{{наведени вести|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198504/muslims.in.china-the.mosques.htm|accessdate=2006-04-08|last=Cowen|first=Jill S.|date=July/August 1985|pages=30–35|publisher=Saudi Aramco World|title=Muslims in China: The Mosque|archive-date=2006-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20060322154300/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198504/muslims.in.china-the.mosques.htm|url-status=dead}}</ref> Во текот на [[15 век]], исламот се проширил и на островите [[Јава]] и [[Суматра]]. Претходно на овие простори постоеле само две основни религии: [[будизам]] и [[хиндуизам]]. Новата религија започнала многу брзо да се шири, а денес во поглед на вкупниот број на верници таа зазема 88%, што означува дека е водечка [[религија]] во земјата. Денес, во [[Индонезија]] главно седиште на исламот е [[Масџид Агунг Декам|џамијата Агунг Демак]]. Во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] џамиите започнале интензивно да се градат со подемот на самата империја, во 11 век. Со [[Падот на Цариград (1453)|падот на Цариград]] и целосното пропаѓање на [[Византија]], многу [[црква|цркви]] и [[катедрала|катедрали]] изградени од [[христијанство|христијаните]] биле претворани во џамии, додавајќи им [[минаре|минариња]] и слични елементи од исламски дух.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ccds.charlotte.nc.us/History/MidEast/04/Jpitts/Jpitts.htm|accessdate=2006-04-07|title=Mosques|publisher=Charlotte Country Day School|archive-date=2006-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20060507204557/http://www.ccds.charlotte.nc.us/History/MidEast/04/Jpitts/Jpitts.htm|url-status=dead}}</ref> Еден од најпознатиот такви објекти кој бил претворен во џамија е црквата [[Црква „Света Софија“ Истанбул|Света Софија]] (денес музеј) во [[Истанбул]], [[Турција]]. Во [[западна Европа]], џамиите започнале да се градат во време на големите миграции на муслиманското население. Најголемите џамии во [[западна Европа]] се наоѓаат во [[Германија]], [[Англија]] и [[Италија]]. Во [[САД]] денеска се претпоставува дека има од 40.000 до 50.000 муслимански храмови. Таму, првата џамија била изградена во [[1920]] година во [[Ајова]]. Денес, [[Џамија Масџид ал-Харам|џамијата ел-Харам]] во [[Мека]], [[Џамија на Пророкот|Џамијата на Пророкот]] во [[Медина]] и [[Ал Акса]] во [[Ерусалим]] се сметаат за трите најсвети места на [[ислам]]от.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wsu.edu/~dee/OTTOMAN/ORIGIN.HTM|title=The Ottoman: Origins|accessdate=2006-04-15|publisher=Washington State University|archive-date=2006-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20060409082921/http://www.wsu.edu/~dee/OTTOMAN/ORIGIN.HTM|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:UMayyad Mosque.jpg|мини|десно|[[Омајадска џамија]] во [[Дамаск]]|left|upright]] [[Податотека:Aya sofya.jpg|мини|лево|[[Црква „Света Софија“ Истанбул|Аја Софија во Истанбул]]]] === Претворање на храмовите во џамии === Во текот на исламската историја, и со ширењето на [[ислам]]от, многу верски објекти како [[црква|цркви]] или [[синагога|синагоги]] биле претворани во џамии. Еден од раните такви примери е денешната [[Омајадска џамија]] во [[Дамаск]], [[Сирија]], која била изградена како [[црква]] посветена на [[Свети Јован Крстител]], и каде ден денес се чува главата на погубениот светител. Во истиот период, околу десет цркви само во [[Дамаск]] биле претворени во џамии во тој период. Овој принцип на претворање на цркви во џамии бил најмногу спроведуван во време на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Над триесет цркви, манастири и катедрали биле претворени во џамии после [[Падот на Цариград (1453)|падот на Цариград]] во 1453 година. Една од најпознатите е црквата [[Црква „Света Софија“ Истанбул|Света Софија]]. И во Македонија голем број цркви биле претворени во џамии по османлиската окупација: црквите [[Црква "Св. Софија" - Охрид|Света Софија]] и [[Светите Климент и Пантелејмон|Свети Климент и Пантелејмон]] во [[Охрид]] се некои од нив. == Исламски обичаи == Сите возрасни муслимани имаат должност да се молат пет пати на ден. Повеќето од нив имаат организирано определено време за [[молитва]]. При собирот на верниците, тие одржуваат [[Џамах]], што се определува на средното молење во петоците. За разлика од оваа [[молитва]], другите можат да се одржат на било кое место. Џамиите кои се во центарот на исламските организации се во братство и [[имам]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usc.edu/dept/MSA/fundamentals/hadithsunnah/muwatta/008.mmt.html|title=Prayer in Congregation|publisher=University of Southern California|work=Compendium of Muslim Texts|accessdate=2006-04-06|archive-date=2006-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20060628071212/http://www.usc.edu/dept/MSA/fundamentals/hadithsunnah/muwatta/008.mmt.html|url-status=dead}}</ref>. Молитвите на намаз обично се одржуваат во дворот на џамијата со сите почести, вклучувајќи го и имам. До затемнувањето, во џамиите има специјални верници кои се нарекуваат [[Сунах Салат]].<ref name="teach-islam">{{наведена книга|title=Teach Yourself Islam |last=Maqsood |first=Ruqaiyyah Waris |id=ISBN 0-07-141963-2 |date=2003-04-22 |edition=2 |publisher=McGraw-Hill |pages=57–8, 72–5, 112–120 |location=Chicago}}</ref> Во [[исламски календар|исламскиот календар]] постојат два најголеми празника: [[Бајрам|Курбан бајрам]] и [[Рамазан|Рамазан бајрам]]. На овие празници, верниците во поголеми или помали групи се собираат во џамија каде ги одржуваат своите молитви. За време на овие празници, некои од џамиите изнајмуваат посебни сали, со цел да има место за големиот број верници. Ова особено се случува во земјите каде преовладува исламот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.usc.edu/dept/MSA/fundamentals/pillars/prayer/Eid-Prayers_1.html |accessdate=2006-04-08 |title='Id Prayers (Salatul 'Idain) |publisher=University of Southern California |work=Compendium of Muslim Texts |archive-date=2005-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051223214532/http://www.usc.edu/dept/MSA/fundamentals/pillars/prayer/Eid-Prayers_1.html |url-status=dead }}</ref> == Политичка улога == === Изградба на џамии === Влијанието на [[Саудиска Арабија]] во [[ислам]]от се зголемило кон [[1960]] година кога владата на [[Саудиска Арабија]] започнала да финансира изградба на повеќе џамии и исламски училишта низ целиот свет. Се претпоставува дека биле одвоени околу 45 билиони [[американски долар]]и. Саудискиот дневен весник ''Аин Ал-Јаген'' напишал во [[2002]] година дека биле собрани пари за џамии за околу 1500 џамии и околу 2000 исламски објекти. Џамијата Фахд во [[Калифорнија]] и исламскиот културен центар во [[Рим]], [[Италија]] се едни од најголемите инвестиции на тоа поле од страна на [[Саудиска Арабија]]. Само нивната вредност чинела околу 60 милиони [[американски долар]]и. == Религиозен конфликт == Една конструкција на џамија или самото постоење на таков муслимански храм, на некои места во светот доведуваат до социјален или религиозен конфликт. Постојат многу џамии кои биле урнати поради таквите проблеми. Еден таков случај е [[џамија Барби|џамијата Барби]] во [[Индија]]. Џамијата била урната од страна на [[хиндуизам|хиндуистичките]] [[национализам|националисти]] во [[1992]] година.<ref>{{наведени вести |title=Flashpoint Ayodhya |url=http://www.archaeology.org/0407/abstracts/ayodhya.html |date=July/August 2004 |publisher=Archaeology |last=Romey |first=Kristen M. |access-date=2008-11-10 |archive-date=2012-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121122220518/http://www.archaeology.org/0407/abstracts/ayodhya.html |url-status=dead }}</ref> При бомбардирањето на [[Самара]], [[Ирак]] во [[2006]] година, [[Џамија Ал-Аскари|џамијата Ал-Аскари]] била многу оштетена. Во [[2005]] година при бомбашки напад биле убиени 19 луѓе во џамија во [[Авганистан]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/06/01/AR2005060100263.html |date=2006-06-02 |accessdate=2006-04-23 |title=Suicide Bomber Kills 20 in Afghan Mosque |publisher=The Washington Post |page=A16 |last=Aizenman |first=N.C.}}</ref> == Архитектура == Архитектурата на џамиите претставува продолжение на праисламската архитектура, во времето на [[Персија]]. По инвазијата на Арапите врз [[Персија]], новите господари зеле многу елементи од архитектурата на [[Персија#Сасанидско Царство (226. - 651.)|Сасиндското царство (226. - 651.)]] и на тој начин започнале да го создаваат новиот исламски поредок. Низ историјата, обликот на џамиите и самата нејзина изработка се менувал, во зависност од културата, местоположбата или начинот на владеење на една империја, но секогаш основните елементи на џамијата биле зачувувани и претставувани. {{Ислам}} <!--навигациона кутија--> === Внатрешност на џамија === Во внатрешноста на џамијата нема поставено слики на светци, пророци како во [[црква|црквите]], ниту пак се пушта некаква религиозна музика. Наместо сликовно прикажување на [[Библија]]та и самите светци, во џамијата се појавува арапската [[калиграфија]], како уметност на убавиот ракопис, како и предавање за [[Куран]]от и тоа исклучиво на [[арапски јазик]]. За време на големиот исламски празник [[Рамазан]], се рецитира целиот [[Куран]]. Покрај џамијата обично се наоѓа и [[медреса]], арапско училиште, каде верниците се запознаваат со [[ислам]]от. Во внатрешноста на џамијата се поклонуваат ''пет дневни намази'', во [[џемата]] тоа е посеба формација која ја прават верниците кога се спремаат за [[молитва]]. Со самото влегување во џамијата, може да се види еден специфичен дел во облик на [[полумесечина]], со мал дел вграден во самиот ѕид. На тоа место стои предводникот на секоја [[молитва]], кој се нарекува [[имам]]. Имамот и сите учесници во намазот се свртуваат со лицата кон „[[кибла]]“, која е свртена во насока на [[Ќаба]]та во [[Мека]], [[Саудиска Арабија]]. Во џамијата често се наоѓа и молитвена [[ниша (архитектура)|ниша]], но понекогаш доволно е да има само една црта, стрелка или плочка која се вика [[кибла]] и која го означува правецот кон [[Ќаба]]та во [[Мека]], најсветото место во [[ислам]]от. Составен дел од речиси секоја џамија е просторијата наречена бунар каде верниците ги праваат своите ритуални капења (''вуду''), пред секоја молитва. Во повеќето џамии можат да влезат само муслимани. Пред секој влез на џамијата, верниците ги соблекуваат и ги оставаат своите обувки. Во џамијата се влегува со десна нога, а се излегува со лева нога. Обично во џамијата е поставен ќилим. Покрај основните делови кои се предвидени за намаз, во склоп на џамијата може да се наоѓа и [[Мектеб]] или ''Кутаб'', почетно училиште за исламските науки. Во една џамија може да има и [[Абдест]], место каде се врши верско чистење на верникот пред [[молитва]]. По [[7 век]], џамиите најчесто биле градени во формата на четириаголник, со внатрешен двор, вклучувајќи едно до две [[минаре|минариња]] (кула, од која [[мујезин]]от ги повикува верниците на [[молитва]]). Единствената џамија која се состои од 6 [[минаре|минариња]] е [[Султан Ахмедова Џамија|Султан Ахмедовата џамија]] која се наоѓа во [[Истанбул]], [[Турција]]. Молитвената ниша претставува место каде имамот, водителот на молитвата, ја проповеда молитвата завртен кон Мека. Имам може да биде секој полнолетен муслиман кој има пропишано знаење и го владее [[Куран]]от. Во џамијата обично се укажува за калиграфските стихови од [[Куран]]от, а елементи од прикажувањето на [[Бог]], луѓе или животни се забранети. === Минаре === {{Главна|Минаре}} Минарето претставува кула во исламската архитектура која се наоѓа околу џамијата и е местото од каде [[мујезин]]от ги повикува верниците на [[молитва]]. На почетокот минареата служиле за набљудување и контрола и обично овие кули биле опремени со [[факел|факли]]. Денес [[мујезин]]от им се обраќа на верниците не од минарето, туку од мусалот, посебно место во џамијата опремено со микрофон и големо озвучување. Според тоа, улогата на минарето во денешно време повеќе е традиционална и декоративна отколку практична. Првото минаре било изградено во [[665]] година во [[Басра]]. Во [[исламска архитектура|исламската архитектура]] минарето многу често е нарекувано и “''вратата меѓу небото и земјата''“.<ref name="Manara">{{наведена енциклопедија | last = Hillenbrand| first = R | editor = P.J. Bearman, Th. Bianquis, [[Clifford Edmund Bosworth|C.E. Bosworth]], E. van Donzel and W.P. Heinrichs | encyclopedia =[[Encyclopaedia of Islam]] Online| title = Manara, Manar | publisher = Brill Academic Publishers | id = ISSN 1573-3912}}</ref> Височината на минарето согласно канонот е 63 метри, точниот број на годините кој живеал пророкот [[Мухамед]]. Највисокото [[минаре]] во светот се наоѓа во [[џамија Хасан II|џамијата Хасан II]] во [[Казабланка]], [[Мароко]] со висина од 210 метри.<ref>{{наведена книга|title=Call to Prayer: My Travels in Spain, Portugal and Morocco |last=Walters |first=Brian |date=2004-05-17 |publisher=Virtualbookworm Publishing |id=ISBN 1-58939-592-1 |page=14 |chapter=The Prophet's People |quote=Its 210-meter minaret is the tallest in the world}}</ref>. Овој рекорд може да биде срушен од страна на минарето кое се гради во [[Техеран]], [[Иран]]. Џамија која има најмногу [[минаре|минариња]] е [[Џамија Масџид ал-Харам|Масџид ел-Харам]], вкупно девет. === Куре === {{Главна|Купе}} Куполата или [[купе]]то го претставува кровот на самата џамија, и најчесто се среќава во полукружна или квадратна форма.<ref>{{наведена книга|title=Symmetries of Nature: A Handbook for Philosophy of Nature and Science |last=Mainzer |first=Klaus |date=1996-06-01 |id=ISBN 3-11-012990-6 |page=124 |chapter=Art and Architecture |quote=the dome arching over the believers like the spherical dome of the sky}}</ref> Најпознати куполи кои се наоѓаат на врвот се онаа на [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]], [[Турција]], [[Имам Реза]] во [[Иран]] и [[Златна купола|Златната купола]] во [[Ерусалим]], [[Израел]].<ref>{{наведена книга|title=Architecture of Mughal India |last=Asher |first=Catherine B. |date=1992-09-24 |publisher=Cambridge University Press |page=256 |id=ISBN 0-521-26728-5 |chapter=Aurangzeb and the Islamization of the Mughal style}}</ref> === Мусала === {{Главна|Мусала}} [[Податотека:Mosque.jpg|thumb|[[Омајадска џамија]] во [[Дамаск]]|left|upright]] Мусалата е просторот каде верниците се поклонуваат во правецот кон [[Мека]] за време на [[молитва]]та. === Минбер === {{Главна|Минбер}} [[Минбер]]от е местото во џамијата од каде [[имам]]от (оџата) проповеда молитва. До минберот обично се стигнува со скали и неговото место во џамијата е околу аголот. Во првите години по [[хиџра]], не постоел минбер во џамиите, но со зголемување на [[џема]]та се наложило да се изгради некакво место, од каде пророкот [[Мухамед]] ќе може да ги гледа и слуша сите присутни верници. Така бил изграден минберот , а првиот [[минбер]] бил изработен од [[дрво]]. И ден денес постои минбер од дрво, а некои од сосема друг материјал: цемент со гранит или мермер. Но и покрај тоа што формата на минберот може да биде различна, сепак неговата функција е насекаде иста. === Турбе === {{Главна|Турбе}} Турбето претставува надгробен споменик. Турбе не е одлика за исламската архитектура, но под влијание на надворешни фактори тоа се појавува и кај муслиманите, посебно за време на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. Обично се наоѓаат во дворот на една џамија и во него се погребувале големи религиозни верници. === Медреса === {{Главна|Медреса }} Медресата претставува свето муслиманско училиште. Многу од тие образовни установи се наоѓаат во склопот на џамијата. Распространувањето на [[медреса]]та започнало во периодот од [[9 век]] до [[13 век]], во земјите каде преовладувал исламот. Обично во големите џамии има медреса. Во медресата се учи [[арапски јазик]], [[теологија]], право и [[историја]]. === Познати џамии === {{главна|Список на џамии}}{{MultiCol}} * [[Џамија Ал-Рифаи]] [[Каиро]], [[Египет]] * [[Џамија Ибн Тулун]] [[Каиро]], [[Египет]] * [[Sayyidah Ruqayya Mosque]] [[Дамаск]], [[Сирија]] * [[Sayyidah Zaynab Mosque]] [[Дамаск]], [[Сирија]] * [[Светилиште на Хазарат Али]] [[Мазари Шариф]], [[Авганистан]] * [[Бајтул Мукарам]] [[Дака]], [[Бангладеш]] * [[Џамија Султан Омар Али Саифудин]] [[Бандер Сери Бегеван]], [[Брунеј]] * [[Таџ Махал]], [[Агра]], [[Индија]] * [[Светилиште Имам Хусеин]] [[Карбала]], [[Ирак]] {{ColBreak}} * [[Џамија Имам Али]] [[Наџаф]], [[Ирак]] * [[Џамија Ал Кадинија]] [[Багдад]], [[Ирак]] * [[Џамкаран]] [[Кум(град)|Кум]], [[Иран]] * [[Federal Territory Mosque]] [[Куала Лумпур]], [[Малезија]] * [[Џамија Бадшахи]] [[Лахор]], [[Пакистан]] * [[Џамија Коџатапе]] [[Анкара]], [[Истанбул]] * [[Сулејманова џамија]] [[Истанбул]], [[Турција]] * [[Султан Ахмедова Џамија]] [[Истанбул]], [[Турција]] * [[Селимије џамија]] [[Едрене]], [[Турција]] * [[Галиполска џамија (Оберн)|Галиполска џамија]] [[Оберн]], [[Австралија]] {{EndMultiCol}} === Галерија на слики === <center><gallery> Слика:Niujie Mosques02.jpg|[[Џамија Нјутзе]] во [[Кина]] Слика:Pul-i-Khishti Mosque.jpg|[[Џамија Пул-е Кишти]] во [[Авганистан]] Слика:Bluemosqueyerev.jpg|[[Сина џамија (Ереван)|Сината џамија во Ереван]] Слика:Bayt al Mukarram.jpg|[[Бајтул Мукарам]] во [[Бангладеш]] Слика:Sultan Omar Ali Saifuddien Mosque; 2002.jpg|[[Џамија Султан Омар Али Саифудин]] во Брунеј Слика:Mohammed-ali-basha-mosque.jpg|[[Џамија Мухамед Али]] во [[Египет]] Слика:Meshed ali usnavy (PD).jpg|[[Џамија Имам Али]] во [[Ирак]] Слика:SA Blue Mosque.jpg|[[Џамија Бадшахи]] во [[Пакистан]] Слика:Blaue moschee 6minarette.jpg|[[Султан Ахмедова Џамија]] во [[Турција]] Слика:Sit Zaynab.JPG|Sayyidah Zaynab Mosque Слика:Mustafa-pasina.png| [[Мустафа-пашина џамија]] во [[Македонија]] Слика:Tetovo Bunte Moschee.jpg|[[Шарена џамија]] во [[Македонија]] </gallery></center> == Наводи == {{reflist|2}} == Надворешни врски == {{MultiCol}} * [http://www.makislam.info/makislam/Naslovna/ Насловна страница на веб-поталот ислам] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080923174647/http://makislam.info/makislam/Naslovna/ |date=2008-09-23 }} * [http://www.dzamije.info Список на босански џамии со слики] * [http://www.minsid.com Мрежно место со галерии на слики од џамии.] * [http://www.thebcom.org/ourwork/interfaith/116-virtual-mosque-tour.html Virtual Mosque Tour] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081019212320/http://www.thebcom.org/ourwork/interfaith/116-virtual-mosque-tour.html |date=2008-10-19 }} * [http://www.theottomans.org/english/art_culture/index.asp Отоман: уметност и култура] - provides information on Ottoman mosques and architecture * [http://www.pbase.com/dosseman/istanbul_mosques Pictures of over 40 Istanbul Mosques] * [http://www.hilalplaza.com/world-mosques/ World Mosques] * [http://www.islamicarchitecture.org/architecture/themosque.htm The Mosque Review (Masjid)] - provides an overview of the features and [[floor plan]]s of mosques * [http://www.basma.us/site/articles/english/article.20060220.does_mosque_size_matter.php The Martyred Mosques] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080302181705/http://www.basma.us/site/articles/english/article.20060220.does_mosque_size_matter.php |date=2008-03-02 }} За седумте џамии на Медина. * [http://www.muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=275 A review of Mosque Architecture] * [http://www.i-keighley.com/ Islam in Keighley] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071102093808/http://www.i-keighley.com/ |date=2007-11-02 }} * [http://www.darul-ishaat.co.uk Darul Ishaat - keighley based Online Islamic store] * [http://technorati.com/tag/mosque mosque: Photos, Videos on Technorati] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218165857/http://technorati.com/tag/mosque |date=2007-12-18 }} {{ColBreak}} * [http://www.islamicity.com/orgs/ Local Mosques at Islamicity] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080606003448/http://www.islamicity.com/orgs/ |date=2008-06-06 }} * [http://www.imamiamission.com/ Imamia Mission] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080310234944/http://www.imamiamission.com/ |date=2008-03-10 }} Shia Organisation in Bury, Manchester, U.K. * [http://www.uah.edu/msa/mosques.html Mosques From Around the World] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080509124357/http://www.uah.edu/msa/mosques.html |date=2008-05-09 }} * [http://www.islamicity.com/Culture/Mosques/default.htm Mosques From Around the World at Islamicity] * [http://www.muslimphotos.net/gallery/thumbnails.php?album=16 High-res photo gallery of world wide mosques] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071226031939/http://www.muslimphotos.net/gallery/thumbnails.php?album=16 |date=2007-12-26 }} * [http://www.greatbuildings.com/types/types/mosque.html Mosques - Great Buildings Online] * [http://i-cias.com/e.o/mosque.htm LexicOrient- Mosques] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071208062112/http://i-cias.com/e.o/mosque.htm |date=2007-12-08 }} * [http://www.touregypt.net/featurestories/mosques.htm Mosques in Egypt] * [http://www.muis.gov.sg/cms/services/Mosques.aspx?id=498 Mosques in Singapore] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080526220315/http://www.muis.gov.sg/cms/services/Mosques.aspx?id=498 |date=2008-05-26 }} * [http://usinfo.state.gov/products/pubs/muslimlife/mosques.htm American Mosques] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080611055243/http://usinfo.state.gov/products/pubs/muslimlife/mosques.htm |date=2008-06-11 }} * [http://www.sacred-destinations.com/sacred-sites/mosques.htm Mosques at sacred destinations] * [http://www.mosques.co.uk/ A directory of UK mosques, with mosque address] * [http://www.allaboutturkey.com/mosque.htm The mosque in Islamic religion] * [http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/Architecture/Architecture.html Architectural features of mosques] * [http://www.islamicarchitecture.org/ Исламска архитектура] * [http://www.mosque-online.com/ Mosque Online - Assisting Mosques get Online Free] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080610075308/http://www.mosque-online.com/ |date=2008-06-10 }} {{EndMultiCol}} {{портал|Ислам}} {{Ризница-врска|Mosque}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Џамии| ]] [[Категорија:Турцизми]] ovzqbedtcg8bkd9rbwujhk5uvs7wuk1 0 68150 5578727 5510984 2026-06-19T01:31:15Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - своите наместо својте 5578727 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија фудбалска лига | име = Серија А | лого = [[Податотека:Serie A logo 2022.svg|130px]] | pixels = 150 | земја = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | останати_земји = | конфед = [[УЕФА]] | основана = 1898 ''неслужбено''<br /> [[1929]] ''во моменталниот формат'' | клубови = 20 | испаѓање = [[Серија Б]] (втора лига) | нивоа = [[Првенство во фудбал на Италија|1]] | домашен_куп = [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]] | шампиони = {{Fb team Napoli}} (4. титула) | нај_титули = {{Fb team Juventus}} (36) | сезона = [[Серија А 2024-2025|2024–25]] | тв = [[SKY Italia]] | мрежно место = [http://www.legaseriea.it/ legaseriea.it] | трофеј = [[Податотека:Scudetto.svg|100px]] | моментална = [[Серија А 2025-2026]] }} '''Серија А''', поради [[спонзор (реклама)|спонзорски]] причини позната и како '''Серија А Enilive''', е професионална фудбалска лига во [[Италија]]. Таа претставува највиското ниво на [[Првенство во фудбал на Италија|италијанскиот фудбалски лигашки систем]]. Натпреварувањето било организирано од страна на '''[[Lega Calcio]]''' до 2010 година, а од сезоната 2010-2011 организацијата ја презела '''[[Lega Serie A]]''', која и денес раководи со неа. Основана во сезоната 1929–1930, Серија А го наследила дотогашното Италијанско фудбалско првенство, кое се играло од 1898 година, иако 29-те првенства одиграни во периодот помеѓу 1898 година и формирањето на Серија А во 1929 година се официјално признати од Италијанската фудбалска федерација (FIGC) со еднаков статус како и подоцнежните титули во Серија А. Лигата денес број 20 клубови, кои играат помеѓу себе по два натпревари, дома и гости, а последните три клуба на табелата секоја сезона испаѓаат во [[Серија Б]] и од таму се заменети со други три клуба. Серија А се смета за една од најелитните лиги во светскиот фудбал. Историски гледано, од оваа лига доаѓаат најголемиот број на финалисти во [[Куп на шампиони|Европскиот куп]]. Италијанските клубови имаат освоено вкупно 48 трофеи во разни натпреварувања организирани од [[УЕФА]] и по тоа се водечки во [[Европа]]. [[ФК Милан|Милан]] со 17 титули е најуспешен од сите клубови, а [[ФК Јувентус|Јувентус]] е на третото место на таа листа со 11 пехари. Исто така [[ФК Јувентус|Јувентус]] е и досега единствениот клуб кој успеал да ги освои сите трофеи во организација на [[УЕФА]] и [[ФИФА]], и е прогласен за втор ''најуспешен клуб за 20 век'' во Европа. Од страна на УЕФА, Серија А е рангирана како четврта по квалитет меѓу европските фудбалски лиги, врз основа на настапите на нејзините клубови во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] и [[Лига Европа|Лигата на Европа]]. И по најновата список на IFFHS<ref name="IFFHS-a">Меѓународниот институт за историја и статистика</ref> Серија А е на четврто место. Серија А е единствената лига во рамките на [[Г-14]] (здружение на најелитните клубови на светот), која имала три претставници; [[ФК Јувентус|Јувентус]], [[ФК Милан|Милан]] и [[ФК Интер|Интер]]. Исто така, таа е лигата која дала најмногу добитници на [[Златна топка|Златната топка]]. Актуелен шампион e [[ФК Наполи|Наполи]], кој триумфирал во [[Серија А 2024-2025|сезоната 2024-2025]], а најуспешен клуб е [[ФК Јувентус|Јувентус]], кој има освоено 36 титули. == Формат == Низ историјата, лигата сменила многу формати на натпреварување, а најчесто се играл лигашки систем со 16 или 18 клубови. Од [[Серија А 2004-2005|сезоната 2004-2005]] во Серија А се натпреваруваат 20 клубови. По периоди тоа изгледало овака: * 18 клуба: '''1929–1934''' * 16 клуба: '''1934–1942''' * 18 клуба: '''1942–1946''' * 20 клуба: '''1946–1947''' * 21 клуба: '''1947–1948''' * 20 клуба: '''1948–1952''' * 18 клуба: '''1952–1967''' * 16 клуба: '''1967–1988''' * 18 клуба: '''1988–2004''' * 20 клуба: '''2004–''денес''''' За време на сезоната, која трае од август до мај, секој клуб игра со преостанатите 19 клуба по двапати, еднаш на домашен терен и еднаш на гости, што вкупно прави 38 кола. Првиот, есенскиот дел од сезоната во Италија е познат како ''andata'' и содржи 19 кола. Во вториот, пролетен дел од сезоната, кој во Италија се нарекува ''ritorno'', секој клуб ги игра своите натпревари по потполно истиот редослед како во првиот дел од сезоната, меѓутоа на екипите на кој им гостувал во првиот, во вториот дел од сезоната игра на домашен терен, и обратно. Од [[1994]] година, за победа на екипите им се доделува 3 бода, 1 бод за реми, додека поразот не се бодува. Италијанската лига е моментално втора во Европа по успешност, па така првите четири екипи од Серија А на крајот од секоја сезона директно се пласираат во Лигата на шампионите. Во Лига Европа се пласираат петто и шесто пласираниот тим во лигата, како и победникот во [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]], а во случај да освајувачот на купот веќе обезбедил место во некое од европските натпреварувања според пласманот во лигата, во Лига Европа ќе игра финалистот на купот. Меѓутоа ако и вториот финалист има обезбедено место во европските натпреварувања, тогаш седмопласираниот тим во лигата добива шанса да заигра во Лига Европа. Трите најслабо пласирани екипи во лигата, испаѓаат и следната сезона се натпреваруваат во понизок ранг, односно во [[Серија Б]]. До сезоната 2005-2006, во случај кога два клуба се наоѓаат на граница меѓу опстанок и испаѓање, а притоа имаат ист број на бодови, биле одлучувани со дополнителен двомеч. Меѓутоа од 2006 па наваму во оваквите случаи, пресуден фактор за пласман е односот во меѓусебните натпревари, а доколку екипите се изедначени во тоа, се гледа гол-разликата: #Меѓусебни двобои (не важи прваилото гол во гости); #Гол-разлика во меѓусебните двобои; #Вкупна гол-разлика; #Повеќе постигнати голови во лигата; #Ждрепка. ===Лого=== <gallery> File:Logo_della_Lega_Calcio.png|Логото на Серија А до 2010 File:LegaSerieAlogoTIM.png|Логото на Серија А од 2010 до 2018 File:Serie A logo (2018).png|Логото на Серија А во [[Серија А 2018-2019|сезоната 2018-2019]] File:Serie A logo (2019).png|Логото на Серија А од 2019 </gallery> == Историја == Натпреварувањето Серија А во составот кој денес го знаеме започнало во [[1929]] година. Во периодот од [[1898]] до [[1922]] година натпреварувањето било организирано во регионални групи. Поради наглото развивање на клубовите, [[Фудбалска Асоцијација на Италија|Фудбалскиот сојуз]] ја поделил италијанската фудбалска федерација [[1921]] години. Кога клубовите од федерацијата повторно се здружиле со сојузот формирани се две меѓурегионални дивизии во две северно-јужни лиги. Во [[1926]] година заради интерни италинаскиот фудбалски сојуз го променил составот на натпреварување и им овозможил на клубовите од Италија влез во Дивизионе Национале што и довело до формирање на Серија А каква ја познаваме денес во [[1929]] година. Во првата сезона на денешната Серија А учествувале 18 клуба, кој се сметаат за основачи: [[УС Алесандрија 1912|Алесандрија]], [[ФК Интер|Амброзијана]] (денешен Интер), [[ФК Болоња|Болоња]], [[Бреша Калчо|Бреша]], [[УС Кремонезе|Кремонезе]], [[ФК Џенова|Џенова]], [[ФК Јувентус|Јувентус]], [[СС Лацио|Лацио]], [[Ливорно Калчо|Ливорно]], [[ФК Милан|Милан]], [[ФК Модена|Модена]], [[ФК Наполи|Наполи]], [[Калчо Падова|Падова]], [[Аурора Про Патрија 1919|Про Патрија]], [[ФК Про Верчели 1892|Про Верчели]], [[ФК Рома|Рома]], [[ФК Торино|Торино]] и [[УС Триестина Калчо|Триестина]]. Титулата ја освоила екипата на Амброзијана. Во [[1927]] година не бил доделен трофеј за победникот поради тоа што на [[ФК Торино|Торино]] - поради скандал со наместени натпревари - му е одземена титулата. Торино станал првак во сезоната 1948-1949, меѓутоа тоа било нарушено со смрт на речиси целата тогашна екипа која загинала во авионска несреќа пред крајот на сезоната. На [[30 април]] [[2009]] година Серија А службено го најавила своето отцепување од [[Серија Б]]. Деветнаесет од дваесет клубови гласале за отцепување после конфликтот во врска со телевизиските права. Единственииот клуб кој гласал против бил [[УС Лече|Лече]] кој и така бил пред испаѓање во Серија Б. Маурицио Берета станал претседател на новата лига.<ref name="BBC">{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8027857.stm |title=Serie A to form breakaway league - BBC Sport |publisher=BBC News |date=30 април 2009|accessdate=7 мај 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://bleacherreport.com/articles/165281-serie-a-clubs-to-set-up-their-own-league |title=Serie A clubs to set up their own league |publisher=Bleacher Report |accessdate=2016-05-07 |archive-date=2015-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150404225029/http://bleacherreport.com/articles/165281-serie-a-clubs-to-set-up-their-own-league |url-status=dead }}</ref><ref name="skysports">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11854_5260115,00.html |title=Serie A set for breakaway |publisher=SkySports |date=2009-04-30 |accessdate=7 мај 2016}}</ref><ref name="guardian">{{наведени вести|url=http://www.guardian.co.uk/football/2009/apr/30/serie-a-b-european-football-italy |title=Italian league splits in two after meeting ends in stalemate |publisher=Guardian |date= 30 април 2009|accessdate=7 мај 2016 | location=London}}</ref> == Трофеи == {{Главна|Скудето}} Екипата која ќе освои титулата во Серија А и ќе стане шампионот на Италија, има право во следната сезона на својот дрес да стави значка која се нарекува [[скудето]] (симболизира титулата во претходниот турнир). Споменатата значка ги содржи боите на [[Знаме на Италија|националното знаме]] и има форма на [[штит]]: нејзиното воведување се случило во [[Прима Дивизионе 1924-1925|сезоната 1924-1925]], кога била носена на дресот на [[ФК Џенова|Џенова]]. Најуспешен клуб до денес во Серија А е Јувентус со севкупно 30 освоени скудета, а по него следат Интер (18), Милан (18) и Џенова (9). Во [[Серија А 1960-1961|сезоната 1960-1961]] шампионот, исто така, бил награден со пехарот [[Coppa Campioni d'Italia]], официјалниот трофеј на Серија А. Во [[1958]], по замисла на [[Умберто Ањели]], било одлучено да се додели и специјална [[Ѕвезда (фудбал)|ѕвезда]] за клубови кои ја достигнале бројката од десет титули во највисоката италијанска лига. Овој симбол е составен од златна ѕвезда со 5 крака, и исто така се наоѓа на дресот на екипите обично придружена со клупскиот амблем. Јувентус, со освојувањето на неговата десетта титула во сезоната [[Серија А 1957-1958|1957-1958]], бил првиот италијански и европски тим<ref>{{en}} [http://www.fifa.com/clubworldcup/organisation/media/newsid=687173.html Notizia su FIFA.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100615214222/http://www.fifa.com/clubworldcup/organisation/media/newsid=687173.html |date=2010-06-15 }}</ref> кој добил право да стави на дресот оваква ѕвезда, а потоа во подоцнежните децении му се приклучуваат и Интер и Милан; Со освојувањето на дваесеттата и триесеттата титула Јувентус, стекнува право да ги додаде и својата втора и трета ѕвезда на дресот. Клубови кој моментално имаат ѕвезда на дресот: * [[File:Star*.svg|15px|Scudetto della stella (10º)]] [[File:Star*.svg|15px|Scudetto della stella (20º)]] [[File:Star*.svg|15px|Scudetto della stella (30°)]] {{Fb team Juventus}} ([[Серија А 1957-1958|1957-1958]], [[Серија А 1981-1982|1981-1982]] и [[Серија А 2013-2014|2013-2014]])<!-- LE *STELLE* VENGONO ASSEGNATE UNICAMENTE DALLA *FIGC* E DALLA *LEGA SERIE A*, PER CUI LA 'TERZA STELLA' È STATA VINTA NEL 2014 E NON COME ASSERISCE LA JUVENTUS NEL 2012. OGNI MODIFICA CONTRARIA A CIÒ SARÀ CANCELLATA! --> * [[File:Star*.svg|15px|Scudetto della stella (10º)]] {{Fb team Inter}} ([[Серија А1965-1966|1965-1966]]) * [[File:Star*.svg|15px|Scudetto della stella (10º)]] {{Fb team Milan}} <!--- SI PREGA DI NON INVERTIRE IL MILAN CON L'INTER, IN QUANTO LA STELLA NERAZZURRA È TEMPORALMENTE PRECEDENTE. ---> ([[Серија А 1978-1979|1978-1979]]) ==Екипи== ===Учество во лигата по сезони=== Вкупно 67 тимови учествувале во досегашните 87 сезони на Серија А почнувајќи од сезоната 1929-1930 до сезоната 2015-2016 сезона. Екипите со задебелени букви се натпреваруваат во Серија А и во моментов. Интер е единствениот тим кој играл ги одиграл сите сезони на Серија А. * '''87''' сезони: '''[[ФК Интер|Интер]]''' * '''86''' сезони: '''[[ФК Јувентус|Јувентус]]''', '''[[ФК Рома|Рома]]''' * '''85''' сезони: '''[[ФК Милан|Милан]]''' * '''81''' сезони: '''[[ФК Фјорентина|Фјорентина]]''' * '''76''' сезони: '''[[СС Лацио|Лацио]]''' * '''75''' сезони: '''[[ФК Торино|Торино]]''' * '''73''' сезони: '''[[ФК Наполи|Наполи]]''' * '''72''' сезони: '''[[ФК Болоња|Болоња]]''' * '''62''' сезони: '''[[ФК Сампдорија|Сампдорија]]''' * '''58''' сезони: '''[[ФК Аталанта|Аталанта]]''' * '''52''' сезони: '''[[ФК Џенова|Џенова]]''' * '''46''' сезони: '''[[Удинезе Калчо|Удинезе]]''' * '''39''' сезони: '''[[ФК Каљари Калчо|Каљари]]''' * '''30''' сезони: [[ФК Бари|Бари]], [[Виченца Калчо|Виченца]] * '''29''' сезони: [[УС Чита Палермо|Палермо]] * '''27''' сезони: [[ФК Хелас Верона|Верона]] * '''26''' сезони: [[Триестина Калчо|Триестина]] * '''25''' сезони: '''[[ФК Парма|Парма]]''' * '''22''' сезони: [[Бреша Калчо|Бреша]] * '''18''' сезони: [[Ливорно Калчо|Ливорно]], '''[[СПАЛ 2013|СПАЛ]]''' * '''17''' сезони: [[ФК Катанија|Катанија]], '''[[ФК Кјево Верона|Кјево]]''' * '''16''' сезони: [[ФК Асколи Пикио|Асколи]], [[ФК Падова|Падова]] * '''15''' сезони: [[УС Лече|Лече]] * '''13''' сезони: [[УС Алесандрија 1912|Алесандрија]], [[ФК Чезена|Чезена]], [[Калчо Комо|Комо]], [[ФК Модена|Модена]], [[Новара Калчо|Новара]], [[ФК Перуџа Калчо|Перуџа]], '''[[ФК Емполи|Емполи]]''' * '''12''' сезони: [[Аурора Про Патрија 1919|Про Патрија]], [[ФК Унионе Венеција|Венеција]] * '''11''' сезони: [[УС Фоџа|Фоџа]] * '''10''' сезони: [[ФК Авелино 1912|Авелино]] * '''9''' сезони: [[Реџина Калчо|Реџина]], [[ФК Робур Сиена|Сиена]] * '''8''' сезони: [[ФК Лукезе Либертас 1905|Лукезе]], [[Пјаченца Калчо 1919|Пјаченца]] * '''7''' сезони: [[УС Катанѕаро|Катанѕаро]], [[УС Кремонезе|Кремонезе]], [[ФК Мантова|Мантова]], [[Делфино Пескара 1936|Пескара]], [[ФК Пиза 1909|Пиза]], [[ФК Варезе 1910|Варезе]] * '''6''' сезони: [[ФК Про Верчели|Про Верчели]], '''[[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]]''' * '''5''' сезони: [[ФК Лигурија|Лигурија]], [[ФК Месина|Месина]] * '''4''' сезони: [[ФК Казале|Казале]] * '''3''' сезони: [[Леко Калчо 1912|Леко]], [[ФК Лењано|Лењано]], [[ФК Реџана 1919|Реџана]], [[ФК Сампиердарензе|Сампиердарензе]], * '''2''' сезони: [[УС Анкона 1905|Анкона]], [[ФК Кротоне|Кротоне]], [[УС Салернитана 1919|Салернитана]], [[Тернана Калчо|Тернана]], '''[[Фрозиноне Калчо|Фрозиноне]]''' * '''1''' сезона: [[Беневенто Калчо|Беневенто]], [[ФК Карпи 1909|Карпи]], [[УС Пистоезе 1921|Пистоезе]], [[ФК Тревизо 2013|Тревизо]] ===Екипи во сезоната 2018-2019=== {{col-begin}} {{col-2}} * '''{{Fb team Atalanta}}''' - [[Бергамо]] * '''{{Fb team Bologna}}''' - [[Болоња]] * '''{{Fb team Empoli}}''' - [[Емполи]] * '''{{Fb team Inter}}''' - [[Милано]] * '''{{Fb team Juventus}}''' - [[Торино]] * '''{{Fb team Cagliari}}''' - [[Каљари]] * '''{{Fb team Chievo}}''' - [[Верона]] * '''{{Fb team Lazio}}''' - [[Рим]] * '''{{Fb team Milan}}''' - [[Милано]] * '''{{Fb team Napoli}}''' - [[Неапол]] * '''{{Fb team Parma}}''' - [[Парма]] * '''{{Fb team Roma}}''' - [[Рим]] * '''{{Fb team Sampdoria}}''' - [[Џенова]] * '''{{Fb team Sassuolo}}''' - [[Сасуоло]] * '''{{Fb team SPAL}}''' - [[Ферара]] * '''{{Fb team Torino}}''' - [[Торино]] * '''{{Fb team Udinese}}''' - [[Удине]] * '''{{Fb team Fiorentina}}''' - [[Фиренца]] * '''{{Fb team Frosinone}}''' - [[Фрозиноне]] * '''{{Fb team Genoa}}''' - [[Џенова]] {{col-2}} {{Location map+ |Italy |width=400|float=right |caption=Локации на екипите од Серија А 2017–2018 |places= {{Location map~ |Italy |lat=45.709204 |long= 9.6786567 |label=<div style="font-size:80%;">[[ФК Аталанта|Аталанта]]</div>|position=top}} {{Location map~ |Italy |lat=41.1165617 |long=14.7788913 |label=<div style="font-size:80%;">[[Беневенто Калчо|Беневенто]]</div>|position=right}} {{Location map~ |Italy |lat=44.4922932 |long=11.3077754 |label=<div style="font-size:80%;">[[ФК Болоња|Болоња]]</div>|position=right}} {{Location map~ |Italy |lat=39.1998126 |long=9.1352897 |label=<div style="font-size:80%;">[[ФК Каљари Калчо|Каљари]]</div>|position=top}} {{Location map~ |Italy |lat=45.4353226 |long=10.9664395 |label=<div style="font-size:80%; position:relative;top:-10px;right:-2px;">[[ФК Кјево Верона|Кјево]]<br />[[ФК Хелас Верона|Верона]]</div>}} {{Location map~ |Italy |lat=39.0792833 |long=17.1144771 |label=<div style="font-size:80%;">[[ФК Кротоне|Кротоне]]</div>|position=right}} {{Location map~ |Italy |lat=44.411111 |long= 8.932778 |label=<div style="font-size:80%;">[[ФК Џенова|Џенова]]<br />[[ФК Сампдорија|Сампдорија]] </div>|position=bottom}} {{Location map~ |Italy |lat=43.780792 |long=11.282741 |label=<div style="font-size:80%;">[[ФК Фјорентина|Фјорентина]]</div>|position=bottom}} {{Location map~ |Italy |lat=45.109444 |long=7.641111 |label=<div style="font-size:80%;">[[ФК Јувентус|Јувентус]]</div>|position=top}} {{Location map~ |Italy |lat=45.47808 |long=9.124 |label=<div style="font-size:80%; position:relative;top:-2px;right:-4px;">[[ФК Милан|Милан]]<br />[[ФК Интер|Интер]]</div>|position=bottom}} {{Location map~ |Italy |lat=41.933949 |long=12.454752 |label=<div style="font-size:80%;">[[СС Лацио|Лацио]]<br />[[ФК Рома|Рома]]</div>|position=bottom}} {{Location map~ |Italy |lat=40.828026 |long=14.192922 |label=<div style="font-size:80%;">[[ФК Наполи|Наполи]]</div>|position=left}} {{Location map~ |Italy |lat=44.7145447 |long=10.6475329 |label=<div style="font-size:80%;">[[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]]</div>|position=top}} {{Location map~ |Italy |lat=44.8401763 |long=11.6078299 |label=<div style="font-size:80%;">[[СПАЛ 2013|СПАЛ]]</div>|position=right}} {{Location map~ |Italy |lat=45.04175 |long=7.650014 |label=<div style="font-size:80%;">[[ФК Торино|Торино]]</div>|position=bottom}} {{Location map~ |Italy |lat=46.066667 |long=13.233333 |label=<div style="font-size:80%;">[[Удинезе Калчо|Удинезе]]</div>|position=left}} }} {{col-end}} == Шампиони (1898—2025) == {{MultiCol}} * [[Фудбалско првенство на Италија 1898|1898]] {{Fb team Genoa}} (1) * [[Фудбалско првенство на Италија 1899|1899]] {{Fb team Genoa}} (2) * [[Фудбалско првенство на Италија 1900|1900]] {{Fb team Genoa}} (3) * [[Фудбалско првенство на Италија 1901|1901]] {{Fb team Milan}} (1) * [[Фудбалско првенство на Италија 1902|1902]] {{Fb team Genoa}} (4) * [[Фудбалско првенство на Италија 1903|1903]] {{Fb team Genoa}} (5) * [[Прима Категорија 1904|1904]] {{Fb team Genoa}} (6) * [[Прима Категорија 1905|1905]] {{Fb team Juventus}} (1) * [[Прима Категорија 1906|1906]] {{Fb team Milan}} (2) * [[Прима Категорија 1907|1907]] {{Fb team Milan}} (3) * [[Прима Категорија 1908|1908]] {{Fb team Pro Vercelli}} (1) * [[Прима Категорија 1909|1909]] {{Fb team Pro Vercelli}} (2) * [[Прима Категорија 1909-1910|1909-1910]] {{Fb team Inter}} (1) * [[Прима Категорија 1910-1911|1910-1911]] {{Fb team Pro Vercelli}} (3) * [[Прима Категорија 1911-1912|1911-1912]] {{Fb team Pro Vercelli}} (4) * [[Прима Категорија 1912-1913|1912-1913]] {{Fb team Pro Vercelli}} (5) * [[Прима Категорија 1913-1914|1913-1914]] {{Fb team Casale}} (1) * [[Прима Категорија 1914-1915|1914-1915]] {{Fb team Genoa}} (6) * [[Прима Категорија 1919-1920|1919-1920]] {{Fb team Inter}} (2) * [[Прима Категорија 1920-1921|1920-1921]] {{Fb team Pro Vercelli}} (6) * [[Прима Категорија 1921-1922|1921-1922]] {{Fb team Novese}} (1) * [[Прима Дивизионе 1921-1922|1921-1922]] {{Fb team Pro Vercelli}} (7) * [[Прима Дивизионе 1922-1923|1922-1923]] {{Fb team Genoa}} (7) * [[Прима Дивизионе 1923-1924|1923-1924]] {{Fb team Genoa}} (8) * [[Прима Дивизионе 1924-1925|1924-1925]] {{Fb team Bologna}} (1) * [[Прима Дивизионе 1925-1926|1925-1926]] {{Fb team Juventus}} (2) * [[Дивизионе Национале 1926-1927|1926-1927]] ''{{Fb team Torino}} ?'' <br/>(''Одземена титула'') * [[Дивизионе Национале 1927-1928|1927-1928]] {{Fb team Torino}} (1) * [[Дивизионе Национале 1928-1929|1928-1929]] {{Fb team Bologna}} (2) * [[Серија А 1929-1930|1929-1930]] {{Fb team Inter}} (3) * [[Серија А 1930-1931|1930-1931]] {{Fb team Juventus}} (3) {{ColBreak}} * [[Серија А 1931-1932|1931-1932]] {{Fb team Juventus}} (4) * [[Серија А 1932-1933|1932-1933]] {{Fb team Juventus}} (5) * [[Серија А 1933-1934|1933-1934]] {{Fb team Juventus}} (6) * [[Серија А 1934-1935|1934-1935]] {{Fb team Juventus}} (7) * [[Серија А 1935-1936|1935-1936]] {{Fb team Bologna}} (3) * [[Серија А 1936-1937|1936-1937]] {{Fb team Bologna}} (4) * [[Серија А 1937-1938|1937-1938]] {{Fb team Inter}} (4) * [[Серија А 1938-1939|1938-1939]] {{Fb team Bologna}} (5) * [[Серија А 1939-1940|1939-1940]] {{Fb team Inter}} (5) * [[Серија А 1940-1941|1940-1941]] {{Fb team Bologna}} (6) * [[Серија А 1941-1942|1941-1942]] {{Fb team Roma}} (1) * [[Серија А 1942-1943|1942-1943]] {{Fb team Torino}} (2) * [[Дивизионе Национале 1945-1946|1945-1946]] {{Fb team Torino}} (3) * [[Серија А 1946-1947|1946-1947]] {{Fb team Torino}} (4) * [[Серија А 1947-1948|1947-1948]] {{Fb team Torino}} (5) * [[Серија А 1948-1949|1948-1949]] {{Fb team Torino}} (6) * [[Серија А 1949-1950|1949-1950]] {{Fb team Juventus}} (8) * [[Серија А 1950-1951|1950-1951]] {{Fb team Milan}} (4) * [[Серија А 1951-1952|1951-1952]] {{Fb team Juventus}} (9) * [[Серија А 1952-1953|1952-1953]] {{Fb team Inter}} (6) * [[Серија А 1953-1954|1953-1954]] {{Fb team Inter}} (7) * [[Серија А 1954-1955|1954-1955]] {{Fb team Milan}} (5) * [[Серија А 1955-1956|1955-1956]] {{Fb team Fiorentina}} (1) * [[Серија А 1956-1957|1956-1957]] {{Fb team Milan}} (6) * [[Серија А 1957-1958|1957-1958]] {{Fb team Juventus}} (10) * [[Серија А 1958-1959|1958-1959]] {{Fb team Milan}} (7) * [[Серија А 1959-1960|1959-1960]] {{Fb team Juventus}} (11) * [[Серија А 1960-1961|1960-1961]] {{Fb team Juventus}} (12) * [[Серија А 1961-1962|1961-1962]] {{Fb team Milan}} (8) * [[Серија А 1962-1963|1962-1963]] {{Fb team Inter}} (8) * [[Серија А 1963-1964|1963-1964]] {{Fb team Bologna}} (7) * [[Серија А 1964-1965|1964-1965]] {{Fb team Inter}} (9) {{ColBreak}} * [[Серија А 1965-1966|1965-1966]] {{Fb team Inter}} (10) * [[Серија А 1966-1967|1966-1967]] {{Fb team Juventus}} (13) * [[Серија А 1967-1968|1967-1968]] {{Fb team Milan}} (9) * [[Серија А 1968-1969|1968-1969]] {{Fb team Fiorentina}} (2) * [[Серија А 1969-1970|1969-1970]] {{Fb team Cagliari}} (1) * [[Серија А 1970-1971|1970-1971]] {{Fb team Inter}} (11) * [[Серија А 1971-1972|1971-1972]] {{Fb team Juventus}} (14) * [[Серија А 1972-1973|1972-1973]] {{Fb team Juventus}} (15) * [[Серија А 1973-1974|1973-1974]] {{Fb team Lazio}} (1) * [[Серија А 1974-1975|1974-1975]] {{Fb team Juventus}} (16) * [[Серија А 1975-1976|1975-1976]] {{Fb team Torino}} (7) * [[Серија А 1976-1977|1976-1977]] {{Fb team Juventus}} (17) * [[Серија А 1977-1978|1977-1978]] {{Fb team Juventus}} (18) * [[Серија А 1978-1979|1978-1979]] {{Fb team Milan}} (10) * [[Серија А 1979-1980|1979-1980]] {{Fb team Inter}} (12) * [[Серија А 1980-1981|1980-1981]] {{Fb team Juventus}} (19) * [[Серија А 1981-1982|1981-1982]] {{Fb team Juventus}} (20) * [[Серија А 1982-1983|1982-1983]] {{Fb team Roma}} (2) * [[Серија А 1983-1984|1983-1984]] {{Fb team Juventus}} (21) * [[Серија А 1984-1985|1984-1985]] {{Fb team Verona}} (1) * [[Серија А 1985-1986|1985-1986]] {{Fb team Juventus}} (22) * [[Серија А 1986-1987|1986-1987]] {{Fb team Napoli}} (1) * [[Серија А 1987-1988|1987-1988]] {{Fb team Milan}} (11) * [[Серија А 1988-1989|1988-1989]] {{Fb team Inter}} (13) * [[Серија А 1989-1990|1989-1990]] {{Fb team Napoli}} (2) * [[Серија А 1990-1991|1990-1991]] {{Fb team Sampdoria}} (1) * [[Серија А 1991-1992|1991-1992]] {{Fb team Milan}} (12) * [[Серија А 1992-1993|1992-1993]] {{Fb team Milan}} (13) * [[Серија А 1993-1994|1993-1994]] {{Fb team Milan}} (14) * [[Серија А 1994-1995|1994-1995]] {{Fb team Juventus}} (23) * [[Серија А 1995-1996|1995-1996]] {{Fb team Milan}} (15) * [[Серија А 1996-1997|1996-1997]] {{Fb team Juventus}} (24) {{ColBreak}} * [[Серија А 1997-1998|1997-1998]] {{Fb team Juventus}} (25) * [[Серија А 1998-1999|1998-1999]] {{Fb team Milan}} (16) * [[Серија А 1999-2000|1999-2000]] {{Fb team Lazio}} (2) * [[Серија А 2000-2001|2000-2001]] {{Fb team Roma}} (3) * [[Серија А 2001-2002|2001-2002]] {{Fb team Juventus}} (26) * [[Серија А 2002-2003|2002-2003]] {{Fb team Juventus}} (27) * [[Серија А 2003-2004|2003-2004]] {{Fb team Milan}} (17) * <s>[[Серија А 2004-2005|2004-2005]] {{Fb team Juventus}}</s> (''одземена'') * <s>[[Серија А 2005-2006|2005-2006]] {{Fb team Juventus}}</s> (''одземена'') * [[Серија А 2005-2006|2005-2006]] {{Fb team Inter}} (14) <br/>(Административно доделена титула) * [[Серија А 2006-2007|2006-2007]] {{Fb team Inter}} (15) * [[Серија А 2007-2008|2007-2008]] {{Fb team Inter}} (16) * [[Серија А 2008-2009|2008-2009]] {{Fb team Inter}} (17) * [[Серија А 2009-2010|2009-2010]] {{Fb team Inter}} (18) * [[Серија А 2010-2011|2010-2011]] {{Fb team Milan}} (18) * [[Серија А 2011-2012|2011-2012]] {{Fb team Juventus}} (28) * [[Серија А 2012-2013|2012-2013]] {{Fb team Juventus}} (29) * [[Серија А 2013-2014|2013-2014]] {{Fb team Juventus}} (30) * [[Серија А 2014-2015|2014-2015]] {{Fb team Juventus}} (31) * [[Серија А 2015-2016|2015-2016]] {{Fb team Juventus}} (32) * [[Серија А 2016-2017|2016-2017]] {{Fb team Juventus}} (33) * [[Серија А 2017-2018|2017-2018]] {{Fb team Juventus}} (34) * [[Серија А 2018-2019|2018-2019]] {{Fb team Juventus}} (35) * [[Серија А 2019-2020|2019-2020]] {{Fb team Juventus}} (36) * [[Серија А 2020-2021|2020-2021]] {{Fb team Inter}} (19) * [[Серија А 2021-2022|2021-2022]] {{Fb team Milan}} (19) * [[Серија А 2022-2023|2022-2023]] {{Fb team Napoli}} (3) * [[Серија А 2023-2024|2023-2024]] {{Fb team Inter}} (20) * [[Серија А 2024-2025|2024-2025]] {{Fb team Napoli}} (4) {{EndMultiCol}} == Успешност на клубовите == {| class="wikitable" |- ! style="width:12%;"|Клуб ! Шампион ! Вицешампион ! Сезона |- | <center>'''[[ФК Јувентус|Јувентус]]''' | <center>36 | <center>21 | 1905, 1925-26, 1930-31, 1931-32, 1932-33, 1933-34, 1934-35, 1949-50, 1951-52, 1957-58, 1959-60, 1960-61, 1966-67, 1971-72, 1972-73, 1974-75, 1976-77, 1977-78, 1980-81, 1981-82, 1983-84, 1985-86, 1994-95, 1996-97, 1997-98, 2001-02, 2002-03, [[Серија А 2011-2012|2011-12]], [[Серија А 2012-2013|2012-13]], [[Серија А 2013-2014|2013-14]], [[Серија А 2014-2015|2014-15]], [[Серија А 2015-2016|2015-16]], [[Серија А 2016-2017|2016-17]], [[Серија А 2017-2018|2017-18]], [[Серија А 2018-2019|2018-19]], [[Серија А 2019-2020|2019-20]] |- | <center>'''[[ФК Интер|Интер]]''' | <center>20 | <center>15 | 1909-10, 1919-20, 1929-30, 1937-38, 1939-40, 1952-53, 1953-54, 1962-63, 1964-65, 1965-66, 1970-71, 1979-80, 1988-89, 2005-06, 2006-07, 2007-08, 2008-09, 2009-10, 2020-21, 2023-24 |- | <center>'''[[ФК Милан|Милан]]''' | <center>19 | <center>15 | 1901, 1906, 1907, 1950-51, 1954-55, 1956-57, 1958-59, 1961-62, 1967-68, 1978-79, 1987-88, 1991-92, 1992-93, 1993-94, 1995-96, 1998-99, 2003-04, 2010-2011, 2021-22 |- | <center>'''[[ФК Џенова|Џенова]]''' | <center>9 | <center>4 | [[Фудбалско првенство на Италија 1898|1898]], [[Фудбалско првенство на Италија 1899|1899]], 1900, 1902, 1903, 1904, 1914-15, 1922-23, 1923-24 |- | <center>'''[[ФК Торино|Торино]]''' | <center>7 | <center>7 | 1927-28, 1942-43, 1945-46, 1946-47, 1947-48, 1948-49, 1975-76 |- | <center>'''[[ФК Болоња|Болоња]]''' | <center>7 | <center>4 | 1924-25, 1928-29, 1935-36, 1936-37, 1938-39, 1940-41, 1963-64 |- | <center>[[ФК Про Верчели|Про Верчели]] | <center>7 | <center>1 | 1908, 1909, 1910-11, 1911-12, 1912-13, 1920-21, 1921-22 |- | <center>'''[[ФК Наполи|Наполи]]''' | <center>4 | <center>7 | 1986-87, 1989-90, 2022-23, 2024-25 |- | <center>'''[[ФК Рома|Рома]]''' | <center>3 | <center>14 | 1941-42, 1982-83, 2000-01 |- | <center>'''[[СС Лацио|Лацио]]''' | <center>2 | <center>6 | 1973-74, 1999-00 |- | <center>'''[[ФК Фјорентина|Фјорентина]]''' | <center>2 | <center>5 | 1955-56, 1968-69 |- | <center>'''[[ФК Каљари Калчо|Каљари]]''' | <center>1 | <center>1 | 1969-70 |- | <center>[[ФК Казале|Казале]] | <center>1 | <center>- | 1913-14 |- | <center>[[Новезе]] | <center>1 | <center>- | 1921-22 |- | <center>'''[[ФК Сампдорија|Сампдорија]]''' | <center>1 | <center>- | 1990-91 |- | <center>[[ФК Хелас Верона|Верона]] | <center>1 | <center>- | 1984-85 |- |} == Погледнете исто така == '''[[Серија Б]]-втора лига по ранг во Италија''' == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Фудбал |image1=Soccer ball.svg |name2=Италија |image2=Flag of Italy.svg }} * [http://www.lega-calcio.it Официјално мрежно место] * [http://onlinefootballnews.com/?lev0=27 Вести од Серија А] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210309081110/http://www.onlinefootballnews.com/?lev0=27 |date=2021-03-09 }} * [http://www.abcgoal.com/competition.php?name= Серија А-вести, статистика, резултати]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Наводи == {{наводи}} {{fb start}} {{UEFA leagues}} {{fb end}} {{Серија А}} {{Фудбал во Италија}} {{Шампиони на Италија во фудбал}} [[Категорија:Фудбалот во Италија]] [[Категорија:Државни фудбалски лиги|Италија]] [[Категорија:Серија А| ]] 4c3dyeweqxouh1gqf7qmknzukzarfn1 0 68351 5578849 5540942 2026-06-19T10:02:50Z Bjankuloski06 332 /* Македонски родови во Јабука */ 5578849 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Јабука | native_name = Јабука | other_name = | image_skyline = Jabuka 2006 003.jpg |pushpin_map1 = Војводина |pushpin_label_position1= |pushpin_map_alt1 = |pushpin_map_caption1= Местоположба на Јабука во Војводина |pushpin_map=Serbia |pushpin_label_position= |pushpin_map_alt= |pushpin_map_caption=Местоположба на Јабука во Србија | imagesize = 300px | image_caption = Месна заедница во Јабука | image_flag = | image_shield = Wappen Jabuka-1-.png | image_map = | mapsize = 320px | map_caption = | settlement_type = Село | coordinates_display = inline, title | coordinates_region = RS | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Земја]] | subdivision_name = {{СРБ}} | subdivision_type1 = [[Административна поделба на Србија|Покраина]] | subdivision_name1 = {{знаме|Војводина}} | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Јужнобанатски Управен Округ|Јужнобанатски]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Панчево]] | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | established_title1 = | established_date1 = | established_title2 = | established_date2 = | area_magnitude = | area_total_sq_mi = | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | total_type = | population_total = 5.650 | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_blank1_title = | population_blank2_title = | population_blank2 = | timezone = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | latd = 44 | latm = 56 | lats =35| latNS = N | longd =20 | longm = 35| longs =35| longEW = E | elevation_footnotes = | elevation_m = 79 | elevation_ft = | postal_code_type = Поштенски број | postal_code = 26201 | area_code = +381(0)13 | website = | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Србија|Рег. таблички]] | blank_info = PA }} '''Јабука''' ({{langx|de|Apfeldorf}}, {{langx|hu|Torontálalmás}}) — село во околината на [[Панчево]], во [[Јужнобанатски Управен Округ|Јужнобанатскиот Управен Округ]], во автономната покраина [[Војводина]], [[Србија]]. Јабука претставува населено место во Србија со најголем удел на [[Македонци]] и нивно важно култуно средиште во Војводина. Населението брои 5.650 жители, од кои 1.339 се Македонци, преселени претежно од [[Кривопаланечко]], заземајќи го местото на иселените Германци. == Демографија == Во Јабука живеат 5.035 полнолетни жители, а просечната старост на населението е 37,9 години (37,0 кај мажите и 38,7 кај жените). Во населбата има 1.807 домаќинства, а просечниот број на членови во домаќинство е 3,41 (попис 2002 година). Кон крајот на Втората светска војна селото е напуштето од страна на најголемиот број жители. Истото по 1945 година е населено со колонизирани жители од Македонија, Босна и Херцеговина, Црна Гора и други места од нова Југославија. Од 500тини семејства во селото, околу 400 од нив имаат потекло од [[Македонија]]. И тоа највеќе од [[кривопаланечко]], а потоа и од [[крушевско]], [[ресенско]]/[[Преспа]], [[охридско]], [[Порече]], [[струшко]] и [[демирхисарско]]. Според пописот од 1981 година селото је претежно македонско. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 1981 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонци]]|orange|64.8}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|24.3}} }} Поради силна асимилацијата во наредните пописи Срби станале мнозина во селото. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 2022 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|60.8}} {{Столбен постоток|[[Македонци]]|orange|23.7}} }} === Македонски родови во Јабука === Во селото Јабука се населиле македонски родови од следните области и села во Македонија, населени во периодот од 1946 до 1956 година: '''[[Кривопаланечко]]''' * ''Станковиќи (3 к.)'', доселени од селото [[Баштево]]; ''Јовановски (3 к.), Петровски (1 к.), Трајковски (1 к.) и Додевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Борово|Борово;]] ''Ристиќи (1 к.) и Јакимовиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Габар|Габер;]] ''Алексиќи (1 к.), Петровиќи (1 к.), Николиќи (1 к.), Јакимовиќи (1 к.), Атанасовиќи (1 к.) и Јакимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Градец (Кривопаланечко)|Градец;]] Додиќи (1 к.) доселени се од селото [[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци;]] ''Стаменковиќи (2 к.), Стојилковиќи (2 к.), Стојановски (2 к.), Митиќи (2 к.), Димитријевиќи (3 к.), Анѓеловски (2 к.), Петровиќи (1 к.), Коциќи (1 к.), Атанасовиќи (2 к.), Стојовиќи (1 к.) и Спасевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Добровница|Добровница;]] ''Ѓоргијевски (1 к.), Ѓоргевиќи (1 к.) и Анѓеловиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Дрење|Дрење;]] ''Велковиќи (1 к.), Давидовски (2 к.) и Арсеновски (2 к.)'' доселени се од селото [[Длабочица (Кривопаланечко)|Длабочица;]] ''Ристиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Дурачка Река|Дурачка Река;]] ''Јаневски (1 к.) и Ристиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Жидилово|Жидилово;]] ''Додиќи (2 к.), Додиќи (2 к.), Јовчиќи (1 к.), Спасиќи (1 к.), Спасиќи (2 к.), Китановиќи (1 к.), Бујковиќи (2 к.), Стојчиќи (1 к.), Спасиќи (1 к.), Величковиќи (1 к.), Китановиќи (1 к.), Михајловиќи (1 к.), Јовичиќи (4 к.), Цветановиќи (1 к.), Величковиќи (1 к.), Трајковски (2 к.), Митиќи (3 к.) и Петковиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Герман (Кривопаланечко)|Герман;]] ''Митевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Киселица (Кривопаланечко)|Киселица;]] ''Стојановски (1 к.) и Митевски (2 к.)'' доселени се од селото [[Конопница|Конопница;]] ''Стојановски (1 к.)'' доселени се од селото [[Кркља|Кркља;]] ''Станојевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Крстов Дол|Крстов Дол;]] ''Ѓошиќи (7 к.), Величковиќи (3 к.), Величковиќи (2 к.), Димчиќи (2 к.), Стаменковиќи (1 к.), Ристиќи (1 к.), Стојовски (1 к.), Јовановски (4 к.), Спасиќи (4 к.), Филиповиќи (1 к.), Јанковиќи (1 к.), Илиќи (1 к.), Јовановски (2 к.), Стојановиќи (1 к.), Стојковски (2 к.), Цветковиќи (1 к.) и Стојовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Луке|Луке;]] ''Стефановиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Мартиница|Мартиница;]] ''Стојановиќи (2 к.), Петровиќи (1 к.), Станоевски (1 к.) и Додиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Метежево|Метежево;]] ''Додиќи (3 к.), Трајковиќи (2 к.) и Пешиќи (3 к.)'' доселени се од селото [[Нерав|Нерав;]] ''Јовановиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Пешиќи (2 к.), Димитријевиќи (1 к.), Бојковиќи (3 к.), Величковиќи (1 к.), Станковски (1 к.), Јаќимовиќи (2 к.), Анѓеловиќи (1 к.), Стојановиќи (2 к.), Николиќи (1 к.), Стојановски (1 к.), Анѓеловски (1 к.), Арсиќи (1 к.), Јовановски (4 к.), Николовски (1 к.), Пешиќи (1 к.), Илиќи (2 к.), Арсевски (1 к.) и Митиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Огут|Огут;]] ''Цветковиќи (1 к.), Стефановиќи (1 к.), Милковиќи (1 к.), Пешевски (3 к.), Ѓоревски (1 к.), Илиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Стефановиќи (1 к.), Стојевиќи (2 к.), Стоилковиќи (1 к.), Илиќи (2 к.), Спасиќи (2 к.) и Илиевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Осиче (Кривопаланечко)|Осиче;]] ''Цветановиќи (3 к.), Спасевски (4 к.), Трајковски (2 к.), Младеновиќи (1 к.), Симоновиќи (1 к.), Богдановски (2 к.), Николиќи (1 к.), Николовски (3 к.), Трајковиќи (2 к.), Спасиќи (1 к.), Стојановски (1 к.), Петковски (2 к.) и Андон (1 к.)'' доселени се од селото [[Петралица|Петралица;]] ''Димитриевски (2 к.), Николовски (3 к.), Јаќимовиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Митковски (1 к.), Крстиќи (1 к.), Димитриевски (1 к.) и Станоеви (1 к.)'' доселени се од селото [[Подржи Коњ|Подржи Коњ;]] ''Јаќимовски (1 к.), Младеновски (1 к.), Величковиќи (1 к.), Тоневски (1 к.), Цветановски (3 к.), Ваневски (1 к.), Анѓеловски (1 к.) и Јовановски (2 к.)'' доселени се од селото [[Псача|Псача;]] ''Станојевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Узем]]. '''[[Порече]]''' * ''Лешниковци (4 к.), Поповиќи (1 к.), Маркоски (2 к.), Лазарески (2 к.), Танушевци (2 к.), Митрески (2 к.) и Карафилоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бенче|Бенче;]] ''Ѓурчиноски (2 к.) и Темелко (1 к.)'' доселени се од селото [[Битово|Битово;]] ''Алексоски (3 к.)'' доселени се од селото [[Волче|Волче;]] ''Стојкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Инче|Инче;]] ''Неделковиќи (2 к.), Симјаноски (3 к.), Миновци (1 к.), Тренговци (2 к.), Дамчески (3 к.), Стојоски (1 к.), Николоски (3 к.), Неделкоски (1 к.), Петрески (1 к.) и Кузманоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Звечан|Звечан;]] ''Здравкоски (2 к.), Коруноски (4 к.), Симјаноски (1 к.) и Стојчески (2 к.)'' доселени се од селото [[Калуѓерец|Калуѓерец;]] ''Симјаноски (2 к.), Бежоски (1 к.), Ванески (2 к.), Секулоски (1 к.), Огњаноски (1 к.), Деспотоски (2 к.), Диниќи (1 к.), Јовески (2 к.), Стојаноски (1 к.), Маџоски (1 к.), Ставрески (1 к.), Трајаноски (4 к.) и Смилески (2 к.)'' доселени се од селото [[Ковач (село)|Ковач;]] ''Стојкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Косово (Порече)|Косово;]] ''Николоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Крапа|Крапа;]] ''Стефаноски (2 к.), Мицкоски (2 к.), Смилески (1 к.), Наумоски (1 к.), Костадин (1 к.) и Лазаровци (1 к.)'' доселени се од селата [[Горно Крушје (Порече)|Горно]] и [[Долно Крушје|Долно]] [[Крушје|Крушје;]] ''Блажески (2 к.), Дуковци (2 к.), Дукоски (1 к.), Столески (2 к.), Дојчиноски (2 к.) и Димејца (1 к.)'' доселени се од селото [[Лупште|Лупште;]] Јованоски (1 к.), ''Аврамоски (2 к.), Костоски (1 к.) и Конески (1 к.)'' доселени се од селото [[Могилец|Могилец;]] ''Божовиќи (1 к.) и Миноски (3 к.)'' доселени се од селото [[Рамне (Порече)|Рамне;]] ''Волчески (1 к.), Новески (1 к.), Новески (1 к.) и Коруноски (2 к.)'' доселени се од селото [[Растеш|Растеш;]] ''Цветановци (1 к.)'' доселени се од селото [[Слатина (Порече)|Слатина;]] ''Арсини (4 к.) и Стојчески (2 к.)'' доселени се од селото [[Сушица (Порече)|Сушица;]] ''Јованоски (3 к.), Илијески (1 к.), Трајаноски (1 к.), Димоски (1 к.), Ванески (2 к.), Симиќи (1 к.) и Лазарески (1 к.)'' доселени се од селото [[Томино Село|Томино Село;]] ''Здравковци (1 к.), Блажески (1 к.) и Крстески (1 к.)'' доселени се од селото [[Тополница (Порече)|Тополница;]] ''Милутин (1 к.)'' доселени се од селото [[Црешнево (Порече)|Црешнево]]. '''[[Струшко]]''' * ''Крстаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Брчево|Брчево;]] ''Даскалоски (1 к.), Шурбаноски (1 к.), Шекуткоски (1 к.) и Пачески (2 к.)'' доселени се од селото [[Вевчани|Вевчани;]] ''Јованоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Глобочица|Глобочица;]] ''Симоноски (1 к.), Петрески (1 к.), Тримовци (3 к.), Трпчески (1 к.), Геровци (1 к.), Грујоски (1 к.), Стојаноски (1 к.) и Стојкоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Збажди|Збажди;]] ''Јованоски (3 к.), Стојкоски (2 к.), Милевци (4 к.), Петрески (2 к.) и Трајчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Локов|Локов;]] ''Бојкиноски (1 к.) и Голичоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Октиси|Октиси;]] ''Стевоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Подгорци|Подгорци;]] ''Угриноски (1 к.) и Треноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Присовјани|Присовјани;]] ''Шеќероски (1 к.) и Скрчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Радожда|Радожда;]] ''Марковци (3 к.) и Мирчески (1 к.)'' доселени се од селото [[’Ржаново (Струшко)|Ржаново;]] ''Нестороски (4 к.), Лекоски (2 к.), Пауноски (1 к.), Јанкулоски (1 к.) и Николески (1 к.)'' доселени се од селото [[Ташмаруништа]]. '''[[Демирхисарско]] и [[Крушевско]]''' * ''Богданоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Арилево|Арилево;]] ''Андрески (1 к.), Спироски (2 к.), Павлоски (1 к.), Соколоски (1 к.), Ѓоргијоски (1 к.), Станојоски (1 к.), Станојоски 2 (1 к.) и Ѓоргијоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Горно Дивјаци|Горно Дивјаци;]] ''Џивџановци (3 к.), Анѓелкоски (1 к.) и Петкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Долно Дивјаци|Долно Дивјаци;]] ''Крстески (1 к.), Дојчиноски (2 к.) и Шулески (1 к.)'' доселени се од селото [[Зашле|Зашле;]] ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Мренога|Мренога;]] ''Арсеније (1 к.)'' доселени се од селото [[Острилци|Острилци;]] ''Ѓуроски (1 к.)'' доселени се од селото [[Прибилци|Прибилци;]] ''Вујачоски (1 к.) и Биљаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Пуста Река|Пуста Река;]] ''Миајлески (2 к.)'' доселени се од селото [[Радово (Демирхисарско)|Радово;]] ''Деспотоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Растојца|Растојца;]] ''Грозданоски (2 к.) и Брежески (3 к.)'' доселени се од селото [[Сопотница|Сопотница;]] ''Шурбановци (4 к.)'' доселени се од селото [[Цер (село)|Цер]]. '''[[Преспа]] ([[Општина Ресен]])''' * ''Ефтимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Асамати|Асамати;]] ''Наумовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Болно|Болно;]] ''Добриловски (1 к.) и Ванче (1 к.)'' доселени се од селото [[Долно Дупени|Долно Дупени;]] ''Качовски (1 к.) и Лазовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Горно Крушје (Ресенско)|Крушје;]] ''Тасевски (1 к.), Милошевски (1 к.), Божиновски (4 к.), Костевски (1 к.) и Ѓоргијовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Лева Река|Лева Река;]] ''Денкини (1 к.), Чулаковски (1 к.), Најдевски (1 к.) и Васил (1 к.)'' доселени се од селото [[Љубојно|Љубојно;]] ''Митревски (1 к.) и Темелковски (1 к.)'' доселени се од селото [[Покрвеник]]. '''[[Кичевско]]''' * ''Илијески (1 к.), Тодороски (1 к.) и Јордан (1 к.)'' доселени се од селото [[Белица (Кичевско)|Белица;]] ''Божиноски (2 к.)'' и уште две семејства доселени се од селото [[Брждани|Брждани;]] ''Миленкови (1 к.)'' доселени се од селото [[Јудово|Јудово;]] ''Попоски (3 к.) и Митаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Карбуница|Карбуница;]] ''Шулески (1 к.)'' доселени се од селото [[Мало Црско|Мало Црско;]] ''Сиљаноски (2 к.), Јаковчески (1 к.), Дамјаноски (1 к.) и Стојаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Малкоец|Малкоец;]] ''Ристески (2 к.) и Јанакиески (1 к.)'' доселени се од селото [[Раштани (Кичевско)|Раштани;]] ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Русјаци|Русјаци;]] ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Староец]]. '''[[Велешко]]''' * ''Ристовски (1 к.) и Михајловски (1 к.)'' доселени се од селото [[Габровник|Габровник;]] ''Атанасовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Крајници (село)|Крајници;]] ''Гочевски (1 к.), Јаневски (1 к.), Стојановски (1 к.) и Димитријевски (2 к.)'' доселени се од селото [[Мокрени|Мокрени;]] ''Димовски (1 к.), Маневски (1 к.), Јанковски (1 к.) и Атанасовски (2 к.)'' доселени се од селото [[Ораов Дол|Ораов Дол;]] '''[[Полошка Котлина|Полог]] ([[Гостиварско]] и [[Тетовско]])''' * ''Миновски (1 к.)'' доселени се од селото [[Блаце (Тетовско)|Блаце;]] Спасеви (2 к.), ''Јанкуловски (1 к.), Поповски (1 к.) и Поповски (3 к.)'' доселени се од селото [[Дуф|Дуф;]] ''Апостоловски (1 к.), Аврамовски (2 к.), Анѓелковски (1 к.) и Тодоровски (1 к.)'' доселени се од селото [[Милетино|Милетино;]] ''Серафимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Челопек (Тетовско)|Челопек]]. '''[[Охридско]]''' * ''Симјанови (1 к.)'' доселени се од селото [[Белчишта|Белчишта;]] ''Стојаноски (1 к.), Наумоски (1 к.), Петрески (2 к.), Тасески (1 к.) и Ѓоре (1 к.)'' доселени се од селото [[Завој (село)|Завој;]] ''Гоше (1 к.), Климе (1 к.) и Петре (1 к.)'' доселени се од селото [[Скребатно|Скребатно;]] ''Климе (1 к.)'' доселени се од [[Охрид]]. '''[[Мала Преспа]] (во [[Албанија]])''' * ''Чабриловски (3 к.)'' доселени се од селото [[Глобочани|Глобочани;]] ''Ставревски (4 к.)'' доселени се од селото [[Зрновско|Зрновско;]] ''Наумовски (3 к.) и Томевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Пустец]]. '''[[Тиквеш]] ([[Кавадаречко]], [[Неготинско]] и [[Демиркаписка Клисура|Демиркаписко]])''' * ''Митревски (1 к.), Стојчевски (1 к.), Гроздановски (1 к.) и Ставревски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бошава кавадаречко|Бошава]]; ''Грно (1 к.)'' доселени се од селото [[Клисура (Демиркаписко)|Клисура;]] ''Николовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Страгово|Страгово;]] ''Николиќи (1 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]. А таму биле доселени како колонисти од [[Пирот|Пирот;]] ''Маовски (1 к.)'' доселени се од [[Неготино]]. '''[[Дебарско]] ([[Дебарски Дримкол]])''' * ''Грујоски (3 к.)'' доселени се од селото [[Пискупштина|Пискупштина;]] ''Менкоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Јабланица (село)|Јабланица;]] ''Колески (1 к.) и Јовчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Луково (Струшко)|Луково]]. '''[[Гевгелиско]]''' * ''Лешовски (1 к.), Никола (1 к.), Димитрија (1 к.) и Јован (1 к.)'' доселени се од селата [[Ума]] и [[Моин]]. '''[[Кратовско]]''' '''и [[Пробиштипско]]''' * ''Василевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бунеш|Бунеш;]] ''Спасиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Вакуф|Вакуф;]] ''Насковски (2 к.)'' доселени се од селото [[Опила|Опила;]] ''Игњатовски (1 к.)'' доселени се од [[Кратово]]. '''[[Маврово и Ростуше|Мавровско и околината]]''' * ''Деспотоски (1 к.) и Тодороски (1 к.)'' доселени се од селото [[Маврово|Маврово;]] ''Деспотоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Никифорово]]. '''[[Мијачија]]''' *''Петровиќи (1 к.) и Угриноски (1 к.)'' доселени се од [[Галичник]]. Во селото има уште околу 20 семејства кои не си го знаат местото на доселување.<ref>{{Наведена книга|title=О послератном насељавању становништва из НР Македоније у три банатска насеља, Јабука, Качарево и Глогоњ.|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Матица Српска|year=1958|isbn=|location=Нови Сад|pages=}}</ref> == Поврзано == * [[Панчево]] * [[Војводина]] * [[Српски Македонци]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Jabuka}} * [http://www.pancevo.rs/mk/ Портал на градот и општината Панчево] {{mk}} {{Град Панчево}} {{Јужнобанатски округ}} [[Категорија:Населени места во Војводина]] [[Категорија:Панчево]] [[Категорија:Македонци во Србија]] d3guoemu9f7q54fdrqo9rcxzkdobuy6 5578850 5578849 2026-06-19T10:03:25Z Bjankuloski06 332 5578850 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Јабука | native_name = Јабука | other_name = | image_skyline = Jabuka 2006 003.jpg |pushpin_map1 = Војводина |pushpin_label_position1= |pushpin_map_alt1 = |pushpin_map_caption1= Местоположба на Јабука во Војводина |pushpin_map=Serbia |pushpin_label_position= |pushpin_map_alt= |pushpin_map_caption=Местоположба на Јабука во Србија | imagesize = 300px | image_caption = Месна заедница во Јабука | image_flag = | image_shield = Wappen Jabuka-1-.png | image_map = | mapsize = 320px | map_caption = | settlement_type = Село | coordinates_display = inline, title | coordinates_region = RS | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Земја]] | subdivision_name = {{СРБ}} | subdivision_type1 = [[Административна поделба на Србија|Покраина]] | subdivision_name1 = {{знаме|Војводина}} | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Јужнобанатски Управен Округ|Јужнобанатски]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Панчево]] | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | established_title1 = | established_date1 = | established_title2 = | established_date2 = | area_magnitude = | area_total_sq_mi = | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | total_type = | population_total = 5.650 | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_blank1_title = | population_blank2_title = | population_blank2 = | timezone = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | latd = 44 | latm = 56 | lats =35| latNS = N | longd =20 | longm = 35| longs =35| longEW = E | elevation_footnotes = | elevation_m = 79 | elevation_ft = | postal_code_type = Поштенски број | postal_code = 26201 | area_code = +381(0)13 | website = | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Србија|Рег. таблички]] | blank_info = PA }} '''Јабука''' ({{langx|de|Apfeldorf}}, {{langx|hu|Torontálalmás}}) — село во околината на [[Панчево]], во [[Јужнобанатски Управен Округ|Јужнобанатскиот Управен Округ]], во автономната покраина [[Војводина]], [[Србија]]. Јабука претставува населено место во Србија со најголем удел на [[Македонци]] и нивно важно култуно средиште во Војводина. Населението брои 5.650 жители, од кои 1.339 се Македонци, преселени претежно од [[Кривопаланечко]], заземајќи го местото на иселените Германци. == Демографија == Во Јабука живеат 5.035 полнолетни жители, а просечната старост на населението е 37,9 години (37,0 кај мажите и 38,7 кај жените). Во населбата има 1.807 домаќинства, а просечниот број на членови во домаќинство е 3,41 (попис 2002 година). Кон крајот на Втората светска војна селото е напуштето од страна на најголемиот број жители. Истото по 1945 година е населено со колонизирани жители од Македонија, Босна и Херцеговина, Црна Гора и други места од нова Југославија. Од 500тини семејства во селото, околу 400 од нив имаат потекло од [[Македонија]]. И тоа највеќе од [[кривопаланечко]], а потоа и од [[крушевско]], [[ресенско]]/[[Преспа]], [[охридско]], [[Порече]], [[струшко]] и [[демирхисарско]]. Според пописот од 1981 година селото је претежно македонско. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 1981 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонци]]|orange|64.8}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|24.3}} }} Поради силна асимилацијата во наредните пописи Срби станале мнозина во селото. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 2022 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|60.8}} {{Столбен постоток|[[Македонци]]|orange|23.7}} }} === Македонски родови во Јабука === Во селото Јабука се населиле македонски родови од следните области и села во Македонија, населени во периодот од 1946 до 1956 година: '''[[Кривопаланечко]]''' * ''Станковиќи (3 к.)'', доселени од селото [[Баштево]]; ''Јовановски (3 к.), Петровски (1 к.), Трајковски (1 к.) и Додевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Борово|Борово]]; ''Ристиќи (1 к.) и Јакимовиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Габар|Габер]]; ''Алексиќи (1 к.), Петровиќи (1 к.), Николиќи (1 к.), Јакимовиќи (1 к.), Атанасовиќи (1 к.) и Јакимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Градец (Кривопаланечко)|Градец]]; Додиќи (1 к.) доселени се од селото [[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци]]; ''Стаменковиќи (2 к.), Стојилковиќи (2 к.), Стојановски (2 к.), Митиќи (2 к.), Димитријевиќи (3 к.), Анѓеловски (2 к.), Петровиќи (1 к.), Коциќи (1 к.), Атанасовиќи (2 к.), Стојовиќи (1 к.) и Спасевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Добровница|Добровница]]; ''Ѓоргијевски (1 к.), Ѓоргевиќи (1 к.) и Анѓеловиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Дрење|Дрење]]; ''Велковиќи (1 к.), Давидовски (2 к.) и Арсеновски (2 к.)'' доселени се од селото [[Длабочица (Кривопаланечко)|Длабочица]]; ''Ристиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Дурачка Река|Дурачка Река]]; ''Јаневски (1 к.) и Ристиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Жидилово|Жидилово]]; ''Додиќи (2 к.), Додиќи (2 к.), Јовчиќи (1 к.), Спасиќи (1 к.), Спасиќи (2 к.), Китановиќи (1 к.), Бујковиќи (2 к.), Стојчиќи (1 к.), Спасиќи (1 к.), Величковиќи (1 к.), Китановиќи (1 к.), Михајловиќи (1 к.), Јовичиќи (4 к.), Цветановиќи (1 к.), Величковиќи (1 к.), Трајковски (2 к.), Митиќи (3 к.) и Петковиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Герман (Кривопаланечко)|Герман]]; ''Митевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Киселица (Кривопаланечко)|Киселица]]; ''Стојановски (1 к.) и Митевски (2 к.)'' доселени се од селото [[Конопница|Конопница]]; ''Стојановски (1 к.)'' доселени се од селото [[Кркља|Кркља]]; ''Станојевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Крстов Дол|Крстов Дол]]; ''Ѓошиќи (7 к.), Величковиќи (3 к.), Величковиќи (2 к.), Димчиќи (2 к.), Стаменковиќи (1 к.), Ристиќи (1 к.), Стојовски (1 к.), Јовановски (4 к.), Спасиќи (4 к.), Филиповиќи (1 к.), Јанковиќи (1 к.), Илиќи (1 к.), Јовановски (2 к.), Стојановиќи (1 к.), Стојковски (2 к.), Цветковиќи (1 к.) и Стојовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Луке|Луке]]; ''Стефановиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Мартиница|Мартиница]]; ''Стојановиќи (2 к.), Петровиќи (1 к.), Станоевски (1 к.) и Додиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Метежево|Метежево]]; ''Додиќи (3 к.), Трајковиќи (2 к.) и Пешиќи (3 к.)'' доселени се од селото [[Нерав|Нерав]]; ''Јовановиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Пешиќи (2 к.), Димитријевиќи (1 к.), Бојковиќи (3 к.), Величковиќи (1 к.), Станковски (1 к.), Јаќимовиќи (2 к.), Анѓеловиќи (1 к.), Стојановиќи (2 к.), Николиќи (1 к.), Стојановски (1 к.), Анѓеловски (1 к.), Арсиќи (1 к.), Јовановски (4 к.), Николовски (1 к.), Пешиќи (1 к.), Илиќи (2 к.), Арсевски (1 к.) и Митиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Огут|Огут]]; ''Цветковиќи (1 к.), Стефановиќи (1 к.), Милковиќи (1 к.), Пешевски (3 к.), Ѓоревски (1 к.), Илиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Стефановиќи (1 к.), Стојевиќи (2 к.), Стоилковиќи (1 к.), Илиќи (2 к.), Спасиќи (2 к.) и Илиевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Осиче (Кривопаланечко)|Осиче]]; ''Цветановиќи (3 к.), Спасевски (4 к.), Трајковски (2 к.), Младеновиќи (1 к.), Симоновиќи (1 к.), Богдановски (2 к.), Николиќи (1 к.), Николовски (3 к.), Трајковиќи (2 к.), Спасиќи (1 к.), Стојановски (1 к.), Петковски (2 к.) и Андон (1 к.)'' доселени се од селото [[Петралица|Петралица]]; ''Димитриевски (2 к.), Николовски (3 к.), Јаќимовиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Митковски (1 к.), Крстиќи (1 к.), Димитриевски (1 к.) и Станоеви (1 к.)'' доселени се од селото [[Подржи Коњ|Подржи Коњ]]; ''Јаќимовски (1 к.), Младеновски (1 к.), Величковиќи (1 к.), Тоневски (1 к.), Цветановски (3 к.), Ваневски (1 к.), Анѓеловски (1 к.) и Јовановски (2 к.)'' доселени се од селото [[Псача|Псача]]; ''Станојевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Узем]]. '''[[Порече]]''' * ''Лешниковци (4 к.), Поповиќи (1 к.), Маркоски (2 к.), Лазарески (2 к.), Танушевци (2 к.), Митрески (2 к.) и Карафилоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бенче|Бенче]]; ''Ѓурчиноски (2 к.) и Темелко (1 к.)'' доселени се од селото [[Битово|Битово]]; ''Алексоски (3 к.)'' доселени се од селото [[Волче|Волче]]; ''Стојкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Инче|Инче]]; ''Неделковиќи (2 к.), Симјаноски (3 к.), Миновци (1 к.), Тренговци (2 к.), Дамчески (3 к.), Стојоски (1 к.), Николоски (3 к.), Неделкоски (1 к.), Петрески (1 к.) и Кузманоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Звечан|Звечан]]; ''Здравкоски (2 к.), Коруноски (4 к.), Симјаноски (1 к.) и Стојчески (2 к.)'' доселени се од селото [[Калуѓерец|Калуѓерец]]; ''Симјаноски (2 к.), Бежоски (1 к.), Ванески (2 к.), Секулоски (1 к.), Огњаноски (1 к.), Деспотоски (2 к.), Диниќи (1 к.), Јовески (2 к.), Стојаноски (1 к.), Маџоски (1 к.), Ставрески (1 к.), Трајаноски (4 к.) и Смилески (2 к.)'' доселени се од селото [[Ковач (село)|Ковач]]; ''Стојкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Косово (Порече)|Косово]]; ''Николоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Крапа|Крапа]]; ''Стефаноски (2 к.), Мицкоски (2 к.), Смилески (1 к.), Наумоски (1 к.), Костадин (1 к.) и Лазаровци (1 к.)'' доселени се од селата [[Горно Крушје (Порече)|Горно]] и [[Долно Крушје|Долно]] [[Крушје|Крушје]]; ''Блажески (2 к.), Дуковци (2 к.), Дукоски (1 к.), Столески (2 к.), Дојчиноски (2 к.) и Димејца (1 к.)'' доселени се од селото [[Лупште|Лупште]]; Јованоски (1 к.), ''Аврамоски (2 к.), Костоски (1 к.) и Конески (1 к.)'' доселени се од селото [[Могилец|Могилец]]; ''Божовиќи (1 к.) и Миноски (3 к.)'' доселени се од селото [[Рамне (Порече)|Рамне]]; ''Волчески (1 к.), Новески (1 к.), Новески (1 к.) и Коруноски (2 к.)'' доселени се од селото [[Растеш|Растеш]]; ''Цветановци (1 к.)'' доселени се од селото [[Слатина (Порече)|Слатина]]; ''Арсини (4 к.) и Стојчески (2 к.)'' доселени се од селото [[Сушица (Порече)|Сушица]]; ''Јованоски (3 к.), Илијески (1 к.), Трајаноски (1 к.), Димоски (1 к.), Ванески (2 к.), Симиќи (1 к.) и Лазарески (1 к.)'' доселени се од селото [[Томино Село|Томино Село]]; ''Здравковци (1 к.), Блажески (1 к.) и Крстески (1 к.)'' доселени се од селото [[Тополница (Порече)|Тополница]]; ''Милутин (1 к.)'' доселени се од селото [[Црешнево (Порече)|Црешнево]]. '''[[Струшко]]''' * ''Крстаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Брчево|Брчево]]; ''Даскалоски (1 к.), Шурбаноски (1 к.), Шекуткоски (1 к.) и Пачески (2 к.)'' доселени се од селото [[Вевчани|Вевчани]]; ''Јованоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Глобочица|Глобочица]]; ''Симоноски (1 к.), Петрески (1 к.), Тримовци (3 к.), Трпчески (1 к.), Геровци (1 к.), Грујоски (1 к.), Стојаноски (1 к.) и Стојкоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Збажди|Збажди]]; ''Јованоски (3 к.), Стојкоски (2 к.), Милевци (4 к.), Петрески (2 к.) и Трајчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Локов|Локов]]; ''Бојкиноски (1 к.) и Голичоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Октиси|Октиси]]; ''Стевоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Подгорци|Подгорци]]; ''Угриноски (1 к.) и Треноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Присовјани|Присовјани]]; ''Шеќероски (1 к.) и Скрчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Радожда|Радожда]]; ''Марковци (3 к.) и Мирчески (1 к.)'' доселени се од селото [[’Ржаново (Струшко)|Ржаново]]; ''Нестороски (4 к.), Лекоски (2 к.), Пауноски (1 к.), Јанкулоски (1 к.) и Николески (1 к.)'' доселени се од селото [[Ташмаруништа]]. '''[[Демирхисарско]] и [[Крушевско]]''' * ''Богданоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Арилево|Арилево]]; ''Андрески (1 к.), Спироски (2 к.), Павлоски (1 к.), Соколоски (1 к.), Ѓоргијоски (1 к.), Станојоски (1 к.), Станојоски 2 (1 к.) и Ѓоргијоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Горно Дивјаци|Горно Дивјаци]]; ''Џивџановци (3 к.), Анѓелкоски (1 к.) и Петкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Долно Дивјаци|Долно Дивјаци]]; ''Крстески (1 к.), Дојчиноски (2 к.) и Шулески (1 к.)'' доселени се од селото [[Зашле|Зашле]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Мренога|Мренога]]; ''Арсеније (1 к.)'' доселени се од селото [[Острилци|Острилци]]; ''Ѓуроски (1 к.)'' доселени се од селото [[Прибилци|Прибилци]]; ''Вујачоски (1 к.) и Биљаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Пуста Река|Пуста Река]]; ''Миајлески (2 к.)'' доселени се од селото [[Радово (Демирхисарско)|Радово]]; ''Деспотоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Растојца|Растојца]]; ''Грозданоски (2 к.) и Брежески (3 к.)'' доселени се од селото [[Сопотница|Сопотница]]; ''Шурбановци (4 к.)'' доселени се од селото [[Цер (село)|Цер]]. '''[[Преспа]] ([[Општина Ресен]])''' * ''Ефтимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Асамати|Асамати]]; ''Наумовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Болно|Болно]]; ''Добриловски (1 к.) и Ванче (1 к.)'' доселени се од селото [[Долно Дупени|Долно Дупени]]; ''Качовски (1 к.) и Лазовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Горно Крушје (Ресенско)|Крушје]]; ''Тасевски (1 к.), Милошевски (1 к.), Божиновски (4 к.), Костевски (1 к.) и Ѓоргијовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Лева Река|Лева Река]]; ''Денкини (1 к.), Чулаковски (1 к.), Најдевски (1 к.) и Васил (1 к.)'' доселени се од селото [[Љубојно|Љубојно]]; ''Митревски (1 к.) и Темелковски (1 к.)'' доселени се од селото [[Покрвеник]]. '''[[Кичевско]]''' * ''Илијески (1 к.), Тодороски (1 к.) и Јордан (1 к.)'' доселени се од селото [[Белица (Кичевско)|Белица]]; ''Божиноски (2 к.)'' и уште две семејства доселени се од селото [[Брждани|Брждани]]; ''Миленкови (1 к.)'' доселени се од селото [[Јудово|Јудово]]; ''Попоски (3 к.) и Митаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Карбуница|Карбуница]]; ''Шулески (1 к.)'' доселени се од селото [[Мало Црско|Мало Црско]]; ''Сиљаноски (2 к.), Јаковчески (1 к.), Дамјаноски (1 к.) и Стојаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Малкоец|Малкоец]]; ''Ристески (2 к.) и Јанакиески (1 к.)'' доселени се од селото [[Раштани (Кичевско)|Раштани]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Русјаци|Русјаци]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Староец]]. '''[[Велешко]]''' * ''Ристовски (1 к.) и Михајловски (1 к.)'' доселени се од селото [[Габровник|Габровник]]; ''Атанасовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Крајници (село)|Крајници]]; ''Гочевски (1 к.), Јаневски (1 к.), Стојановски (1 к.) и Димитријевски (2 к.)'' доселени се од селото [[Мокрени|Мокрени]]; ''Димовски (1 к.), Маневски (1 к.), Јанковски (1 к.) и Атанасовски (2 к.)'' доселени се од селото [[Ораов Дол|Ораов Дол]]; '''[[Полошка Котлина|Полог]] ([[Гостиварско]] и [[Тетовско]])''' * ''Миновски (1 к.)'' доселени се од селото [[Блаце (Тетовско)|Блаце]]; Спасеви (2 к.), ''Јанкуловски (1 к.), Поповски (1 к.) и Поповски (3 к.)'' доселени се од селото [[Дуф|Дуф]]; ''Апостоловски (1 к.), Аврамовски (2 к.), Анѓелковски (1 к.) и Тодоровски (1 к.)'' доселени се од селото [[Милетино|Милетино]]; ''Серафимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Челопек (Тетовско)|Челопек]]. '''[[Охридско]]''' * ''Симјанови (1 к.)'' доселени се од селото [[Белчишта|Белчишта]]; ''Стојаноски (1 к.), Наумоски (1 к.), Петрески (2 к.), Тасески (1 к.) и Ѓоре (1 к.)'' доселени се од селото [[Завој (село)|Завој]]; ''Гоше (1 к.), Климе (1 к.) и Петре (1 к.)'' доселени се од селото [[Скребатно|Скребатно]]; ''Климе (1 к.)'' доселени се од [[Охрид]]. '''[[Мала Преспа]] (во [[Албанија]])''' * ''Чабриловски (3 к.)'' доселени се од селото [[Глобочани|Глобочани]]; ''Ставревски (4 к.)'' доселени се од селото [[Зрновско|Зрновско]]; ''Наумовски (3 к.) и Томевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Пустец]]. '''[[Тиквеш]] ([[Кавадаречко]], [[Неготинско]] и [[Демиркаписка Клисура|Демиркаписко]])''' * ''Митревски (1 к.), Стојчевски (1 к.), Гроздановски (1 к.) и Ставревски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бошава кавадаречко|Бошава]]; ''Грно (1 к.)'' доселени се од селото [[Клисура (Демиркаписко)|Клисура]]; ''Николовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Страгово|Страгово]]; ''Николиќи (1 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]. А таму биле доселени како колонисти од [[Пирот|Пирот]]; ''Маовски (1 к.)'' доселени се од [[Неготино]]. '''[[Дебарско]] ([[Дебарски Дримкол]])''' * ''Грујоски (3 к.)'' доселени се од селото [[Пискупштина|Пискупштина]]; ''Менкоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Јабланица (село)|Јабланица]]; ''Колески (1 к.) и Јовчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Луково (Струшко)|Луково]]. '''[[Гевгелиско]]''' * ''Лешовски (1 к.), Никола (1 к.), Димитрија (1 к.) и Јован (1 к.)'' доселени се од селата [[Ума]] и [[Моин]]. '''[[Кратовско]]''' '''и [[Пробиштипско]]''' * ''Василевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бунеш|Бунеш]]; ''Спасиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Вакуф|Вакуф]]; ''Насковски (2 к.)'' доселени се од селото [[Опила|Опила]]; ''Игњатовски (1 к.)'' доселени се од [[Кратово]]. '''[[Маврово и Ростуше|Мавровско и околината]]''' * ''Деспотоски (1 к.) и Тодороски (1 к.)'' доселени се од селото [[Маврово|Маврово]]; ''Деспотоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Никифорово]]. '''[[Мијачија]]''' *''Петровиќи (1 к.) и Угриноски (1 к.)'' доселени се од [[Галичник]]. Во селото има уште околу 20 семејства кои не си го знаат местото на доселување.<ref>{{Наведена книга|title=О послератном насељавању становништва из НР Македоније у три банатска насеља, Јабука, Качарево и Глогоњ.|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Матица Српска|year=1958|isbn=|location=Нови Сад|pages=}}</ref> == Поврзано == * [[Панчево]] * [[Војводина]] * [[Српски Македонци]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Jabuka}} * [http://www.pancevo.rs/mk/ Портал на градот и општината Панчево] {{mk}} {{Град Панчево}} {{Јужнобанатски округ}} [[Категорија:Населени места во Војводина]] [[Категорија:Панчево]] [[Категорија:Македонци во Србија]] ge5oz1ufimfxnjv2kw057yg91h2y61m 5578851 5578850 2026-06-19T10:05:20Z Bjankuloski06 332 /* Македонски родови во Јабука */ Исправена врска, replaced: Бошава кавадаречко → Бошавија|Бошава 5578851 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Јабука | native_name = Јабука | other_name = | image_skyline = Jabuka 2006 003.jpg |pushpin_map1 = Војводина |pushpin_label_position1= |pushpin_map_alt1 = |pushpin_map_caption1= Местоположба на Јабука во Војводина |pushpin_map=Serbia |pushpin_label_position= |pushpin_map_alt= |pushpin_map_caption=Местоположба на Јабука во Србија | imagesize = 300px | image_caption = Месна заедница во Јабука | image_flag = | image_shield = Wappen Jabuka-1-.png | image_map = | mapsize = 320px | map_caption = | settlement_type = Село | coordinates_display = inline, title | coordinates_region = RS | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Земја]] | subdivision_name = {{СРБ}} | subdivision_type1 = [[Административна поделба на Србија|Покраина]] | subdivision_name1 = {{знаме|Војводина}} | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Јужнобанатски Управен Округ|Јужнобанатски]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Панчево]] | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | established_title1 = | established_date1 = | established_title2 = | established_date2 = | area_magnitude = | area_total_sq_mi = | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | total_type = | population_total = 5.650 | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_blank1_title = | population_blank2_title = | population_blank2 = | timezone = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | latd = 44 | latm = 56 | lats =35| latNS = N | longd =20 | longm = 35| longs =35| longEW = E | elevation_footnotes = | elevation_m = 79 | elevation_ft = | postal_code_type = Поштенски број | postal_code = 26201 | area_code = +381(0)13 | website = | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Србија|Рег. таблички]] | blank_info = PA }} '''Јабука''' ({{langx|de|Apfeldorf}}, {{langx|hu|Torontálalmás}}) — село во околината на [[Панчево]], во [[Јужнобанатски Управен Округ|Јужнобанатскиот Управен Округ]], во автономната покраина [[Војводина]], [[Србија]]. Јабука претставува населено место во Србија со најголем удел на [[Македонци]] и нивно важно култуно средиште во Војводина. Населението брои 5.650 жители, од кои 1.339 се Македонци, преселени претежно од [[Кривопаланечко]], заземајќи го местото на иселените Германци. == Демографија == Во Јабука живеат 5.035 полнолетни жители, а просечната старост на населението е 37,9 години (37,0 кај мажите и 38,7 кај жените). Во населбата има 1.807 домаќинства, а просечниот број на членови во домаќинство е 3,41 (попис 2002 година). Кон крајот на Втората светска војна селото е напуштето од страна на најголемиот број жители. Истото по 1945 година е населено со колонизирани жители од Македонија, Босна и Херцеговина, Црна Гора и други места од нова Југославија. Од 500тини семејства во селото, околу 400 од нив имаат потекло од [[Македонија]]. И тоа највеќе од [[кривопаланечко]], а потоа и од [[крушевско]], [[ресенско]]/[[Преспа]], [[охридско]], [[Порече]], [[струшко]] и [[демирхисарско]]. Според пописот од 1981 година селото је претежно македонско. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 1981 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонци]]|orange|64.8}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|24.3}} }} Поради силна асимилацијата во наредните пописи Срби станале мнозина во селото. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 2022 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|60.8}} {{Столбен постоток|[[Македонци]]|orange|23.7}} }} === Македонски родови во Јабука === Во селото Јабука се населиле македонски родови од следните области и села во Македонија, населени во периодот од 1946 до 1956 година: '''[[Кривопаланечко]]''' * ''Станковиќи (3 к.)'', доселени од селото [[Баштево]]; ''Јовановски (3 к.), Петровски (1 к.), Трајковски (1 к.) и Додевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Борово]]; ''Ристиќи (1 к.) и Јакимовиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Габар|Габер]]; ''Алексиќи (1 к.), Петровиќи (1 к.), Николиќи (1 к.), Јакимовиќи (1 к.), Атанасовиќи (1 к.) и Јакимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Градец (Кривопаланечко)|Градец]]; Додиќи (1 к.) доселени се од селото [[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци]]; ''Стаменковиќи (2 к.), Стојилковиќи (2 к.), Стојановски (2 к.), Митиќи (2 к.), Димитријевиќи (3 к.), Анѓеловски (2 к.), Петровиќи (1 к.), Коциќи (1 к.), Атанасовиќи (2 к.), Стојовиќи (1 к.) и Спасевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Добровница]]; ''Ѓоргијевски (1 к.), Ѓоргевиќи (1 к.) и Анѓеловиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Дрење]]; ''Велковиќи (1 к.), Давидовски (2 к.) и Арсеновски (2 к.)'' доселени се од селото [[Длабочица (Кривопаланечко)|Длабочица]]; ''Ристиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Дурачка Река]]; ''Јаневски (1 к.) и Ристиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Жидилово]]; ''Додиќи (2 к.), Додиќи (2 к.), Јовчиќи (1 к.), Спасиќи (1 к.), Спасиќи (2 к.), Китановиќи (1 к.), Бујковиќи (2 к.), Стојчиќи (1 к.), Спасиќи (1 к.), Величковиќи (1 к.), Китановиќи (1 к.), Михајловиќи (1 к.), Јовичиќи (4 к.), Цветановиќи (1 к.), Величковиќи (1 к.), Трајковски (2 к.), Митиќи (3 к.) и Петковиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Герман (Кривопаланечко)|Герман]]; ''Митевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Киселица (Кривопаланечко)|Киселица]]; ''Стојановски (1 к.) и Митевски (2 к.)'' доселени се од селото [[Конопница]]; ''Стојановски (1 к.)'' доселени се од селото [[Кркља]]; ''Станојевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Крстов Дол]]; ''Ѓошиќи (7 к.), Величковиќи (3 к.), Величковиќи (2 к.), Димчиќи (2 к.), Стаменковиќи (1 к.), Ристиќи (1 к.), Стојовски (1 к.), Јовановски (4 к.), Спасиќи (4 к.), Филиповиќи (1 к.), Јанковиќи (1 к.), Илиќи (1 к.), Јовановски (2 к.), Стојановиќи (1 к.), Стојковски (2 к.), Цветковиќи (1 к.) и Стојовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Луке]]; ''Стефановиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Мартиница]]; ''Стојановиќи (2 к.), Петровиќи (1 к.), Станоевски (1 к.) и Додиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Метежево]]; ''Додиќи (3 к.), Трајковиќи (2 к.) и Пешиќи (3 к.)'' доселени се од селото [[Нерав]]; ''Јовановиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Пешиќи (2 к.), Димитријевиќи (1 к.), Бојковиќи (3 к.), Величковиќи (1 к.), Станковски (1 к.), Јаќимовиќи (2 к.), Анѓеловиќи (1 к.), Стојановиќи (2 к.), Николиќи (1 к.), Стојановски (1 к.), Анѓеловски (1 к.), Арсиќи (1 к.), Јовановски (4 к.), Николовски (1 к.), Пешиќи (1 к.), Илиќи (2 к.), Арсевски (1 к.) и Митиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Огут]]; ''Цветковиќи (1 к.), Стефановиќи (1 к.), Милковиќи (1 к.), Пешевски (3 к.), Ѓоревски (1 к.), Илиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Стефановиќи (1 к.), Стојевиќи (2 к.), Стоилковиќи (1 к.), Илиќи (2 к.), Спасиќи (2 к.) и Илиевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Осиче (Кривопаланечко)|Осиче]]; ''Цветановиќи (3 к.), Спасевски (4 к.), Трајковски (2 к.), Младеновиќи (1 к.), Симоновиќи (1 к.), Богдановски (2 к.), Николиќи (1 к.), Николовски (3 к.), Трајковиќи (2 к.), Спасиќи (1 к.), Стојановски (1 к.), Петковски (2 к.) и Андон (1 к.)'' доселени се од селото [[Петралица]]; ''Димитриевски (2 к.), Николовски (3 к.), Јаќимовиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Митковски (1 к.), Крстиќи (1 к.), Димитриевски (1 к.) и Станоеви (1 к.)'' доселени се од селото [[Подржи Коњ]]; ''Јаќимовски (1 к.), Младеновски (1 к.), Величковиќи (1 к.), Тоневски (1 к.), Цветановски (3 к.), Ваневски (1 к.), Анѓеловски (1 к.) и Јовановски (2 к.)'' доселени се од селото [[Псача]]; ''Станојевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Узем]]. '''[[Порече]]''' * ''Лешниковци (4 к.), Поповиќи (1 к.), Маркоски (2 к.), Лазарески (2 к.), Танушевци (2 к.), Митрески (2 к.) и Карафилоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бенче]]; ''Ѓурчиноски (2 к.) и Темелко (1 к.)'' доселени се од селото [[Битово]]; ''Алексоски (3 к.)'' доселени се од селото [[Волче]]; ''Стојкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Инче]]; ''Неделковиќи (2 к.), Симјаноски (3 к.), Миновци (1 к.), Тренговци (2 к.), Дамчески (3 к.), Стојоски (1 к.), Николоски (3 к.), Неделкоски (1 к.), Петрески (1 к.) и Кузманоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Звечан]]; ''Здравкоски (2 к.), Коруноски (4 к.), Симјаноски (1 к.) и Стојчески (2 к.)'' доселени се од селото [[Калуѓерец]]; ''Симјаноски (2 к.), Бежоски (1 к.), Ванески (2 к.), Секулоски (1 к.), Огњаноски (1 к.), Деспотоски (2 к.), Диниќи (1 к.), Јовески (2 к.), Стојаноски (1 к.), Маџоски (1 к.), Ставрески (1 к.), Трајаноски (4 к.) и Смилески (2 к.)'' доселени се од селото [[Ковач (село)|Ковач]]; ''Стојкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Косово (Порече)|Косово]]; ''Николоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Крапа]]; ''Стефаноски (2 к.), Мицкоски (2 к.), Смилески (1 к.), Наумоски (1 к.), Костадин (1 к.) и Лазаровци (1 к.)'' доселени се од селата [[Горно Крушје (Порече)|Горно]] и [[Долно Крушје|Долно]] [[Крушје]]; ''Блажески (2 к.), Дуковци (2 к.), Дукоски (1 к.), Столески (2 к.), Дојчиноски (2 к.) и Димејца (1 к.)'' доселени се од селото [[Лупште]]; Јованоски (1 к.), ''Аврамоски (2 к.), Костоски (1 к.) и Конески (1 к.)'' доселени се од селото [[Могилец]]; ''Божовиќи (1 к.) и Миноски (3 к.)'' доселени се од селото [[Рамне (Порече)|Рамне]]; ''Волчески (1 к.), Новески (1 к.), Новески (1 к.) и Коруноски (2 к.)'' доселени се од селото [[Растеш]]; ''Цветановци (1 к.)'' доселени се од селото [[Слатина (Порече)|Слатина]]; ''Арсини (4 к.) и Стојчески (2 к.)'' доселени се од селото [[Сушица (Порече)|Сушица]]; ''Јованоски (3 к.), Илијески (1 к.), Трајаноски (1 к.), Димоски (1 к.), Ванески (2 к.), Симиќи (1 к.) и Лазарески (1 к.)'' доселени се од селото [[Томино Село]]; ''Здравковци (1 к.), Блажески (1 к.) и Крстески (1 к.)'' доселени се од селото [[Тополница (Порече)|Тополница]]; ''Милутин (1 к.)'' доселени се од селото [[Црешнево (Порече)|Црешнево]]. '''[[Струшко]]''' * ''Крстаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Брчево]]; ''Даскалоски (1 к.), Шурбаноски (1 к.), Шекуткоски (1 к.) и Пачески (2 к.)'' доселени се од селото [[Вевчани]]; ''Јованоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Глобочица]]; ''Симоноски (1 к.), Петрески (1 к.), Тримовци (3 к.), Трпчески (1 к.), Геровци (1 к.), Грујоски (1 к.), Стојаноски (1 к.) и Стојкоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Збажди]]; ''Јованоски (3 к.), Стојкоски (2 к.), Милевци (4 к.), Петрески (2 к.) и Трајчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Локов]]; ''Бојкиноски (1 к.) и Голичоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Октиси]]; ''Стевоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Подгорци]]; ''Угриноски (1 к.) и Треноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Присовјани]]; ''Шеќероски (1 к.) и Скрчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Радожда]]; ''Марковци (3 к.) и Мирчески (1 к.)'' доселени се од селото [[’Ржаново (Струшко)|Ржаново]]; ''Нестороски (4 к.), Лекоски (2 к.), Пауноски (1 к.), Јанкулоски (1 к.) и Николески (1 к.)'' доселени се од селото [[Ташмаруништа]]. '''[[Демирхисарско]] и [[Крушевско]]''' * ''Богданоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Арилево]]; ''Андрески (1 к.), Спироски (2 к.), Павлоски (1 к.), Соколоски (1 к.), Ѓоргијоски (1 к.), Станојоски (1 к.), Станојоски 2 (1 к.) и Ѓоргијоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Горно Дивјаци]]; ''Џивџановци (3 к.), Анѓелкоски (1 к.) и Петкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Долно Дивјаци]]; ''Крстески (1 к.), Дојчиноски (2 к.) и Шулески (1 к.)'' доселени се од селото [[Зашле]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Мренога]]; ''Арсеније (1 к.)'' доселени се од селото [[Острилци]]; ''Ѓуроски (1 к.)'' доселени се од селото [[Прибилци]]; ''Вујачоски (1 к.) и Биљаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Пуста Река]]; ''Миајлески (2 к.)'' доселени се од селото [[Радово (Демирхисарско)|Радово]]; ''Деспотоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Растојца]]; ''Грозданоски (2 к.) и Брежески (3 к.)'' доселени се од селото [[Сопотница]]; ''Шурбановци (4 к.)'' доселени се од селото [[Цер (село)|Цер]]. '''[[Преспа]] ([[Општина Ресен]])''' * ''Ефтимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Асамати]]; ''Наумовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Болно]]; ''Добриловски (1 к.) и Ванче (1 к.)'' доселени се од селото [[Долно Дупени]]; ''Качовски (1 к.) и Лазовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Горно Крушје (Ресенско)|Крушје]]; ''Тасевски (1 к.), Милошевски (1 к.), Божиновски (4 к.), Костевски (1 к.) и Ѓоргијовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Лева Река]]; ''Денкини (1 к.), Чулаковски (1 к.), Најдевски (1 к.) и Васил (1 к.)'' доселени се од селото [[Љубојно]]; ''Митревски (1 к.) и Темелковски (1 к.)'' доселени се од селото [[Покрвеник]]. '''[[Кичевско]]''' * ''Илијески (1 к.), Тодороски (1 к.) и Јордан (1 к.)'' доселени се од селото [[Белица (Кичевско)|Белица]]; ''Божиноски (2 к.)'' и уште две семејства доселени се од селото [[Брждани]]; ''Миленкови (1 к.)'' доселени се од селото [[Јудово]]; ''Попоски (3 к.) и Митаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Карбуница]]; ''Шулески (1 к.)'' доселени се од селото [[Мало Црско]]; ''Сиљаноски (2 к.), Јаковчески (1 к.), Дамјаноски (1 к.) и Стојаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Малкоец]]; ''Ристески (2 к.) и Јанакиески (1 к.)'' доселени се од селото [[Раштани (Кичевско)|Раштани]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Русјаци]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Староец]]. '''[[Велешко]]''' * ''Ристовски (1 к.) и Михајловски (1 к.)'' доселени се од селото [[Габровник]]; ''Атанасовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Крајници (село)|Крајници]]; ''Гочевски (1 к.), Јаневски (1 к.), Стојановски (1 к.) и Димитријевски (2 к.)'' доселени се од селото [[Мокрени]]; ''Димовски (1 к.), Маневски (1 к.), Јанковски (1 к.) и Атанасовски (2 к.)'' доселени се од селото [[Ораов Дол]]; '''[[Полошка Котлина|Полог]] ([[Гостиварско]] и [[Тетовско]])''' * ''Миновски (1 к.)'' доселени се од селото [[Блаце (Тетовско)|Блаце]]; Спасеви (2 к.), ''Јанкуловски (1 к.), Поповски (1 к.) и Поповски (3 к.)'' доселени се од селото [[Дуф]]; ''Апостоловски (1 к.), Аврамовски (2 к.), Анѓелковски (1 к.) и Тодоровски (1 к.)'' доселени се од селото [[Милетино]]; ''Серафимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Челопек (Тетовско)|Челопек]]. '''[[Охридско]]''' * ''Симјанови (1 к.)'' доселени се од селото [[Белчишта]]; ''Стојаноски (1 к.), Наумоски (1 к.), Петрески (2 к.), Тасески (1 к.) и Ѓоре (1 к.)'' доселени се од селото [[Завој (село)|Завој]]; ''Гоше (1 к.), Климе (1 к.) и Петре (1 к.)'' доселени се од селото [[Скребатно]]; ''Климе (1 к.)'' доселени се од [[Охрид]]. '''[[Мала Преспа]] (во [[Албанија]])''' * ''Чабриловски (3 к.)'' доселени се од селото [[Глобочани]]; ''Ставревски (4 к.)'' доселени се од селото [[Зрновско]]; ''Наумовски (3 к.) и Томевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Пустец]]. '''[[Тиквеш]] ([[Кавадаречко]], [[Неготинско]] и [[Демиркаписка Клисура|Демиркаписко]])''' * ''Митревски (1 к.), Стојчевски (1 к.), Гроздановски (1 к.) и Ставревски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бошавија|Бошава]]; ''Грно (1 к.)'' доселени се од селото [[Клисура (Демиркаписко)|Клисура]]; ''Николовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Страгово]]; ''Николиќи (1 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]. А таму биле доселени како колонисти од [[Пирот]]; ''Маовски (1 к.)'' доселени се од [[Неготино]]. '''[[Дебарско]] ([[Дебарски Дримкол]])''' * ''Грујоски (3 к.)'' доселени се од селото [[Пискупштина]]; ''Менкоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Јабланица (село)|Јабланица]]; ''Колески (1 к.) и Јовчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Луково (Струшко)|Луково]]. '''[[Гевгелиско]]''' * ''Лешовски (1 к.), Никола (1 к.), Димитрија (1 к.) и Јован (1 к.)'' доселени се од селата [[Ума]] и [[Моин]]. '''[[Кратовско]]''' '''и [[Пробиштипско]]''' * ''Василевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бунеш]]; ''Спасиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Вакуф]]; ''Насковски (2 к.)'' доселени се од селото [[Опила]]; ''Игњатовски (1 к.)'' доселени се од [[Кратово]]. '''[[Маврово и Ростуше|Мавровско и околината]]''' * ''Деспотоски (1 к.) и Тодороски (1 к.)'' доселени се од селото [[Маврово]]; ''Деспотоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Никифорово]]. '''[[Мијачија]]''' *''Петровиќи (1 к.) и Угриноски (1 к.)'' доселени се од [[Галичник]]. Во селото има уште околу 20 семејства кои не си го знаат местото на доселување.<ref>{{Наведена книга|title=О послератном насељавању становништва из НР Македоније у три банатска насеља, Јабука, Качарево и Глогоњ.|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Матица Српска|year=1958|isbn=|location=Нови Сад|pages=}}</ref> == Поврзано == * [[Панчево]] * [[Војводина]] * [[Српски Македонци]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Jabuka}} * [http://www.pancevo.rs/mk/ Портал на градот и општината Панчево] {{mk}} {{Град Панчево}} {{Јужнобанатски округ}} [[Категорија:Населени места во Војводина]] [[Категорија:Панчево]] [[Категорија:Македонци во Србија]] 5rmeji3upvzczbyrslp3bi35cihsfsk 5578852 5578851 2026-06-19T10:05:51Z Bjankuloski06 332 5578852 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Јабука | native_name = Јабука | other_name = | image_skyline = Jabuka 2006 003.jpg |pushpin_map1 = Војводина |pushpin_label_position1= |pushpin_map_alt1 = |pushpin_map_caption1= Местоположба на Јабука во Војводина |pushpin_map=Serbia |pushpin_label_position= |pushpin_map_alt= |pushpin_map_caption=Местоположба на Јабука во Србија | imagesize = 300px | image_caption = Месна заедница во Јабука | image_flag = | image_shield = Wappen Jabuka-1-.png | image_map = | mapsize = 320px | map_caption = | settlement_type = Село | coordinates_display = inline, title | coordinates_region = RS | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Земја]] | subdivision_name = {{СРБ}} | subdivision_type1 = [[Административна поделба на Србија|Покраина]] | subdivision_name1 = {{знаме|Војводина}} | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Јужнобанатски Управен Округ|Јужнобанатски]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Панчево]] | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | established_title1 = | established_date1 = | established_title2 = | established_date2 = | area_magnitude = | area_total_sq_mi = | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | total_type = | population_total = 5.650 | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_blank1_title = | population_blank2_title = | population_blank2 = | timezone = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | latd = 44 | latm = 56 | lats =35| latNS = N | longd =20 | longm = 35| longs =35| longEW = E | elevation_footnotes = | elevation_m = 79 | elevation_ft = | postal_code_type = Поштенски број | postal_code = 26201 | area_code = +381(0)13 | website = | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Србија|Рег. таблички]] | blank_info = PA }} '''Јабука''' ({{langx|de|Apfeldorf}}, {{langx|hu|Torontálalmás}}) — село во околината на [[Панчево]], во [[Јужнобанатски Управен Округ|Јужнобанатскиот Управен Округ]], во автономната покраина [[Војводина]], [[Србија]]. Јабука претставува населено место во Србија со најголем удел на [[Македонци]] и нивно важно култуно средиште во Војводина. Населението брои 5.650 жители, од кои 1.339 се Македонци, преселени претежно од [[Кривопаланечко]], заземајќи го местото на иселените [[Германци во Србија|Германци]]. == Демографија == Во Јабука живеат 5.035 полнолетни жители, а просечната старост на населението е 37,9 години (37,0 кај мажите и 38,7 кај жените). Во населбата има 1.807 домаќинства, а просечниот број на членови во домаќинство е 3,41 (попис 2002 година). Кон крајот на Втората светска војна селото е напуштето од страна на најголемиот број жители. Истото по 1945 година е населено со колонизирани жители од Македонија, Босна и Херцеговина, Црна Гора и други места од нова Југославија. Од 500тини семејства во селото, околу 400 од нив имаат потекло од [[Македонија]]. И тоа највеќе од [[кривопаланечко]], а потоа и од [[крушевско]], [[ресенско]]/[[Преспа]], [[охридско]], [[Порече]], [[струшко]] и [[демирхисарско]]. Според пописот од 1981 година селото је претежно македонско. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 1981 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонци]]|orange|64.8}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|24.3}} }} Поради силна асимилацијата во наредните пописи Срби станале мнозина во селото. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 2022 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|60.8}} {{Столбен постоток|[[Македонци]]|orange|23.7}} }} === Македонски родови во Јабука === Во селото Јабука се населиле македонски родови од следните области и села во Македонија, населени во периодот од 1946 до 1956 година: '''[[Кривопаланечко]]''' * ''Станковиќи (3 к.)'', доселени од селото [[Баштево]]; ''Јовановски (3 к.), Петровски (1 к.), Трајковски (1 к.) и Додевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Борово]]; ''Ристиќи (1 к.) и Јакимовиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Габар|Габер]]; ''Алексиќи (1 к.), Петровиќи (1 к.), Николиќи (1 к.), Јакимовиќи (1 к.), Атанасовиќи (1 к.) и Јакимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Градец (Кривопаланечко)|Градец]]; Додиќи (1 к.) доселени се од селото [[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци]]; ''Стаменковиќи (2 к.), Стојилковиќи (2 к.), Стојановски (2 к.), Митиќи (2 к.), Димитријевиќи (3 к.), Анѓеловски (2 к.), Петровиќи (1 к.), Коциќи (1 к.), Атанасовиќи (2 к.), Стојовиќи (1 к.) и Спасевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Добровница]]; ''Ѓоргијевски (1 к.), Ѓоргевиќи (1 к.) и Анѓеловиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Дрење]]; ''Велковиќи (1 к.), Давидовски (2 к.) и Арсеновски (2 к.)'' доселени се од селото [[Длабочица (Кривопаланечко)|Длабочица]]; ''Ристиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Дурачка Река]]; ''Јаневски (1 к.) и Ристиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Жидилово]]; ''Додиќи (2 к.), Додиќи (2 к.), Јовчиќи (1 к.), Спасиќи (1 к.), Спасиќи (2 к.), Китановиќи (1 к.), Бујковиќи (2 к.), Стојчиќи (1 к.), Спасиќи (1 к.), Величковиќи (1 к.), Китановиќи (1 к.), Михајловиќи (1 к.), Јовичиќи (4 к.), Цветановиќи (1 к.), Величковиќи (1 к.), Трајковски (2 к.), Митиќи (3 к.) и Петковиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Герман (Кривопаланечко)|Герман]]; ''Митевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Киселица (Кривопаланечко)|Киселица]]; ''Стојановски (1 к.) и Митевски (2 к.)'' доселени се од селото [[Конопница]]; ''Стојановски (1 к.)'' доселени се од селото [[Кркља]]; ''Станојевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Крстов Дол]]; ''Ѓошиќи (7 к.), Величковиќи (3 к.), Величковиќи (2 к.), Димчиќи (2 к.), Стаменковиќи (1 к.), Ристиќи (1 к.), Стојовски (1 к.), Јовановски (4 к.), Спасиќи (4 к.), Филиповиќи (1 к.), Јанковиќи (1 к.), Илиќи (1 к.), Јовановски (2 к.), Стојановиќи (1 к.), Стојковски (2 к.), Цветковиќи (1 к.) и Стојовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Луке]]; ''Стефановиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Мартиница]]; ''Стојановиќи (2 к.), Петровиќи (1 к.), Станоевски (1 к.) и Додиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Метежево]]; ''Додиќи (3 к.), Трајковиќи (2 к.) и Пешиќи (3 к.)'' доселени се од селото [[Нерав]]; ''Јовановиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Пешиќи (2 к.), Димитријевиќи (1 к.), Бојковиќи (3 к.), Величковиќи (1 к.), Станковски (1 к.), Јаќимовиќи (2 к.), Анѓеловиќи (1 к.), Стојановиќи (2 к.), Николиќи (1 к.), Стојановски (1 к.), Анѓеловски (1 к.), Арсиќи (1 к.), Јовановски (4 к.), Николовски (1 к.), Пешиќи (1 к.), Илиќи (2 к.), Арсевски (1 к.) и Митиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Огут]]; ''Цветковиќи (1 к.), Стефановиќи (1 к.), Милковиќи (1 к.), Пешевски (3 к.), Ѓоревски (1 к.), Илиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Стефановиќи (1 к.), Стојевиќи (2 к.), Стоилковиќи (1 к.), Илиќи (2 к.), Спасиќи (2 к.) и Илиевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Осиче (Кривопаланечко)|Осиче]]; ''Цветановиќи (3 к.), Спасевски (4 к.), Трајковски (2 к.), Младеновиќи (1 к.), Симоновиќи (1 к.), Богдановски (2 к.), Николиќи (1 к.), Николовски (3 к.), Трајковиќи (2 к.), Спасиќи (1 к.), Стојановски (1 к.), Петковски (2 к.) и Андон (1 к.)'' доселени се од селото [[Петралица]]; ''Димитриевски (2 к.), Николовски (3 к.), Јаќимовиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Митковски (1 к.), Крстиќи (1 к.), Димитриевски (1 к.) и Станоеви (1 к.)'' доселени се од селото [[Подржи Коњ]]; ''Јаќимовски (1 к.), Младеновски (1 к.), Величковиќи (1 к.), Тоневски (1 к.), Цветановски (3 к.), Ваневски (1 к.), Анѓеловски (1 к.) и Јовановски (2 к.)'' доселени се од селото [[Псача]]; ''Станојевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Узем]]. '''[[Порече]]''' * ''Лешниковци (4 к.), Поповиќи (1 к.), Маркоски (2 к.), Лазарески (2 к.), Танушевци (2 к.), Митрески (2 к.) и Карафилоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бенче]]; ''Ѓурчиноски (2 к.) и Темелко (1 к.)'' доселени се од селото [[Битово]]; ''Алексоски (3 к.)'' доселени се од селото [[Волче]]; ''Стојкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Инче]]; ''Неделковиќи (2 к.), Симјаноски (3 к.), Миновци (1 к.), Тренговци (2 к.), Дамчески (3 к.), Стојоски (1 к.), Николоски (3 к.), Неделкоски (1 к.), Петрески (1 к.) и Кузманоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Звечан]]; ''Здравкоски (2 к.), Коруноски (4 к.), Симјаноски (1 к.) и Стојчески (2 к.)'' доселени се од селото [[Калуѓерец]]; ''Симјаноски (2 к.), Бежоски (1 к.), Ванески (2 к.), Секулоски (1 к.), Огњаноски (1 к.), Деспотоски (2 к.), Диниќи (1 к.), Јовески (2 к.), Стојаноски (1 к.), Маџоски (1 к.), Ставрески (1 к.), Трајаноски (4 к.) и Смилески (2 к.)'' доселени се од селото [[Ковач (село)|Ковач]]; ''Стојкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Косово (Порече)|Косово]]; ''Николоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Крапа]]; ''Стефаноски (2 к.), Мицкоски (2 к.), Смилески (1 к.), Наумоски (1 к.), Костадин (1 к.) и Лазаровци (1 к.)'' доселени се од селата [[Горно Крушје (Порече)|Горно]] и [[Долно Крушје|Долно]] [[Крушје]]; ''Блажески (2 к.), Дуковци (2 к.), Дукоски (1 к.), Столески (2 к.), Дојчиноски (2 к.) и Димејца (1 к.)'' доселени се од селото [[Лупште]]; Јованоски (1 к.), ''Аврамоски (2 к.), Костоски (1 к.) и Конески (1 к.)'' доселени се од селото [[Могилец]]; ''Божовиќи (1 к.) и Миноски (3 к.)'' доселени се од селото [[Рамне (Порече)|Рамне]]; ''Волчески (1 к.), Новески (1 к.), Новески (1 к.) и Коруноски (2 к.)'' доселени се од селото [[Растеш]]; ''Цветановци (1 к.)'' доселени се од селото [[Слатина (Порече)|Слатина]]; ''Арсини (4 к.) и Стојчески (2 к.)'' доселени се од селото [[Сушица (Порече)|Сушица]]; ''Јованоски (3 к.), Илијески (1 к.), Трајаноски (1 к.), Димоски (1 к.), Ванески (2 к.), Симиќи (1 к.) и Лазарески (1 к.)'' доселени се од селото [[Томино Село]]; ''Здравковци (1 к.), Блажески (1 к.) и Крстески (1 к.)'' доселени се од селото [[Тополница (Порече)|Тополница]]; ''Милутин (1 к.)'' доселени се од селото [[Црешнево (Порече)|Црешнево]]. '''[[Струшко]]''' * ''Крстаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Брчево]]; ''Даскалоски (1 к.), Шурбаноски (1 к.), Шекуткоски (1 к.) и Пачески (2 к.)'' доселени се од селото [[Вевчани]]; ''Јованоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Глобочица]]; ''Симоноски (1 к.), Петрески (1 к.), Тримовци (3 к.), Трпчески (1 к.), Геровци (1 к.), Грујоски (1 к.), Стојаноски (1 к.) и Стојкоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Збажди]]; ''Јованоски (3 к.), Стојкоски (2 к.), Милевци (4 к.), Петрески (2 к.) и Трајчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Локов]]; ''Бојкиноски (1 к.) и Голичоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Октиси]]; ''Стевоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Подгорци]]; ''Угриноски (1 к.) и Треноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Присовјани]]; ''Шеќероски (1 к.) и Скрчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Радожда]]; ''Марковци (3 к.) и Мирчески (1 к.)'' доселени се од селото [[’Ржаново (Струшко)|Ржаново]]; ''Нестороски (4 к.), Лекоски (2 к.), Пауноски (1 к.), Јанкулоски (1 к.) и Николески (1 к.)'' доселени се од селото [[Ташмаруништа]]. '''[[Демирхисарско]] и [[Крушевско]]''' * ''Богданоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Арилево]]; ''Андрески (1 к.), Спироски (2 к.), Павлоски (1 к.), Соколоски (1 к.), Ѓоргијоски (1 к.), Станојоски (1 к.), Станојоски 2 (1 к.) и Ѓоргијоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Горно Дивјаци]]; ''Џивџановци (3 к.), Анѓелкоски (1 к.) и Петкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Долно Дивјаци]]; ''Крстески (1 к.), Дојчиноски (2 к.) и Шулески (1 к.)'' доселени се од селото [[Зашле]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Мренога]]; ''Арсеније (1 к.)'' доселени се од селото [[Острилци]]; ''Ѓуроски (1 к.)'' доселени се од селото [[Прибилци]]; ''Вујачоски (1 к.) и Биљаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Пуста Река]]; ''Миајлески (2 к.)'' доселени се од селото [[Радово (Демирхисарско)|Радово]]; ''Деспотоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Растојца]]; ''Грозданоски (2 к.) и Брежески (3 к.)'' доселени се од селото [[Сопотница]]; ''Шурбановци (4 к.)'' доселени се од селото [[Цер (село)|Цер]]. '''[[Преспа]] ([[Општина Ресен]])''' * ''Ефтимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Асамати]]; ''Наумовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Болно]]; ''Добриловски (1 к.) и Ванче (1 к.)'' доселени се од селото [[Долно Дупени]]; ''Качовски (1 к.) и Лазовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Горно Крушје (Ресенско)|Крушје]]; ''Тасевски (1 к.), Милошевски (1 к.), Божиновски (4 к.), Костевски (1 к.) и Ѓоргијовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Лева Река]]; ''Денкини (1 к.), Чулаковски (1 к.), Најдевски (1 к.) и Васил (1 к.)'' доселени се од селото [[Љубојно]]; ''Митревски (1 к.) и Темелковски (1 к.)'' доселени се од селото [[Покрвеник]]. '''[[Кичевско]]''' * ''Илијески (1 к.), Тодороски (1 к.) и Јордан (1 к.)'' доселени се од селото [[Белица (Кичевско)|Белица]]; ''Божиноски (2 к.)'' и уште две семејства доселени се од селото [[Брждани]]; ''Миленкови (1 к.)'' доселени се од селото [[Јудово]]; ''Попоски (3 к.) и Митаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Карбуница]]; ''Шулески (1 к.)'' доселени се од селото [[Мало Црско]]; ''Сиљаноски (2 к.), Јаковчески (1 к.), Дамјаноски (1 к.) и Стојаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Малкоец]]; ''Ристески (2 к.) и Јанакиески (1 к.)'' доселени се од селото [[Раштани (Кичевско)|Раштани]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Русјаци]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Староец]]. '''[[Велешко]]''' * ''Ристовски (1 к.) и Михајловски (1 к.)'' доселени се од селото [[Габровник]]; ''Атанасовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Крајници (село)|Крајници]]; ''Гочевски (1 к.), Јаневски (1 к.), Стојановски (1 к.) и Димитријевски (2 к.)'' доселени се од селото [[Мокрени]]; ''Димовски (1 к.), Маневски (1 к.), Јанковски (1 к.) и Атанасовски (2 к.)'' доселени се од селото [[Ораов Дол]]; '''[[Полошка Котлина|Полог]] ([[Гостиварско]] и [[Тетовско]])''' * ''Миновски (1 к.)'' доселени се од селото [[Блаце (Тетовско)|Блаце]]; Спасеви (2 к.), ''Јанкуловски (1 к.), Поповски (1 к.) и Поповски (3 к.)'' доселени се од селото [[Дуф]]; ''Апостоловски (1 к.), Аврамовски (2 к.), Анѓелковски (1 к.) и Тодоровски (1 к.)'' доселени се од селото [[Милетино]]; ''Серафимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Челопек (Тетовско)|Челопек]]. '''[[Охридско]]''' * ''Симјанови (1 к.)'' доселени се од селото [[Белчишта]]; ''Стојаноски (1 к.), Наумоски (1 к.), Петрески (2 к.), Тасески (1 к.) и Ѓоре (1 к.)'' доселени се од селото [[Завој (село)|Завој]]; ''Гоше (1 к.), Климе (1 к.) и Петре (1 к.)'' доселени се од селото [[Скребатно]]; ''Климе (1 к.)'' доселени се од [[Охрид]]. '''[[Мала Преспа]] (во [[Албанија]])''' * ''Чабриловски (3 к.)'' доселени се од селото [[Глобочани]]; ''Ставревски (4 к.)'' доселени се од селото [[Зрновско]]; ''Наумовски (3 к.) и Томевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Пустец]]. '''[[Тиквеш]] ([[Кавадаречко]], [[Неготинско]] и [[Демиркаписка Клисура|Демиркаписко]])''' * ''Митревски (1 к.), Стојчевски (1 к.), Гроздановски (1 к.) и Ставревски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бошавија|Бошава]]; ''Грно (1 к.)'' доселени се од селото [[Клисура (Демиркаписко)|Клисура]]; ''Николовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Страгово]]; ''Николиќи (1 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]. А таму биле доселени како колонисти од [[Пирот]]; ''Маовски (1 к.)'' доселени се од [[Неготино]]. '''[[Дебарско]] ([[Дебарски Дримкол]])''' * ''Грујоски (3 к.)'' доселени се од селото [[Пискупштина]]; ''Менкоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Јабланица (село)|Јабланица]]; ''Колески (1 к.) и Јовчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Луково (Струшко)|Луково]]. '''[[Гевгелиско]]''' * ''Лешовски (1 к.), Никола (1 к.), Димитрија (1 к.) и Јован (1 к.)'' доселени се од селата [[Ума]] и [[Моин]]. '''[[Кратовско]]''' '''и [[Пробиштипско]]''' * ''Василевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бунеш]]; ''Спасиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Вакуф]]; ''Насковски (2 к.)'' доселени се од селото [[Опила]]; ''Игњатовски (1 к.)'' доселени се од [[Кратово]]. '''[[Маврово и Ростуше|Мавровско и околината]]''' * ''Деспотоски (1 к.) и Тодороски (1 к.)'' доселени се од селото [[Маврово]]; ''Деспотоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Никифорово]]. '''[[Мијачија]]''' *''Петровиќи (1 к.) и Угриноски (1 к.)'' доселени се од [[Галичник]]. Во селото има уште околу 20 семејства кои не си го знаат местото на доселување.<ref>{{Наведена книга|title=О послератном насељавању становништва из НР Македоније у три банатска насеља, Јабука, Качарево и Глогоњ.|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Матица Српска|year=1958|isbn=|location=Нови Сад|pages=}}</ref> == Поврзано == * [[Панчево]] * [[Војводина]] * [[Српски Македонци]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Jabuka}} * [http://www.pancevo.rs/mk/ Портал на градот и општината Панчево] {{mk}} {{Град Панчево}} {{Јужнобанатски округ}} [[Категорија:Населени места во Војводина]] [[Категорија:Панчево]] [[Категорија:Македонци во Србија]] nc7rzaad2fezh6anv0b2migk5ujivqt 5578853 5578852 2026-06-19T10:06:51Z Bjankuloski06 332 5578853 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Јабука | native_name = Јабука | other_name = | image_skyline = Jabuka 2006 003.jpg |pushpin_map1 = Војводина |pushpin_label_position1= |pushpin_map_alt1 = |pushpin_map_caption1= Местоположба на Јабука во Војводина |pushpin_map=Serbia |pushpin_label_position= |pushpin_map_alt= |pushpin_map_caption=Местоположба на Јабука во Србија | imagesize = 300px | image_caption = Месна заедница во Јабука | image_flag = | image_shield = Wappen Jabuka-1-.png | image_map = | mapsize = 320px | map_caption = | settlement_type = Село | coordinates_display = inline, title | coordinates_region = RS | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Земја]] | subdivision_name = {{СРБ}} | subdivision_type1 = [[Административна поделба на Србија|Покраина]] | subdivision_name1 = {{знаме|Војводина}} | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Јужнобанатски Управен Округ|Јужнобанатски]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Панчево]] | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | established_title1 = | established_date1 = | established_title2 = | established_date2 = | area_magnitude = | area_total_sq_mi = | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | total_type = | population_total = 5.650 | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_blank1_title = | population_blank2_title = | population_blank2 = | timezone = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | latd = 44 | latm = 56 | lats =35| latNS = N | longd =20 | longm = 35| longs =35| longEW = E | elevation_footnotes = | elevation_m = 79 | elevation_ft = | postal_code_type = Поштенски број | postal_code = 26201 | area_code = +381(0)13 | website = | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Србија|Рег. таблички]] | blank_info = PA }} '''Јабука''' ({{langx|de|Apfeldorf}}, {{langx|hu|Torontálalmás}}) — село во околината на [[Панчево]], во [[Јужнобанатски Управен Округ|Јужнобанатскиот Управен Округ]], во автономната покраина [[Војводина]], [[Србија]]. Јабука претставува населено место во Србија со најголем удел на [[Македонци]] и нивно важно култуно средиште во Војводина. Населението брои 5.650 жители, од кои 1.339 се Македонци, преселени претежно од [[Кривопаланечко]], заземајќи го местото на иселените [[Германци во Србија|Германци]]. == Демографија == Во Јабука живеат 5.035 полнолетни жители, а просечната старост на населението е 37,9 години (37,0 кај мажите и 38,7 кај жените). Во населбата има 1.807 домаќинства, а просечниот број на членови во домаќинство е 3,41 (попис 2002 година). Кон крајот на Втората светска војна селото е напуштето од страна на најголемиот број жители. Истото по 1945 година е населено со колонизирани жители од Македонија, Босна и Херцеговина, Црна Гора и други места од нова Југославија. Од 500тини семејства во селото, околу 400 од нив имаат потекло од [[Македонија]]. И тоа највеќе од [[кривопаланечко]], а потоа и од [[крушевско]], [[ресенско]]/[[Преспа]], [[охридско]], [[Порече]], [[струшко]] и [[демирхисарско]]. Според пописот од 1981 година селото је претежно македонско. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 1981 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонци]]|orange|64.8}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|24.3}} }} Поради силна асимилацијата во наредните пописи „Србите“ станале мнозинство во селото. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 2022 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|60.8}} {{Столбен постоток|[[Македонци]]|orange|23.7}} }} === Македонски родови во Јабука === Во селото Јабука се населиле македонски родови од следните области и села во Македонија, населени во периодот од 1946 до 1956 година: '''[[Кривопаланечко]]''' * ''Станковиќи (3 к.)'', доселени од селото [[Баштево]]; ''Јовановски (3 к.), Петровски (1 к.), Трајковски (1 к.) и Додевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Борово]]; ''Ристиќи (1 к.) и Јакимовиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Габар|Габер]]; ''Алексиќи (1 к.), Петровиќи (1 к.), Николиќи (1 к.), Јакимовиќи (1 к.), Атанасовиќи (1 к.) и Јакимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Градец (Кривопаланечко)|Градец]]; Додиќи (1 к.) доселени се од селото [[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци]]; ''Стаменковиќи (2 к.), Стојилковиќи (2 к.), Стојановски (2 к.), Митиќи (2 к.), Димитријевиќи (3 к.), Анѓеловски (2 к.), Петровиќи (1 к.), Коциќи (1 к.), Атанасовиќи (2 к.), Стојовиќи (1 к.) и Спасевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Добровница]]; ''Ѓоргијевски (1 к.), Ѓоргевиќи (1 к.) и Анѓеловиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Дрење]]; ''Велковиќи (1 к.), Давидовски (2 к.) и Арсеновски (2 к.)'' доселени се од селото [[Длабочица (Кривопаланечко)|Длабочица]]; ''Ристиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Дурачка Река]]; ''Јаневски (1 к.) и Ристиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Жидилово]]; ''Додиќи (2 к.), Додиќи (2 к.), Јовчиќи (1 к.), Спасиќи (1 к.), Спасиќи (2 к.), Китановиќи (1 к.), Бујковиќи (2 к.), Стојчиќи (1 к.), Спасиќи (1 к.), Величковиќи (1 к.), Китановиќи (1 к.), Михајловиќи (1 к.), Јовичиќи (4 к.), Цветановиќи (1 к.), Величковиќи (1 к.), Трајковски (2 к.), Митиќи (3 к.) и Петковиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Герман (Кривопаланечко)|Герман]]; ''Митевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Киселица (Кривопаланечко)|Киселица]]; ''Стојановски (1 к.) и Митевски (2 к.)'' доселени се од селото [[Конопница]]; ''Стојановски (1 к.)'' доселени се од селото [[Кркља]]; ''Станојевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Крстов Дол]]; ''Ѓошиќи (7 к.), Величковиќи (3 к.), Величковиќи (2 к.), Димчиќи (2 к.), Стаменковиќи (1 к.), Ристиќи (1 к.), Стојовски (1 к.), Јовановски (4 к.), Спасиќи (4 к.), Филиповиќи (1 к.), Јанковиќи (1 к.), Илиќи (1 к.), Јовановски (2 к.), Стојановиќи (1 к.), Стојковски (2 к.), Цветковиќи (1 к.) и Стојовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Луке]]; ''Стефановиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Мартиница]]; ''Стојановиќи (2 к.), Петровиќи (1 к.), Станоевски (1 к.) и Додиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Метежево]]; ''Додиќи (3 к.), Трајковиќи (2 к.) и Пешиќи (3 к.)'' доселени се од селото [[Нерав]]; ''Јовановиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Пешиќи (2 к.), Димитријевиќи (1 к.), Бојковиќи (3 к.), Величковиќи (1 к.), Станковски (1 к.), Јаќимовиќи (2 к.), Анѓеловиќи (1 к.), Стојановиќи (2 к.), Николиќи (1 к.), Стојановски (1 к.), Анѓеловски (1 к.), Арсиќи (1 к.), Јовановски (4 к.), Николовски (1 к.), Пешиќи (1 к.), Илиќи (2 к.), Арсевски (1 к.) и Митиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Огут]]; ''Цветковиќи (1 к.), Стефановиќи (1 к.), Милковиќи (1 к.), Пешевски (3 к.), Ѓоревски (1 к.), Илиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Стефановиќи (1 к.), Стојевиќи (2 к.), Стоилковиќи (1 к.), Илиќи (2 к.), Спасиќи (2 к.) и Илиевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Осиче (Кривопаланечко)|Осиче]]; ''Цветановиќи (3 к.), Спасевски (4 к.), Трајковски (2 к.), Младеновиќи (1 к.), Симоновиќи (1 к.), Богдановски (2 к.), Николиќи (1 к.), Николовски (3 к.), Трајковиќи (2 к.), Спасиќи (1 к.), Стојановски (1 к.), Петковски (2 к.) и Андон (1 к.)'' доселени се од селото [[Петралица]]; ''Димитриевски (2 к.), Николовски (3 к.), Јаќимовиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Митковски (1 к.), Крстиќи (1 к.), Димитриевски (1 к.) и Станоеви (1 к.)'' доселени се од селото [[Подржи Коњ]]; ''Јаќимовски (1 к.), Младеновски (1 к.), Величковиќи (1 к.), Тоневски (1 к.), Цветановски (3 к.), Ваневски (1 к.), Анѓеловски (1 к.) и Јовановски (2 к.)'' доселени се од селото [[Псача]]; ''Станојевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Узем]]. '''[[Порече]]''' * ''Лешниковци (4 к.), Поповиќи (1 к.), Маркоски (2 к.), Лазарески (2 к.), Танушевци (2 к.), Митрески (2 к.) и Карафилоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бенче]]; ''Ѓурчиноски (2 к.) и Темелко (1 к.)'' доселени се од селото [[Битово]]; ''Алексоски (3 к.)'' доселени се од селото [[Волче]]; ''Стојкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Инче]]; ''Неделковиќи (2 к.), Симјаноски (3 к.), Миновци (1 к.), Тренговци (2 к.), Дамчески (3 к.), Стојоски (1 к.), Николоски (3 к.), Неделкоски (1 к.), Петрески (1 к.) и Кузманоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Звечан]]; ''Здравкоски (2 к.), Коруноски (4 к.), Симјаноски (1 к.) и Стојчески (2 к.)'' доселени се од селото [[Калуѓерец]]; ''Симјаноски (2 к.), Бежоски (1 к.), Ванески (2 к.), Секулоски (1 к.), Огњаноски (1 к.), Деспотоски (2 к.), Диниќи (1 к.), Јовески (2 к.), Стојаноски (1 к.), Маџоски (1 к.), Ставрески (1 к.), Трајаноски (4 к.) и Смилески (2 к.)'' доселени се од селото [[Ковач (село)|Ковач]]; ''Стојкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Косово (Порече)|Косово]]; ''Николоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Крапа]]; ''Стефаноски (2 к.), Мицкоски (2 к.), Смилески (1 к.), Наумоски (1 к.), Костадин (1 к.) и Лазаровци (1 к.)'' доселени се од селата [[Горно Крушје (Порече)|Горно]] и [[Долно Крушје|Долно]] [[Крушје]]; ''Блажески (2 к.), Дуковци (2 к.), Дукоски (1 к.), Столески (2 к.), Дојчиноски (2 к.) и Димејца (1 к.)'' доселени се од селото [[Лупште]]; Јованоски (1 к.), ''Аврамоски (2 к.), Костоски (1 к.) и Конески (1 к.)'' доселени се од селото [[Могилец]]; ''Божовиќи (1 к.) и Миноски (3 к.)'' доселени се од селото [[Рамне (Порече)|Рамне]]; ''Волчески (1 к.), Новески (1 к.), Новески (1 к.) и Коруноски (2 к.)'' доселени се од селото [[Растеш]]; ''Цветановци (1 к.)'' доселени се од селото [[Слатина (Порече)|Слатина]]; ''Арсини (4 к.) и Стојчески (2 к.)'' доселени се од селото [[Сушица (Порече)|Сушица]]; ''Јованоски (3 к.), Илијески (1 к.), Трајаноски (1 к.), Димоски (1 к.), Ванески (2 к.), Симиќи (1 к.) и Лазарески (1 к.)'' доселени се од селото [[Томино Село]]; ''Здравковци (1 к.), Блажески (1 к.) и Крстески (1 к.)'' доселени се од селото [[Тополница (Порече)|Тополница]]; ''Милутин (1 к.)'' доселени се од селото [[Црешнево (Порече)|Црешнево]]. '''[[Струшко]]''' * ''Крстаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Брчево]]; ''Даскалоски (1 к.), Шурбаноски (1 к.), Шекуткоски (1 к.) и Пачески (2 к.)'' доселени се од селото [[Вевчани]]; ''Јованоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Глобочица]]; ''Симоноски (1 к.), Петрески (1 к.), Тримовци (3 к.), Трпчески (1 к.), Геровци (1 к.), Грујоски (1 к.), Стојаноски (1 к.) и Стојкоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Збажди]]; ''Јованоски (3 к.), Стојкоски (2 к.), Милевци (4 к.), Петрески (2 к.) и Трајчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Локов]]; ''Бојкиноски (1 к.) и Голичоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Октиси]]; ''Стевоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Подгорци]]; ''Угриноски (1 к.) и Треноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Присовјани]]; ''Шеќероски (1 к.) и Скрчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Радожда]]; ''Марковци (3 к.) и Мирчески (1 к.)'' доселени се од селото [[’Ржаново (Струшко)|Ржаново]]; ''Нестороски (4 к.), Лекоски (2 к.), Пауноски (1 к.), Јанкулоски (1 к.) и Николески (1 к.)'' доселени се од селото [[Ташмаруништа]]. '''[[Демирхисарско]] и [[Крушевско]]''' * ''Богданоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Арилево]]; ''Андрески (1 к.), Спироски (2 к.), Павлоски (1 к.), Соколоски (1 к.), Ѓоргијоски (1 к.), Станојоски (1 к.), Станојоски 2 (1 к.) и Ѓоргијоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Горно Дивјаци]]; ''Џивџановци (3 к.), Анѓелкоски (1 к.) и Петкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Долно Дивјаци]]; ''Крстески (1 к.), Дојчиноски (2 к.) и Шулески (1 к.)'' доселени се од селото [[Зашле]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Мренога]]; ''Арсеније (1 к.)'' доселени се од селото [[Острилци]]; ''Ѓуроски (1 к.)'' доселени се од селото [[Прибилци]]; ''Вујачоски (1 к.) и Биљаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Пуста Река]]; ''Миајлески (2 к.)'' доселени се од селото [[Радово (Демирхисарско)|Радово]]; ''Деспотоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Растојца]]; ''Грозданоски (2 к.) и Брежески (3 к.)'' доселени се од селото [[Сопотница]]; ''Шурбановци (4 к.)'' доселени се од селото [[Цер (село)|Цер]]. '''[[Преспа]] ([[Општина Ресен]])''' * ''Ефтимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Асамати]]; ''Наумовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Болно]]; ''Добриловски (1 к.) и Ванче (1 к.)'' доселени се од селото [[Долно Дупени]]; ''Качовски (1 к.) и Лазовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Горно Крушје (Ресенско)|Крушје]]; ''Тасевски (1 к.), Милошевски (1 к.), Божиновски (4 к.), Костевски (1 к.) и Ѓоргијовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Лева Река]]; ''Денкини (1 к.), Чулаковски (1 к.), Најдевски (1 к.) и Васил (1 к.)'' доселени се од селото [[Љубојно]]; ''Митревски (1 к.) и Темелковски (1 к.)'' доселени се од селото [[Покрвеник]]. '''[[Кичевско]]''' * ''Илијески (1 к.), Тодороски (1 к.) и Јордан (1 к.)'' доселени се од селото [[Белица (Кичевско)|Белица]]; ''Божиноски (2 к.)'' и уште две семејства доселени се од селото [[Брждани]]; ''Миленкови (1 к.)'' доселени се од селото [[Јудово]]; ''Попоски (3 к.) и Митаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Карбуница]]; ''Шулески (1 к.)'' доселени се од селото [[Мало Црско]]; ''Сиљаноски (2 к.), Јаковчески (1 к.), Дамјаноски (1 к.) и Стојаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Малкоец]]; ''Ристески (2 к.) и Јанакиески (1 к.)'' доселени се од селото [[Раштани (Кичевско)|Раштани]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Русјаци]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Староец]]. '''[[Велешко]]''' * ''Ристовски (1 к.) и Михајловски (1 к.)'' доселени се од селото [[Габровник]]; ''Атанасовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Крајници (село)|Крајници]]; ''Гочевски (1 к.), Јаневски (1 к.), Стојановски (1 к.) и Димитријевски (2 к.)'' доселени се од селото [[Мокрени]]; ''Димовски (1 к.), Маневски (1 к.), Јанковски (1 к.) и Атанасовски (2 к.)'' доселени се од селото [[Ораов Дол]]; '''[[Полошка Котлина|Полог]] ([[Гостиварско]] и [[Тетовско]])''' * ''Миновски (1 к.)'' доселени се од селото [[Блаце (Тетовско)|Блаце]]; Спасеви (2 к.), ''Јанкуловски (1 к.), Поповски (1 к.) и Поповски (3 к.)'' доселени се од селото [[Дуф]]; ''Апостоловски (1 к.), Аврамовски (2 к.), Анѓелковски (1 к.) и Тодоровски (1 к.)'' доселени се од селото [[Милетино]]; ''Серафимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Челопек (Тетовско)|Челопек]]. '''[[Охридско]]''' * ''Симјанови (1 к.)'' доселени се од селото [[Белчишта]]; ''Стојаноски (1 к.), Наумоски (1 к.), Петрески (2 к.), Тасески (1 к.) и Ѓоре (1 к.)'' доселени се од селото [[Завој (село)|Завој]]; ''Гоше (1 к.), Климе (1 к.) и Петре (1 к.)'' доселени се од селото [[Скребатно]]; ''Климе (1 к.)'' доселени се од [[Охрид]]. '''[[Мала Преспа]] (во [[Албанија]])''' * ''Чабриловски (3 к.)'' доселени се од селото [[Глобочани]]; ''Ставревски (4 к.)'' доселени се од селото [[Зрновско]]; ''Наумовски (3 к.) и Томевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Пустец]]. '''[[Тиквеш]] ([[Кавадаречко]], [[Неготинско]] и [[Демиркаписка Клисура|Демиркаписко]])''' * ''Митревски (1 к.), Стојчевски (1 к.), Гроздановски (1 к.) и Ставревски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бошавија|Бошава]]; ''Грно (1 к.)'' доселени се од селото [[Клисура (Демиркаписко)|Клисура]]; ''Николовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Страгово]]; ''Николиќи (1 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]. А таму биле доселени како колонисти од [[Пирот]]; ''Маовски (1 к.)'' доселени се од [[Неготино]]. '''[[Дебарско]] ([[Дебарски Дримкол]])''' * ''Грујоски (3 к.)'' доселени се од селото [[Пискупштина]]; ''Менкоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Јабланица (село)|Јабланица]]; ''Колески (1 к.) и Јовчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Луково (Струшко)|Луково]]. '''[[Гевгелиско]]''' * ''Лешовски (1 к.), Никола (1 к.), Димитрија (1 к.) и Јован (1 к.)'' доселени се од селата [[Ума]] и [[Моин]]. '''[[Кратовско]]''' '''и [[Пробиштипско]]''' * ''Василевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бунеш]]; ''Спасиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Вакуф]]; ''Насковски (2 к.)'' доселени се од селото [[Опила]]; ''Игњатовски (1 к.)'' доселени се од [[Кратово]]. '''[[Маврово и Ростуше|Мавровско и околината]]''' * ''Деспотоски (1 к.) и Тодороски (1 к.)'' доселени се од селото [[Маврово]]; ''Деспотоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Никифорово]]. '''[[Мијачија]]''' *''Петровиќи (1 к.) и Угриноски (1 к.)'' доселени се од [[Галичник]]. Во селото има уште околу 20 семејства кои не си го знаат местото на доселување.<ref>{{Наведена книга|title=О послератном насељавању становништва из НР Македоније у три банатска насеља, Јабука, Качарево и Глогоњ.|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Матица Српска|year=1958|isbn=|location=Нови Сад|pages=}}</ref> == Поврзано == * [[Панчево]] * [[Војводина]] * [[Српски Македонци]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Jabuka}} * [http://www.pancevo.rs/mk/ Портал на градот и општината Панчево] {{mk}} {{Град Панчево}} {{Јужнобанатски округ}} [[Категорија:Населени места во Војводина]] [[Категорија:Панчево]] [[Категорија:Македонци во Србија]] a0fyxk521fiakdyzrv9ys4177c21oue 5578854 5578853 2026-06-19T10:07:49Z Bjankuloski06 332 5578854 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Јабука | native_name = Јабука | other_name = | image_skyline = Jabuka 2006 003.jpg |pushpin_map1 = Војводина |pushpin_label_position1= |pushpin_map_alt1 = |pushpin_map_caption1= Местоположба на Јабука во Војводина |pushpin_map=Serbia |pushpin_label_position= |pushpin_map_alt= |pushpin_map_caption=Местоположба на Јабука во Србија | imagesize = 300px | image_caption = Месна заедница во Јабука | image_flag = | image_shield = Wappen Jabuka-1-.png | image_map = | mapsize = 320px | map_caption = | settlement_type = Село | coordinates_display = inline, title | coordinates_region = RS | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Земја]] | subdivision_name = {{СРБ}} | subdivision_type1 = [[Административна поделба на Србија|Покраина]] | subdivision_name1 = {{знаме|Војводина}} | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Јужнобанатски Управен Округ|Јужнобанатски]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Панчево]] | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | established_title1 = | established_date1 = | established_title2 = | established_date2 = | area_magnitude = | area_total_sq_mi = | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | total_type = | population_total = 5.650 | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_blank1_title = | population_blank2_title = | population_blank2 = | timezone = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | latd = 44 | latm = 56 | lats =35| latNS = N | longd =20 | longm = 35| longs =35| longEW = E | elevation_footnotes = | elevation_m = 79 | elevation_ft = | postal_code_type = Поштенски број | postal_code = 26201 | area_code = +381(0)13 | website = | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Србија|Рег. таблички]] | blank_info = PA }} '''Јабука''' ({{langx|de|Apfeldorf}}, {{langx|hu|Torontálalmás}}) — село во околината на [[Панчево]], во [[Јужнобанатски Управен Округ|Јужнобанатскиот Управен Округ]], во автономната покраина [[Војводина]], [[Србија]]. Јабука претставува населено место во Србија со најголем удел на [[Македонци]] и нивно важно култуно средиште во Војводина. Населението брои 5.650 жители, од кои 1.339 се Македонци, преселени претежно од [[Кривопаланечко]], заземајќи го местото на иселените [[Германци во Србија|Германци]]. == Демографија == Во Јабука живеат 5.035 полнолетни жители, а просечната старост на населението е 37,9 години (37,0 кај мажите и 38,7 кај жените). Во населбата има 1.807 домаќинства, а просечниот број на членови во домаќинство е 3,41 (попис 2002 година). Кон крајот на Втората светска војна селото е напуштето од страна на најголемиот број жители. Истото по 1945 година е населено со колонизирани жители од Македонија, Босна и Херцеговина, Црна Гора и други места од нова Југославија. Од 500-тини семејства во селото, околу 400 од нив имаат потекло од [[Македонија]]. И тоа највеќе од [[Кривопаланечко]], а потоа и од [[Крушевско]], [[Ресенско]]/[[Преспа]], [[Охридско]], [[Порече]], [[Струшко]] и [[Демирхисарско]]. Според пописот од 1981 година селото је претежно македонско. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 1981 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонци]]|orange|64.8}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|24.3}} }} Поради силна асимилацијата, во наредните пописи мнозинството жители се изјасниле како „Срби“. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 2022 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|60.8}} {{Столбен постоток|[[Македонци]]|orange|23.7}} }} === Македонски родови во Јабука === Во селото Јабука се населиле македонски родови од следните области и села во Македонија, населени во периодот од 1946 до 1956 година: '''[[Кривопаланечко]]''' * ''Станковиќи (3 к.)'', доселени од селото [[Баштево]]; ''Јовановски (3 к.), Петровски (1 к.), Трајковски (1 к.) и Додевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Борово]]; ''Ристиќи (1 к.) и Јакимовиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Габар|Габер]]; ''Алексиќи (1 к.), Петровиќи (1 к.), Николиќи (1 к.), Јакимовиќи (1 к.), Атанасовиќи (1 к.) и Јакимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Градец (Кривопаланечко)|Градец]]; Додиќи (1 к.) доселени се од селото [[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци]]; ''Стаменковиќи (2 к.), Стојилковиќи (2 к.), Стојановски (2 к.), Митиќи (2 к.), Димитријевиќи (3 к.), Анѓеловски (2 к.), Петровиќи (1 к.), Коциќи (1 к.), Атанасовиќи (2 к.), Стојовиќи (1 к.) и Спасевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Добровница]]; ''Ѓоргијевски (1 к.), Ѓоргевиќи (1 к.) и Анѓеловиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Дрење]]; ''Велковиќи (1 к.), Давидовски (2 к.) и Арсеновски (2 к.)'' доселени се од селото [[Длабочица (Кривопаланечко)|Длабочица]]; ''Ристиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Дурачка Река]]; ''Јаневски (1 к.) и Ристиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Жидилово]]; ''Додиќи (2 к.), Додиќи (2 к.), Јовчиќи (1 к.), Спасиќи (1 к.), Спасиќи (2 к.), Китановиќи (1 к.), Бујковиќи (2 к.), Стојчиќи (1 к.), Спасиќи (1 к.), Величковиќи (1 к.), Китановиќи (1 к.), Михајловиќи (1 к.), Јовичиќи (4 к.), Цветановиќи (1 к.), Величковиќи (1 к.), Трајковски (2 к.), Митиќи (3 к.) и Петковиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Герман (Кривопаланечко)|Герман]]; ''Митевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Киселица (Кривопаланечко)|Киселица]]; ''Стојановски (1 к.) и Митевски (2 к.)'' доселени се од селото [[Конопница]]; ''Стојановски (1 к.)'' доселени се од селото [[Кркља]]; ''Станојевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Крстов Дол]]; ''Ѓошиќи (7 к.), Величковиќи (3 к.), Величковиќи (2 к.), Димчиќи (2 к.), Стаменковиќи (1 к.), Ристиќи (1 к.), Стојовски (1 к.), Јовановски (4 к.), Спасиќи (4 к.), Филиповиќи (1 к.), Јанковиќи (1 к.), Илиќи (1 к.), Јовановски (2 к.), Стојановиќи (1 к.), Стојковски (2 к.), Цветковиќи (1 к.) и Стојовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Луке]]; ''Стефановиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Мартиница]]; ''Стојановиќи (2 к.), Петровиќи (1 к.), Станоевски (1 к.) и Додиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Метежево]]; ''Додиќи (3 к.), Трајковиќи (2 к.) и Пешиќи (3 к.)'' доселени се од селото [[Нерав]]; ''Јовановиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Пешиќи (2 к.), Димитријевиќи (1 к.), Бојковиќи (3 к.), Величковиќи (1 к.), Станковски (1 к.), Јаќимовиќи (2 к.), Анѓеловиќи (1 к.), Стојановиќи (2 к.), Николиќи (1 к.), Стојановски (1 к.), Анѓеловски (1 к.), Арсиќи (1 к.), Јовановски (4 к.), Николовски (1 к.), Пешиќи (1 к.), Илиќи (2 к.), Арсевски (1 к.) и Митиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Огут]]; ''Цветковиќи (1 к.), Стефановиќи (1 к.), Милковиќи (1 к.), Пешевски (3 к.), Ѓоревски (1 к.), Илиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Стефановиќи (1 к.), Стојевиќи (2 к.), Стоилковиќи (1 к.), Илиќи (2 к.), Спасиќи (2 к.) и Илиевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Осиче (Кривопаланечко)|Осиче]]; ''Цветановиќи (3 к.), Спасевски (4 к.), Трајковски (2 к.), Младеновиќи (1 к.), Симоновиќи (1 к.), Богдановски (2 к.), Николиќи (1 к.), Николовски (3 к.), Трајковиќи (2 к.), Спасиќи (1 к.), Стојановски (1 к.), Петковски (2 к.) и Андон (1 к.)'' доселени се од селото [[Петралица]]; ''Димитриевски (2 к.), Николовски (3 к.), Јаќимовиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Митковски (1 к.), Крстиќи (1 к.), Димитриевски (1 к.) и Станоеви (1 к.)'' доселени се од селото [[Подржи Коњ]]; ''Јаќимовски (1 к.), Младеновски (1 к.), Величковиќи (1 к.), Тоневски (1 к.), Цветановски (3 к.), Ваневски (1 к.), Анѓеловски (1 к.) и Јовановски (2 к.)'' доселени се од селото [[Псача]]; ''Станојевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Узем]]. '''[[Порече]]''' * ''Лешниковци (4 к.), Поповиќи (1 к.), Маркоски (2 к.), Лазарески (2 к.), Танушевци (2 к.), Митрески (2 к.) и Карафилоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бенче]]; ''Ѓурчиноски (2 к.) и Темелко (1 к.)'' доселени се од селото [[Битово]]; ''Алексоски (3 к.)'' доселени се од селото [[Волче]]; ''Стојкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Инче]]; ''Неделковиќи (2 к.), Симјаноски (3 к.), Миновци (1 к.), Тренговци (2 к.), Дамчески (3 к.), Стојоски (1 к.), Николоски (3 к.), Неделкоски (1 к.), Петрески (1 к.) и Кузманоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Звечан]]; ''Здравкоски (2 к.), Коруноски (4 к.), Симјаноски (1 к.) и Стојчески (2 к.)'' доселени се од селото [[Калуѓерец]]; ''Симјаноски (2 к.), Бежоски (1 к.), Ванески (2 к.), Секулоски (1 к.), Огњаноски (1 к.), Деспотоски (2 к.), Диниќи (1 к.), Јовески (2 к.), Стојаноски (1 к.), Маџоски (1 к.), Ставрески (1 к.), Трајаноски (4 к.) и Смилески (2 к.)'' доселени се од селото [[Ковач (село)|Ковач]]; ''Стојкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Косово (Порече)|Косово]]; ''Николоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Крапа]]; ''Стефаноски (2 к.), Мицкоски (2 к.), Смилески (1 к.), Наумоски (1 к.), Костадин (1 к.) и Лазаровци (1 к.)'' доселени се од селата [[Горно Крушје (Порече)|Горно]] и [[Долно Крушје|Долно]] [[Крушје]]; ''Блажески (2 к.), Дуковци (2 к.), Дукоски (1 к.), Столески (2 к.), Дојчиноски (2 к.) и Димејца (1 к.)'' доселени се од селото [[Лупште]]; Јованоски (1 к.), ''Аврамоски (2 к.), Костоски (1 к.) и Конески (1 к.)'' доселени се од селото [[Могилец]]; ''Божовиќи (1 к.) и Миноски (3 к.)'' доселени се од селото [[Рамне (Порече)|Рамне]]; ''Волчески (1 к.), Новески (1 к.), Новески (1 к.) и Коруноски (2 к.)'' доселени се од селото [[Растеш]]; ''Цветановци (1 к.)'' доселени се од селото [[Слатина (Порече)|Слатина]]; ''Арсини (4 к.) и Стојчески (2 к.)'' доселени се од селото [[Сушица (Порече)|Сушица]]; ''Јованоски (3 к.), Илијески (1 к.), Трајаноски (1 к.), Димоски (1 к.), Ванески (2 к.), Симиќи (1 к.) и Лазарески (1 к.)'' доселени се од селото [[Томино Село]]; ''Здравковци (1 к.), Блажески (1 к.) и Крстески (1 к.)'' доселени се од селото [[Тополница (Порече)|Тополница]]; ''Милутин (1 к.)'' доселени се од селото [[Црешнево (Порече)|Црешнево]]. '''[[Струшко]]''' * ''Крстаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Брчево]]; ''Даскалоски (1 к.), Шурбаноски (1 к.), Шекуткоски (1 к.) и Пачески (2 к.)'' доселени се од селото [[Вевчани]]; ''Јованоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Глобочица]]; ''Симоноски (1 к.), Петрески (1 к.), Тримовци (3 к.), Трпчески (1 к.), Геровци (1 к.), Грујоски (1 к.), Стојаноски (1 к.) и Стојкоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Збажди]]; ''Јованоски (3 к.), Стојкоски (2 к.), Милевци (4 к.), Петрески (2 к.) и Трајчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Локов]]; ''Бојкиноски (1 к.) и Голичоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Октиси]]; ''Стевоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Подгорци]]; ''Угриноски (1 к.) и Треноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Присовјани]]; ''Шеќероски (1 к.) и Скрчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Радожда]]; ''Марковци (3 к.) и Мирчески (1 к.)'' доселени се од селото [[’Ржаново (Струшко)|Ржаново]]; ''Нестороски (4 к.), Лекоски (2 к.), Пауноски (1 к.), Јанкулоски (1 к.) и Николески (1 к.)'' доселени се од селото [[Ташмаруништа]]. '''[[Демирхисарско]] и [[Крушевско]]''' * ''Богданоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Арилево]]; ''Андрески (1 к.), Спироски (2 к.), Павлоски (1 к.), Соколоски (1 к.), Ѓоргијоски (1 к.), Станојоски (1 к.), Станојоски 2 (1 к.) и Ѓоргијоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Горно Дивјаци]]; ''Џивџановци (3 к.), Анѓелкоски (1 к.) и Петкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Долно Дивјаци]]; ''Крстески (1 к.), Дојчиноски (2 к.) и Шулески (1 к.)'' доселени се од селото [[Зашле]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Мренога]]; ''Арсеније (1 к.)'' доселени се од селото [[Острилци]]; ''Ѓуроски (1 к.)'' доселени се од селото [[Прибилци]]; ''Вујачоски (1 к.) и Биљаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Пуста Река]]; ''Миајлески (2 к.)'' доселени се од селото [[Радово (Демирхисарско)|Радово]]; ''Деспотоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Растојца]]; ''Грозданоски (2 к.) и Брежески (3 к.)'' доселени се од селото [[Сопотница]]; ''Шурбановци (4 к.)'' доселени се од селото [[Цер (село)|Цер]]. '''[[Преспа]] ([[Општина Ресен]])''' * ''Ефтимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Асамати]]; ''Наумовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Болно]]; ''Добриловски (1 к.) и Ванче (1 к.)'' доселени се од селото [[Долно Дупени]]; ''Качовски (1 к.) и Лазовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Горно Крушје (Ресенско)|Крушје]]; ''Тасевски (1 к.), Милошевски (1 к.), Божиновски (4 к.), Костевски (1 к.) и Ѓоргијовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Лева Река]]; ''Денкини (1 к.), Чулаковски (1 к.), Најдевски (1 к.) и Васил (1 к.)'' доселени се од селото [[Љубојно]]; ''Митревски (1 к.) и Темелковски (1 к.)'' доселени се од селото [[Покрвеник]]. '''[[Кичевско]]''' * ''Илијески (1 к.), Тодороски (1 к.) и Јордан (1 к.)'' доселени се од селото [[Белица (Кичевско)|Белица]]; ''Божиноски (2 к.)'' и уште две семејства доселени се од селото [[Брждани]]; ''Миленкови (1 к.)'' доселени се од селото [[Јудово]]; ''Попоски (3 к.) и Митаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Карбуница]]; ''Шулески (1 к.)'' доселени се од селото [[Мало Црско]]; ''Сиљаноски (2 к.), Јаковчески (1 к.), Дамјаноски (1 к.) и Стојаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Малкоец]]; ''Ристески (2 к.) и Јанакиески (1 к.)'' доселени се од селото [[Раштани (Кичевско)|Раштани]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Русјаци]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Староец]]. '''[[Велешко]]''' * ''Ристовски (1 к.) и Михајловски (1 к.)'' доселени се од селото [[Габровник]]; ''Атанасовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Крајници (село)|Крајници]]; ''Гочевски (1 к.), Јаневски (1 к.), Стојановски (1 к.) и Димитријевски (2 к.)'' доселени се од селото [[Мокрени]]; ''Димовски (1 к.), Маневски (1 к.), Јанковски (1 к.) и Атанасовски (2 к.)'' доселени се од селото [[Ораов Дол]]; '''[[Полошка Котлина|Полог]] ([[Гостиварско]] и [[Тетовско]])''' * ''Миновски (1 к.)'' доселени се од селото [[Блаце (Тетовско)|Блаце]]; Спасеви (2 к.), ''Јанкуловски (1 к.), Поповски (1 к.) и Поповски (3 к.)'' доселени се од селото [[Дуф]]; ''Апостоловски (1 к.), Аврамовски (2 к.), Анѓелковски (1 к.) и Тодоровски (1 к.)'' доселени се од селото [[Милетино]]; ''Серафимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Челопек (Тетовско)|Челопек]]. '''[[Охридско]]''' * ''Симјанови (1 к.)'' доселени се од селото [[Белчишта]]; ''Стојаноски (1 к.), Наумоски (1 к.), Петрески (2 к.), Тасески (1 к.) и Ѓоре (1 к.)'' доселени се од селото [[Завој (село)|Завој]]; ''Гоше (1 к.), Климе (1 к.) и Петре (1 к.)'' доселени се од селото [[Скребатно]]; ''Климе (1 к.)'' доселени се од [[Охрид]]. '''[[Мала Преспа]] (во [[Албанија]])''' * ''Чабриловски (3 к.)'' доселени се од селото [[Глобочани]]; ''Ставревски (4 к.)'' доселени се од селото [[Зрновско]]; ''Наумовски (3 к.) и Томевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Пустец]]. '''[[Тиквеш]] ([[Кавадаречко]], [[Неготинско]] и [[Демиркаписка Клисура|Демиркаписко]])''' * ''Митревски (1 к.), Стојчевски (1 к.), Гроздановски (1 к.) и Ставревски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бошавија|Бошава]]; ''Грно (1 к.)'' доселени се од селото [[Клисура (Демиркаписко)|Клисура]]; ''Николовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Страгово]]; ''Николиќи (1 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]. А таму биле доселени како колонисти од [[Пирот]]; ''Маовски (1 к.)'' доселени се од [[Неготино]]. '''[[Дебарско]] ([[Дебарски Дримкол]])''' * ''Грујоски (3 к.)'' доселени се од селото [[Пискупштина]]; ''Менкоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Јабланица (село)|Јабланица]]; ''Колески (1 к.) и Јовчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Луково (Струшко)|Луково]]. '''[[Гевгелиско]]''' * ''Лешовски (1 к.), Никола (1 к.), Димитрија (1 к.) и Јован (1 к.)'' доселени се од селата [[Ума]] и [[Моин]]. '''[[Кратовско]]''' '''и [[Пробиштипско]]''' * ''Василевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бунеш]]; ''Спасиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Вакуф]]; ''Насковски (2 к.)'' доселени се од селото [[Опила]]; ''Игњатовски (1 к.)'' доселени се од [[Кратово]]. '''[[Маврово и Ростуше|Мавровско и околината]]''' * ''Деспотоски (1 к.) и Тодороски (1 к.)'' доселени се од селото [[Маврово]]; ''Деспотоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Никифорово]]. '''[[Мијачија]]''' *''Петровиќи (1 к.) и Угриноски (1 к.)'' доселени се од [[Галичник]]. Во селото има уште околу 20 семејства кои не си го знаат местото на доселување.<ref>{{Наведена книга|title=О послератном насељавању становништва из НР Македоније у три банатска насеља, Јабука, Качарево и Глогоњ.|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Матица Српска|year=1958|isbn=|location=Нови Сад|pages=}}</ref> == Поврзано == * [[Панчево]] * [[Војводина]] * [[Српски Македонци]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Jabuka}} * [http://www.pancevo.rs/mk/ Портал на градот и општината Панчево] {{mk}} {{Град Панчево}} {{Јужнобанатски округ}} [[Категорија:Населени места во Војводина]] [[Категорија:Панчево]] [[Категорија:Македонци во Србија]] ph3lvylr7kgxi4n6nzl3vcolq5h3n8h 5578855 5578854 2026-06-19T10:08:07Z Bjankuloski06 332 /* Демографија */ 5578855 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Јабука | native_name = Јабука | other_name = | image_skyline = Jabuka 2006 003.jpg |pushpin_map1 = Војводина |pushpin_label_position1= |pushpin_map_alt1 = |pushpin_map_caption1= Местоположба на Јабука во Војводина |pushpin_map=Serbia |pushpin_label_position= |pushpin_map_alt= |pushpin_map_caption=Местоположба на Јабука во Србија | imagesize = 300px | image_caption = Месна заедница во Јабука | image_flag = | image_shield = Wappen Jabuka-1-.png | image_map = | mapsize = 320px | map_caption = | settlement_type = Село | coordinates_display = inline, title | coordinates_region = RS | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Земја]] | subdivision_name = {{СРБ}} | subdivision_type1 = [[Административна поделба на Србија|Покраина]] | subdivision_name1 = {{знаме|Војводина}} | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Јужнобанатски Управен Округ|Јужнобанатски]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Панчево]] | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | established_title1 = | established_date1 = | established_title2 = | established_date2 = | area_magnitude = | area_total_sq_mi = | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | total_type = | population_total = 5.650 | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_blank1_title = | population_blank2_title = | population_blank2 = | timezone = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | latd = 44 | latm = 56 | lats =35| latNS = N | longd =20 | longm = 35| longs =35| longEW = E | elevation_footnotes = | elevation_m = 79 | elevation_ft = | postal_code_type = Поштенски број | postal_code = 26201 | area_code = +381(0)13 | website = | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Србија|Рег. таблички]] | blank_info = PA }} '''Јабука''' ({{langx|de|Apfeldorf}}, {{langx|hu|Torontálalmás}}) — село во околината на [[Панчево]], во [[Јужнобанатски Управен Округ|Јужнобанатскиот Управен Округ]], во автономната покраина [[Војводина]], [[Србија]]. Јабука претставува населено место во Србија со најголем удел на [[Македонци]] и нивно важно култуно средиште во Војводина. Населението брои 5.650 жители, од кои 1.339 се Македонци, преселени претежно од [[Кривопаланечко]], заземајќи го местото на иселените [[Германци во Србија|Германци]]. == Демографија == Во Јабука живеат 5.035 полнолетни жители, а просечната старост на населението е 37,9 години (37,0 кај мажите и 38,7 кај жените). Во населбата има 1.807 домаќинства, а просечниот број на членови во домаќинство е 3,41 (попис 2002 година). Кон крајот на Втората светска војна селото е напуштето од страна на најголемиот број жители. Истото по 1945 година е населено со колонизирани жители од Македонија, Босна и Херцеговина, Црна Гора и други места од нова Југославија. Од 500-тини семејства во селото, околу 400 од нив имаат потекло од [[Македонија]]. И тоа највеќе од [[Кривопаланечко]], а потоа и од [[Крушевско]], [[Ресенско]]/[[Преспа]], [[Охридско]], [[Порече]], [[Струшко]] и [[Демирхисарско]]. Според пописот од 1981 година селото је претежно македонско. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 1981 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонци]]|orange|64.8}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|24.3}} }} Поради силна асимилацијата, во наредните пописи голем број жители се изјасниле како „Срби“. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 2022 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|60.8}} {{Столбен постоток|[[Македонци]]|orange|23.7}} }} === Македонски родови во Јабука === Во селото Јабука се населиле македонски родови од следните области и села во Македонија, населени во периодот од 1946 до 1956 година: '''[[Кривопаланечко]]''' * ''Станковиќи (3 к.)'', доселени од селото [[Баштево]]; ''Јовановски (3 к.), Петровски (1 к.), Трајковски (1 к.) и Додевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Борово]]; ''Ристиќи (1 к.) и Јакимовиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Габар|Габер]]; ''Алексиќи (1 к.), Петровиќи (1 к.), Николиќи (1 к.), Јакимовиќи (1 к.), Атанасовиќи (1 к.) и Јакимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Градец (Кривопаланечко)|Градец]]; Додиќи (1 к.) доселени се од селото [[Гулинци (Кривопаланечко)|Гулинци]]; ''Стаменковиќи (2 к.), Стојилковиќи (2 к.), Стојановски (2 к.), Митиќи (2 к.), Димитријевиќи (3 к.), Анѓеловски (2 к.), Петровиќи (1 к.), Коциќи (1 к.), Атанасовиќи (2 к.), Стојовиќи (1 к.) и Спасевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Добровница]]; ''Ѓоргијевски (1 к.), Ѓоргевиќи (1 к.) и Анѓеловиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Дрење]]; ''Велковиќи (1 к.), Давидовски (2 к.) и Арсеновски (2 к.)'' доселени се од селото [[Длабочица (Кривопаланечко)|Длабочица]]; ''Ристиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Дурачка Река]]; ''Јаневски (1 к.) и Ристиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Жидилово]]; ''Додиќи (2 к.), Додиќи (2 к.), Јовчиќи (1 к.), Спасиќи (1 к.), Спасиќи (2 к.), Китановиќи (1 к.), Бујковиќи (2 к.), Стојчиќи (1 к.), Спасиќи (1 к.), Величковиќи (1 к.), Китановиќи (1 к.), Михајловиќи (1 к.), Јовичиќи (4 к.), Цветановиќи (1 к.), Величковиќи (1 к.), Трајковски (2 к.), Митиќи (3 к.) и Петковиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Герман (Кривопаланечко)|Герман]]; ''Митевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Киселица (Кривопаланечко)|Киселица]]; ''Стојановски (1 к.) и Митевски (2 к.)'' доселени се од селото [[Конопница]]; ''Стојановски (1 к.)'' доселени се од селото [[Кркља]]; ''Станојевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Крстов Дол]]; ''Ѓошиќи (7 к.), Величковиќи (3 к.), Величковиќи (2 к.), Димчиќи (2 к.), Стаменковиќи (1 к.), Ристиќи (1 к.), Стојовски (1 к.), Јовановски (4 к.), Спасиќи (4 к.), Филиповиќи (1 к.), Јанковиќи (1 к.), Илиќи (1 к.), Јовановски (2 к.), Стојановиќи (1 к.), Стојковски (2 к.), Цветковиќи (1 к.) и Стојовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Луке]]; ''Стефановиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Мартиница]]; ''Стојановиќи (2 к.), Петровиќи (1 к.), Станоевски (1 к.) и Додиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Метежево]]; ''Додиќи (3 к.), Трајковиќи (2 к.) и Пешиќи (3 к.)'' доселени се од селото [[Нерав]]; ''Јовановиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Пешиќи (2 к.), Димитријевиќи (1 к.), Бојковиќи (3 к.), Величковиќи (1 к.), Станковски (1 к.), Јаќимовиќи (2 к.), Анѓеловиќи (1 к.), Стојановиќи (2 к.), Николиќи (1 к.), Стојановски (1 к.), Анѓеловски (1 к.), Арсиќи (1 к.), Јовановски (4 к.), Николовски (1 к.), Пешиќи (1 к.), Илиќи (2 к.), Арсевски (1 к.) и Митиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Огут]]; ''Цветковиќи (1 к.), Стефановиќи (1 к.), Милковиќи (1 к.), Пешевски (3 к.), Ѓоревски (1 к.), Илиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Стефановиќи (1 к.), Стојевиќи (2 к.), Стоилковиќи (1 к.), Илиќи (2 к.), Спасиќи (2 к.) и Илиевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Осиче (Кривопаланечко)|Осиче]]; ''Цветановиќи (3 к.), Спасевски (4 к.), Трајковски (2 к.), Младеновиќи (1 к.), Симоновиќи (1 к.), Богдановски (2 к.), Николиќи (1 к.), Николовски (3 к.), Трајковиќи (2 к.), Спасиќи (1 к.), Стојановски (1 к.), Петковски (2 к.) и Андон (1 к.)'' доселени се од селото [[Петралица]]; ''Димитриевски (2 к.), Николовски (3 к.), Јаќимовиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Митковски (1 к.), Крстиќи (1 к.), Димитриевски (1 к.) и Станоеви (1 к.)'' доселени се од селото [[Подржи Коњ]]; ''Јаќимовски (1 к.), Младеновски (1 к.), Величковиќи (1 к.), Тоневски (1 к.), Цветановски (3 к.), Ваневски (1 к.), Анѓеловски (1 к.) и Јовановски (2 к.)'' доселени се од селото [[Псача]]; ''Станојевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Узем]]. '''[[Порече]]''' * ''Лешниковци (4 к.), Поповиќи (1 к.), Маркоски (2 к.), Лазарески (2 к.), Танушевци (2 к.), Митрески (2 к.) и Карафилоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бенче]]; ''Ѓурчиноски (2 к.) и Темелко (1 к.)'' доселени се од селото [[Битово]]; ''Алексоски (3 к.)'' доселени се од селото [[Волче]]; ''Стојкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Инче]]; ''Неделковиќи (2 к.), Симјаноски (3 к.), Миновци (1 к.), Тренговци (2 к.), Дамчески (3 к.), Стојоски (1 к.), Николоски (3 к.), Неделкоски (1 к.), Петрески (1 к.) и Кузманоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Звечан]]; ''Здравкоски (2 к.), Коруноски (4 к.), Симјаноски (1 к.) и Стојчески (2 к.)'' доселени се од селото [[Калуѓерец]]; ''Симјаноски (2 к.), Бежоски (1 к.), Ванески (2 к.), Секулоски (1 к.), Огњаноски (1 к.), Деспотоски (2 к.), Диниќи (1 к.), Јовески (2 к.), Стојаноски (1 к.), Маџоски (1 к.), Ставрески (1 к.), Трајаноски (4 к.) и Смилески (2 к.)'' доселени се од селото [[Ковач (село)|Ковач]]; ''Стојкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Косово (Порече)|Косово]]; ''Николоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Крапа]]; ''Стефаноски (2 к.), Мицкоски (2 к.), Смилески (1 к.), Наумоски (1 к.), Костадин (1 к.) и Лазаровци (1 к.)'' доселени се од селата [[Горно Крушје (Порече)|Горно]] и [[Долно Крушје|Долно]] [[Крушје]]; ''Блажески (2 к.), Дуковци (2 к.), Дукоски (1 к.), Столески (2 к.), Дојчиноски (2 к.) и Димејца (1 к.)'' доселени се од селото [[Лупште]]; Јованоски (1 к.), ''Аврамоски (2 к.), Костоски (1 к.) и Конески (1 к.)'' доселени се од селото [[Могилец]]; ''Божовиќи (1 к.) и Миноски (3 к.)'' доселени се од селото [[Рамне (Порече)|Рамне]]; ''Волчески (1 к.), Новески (1 к.), Новески (1 к.) и Коруноски (2 к.)'' доселени се од селото [[Растеш]]; ''Цветановци (1 к.)'' доселени се од селото [[Слатина (Порече)|Слатина]]; ''Арсини (4 к.) и Стојчески (2 к.)'' доселени се од селото [[Сушица (Порече)|Сушица]]; ''Јованоски (3 к.), Илијески (1 к.), Трајаноски (1 к.), Димоски (1 к.), Ванески (2 к.), Симиќи (1 к.) и Лазарески (1 к.)'' доселени се од селото [[Томино Село]]; ''Здравковци (1 к.), Блажески (1 к.) и Крстески (1 к.)'' доселени се од селото [[Тополница (Порече)|Тополница]]; ''Милутин (1 к.)'' доселени се од селото [[Црешнево (Порече)|Црешнево]]. '''[[Струшко]]''' * ''Крстаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Брчево]]; ''Даскалоски (1 к.), Шурбаноски (1 к.), Шекуткоски (1 к.) и Пачески (2 к.)'' доселени се од селото [[Вевчани]]; ''Јованоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Глобочица]]; ''Симоноски (1 к.), Петрески (1 к.), Тримовци (3 к.), Трпчески (1 к.), Геровци (1 к.), Грујоски (1 к.), Стојаноски (1 к.) и Стојкоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Збажди]]; ''Јованоски (3 к.), Стојкоски (2 к.), Милевци (4 к.), Петрески (2 к.) и Трајчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Локов]]; ''Бојкиноски (1 к.) и Голичоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Октиси]]; ''Стевоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Подгорци]]; ''Угриноски (1 к.) и Треноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Присовјани]]; ''Шеќероски (1 к.) и Скрчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Радожда]]; ''Марковци (3 к.) и Мирчески (1 к.)'' доселени се од селото [[’Ржаново (Струшко)|Ржаново]]; ''Нестороски (4 к.), Лекоски (2 к.), Пауноски (1 к.), Јанкулоски (1 к.) и Николески (1 к.)'' доселени се од селото [[Ташмаруништа]]. '''[[Демирхисарско]] и [[Крушевско]]''' * ''Богданоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Арилево]]; ''Андрески (1 к.), Спироски (2 к.), Павлоски (1 к.), Соколоски (1 к.), Ѓоргијоски (1 к.), Станојоски (1 к.), Станојоски 2 (1 к.) и Ѓоргијоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Горно Дивјаци]]; ''Џивџановци (3 к.), Анѓелкоски (1 к.) и Петкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Долно Дивјаци]]; ''Крстески (1 к.), Дојчиноски (2 к.) и Шулески (1 к.)'' доселени се од селото [[Зашле]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Мренога]]; ''Арсеније (1 к.)'' доселени се од селото [[Острилци]]; ''Ѓуроски (1 к.)'' доселени се од селото [[Прибилци]]; ''Вујачоски (1 к.) и Биљаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Пуста Река]]; ''Миајлески (2 к.)'' доселени се од селото [[Радово (Демирхисарско)|Радово]]; ''Деспотоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Растојца]]; ''Грозданоски (2 к.) и Брежески (3 к.)'' доселени се од селото [[Сопотница]]; ''Шурбановци (4 к.)'' доселени се од селото [[Цер (село)|Цер]]. '''[[Преспа]] ([[Општина Ресен]])''' * ''Ефтимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Асамати]]; ''Наумовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Болно]]; ''Добриловски (1 к.) и Ванче (1 к.)'' доселени се од селото [[Долно Дупени]]; ''Качовски (1 к.) и Лазовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Горно Крушје (Ресенско)|Крушје]]; ''Тасевски (1 к.), Милошевски (1 к.), Божиновски (4 к.), Костевски (1 к.) и Ѓоргијовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Лева Река]]; ''Денкини (1 к.), Чулаковски (1 к.), Најдевски (1 к.) и Васил (1 к.)'' доселени се од селото [[Љубојно]]; ''Митревски (1 к.) и Темелковски (1 к.)'' доселени се од селото [[Покрвеник]]. '''[[Кичевско]]''' * ''Илијески (1 к.), Тодороски (1 к.) и Јордан (1 к.)'' доселени се од селото [[Белица (Кичевско)|Белица]]; ''Божиноски (2 к.)'' и уште две семејства доселени се од селото [[Брждани]]; ''Миленкови (1 к.)'' доселени се од селото [[Јудово]]; ''Попоски (3 к.) и Митаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Карбуница]]; ''Шулески (1 к.)'' доселени се од селото [[Мало Црско]]; ''Сиљаноски (2 к.), Јаковчески (1 к.), Дамјаноски (1 к.) и Стојаноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Малкоец]]; ''Ристески (2 к.) и Јанакиески (1 к.)'' доселени се од селото [[Раштани (Кичевско)|Раштани]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Русјаци]]; ''Мицковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Староец]]. '''[[Велешко]]''' * ''Ристовски (1 к.) и Михајловски (1 к.)'' доселени се од селото [[Габровник]]; ''Атанасовски (3 к.)'' доселени се од селото [[Крајници (село)|Крајници]]; ''Гочевски (1 к.), Јаневски (1 к.), Стојановски (1 к.) и Димитријевски (2 к.)'' доселени се од селото [[Мокрени]]; ''Димовски (1 к.), Маневски (1 к.), Јанковски (1 к.) и Атанасовски (2 к.)'' доселени се од селото [[Ораов Дол]]; '''[[Полошка Котлина|Полог]] ([[Гостиварско]] и [[Тетовско]])''' * ''Миновски (1 к.)'' доселени се од селото [[Блаце (Тетовско)|Блаце]]; Спасеви (2 к.), ''Јанкуловски (1 к.), Поповски (1 к.) и Поповски (3 к.)'' доселени се од селото [[Дуф]]; ''Апостоловски (1 к.), Аврамовски (2 к.), Анѓелковски (1 к.) и Тодоровски (1 к.)'' доселени се од селото [[Милетино]]; ''Серафимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Челопек (Тетовско)|Челопек]]. '''[[Охридско]]''' * ''Симјанови (1 к.)'' доселени се од селото [[Белчишта]]; ''Стојаноски (1 к.), Наумоски (1 к.), Петрески (2 к.), Тасески (1 к.) и Ѓоре (1 к.)'' доселени се од селото [[Завој (село)|Завој]]; ''Гоше (1 к.), Климе (1 к.) и Петре (1 к.)'' доселени се од селото [[Скребатно]]; ''Климе (1 к.)'' доселени се од [[Охрид]]. '''[[Мала Преспа]] (во [[Албанија]])''' * ''Чабриловски (3 к.)'' доселени се од селото [[Глобочани]]; ''Ставревски (4 к.)'' доселени се од селото [[Зрновско]]; ''Наумовски (3 к.) и Томевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Пустец]]. '''[[Тиквеш]] ([[Кавадаречко]], [[Неготинско]] и [[Демиркаписка Клисура|Демиркаписко]])''' * ''Митревски (1 к.), Стојчевски (1 к.), Гроздановски (1 к.) и Ставревски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бошавија|Бошава]]; ''Грно (1 к.)'' доселени се од селото [[Клисура (Демиркаписко)|Клисура]]; ''Николовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Страгово]]; ''Николиќи (1 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]. А таму биле доселени како колонисти од [[Пирот]]; ''Маовски (1 к.)'' доселени се од [[Неготино]]. '''[[Дебарско]] ([[Дебарски Дримкол]])''' * ''Грујоски (3 к.)'' доселени се од селото [[Пискупштина]]; ''Менкоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Јабланица (село)|Јабланица]]; ''Колески (1 к.) и Јовчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Луково (Струшко)|Луково]]. '''[[Гевгелиско]]''' * ''Лешовски (1 к.), Никола (1 к.), Димитрија (1 к.) и Јован (1 к.)'' доселени се од селата [[Ума]] и [[Моин]]. '''[[Кратовско]]''' '''и [[Пробиштипско]]''' * ''Василевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бунеш]]; ''Спасиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Вакуф]]; ''Насковски (2 к.)'' доселени се од селото [[Опила]]; ''Игњатовски (1 к.)'' доселени се од [[Кратово]]. '''[[Маврово и Ростуше|Мавровско и околината]]''' * ''Деспотоски (1 к.) и Тодороски (1 к.)'' доселени се од селото [[Маврово]]; ''Деспотоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Никифорово]]. '''[[Мијачија]]''' *''Петровиќи (1 к.) и Угриноски (1 к.)'' доселени се од [[Галичник]]. Во селото има уште околу 20 семејства кои не си го знаат местото на доселување.<ref>{{Наведена книга|title=О послератном насељавању становништва из НР Македоније у три банатска насеља, Јабука, Качарево и Глогоњ.|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Матица Српска|year=1958|isbn=|location=Нови Сад|pages=}}</ref> == Поврзано == * [[Панчево]] * [[Војводина]] * [[Српски Македонци]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Jabuka}} * [http://www.pancevo.rs/mk/ Портал на градот и општината Панчево] {{mk}} {{Град Панчево}} {{Јужнобанатски округ}} [[Категорија:Населени места во Војводина]] [[Категорија:Панчево]] [[Категорија:Македонци во Србија]] krgtfjopkh1nogchonjcvk4tifcqxpi 0 108494 5578742 5539398 2026-06-19T01:42:48Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - своите наместо својте 5578742 wikitext text/x-wiki {{Внимание}} {{Без извори|датум=ноември 2009}}{{Инфокутија Место во Грција|name=Клисура|name_local=Κλεισούρα|image_skyline=Κλεισούρα.jpg|caption_skyline=Поглед на селото|city_flag=|city_seal=|nickname=|image_map={{ПолКарта | Егејска Македонија Костур | ширина = | опис = <center>Местоположба на Клисура во [[Костур (округ)|Костурскиот округ]] и областа [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Клисура | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 32 | ГШ_сек = 9 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 21 | ГД_мин = 28 | ГД_сек = 10 | ГД_прав = E }}|map_caption=Местоположба во областа|lat_deg=40|lat_min=32|lon_deg=21|lon_min=28|elevation_min=|elevation=1250|elevation_max=|periph=[[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]]|periphunit=[[Костур (округ)|Костурски]]|prefec=|municipality=[[Костур (општина)|Костур]]|municunit=|established_c=|established_m=|districts=|mayor=|party=|since=|population_as_of=2011|population=251|area=|population_metro=|area_metro=|population_urban=|area_urban=|population_village=|area_village=|pop_municipality=|area_municipality=|pop_municunit=|area_municunit=|pop_community=|area_community=|postal_code=|area_code=|licence=|website=}}'''Клисура''' (на грчки: Κλεισούρα, Клисура) е село во [[Егејска Македонија]], [[Околија Костур]]. == Географија и местоположба == == Историја == На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Клисура се води како чист влашки град во Костурската каза на Горичкиот санџак со 800 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|101}}</ref> === Ослободување === Во македонската историја, историјата на илинденскиот период, како и во колективната меморија на македонскиот народ, ослободувањето на гратчињата Крушево, Клисура и Невеска, заземаат посебно место. Информацијата за почетокот на Востанието костурските раководители ја добиле со задоцнување, на 20 јули, денот одреден за неговиот почеток. На тој ден, најголем дел од реонските раководители, војводи и чети се наоѓале северно од градот Костур, во околината на с. Дреновени. Уште истиот ден, откако извршиле делумна мобилизација на селаните од околните села, востаниците се приближиле до градот Костур, стационирајќи се во с. Апоскеп. Целта била да се изврши диверзија и напад на Костур. Сепак, поради објективни причини, планот не успеал. Акцијата пропаднала поради доцнењето на писмото од ГШ, кое, според Иван Попов, „доколку го добиевме навреме и бевме распоредени според планот, сигурно ќе го заземевме Костур, во кој имаше до 800 војници“.[1] Додека, според Христо Силјанов, причината за неуспехот била „раздвижувањето на аскерот“, кој логорувал во шатори на крајот од градот, при што, „го осуетиле влегувањето на четниците… и го принуди[ло] раководството да го смени планот“.[2] Единствено, таа вечер, успешно било завршено со прекинувањето на електричната мрежа и телеграфските врски на градот Костур со околните места. Како и да е, дел од востаничките сили, уште додека се наоѓале во с.Апсокеп, биле распоредени низ разни делови од Корештата и Пополе, со цел да го направат потребното мобилизирање на луѓе, но и соодветно да го подготват теренот за вооружени акции. На 20 јули четата на Митре Влашето се стационирала во с. Кономлади, Манол Розов се упатил кон с. Загоричани, додека Пандо Кљашев со својата чета заминале кон с. Блаца. Наредниот ден, по неуспешниот обид за напад на Костур, Лазар Поп Трајков се упатил за с.Д’мбени, Васил Чакалров кон с.Шестеово, а во с.Вишени заминал Иван Попов.[3] Првиот судир меѓу востаниците и османлиската војска, која била стационирана во с.Вишени и броела околу 100 војници, се случил на 21 јули, по кој Турците го напуштиле селото и се повлекле во Костур. Целта на костурското раководство во првите акции биле селските гарнизони, кои биле стационирани во поголемите села во околијата.[4] Освен судирот во с.Вишени, војската од останатите села успешно се повлекла во Костур, на тој начин избегнувајќи ја вооружената конфронтација со, во тој период, помоќниот противник. Нападот на Клисура се случил на 23 јули 1903 година. Претходно, еден ден порано, на своја рака и без координација со останатите раководители, мокренскиот војвода, Никола Андреев, со својата чета извршил напад на Клисура. Поради доброто утврдување, но и побројниот непријател, оваа акција завршила неславно.[5] Додека траел овој судир, костурските раководители и востаници започнале да се собираат на месноста Врбица над с.Загоричани. Наредниот ден, на 23 јули, откако дознале дека војската го има напуштено селото и со цел да го вклучат населението во востанието, Чакаларов и Кљашев „со знамето и со една дружина од околу 60 души слеговме во Загоричани“.[6] Додека последните се наоѓале во Загоричани, Иван Попов со неколку чети стационирани кај месноста Врбица и во с.Бобишта, кое се наоѓа на пола пат меѓу Загоричани и Клусура. Првобитниот план, спред Иван Попов, бил, откако ќе се дигнат на востание с.Загоричани и Бобишта, да се нападне Клисура од две страни.[7] Но, додека востаниците се распоредувале на предвидените позиции, османлиската војска од Клисура ги забележала, при што зеземала борбени позиции на крајот од градот. Исто така, во исто време била забележана војска, која се приближувала кон Клисура од правец на градот Кајлари. Во согласност со ново настанатата ситуација, војводата Иван Попов направил ново прераспределување на востаничките сили. На постојните позиции, четата од с.Шестеово требало да ја задржи османлиската војска од Клисура, додека други две чети биле постевени на позиции, лево и десно, на патот по која се движела војската од Кајалри, кон која директно се упатил Попов со својата чета.[8] Востаниците, поради подобрите позиции, успеале да ја поразат кајларската војска и да ја принудат на панично бегство, при што успеале да присвојат поголемо количество на воен и санитетски материјал и прехранбени производи. После оваа битка востаниците, кои учествувале во истата, се упатиле кон позициите на своите соборци, кои веќе се бореле со војската од Клисура. Во меѓувреме, Попов ги известил Чакаларов и Кљашев, кои сè уште се наоѓале во Загоричани, да се упатат кон градот од страна на Которската планина и да ја нападнат војската од задгрб.[9] Најпрвин кон Клисура се упатил Манол Розов со 150 четници, но после второто писмо на Попов, во кое нагласил дека било потребно сите вооружени сили да се упатат кон градот, Чакаларов и Кљашев со 250-300 востаници се упатиле кон Которската планина од страна на с.Куманичево.[10] Додека востаниците предводени од Чакаларов се приближувале кон позициите, битката на другата страна од градот веќе била разгорена. Попов, заедно со своите чети, војувал 4 часа со клисурската војска. Појавата на новите востанички сили ги изненадило Турците и после краток судир биле принудени да ги напуштат позициите надвор од градот. Групата која настапувала од с.Куманичево, после протерувањето на османлиската војска која се наоѓала над Клисура, направила ново распроредување. Дел од востаниците останале на претходните позиции на војската како заштита од евентулен контраудар од страна на Турците, додека останатите, од неколку правци, започнале да навлегуваат во градот. Останата, помногубројна, војска која се наоѓала во Клисура, откако, според Чакаларов, „видоа дека момчињата настапуваат без запирање и со викови ’ура’“, почнале панично да го напуштаат градот.[11] Македонските востаници, после овој напад, се стационаирале на влезот на Клисура, кај црквата св. Илија, по што биле направени потребните распоредувања околу градот. Тука пристигнале, во воен ред и со песна, четите предводени од Попов, кој споменува дека биле љубезно пречекани од влашкото население со извиците „ула“.[12] Власите не можеле да изговорат „ура“. Непречени од никого востаниците влегле во Клисура, според Чакаларов, најпрвин тоа го направиле раководителите со 15-20 луѓе, а потоа и останатите четници, додека, според Попов, во градот влегле сите востаници.[13] За бројот на востаниците кои учествувале во акциите за ослободување на Клисура постојат различни податоци. Христо Силјанов, во книгата „Ослободителните борби на Македонија“, том II, навел бројка од над 600 востаници, додека Иван Попов, во спомените, кажува дека во завршните акции имало околу 800 луѓе.[14] Во секој случај, користејќи ги споредбените извори и расположливи материјали, можеме да заклучиме дека бројот на востаниците кои учествувале во ослободувањето на Клисура се движел околу 600 луѓе. Бројката која ја изнел Попов, се должела, најверојатно, на вкупниот број на востаници кои наредниот ден се собрале во градот. На 24 јули во Клисура пристигнал мокренскиот војвода Никола Андреев со, околу, 150 луѓе, кои по претходно неуспешниот напад на градот, во мали групи, се повлекле во околните места. Исто така, истиот ден пристигнале и селските чети од с.В’мбел и Куманичево.[15] Како и да е, во ослободена Клисура, најпрвин, раководителите Чакаларов и Кљашев и војводата Попов, оддржале говор пред насобраното население, на кое, на грчки јазик им преведувал Кузо Попдинев.[16] Говорите биле во насока на поттикнување на сите христијански народи во борбата за единствената цел, автономија на Македонија, а воедно ги поканиле клисурчани активно да се вклучат во востаничките акции.[17] За секој случај, како мерка на претпазливост, организационите првенци, вечерта на 23 јули, на сите стратешки места и височинки над Клисура поставиле стража, очекувајќи контраудар од страна на османлиската војска. Сепак, такво нешто не се случило. Во Клисура, покрај гарнизонот од околу 300 војници, било сместено седиштето на мудурлукот. Мудирот, по кажувања на клисурчани, побегнал уште додека траела акцијата за ослободување на градот.[18] Наредниот ден, 24 јули, востаничкото раководство, со 15-20 востаници, се упатило кон управната зграда, каде ја запалиле целокупната архива, а воедно присвоиле неколку пушки „Гра“ и 4 коњи, кои востаниците им ги подариле на раководителите.[19] Потоа, како што забележал и Чакаларов во својот дневник, биле направени неколку фотографии, преку кои било овековечено ослободувањето на градот. На првата фотографија биле: „јас [Чакаларов], Кљашев, Розов и Николов, друга поза јас и Кљашев качени на коњи, па, по желба на фотографот, јас сам качен на коњ“.[20] Постои уште една фотографија, која во својот дневник не ја споменал Чакаларов, а се однесува на заедничкото фотографирање на костурското раководство со сите востаници кои учествувале во ослободувањето на градот. Откако востаниците се снабдиле со потребните намирници, после 30 часовно присуство во Клисура, го напуштиле градот и се упатиле кон Врбица, каде биле направени неопходните распоредувања за идните акции. Според расположливите историски извори, ослободувањето, како и 23 дневниот слободен живот, влашкото население на Клисура го дочекало со радост. Како и за повеќето етнички групи кои тогаш постоеле во Македонија, така и за влашката, македонските востаници биле нивните ослободители од неколку вековната османлиска доминација, нивната солидарност и восхит кон ослободителите „не можеле да бидат поматени од… грчката пропаганда против македонското движење, ниту пак од турската“.[21] Војводата Попов во своите спомени забележал дека тие и селаните од околните села, кога и да посакале, оделе на пазар во Клисура, како во свој град и дека до „14 август бевме полни господари, дење и ноќе трубевме, пеевме, знамињата се вееја, кои се гледаа до Костур“.[22] За жал, од достапните извори не може да потврди дали во градот се формирало нова востаничка власт. Како и да е, слободниот живот на граѓаните на Клисура и околните села траел до 14 август. На тој ден започнала големата османлиска офанзива против востаничките упоришта во костурската околија. Македонските востаници после постојаната иницијатива и напади на турските стратешки позиции, по овој датум преминале во дефанзива, избегнувајќи ги, доколку за тоа постоеле услови, во најголем број судирите за надмоќниот противник. [1] Спомени на Иванъ Попов, 31. [2] Христо Силјанов, Ослободителните борби на Македонија, Том прв, Скопје, 2003, 346. [3] Спомени на Иванъ Попов, 31; Дневникот на војводата Васил…, 338-339. [4] Историја на македонскиот народ,Том III, Скопје, 2001, 309. [5] Сведоштво за овој настанан можеме да сретнеме во писмо на грчкиот учител од Клисура, кое денес се наоѓа во грчкото МНР, во досие Битола 1903. Во него било наведено: „На 22 јули 1903 г., војводата Коле од Мокрени со 200 борци ја даде паролата за Востанието во селата околу Клисура, издигнувајќи црвено знаме кај ридот на манастирот пророк Илија. Малубројната војска која се наоѓаше во Клисура излезе да ги прогони, но немаше да успее да ги избрка, ако непристигнеше, од Костур, војводата Вангелис со 6 борци и 18 војници. Значи благодарение на Вангелис, кој со работа во корист на нацијата и дејствуваше во подуправата на Костур, поранешен помошник на заменик управникот г-дин. Г.Колетис беше примен во служба на Владата и костурската митрополија, не само од рововите ги извади, туку и се дадоа на бегство, оставајќи 7 мртви“.Georgios Petsivas, Ioannou Karaviti, O makedonikos agon…, 899. [6] Дневникот на војводата Васил…, 341. [7] Спомени на Иванъ Попов, 34. [8] Исто, 34. [9] Дневникот на војводата Васил…, 341-342. [10] Исто, 342. [11] Исто, 343. [12] Спомени на Иванъ Попов, 34. [13] Дневникот на војводата Васил…, 343; Спомени на Иванъ Попов, 35. [14] Хр. Силјанов, Ослободителните борби…, 347; Спомени на Иванъ Попов, 35. [15] Дневникот на војводата Васил…, 344. [16] Спомени на Иванъ Попов, 35; Кузо Попдинев имал завршено грчка гимназија. Историја на македонскиот…, 309. [17] Хр. Силјанов, Ослободителните борби…, 347; Спомени на Иванъ Попов, 35. [18] Дневникот на војводата Васил…, 343. [19] Спомени на Иванъ Попов, 36; Дневникот на војводата Васил…, 343, 344; Дневници и спомени за Бьлгарската историяа; Дневници…, 63. [20] Дневникот на војводата Васил…, 344. [21] Историја на македонскиот…, 310. [22] Спомени на Иванъ Попов, 36. == Стопанство == == Демографија == == Општествени установи == == Културни и природни знаменитости == ;Цркви * „[[Црква „Св. Никола“ - Клисура (Костурско)|Св. Никола]]“ од 1839 г. * „[[Црква „Св. Димитриј“ - Клисура (Костурско)|Св. Димитриј]]“ од 1856 г. * „[[Црква „Св. Марко“ - Клисура (Костурско)|Св. Марко]]“ од XIX век * „[[Црква „Св. Илија“ - Клисура (Костурско)|Св. Илија]]“ од XIX век ;Манастири * [[Клисурски манастир (Егејска Македонија)|Клисурски манастир]] („Рождество на пресв. Богородица“) од 1813 г. == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво == == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Костур}} [[Категорија:Клисура (Костурско)| ]] 8ji5oo6vr53cw15qih6vk5zcmzh5s9b 0 109859 5578895 5473068 2026-06-19T11:40:35Z ~2026-35832-42 134320 5578895 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на главни градови во [[свет]]от''' поделени по континенти. Во него се наедени само главните градови на меѓународно признати држави. <center>'''[[Азија]]'''</center> <center> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="155px"| Град !!width="155px"|Локално име !!width="215px"| Држава !!width="215px" |Слика |- | [[Абу Даби]] ||أبو ظبي ||{{ОАЕ}}||[[Податотека:Abu Dhabi Corniche Mall.jpg|150px]] |- | [[Аман]] ||عمان|| {{ЈОР}} || [[Податотека:Third Circle - Zahran Street.JPG|150px]] |- | [[Анкара]] || Ankara||{{ТУР}} || |- | [[Ашхабад]] ||Aşgabat||{{ТКМ}} || |- | [[Нур-Султан]] || Нұр-Сұлтан ||{{КАЗ}} || |- | [[Багдад]] ||بغداد || {{ИРК}} || [[Податотека:Haifa street, as seen from the medical city hospital across the tigres.jpg|150px]] |- | [[Баку]] || Bakı||{{АЗЕ}} || |- | [[Бандар Сери Бегаван]] || بندر سري بڬاوان||{{БРУ}} || [[Податотека:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|150px]] |- | [[Бангкок]] || กรุงเทพมหานคร||{{ТАЈ}} || [[Податотека:Bangkok morning 1.jpg|150px]] |- | [[Пекинг]] ||北京||{{КИН}} || [[Податотека:Beijing Financial Street (overlook).jpg|150px]] |- | [[Бејрут]] ||بيروت ||{{ЛИБ}} || [[Податотека:Beirutcity.jpg|150px]] |- | [[Бишкек]] || Бишкек||{{КГЗ}} || |- | [[Виентијан]] ||ວຽງຈັນ|| {{ЛАО}} || [[Податотека:Pha That Luang, Vientiane, Laos.jpg|150px]] |- | [[Дамаск]] ||دمشق ||{{СИР}} || [[Податотека:DamascusView.jpg|150px]] |- | [[Дака]] ||ঢাকা|| {{БАН}} || |- | [[Дили]] ||Dili|| {{ИСТ}} || [[Податотека:Gouverneurspalast klein.jpg|150px]] |- | [[Доха]] || الدوحة‎||{{КАТ}} || [[Податотека:Asian Games Doha 2006 fireworks.jpg|150px]] |- | [[Душанбе]] ||Душанбе||{{ТАЏ}} || [[Податотека:Dushanbe Vahdat Palace.jpg|150px]] |- | [[Ереван]] || Երևան||{{ЕРМ}} || [[Податотека:Yerevan-sunset.jpg|150px]] |- | [[Ерусалим]] || יְרוּשָׁלַיִם‎ ||{{ИЗР}} || [[Податотека:Jerusalem Dome of the rock BW 14.JPG|150px]] |- | [[Исламабад]] ||اسلام آباد ||{{ПАК}} || [[Податотека:Faisal mosque2.jpg|150px]] |- | [[Кабул]] ||کابل|| {{АВГ}}|| [[Податотека:Kabul Skyline.jpg|150px]] |- | [[Катманду]] || काठमांडौ||{{НЕП}} || [[Податотека:Pashupatinath temple.JPG|150px]] |- | [[Куала Лумпур]] || Kuala Lumpur||{{МЛЗ}} || [[Податотека:KLCCpark-fountain.JPG|150px]] |- | [[Кувајт (град)|Кувајт]] || مدينة الكويت||{{КУВ}}|| |- | [[Мале]] ||މާލެ|| {{МЛД}} || [[Податотека:Male-total.jpg|150px]] |- | [[Манама]] ||المنامة ||{{БАХ}}|| [[Податотека:Bahrain Financial Harbour, Manama.jpg|150px]] |- | [[Манила]] ||Lungsod ng Maynila|| {{ФИЛ}} || [[Податотека:Manila by night.jpg|150px]] |- | [[Москва]] ||Москва ||{{РУС}} || [[Податотека:StBasile SpasskayaTower Red Square Moscow.hires.jpg|150px]] |- | [[Мускат]] || مسقط||{{ОМН}} || [[Податотека:Central Business District, Muscat, Oman.jpg|150px]] |- | [[Непјидо]] || နေပြည်တော်||{{МИЈ}} || [[Податотека:Ministrybuilding.JPG|150px]] |- | [[Никозија]] || Lefkoşa||{{КИП}} || |- | [[Њу Делхи]] || नई दिल्ली||{{ИНД}}|| [[Податотека:New Delhi government block 03-2016 img1.jpg|150px]] |- | [[Пном Пен]] || ភ្នំពេញ||{{КАМ}} || |- | [[Пјонгјанг]] ||평양 ||{{СКО}} || |- | [[Ријад]] ||الرياض‎ ||{{САР}} || |- | [[Сана]] || صنعاء||{{ЈЕМ}} || [[Податотека:Yemen - Sanaa Clay houses 2.jpg|150px]] |- | [[Сеул]] || 서울||{{ЈКО}} || |- | [[Сингапур]] ||新加坡 ||{{СИН}}|| [[Податотека:Parliament House Singapore.jpg|150px]] |- | [[Коломбо]] || කොළඹ ||{{ШРИ}}|| [[Податотека:Colombo - Lake.jpg|150px]] |- | [[Ташкент]] || Toshkent, Тошкент||{{УЗБ}} || |- | [[Тбилиси]] ||თბილისი ||{{ГРУ}} || |- | [[Техеран]] || تهران ||{{ИРН}} || [[Податотека:Tehran skyline may 2007.jpg|150px]] |- | [[Тимбу]] || ཐིམ་ཕུག།||{{БУТ}} || [[Податотека:Thimphu view 080907.JPG|150px]] |- | [[Токио]] || 東京 ||{{ЈАП}} || [[Податотека:Imperial Palace Tokyo Panorama.jpg|150px]] |- | [[Триполи]] ||طرابلس ||{{ЛБЈ}} || |- | [[Улан Батор]] || Улаанбаатар|| {{МНГ}} || |- | [[Ханој]] || Hà Nội||{{ВИЕ}} || [[Податотека:Panorama of Hanoi.jpg|150px]] |- | [[Џакарта]] ||Jakarta||{{ИНДО}} || [[Податотека:WsaragihJakarta.jpg|150px]] |} </center> <center>'''[[Африка]]'''</center> <center> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="155px"| Град !!width="155px"|Локално име !!width="215px"| Држава !!width="215px" |Слика |- | [[Абуџа]] ||Abuja||{{НГА}} || |- | [[Акра]] ||Accra ||{{ГХА}} || |- | [[Адис Абеба]] ||ኣዲስ ኣበባ|| {{ЕТИ}} || [[Податотека:Addis Abeba City.jpg|150px]] |- | [[Алжир (град)|Алжир]] || الجزائر||{{АЛЖ}} ||[[Податотека:Algiers coast.jpg|150px]] |- | [[Антананариво]] || Antananarivo||{{МАД}} || [[Податотека:Antananarivosunset.jpg|150px]] |- | [[Асмара]] || ኣስመራ||{{ЕРИ}} || [[Податотека:Asmara2.jpg|150px]] |- | [[Бамако]] ||Bamako|| {{МАЛИ}} || [[Податотека:Bamako 037.jpg|150px]] |- | [[Банги]] ||Bangui|| {{ЦАР}} || [[Податотека:Ubangi river near Bangui.jpg|150px]] |- | [[Банџул]] ||Banjul|| {{ГМБ}} || [[Податотека:Banjul King Fahad Mosque.jpg|150px]] |- | [[Бисао]] || Bisau||{{ГБС}} || [[Податотека:Bissau4.jpg|150px]] |- | [[Бразавил]] ||Brazzaville|| {{КОН}} || |- | [[Буџумбура]] || Bujumbura||{{БДИ}} || [[Податотека:BujumburaFromCathedral.jpg|150px]] |- | [[Викторија (Сејшели)|Викторија]] || Victoria||{{СЕЈ}} || [[Податотека:Port-victoria Seychelles.jpg|150px]] |- | [[Вундхук]] || Windhoek||{{НАМ}} || [[Податотека:Windhoek-Skyline.jpg|150px]] |- | [[Габороне]] || Gaborone||{{БВА}} || [[Податотека:BotswanaParliament.jpg|150px]] |- | [[Дакар]] || Ville de Dakar||{{СЕН}} || [[Податотека:Senegal 624.jpg|150px]] |- | [[Додома]] ||Dodoma||{{ТАН}}|| |- | [[Јамусукро]] || Yamoussoukro||{{БСК}} || [[Податотека:Yakro basilique05.jpg|150px]] |- | [[Јаунде]] || Yaoundé||{{КМР}} || [[Податотека:Cameroon-Yaounde01.jpg|150px]] |- | [[Каиро]] || القاهرة ||{{ЕГИ}}|| [[Податотека:View from Cairo Tower 31march2007.jpg|150px]] |- | [[Конакри]] ||Kɔnakiri||{{ГИН}} || |- | [[Кампала]] || Kampala||{{УГА}} || [[Податотека:KampalaSkyline.jpg|150px]] |- | [[Картум]] ||الخرطوم || {{СУД}} || [[Податотека:Hartum ve Mavi Nil.jpg|150px]] |- | [[Кигали]] ||Kigali|| {{РУА}} || [[Податотека:CentralKigali.jpg|150px]] |- | [[Киншаса]] ||Ville de Kinshasa|| {{ДРК}} || [[Податотека:Kinshasa Congo.jpg|150px]] |- | [[Либрвил]] ||Libreville|| {{ГАБ}} || [[Податотека:Libreville1.jpg|150px]] |- | [[Лилонгве]] ||Lilongwe ||{{МВИ}} || [[Податотека:Lilongwe Area 2.jpg|150px]] |- | [[Ломе]] || Lomé||{{ТОГ}}|| [[Податотека:Imagelomé20.jpg|150px]] |- | [[Луанда]] ||Luanda|| {{АГО}} || [[Податотека:Luanda1.jpg|150px]] |- | [[Лусака]] || Lusaka||{{ЗАМ}} || [[Податотека:Lusaka.jpg|150px]] |- | [[Малабо]] || Malabo||{{ЕКГ}} || [[Податотека:Malabo a 13-oct-01.jpg|150px]] |- | [[Мапуто]] || Maputo||{{МОЗ}} || [[Податотека:Maputo.jpg|150px]] |- | [[Масеру]] ||Maseru|| {{ЛЕС}} || [[Податотека:KingswayMaseru.jpg|150px]] |- | [[Мбабане]] ||Mbabane ||{{СВАЗ}} || [[Податотека:Mbabane.jpg|150px]] |- | [[Могадишу]] || مقديشو ||{{СОМ}} || |- | [[Монровија]] ||Monrovia ||{{ЛБР}} || [[Податотека:Monrovia Street.jpg|150px]] |- | [[Морони, Комори|Морони]] ||موروني ||{{КОМ}}|| [[Податотека:Moroni, Comoros.jpg|150px]] |- | [[Најроби]] || Nairobi||{{КЕН}} || [[Податотека:I&M Bank Tower.jpg|150px]] |- | [[Нџамена]] ||نجامينا ||{{ЧАД}} || [[Податотека:People on horseback in Fort Lamy, Chad.jpg|150px]] |- | [[Нијамеј]] || Niamey||{{НИГ}} || [[Податотека:Niamey night.jpg|150px]] |- | [[Нуакшот]] ||نواكشوط || {{МАУ}} || [[Податотека:Central mosque in Nouakchott.jpg|150px]] |- | [[Порт Луј]] ||Port Louis ||{{МРЦ}} || [[Податотека:Port Louis Skyline.JPG|150px]] |- | [[Порто-Ново]] ||Porto-Novo|| {{БЕН}} || [[Податотека:Grande mosquee porto-novo.jpg|150px]] |- | [[Праја]] || Praia||{{ЗОС}} || [[Податотека:Praia aerial.jpg|150px]] |- | [[Преторија]] ||Pretoria|| {{ЈАР}} || [[Податотека:CentralPretoria.jpg|150px]] |- | [[Рабат]] ||الرباط ||{{МАР}} || [[Податотека:Rabat Tour Hassan Mausolee.jpg|150px]] |- | [[Саун Томе]] || São Tomé||{{СТП}} || [[Податотека:Sao tome palace.jpg|150px]] |- | [[Триполи]] ||طرابلس ||{{ЛБЈ}} || |- | [[Тунис (град)|Тунис]] ||تونس‎ ||{{ТУН}} || |- | [[Уагадугу]] || Ouagadougou||{{БФА}} || [[Податотека:Mosque ouaga.png|150px]] |- | [[Фритаун]] || Freetown||{{СЛЕ}} || [[Податотека:Freetownstreet.jpg|150px]] |- | [[Хараре]] ||Harare||{{ЗИМ}}|| [[Податотека:Harare from the Kopje.jpg|150px]] |- | [[Џибути (град)|Џибути]] ||جيبوتي‎||{{ЏИБ}} ||[[Податотека:Djibouti Port.JPG|150px]] |} </center> <center>'''[[Европа]]'''</center> <center> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="155px"| Град !!width="155px"|Локално име !!width="215px"| Држава !!width="215px" |Слика |- | [[Амстердам]] || Amsterdam||{{ХОЛ}} || [[Податотека:Sint-Nicolaaskerk (Amsterdam).jpg|150px]] |- | [[Андора ла Веља]] || Andorra la Vella||{{АНД}} || |- | [[Анкара]] || Ankara||{{ТУР}} || |- | [[Атина]] || Αθήνα||{{ГРЦ}} || [[Податотека:Athens view from Kifissias Avenue.JPG|150px]] |- | [[Баку]] || Bakı||{{АЗЕ}} || |- | [[Белград]] || Београд||{{СРБ}} || [[Податотека:Belgrade iz balona.jpg|150px]] |- | [[Берлин]] || Berlin||{{ГЕР}} || [[Податотека:Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg|150px]] |- | [[Берн]] || Bern||{{ШВА}} || [[Податотека:CH Bern Aare pano-4.jpg|150px]] |- | [[Братислава]] || Bratislava||{{СВК}}|| [[Податотека:BA Old Town and Castle, enhanced.jpg|150px]] |- | [[Брисел]] || Bruxelles , Brussel || {{БЕЛ}}|| [[Податотека:2007 07 Belgium Brussels 06 (cropped).jpg|150px]] |- | [[Букурешт]] || Bucureşti||{{РОМ}} || [[Податотека:Izvor-bucuresti-bgiu.jpg|150px]] |- | [[Будимпешта]] || Budapest||{{УНГ}} || |- | [[Вадуц]] || Vaduz||{{ЛИХ}} || [[Податотека:Vaduz.jpg|150px]] |- | [[Валета]] || Il-Belt Valletta||{{МАЛ}} || [[Податотека:Panorama_of_Valletta.jpg|150px]] |- | [[Ватикан]] || Città del Vaticano||{{ВАТ}} || [[Податотека:St Peter's Square, Vatican City - April 2007.jpg|150px]] |- | [[Виена]] || Wien||{{АВТ}} || [[Податотека:Stephansdom Vienna July 2008 (27)-Stephansdom Vienna July 2008 (31).jpg|150px]] |- | [[Вилнус]] || Vilnius||{{ЛИТ}}|| [[Податотека:Vilnius Skyline 2.jpg|150px]] |- | [[Варшава]] || Warszawa||{{ПОЛ}} || [[Податотека:Pałac Kultury i Nauki (1).jpg|150px]] |- | [[Даблин]] || Baile Átha Cliath||{{ИРС}} || [[Податотека:Custom House, Dublin.jpg|150px]] |- | [[Ереван]] || Երևան||{{ЕРМ}} || [[Податотека:Yerevan-sunset.jpg|150px]] |- | [[Загреб]] || Zagreb||{{ХРВ}} || [[Податотека: Trg bana Jelacica Zagreb 30102012 2 roberta f.jpg |150px]] |- | [[Кишинев]] ||Chişinău ||{{МОЛ}} || [[Податотека:Arch of Triumph, Chisinau, Republic of Moldova (51160304626 cropped).jpg|150px]] |- | [[Копенхаген]] || København||{{ДАН}} || [[Податотека:Amalienborg from top of church.jpg|150px]] |- | [[Киев]] || Київ||{{УКР}} || [[Податотека:Ukrainian National Theater.jpg|150px]] |- | [[Лисабон]] || Lisboa||{{ПОР}} || [[Податотека:Pavilhão de Portugal - Parque das Nações.JPG|150px]] |- | [[Лондон]] || London||{{ВБР}} || [[Податотека:City of London.jpg|150px]] |- | [[Луксембург (град)|Луксембург]] ||Lëtzebuerg|| {{ЛУКС}} || [[Податотека:Mudam 04 jnl.jpg|150px]] |- | [[Љубљана]] ||Ljubljana ||{{СЛО}} || |- | [[Мадрид]] || Madrid||{{ШПА}} || [[Податотека:Madrid - Palacio de Comunicaciones.jpg|150px]] |- | [[Минск]] || Менск ||{{БЛР}} || [[Податотека:Minskverkhnyhorad.jpg|150px]] |- | [[Монако]] || Monaco||{{МОН}} || [[Податотека:Monaco BW 2011-06-07 16-07-20.jpg|150px]] |- | [[Москва]] ||Москва ||{{РУС}} || [[Податотека:StBasile SpasskayaTower Red Square Moscow.hires.jpg|150px]] |- | [[Никозија]] || Lefkoşa||{{КИП}} || |- | [[Осло]] || Oslo||{{НОР}} || [[Податотека:Det Kongelige Slott by night.jpg|150px]] |- | [[Париз]] || Paris||{{ФРА}} || |- | [[Подгорица]] ||Podgorica|| {{ЦРНАГОРА}} || |- | [[Прага]] ||Praha|| {{ЧЕШ}} || [[Податотека:Prague crowd Malá Strana.jpg|150px]] |- | [[Рејкјавик]] ||Reykjavík|| {{ИСЛ}}|| [[Податотека:Reykjavik from perlan.jpg|150px]] |- | [[Рига]] || Rīga||{{ЛЕТ}} || [[Податотека:Riga dom.jpg|150px]] |- | [[Рим]] ||Roma ||{{ИТА}} || [[Податотека:Piazza del Campidoglio.jpg|150px]] |- | [[Сан Марино (град)|Сан Марино]] || San Marino||{{САН}} || [[Податотека:Blick von san marino.jpg|150px]] |- | [[Сараево]] || Sarajevo||{{БИХ}} || |- | [[Скопје]] || Скопје||{{МКД}} || [[Податотека:Skopje-viewfromKale.JPG|150px]] |- | [[Софија]] || София||{{БУГ}} || [[Податотека:Alexander-Nevski-Chuch-Perspective.jpg|150px]] |- | [[Стокхолм]] ||Stockholm ||{{ШВЕ}} || [[Податотека:GamlaStan from Katarinahissen Stockholm Swe.jpg|150px]] |- | [[Талин]] || Talinn||{{ЕСТ}} || [[Податотека:Tallinn-hafen.jpg|150px]] |- | [[Тбилиси]] ||თბილისი ||{{ГРУ}} || |- | [[Тирана]] ||Tiranë ||{{АЛБ}} || [[Податотека:07Tirana Sheshi Skenderbej01.jpg|150px]] |- | [[Хелсинки]] ||Helsinki|| {{ФИН}} ||[[Податотека:Suurkirkko Helsinki maaliskuu 2002 IMG 0629.JPG|150px]] |} </center> <center>'''[[Јужна Америка]]'''</center> <center> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="155px"| Град !!width="155px"|Локално име !!width="215px"| Држава !!width="215px" |Слика |- | [[Асунсион]] || Nuestra Señora Santa María de la Asunción||{{ПАР}} || [[Податотека:Paraguay-001.jpg|150px]] |- | [[Богота]] || Bogotá||{{КОЛ}} || [[Податотека:CatedralPrimadaBogota2004-7.jpg|150px]] |- | [[Бразилија]] || Brasília||{{БРА}} || [[Податотека:Brasilia night.jpg|150px]] |- | [[Буенос Аирес]] || Buenos Aires||{{АРГ}} || [[Податотека:Buenos Aires -Argentina- 136.jpg|150px]] |- | [[Каракас]] || Santiago de León de Caracas||{{ВЕН}} || [[Податотека:Caracas from El Calvario.jpg|150px]] |- | [[Кито]] ||San Francisco de Quito|| {{ЕКВ}} || [[Податотека:Panecillo uio.jpg|150px]] |- | [[Лима]] ||Lima|| {{ПЕР}} || |- | [[Монтевидео]] || Montevideo||{{УРУ}}|| |- | [[Парамарибо]] ||Paramaribo ||{{СУР}} || [[Податотека:Officiers Woning Paramaribo Suriname.jpg|150px]] |- | [[Сантјаго]] ||Santiago de Chile ||{{ЧИЛ}} || [[Податотека:Centre-ville Santiago.jpg|150px]] |- | [[Сукре]] || Charcas , Sucre, Chuquisaca||{{БОЛ}} || |- | [[Џорџтаун, Гвајана|Џорџтаун]] || Georgetown||{{ГВАЈ}} || [[Податотека:Governmental administration.jpg|150px]] |} </center> <center>'''[[Океанија]]'''</center> <center> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="155px"| Град !!width="155px"|Локално име !!width="215px"| Држава !!width="215px" |Слика |- | [[Апија]] || Apia||{{САМ}} || [[Податотека:Samoa - Apia Govt buildings.jpg|150px]] |- | [[Велингтон]] || Wellington, Te Whanga-nui-a-Tara||{{НЗЛ}} || [[Податотека:Art Ferns & Civic Square.JPG|150px]] |- | [[Дили]] ||Dili|| {{ИСТ}} || [[Податотека:Gouverneurspalast klein.jpg|150px]] |- | Нема (<small>неофицијално е [[Јарен]]</small>) ||Yaren ||{{НАУРУ}} || [[Податотека:Nauru-parliament.jpg|150px]] |- | [[Канбера]] || Canberra||{{АВС}} || [[Податотека:Tuggeranong-Valley-lr-cropped.jpg|150px]] |- | [[Маџуро]] ||Majuro||{{МАО}} || [[Податотека:Shoreline majuro.jpg|150px]] |- | [[Мелекеок]] || Melekeok||{{ПАЛ}} || |- | [[Нукуалофа]] ||Nukuʻalofa|| {{ТОН}} || [[Податотека:Talamahu.jpg|150px]] |- | [[Паликир]] ||Palikir ||{{МИК}} || |- | [[Порт Морзби]] ||Port Moresby ||{{ПНГ}} || [[Податотека:Port Moresby Town2 Mschlauch.jpg|150px]] |- | [[Порт Вила]] || Port Vila||{{ВАН}} || [[Податотека:Port Vila aerial.jpg|150px]] |- | [[Јужна Тарава]] || Teinainano ||{{КИР}} || [[Податотека:Kiribati House of Assembly.jpg|150px]] |- | [[Сува]] || Suva||{{ФИЏ}}|| [[Податотека:Suva.jpg|150px]] |- | [[Фунафути]] ||Funafuti||{{ТУВ}} || [[Податотека:Tuvalu - Funafuti - School.jpg|150px]] |- | [[Хонијара]] ||Honiara||{{СОО}} ||[[Податотека:Honiara.jpg|150px]] |- | [[Џакарта]] ||Jakarta||{{ИНДО}} || [[Податотека:WsaragihJakarta.jpg|150px]] |} </center> <center>'''[[Северна Америка|Северна]] и [[Средна Америка]]'''</center> <center> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="155px"| Град !!width="155px"|Локално име !!width="215px"| Држава !!width="215px" |Слика |- | [[Бастер]] || Basseterre||{{СКН}} || [[Податотека:Basseterre.jpeg|150px]] |- | [[Белмопан]] || Belmopan||{{БЛЗ}} || [[Податотека:Prime Minister Building. Belmopan.jpg|150px]] |- | [[Бриџтаун]] || Bridgetown||{{БРБ}} || [[Податотека:Bridgetown barbados chamberlain bridge.jpg|150px]] |- | [[Вашингтон]] || Washington, DC||{{САД}} || [[Податотека:Wilsonbldg.JPG|150px]] |- | [[Гватемала (град)|Гватемала]] ||La Nueva Guatemala de la Asunción|| {{ГТМ}} || [[Податотека:High-rise apartment buildings in zone 14, Guatemala City.jpg|150px]] |- | [[Кастри]] || Castries||{{ЛУЦ}} || [[Податотека:CastriesStLucia.JPG|150px]] |- | [[Кингстон (Јамајка)|Кингстон]] ||Kingston|| {{ЈАМ}} || [[Податотека:PortofKingston.jpg|150px]] |- | [[Кингстаун]] || Kingstown||{{СВГ}} || [[Податотека:Kingstown.jpg|150px]] |- | [[Манагва]] ||Managua|| {{НИК}} || |- | [[Мексико (град)|Мексико]] ||Ciudad de México ||{{МЕК}} || |- | [[Насау]] ||Nassau ||{{БХС}} || [[Податотека:Nassau Harbor (2005).jpg|150px]] |- | [[Отава]] || Ottawa, Ville d'Ottawa||{{КАН}} || [[Податотека:Ottawa from McKenzie King Bridge.jpg|150px]] |- | [[Панама (град)|Панама]] ||Ciudad de Panamá|| {{ПАН}} || [[Податотека:DirkvdM monumento a balboa.jpg|150px]] |- | [[Порт о Пренс]] || Port-au-Prince||{{ХАИ}} || [[Податотека:Delmas 48 Haiti.jpg|150px]] |- | [[Порт оф Спејн]] || Port of Spain||{{ТИТ}}|| [[Податотека:Nighttowersfountpos.jpg|150px]] |- | [[Розо]] ||Roseau|| {{ДМА}} || [[Податотека:RoseauWide..jpg|150px]] |- | [[Сан Хосе (Костарика)|Сан Хосе]] ||San José ||{{ЦРИ}} || [[Податотека:4- Vue San Jose.jpg|150px]] |- | [[Сан Салвадор]] || San Salvador||{{СЛВ}} || [[Податотека:San Salvador downtown.jpg|150px]] |- | [[Санто Доминго]] ||Santo Domingo de Guzmán ||{{ДОМ}} || [[Податотека:Santo Domingo1.jpg|150px]] |- | [[Сент Џорџ (Гренада)|Сент Џорџс]] || St. George's||{{ГРД}} ||[[Податотека:StGeorgesGrenada2000.jpg|150px]] |- | [[Сент Џон (Антигва и Барбуда)|Сент Џонс]] ||St. John's|| {{АИБ}} ||[[Податотека:St Johns Antigua 2012.jpg|150px]] |- | [[Тегусигалпа]] ||Tegucigalpa ||{{ХОН}} || [[Податотека:TEGUZ---Plaza-Central-450.jpg|150px]] |- | [[Хавана]] ||La Habana ||{{КУБ}}|| |} </center> == Поврзано == * [[Список на главни градови по население]] * [[Список на главни градови во Азија]] * [[Список на главни градови во Африка]] * [[Список на главни градови во Европа]] * [[Список на главни градови во Јужна Америка]] * [[Список на главни градови во Океанија]] * [[Список на главни градови во Северна и Средна Америка]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.worldcapitalsquiz.com/ Светски главни градови] [[Категорија:Главни градови| ]] [[Категорија:Списоци на градови|Главни]] tnbx7nz7q98yjf0f539rsmh831jorym 0 155140 5578643 5578356 2026-06-18T15:54:02Z Buli 2648 /* Политичко-црковните настани од 893 година */ 5578643 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{Nobold|{{unbulleted list|item_style=font-size:85%;|[[старословенски]]: Блъгарьско Цѣсарьствиѥ}}}} |conventional_long_name = Прво Бугарско Царство |continent = Европа |region = Балкан |era = среден век |status = |government_type = Апсолутна монархија |religion =[[Тенгризам]] & [[Словенска митологија|Словенски паганство]]<br /><small>(681–864)</small> <br /> [[Православие]]<br /><small>(864–971)</small> |common_languages = [[Прабугарски јазик|Прабугарски]], Средновековен грчки<br /> [[Старословенски јазик|Старословенски]] <br /><small>(официјален од 893)</small> |year_start = 681 |year_end = 971 |event_start = [[Аспарух]] |event1 = [[Христијанизација на Бугарија|Христијанизација]] |date_event1 = 864 |event2 = [[Симеон I]] |date_event2 = 893 |event_end = Распад |p1 = Прабугарија |flag_p1 = Monogram of Kubrat.svg |p2 = Византија |flag_p2 = Simple Labarum.svg |s1 = Византија |flag_s1 = Simple Labarum.svg |s2 = Самоилово Царство |flag_s2 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |image_flag = |flag = |flag_type = |image_map = Southeastern Europe Late Ninth Century.png |image_map_caption = Царството во време на владеењето на [[Симеон I Велики]], крај на {{римски|9}} век |capital = [[Плиска]]<br /><small>(681–893)</small><br />[[Преслав]]<br /><small>(893–968/972)</small><br />[[Скопје]], [[Охрид]], [[Битола]]<br /><small>(до 971)</small> |leader1 = [[Аспарух]] (прв) |leader2 = [[Роман (бугарски цар)|Роман]] (последен) |year_leader1 = 681–700 |year_leader2 = 971 |title_leader = [[Хан]], [[Цар]] ''(Император)'' |year_deputy1 = |title_deputy = |stat_year1 = 9 век |stat_area1 = 400000 |stat_pop1 = 1 000 000 |stat_year2 = |stat_area2 = |footnotes = }} '''Првото Бугарско Царство''' или '''Дунавска Бугарија''' ({{Langx|cu|Блъгарьско цѣсарьствиѥ}}) — [[хан]]ство, подоцна и [[царство]], на [[Прабугари]]те и [[Стари Словени|Словените]], кое постоело на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и неговите гранични делови од [[Југоисточна Европа]] од [[681]] до [[971|971 година]]. Основано од [[Туркиски народи|туранскиот]] хан [[Аспарух]], којшто по распаѓањето на [[Стара Велика Бугарија]] доведувал дел од прабугарските [[Племе|племиња]] во денешна [[Бесарабија]] и [[Добруџа]], ги потчинува месните словенски племиња и ја принудил [[Византија]] да му плаќа данок во 681 година. Во прво време, главниот град било [[Онгал]], денешна [[Романија]], понатака се востановува во [[Плиска]], а кон крајот на [[9 век|{{римски|9}} век]] во [[Велики Преслав]]. Најголемото територијално проширување државата го достигнува во {{римски|9}} век, кога кон првоначалните територии по Долен [[Дунав]] се присоединети области во [[Тракија]] и [[Македонија (регион)|Македонија]], делови од денешните [[Албанија]], [[Србија]] и [[Романија]], а исто така и дел од северното црноморие (до река [[Днепар]]), тогаш познато како [[Кутмичевица]].<ref>Л. Иванов. [[wikisource:bg:История на България в седем страници|История на България в седем страници]]. София, 2007.</ref> Во текот на [[864]]-[[866|866 година]], за време на [[Борис I]], [[христијанство]]то станала [[државна религија]], што води до значителни промени во културниот живот на државата и т''.''н. ''[[Симеон I|Златен век на цар Симеон]]''. Царот Симеон организирал неуспешни походи за да го превземи главниот град на [[Византија]], [[Константинипол|Цариград]]. [[Византиско-бугарски војни|Византиско-бугарските војни]], заедно со инвазиите на [[Кнежевство Унгарија|Унгарците]] (Маѓарите), [[Печенези]]те и [[Киевски Рус|Русите]], доведело до ослабување на царството и паѓањето на главниот град Преслав под византиска власт во 971 година. == Почетокот == {{See also|Прабугари|Седум словенски племиња}} === Стара Велика Бугарија === Во 632 година ханот [[Кубрат]] успева да ги обедини [[Прабугари|прабугарските]] и [[Хуни|хунските]] [[Племе|племиња]], кои се наоѓаат под власта на [[Западнотуркиски ханат|Западнотуркискиот ханат]], во сопствена држава, наречена од византиските хроничари ''[[Стара Велика Бугарија]]''.{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36}} Со помошта на оскудните записи на ерменски и византиски летописци, се востановени приближно границите на таа држава: долното поречие на [[Дунав]] на запад, [[Црно Море|Црно]] и [[Азовско Море|Азовското Море]] на југ, реката [[Кубањ (река)|Кубањ]] на исток и реката [[Дон (река)|Дон]] на север. [[Податотека:Giudjenov Kubrat and his sons.jpg|лево|мини|''Кубрат и неговите синови.'' Слика на Димитар Ѓуџенов од 1926 година.]] Царството на Кубрат се распадна по неговата смрт ({{Circa|650 г.}}). Според византиските хроничари [[Теофан Исповедник|Теофан]] и [[Никифор I Цариградски|Никифор]], тој оставил завет на неговите пет синови да останат заедно во единство и меѓусебна солидарност; но набргу тие се разделиле и повеле дел од својот народ со себе, со што го забрзаа распадот на ''Стара Велика Бугарија''. Најстариот, [[Бајан]] или Батбајан, останал во Стара Бугарија. Вториот, [[Котраг]], го премина [[Дон (река)|Дон]] и се насели на далечната страна. Третиот, [[Аспарух]], го поминал Днепар со своите следбеници и привремено го поставил својот логор меѓу таа река и Дунав. Четвртиот син на Кубрат ги преминал [[Карпати]]те и стигнал до [[Панонија]], каде што се ставил под власта на [[Авари|аварскиот хан]]. Петтиот заминал најдалеку од сите, пристигнувајќи со своето племе во Италија, во близина на Равена, каде што му се покорил на византискиот император. Треба да се додаде дека распадот на ''Стара Бугарија'' беше дополнително забрзан од налетот на [[Хазари]]те, кои подоцна го прифатиле јудаизмот и станаа доминантна сила во [[Евроазиска Степа|Евроазиската Степа]].{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36-37}} === Населување на Бугарите на Балканот === {{See also|Битка кај Онгала}} Откако [[Аспарух]] ги преминал реките Дњепар и Дњестар, и се населил во близина на Дунав, каде што нашол соодветно место за живеење (на [[Прабугарски јазик|нивниот јазик]] наречено ''Онгала''), кое било тешко пристапно и непробојно за непријателите, затоа што од едната страна било мочурливо и непроодно, а од другата страна оградено со непристапни карпи.<ref>{{Наведена книга|title=Nikephoros' Short History [for the years 602-769 A.D.]|first=Nikephoros I of Constantinople|publisher=Dumbarton Oaks, Research Library and Collection|year=1990|isbn=9780884021841|location=Washington|pages=88-89|translator-last=A. Mango|translator-first=Cyril}}</ref> {{Maplink|frame=yes|frame-lat=45.300|frame-long=28.132|frame-align=left|zoom=6 |type=line|id=Q182445 |title=Line|stroke-width=3|stroke-color=#008000|description=[[Прут]] |type2=line|id2=Q1653|title2=Line|stroke-width2=3|description2=[[Дунав]] |type3=line|id3=Q208302|title3=Line|stroke-width3=3|stroke-color3=#0000FF|description3=[[Сирет (река)|Сирет]] |text=Онгала се наоѓала на мало подрачје кое граничело со реките Сирет, Прут и Дунав<ref name=":1" />}} Се смета дека ''Онгала'' се наоѓала на мало подрачје помеѓу реките [[Сирет (река)|Сирет]], [[Прут]] и [[Дунав]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Madgearu|first=Alexandru|date=2000|title=Recent discussions about "Onglos"|journal=Istro-Pontica. Muzeul tulcean la a 50–a aniversare 1950–2000|pages=343-48}}</ref> Според друго мислење се наоѓал на островот [[Певки]], во делтата на Дунав,{{sfn|Runciman|1930|p=25-26}} што е помалку веројатно. Аспаруховите Бугари биле бројни. ''Онгала'' бил само привремен центар, но веројатно имало и претходница во [[Добруџа]] и заден одред во [[Бесарабија]]. Не може точно да се прецизира и датумот на преселбата на Аспарух во ''Онгала''. Тоа морал да биде постепен процес кој се одвивал помеѓу 650 и 670 година. Во овој период Византија била зафатена во крвава [[Византиско-арапски војни|војна со Арапите]] во Азија, а во Европа со религиозните и дипломатски интриги со [[Монотелитизам|монотелитите]]; а во 668 г. убиството на западнољубивиот император [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]] било проследено со краток бунт.{{sfn|Runciman|1930|p=26}} Но, до 679 г. тронот бил безбеден и арапската војна завршувала. Императорот [[Константин IV]] бил свесен за опасноста да дозволи нови освојувачи на Балканот да ги вознемират, или уште полошо да ги организираат Словените. Ордите на Аспарух морало да бидат натерани да се повлечат назад или да бидат уништени. Во 680 година Прабугарите, обединети со седумте словенски племиња и Северите, водат војна со [[Византија]] кај месноста [[Битка кај Онгала|Онгала]], и по поразот, Византија потпишува мировен договор со Бугарија во 681 година, со тоа што се задолжува да и плаќа годишен данок. По војната Бугарија ги опфаќа земјите од северното црноморие и реките Днепар и [[Днестар]] на исток до река [[Морава]] на запад, и од северните склонови на [[Стара Планина]] на југ до јужните склонови на [[Карпати]]те на север. Од југ сосед и била моќната Византија, од запад - [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], од исток - [[Хазари]]те, кои ги заземале териториите на Кубратова Бугарија. Главен град станала словенската крепост [[Плиска]]. === Борби за престолот === [[Податотека:Madara Rider.jpg|мини|лево|[[Мадарски коњаник|Мадарскиот коњаник]]]]Хан Аспарух починал веројатно некаде околу 700 година во битка со Хазарите од исток, 58 години откако се разделил од своите браќа. Го наследил [[Тервел]], неговиот син или можеби внук. Тој востановил директни политички односи со византиската власт, со тоа што неколкупати му помогнал на паднатиот император [[Јустинијан II]] да си го врати престолот. Заради таа помош ханот ја добил богатата и важна област Загоре, на југ од Стара Планина. Најголемиот успех на хан Тервел е победата над [[Арапи]]те, кои го [[Опсада на Цариград (717–718)|опсадиле]] [[Цариград]] во 717 година, што им ставило конечен крај на нивните обиди да проникнат во [[Европа]] преку [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Неговата победа се споредува со постигнатата, многу години подоцна, победа над Арапите на Карл Мартел при [[Поатје]]. [[Податотека:First Bulgarian Empire by Asparuh to Kardam (680- 803).png|мини|Бугарското ханство од 680-803 год.]] По смртта на ханот Тервел, Бугарија навлегла во политичка криза, хановите се менувале речиси секоја година преку преврати и интриги, а врв на сето тоа е управувањето на ханот Умор - само 46 денови. Положбата се стабилизирала кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога престолот го зазел ханот [[Крум]]. Од тој силен и енергичен бугарски хан започнува династијата на најсилно изјавените владетели на Првата Бугарска Држава, кои ја управувале речиси до самиот нејзин крај. Во 756 година императорот [[Константин V Копроним|Константин V]] изградил низа тврдини долж византиско-бугарската граница. Бидејќи овие тврдини ги прекршувале условите од претходниот договор, Бугарите барале компензација. Константин одбил и Бугарите, толкувајќи ги неговите постапки како непријателски, ја нападнале византиската територија само за да бидат разбиени од царските трупи. Ова беше првата од деветте војни меѓу Константин V и Бугарите. Овој пораз довел до соборување на бугарскиот хан. Повторно следела граѓанска војна, на крајот од која, во 761 или 762 година, на тронот дошол извесен [[Телец]]. Телец веднаш собрал војска, ја зацврстил својата граница со Византија, а потоа напредувал во Тракија. Константин V излегол да го пречека и по жестока [[Битка кај Анхијал (763)|битка]] Бугарите повторно биле разбиени. Се чини дека овој пораз е причина за новите немири во Бугарија кои довеле до соборување на Телец околу 764 година. Новиот хан, [[Сабин (хан)|Сабин]], се обидел да склучи мир со Византија, но бил обвинет дека ја предал земјата на Византијците и морал да пребега со своите роднини во Константинопол. Меѓутоа, набрзо мирот го склучил еден хан по име [[Паган (хан)|Паган]], но борбата за тронот продолжила. Во неколку наврати (од кои едниот во 766 година), Византија интервенирала со војски во име на нејзините кандидати. Кога интервенирала, империјата можела да ја наметне својата волја врз Бугарите, чија земја била во анархија. [[Податотека:771_CE,_Europe.svg|алт=Colour-coded map|мини|Политичка карта на Европа во 771 год.]] Во 770 [[Телериг]] станал хан. Меѓутоа, војната продолжила во 773 година кога Константин V успешно ги нападнал Бугарите. Истата година Бугарите упаднале јужно до Тесалија каде што биле запрени од Византијците. Хронологијата на овие два настани, како и причините се непознати. Изгледа дека следната година, во 774 година, Константин V планирал нов напад. Телериг му напишал на императорот велејќи дека можеби ќе треба да побегне во Константинопол; ''кому во Бугарија може да му верува?'' Константин наивно му испратил список на византиски агенти во Бугарија. Телериг ги заробил и ги погубил сите. Од оваа приказна дознаваме дека византиските разузнавачи биле активни и интервенирале во внатрешните работи на Бугарија. Константин V потоа започнал да ја планира својата следна кампања против Бугарите; сепак, неговата смрт на почетокот на кампањата значела крај на војната. Иронично, Телериг сепак морал да побегне од земјата, во 777 година; дошол на дворот на императорот [[Лав IV Хазар]], го примил христијанството и добил невеста, роднина на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. [[Податотека:Battle of Marcellae.png|лево|мини|[[Битка кај Маркели (792)|Битката кај Меркели (792)]]]] За време на владеењето на [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] и нејзиниот син [[Константин VI Слепиот|Константин VI]] во Византија, за противник во Бугарија го имале ханот [[Кардам]] (777-802). Отпрвин, Византијците успеале да ја потиснат бугарската граница на север. Во 784 година, царицата Ирина напредувала од Анхиалус, далеку во внатрешноста до Береја (денешна [[Стара Загора]]), која таа ја обновила и ја нарекла ''Иренуполис''.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Сердика, исто така, останала цврсто во византиски раце. Меѓутоа, во 792 година, Кардам му нанел катастрофален пораз на младиот Константин VI кај пограничната тврдина [[Битка кај Маркели (792)|Меркели]]. Византија повторно морала да плаќа данок на Бугарите, кои периодично ги зголемувале нивните барања со уценувачки закани за понатамошни напади. Во 797 година, приврзаниците на Ирина го ослепиле нејзиниот син Константин, а таа продолжила да владее сама.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Во меѓувреме, во 790-тите, франечкиот крал, [[Карло Велики]], водел кампања против [[Авари]]те. Тој извојувал голема победа во 796 година (во која му помогнал и панонскиот хрватски кнез [[Војномир]]) и Франките станале господари над Хрватите од северна Далмација, Славонија и Панонија; франечките мисионери набрзо влегле во областа. Набрзо следел втор голем удар за аварската моќ, но овој пат од исток, под водство на новиот бугарски хан Крум. Како резултат на овие две победи, Франките и Бугарите наскоро дојдоа да имаат заедничка граница долж реката [[Тиса (река)|Тиса]], а Бугарите успеале да го прошират своето владение над територијата северно од Дунав до Карпатите. Аварите не исчезнале одеднаш. Западно од Дунав бил основан каганат, кој бил вазал на Франките и под христијански хан, а Франечките извори спомнуваат аварски пратеници кои го посетиле франечкиот двор помеѓу 805 и 822 година. Во 889 година се споменува дека Маџарите ги зазеле пасиштата на некои слободни Авари во долна Панонија. После тоа, изворите престануваат да ги спомнуваат Аварите; се претпоставува дека потомците на оние кои го преживеале унгарското освојување на унгарската рамнина во 890-тите биле апсорбирани од Унгарците. == Консолидација == {{Историја на Бугарија}} === Владеењето на Крум (803 - 814) === [[Податотека:52-manasses-chronicle.jpg|мини|лево|Ханот [[Крум]] го победил византискиот император [[Никифор I]] во [[Битка кај Плиска|Битката кај Врбишкиот премин (811 г.)]], ''[[Константин Манасиј|Манасиева хроника]]'']] Бидејќи претходникот на [[Крум]], ханот [[Кардам]], успеал да се оттргне од византиските шпиони во Бугарија, тој најпосле имал можност да се зафати со офанзива на југ. Но пред тоа ги разбил остатоците од [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], кој попаднал под ударите на Франкската Империја на [[Карло Велики]]. Во териториите на Бугарија биле вклучени богатите солници на [[Трансилванија]], што и дозволило да се вклучи во напредокот на европската економија. Во 808 година Крум започнува походи по река [[Струма]], а во 809 година ја презема важната крепост Средец (денешна [[Софија]]). Во 811 година император [[Никифор I]] започнува поход против Бугарија, стига до нејзиниот главен град, Плиска, ја презема и ја опожарува. Сметајќи дека тоа е крајот на проблемите со Бугарите, се вратил назад за Цариград. Но утрината на 26 јули 811 година, за време на ноќевањето на армијата и императорот кај Врбишкиот проход, вооружената бугарска војска изненадно ги нападнала, ги исклала повеќето, и дури самиот император ја дочекал таму смртта. За прославувањето на победата Крум употребил чаша, направена од черепот на императорот Никифор, обкован со злато и сребро. [[Податотека:Europe 814.svg|лево|мини|Европа во 814 година]] Две години подоцна, во 813 година, Крум подготвил невиден дотогаш поход кон [[Цариград]]. Меѓутоа, неговата смрт на 13 април 813 година го спречило замисленото дело. Крум влложил големи усилби за закрепување на државата. Присоединил важни територии кон државата и наложил заеднички закони за сите поданици, за да осигури внатрешна стабилност. Законите биле строги и не правеле разлика меѓу [[Прабугари]], [[Стари Словени|Словени]] и други. Тоа била првата стапка кон обединувањето во една народност на различните по бит и култура етноси. === Владеењето на Омуртаг (814-831) === [[Податотека:ThomasTheRebelAndMourtagon.jpg|мини|лево|Со цел да го задуши востанието на [[Тома Славјанинот]] императорот [[Михаил II (Византија)|Михаил II]] се обратил за помош кај бугарскиот кан Омуртаг. Двете војски се судриле во 823 г.]] Неговиот наследник, [[Омуртаг]], склучил 30-годишен мировен договор со [[Византија]], и се зафатил со внатрешната ситуација на државата. Започнал со повторно изградување на главниот град, кој бил опожарен за време на походот на Никифор, изградил и укрепил редица градови. Ја зацврстил бугарската власт на северозапад, каде што Франките се обиделе да одделат 3 словенски племиња од Бугарија. === Омуртаг и христијанството === [[Податотека:Omurtag.jpg|мини|десно|Прогонство на христијаните од Омуртаг.<br>Десно: [[Адријанополски маченици|епископ Мануил]] проповеда на Бугарите.<br>Лево: Погубување на епископ Мануил.]] Омуртаг бил непријателски настроен кон христијанството, кое се чини дека се ширело во Бугарија, иако државата и поголемиот дел од владејачката класа останале пагани до покрстувањето на Борис во 864 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=107}} Ширењето на новата религија беше олеснето со влијанието на византиските бегалци и заробеници кои во голем број биле населени во Бугарија. Бугарските ''болјари'' биле непријателски настроени кон христијанството бидејќи тоа го загрозувало стариот поредок врз кој се засновале нивните привилегии. Се верувало дека секој болјарски клан, кој имал свој тотем, бил божествено воспоставен и од тука потекнува правото на секое семејство на високи позиции во државата и општеството. Така, може да се очекува дека болјарите извршиле притисок врз Омуртаг да дејствува против христијанската религија.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} Омуртаг се чини дека чувствувал дека христијанството (со неговата хиерархија со седиште во Византија) е закана за бугарската независност. Тој веројатно ги гледал христијаните како византиски агенти и се чини дека верувал дека ако неговата држава стане христијанска, тоа нема да биде подобро од тоа да стане византиска колонија. Така тој ги прогонувал христијаните, веројатно исто толку затоа што ги гледал како царски шпиони, колку и за интересите на неговата религија. Познати се и примери на егзекуции на христијани. И покрај прогонството, религијата продолжила да се шири.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} === Маламир, Пресијан и војната со Византија во 836 === Омуртаг починал во 831 година. Оставил три сина; најстариот, [[Енравота]], не успеал да се искачи на тронот. Тој бил преобратен во христијанство од еден од неговите робови и наскоро бил погубен кога одбил да се откаже од христијанската вера. Тронот му припаднал на најмладиот син, [[Маламир]], првиот хан со словенско име. Колку долго владеел е дискутабилно; некои научници сметаат дека тој владеел до 852 год., а други веруваат дека бил заменет со одреден [[Пресијан]], кој владеел од 836 до 852 година. Речиси ништо не се знае за периодот кога овие владетели владееле - ако воопшто станува збор за различни луѓе. [[Податотека:Philippi Inscription 1.JPG|мини|Натпис на Пресијан од Филипи]] [[Податотека:Bunchuk.png|мини|лево|Коњскиот опаш бил симбол до покрстувањето и се носел при секоја битка<ref>[[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|''Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum'']]. "''Наведовте дека досега, кога одевте во битка, ја носевте коњската опашка како свој воен амблем и прашувате што треба да носите сега на негово место. Што друго, се разбира, освен знакот на крстот? Зашто тоа е знакот со кој Мојсеј го разделил морето и го убил Амалик...''"</ref>]] Постојат три извори во врска со ова прашање: [[Константин Порфирогенит]] пишува за нападот на Пресијан врз Србите, во времето на кнезот [[Властимир]]. Пресијан го споменува со титулата ''архонт'', која не мора да се однесува на владетелот, но кога ја користи Константин, обично го има тоа значење. На пример, Константин ја користи титулата ''архонт'' и за хан Борис, кого го нарекува син на Пресијан, што значи дека титулата ''архонт'' укажува, но не докажува дека владетел бил Пресијан. Постојат и два натписи. Во првиот се наведува дека Грците го прекршиле мирот. Маламир со кавхан Исбул тргнал против нив, зазел неколку тврдини во Тракија, а потоа тргнал кон Филипи од кој Византијците побегнале. Вториот натпис наведува дека хан Пресијан го испратил кавхан Исбул против [[Смолјани]]те (словенско племе на византиска територија кај реката [[Струма]]), извојувал победа над христијаните и ги казнил за нивните престапи. Ниту еден од овие натписи не е датиран, но бидејќи од 816 до 846 постоел триесетгодишен мир, меѓу Бугарија и Византија, нарушен само со кратките судири во 836 година, повеќето научници заклучуваат дека овие натписи се од 836/37 год, што се совпаѓа со изјавата во првиот натпис дека Грците го прекршиле мирот. Тесната поврзаност на информациите во двата натписи, може да се види и во тоа што главната улога и во двата походи ја имал кавхан Исбул. Така, белгискиот византолог, Анри Грегоар, разумно предлага дека, бидејќи се знае само за една војна во овој период на мир, натписите се однесуваат на истата кампања и бидејќи би било чудно една иста кампања да биде водена од двајца владетели, се претпоставува дека Маламир и Пресијан се две имиња (словенско и бугарско) на еден ист човек. Ваквите двојни имиња се сосема вообичаени кај средновековните балкански народи. Овој логичен предлог, значи дека еден ист човек, Маламир-Пресијан, владеел од 831 до 852 година. Меѓутоа, други тврдат дека двата натписи се однесуваат на две различни кампањи во една иста војна, и дека Маламир бил заменет со Пресијан во 836/7 во текот на војната во одредено време помеѓу двете кампањи. Натписите се значајни и за споменувањето на кавхан Исбул, што покажува дека клучната позиција на кавхан сè уште ја држел човек со бугарско име, и покрај какво било словенизирање да се случило. Исбул имал неизмерно богатство. Друг натпис кажува дека платил за изградба [[Аквадукт|aквадукт]] што му го подарил на ханот. == Владеењето на Борис I (852-889) == === Проширувањето во Македонија === [[Податотека:Balkans850.png|мини|десно|Проширувањето на Бугарија во времето на кан Пресијан. Според други научници тоа се случило во првите години од владеењето на Борис I.]]Во 846 година истекол бугарскиот мировен договор со Византија. Бугарите нападнале во Македонија покрај реката [[Струма]]. Веројатно, како што сугерираат некои научници, тие избрале момент кога империјата била вклучена во задушувањето на некои словенски бунтови. Сепак, постојат хронолошки проблеми за овие словенски востанија и не може да се покаже дека поголемо востание се случило во 846 година. Најпознатиот бунт меѓу Словените избувнал на [[Пелопонез]] за време на владеењето на [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829-42). Словените се ослободиле и ја опустошиле областа пред да бидат покорени од византиски командант испратен таму со голема војска во раните години од владеењето на [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Се тврди дека походот на Византијците се случил веднаш по доаѓањето на Михаил, уште во 842 година. Ако е така, овој бунт би бил завршен многу пред истекот на бугарскиот договор во 846 година. ''Житието на свети Григориј Декаполит'' опишува словенски бунт во околината на Солун. Иако ова востание е датирано околу 846 г. од некои научници, Дворник, уредникот на житието на тој светител, верува во тоа се случило помеѓу 831 и 838 година. Во секој случај, без разлика дали во врска со словенските востанија или не, Бугарите извршиле инвазија на византиска територија во 846 година. Набргу потоа следело ново примирје.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Многу историчари веруваат дека овој поход од 846 година го означува и почетокот на бугарската експанзија во Македонија западно од Вардар. За жал, хронологијата на оваа експанзија (и на кој кан да му се припише) е непозната. Борис очигледно ја поседувал Македонија дури и западно од Охрид до 880-тите и, бидејќи немало бугарски војни против Византија по 860 година, очигледно е дека ''де факто'' бугарското владеење претходело на 860-тите години. Така, Бугарите или ја анектирале оваа територија во кампањата 846 година - анексија непризнаена од Византија - или анексијата се случила во подоцнежна кампања - непозната за нас - од Пресијан пред 852 година или од Борис после неговото пристапување на престолот во 852 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Во изворите е забележана само една кампања на Борис против Византија. Во изворот без датум, Теофан Континуат вели: „Борис дознавајќи дека една [[Теодора II|жена]] владеела во империјата станал похрабар и испратил гласници да кажат дека ги осудува договорите за мир и започнал кампања против територијата на империјата“. Хроничарот не наведува кои земји ги нападнал или дали стекнал територија. Но, можно е дел или цела Македонија да е освоена од Борис во ова време. Договорот, веројатно потпишан во 853 година, се чини дека го завршил овој конфликт и Борис останал во мир со империјата до околу 860 година, кога тој стапил во франкиски сојуз, веројатно главно насочен против растечката [[Велика Моравија|Моравска држава]]. Нема докази дека Бугарија тргнала во офанзива против Византија по 860 година. Така можеме да заклучиме дека бугарската експанзија во Македонија се случила во текот на една или двете од овие две кампањи - 846 и 852 година - иако византиското признавање на загубата на оваа територија дошла дури со договорот од 904 година со борисовиот син, Симеон.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Горенаведениот аргумент претпоставува дека Византија ја вратила својата власт над западна Македонија во некој период од деветтиот век. Таков настан, иако често се претпоставува, не е документиран. Така, евентуално Западна Македонија можеби претставувала збир од ''[[Склавинии]]'' се до потпаѓањето под власт на Бугарија. Во овој случај, Бугарија едноставно би наметнала контрола над различни независни племиња - акт кој не е поврзан со војна со Византија, и кој можел да се случи во кое било време во деветтиот век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} === Пристапувањето на Борис I на власт === {{See also|Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите}} [[Податотека:TzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg|мини|лево|Минијатура која го прикажува Борис I.]] Во почетокот на управувањето на кнез Борис (852-889) Бугарија води неуспешни војни против [[Византија]] и Германското кралство. Борис решава да го прифати [[христијанство]]то како официјална религија за Бугарија, и по редица спорови и политички настани го прави тоа преку византиското духовенство во периодот 863-865. Актот на покрстувањето предизвикува пагански реакции и се стигнува до бунт, во кој педесет и два аристократски рода си заминуваат од главниот град, но се разбиени и казнети, убиени се сите членови на родот. По покрстувањето, Борис ја прима титулата кнез, како и името на својот крстител византискиот цар Михаил. На 29 август 866 година, набргу по задушувањето на бунтот, во Рим пристигнала амбасада од Бугарија, барајќи одговори на низа прашања за црковните практики, како и богослужбените книги и граѓанскиот законик. Се чини дека Борис испратил и друга амбасада кај [[Лудвиг Германецот]] за да го објави покрстувањето на Бугарите и да побара мисионери. Во ноември 866 година, папската мисија предводена од епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој подоцна станал и римски папа, заминала за Бугарија.{{sfn|Curta|2019|p=202}} Епископот со себе го донел одговорот на папата [[Папа Никола I|Никола I]] на прашањата на Борис во форма на [[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|опширно писмо упатено до сите Бугари]], не само до нивниот владетел. 106-те поглавја од писмото се занимаваат со различни теми: од крштевањето и бракот до капењето, постот и разликата меѓу гревот и злосторството. Папата Никола го укорил Борис за строгата казна кон неговите ''болјари'': „постапи без сериозно да ја измериш работата.“ За прашањето пак за независната бугарска црква, неговиот одговор бил помалку директен: „Сега не можеме да ви дадеме дефинитивен одговор додека нашите легати, кои ги испраќаме во вашата земја, се вратат и ни кажат колку се бројни и обединети христијаните меѓу вас.“{{sfn|Curta|2019|p=202}} Нема многу описи на тогашните бугарски практики, што само делумно може да се реконструираат од одговорите на папата. Откупувањето на невестата, ритуалната жртва без пролевање на крв, употребата на камења со лековити својства и [[Амајлија|амајлии]], сексуалните табуа, и погребувањето на самоубијците, се само неколку погледи во претхристијанските верувања на Бугарите.{{sfn|Curta|2019|p=203}} Се чини дека папата бил изнервиран од она што тој го сметал за глупави прашања: „Она што сакаш да го научиш во врска со панталоните (''[[femoralia]]'') го сметаме за излишно. Зашто, не сакаме да се промени надворешниот стил на вашата облека, туку однесувањето на внатрешниот човек во вас.“ Еден одговор укажува дека во Бугарија постоеле специфични верувања за ритуалната чистота, бидејќи папата Никола детално се осврнува на прашањето „дали чист или нечист човек може да го носи или целива Господовиот крст и моштите.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} [[Податотека:17-1735-H4A3D00Z.jpg|мини|Епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]] одиграл значајна улога во покрстувањето на Бугарија]] Потребно било повеќе разјаснување за другите ритуални практики од поголемо политичко значење. Очигледно, во претхристијанска Бугарија, кога владетелот „седнува да јаде, обичај е никој, па ни неговата жена, да не вечера со него.“ Борис побарал сите негови поданици „да јадат на далечина, седнати на столчиња на нивото на земјата.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} Папата Никола I забранува [[инцест]] (индикација дека сродството можеби не го спречувало бракот во паганска Бугарија) и [[полигамија]], тема за која тој дефинитивно се согласил со патријархот [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]]. Неколку прашања во врска со теми како бракот на свештениците или положбата на рацете за време на молитвата укажуваат на тоа дека Борис веќе бил свесен за разликите во ритуалите меѓу западните и источните христијани. Меѓутоа, генерално, се чини дека Борис повеќе се интересирал за практиките, отколку за доктрината.{{sfn|Curta|2019|p=204}} Заедно со мисијата во Бугарија, папата Никола испратил уште една амбасада во [[Константинопол]] за што поагресивно да ја изрази папската осуда за изборот на Фотиј за патријарх. Пратениците никогаш не стигнале до Константинопол, бидејќи биле запрени на границата со Бугарија од страна на византиските власти, во околностите на конфликт меѓу Фотиј и Никола I. Не можејќи да преминат во Империјата, пратениците поминале извесно време во Плиска пред да се вратат во Рим. Се вели дека Борис многу го засакал најмладиот член на таа амбасада, [[подѓакон]] во базиликата [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Санта Марија Маџоре]], кого сакал да биде поглавар на неговата црква.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, водечката улога на римската мисија во Бугарија ја имал бискупот Формоз од Порто. За само една година работа, под негово водство, мисијата успешно преобратила голем број луѓе. Охрабрен од тој успех, Формоз почнал да ракополага со свештеници и да осветува новоизградени цркви, со други зборови да се однесува како епископ на Бугарија, а не на Порто. Во овој момент, Борис побарал од папата да го назначи Формоз за поглавар на неговата црква. Но, непосредно пред или непосредно во почетокот на 868 година, Формоз бил отповикан од папата Никола. И другиот епископ на мисијата, Павле од [[Популонија]], се вратил во Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} За да ги замени, новиот папа, [[Папа Адријан II|Адријан II]], испратил уште двајца епископи во Бугарија, Гримоалд од Бомарцо и Доминик од Тривенто. Друга папска амбасада ја преминала Бугарија во 869 година на пат за Константинопол, каде што требало да присуствува на соборот свикан од царот [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] и патријархот [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј I]] за да се реши расколот со Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, на враќање во Рим, папските пратеници не поминале низ Бугарија, бидејќи во меѓувреме самите пратеници на Борис што се појавиле пред тој синод поставиле многу вознемирувачко прашање, имено дали бугарските христијани му должат послушност на Рим или на Константинопол. Огорчен од четиригодишното папско запоставување, ако не и целосно отфрлање на неговото барање за архиепископ, Борис решил да се оддалечи од Рим и повторно да се сврти кон Константинопол. И покрај протестите на папските легати, патријархот Игнатиј I назначил архиепископ на Бугарија, на кој му била ветена значителна автономија. До 870 година, прашањето било решено во корист на Борис. Гримоалд, епископот на Бомарцо, бил протеран од Бугарија, а заедно со него и сите други членови на римската мисија кои сè уште биле во земјата. Во меѓувреме, првиот византиски архиепископ на Бугарија пристигнал во Плиска. Но, одлуките на синодот од 869/70 година не ги обесхрабриле папските напори за враќање на загубените позиции во Бугарија. Папата [[Папа Јован VIII|Јован VIII]] (872-882) напишал писма до грчките епископи и свештеници во Бугарија, до Борис и до неговиот дворјанин Петар и до друг човек кој се чини дека бил брат на Борис. Тој тврдел дека Бугарија била под Рим, а не под цариградска јурисдикција, го повикал Борис да се врати на послушност кон Рим и ги повикал неговите советници да го свртат својот владетел да се изјасни за Рим.{{sfn|Curta|2019|p=206}} [[Податотека:Old Basilica in Pliska 2.JPG|десно|мини|Големата базилика во [[Плиска]].]] [[Податотека:NHMB-Tombstone-cross-of-Anna-daughter-of-Knyaz-BorisI-10centuryAD-replica.jpg|мини|десно|Двојазичната словенско-грчка надгробна плоча на [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]], ќерката на кнез Борис]] По доаѓањето на учениците на [[Кирил и Методиј]] во Бугарија, кои ја донесуваат словенската писменост, Борис го прогонува византиското духовенство и започнуваат проповеди на [[старословенски јазик]], кој станува официјален во државата. Во 869-870 Четвртиот вселенски собор решава да ги исклучи бугарските епархии од Цариградската црква, и на тој начин се создава независна (автокефална) Бугарска архиепископија. По напуштањето на световната власт, Борис Михаил оди во манастир, од каде го продолжува црковното дело. === Владимир Расате и обидот за враќање во паганство === Од неговата жена, со крсно име Марија, Борис имал шест деца — Владимир, Гаврил, Симеон, Јаков, Еупраксија и Ана. Гаврил веројатно умрел млад, а веројатно и Јаков; Еупраксија и [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]] станале калуѓерки; [[Симеон I|Симеон]] влегол во црквата; а [[Владимир Расате|Владимир]] требало да го наследи татко му на престолот. Владимир бил престолонаследник предолго време. Сигурно се приближувал кон својата четириесетта година, бидејќи го придружувал својот татко во српската војна (853 г.) во старите пагански денови. И, како и сите нетрпеливи престолонаследници, тој бил исполнет со дух на противење на политиката на неговиот татко. За внатрешните работи за време на неговото владеење знаеме малку, освен дека тој добил амбасадори од германскиот крал [[Арнулф Корушки|Арнулф]] во 892 година.{{sfn|Runciman|1930|p=133}} Се чини дека веднаш штом Борис се повлекол од светот во неговиот манастир, новиот Кан ги разбранувал сите реформи што ги спровел неговиот татко. Старата бугарска аристократија, која Борис толку цврсто ја отсекол, повторно пораснала до ефективна висина; а Владимир потпаднал под нејзино влијание. Болјарите не го сакале христијанството што Борис го вовел, со неговите строги и автократски тенденции. Спротивно на тоа, дворскиот живот станал екстравагантен и развратен, па дури имало и официјален обид за повторно воведување на старите пагански обреди и идолопоклонство. Но, Владимир и неговите ''болјари'' сметале дека Борис повеќе го нема. И покрај тоа што бил во својот манастир, Борис, знаел што се случува надвор. Четири години ги оставил да владеат; а потоа, кога видел дека неговото животно дело е премногу сериозно загрозено, повторно се појавил. Неговиот престиж на светец бил огромен; со помош на неколку постари државници лесно ја запоседнал власта. Повторно на власт, тој ги жртвувал своите татковски чувства за доброто на својата земја. Владимир бил симнат од тронот и ослепен, и така исчезнува од историјата.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} === Политичко-црковните настани од 893 година === {{See also|Преславски собор}} Ова претставувало последен обид за обновување на паганството. Тој бил осуден на неуспех, бидејќи било малку веројатно пониските и средните општествени слоеви да се вратат кон старата вера по иницијатива на владејачката елита, која во голема мера била мотивирана од политички, а не од верски причини. Повторното појавување на Борис било доволно за целиот потфат да пропадне. Сепак, положбата на Борис била мошне сложена. Со соборувањето на својот син тој го зачувал христијанството, но истовремено го довел во прашање воспоставениот ред на наследување на престолот. Затоа постапил внимателно. Свикал [[Преславски собор|собор]] од целото царство, за чиј состав не постојат сигурни податоци, иако се претпоставува дека во него учествувале претставници на дворското благородништво, покраинската управа, црковната хиерархија и други угледни личности. На соборот својата интервенција ја оправдал со верски причини, а потоа обезбедил прифаќање на својот помлад син, монахот Симеон, за нов владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} [[Податотека:Preslav fortress 9.jpg|мини|десно|Преславската тврдина]] Во исто време, Борис ја искористил можноста што му ја пружало присуството на соборот за да ја доврши својата последна голема реформа. Семето што Климент го сеел во Македонија — работа што, се чини, продолжила непрекинато и за време на владеењето на Владимир — и што Наум го сеел поблиску до престолнината, веќе било доволно пуштило корени; дошло време грчкиот јазик да биде заменет со словенскиот во целата Бугарска црква.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Постоеле повеќе причини поради кои тоа било направено токму тогаш. Веројатно во тоа време архиепископскиот престол во Бугарија бил испразнет; можно е и грчкото свештенство да било премногу тесно поврзано со дворската аристократија; а несомнено моментот бил погоден за мерка што можела да предизвика незадоволство во Царството. [[Василиј I Македонецот|Василиј]] и [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]] веќе биле мртви, а царот [[Лав VI Мудриот|Лав]] и неговиот брат, патријархот [[Стефан I Цариградски|Стефан]], биле премногу рамнодушни и слаби за да се спротивстават на остварувањето на движење кое дури и нивните големи претходници го сметале за неизбежно. Освен тоа, Борис пресметал дека воведувањето на словенскиот како единствен национален јазик на Бугарија засекогаш ќе ја потисне свеста за издвоеност и надмоќ кај старите Бугари. Потомците на Хуните требало да го изгубат своето посебно обележје; поимот „Бугарин“ отсега требало да ги опфаќа подеднакво и Словените и Бугарите, односно сите поданици на бугарскиот владетел — кој повеќе не бил Возвишениот хан, туку кнез, словенски владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Со промената на јазикот, веројатно е дека е завршена организацијата на Бугарската црква, за да одговара на новата состојба на нештата. Веќе некое време земјата била поделена меѓу седум митрополити под јурисдикција на архиепископот на Бугарија - митрополитите на Дристра, Филипополис, Сердика, Провадија, Маргум (или Морава), Брегалница и Охрид.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Повеќето од нивните епархии претходно биле создадени, особено оние во Источна Бугарија; Брегалничката епархија била создадена во 889 година. Охридската епархија веројатно сè уште не била формирана - Македонија сè уште била премногу дива. Но, мисионерското дело на Климент веќе било доволно напреднато за да му се создаде епископија. Станал епископ на двојната столица Дебрица (Дрембица) и Белица, два мали града меѓу Охрида и Прилеп. Подоцна нивната важност била засенета од Охрид. [[Податотека:Bulgaria - Shumen Province - Veliki Preslav Municipality - Town of Veliki Preslav - Veliki Preslav Medieval Palace Complex - Panoramic.jpg|мини|десно|Палатата во Преслав]] Во врска со овие црковни реформи била направена уште една голема промена. Јосиф, новиот архиепископ бугарски, имал архиепископско седиште не во Плиска, туку во Преслав. Престолнината била преместена. Плиска, старата хунската престолнина, со сеќавањата на големите Канови - незнабошци , повеќе не била соодветна. Христијанскиот кнез требало да живее во Преслав, блиску до манастирот Пантелејмон и школата на [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]]. Кога сето тоа било направено, Борис се вратил во својот манастир. Неговата работа сега навистина била завршена. Порано, прерано се повлекол. Но, овој пат бил сигурен. Тој можел веќе засекогаш да се посвети на религијата; ниту пак би ѝ помогнал на својата земја да ја спаси со своите молитви. Тој веќе беше ѝ помогнал доволно - доволно за вечно да се почитува неговото име како најголем од сите нејзини добродетели.{{sfn|Runciman|1930|p=136}} == Симеон I и Петар I == [[Image:St. Theodor.jpg|мини|десно|Керамичка икона на [[Теодор Стратилат|Св. Теодор Стратилат]], Преслав, околу 900 г.]] [[File:RizMap09.jpg|thumb||left|240 px|Бугарија за време на цар Симеон I.]] [[Симеон I]] го продолжува црковното и просветителното дело на својот татко Борис I, со тоа што засилено го помага книжевното дело во главниот град, основа книжевни центри во целата држава и сам пишува за просветителската заедница во Преслав.<ref>Robert Fossier, Janet Sondheimer - „The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages: 350-950“, Cambridge University Press, 1997, стр. 370</ref> На надворешна сцена постигнува множество на воени успеси, со тоа што успева да ја рашири територијата на Бугарија на југ скоро до Коринт, а на запад ги достигнува земјите на денешна [[Албанија]]. На југоисток териториите достигнуваат до Одринското поле, опфаќајќи го и северниот дел на Дарданелскиот премин. Симеон си поставува за цел создавање на Бугарско-византиско Царство, која откако не успева да ја постигне преку дипломатски начини (морало да биде објавен за регент (василиопатор) на малолетниот император на [[Византија]], но царицата-мајка го спречила договорот), се обидува со војна. Води преговори со [[Арапи]]те за военоморска помош при напад против [[Цариград]], но првиот пат делегацијата била одвлечена од пирати и продадена како робови во Цариград, а вториот пат не се доаѓа до ништо суштествено. === Војната со Византија (894-97) === Бугарската трговија доживеала процут во времето на цар Симеон. Главната дејност во земјата било земјоделството, а веројатно бугарските житарки и добиток помогнале да се прехранат царските градови на брегот, па и самиот Константинопол. Рудата се ископувала, а со тоа се зголемиле кралските приходи. Згора на тоа, бугарските владенија лежеле на главни трговски патишта. Трговија што минувала меѓу степите на Русија и Константинопол се одвивала по западниот брег на Црното Море; но дел од неа поминувала по копно преку Преслав и Адрианопол, а дел преку Дристра до Солун. Имало уште еден трговски пат, речиси подеднакво важен, кој не можел да ја избегне Бугарија; тоа било рутата од Средна Европа, која на Балканскиот полуостров влегувала во Белград и, како и железницата денес, се разделувала кај Ниш, едниот крак водел низ Сердика (Софија) и Филипополис до Адрианопол и Константинопол, а другиот продолжувал на југ до Солун. Тоа значело постојан проток на стока што минувал низ Бугарија и на својот пат ги збогатувал бугарските трговци или грчките и ерменските поданици на царот.{{sfn|Runciman|1930|p=144}} [[Податотека:Bulgarians defeat Byzantines under Krenites and Kourtikios.jpg|мини|Победата на Бугарите над византиската војска предводена од Прокопиј и Куртициј во Тракија.]] Уште од времето на Тервел, трговијата меѓу Бугарија и Империјата била внимателно организирана, а сега веќе Бугарите имале дозвола да престојуваат во Константинопол (веројатно во квартот Свети Мамас, заедно со руските трговци) каде што ја носеле својата стока. Меѓутоа, една интрига во Царскиот двор во 894 година резултирала со тоа што двајца грчки трговци, Ставракиј и Козма, обезбедиле монопол над бугарската трговија. Тие не само што успеале да стават тешки давачки за стоката, туку и инсистирале на преместување на бугарскиот пазар во Солун - било полесно да се управува со корупцијата подалеку од престолнината. Сето тоа природно ги вознемирило Бугарите и тие се пожалиле на Симеон, а тој веднаш се застапил за нив пред царот [[Лав VI Мудриот|Лав VI]]. Но, нечесните грчки трговци биле под заштита на [[Стилијан Зауца]], ''василеопаторот'', семоќниот тест на императорот; затоа Лав ја игнорирал амбасадата на Симеон и скандалот продолжил. Симеон тогаш решил да прибегне кон оружје и се подготвил да ја нападне Тракија. Главните царски војски, под Никифор Фока, биле отсутни на Исток борејќи се со [[Сарацени]]те; Лав можел да испрати против напаѓачите само неискусни трупи, под водство на Прокопиј Кренит и Ерменецот Куртициј. И двајцата генерали биле убиени во битка. Бугарите потоа напредувале низ Тракија кон самата престолнина.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} [[Податотека:Honfoglalas.gif|мини|Мапа на движење на Маџарите. Забележете дека не е потврдено каде завршувала северната граница на Бугарската империја.]] Лав следователно прибегнал кон дипломатија. Истата година тој испратил амбасада во Ратисбон кај кралот Арнулф - веројатно уште пред да избие војната, како одговор на амбасадата на Арнулф кај Владимир во 892 година - но неговиот амбасадор не бил добро примен. Но, сега тој имал далеку подобар план. Уште од деновите на Омуртаг, дивите Маџари биле воспоставени на степите до бугарската граница на реката [[Днестар]], ако не досега и до [[Прут]]. Во 895 година го испратил ''патрицијот'' Никита Склер во маџарските населби и им предложил на маџарските поглавари [[Арпад]] и [[Курсан]] да ја нападнат Бугарија; тој ветил дека ќе испрати бродови за да ги пренесат преку Дунав. Маџарите со задоволство се согласиле, особено затоа што се чувствувале донекаде притиснати на нивните источни граници од една уште подива нација, Печенезите; дале заложници и договорот бил склучен.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} Тогаш Лав го повикал Никифор Фока од Азија и ја опремил царската флота под адмиралот Евстатиј. Сега кога Симеон требало да се справи со Маџарите, Лав повеќе би сакал да не се бори; тој не сакал да ја зголемува моќта на Маџарите на сметка на бугарската, а освен тоа, не сакал да се бори со истоверци како и неговиот народ. Затоа го испратил ''квесторот'' Константинациј да го предупреди Симеон за претстојната инвазија на Маџарите и да предложи мировен договор. Но Симеон бил сомничав; тој во Константинопол научил колку суптилна може да биде царската дипломатија и веројатно не поверувал во приказната за Маџарите. Константинациј бил ставен во притвор, а одговор не бил вратен.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} [[Податотека:HungariansPursueBulgarians.jpg|лево|мини|Повлекување на Симеон во тврдината Дристра ([[Силистра]]).]] Симеон набрзо се уверил. Додека се подготвувал да се пресретне со Никифор Фока во Тракија, му дошла вест дека Маџарите пристигнале. Тој побрзал на север да ги пречека, но бил поразен. Во очај се повлекол во тврдината [[Дристра]]. Маџарите напредувале, ограбувајќи и уништувајќи. Пред портите на Преслав се сретнале со Никифор Фока, на кого му продале бугарски заробеници во илјадници. Бугарите биле во очај. Тие испратиле кај Борис во неговиот манастир да побараат совет; но тој можел да предложи само тридневен пост и се понудил да се моли за својата земја.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} Ситуацијата била спасена со многу помалку угледни средства - со дипломатската измама на Симеон. Кога ја сфатил сериозноста на својата положба, испратил преку Евстатиј да побара мир од царот. Лав бил среќен што се согласил. Тој им наредил на Фока и Евстатиј да се повлечат и го испратил ''магистерот'' [[Лав Хиросфакт]] да преговара за условите. Токму тоа го посакувал Симеон. Кога пристигнал ''магистерот'' Лав, тој бил задржан под стража во тврдината Мундрага: додека Симеон, ослободен од половина од неговите непријатели, тргнал да ги нападне останатите, Маџарите. Во голема битка успеал да ги победи и да ги истера назад преку Дунав. Борбата била толку крвожедна што дури и Бугарите се вели дека изгубиле 20.000 војници. Победнички над Маџарите, Симеон го известил ''магистер'' Лав дека неговите услови сега вклучуваат ослободување на сите бугарски заробеници неодамна купени од Фока од Маџарите. Несреќниот амбасадор, кој во меѓувреме не можел да комуницира со царот, се вратил во Константинопол, за да види што може да се направи.{{sfn|Runciman|1930|p=147}} Лав посакал мир и бил подготвен да се откаже од затворениците. Симеон чекал додека не му бидат вратени сите затвореници, а потоа, под изговор дека некои се задржани, повторно се појавил со полна сила на тракиската граница. На новиот царски командант, Лав Катакалон, му недостасувала способноста на претходниот, Фока. Тој пристигнал со главната царска војска кај Булгарофигон и бил тешко поразен. Следеле натамошни преговори. Договорот бил склучен во 897 година, а Византија се согласила да плаќа годишен данок на Бугарија.{{sfn|Runciman|1930|p=148}} Симеон умира ненадејно на 27 мај 927 година<ref>Златарски, Васил, История на българската държава през средните векове, том 1, част 2, Академично издателство "Марин Дринов", София 1994, ISBN 954-430-299-9, с. 513</ref> во разгор на подготвувањата за опсада на Цариград. Пред својата смрт, тој се објавува за "Цар самодржец на сите Бугари и Ромеи", се титлува со титулата "цар", која била еднаква на императорската, и го објавува бугарскиот црковен поглавар за патријарх - највисокиот ранг во Источната православна црква.<ref>John V. Fine - "The Early Medieval Balkan", University of Michigan Press, 1991, стр. 155</ref> [[Податотека:Seal of Peter I of Bulgaria with Irene Lekapene.jpg|мини|Печат на [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] и неговата сопруга, византиската принцеза [[Ирина Лакапина|Марија (Ирина) Лакапина]]]] По неговата смрт на престолот седнува син му, [[Петар I (Бугарија)|Петар I]]. Тој склучува мир со Византија, кој официјално му ја признава царската титула и патријаршкиот ранг на [[Бугарска православна црква|Бугарската црква]].<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries - „A history of Eastern Europe“, Taylor & Francis, 2007, стр. 66,</ref> За време на управувањето на Петар, Бугарија навлегува во криза, најмногу заради нападите на [[Киевски Рус|Руси]] и [[Кнежевство Унгарија|Унгарци]] од север. Започнува распространувањето на ереси, најпозната од која била [[богомилство]]то, по името на својот водач - поп Богомил.<ref>Milan Loos - „Dualist heresy in the Middle Ages“, Springer, 1974, стр. 50</ref> Тоа станува основа и на албигојството, кое се појавило подоцна во јужна [[Франција]], како и на [[катарство]]то. === Појава на Богомилството === {{Main|Богомилство}} Трите главни извори за богомилите во Бугарија се: писмо од цариградскиот патријарх [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт]] до цар Петар, напишано околу 940 година; трактат против еретиците напишан од [[Презвитер Козма]] (веројатно напишан околу 970 година) и едиктите на црковниот синод одржан под цар Борил во 1211 година кој ги осудил богомилите.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=172}} Писмото на Теофилакт е напишано како одговор на писмо (кое денес не постои) од цар Петар кој побарал совет од патријархот, кој бил чичко на неговата жена [[Ирина Лакапина|Ирина]], како да постапи со новопојавената [[ерес]]. Забелешките за еретичките верувања веројатно се извлечени од првичното писмо на Петар. Патријархот се осврнува на на новопојавената ерес без да ја именува. Тој тврди дека еретиците веруваат во два принципи, од кои првиот ја создал светлината и невидливиот свет, а вториот темнината, материјата и човечкото тело. Еретиците го отфрлале [[Стар завет|Стариот завет]], бракот, репродукцијата, и учењето за Христовото воплотување; за нив велеле дека настанале од злобниот принцип (ѓаволот). Ереста е античка, но новопојавена, мешавина од [[манихејство]] и [[павликијанство]].{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} Павликијанството била источна ерес, генерално прикажувана како дуалистичка, но неодамна се покажало дека е [[Адопционизам|адопционистичко]] движење. Адопционистите верувале дека Христос бил едноставно човек додека не бил ''посвоен'' од Бога и по благодатта станал божествен во времето на неговото крштевање. Павликијаните живееле во големи концентрации во Ерменија и источна Анадолија. Со текот на годините голем број од нив биле преселени од страна на императорите на Балканот за да ги растурат нивните концентрации на исток и исто така да ја бранат тракиската граница бидејќи биле одлични воини. Многумина биле населени во регионот на Филипополис (денешен Пловдив) во близина на бугарската граница. На Павликијаните генерално им се припишува голема улога во создавањето на богомилството. Ако Павликијаните навистина биле дуалисти, таквата улога е можна; сепак, ако биле адопционисти, тогаш треба да се бара автохтоно потекло за богомилството.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}}[[Податотека:Bogomilist expansion.svg|мини|Развојот на богомилството и другите еретички движења во Европа|лево]]Најдетален извор за [[богомилство]]то е трактатот на презвитер Козма, кој од прва рака ги знаел и ја имал предноста да е несофистициран теолог, бидејќи повеќето византиски антиеретички трактати имаат тенденција да ги нарекуваат ересите со класичните имиња и потоа да му дадат на читателот мешавина од нови и релевантни, како и класични и нерелевантни верувања кога дискутираат за нивните следбеници. Козма вели дека за време на владеењето на Петар, поп по име [[Поп Богомил|Богомил]] (но за волја на вистината ''Богонемил'') проповедал ерес во бугарските земји.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} За нив презвитер Козма вели: „Однадвор, еретиците изгледаат како јагниња; тие се нежни, скромни и тивки; тие не зборуваат залудни зборови, не се смеат и не се однесуваат на таков начин што ќе се разликуваат од вистинските христијани. Но, внатре тие се грабливи волци. Кога ќе ги најдат неуките, го сеат пијанството на нивното учење и ги хулат доктрините што ги пренесува Светата Црква. Еретиците не ги почитуваат [[Икона|иконите]], туку ги нарекуваат идоли. Еретиците се потсмеваат на моштите на светиите и нè исмеваат кога ние им се поклонуваме. Тие одбиваат да им оддаваат почит на светците и ги презираат чудата Божји како што ги предизвикуваат моштите на светите преку силата на Светиот Дух; тие велат дека чудата не се случиле по Божја волја, туку од ѓаволот кој ги тера да ги заведуваат луѓето. Тие тврдат дека не Бог, туку ѓаволот бил творец на видливиот свет. Тие прашуваат како може да се обожава крстот? На него Евреите го распнаа Божјиот Син. Затоа крстот е непријател Божји. Тие ги учат своите приврзаници да го мразат, велејќи дека ако некој го убил синот на кралот со парче дрво, дали тоа дрво ќе му биде драго на кралот? Причеста не била воспоставена по Божја заповед, а [[евхаристија]]та всушност не е тело Христово, туку едноставна храна како и секоја друга. Тие не веруваат дека зборовите на свештениците се осветени од Бога. Ако свештениците се осветени, зошто тогаш не живеат како што треба?{{sfn|V. A. Fine|1991|p=174}} Тие се противат на свештениците, црквите, молитвите (освен на [[Господова молитва|Господовата молитва]]) и го отфрлаат Мојсеевиот закон и книгите на пророците. Тие не ја почитуваат [[Дева Марија]]. Тие не го прифаќаат Стариот Завет, туку само Евангелијата. Тие живеат не според Мојсеевиот закон, туку според онаа на Апостолите. Тие го прават ѓаволот творец на луѓето и на целото божествено создание; некои го нарекуваат паднат ангел. (Козма потоа прави да изгледа дека го обожаваат ѓаволот бидејќи го направиле творец.) Тие велат дека по волја на ѓаволот постои сè - небото, сонцето, ѕвездите, воздухот, земјата, луѓето, црквите, крстот и сè што се движи по земјата. Тие веруваат дека Господ има два сина, Христос постариот и ѓаволот помладиот. Тој, ѓаволот, им заповеда на луѓето да земат жени, јадат месо и пијат вино. Тие се нарекуваат жители на рајот; тие ги одбиваат сите животни радости не со апстиненција како што правиме ние [православните монаси] туку затоа што тие тврдат дека овие дела се нечисти. Тие се молат, затворајќи се во своите домови, четири пати на ден и четири пати во текот на ноќта. Тие веруваат дека луѓето, а не Бог, ги воспоставил обредите и практиките на Црквата и на христијаните; и дека нив ги нема во евангелијата. Еретиците не празнуваат црковни празници. Тие не го одбележуваат споменот на мачениците и светителите. Тие си ги исповедаат своите гревови еден на друг и практикуваат исповед меѓу себе. Ги учат своите приврзаници да не се потчинуваат на власта; ги клеветат богатите; ги мразат царевите; ги исмеваат своите претпоставени и ги навредуваат нивните господари.“{{sfn|V. A. Fine|1991|p=175}} Оваа ерес се проширила од Бугарија во Византија каде привлекла многу интелектуалци и се развила во многу посуптилно теолошко движење. Во секој случај, богомилската секта која се појавила во времето на Петар траела низ историјата на средновековна Бугарија, за последен пат да се слушне за неа во Трново - престолнината на Втората бугарска империја - во средината на XIV век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=179}} === Падот на Бугарија === {{See also|Инвазија на Светослав I во Бугарија}} По мирот од 927 не се променило многу во односите меѓу Бугарија и Византија. Меѓутоа, кога бугарските пратеници дошле во Константинопол да го соберат годишниот данок, тие биле пречекани со луто отфрлање од императорот [[Никифор II Фока]], кој штотуку се вратил од победничкиот поход против Арапите. Византискиот цар го обвинил Петар дека дозволил Маџарите да ја преминат Бугарија на нивниот пат кон византиските територии, обвинение кое можеби се однесува на настан раскажан од Лиутпранд од Кремона, кој пристигнал во Константинопол три години подоцна. Според Лиутпранд, во одреден момент по доаѓањето на Никифор на власт во 963 г., група од 300 Маџари заробила 500 поданици од околината на Солун и ги пренела во Панонија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Без оглед на причината за гневот на императорот Никифор, тој ги преместил своите трупи на границата со Бугарија, каде што Византијците уништиле голем број тврдини во демонстрација на воена моќ, пред да се вратат на источниот фронт. Во обид да го смири Никифор и да понуди своја гаранција со добри намери, Петар ги испратил своите два сина, [[Борис II|Борис]] и [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] во Константинопол како заложници. Сепак, тој исто така испратил пратеници кај императорот [[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]] во [[Магдебург]], можеби во обид да собере поддршка против Византија. Од своја страна, Никифор одлучил да го примени на Бугарија истиот вид притисок што го избрал Лав VI во неговиот конфликт со Симеон во 893 година. Во отсуство на сигурни сојузници [[Печенези]] во степата, тој го избрал кнезот [[Светослав I|Светослав]] од Киев, кого го поткупил да ја нападне Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Она што императорот го имал на ум, најверојатно, е дека ќе се случат голем број на упади на бугарска територија што ќе го турнат Петар на колена. Но, работите не се одвивале баш според планот. Русите пристигнале на Дунав во летото 968 година, ја разбиле бугарската војска и ги блокирале преостанатите трупи во Дристра ([[Силистра]]). Според руската [[Повест за минатите години|примарна хроника]], рускиот кнез „ја преместил својата резиденција“ во Бугарија и почнал да владее од „Перејаславец“. Локацијата на Перејаславец или Преславец („Мал Преслав“) е предмет на спор, но од описот на движењата на Светослав во Летописот и на византиските војски во византиските извори е сосема јасно дека градот се наоѓал на Долниот Дунав, најверојатно во северна [[Добруџа]]. Се чини дека Русите не влегле во внатрешноста на Бугарија и биле задоволни со контролирањето на долниот брег на Дунав и регионот на неговата делта. Ова беше доволно за да го убеди Петар да испрати пратеници во Константинопол и да побара мир. Овој пат, Никифор имал тешки услови, а не само зборови. Тој побарал депонирање на Петар од престолот и негова замена со неговиот син Борис, кој веднаш бил вратен во Бугарија за таа пригода.{{sfn|Curta|2006|p=238}} Како и неговиот дедо Борис I, Петар се повлекол во манастирот во близина на Преслав, каде што умрел набргу потоа на 30 јануари 969 година. Специјална служба му создале монасите од манастирот, кои први го употребиле епитетот „светец“ за поранешниот император. Портретот на Петар ќе се појавува на иконите од подоцнежните векови. [[Податотека:63-manasses-chronicle.jpg|мини|Инвазијата на киевскиот кнез Светослав во Бугарија]] Владеењето на Борис II започнало добро, бидејќи Русите се повлекле од Бугарија откако ја добиле веста за опсадата на [[Печенези]]те на [[Киев]]. Меѓутоа, штом Светослав ги „изгонил Печенезите во степите“, решил да се врати во Бугарија, овој пат заедно со своите сојузници Печенези и Маџари. Меѓутоа, во 969 година, Бугарите, кои во меѓувреме повторно ја зазеле тврдината Преславец, дале силен отпор против опсадата на Русите. По долга борба Преславец бил повторно заземен. Русите брзо се движеле и ги зазеле Преслав и Дристра, пред да ја преминат [[Стара Планина]] и да го нападнат Филипополис (денешен [[Пловдив]]) во Тракија. Во Преслав, Светослав го оставил Борис на власт, очигледно во обид да ја здобие бугарска поддршка за неговото сега отворено антивизантиско присуство во Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=239}} Новиот византиски император [[Јован I Цимискиј|Јован Цимискиј]] имал многу поагресивен пристап. Прво, тој го испратил во Тракија, [[Варда Склир]], кој извојувал голема победа против Русите во близина на Филипополис. Потоа, во пролетта 971 г., самиот император предводел војска од 40.000 преку Стара Планина, додека византиска флота од околу 300 бродови влегла во Дунав преку делтата за да ги нападне Русите од север. Искористувајќи го фактот што ниту еден планински премин не бил чуван, царот Јован брзо стигнал до Преслав, каде што ги победил Русите и го опколил градот. Византиските трупи упаднале во Внатрешниот град убивајќи повеќе Руси и заробувајќи ги Борис и неговото семејство. Преслав веднаш бил преименуван во Јоанополис по самиот император, а извесен Катакалон бил именуван за воен управител, за што сведочи неговиот печат. Во Дристра, плашејќи се од избувнување на локално востание, Светослав наредил да се погубат 300 првенци кога византиските трупи се појавиле под силните ѕидини на градот. Царот Јован ја ставил Дристра под опсада три месеци, пред да ги порази Русите во жестока битка што го принудила Светослав да бара мир. Царот се согласил да му дозволи на рускиот кнез да се повлече во Киев, но на враќање дома, Светослав бил нападнат и убиен од Печенези. Византијците ја зазеле Дристра, која ја преименувале во Теодорополис, по свети [[Теодор Стратилат]], за кој се вели дека се појавил во целосна воена опрема на својот бел коњ во текот на последната битка со Русите.{{sfn|Curta|2006|p=240}}[[Податотека:Tzimiskes returns.jpg|мини|десно|[[Борис II]] и неговиот брат [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] како пленици на императорот Јован Цимиски во 971 г.]]Триумфалното враќање на Јован Цимиски во Константинопол било внимателно исценирано за да го симболизира крајот на Бугарија. Според [[Лав Ѓакон]], по царот на бел коњ следела кола со икона на Пресвета Богородица и бугарските царски регалии заробени во Преслав, особено две круни, едната едноставна дијадема, другата круна со грб слична на оние кои Византиските императори ги носеле кога славеле победи. Борис го следел царот Јован на својот коњ. Кога пристигнале до [[Форум на Константин|Форумот на Константин]], симболично му биле одземени симболите на неговата царска власт.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Царот Јован му ја посветил Борисовата круна на Бога во [[Црква Света Софија (Истанбул)|храмот на Божјата Премудрост]], а Борис, сега само обичен аристократ со бугарско потекло, во замена ја добил титулата ''магистрос''.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Патријархот на Бугарија бил заменет со митрополит на Јоанополис, кој бил подреден на патријархот во Константинопол. Со овие настани е означен и крајот на Бугарското Царство и негово приклучување во рамките на Византија.<ref name="tsff">На капијама града y сусрет су му изашли највиши достојанственици цркве и Царства, певајући химне y славу цара, и пружили му круну и схиптар од злата и драгог камена. На позлаћеним кочијама y четворопрегу y којима ce иначе вози цар, била je икова Богородице коју je он лично донео из Бугарске, a испод ње лежале су одоре и дијадеме бугарских царева. Додека поворката влегувала во градот, зад кочиите јавал царот на бел коњ, накитен со сите царски обележја, а зад него пешки одел бугарскиот цар, Борис II, кого Цимискиј го заробил во Преслав. во црквата „Св. Софија“ византискиот цар ја положил сјајната круна на Бугарија на високиот олтар, ги дал знаците на првиот воен плен и своите благодарности. Потоа, пред насобраната толпа во главниот брод на црквата му наредил на бугарскиот цар да ги симне сите негови владетелски обележја и му доделил византиска дворска титула на магистер. Само во текот на една година (971) Јован Цимискиј постигнал воен триумф кому му нема рамен во средновековните анали на Балканот. Јаотстранил руската опасност која го загрозувала опстанокот на Византија во Европа, потворно ја утврдил северната граница на Дунав и ја повратил територијата која Аспаруховите Прабугари ја одзеле од Византија уште пред три века. За време на оваа сурова војна Бугарите беспомошно ги гледале двте најголеми воени сили на источна Европа како ce борат околу нивните земји. [http://en.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Obolensky Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996]</ref><ref>На запад, во ридовите и изолираните долини на Македонија, каде ни Русите ни Византијците не оделе за време на војната, царската власт била претежно номинална, па и понатаму живеела политичката традиција на соборената бугарска држава. И тому на тоа место по Цимискиевата смрт во 976 г. четирите синови на месниот македонски управник подигнале бунтовен бајрак. Најмладиот Самуил, ја искористил граѓанската војна во Византија која избила по смртта на Јован Цимискиј, и полека изградил држава чиј главен град град најпрвин бил на Преспанското Езеро, a потоа во Охрид. До крајот на векот оваа држава се проширила врз најголемиот дел на дотогашната бугарска територија меѓу Црното и Јадранскто Море, крај Србија сè до долното течение на Сава, Албанија, јужна (Егејска) Македонија, Тесалија и Епир. Димитри Оболенски ВИЗАНТИСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996</ref><ref>Идеолошки, Самуиловото Царство било поврзано за старото Бугарско Царство, затоа и самите негови творци (Самуил и неговите наследници б.н) и Византија го нарекувале бугарско, бидејќи традициите за царство и патријаршија, освен во Византија, постоеле уште само во Бугарија (се мисли само за Балканот б.н). Самуил ги прифатил тие традиции и го презел наследството на Симеоновото и Петровото Царство (Првото Бугарско Царство б.н), кое паднало под ударите на Византијците. Всушност, неговото царство (на Самуил б.н) значајно се разликувало од Симеоновото и Петровото Царство, и по составот и по карактерот тоа било ново царство. Неговиот центар се преместил према југозапад и Македонија го сочинувало неговото јадро. Ако главната цел на Самуил би била воспоставување на стaрото Бугарско Царство, тој секако би се свртел кон бугарските земји и на прво место би се стремел да ги ослободи. Меѓутоа, интересот на Самуил кон старите бугарски земји бил впечатливо мал. Во текот на сите негови борби во областите источно од Сердика играле изненадувачки скромна улога, така што изворите скоро и не ги спомнуваат. Ексапнзијата на Самуиловото Царство било пред сè свртено кон југ, види Георгије Острогорски, Историја на Византија, Народна Књига Алфа, 1998.</ref><ref>Стјепан Антолјак: „Средновековна Македонија“ том 1, издание на Мисла, Скопје, 1985</ref><ref name="SDIV">''[http://www.scribd.com/doc/2945332/- Шарл Дил ИСТОРИЈА ВИЗАНТИЈСКОГ ЦАРСТВА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090209032148/http://www.scribd.com/doc/2945332/- |date=2009-02-09 }}''</ref><ref name="SDIV" /><ref>''Владимир Чоровиќ, "Историја спрског народа", глава VI [http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html Држава мачедонских Словена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071214173525/http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html |date=2007-12-14 }}, издание на страницата www.rastko.org.yu, Белград, 2001. {{sr}}''</ref><ref>''Бранко Панов, "Македонија низ историјата", "Менора", Скопjе, 1999, стр. 15.''</ref><ref>''"Историја на македонскиот народ", том 1 Македонија од праисториско време до паѓането под турска власт, Институт за историја, Скопjе, 2000, стр. 357.''</ref><ref>''Коста Аџиевски, Пелагонија во средниот век, скопје, 1994''</ref><ref>''Александар Атанасовски, Македонија и Македонците во делото на Никифор Григора - византиски историограф од XIV век. - Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје, Кн. 27 (53) Скопје 2000. Истото е објавено во: Славянскиј Сборник. Вѕпуск 6. Саратовскога университета 2003.''</ref> == Религијата на Прабугарите == [[Податотека:Rosette from Pliska.svg|мини|десно|[[Розета од Плиска]]]] Не се знае многу за традиционалните религиозни верувања и практики на Бугарите. Нашиот најдобар извор доаѓа од ''Responsa'' на папата [[Папа Никола I|Никола I]], долго пасторално писмо упатено до бугарскиот хан Борис-Михаел веднаш по неговото преобраќање во христијанството во 864 година. Некои дополнителни информации можат може да се добијат од прабугарските натписи, како и од кратките референци на византиските писци. [[Теофилакт Охридски]] во 11 век пишува дека пред 864 г. Бугарите го славеле сонцето, месечината и ѕвездите, а како жртва им принесувале кучиња. Тој исто така укажува дека тие верувале во многу богови и обожавале идоли. [[Теофан Исповедник|Теофан]] ги опишува жртвите принесени од [[Крум]] пред Златната Порта за време на [[Опсада на Цариград (813)|опсадата на Цариград во 813 г]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Byzantium and Bulgaria, 775–831|last=Sophoulis|first=Panos|publisher=Brill|year=2011|isbn=9789004206953|location=Germany|pages=79-89}}</ref> И покрај фактот што Бугарите почитувале бројни божества, прабугарските натписи, кои ја изразуваат официјалната идеологија на државата, експлицитно се однесуваат на само еден бог (''ὁ θεός''). Ова може да сугерира дека воинската аристократија стоела поблиску до хенотеизмот, термин што значи верување и можно обожавање на повеќе богови, од кои едниот е врховен. Со тоа што не го прецизирале неговото име, хановите очигледно се обиделе да го направат овој бог препознатлив и поистоветен за различни народи. Така, за населението на ханството што зборувало грчки, анонимниот бог што се повикува во титулата на бугарскиот владетел како давател на неговиот божествен мандат (''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'') веројатно е дека бил христијанскиот бог. Има добра причина да се верува дека во умот на канот и неговите благородници овој бог бил [[Тенгризам|Тангра]].<ref name=":0" /> Додека првично ова туркиско име го означувало физичкото небо, Тангра/Тенгри на крајот се појавува како небесен бог и врховно божество на многу номади од Централна и Внатрешна Азија. Во шестиот век Тангри станал тесно поврзан со Ашина, владејачкиот, „харизматичен“ клан на Туркиската империја, и заедно со него претставувал еден од основните извори на политичко единство. Ханот не бил само глава на државата, туку божествено назначен владетел, чиј небесен статус бил особено нагласен во [[Орхонски натписи|''Орхонските натписи'']]. Управувањето со земјата како одраз на управувањето со небото, авторитетот на ханот, теоретски, бил екуменски. Териториите, владетелите и народите можеби ''де факто'' биле надвор од неговата сфера на влијание, но, по волјата на Тангри, биле ''де јуре'' и потенцијално членови на неговата светска империја. == Администрација == Малку се знае за управата на раното Бугарско Царство; освен имињата на неколку бугарски титули; иако е невозможно да се извлечат многу заклучоци од нив, бидејќи е тешко да се каже кои титули претставуваат функции, а кои биле доделувани како почесни титули.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} [[File:Omurtag10 svik.jpg|thumb|right|150px|Грчки натпис со зборовите "канас&nbsp;бигиом&nbsp;оуртаг" (Канас(у)биги Омуртаг) во првите два реда. [[Плиска]], Бугарија.<ref name="inscriptions">Веселин Бешевлиев, Първобългарски надписи. 2ed. София 1992. Chapter: VI. Възспоменателни надписи, Inscription [http://macedonia.kroraina.com/vb3/vb_6.htm#66 No.66].</ref>]] Владетелот во сите негови натписи е Кан или Возвишениот Кан - ''κάνας'' или ''κάννας'', со епитетот ''ὐβιγή'' или ''ὐβηγη'' - збор кој јасно е од [[Кумански јазик|куманско потекло]] ''öweghü'' = висок, знаменит. Натписите честопати ја додаваат титулата ''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'', веројатно воведен од грчките писци, кои сметале дека тоа е неопходна квалификација за секој принц. Титулата Кан исчезнува по воведувањето на христијанството и словенската азбука, за да ја замени Кнез, а подоцна и Цезар, односно Цар.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Главна класа на благородништвото биле ''[[болјар]]ите'' — ''βοιλάδες'' или ''βοηλάδες'' — име кое станало општо меѓу источните Словени. Во десеттиот век постоеле три класи на ''болјари'', шесте Големи Болјари, Надворешните Болјари и Внатрешните Болјари; во средината на деветтиот век имало дванаесет Големи Болјари. Големите Болјари веројатно го сочинувале доверливиот кабинет на Канот; Внатрешните Болјари веројатно биле дворски офицери, надворешните болјари провинциски офицери. Многу од поединците споменати на натписите од деветтиот век биле ''болјари''. И Кавкан Исбул и Багатур Цепа биле ''болјари''; а веројатно е дека болјарите биле цивилни службеници.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Втората класа на благородништво, веројатно инфериорна, биле ''багаините''. Можно е тие да биле воена каста; но нивното име се среќава само во натписите, колективно (Во една прилика Омуртаг им дал подароци на своите ''болјари'' и ''багаини''), или поединечно каде што обично се поврзуваат со титулата багатур. Покрај овие чинови, скоро секој бугарски поданик што се споменува во натписите бил ''θρεπτὸς ἄνθρωπος'' на Канот. ''θρεπτοὶ ἄνθρωποι'' биле, без сомнение, витешки ред, номинално на телохранители на Канот.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''багатур'' — βαγατουρ или βογοτορ — се среќава неколку пати во натписите; бугарскиот генерал кој бил поразен во Хрватска во 927 година се викал Константин ''ἀλογοβοτουρ'', очигледно за ''ἀλο-βογοτουρ''. Овој збор е турскиот ''bagadur'', кој на руски се среќава како ''богатырь'' = херој. Веројатно претставувал воен чин. Префиксот ''ало'' може да значи „главен“.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Колобрус'' — ''καλοβρός'' или ''κουλουβρός'' — што се наоѓа само во натписите, веројатно бил титула на чин, изведен од турскиот ''golaghuz'', водич. Болјарот Цепа бил исто така и колобрус како и багатур.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Жупан'', се среќава како ''ζουπάν'' или како ''κοπάνος'' во натписите. И во двата наврати се споменува семејството на носителот на титулата. Кај јужните Словени генерално, жупан значел поглавар на племе; така што Успенски и Бури веродостојно го сфаќаат како поглавар на еден од бугарските кланови.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''таркан'' веројатно претставувала висока воена функција. Зборот има турско потекло; еден турски амбасадор во дворот на императорот [[Јустин II]] (околу 570 г. н.е.) бил наречен ''тагма'', ‘ ''ἀξίωμα δε αυτῷ ταρχάν ’''. Онегавон, кој се удавил во реката [[Тиса (река)|Тиса]], бил таркан; така таркан бил и жупанот Охсун. Кога [[Свети Климент Охридски|свети Климент]] пристигнал во Белград, бил пречекан од Боритакан „ ''τῷ τότε φυλάσσοντι''“, „''ὑποστράτηγος''“ на кан Борис. Боритакан мора да значи Таркан Борис; неговата позиција била јасно еквивалентна на царски стратег, т.е. тој бил воен гувернер на една провинција.{{sfn|Runciman|1930|p=286}} Најважниот воен чин на царството бил ''кавканот''. За време на владеењето на Маламир, Кавканот Исбул, ''παλαιὸς βοϊλᾶς'' (постар ''болјар?'') на Канот очигледно бил најважна личност после Канот во Бугарија. Тој изградил аквадукт на Канот на свој трошок и го придружувал Канот во битка, очигледно како негов главен генерал. Во 922 читаме дека Симеон бил придружуван од неговиот ''кавкан''.{{sfn|Runciman|1930|p=287}} == Поврзано == * [[Второ Бугарско Царство]] * [[Византиско-бугарски војни]] * [[Бугарско-унгарски војни]] == Наводи == {{наводи|2}} === Литература === * {{Citation |last1=Runciman |first1=Steven |title=A History of the First Bulgarian Empire |date=1930 |publisher=G. Bell & Sons |location=London}} * {{Citation |last1=V. A. Fine |first1=John |title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century |date=1991 |publisher=University of Michigan Press}} * {{Citation |last1=Curta |first1=Florin |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Citation |last1=Marshall Lang |first1=David |title= The Bulgarians. From pagan times to the Ottoman conquest |date=1976 |publisher=Thames and Hudson}} * {{Наведена книга|title=Eastern Europe in the Middle Ages (500—1300)|last=Curta|first=Florin|publisher=Brill|year=2019|isbn=978-9-0043-4257-6|location=Leiden and Boston|pages=179-213|chapter=Conversion to Christianity: Moravia and Bulgaria}} == Надворешни врски == {{portal|Бугарска империја}} * [http://history.rodenkrai.com История на България]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - факти, открития и снимки (с подкрепата на НБУ) [[Категорија:Поранешни држави на Балканот|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни царства|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа|Бугарско Царство]] [[Категорија:Бугарија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Македонија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни словенски држави|Бугарско Царство]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Прво Бугарско Царство| ]] df0w5zj70ppnb3q6wmgh2dfg1gg5rn3 5578647 5578643 2026-06-18T16:33:58Z Buli 2648 /* Појава на Богомилството */ 5578647 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{Nobold|{{unbulleted list|item_style=font-size:85%;|[[старословенски]]: Блъгарьско Цѣсарьствиѥ}}}} |conventional_long_name = Прво Бугарско Царство |continent = Европа |region = Балкан |era = среден век |status = |government_type = Апсолутна монархија |religion =[[Тенгризам]] & [[Словенска митологија|Словенски паганство]]<br /><small>(681–864)</small> <br /> [[Православие]]<br /><small>(864–971)</small> |common_languages = [[Прабугарски јазик|Прабугарски]], Средновековен грчки<br /> [[Старословенски јазик|Старословенски]] <br /><small>(официјален од 893)</small> |year_start = 681 |year_end = 971 |event_start = [[Аспарух]] |event1 = [[Христијанизација на Бугарија|Христијанизација]] |date_event1 = 864 |event2 = [[Симеон I]] |date_event2 = 893 |event_end = Распад |p1 = Прабугарија |flag_p1 = Monogram of Kubrat.svg |p2 = Византија |flag_p2 = Simple Labarum.svg |s1 = Византија |flag_s1 = Simple Labarum.svg |s2 = Самоилово Царство |flag_s2 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |image_flag = |flag = |flag_type = |image_map = Southeastern Europe Late Ninth Century.png |image_map_caption = Царството во време на владеењето на [[Симеон I Велики]], крај на {{римски|9}} век |capital = [[Плиска]]<br /><small>(681–893)</small><br />[[Преслав]]<br /><small>(893–968/972)</small><br />[[Скопје]], [[Охрид]], [[Битола]]<br /><small>(до 971)</small> |leader1 = [[Аспарух]] (прв) |leader2 = [[Роман (бугарски цар)|Роман]] (последен) |year_leader1 = 681–700 |year_leader2 = 971 |title_leader = [[Хан]], [[Цар]] ''(Император)'' |year_deputy1 = |title_deputy = |stat_year1 = 9 век |stat_area1 = 400000 |stat_pop1 = 1 000 000 |stat_year2 = |stat_area2 = |footnotes = }} '''Првото Бугарско Царство''' или '''Дунавска Бугарија''' ({{Langx|cu|Блъгарьско цѣсарьствиѥ}}) — [[хан]]ство, подоцна и [[царство]], на [[Прабугари]]те и [[Стари Словени|Словените]], кое постоело на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и неговите гранични делови од [[Југоисточна Европа]] од [[681]] до [[971|971 година]]. Основано од [[Туркиски народи|туранскиот]] хан [[Аспарух]], којшто по распаѓањето на [[Стара Велика Бугарија]] доведувал дел од прабугарските [[Племе|племиња]] во денешна [[Бесарабија]] и [[Добруџа]], ги потчинува месните словенски племиња и ја принудил [[Византија]] да му плаќа данок во 681 година. Во прво време, главниот град било [[Онгал]], денешна [[Романија]], понатака се востановува во [[Плиска]], а кон крајот на [[9 век|{{римски|9}} век]] во [[Велики Преслав]]. Најголемото територијално проширување државата го достигнува во {{римски|9}} век, кога кон првоначалните територии по Долен [[Дунав]] се присоединети области во [[Тракија]] и [[Македонија (регион)|Македонија]], делови од денешните [[Албанија]], [[Србија]] и [[Романија]], а исто така и дел од северното црноморие (до река [[Днепар]]), тогаш познато како [[Кутмичевица]].<ref>Л. Иванов. [[wikisource:bg:История на България в седем страници|История на България в седем страници]]. София, 2007.</ref> Во текот на [[864]]-[[866|866 година]], за време на [[Борис I]], [[христијанство]]то станала [[државна религија]], што води до значителни промени во културниот живот на државата и т''.''н. ''[[Симеон I|Златен век на цар Симеон]]''. Царот Симеон организирал неуспешни походи за да го превземи главниот град на [[Византија]], [[Константинипол|Цариград]]. [[Византиско-бугарски војни|Византиско-бугарските војни]], заедно со инвазиите на [[Кнежевство Унгарија|Унгарците]] (Маѓарите), [[Печенези]]те и [[Киевски Рус|Русите]], доведело до ослабување на царството и паѓањето на главниот град Преслав под византиска власт во 971 година. == Почетокот == {{See also|Прабугари|Седум словенски племиња}} === Стара Велика Бугарија === Во 632 година ханот [[Кубрат]] успева да ги обедини [[Прабугари|прабугарските]] и [[Хуни|хунските]] [[Племе|племиња]], кои се наоѓаат под власта на [[Западнотуркиски ханат|Западнотуркискиот ханат]], во сопствена држава, наречена од византиските хроничари ''[[Стара Велика Бугарија]]''.{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36}} Со помошта на оскудните записи на ерменски и византиски летописци, се востановени приближно границите на таа држава: долното поречие на [[Дунав]] на запад, [[Црно Море|Црно]] и [[Азовско Море|Азовското Море]] на југ, реката [[Кубањ (река)|Кубањ]] на исток и реката [[Дон (река)|Дон]] на север. [[Податотека:Giudjenov Kubrat and his sons.jpg|лево|мини|''Кубрат и неговите синови.'' Слика на Димитар Ѓуџенов од 1926 година.]] Царството на Кубрат се распадна по неговата смрт ({{Circa|650 г.}}). Според византиските хроничари [[Теофан Исповедник|Теофан]] и [[Никифор I Цариградски|Никифор]], тој оставил завет на неговите пет синови да останат заедно во единство и меѓусебна солидарност; но набргу тие се разделиле и повеле дел од својот народ со себе, со што го забрзаа распадот на ''Стара Велика Бугарија''. Најстариот, [[Бајан]] или Батбајан, останал во Стара Бугарија. Вториот, [[Котраг]], го премина [[Дон (река)|Дон]] и се насели на далечната страна. Третиот, [[Аспарух]], го поминал Днепар со своите следбеници и привремено го поставил својот логор меѓу таа река и Дунав. Четвртиот син на Кубрат ги преминал [[Карпати]]те и стигнал до [[Панонија]], каде што се ставил под власта на [[Авари|аварскиот хан]]. Петтиот заминал најдалеку од сите, пристигнувајќи со своето племе во Италија, во близина на Равена, каде што му се покорил на византискиот император. Треба да се додаде дека распадот на ''Стара Бугарија'' беше дополнително забрзан од налетот на [[Хазари]]те, кои подоцна го прифатиле јудаизмот и станаа доминантна сила во [[Евроазиска Степа|Евроазиската Степа]].{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36-37}} === Населување на Бугарите на Балканот === {{See also|Битка кај Онгала}} Откако [[Аспарух]] ги преминал реките Дњепар и Дњестар, и се населил во близина на Дунав, каде што нашол соодветно место за живеење (на [[Прабугарски јазик|нивниот јазик]] наречено ''Онгала''), кое било тешко пристапно и непробојно за непријателите, затоа што од едната страна било мочурливо и непроодно, а од другата страна оградено со непристапни карпи.<ref>{{Наведена книга|title=Nikephoros' Short History [for the years 602-769 A.D.]|first=Nikephoros I of Constantinople|publisher=Dumbarton Oaks, Research Library and Collection|year=1990|isbn=9780884021841|location=Washington|pages=88-89|translator-last=A. Mango|translator-first=Cyril}}</ref> {{Maplink|frame=yes|frame-lat=45.300|frame-long=28.132|frame-align=left|zoom=6 |type=line|id=Q182445 |title=Line|stroke-width=3|stroke-color=#008000|description=[[Прут]] |type2=line|id2=Q1653|title2=Line|stroke-width2=3|description2=[[Дунав]] |type3=line|id3=Q208302|title3=Line|stroke-width3=3|stroke-color3=#0000FF|description3=[[Сирет (река)|Сирет]] |text=Онгала се наоѓала на мало подрачје кое граничело со реките Сирет, Прут и Дунав<ref name=":1" />}} Се смета дека ''Онгала'' се наоѓала на мало подрачје помеѓу реките [[Сирет (река)|Сирет]], [[Прут]] и [[Дунав]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Madgearu|first=Alexandru|date=2000|title=Recent discussions about "Onglos"|journal=Istro-Pontica. Muzeul tulcean la a 50–a aniversare 1950–2000|pages=343-48}}</ref> Според друго мислење се наоѓал на островот [[Певки]], во делтата на Дунав,{{sfn|Runciman|1930|p=25-26}} што е помалку веројатно. Аспаруховите Бугари биле бројни. ''Онгала'' бил само привремен центар, но веројатно имало и претходница во [[Добруџа]] и заден одред во [[Бесарабија]]. Не може точно да се прецизира и датумот на преселбата на Аспарух во ''Онгала''. Тоа морал да биде постепен процес кој се одвивал помеѓу 650 и 670 година. Во овој период Византија била зафатена во крвава [[Византиско-арапски војни|војна со Арапите]] во Азија, а во Европа со религиозните и дипломатски интриги со [[Монотелитизам|монотелитите]]; а во 668 г. убиството на западнољубивиот император [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]] било проследено со краток бунт.{{sfn|Runciman|1930|p=26}} Но, до 679 г. тронот бил безбеден и арапската војна завршувала. Императорот [[Константин IV]] бил свесен за опасноста да дозволи нови освојувачи на Балканот да ги вознемират, или уште полошо да ги организираат Словените. Ордите на Аспарух морало да бидат натерани да се повлечат назад или да бидат уништени. Во 680 година Прабугарите, обединети со седумте словенски племиња и Северите, водат војна со [[Византија]] кај месноста [[Битка кај Онгала|Онгала]], и по поразот, Византија потпишува мировен договор со Бугарија во 681 година, со тоа што се задолжува да и плаќа годишен данок. По војната Бугарија ги опфаќа земјите од северното црноморие и реките Днепар и [[Днестар]] на исток до река [[Морава]] на запад, и од северните склонови на [[Стара Планина]] на југ до јужните склонови на [[Карпати]]те на север. Од југ сосед и била моќната Византија, од запад - [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], од исток - [[Хазари]]те, кои ги заземале териториите на Кубратова Бугарија. Главен град станала словенската крепост [[Плиска]]. === Борби за престолот === [[Податотека:Madara Rider.jpg|мини|лево|[[Мадарски коњаник|Мадарскиот коњаник]]]]Хан Аспарух починал веројатно некаде околу 700 година во битка со Хазарите од исток, 58 години откако се разделил од своите браќа. Го наследил [[Тервел]], неговиот син или можеби внук. Тој востановил директни политички односи со византиската власт, со тоа што неколкупати му помогнал на паднатиот император [[Јустинијан II]] да си го врати престолот. Заради таа помош ханот ја добил богатата и важна област Загоре, на југ од Стара Планина. Најголемиот успех на хан Тервел е победата над [[Арапи]]те, кои го [[Опсада на Цариград (717–718)|опсадиле]] [[Цариград]] во 717 година, што им ставило конечен крај на нивните обиди да проникнат во [[Европа]] преку [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Неговата победа се споредува со постигнатата, многу години подоцна, победа над Арапите на Карл Мартел при [[Поатје]]. [[Податотека:First Bulgarian Empire by Asparuh to Kardam (680- 803).png|мини|Бугарското ханство од 680-803 год.]] По смртта на ханот Тервел, Бугарија навлегла во политичка криза, хановите се менувале речиси секоја година преку преврати и интриги, а врв на сето тоа е управувањето на ханот Умор - само 46 денови. Положбата се стабилизирала кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога престолот го зазел ханот [[Крум]]. Од тој силен и енергичен бугарски хан започнува династијата на најсилно изјавените владетели на Првата Бугарска Држава, кои ја управувале речиси до самиот нејзин крај. Во 756 година императорот [[Константин V Копроним|Константин V]] изградил низа тврдини долж византиско-бугарската граница. Бидејќи овие тврдини ги прекршувале условите од претходниот договор, Бугарите барале компензација. Константин одбил и Бугарите, толкувајќи ги неговите постапки како непријателски, ја нападнале византиската територија само за да бидат разбиени од царските трупи. Ова беше првата од деветте војни меѓу Константин V и Бугарите. Овој пораз довел до соборување на бугарскиот хан. Повторно следела граѓанска војна, на крајот од која, во 761 или 762 година, на тронот дошол извесен [[Телец]]. Телец веднаш собрал војска, ја зацврстил својата граница со Византија, а потоа напредувал во Тракија. Константин V излегол да го пречека и по жестока [[Битка кај Анхијал (763)|битка]] Бугарите повторно биле разбиени. Се чини дека овој пораз е причина за новите немири во Бугарија кои довеле до соборување на Телец околу 764 година. Новиот хан, [[Сабин (хан)|Сабин]], се обидел да склучи мир со Византија, но бил обвинет дека ја предал земјата на Византијците и морал да пребега со своите роднини во Константинопол. Меѓутоа, набрзо мирот го склучил еден хан по име [[Паган (хан)|Паган]], но борбата за тронот продолжила. Во неколку наврати (од кои едниот во 766 година), Византија интервенирала со војски во име на нејзините кандидати. Кога интервенирала, империјата можела да ја наметне својата волја врз Бугарите, чија земја била во анархија. [[Податотека:771_CE,_Europe.svg|алт=Colour-coded map|мини|Политичка карта на Европа во 771 год.]] Во 770 [[Телериг]] станал хан. Меѓутоа, војната продолжила во 773 година кога Константин V успешно ги нападнал Бугарите. Истата година Бугарите упаднале јужно до Тесалија каде што биле запрени од Византијците. Хронологијата на овие два настани, како и причините се непознати. Изгледа дека следната година, во 774 година, Константин V планирал нов напад. Телериг му напишал на императорот велејќи дека можеби ќе треба да побегне во Константинопол; ''кому во Бугарија може да му верува?'' Константин наивно му испратил список на византиски агенти во Бугарија. Телериг ги заробил и ги погубил сите. Од оваа приказна дознаваме дека византиските разузнавачи биле активни и интервенирале во внатрешните работи на Бугарија. Константин V потоа започнал да ја планира својата следна кампања против Бугарите; сепак, неговата смрт на почетокот на кампањата значела крај на војната. Иронично, Телериг сепак морал да побегне од земјата, во 777 година; дошол на дворот на императорот [[Лав IV Хазар]], го примил христијанството и добил невеста, роднина на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. [[Податотека:Battle of Marcellae.png|лево|мини|[[Битка кај Маркели (792)|Битката кај Меркели (792)]]]] За време на владеењето на [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] и нејзиниот син [[Константин VI Слепиот|Константин VI]] во Византија, за противник во Бугарија го имале ханот [[Кардам]] (777-802). Отпрвин, Византијците успеале да ја потиснат бугарската граница на север. Во 784 година, царицата Ирина напредувала од Анхиалус, далеку во внатрешноста до Береја (денешна [[Стара Загора]]), која таа ја обновила и ја нарекла ''Иренуполис''.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Сердика, исто така, останала цврсто во византиски раце. Меѓутоа, во 792 година, Кардам му нанел катастрофален пораз на младиот Константин VI кај пограничната тврдина [[Битка кај Маркели (792)|Меркели]]. Византија повторно морала да плаќа данок на Бугарите, кои периодично ги зголемувале нивните барања со уценувачки закани за понатамошни напади. Во 797 година, приврзаниците на Ирина го ослепиле нејзиниот син Константин, а таа продолжила да владее сама.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Во меѓувреме, во 790-тите, франечкиот крал, [[Карло Велики]], водел кампања против [[Авари]]те. Тој извојувал голема победа во 796 година (во која му помогнал и панонскиот хрватски кнез [[Војномир]]) и Франките станале господари над Хрватите од северна Далмација, Славонија и Панонија; франечките мисионери набрзо влегле во областа. Набрзо следел втор голем удар за аварската моќ, но овој пат од исток, под водство на новиот бугарски хан Крум. Како резултат на овие две победи, Франките и Бугарите наскоро дојдоа да имаат заедничка граница долж реката [[Тиса (река)|Тиса]], а Бугарите успеале да го прошират своето владение над територијата северно од Дунав до Карпатите. Аварите не исчезнале одеднаш. Западно од Дунав бил основан каганат, кој бил вазал на Франките и под христијански хан, а Франечките извори спомнуваат аварски пратеници кои го посетиле франечкиот двор помеѓу 805 и 822 година. Во 889 година се споменува дека Маџарите ги зазеле пасиштата на некои слободни Авари во долна Панонија. После тоа, изворите престануваат да ги спомнуваат Аварите; се претпоставува дека потомците на оние кои го преживеале унгарското освојување на унгарската рамнина во 890-тите биле апсорбирани од Унгарците. == Консолидација == {{Историја на Бугарија}} === Владеењето на Крум (803 - 814) === [[Податотека:52-manasses-chronicle.jpg|мини|лево|Ханот [[Крум]] го победил византискиот император [[Никифор I]] во [[Битка кај Плиска|Битката кај Врбишкиот премин (811 г.)]], ''[[Константин Манасиј|Манасиева хроника]]'']] Бидејќи претходникот на [[Крум]], ханот [[Кардам]], успеал да се оттргне од византиските шпиони во Бугарија, тој најпосле имал можност да се зафати со офанзива на југ. Но пред тоа ги разбил остатоците од [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], кој попаднал под ударите на Франкската Империја на [[Карло Велики]]. Во териториите на Бугарија биле вклучени богатите солници на [[Трансилванија]], што и дозволило да се вклучи во напредокот на европската економија. Во 808 година Крум започнува походи по река [[Струма]], а во 809 година ја презема важната крепост Средец (денешна [[Софија]]). Во 811 година император [[Никифор I]] започнува поход против Бугарија, стига до нејзиниот главен град, Плиска, ја презема и ја опожарува. Сметајќи дека тоа е крајот на проблемите со Бугарите, се вратил назад за Цариград. Но утрината на 26 јули 811 година, за време на ноќевањето на армијата и императорот кај Врбишкиот проход, вооружената бугарска војска изненадно ги нападнала, ги исклала повеќето, и дури самиот император ја дочекал таму смртта. За прославувањето на победата Крум употребил чаша, направена од черепот на императорот Никифор, обкован со злато и сребро. [[Податотека:Europe 814.svg|лево|мини|Европа во 814 година]] Две години подоцна, во 813 година, Крум подготвил невиден дотогаш поход кон [[Цариград]]. Меѓутоа, неговата смрт на 13 април 813 година го спречило замисленото дело. Крум влложил големи усилби за закрепување на државата. Присоединил важни територии кон државата и наложил заеднички закони за сите поданици, за да осигури внатрешна стабилност. Законите биле строги и не правеле разлика меѓу [[Прабугари]], [[Стари Словени|Словени]] и други. Тоа била првата стапка кон обединувањето во една народност на различните по бит и култура етноси. === Владеењето на Омуртаг (814-831) === [[Податотека:ThomasTheRebelAndMourtagon.jpg|мини|лево|Со цел да го задуши востанието на [[Тома Славјанинот]] императорот [[Михаил II (Византија)|Михаил II]] се обратил за помош кај бугарскиот кан Омуртаг. Двете војски се судриле во 823 г.]] Неговиот наследник, [[Омуртаг]], склучил 30-годишен мировен договор со [[Византија]], и се зафатил со внатрешната ситуација на државата. Започнал со повторно изградување на главниот град, кој бил опожарен за време на походот на Никифор, изградил и укрепил редица градови. Ја зацврстил бугарската власт на северозапад, каде што Франките се обиделе да одделат 3 словенски племиња од Бугарија. === Омуртаг и христијанството === [[Податотека:Omurtag.jpg|мини|десно|Прогонство на христијаните од Омуртаг.<br>Десно: [[Адријанополски маченици|епископ Мануил]] проповеда на Бугарите.<br>Лево: Погубување на епископ Мануил.]] Омуртаг бил непријателски настроен кон христијанството, кое се чини дека се ширело во Бугарија, иако државата и поголемиот дел од владејачката класа останале пагани до покрстувањето на Борис во 864 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=107}} Ширењето на новата религија беше олеснето со влијанието на византиските бегалци и заробеници кои во голем број биле населени во Бугарија. Бугарските ''болјари'' биле непријателски настроени кон христијанството бидејќи тоа го загрозувало стариот поредок врз кој се засновале нивните привилегии. Се верувало дека секој болјарски клан, кој имал свој тотем, бил божествено воспоставен и од тука потекнува правото на секое семејство на високи позиции во државата и општеството. Така, може да се очекува дека болјарите извршиле притисок врз Омуртаг да дејствува против христијанската религија.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} Омуртаг се чини дека чувствувал дека христијанството (со неговата хиерархија со седиште во Византија) е закана за бугарската независност. Тој веројатно ги гледал христијаните како византиски агенти и се чини дека верувал дека ако неговата држава стане христијанска, тоа нема да биде подобро од тоа да стане византиска колонија. Така тој ги прогонувал христијаните, веројатно исто толку затоа што ги гледал како царски шпиони, колку и за интересите на неговата религија. Познати се и примери на егзекуции на христијани. И покрај прогонството, религијата продолжила да се шири.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} === Маламир, Пресијан и војната со Византија во 836 === Омуртаг починал во 831 година. Оставил три сина; најстариот, [[Енравота]], не успеал да се искачи на тронот. Тој бил преобратен во христијанство од еден од неговите робови и наскоро бил погубен кога одбил да се откаже од христијанската вера. Тронот му припаднал на најмладиот син, [[Маламир]], првиот хан со словенско име. Колку долго владеел е дискутабилно; некои научници сметаат дека тој владеел до 852 год., а други веруваат дека бил заменет со одреден [[Пресијан]], кој владеел од 836 до 852 година. Речиси ништо не се знае за периодот кога овие владетели владееле - ако воопшто станува збор за различни луѓе. [[Податотека:Philippi Inscription 1.JPG|мини|Натпис на Пресијан од Филипи]] [[Податотека:Bunchuk.png|мини|лево|Коњскиот опаш бил симбол до покрстувањето и се носел при секоја битка<ref>[[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|''Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum'']]. "''Наведовте дека досега, кога одевте во битка, ја носевте коњската опашка како свој воен амблем и прашувате што треба да носите сега на негово место. Што друго, се разбира, освен знакот на крстот? Зашто тоа е знакот со кој Мојсеј го разделил морето и го убил Амалик...''"</ref>]] Постојат три извори во врска со ова прашање: [[Константин Порфирогенит]] пишува за нападот на Пресијан врз Србите, во времето на кнезот [[Властимир]]. Пресијан го споменува со титулата ''архонт'', која не мора да се однесува на владетелот, но кога ја користи Константин, обично го има тоа значење. На пример, Константин ја користи титулата ''архонт'' и за хан Борис, кого го нарекува син на Пресијан, што значи дека титулата ''архонт'' укажува, но не докажува дека владетел бил Пресијан. Постојат и два натписи. Во првиот се наведува дека Грците го прекршиле мирот. Маламир со кавхан Исбул тргнал против нив, зазел неколку тврдини во Тракија, а потоа тргнал кон Филипи од кој Византијците побегнале. Вториот натпис наведува дека хан Пресијан го испратил кавхан Исбул против [[Смолјани]]те (словенско племе на византиска територија кај реката [[Струма]]), извојувал победа над христијаните и ги казнил за нивните престапи. Ниту еден од овие натписи не е датиран, но бидејќи од 816 до 846 постоел триесетгодишен мир, меѓу Бугарија и Византија, нарушен само со кратките судири во 836 година, повеќето научници заклучуваат дека овие натписи се од 836/37 год, што се совпаѓа со изјавата во првиот натпис дека Грците го прекршиле мирот. Тесната поврзаност на информациите во двата натписи, може да се види и во тоа што главната улога и во двата походи ја имал кавхан Исбул. Така, белгискиот византолог, Анри Грегоар, разумно предлага дека, бидејќи се знае само за една војна во овој период на мир, натписите се однесуваат на истата кампања и бидејќи би било чудно една иста кампања да биде водена од двајца владетели, се претпоставува дека Маламир и Пресијан се две имиња (словенско и бугарско) на еден ист човек. Ваквите двојни имиња се сосема вообичаени кај средновековните балкански народи. Овој логичен предлог, значи дека еден ист човек, Маламир-Пресијан, владеел од 831 до 852 година. Меѓутоа, други тврдат дека двата натписи се однесуваат на две различни кампањи во една иста војна, и дека Маламир бил заменет со Пресијан во 836/7 во текот на војната во одредено време помеѓу двете кампањи. Натписите се значајни и за споменувањето на кавхан Исбул, што покажува дека клучната позиција на кавхан сè уште ја држел човек со бугарско име, и покрај какво било словенизирање да се случило. Исбул имал неизмерно богатство. Друг натпис кажува дека платил за изградба [[Аквадукт|aквадукт]] што му го подарил на ханот. == Владеењето на Борис I (852-889) == === Проширувањето во Македонија === [[Податотека:Balkans850.png|мини|десно|Проширувањето на Бугарија во времето на кан Пресијан. Според други научници тоа се случило во првите години од владеењето на Борис I.]]Во 846 година истекол бугарскиот мировен договор со Византија. Бугарите нападнале во Македонија покрај реката [[Струма]]. Веројатно, како што сугерираат некои научници, тие избрале момент кога империјата била вклучена во задушувањето на некои словенски бунтови. Сепак, постојат хронолошки проблеми за овие словенски востанија и не може да се покаже дека поголемо востание се случило во 846 година. Најпознатиот бунт меѓу Словените избувнал на [[Пелопонез]] за време на владеењето на [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829-42). Словените се ослободиле и ја опустошиле областа пред да бидат покорени од византиски командант испратен таму со голема војска во раните години од владеењето на [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Се тврди дека походот на Византијците се случил веднаш по доаѓањето на Михаил, уште во 842 година. Ако е така, овој бунт би бил завршен многу пред истекот на бугарскиот договор во 846 година. ''Житието на свети Григориј Декаполит'' опишува словенски бунт во околината на Солун. Иако ова востание е датирано околу 846 г. од некои научници, Дворник, уредникот на житието на тој светител, верува во тоа се случило помеѓу 831 и 838 година. Во секој случај, без разлика дали во врска со словенските востанија или не, Бугарите извршиле инвазија на византиска територија во 846 година. Набргу потоа следело ново примирје.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Многу историчари веруваат дека овој поход од 846 година го означува и почетокот на бугарската експанзија во Македонија западно од Вардар. За жал, хронологијата на оваа експанзија (и на кој кан да му се припише) е непозната. Борис очигледно ја поседувал Македонија дури и западно од Охрид до 880-тите и, бидејќи немало бугарски војни против Византија по 860 година, очигледно е дека ''де факто'' бугарското владеење претходело на 860-тите години. Така, Бугарите или ја анектирале оваа територија во кампањата 846 година - анексија непризнаена од Византија - или анексијата се случила во подоцнежна кампања - непозната за нас - од Пресијан пред 852 година или од Борис после неговото пристапување на престолот во 852 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Во изворите е забележана само една кампања на Борис против Византија. Во изворот без датум, Теофан Континуат вели: „Борис дознавајќи дека една [[Теодора II|жена]] владеела во империјата станал похрабар и испратил гласници да кажат дека ги осудува договорите за мир и започнал кампања против територијата на империјата“. Хроничарот не наведува кои земји ги нападнал или дали стекнал територија. Но, можно е дел или цела Македонија да е освоена од Борис во ова време. Договорот, веројатно потпишан во 853 година, се чини дека го завршил овој конфликт и Борис останал во мир со империјата до околу 860 година, кога тој стапил во франкиски сојуз, веројатно главно насочен против растечката [[Велика Моравија|Моравска држава]]. Нема докази дека Бугарија тргнала во офанзива против Византија по 860 година. Така можеме да заклучиме дека бугарската експанзија во Македонија се случила во текот на една или двете од овие две кампањи - 846 и 852 година - иако византиското признавање на загубата на оваа територија дошла дури со договорот од 904 година со борисовиот син, Симеон.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Горенаведениот аргумент претпоставува дека Византија ја вратила својата власт над западна Македонија во некој период од деветтиот век. Таков настан, иако често се претпоставува, не е документиран. Така, евентуално Западна Македонија можеби претставувала збир од ''[[Склавинии]]'' се до потпаѓањето под власт на Бугарија. Во овој случај, Бугарија едноставно би наметнала контрола над различни независни племиња - акт кој не е поврзан со војна со Византија, и кој можел да се случи во кое било време во деветтиот век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} === Пристапувањето на Борис I на власт === {{See also|Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите}} [[Податотека:TzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg|мини|лево|Минијатура која го прикажува Борис I.]] Во почетокот на управувањето на кнез Борис (852-889) Бугарија води неуспешни војни против [[Византија]] и Германското кралство. Борис решава да го прифати [[христијанство]]то како официјална религија за Бугарија, и по редица спорови и политички настани го прави тоа преку византиското духовенство во периодот 863-865. Актот на покрстувањето предизвикува пагански реакции и се стигнува до бунт, во кој педесет и два аристократски рода си заминуваат од главниот град, но се разбиени и казнети, убиени се сите членови на родот. По покрстувањето, Борис ја прима титулата кнез, како и името на својот крстител византискиот цар Михаил. На 29 август 866 година, набргу по задушувањето на бунтот, во Рим пристигнала амбасада од Бугарија, барајќи одговори на низа прашања за црковните практики, како и богослужбените книги и граѓанскиот законик. Се чини дека Борис испратил и друга амбасада кај [[Лудвиг Германецот]] за да го објави покрстувањето на Бугарите и да побара мисионери. Во ноември 866 година, папската мисија предводена од епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој подоцна станал и римски папа, заминала за Бугарија.{{sfn|Curta|2019|p=202}} Епископот со себе го донел одговорот на папата [[Папа Никола I|Никола I]] на прашањата на Борис во форма на [[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|опширно писмо упатено до сите Бугари]], не само до нивниот владетел. 106-те поглавја од писмото се занимаваат со различни теми: од крштевањето и бракот до капењето, постот и разликата меѓу гревот и злосторството. Папата Никола го укорил Борис за строгата казна кон неговите ''болјари'': „постапи без сериозно да ја измериш работата.“ За прашањето пак за независната бугарска црква, неговиот одговор бил помалку директен: „Сега не можеме да ви дадеме дефинитивен одговор додека нашите легати, кои ги испраќаме во вашата земја, се вратат и ни кажат колку се бројни и обединети христијаните меѓу вас.“{{sfn|Curta|2019|p=202}} Нема многу описи на тогашните бугарски практики, што само делумно може да се реконструираат од одговорите на папата. Откупувањето на невестата, ритуалната жртва без пролевање на крв, употребата на камења со лековити својства и [[Амајлија|амајлии]], сексуалните табуа, и погребувањето на самоубијците, се само неколку погледи во претхристијанските верувања на Бугарите.{{sfn|Curta|2019|p=203}} Се чини дека папата бил изнервиран од она што тој го сметал за глупави прашања: „Она што сакаш да го научиш во врска со панталоните (''[[femoralia]]'') го сметаме за излишно. Зашто, не сакаме да се промени надворешниот стил на вашата облека, туку однесувањето на внатрешниот човек во вас.“ Еден одговор укажува дека во Бугарија постоеле специфични верувања за ритуалната чистота, бидејќи папата Никола детално се осврнува на прашањето „дали чист или нечист човек може да го носи или целива Господовиот крст и моштите.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} [[Податотека:17-1735-H4A3D00Z.jpg|мини|Епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]] одиграл значајна улога во покрстувањето на Бугарија]] Потребно било повеќе разјаснување за другите ритуални практики од поголемо политичко значење. Очигледно, во претхристијанска Бугарија, кога владетелот „седнува да јаде, обичај е никој, па ни неговата жена, да не вечера со него.“ Борис побарал сите негови поданици „да јадат на далечина, седнати на столчиња на нивото на земјата.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} Папата Никола I забранува [[инцест]] (индикација дека сродството можеби не го спречувало бракот во паганска Бугарија) и [[полигамија]], тема за која тој дефинитивно се согласил со патријархот [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]]. Неколку прашања во врска со теми како бракот на свештениците или положбата на рацете за време на молитвата укажуваат на тоа дека Борис веќе бил свесен за разликите во ритуалите меѓу западните и источните христијани. Меѓутоа, генерално, се чини дека Борис повеќе се интересирал за практиките, отколку за доктрината.{{sfn|Curta|2019|p=204}} Заедно со мисијата во Бугарија, папата Никола испратил уште една амбасада во [[Константинопол]] за што поагресивно да ја изрази папската осуда за изборот на Фотиј за патријарх. Пратениците никогаш не стигнале до Константинопол, бидејќи биле запрени на границата со Бугарија од страна на византиските власти, во околностите на конфликт меѓу Фотиј и Никола I. Не можејќи да преминат во Империјата, пратениците поминале извесно време во Плиска пред да се вратат во Рим. Се вели дека Борис многу го засакал најмладиот член на таа амбасада, [[подѓакон]] во базиликата [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Санта Марија Маџоре]], кого сакал да биде поглавар на неговата црква.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, водечката улога на римската мисија во Бугарија ја имал бискупот Формоз од Порто. За само една година работа, под негово водство, мисијата успешно преобратила голем број луѓе. Охрабрен од тој успех, Формоз почнал да ракополага со свештеници и да осветува новоизградени цркви, со други зборови да се однесува како епископ на Бугарија, а не на Порто. Во овој момент, Борис побарал од папата да го назначи Формоз за поглавар на неговата црква. Но, непосредно пред или непосредно во почетокот на 868 година, Формоз бил отповикан од папата Никола. И другиот епископ на мисијата, Павле од [[Популонија]], се вратил во Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} За да ги замени, новиот папа, [[Папа Адријан II|Адријан II]], испратил уште двајца епископи во Бугарија, Гримоалд од Бомарцо и Доминик од Тривенто. Друга папска амбасада ја преминала Бугарија во 869 година на пат за Константинопол, каде што требало да присуствува на соборот свикан од царот [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] и патријархот [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј I]] за да се реши расколот со Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, на враќање во Рим, папските пратеници не поминале низ Бугарија, бидејќи во меѓувреме самите пратеници на Борис што се појавиле пред тој синод поставиле многу вознемирувачко прашање, имено дали бугарските христијани му должат послушност на Рим или на Константинопол. Огорчен од четиригодишното папско запоставување, ако не и целосно отфрлање на неговото барање за архиепископ, Борис решил да се оддалечи од Рим и повторно да се сврти кон Константинопол. И покрај протестите на папските легати, патријархот Игнатиј I назначил архиепископ на Бугарија, на кој му била ветена значителна автономија. До 870 година, прашањето било решено во корист на Борис. Гримоалд, епископот на Бомарцо, бил протеран од Бугарија, а заедно со него и сите други членови на римската мисија кои сè уште биле во земјата. Во меѓувреме, првиот византиски архиепископ на Бугарија пристигнал во Плиска. Но, одлуките на синодот од 869/70 година не ги обесхрабриле папските напори за враќање на загубените позиции во Бугарија. Папата [[Папа Јован VIII|Јован VIII]] (872-882) напишал писма до грчките епископи и свештеници во Бугарија, до Борис и до неговиот дворјанин Петар и до друг човек кој се чини дека бил брат на Борис. Тој тврдел дека Бугарија била под Рим, а не под цариградска јурисдикција, го повикал Борис да се врати на послушност кон Рим и ги повикал неговите советници да го свртат својот владетел да се изјасни за Рим.{{sfn|Curta|2019|p=206}} [[Податотека:Old Basilica in Pliska 2.JPG|десно|мини|Големата базилика во [[Плиска]].]] [[Податотека:NHMB-Tombstone-cross-of-Anna-daughter-of-Knyaz-BorisI-10centuryAD-replica.jpg|мини|десно|Двојазичната словенско-грчка надгробна плоча на [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]], ќерката на кнез Борис]] По доаѓањето на учениците на [[Кирил и Методиј]] во Бугарија, кои ја донесуваат словенската писменост, Борис го прогонува византиското духовенство и започнуваат проповеди на [[старословенски јазик]], кој станува официјален во државата. Во 869-870 Четвртиот вселенски собор решава да ги исклучи бугарските епархии од Цариградската црква, и на тој начин се создава независна (автокефална) Бугарска архиепископија. По напуштањето на световната власт, Борис Михаил оди во манастир, од каде го продолжува црковното дело. === Владимир Расате и обидот за враќање во паганство === Од неговата жена, со крсно име Марија, Борис имал шест деца — Владимир, Гаврил, Симеон, Јаков, Еупраксија и Ана. Гаврил веројатно умрел млад, а веројатно и Јаков; Еупраксија и [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]] станале калуѓерки; [[Симеон I|Симеон]] влегол во црквата; а [[Владимир Расате|Владимир]] требало да го наследи татко му на престолот. Владимир бил престолонаследник предолго време. Сигурно се приближувал кон својата четириесетта година, бидејќи го придружувал својот татко во српската војна (853 г.) во старите пагански денови. И, како и сите нетрпеливи престолонаследници, тој бил исполнет со дух на противење на политиката на неговиот татко. За внатрешните работи за време на неговото владеење знаеме малку, освен дека тој добил амбасадори од германскиот крал [[Арнулф Корушки|Арнулф]] во 892 година.{{sfn|Runciman|1930|p=133}} Се чини дека веднаш штом Борис се повлекол од светот во неговиот манастир, новиот Кан ги разбранувал сите реформи што ги спровел неговиот татко. Старата бугарска аристократија, која Борис толку цврсто ја отсекол, повторно пораснала до ефективна висина; а Владимир потпаднал под нејзино влијание. Болјарите не го сакале христијанството што Борис го вовел, со неговите строги и автократски тенденции. Спротивно на тоа, дворскиот живот станал екстравагантен и развратен, па дури имало и официјален обид за повторно воведување на старите пагански обреди и идолопоклонство. Но, Владимир и неговите ''болјари'' сметале дека Борис повеќе го нема. И покрај тоа што бил во својот манастир, Борис, знаел што се случува надвор. Четири години ги оставил да владеат; а потоа, кога видел дека неговото животно дело е премногу сериозно загрозено, повторно се појавил. Неговиот престиж на светец бил огромен; со помош на неколку постари државници лесно ја запоседнал власта. Повторно на власт, тој ги жртвувал своите татковски чувства за доброто на својата земја. Владимир бил симнат од тронот и ослепен, и така исчезнува од историјата.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} === Политичко-црковните настани од 893 година === {{See also|Преславски собор}} Ова претставувало последен обид за обновување на паганството. Тој бил осуден на неуспех, бидејќи било малку веројатно пониските и средните општествени слоеви да се вратат кон старата вера по иницијатива на владејачката елита, која во голема мера била мотивирана од политички, а не од верски причини. Повторното појавување на Борис било доволно за целиот потфат да пропадне. Сепак, положбата на Борис била мошне сложена. Со соборувањето на својот син тој го зачувал христијанството, но истовремено го довел во прашање воспоставениот ред на наследување на престолот. Затоа постапил внимателно. Свикал [[Преславски собор|собор]] од целото царство, за чиј состав не постојат сигурни податоци, иако се претпоставува дека во него учествувале претставници на дворското благородништво, покраинската управа, црковната хиерархија и други угледни личности. На соборот својата интервенција ја оправдал со верски причини, а потоа обезбедил прифаќање на својот помлад син, монахот Симеон, за нов владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} [[Податотека:Preslav fortress 9.jpg|мини|десно|Преславската тврдина]] Во исто време, Борис ја искористил можноста што му ја пружало присуството на соборот за да ја доврши својата последна голема реформа. Семето што Климент го сеел во Македонија — работа што, се чини, продолжила непрекинато и за време на владеењето на Владимир — и што Наум го сеел поблиску до престолнината, веќе било доволно пуштило корени; дошло време грчкиот јазик да биде заменет со словенскиот во целата Бугарска црква.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Постоеле повеќе причини поради кои тоа било направено токму тогаш. Веројатно во тоа време архиепископскиот престол во Бугарија бил испразнет; можно е и грчкото свештенство да било премногу тесно поврзано со дворската аристократија; а несомнено моментот бил погоден за мерка што можела да предизвика незадоволство во Царството. [[Василиј I Македонецот|Василиј]] и [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]] веќе биле мртви, а царот [[Лав VI Мудриот|Лав]] и неговиот брат, патријархот [[Стефан I Цариградски|Стефан]], биле премногу рамнодушни и слаби за да се спротивстават на остварувањето на движење кое дури и нивните големи претходници го сметале за неизбежно. Освен тоа, Борис пресметал дека воведувањето на словенскиот како единствен национален јазик на Бугарија засекогаш ќе ја потисне свеста за издвоеност и надмоќ кај старите Бугари. Потомците на Хуните требало да го изгубат своето посебно обележје; поимот „Бугарин“ отсега требало да ги опфаќа подеднакво и Словените и Бугарите, односно сите поданици на бугарскиот владетел — кој повеќе не бил Возвишениот хан, туку кнез, словенски владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Со промената на јазикот, веројатно е дека е завршена организацијата на Бугарската црква, за да одговара на новата состојба на нештата. Веќе некое време земјата била поделена меѓу седум митрополити под јурисдикција на архиепископот на Бугарија - митрополитите на Дристра, Филипополис, Сердика, Провадија, Маргум (или Морава), Брегалница и Охрид.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Повеќето од нивните епархии претходно биле создадени, особено оние во Источна Бугарија; Брегалничката епархија била создадена во 889 година. Охридската епархија веројатно сè уште не била формирана - Македонија сè уште била премногу дива. Но, мисионерското дело на Климент веќе било доволно напреднато за да му се создаде епископија. Станал епископ на двојната столица Дебрица (Дрембица) и Белица, два мали града меѓу Охрида и Прилеп. Подоцна нивната важност била засенета од Охрид. [[Податотека:Bulgaria - Shumen Province - Veliki Preslav Municipality - Town of Veliki Preslav - Veliki Preslav Medieval Palace Complex - Panoramic.jpg|мини|десно|Палатата во Преслав]] Во врска со овие црковни реформи била направена уште една голема промена. Јосиф, новиот архиепископ бугарски, имал архиепископско седиште не во Плиска, туку во Преслав. Престолнината била преместена. Плиска, старата хунската престолнина, со сеќавањата на големите Канови - незнабошци , повеќе не била соодветна. Христијанскиот кнез требало да живее во Преслав, блиску до манастирот Пантелејмон и школата на [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]]. Кога сето тоа било направено, Борис се вратил во својот манастир. Неговата работа сега навистина била завршена. Порано, прерано се повлекол. Но, овој пат бил сигурен. Тој можел веќе засекогаш да се посвети на религијата; ниту пак би ѝ помогнал на својата земја да ја спаси со своите молитви. Тој веќе беше ѝ помогнал доволно - доволно за вечно да се почитува неговото име како најголем од сите нејзини добродетели.{{sfn|Runciman|1930|p=136}} == Симеон I и Петар I == [[Image:St. Theodor.jpg|мини|десно|Керамичка икона на [[Теодор Стратилат|Св. Теодор Стратилат]], Преслав, околу 900 г.]] [[File:RizMap09.jpg|thumb||left|240 px|Бугарија за време на цар Симеон I.]] [[Симеон I]] го продолжува црковното и просветителното дело на својот татко Борис I, со тоа што засилено го помага книжевното дело во главниот град, основа книжевни центри во целата држава и сам пишува за просветителската заедница во Преслав.<ref>Robert Fossier, Janet Sondheimer - „The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages: 350-950“, Cambridge University Press, 1997, стр. 370</ref> На надворешна сцена постигнува множество на воени успеси, со тоа што успева да ја рашири територијата на Бугарија на југ скоро до Коринт, а на запад ги достигнува земјите на денешна [[Албанија]]. На југоисток териториите достигнуваат до Одринското поле, опфаќајќи го и северниот дел на Дарданелскиот премин. Симеон си поставува за цел создавање на Бугарско-византиско Царство, која откако не успева да ја постигне преку дипломатски начини (морало да биде објавен за регент (василиопатор) на малолетниот император на [[Византија]], но царицата-мајка го спречила договорот), се обидува со војна. Води преговори со [[Арапи]]те за военоморска помош при напад против [[Цариград]], но првиот пат делегацијата била одвлечена од пирати и продадена како робови во Цариград, а вториот пат не се доаѓа до ништо суштествено. === Војната со Византија (894-97) === Бугарската трговија доживеала процут во времето на цар Симеон. Главната дејност во земјата било земјоделството, а веројатно бугарските житарки и добиток помогнале да се прехранат царските градови на брегот, па и самиот Константинопол. Рудата се ископувала, а со тоа се зголемиле кралските приходи. Згора на тоа, бугарските владенија лежеле на главни трговски патишта. Трговија што минувала меѓу степите на Русија и Константинопол се одвивала по западниот брег на Црното Море; но дел од неа поминувала по копно преку Преслав и Адрианопол, а дел преку Дристра до Солун. Имало уште еден трговски пат, речиси подеднакво важен, кој не можел да ја избегне Бугарија; тоа било рутата од Средна Европа, која на Балканскиот полуостров влегувала во Белград и, како и железницата денес, се разделувала кај Ниш, едниот крак водел низ Сердика (Софија) и Филипополис до Адрианопол и Константинопол, а другиот продолжувал на југ до Солун. Тоа значело постојан проток на стока што минувал низ Бугарија и на својот пат ги збогатувал бугарските трговци или грчките и ерменските поданици на царот.{{sfn|Runciman|1930|p=144}} [[Податотека:Bulgarians defeat Byzantines under Krenites and Kourtikios.jpg|мини|Победата на Бугарите над византиската војска предводена од Прокопиј и Куртициј во Тракија.]] Уште од времето на Тервел, трговијата меѓу Бугарија и Империјата била внимателно организирана, а сега веќе Бугарите имале дозвола да престојуваат во Константинопол (веројатно во квартот Свети Мамас, заедно со руските трговци) каде што ја носеле својата стока. Меѓутоа, една интрига во Царскиот двор во 894 година резултирала со тоа што двајца грчки трговци, Ставракиј и Козма, обезбедиле монопол над бугарската трговија. Тие не само што успеале да стават тешки давачки за стоката, туку и инсистирале на преместување на бугарскиот пазар во Солун - било полесно да се управува со корупцијата подалеку од престолнината. Сето тоа природно ги вознемирило Бугарите и тие се пожалиле на Симеон, а тој веднаш се застапил за нив пред царот [[Лав VI Мудриот|Лав VI]]. Но, нечесните грчки трговци биле под заштита на [[Стилијан Зауца]], ''василеопаторот'', семоќниот тест на императорот; затоа Лав ја игнорирал амбасадата на Симеон и скандалот продолжил. Симеон тогаш решил да прибегне кон оружје и се подготвил да ја нападне Тракија. Главните царски војски, под Никифор Фока, биле отсутни на Исток борејќи се со [[Сарацени]]те; Лав можел да испрати против напаѓачите само неискусни трупи, под водство на Прокопиј Кренит и Ерменецот Куртициј. И двајцата генерали биле убиени во битка. Бугарите потоа напредувале низ Тракија кон самата престолнина.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} [[Податотека:Honfoglalas.gif|мини|Мапа на движење на Маџарите. Забележете дека не е потврдено каде завршувала северната граница на Бугарската империја.]] Лав следователно прибегнал кон дипломатија. Истата година тој испратил амбасада во Ратисбон кај кралот Арнулф - веројатно уште пред да избие војната, како одговор на амбасадата на Арнулф кај Владимир во 892 година - но неговиот амбасадор не бил добро примен. Но, сега тој имал далеку подобар план. Уште од деновите на Омуртаг, дивите Маџари биле воспоставени на степите до бугарската граница на реката [[Днестар]], ако не досега и до [[Прут]]. Во 895 година го испратил ''патрицијот'' Никита Склер во маџарските населби и им предложил на маџарските поглавари [[Арпад]] и [[Курсан]] да ја нападнат Бугарија; тој ветил дека ќе испрати бродови за да ги пренесат преку Дунав. Маџарите со задоволство се согласиле, особено затоа што се чувствувале донекаде притиснати на нивните источни граници од една уште подива нација, Печенезите; дале заложници и договорот бил склучен.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} Тогаш Лав го повикал Никифор Фока од Азија и ја опремил царската флота под адмиралот Евстатиј. Сега кога Симеон требало да се справи со Маџарите, Лав повеќе би сакал да не се бори; тој не сакал да ја зголемува моќта на Маџарите на сметка на бугарската, а освен тоа, не сакал да се бори со истоверци како и неговиот народ. Затоа го испратил ''квесторот'' Константинациј да го предупреди Симеон за претстојната инвазија на Маџарите и да предложи мировен договор. Но Симеон бил сомничав; тој во Константинопол научил колку суптилна може да биде царската дипломатија и веројатно не поверувал во приказната за Маџарите. Константинациј бил ставен во притвор, а одговор не бил вратен.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} [[Податотека:HungariansPursueBulgarians.jpg|лево|мини|Повлекување на Симеон во тврдината Дристра ([[Силистра]]).]] Симеон набрзо се уверил. Додека се подготвувал да се пресретне со Никифор Фока во Тракија, му дошла вест дека Маџарите пристигнале. Тој побрзал на север да ги пречека, но бил поразен. Во очај се повлекол во тврдината [[Дристра]]. Маџарите напредувале, ограбувајќи и уништувајќи. Пред портите на Преслав се сретнале со Никифор Фока, на кого му продале бугарски заробеници во илјадници. Бугарите биле во очај. Тие испратиле кај Борис во неговиот манастир да побараат совет; но тој можел да предложи само тридневен пост и се понудил да се моли за својата земја.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} Ситуацијата била спасена со многу помалку угледни средства - со дипломатската измама на Симеон. Кога ја сфатил сериозноста на својата положба, испратил преку Евстатиј да побара мир од царот. Лав бил среќен што се согласил. Тој им наредил на Фока и Евстатиј да се повлечат и го испратил ''магистерот'' [[Лав Хиросфакт]] да преговара за условите. Токму тоа го посакувал Симеон. Кога пристигнал ''магистерот'' Лав, тој бил задржан под стража во тврдината Мундрага: додека Симеон, ослободен од половина од неговите непријатели, тргнал да ги нападне останатите, Маџарите. Во голема битка успеал да ги победи и да ги истера назад преку Дунав. Борбата била толку крвожедна што дури и Бугарите се вели дека изгубиле 20.000 војници. Победнички над Маџарите, Симеон го известил ''магистер'' Лав дека неговите услови сега вклучуваат ослободување на сите бугарски заробеници неодамна купени од Фока од Маџарите. Несреќниот амбасадор, кој во меѓувреме не можел да комуницира со царот, се вратил во Константинопол, за да види што може да се направи.{{sfn|Runciman|1930|p=147}} Лав посакал мир и бил подготвен да се откаже од затворениците. Симеон чекал додека не му бидат вратени сите затвореници, а потоа, под изговор дека некои се задржани, повторно се појавил со полна сила на тракиската граница. На новиот царски командант, Лав Катакалон, му недостасувала способноста на претходниот, Фока. Тој пристигнал со главната царска војска кај Булгарофигон и бил тешко поразен. Следеле натамошни преговори. Договорот бил склучен во 897 година, а Византија се согласила да плаќа годишен данок на Бугарија.{{sfn|Runciman|1930|p=148}} Симеон умира ненадејно на 27 мај 927 година<ref>Златарски, Васил, История на българската държава през средните векове, том 1, част 2, Академично издателство "Марин Дринов", София 1994, ISBN 954-430-299-9, с. 513</ref> во разгор на подготвувањата за опсада на Цариград. Пред својата смрт, тој се објавува за "Цар самодржец на сите Бугари и Ромеи", се титлува со титулата "цар", која била еднаква на императорската, и го објавува бугарскиот црковен поглавар за патријарх - највисокиот ранг во Источната православна црква.<ref>John V. Fine - "The Early Medieval Balkan", University of Michigan Press, 1991, стр. 155</ref> [[Податотека:Seal of Peter I of Bulgaria with Irene Lekapene.jpg|мини|Оловен печат на кој се претставени [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] и [[Ирина Лакапина|Марија (Ирина) Лакапина]], поврзан со нивниот династички брак во 927 година, кој го потврдил мирот меѓу Бугарија и Византија.]] По неговата смрт на престолот седнува син му, [[Петар I (Бугарија)|Петар I]]. Тој склучува мир со Византија, кој официјално му ја признава царската титула и патријаршкиот ранг на [[Бугарска православна црква|Бугарската црква]].<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries - „A history of Eastern Europe“, Taylor & Francis, 2007, стр. 66,</ref> За време на управувањето на Петар, Бугарија навлегува во криза, најмногу заради нападите на [[Киевски Рус|Руси]] и [[Кнежевство Унгарија|Унгарци]] од север. Започнува распространувањето на ереси, најпозната од која била [[богомилство]]то, по името на својот водач - поп Богомил.<ref>Milan Loos - „Dualist heresy in the Middle Ages“, Springer, 1974, стр. 50</ref> Тоа станува основа и на албигојството, кое се појавило подоцна во јужна [[Франција]], како и на [[катарство]]то. === Појава на Богомилството === {{Main|Богомилство}} Трите главни извори за богомилите во Бугарија се: писмо од цариградскиот патријарх [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт]] до цар Петар, напишано околу 940 година; трактат против еретиците напишан од [[Презвитер Козма]] (веројатно напишан околу 970 година) и едиктите на црковниот синод одржан под цар Борил во 1211 година кој ги осудил богомилите.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=172}} Писмото на Теофилакт е напишано како одговор на писмо (кое денес не постои) од цар Петар кој побарал совет од патријархот, кој бил чичко на неговата жена [[Ирина Лакапина|Ирина]], како да постапи со новопојавената [[ерес]]. Забелешките за еретичките верувања веројатно се извлечени од првичното писмо на Петар. Патријархот се осврнува на на новопојавената ерес без да ја именува. Тој тврди дека еретиците веруваат во два принципи, од кои првиот ја создал светлината и невидливиот свет, а вториот темнината, материјата и човечкото тело. Еретиците го отфрлале [[Стар завет|Стариот завет]], бракот, репродукцијата, и учењето за Христовото воплотување; за нив велеле дека настанале од злобниот принцип (ѓаволот). Ереста е античка, но новопојавена, мешавина од [[манихејство]] и [[павликијанство]].{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} Павликијанството била источна ерес, генерално прикажувана како дуалистичка, но неодамна се покажало дека е [[Адопционизам|адопционистичко]] движење. Адопционистите верувале дека Христос бил едноставно човек додека не бил ''посвоен'' од Бога и по благодатта станал божествен во времето на неговото крштевање. Павликијаните живееле во големи концентрации во Ерменија и источна Анадолија. Со текот на годините голем број од нив биле преселени од страна на императорите на Балканот за да ги растурат нивните концентрации на исток и исто така да ја бранат тракиската граница бидејќи биле одлични воини. Многумина биле населени во регионот на Филипополис (денешен Пловдив) во близина на бугарската граница. На Павликијаните генерално им се припишува голема улога во создавањето на богомилството. Ако Павликијаните навистина биле дуалисти, таквата улога е можна; сепак, ако биле адопционисти, тогаш треба да се бара автохтоно потекло за богомилството.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}}[[Податотека:Bogomilist expansion.svg|мини|Развојот на богомилството и другите еретички движења во Европа|лево]]Најдетален извор за [[богомилство]]то е трактатот на презвитер Козма, кој од прва рака ги знаел и ја имал предноста да е несофистициран теолог, бидејќи повеќето византиски антиеретички трактати имаат тенденција да ги нарекуваат ересите со класичните имиња и потоа да му дадат на читателот мешавина од нови и релевантни, како и класични и нерелевантни верувања кога дискутираат за нивните следбеници. Козма вели дека за време на владеењето на Петар, поп по име [[Поп Богомил|Богомил]] (но за волја на вистината ''Богонемил'') проповедал ерес во бугарските земји.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} За нив презвитер Козма вели: „Однадвор, еретиците изгледаат како јагниња; тие се нежни, скромни и тивки; тие не зборуваат залудни зборови, не се смеат и не се однесуваат на таков начин што ќе се разликуваат од вистинските христијани. Но, внатре тие се грабливи волци. Кога ќе ги најдат неуките, го сеат пијанството на нивното учење и ги хулат доктрините што ги пренесува Светата Црква. Еретиците не ги почитуваат [[Икона|иконите]], туку ги нарекуваат идоли. Еретиците се потсмеваат на моштите на светиите и нè исмеваат кога ние им се поклонуваме. Тие одбиваат да им оддаваат почит на светците и ги презираат чудата Божји како што ги предизвикуваат моштите на светите преку силата на Светиот Дух; тие велат дека чудата не се случиле по Божја волја, туку од ѓаволот кој ги тера да ги заведуваат луѓето. Тие тврдат дека не Бог, туку ѓаволот бил творец на видливиот свет. Тие прашуваат како може да се обожава крстот? На него Евреите го распнаа Божјиот Син. Затоа крстот е непријател Божји. Тие ги учат своите приврзаници да го мразат, велејќи дека ако некој го убил синот на кралот со парче дрво, дали тоа дрво ќе му биде драго на кралот? Причеста не била воспоставена по Божја заповед, а [[евхаристија]]та всушност не е тело Христово, туку едноставна храна како и секоја друга. Тие не веруваат дека зборовите на свештениците се осветени од Бога. Ако свештениците се осветени, зошто тогаш не живеат како што треба?{{sfn|V. A. Fine|1991|p=174}} Тие се противат на свештениците, црквите, молитвите (освен на [[Господова молитва|Господовата молитва]]) и го отфрлаат Мојсеевиот закон и книгите на пророците. Тие не ја почитуваат [[Дева Марија]]. Тие не го прифаќаат Стариот Завет, туку само Евангелијата. Тие живеат не според Мојсеевиот закон, туку според онаа на Апостолите. Тие го прават ѓаволот творец на луѓето и на целото божествено создание; некои го нарекуваат паднат ангел. (Козма потоа прави да изгледа дека го обожаваат ѓаволот бидејќи го направиле творец.) Тие велат дека по волја на ѓаволот постои сè - небото, сонцето, ѕвездите, воздухот, земјата, луѓето, црквите, крстот и сè што се движи по земјата. Тие веруваат дека Господ има два сина, Христос постариот и ѓаволот помладиот. Тој, ѓаволот, им заповеда на луѓето да земат жени, јадат месо и пијат вино. Тие се нарекуваат жители на рајот; тие ги одбиваат сите животни радости не со апстиненција како што правиме ние [православните монаси] туку затоа што тие тврдат дека овие дела се нечисти. Тие се молат, затворајќи се во своите домови, четири пати на ден и четири пати во текот на ноќта. Тие веруваат дека луѓето, а не Бог, ги воспоставил обредите и практиките на Црквата и на христијаните; и дека нив ги нема во евангелијата. Еретиците не празнуваат црковни празници. Тие не го одбележуваат споменот на мачениците и светителите. Тие си ги исповедаат своите гревови еден на друг и практикуваат исповед меѓу себе. Ги учат своите приврзаници да не се потчинуваат на власта; ги клеветат богатите; ги мразат царевите; ги исмеваат своите претпоставени и ги навредуваат нивните господари.“{{sfn|V. A. Fine|1991|p=175}} Оваа ерес се проширила од Бугарија во Византија каде привлекла многу интелектуалци и се развила во многу посуптилно теолошко движење. Во секој случај, богомилската секта која се појавила во времето на Петар траела низ историјата на средновековна Бугарија, за последен пат да се слушне за неа во Трново - престолнината на Втората бугарска империја - во средината на XIV век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=179}} === Падот на Бугарија === {{See also|Инвазија на Светослав I во Бугарија}} По мирот од 927 не се променило многу во односите меѓу Бугарија и Византија. Меѓутоа, кога бугарските пратеници дошле во Константинопол да го соберат годишниот данок, тие биле пречекани со луто отфрлање од императорот [[Никифор II Фока]], кој штотуку се вратил од победничкиот поход против Арапите. Византискиот цар го обвинил Петар дека дозволил Маџарите да ја преминат Бугарија на нивниот пат кон византиските територии, обвинение кое можеби се однесува на настан раскажан од Лиутпранд од Кремона, кој пристигнал во Константинопол три години подоцна. Според Лиутпранд, во одреден момент по доаѓањето на Никифор на власт во 963 г., група од 300 Маџари заробила 500 поданици од околината на Солун и ги пренела во Панонија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Без оглед на причината за гневот на императорот Никифор, тој ги преместил своите трупи на границата со Бугарија, каде што Византијците уништиле голем број тврдини во демонстрација на воена моќ, пред да се вратат на источниот фронт. Во обид да го смири Никифор и да понуди своја гаранција со добри намери, Петар ги испратил своите два сина, [[Борис II|Борис]] и [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] во Константинопол како заложници. Сепак, тој исто така испратил пратеници кај императорот [[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]] во [[Магдебург]], можеби во обид да собере поддршка против Византија. Од своја страна, Никифор одлучил да го примени на Бугарија истиот вид притисок што го избрал Лав VI во неговиот конфликт со Симеон во 893 година. Во отсуство на сигурни сојузници [[Печенези]] во степата, тој го избрал кнезот [[Светослав I|Светослав]] од Киев, кого го поткупил да ја нападне Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Она што императорот го имал на ум, најверојатно, е дека ќе се случат голем број на упади на бугарска територија што ќе го турнат Петар на колена. Но, работите не се одвивале баш според планот. Русите пристигнале на Дунав во летото 968 година, ја разбиле бугарската војска и ги блокирале преостанатите трупи во Дристра ([[Силистра]]). Според руската [[Повест за минатите години|примарна хроника]], рускиот кнез „ја преместил својата резиденција“ во Бугарија и почнал да владее од „Перејаславец“. Локацијата на Перејаславец или Преславец („Мал Преслав“) е предмет на спор, но од описот на движењата на Светослав во Летописот и на византиските војски во византиските извори е сосема јасно дека градот се наоѓал на Долниот Дунав, најверојатно во северна [[Добруџа]]. Се чини дека Русите не влегле во внатрешноста на Бугарија и биле задоволни со контролирањето на долниот брег на Дунав и регионот на неговата делта. Ова беше доволно за да го убеди Петар да испрати пратеници во Константинопол и да побара мир. Овој пат, Никифор имал тешки услови, а не само зборови. Тој побарал депонирање на Петар од престолот и негова замена со неговиот син Борис, кој веднаш бил вратен во Бугарија за таа пригода.{{sfn|Curta|2006|p=238}} Како и неговиот дедо Борис I, Петар се повлекол во манастирот во близина на Преслав, каде што умрел набргу потоа на 30 јануари 969 година. Специјална служба му создале монасите од манастирот, кои први го употребиле епитетот „светец“ за поранешниот император. Портретот на Петар ќе се појавува на иконите од подоцнежните векови. [[Податотека:63-manasses-chronicle.jpg|мини|Инвазијата на киевскиот кнез Светослав во Бугарија]] Владеењето на Борис II започнало добро, бидејќи Русите се повлекле од Бугарија откако ја добиле веста за опсадата на [[Печенези]]те на [[Киев]]. Меѓутоа, штом Светослав ги „изгонил Печенезите во степите“, решил да се врати во Бугарија, овој пат заедно со своите сојузници Печенези и Маџари. Меѓутоа, во 969 година, Бугарите, кои во меѓувреме повторно ја зазеле тврдината Преславец, дале силен отпор против опсадата на Русите. По долга борба Преславец бил повторно заземен. Русите брзо се движеле и ги зазеле Преслав и Дристра, пред да ја преминат [[Стара Планина]] и да го нападнат Филипополис (денешен [[Пловдив]]) во Тракија. Во Преслав, Светослав го оставил Борис на власт, очигледно во обид да ја здобие бугарска поддршка за неговото сега отворено антивизантиско присуство во Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=239}} Новиот византиски император [[Јован I Цимискиј|Јован Цимискиј]] имал многу поагресивен пристап. Прво, тој го испратил во Тракија, [[Варда Склир]], кој извојувал голема победа против Русите во близина на Филипополис. Потоа, во пролетта 971 г., самиот император предводел војска од 40.000 преку Стара Планина, додека византиска флота од околу 300 бродови влегла во Дунав преку делтата за да ги нападне Русите од север. Искористувајќи го фактот што ниту еден планински премин не бил чуван, царот Јован брзо стигнал до Преслав, каде што ги победил Русите и го опколил градот. Византиските трупи упаднале во Внатрешниот град убивајќи повеќе Руси и заробувајќи ги Борис и неговото семејство. Преслав веднаш бил преименуван во Јоанополис по самиот император, а извесен Катакалон бил именуван за воен управител, за што сведочи неговиот печат. Во Дристра, плашејќи се од избувнување на локално востание, Светослав наредил да се погубат 300 првенци кога византиските трупи се појавиле под силните ѕидини на градот. Царот Јован ја ставил Дристра под опсада три месеци, пред да ги порази Русите во жестока битка што го принудила Светослав да бара мир. Царот се согласил да му дозволи на рускиот кнез да се повлече во Киев, но на враќање дома, Светослав бил нападнат и убиен од Печенези. Византијците ја зазеле Дристра, која ја преименувале во Теодорополис, по свети [[Теодор Стратилат]], за кој се вели дека се појавил во целосна воена опрема на својот бел коњ во текот на последната битка со Русите.{{sfn|Curta|2006|p=240}}[[Податотека:Tzimiskes returns.jpg|мини|десно|[[Борис II]] и неговиот брат [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] како пленици на императорот Јован Цимиски во 971 г.]]Триумфалното враќање на Јован Цимиски во Константинопол било внимателно исценирано за да го симболизира крајот на Бугарија. Според [[Лав Ѓакон]], по царот на бел коњ следела кола со икона на Пресвета Богородица и бугарските царски регалии заробени во Преслав, особено две круни, едната едноставна дијадема, другата круна со грб слична на оние кои Византиските императори ги носеле кога славеле победи. Борис го следел царот Јован на својот коњ. Кога пристигнале до [[Форум на Константин|Форумот на Константин]], симболично му биле одземени симболите на неговата царска власт.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Царот Јован му ја посветил Борисовата круна на Бога во [[Црква Света Софија (Истанбул)|храмот на Божјата Премудрост]], а Борис, сега само обичен аристократ со бугарско потекло, во замена ја добил титулата ''магистрос''.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Патријархот на Бугарија бил заменет со митрополит на Јоанополис, кој бил подреден на патријархот во Константинопол. Со овие настани е означен и крајот на Бугарското Царство и негово приклучување во рамките на Византија.<ref name="tsff">На капијама града y сусрет су му изашли највиши достојанственици цркве и Царства, певајући химне y славу цара, и пружили му круну и схиптар од злата и драгог камена. На позлаћеним кочијама y четворопрегу y којима ce иначе вози цар, била je икова Богородице коју je он лично донео из Бугарске, a испод ње лежале су одоре и дијадеме бугарских царева. Додека поворката влегувала во градот, зад кочиите јавал царот на бел коњ, накитен со сите царски обележја, а зад него пешки одел бугарскиот цар, Борис II, кого Цимискиј го заробил во Преслав. во црквата „Св. Софија“ византискиот цар ја положил сјајната круна на Бугарија на високиот олтар, ги дал знаците на првиот воен плен и своите благодарности. Потоа, пред насобраната толпа во главниот брод на црквата му наредил на бугарскиот цар да ги симне сите негови владетелски обележја и му доделил византиска дворска титула на магистер. Само во текот на една година (971) Јован Цимискиј постигнал воен триумф кому му нема рамен во средновековните анали на Балканот. Јаотстранил руската опасност која го загрозувала опстанокот на Византија во Европа, потворно ја утврдил северната граница на Дунав и ја повратил територијата која Аспаруховите Прабугари ја одзеле од Византија уште пред три века. За време на оваа сурова војна Бугарите беспомошно ги гледале двте најголеми воени сили на источна Европа како ce борат околу нивните земји. [http://en.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Obolensky Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996]</ref><ref>На запад, во ридовите и изолираните долини на Македонија, каде ни Русите ни Византијците не оделе за време на војната, царската власт била претежно номинална, па и понатаму живеела политичката традиција на соборената бугарска држава. И тому на тоа место по Цимискиевата смрт во 976 г. четирите синови на месниот македонски управник подигнале бунтовен бајрак. Најмладиот Самуил, ја искористил граѓанската војна во Византија која избила по смртта на Јован Цимискиј, и полека изградил држава чиј главен град град најпрвин бил на Преспанското Езеро, a потоа во Охрид. До крајот на векот оваа држава се проширила врз најголемиот дел на дотогашната бугарска територија меѓу Црното и Јадранскто Море, крај Србија сè до долното течение на Сава, Албанија, јужна (Егејска) Македонија, Тесалија и Епир. Димитри Оболенски ВИЗАНТИСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996</ref><ref>Идеолошки, Самуиловото Царство било поврзано за старото Бугарско Царство, затоа и самите негови творци (Самуил и неговите наследници б.н) и Византија го нарекувале бугарско, бидејќи традициите за царство и патријаршија, освен во Византија, постоеле уште само во Бугарија (се мисли само за Балканот б.н). Самуил ги прифатил тие традиции и го презел наследството на Симеоновото и Петровото Царство (Првото Бугарско Царство б.н), кое паднало под ударите на Византијците. Всушност, неговото царство (на Самуил б.н) значајно се разликувало од Симеоновото и Петровото Царство, и по составот и по карактерот тоа било ново царство. Неговиот центар се преместил према југозапад и Македонија го сочинувало неговото јадро. Ако главната цел на Самуил би била воспоставување на стaрото Бугарско Царство, тој секако би се свртел кон бугарските земји и на прво место би се стремел да ги ослободи. Меѓутоа, интересот на Самуил кон старите бугарски земји бил впечатливо мал. Во текот на сите негови борби во областите источно од Сердика играле изненадувачки скромна улога, така што изворите скоро и не ги спомнуваат. Ексапнзијата на Самуиловото Царство било пред сè свртено кон југ, види Георгије Острогорски, Историја на Византија, Народна Књига Алфа, 1998.</ref><ref>Стјепан Антолјак: „Средновековна Македонија“ том 1, издание на Мисла, Скопје, 1985</ref><ref name="SDIV">''[http://www.scribd.com/doc/2945332/- Шарл Дил ИСТОРИЈА ВИЗАНТИЈСКОГ ЦАРСТВА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090209032148/http://www.scribd.com/doc/2945332/- |date=2009-02-09 }}''</ref><ref name="SDIV" /><ref>''Владимир Чоровиќ, "Историја спрског народа", глава VI [http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html Држава мачедонских Словена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071214173525/http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html |date=2007-12-14 }}, издание на страницата www.rastko.org.yu, Белград, 2001. {{sr}}''</ref><ref>''Бранко Панов, "Македонија низ историјата", "Менора", Скопjе, 1999, стр. 15.''</ref><ref>''"Историја на македонскиот народ", том 1 Македонија од праисториско време до паѓането под турска власт, Институт за историја, Скопjе, 2000, стр. 357.''</ref><ref>''Коста Аџиевски, Пелагонија во средниот век, скопје, 1994''</ref><ref>''Александар Атанасовски, Македонија и Македонците во делото на Никифор Григора - византиски историограф од XIV век. - Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје, Кн. 27 (53) Скопје 2000. Истото е објавено во: Славянскиј Сборник. Вѕпуск 6. Саратовскога университета 2003.''</ref> == Религијата на Прабугарите == [[Податотека:Rosette from Pliska.svg|мини|десно|[[Розета од Плиска]]]] Не се знае многу за традиционалните религиозни верувања и практики на Бугарите. Нашиот најдобар извор доаѓа од ''Responsa'' на папата [[Папа Никола I|Никола I]], долго пасторално писмо упатено до бугарскиот хан Борис-Михаел веднаш по неговото преобраќање во христијанството во 864 година. Некои дополнителни информации можат може да се добијат од прабугарските натписи, како и од кратките референци на византиските писци. [[Теофилакт Охридски]] во 11 век пишува дека пред 864 г. Бугарите го славеле сонцето, месечината и ѕвездите, а како жртва им принесувале кучиња. Тој исто така укажува дека тие верувале во многу богови и обожавале идоли. [[Теофан Исповедник|Теофан]] ги опишува жртвите принесени од [[Крум]] пред Златната Порта за време на [[Опсада на Цариград (813)|опсадата на Цариград во 813 г]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Byzantium and Bulgaria, 775–831|last=Sophoulis|first=Panos|publisher=Brill|year=2011|isbn=9789004206953|location=Germany|pages=79-89}}</ref> И покрај фактот што Бугарите почитувале бројни божества, прабугарските натписи, кои ја изразуваат официјалната идеологија на државата, експлицитно се однесуваат на само еден бог (''ὁ θεός''). Ова може да сугерира дека воинската аристократија стоела поблиску до хенотеизмот, термин што значи верување и можно обожавање на повеќе богови, од кои едниот е врховен. Со тоа што не го прецизирале неговото име, хановите очигледно се обиделе да го направат овој бог препознатлив и поистоветен за различни народи. Така, за населението на ханството што зборувало грчки, анонимниот бог што се повикува во титулата на бугарскиот владетел како давател на неговиот божествен мандат (''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'') веројатно е дека бил христијанскиот бог. Има добра причина да се верува дека во умот на канот и неговите благородници овој бог бил [[Тенгризам|Тангра]].<ref name=":0" /> Додека првично ова туркиско име го означувало физичкото небо, Тангра/Тенгри на крајот се појавува како небесен бог и врховно божество на многу номади од Централна и Внатрешна Азија. Во шестиот век Тангри станал тесно поврзан со Ашина, владејачкиот, „харизматичен“ клан на Туркиската империја, и заедно со него претставувал еден од основните извори на политичко единство. Ханот не бил само глава на државата, туку божествено назначен владетел, чиј небесен статус бил особено нагласен во [[Орхонски натписи|''Орхонските натписи'']]. Управувањето со земјата како одраз на управувањето со небото, авторитетот на ханот, теоретски, бил екуменски. Териториите, владетелите и народите можеби ''де факто'' биле надвор од неговата сфера на влијание, но, по волјата на Тангри, биле ''де јуре'' и потенцијално членови на неговата светска империја. == Администрација == Малку се знае за управата на раното Бугарско Царство; освен имињата на неколку бугарски титули; иако е невозможно да се извлечат многу заклучоци од нив, бидејќи е тешко да се каже кои титули претставуваат функции, а кои биле доделувани како почесни титули.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} [[File:Omurtag10 svik.jpg|thumb|right|150px|Грчки натпис со зборовите "канас&nbsp;бигиом&nbsp;оуртаг" (Канас(у)биги Омуртаг) во првите два реда. [[Плиска]], Бугарија.<ref name="inscriptions">Веселин Бешевлиев, Първобългарски надписи. 2ed. София 1992. Chapter: VI. Възспоменателни надписи, Inscription [http://macedonia.kroraina.com/vb3/vb_6.htm#66 No.66].</ref>]] Владетелот во сите негови натписи е Кан или Возвишениот Кан - ''κάνας'' или ''κάννας'', со епитетот ''ὐβιγή'' или ''ὐβηγη'' - збор кој јасно е од [[Кумански јазик|куманско потекло]] ''öweghü'' = висок, знаменит. Натписите честопати ја додаваат титулата ''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'', веројатно воведен од грчките писци, кои сметале дека тоа е неопходна квалификација за секој принц. Титулата Кан исчезнува по воведувањето на христијанството и словенската азбука, за да ја замени Кнез, а подоцна и Цезар, односно Цар.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Главна класа на благородништвото биле ''[[болјар]]ите'' — ''βοιλάδες'' или ''βοηλάδες'' — име кое станало општо меѓу источните Словени. Во десеттиот век постоеле три класи на ''болјари'', шесте Големи Болјари, Надворешните Болјари и Внатрешните Болјари; во средината на деветтиот век имало дванаесет Големи Болјари. Големите Болјари веројатно го сочинувале доверливиот кабинет на Канот; Внатрешните Болјари веројатно биле дворски офицери, надворешните болјари провинциски офицери. Многу од поединците споменати на натписите од деветтиот век биле ''болјари''. И Кавкан Исбул и Багатур Цепа биле ''болјари''; а веројатно е дека болјарите биле цивилни службеници.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Втората класа на благородништво, веројатно инфериорна, биле ''багаините''. Можно е тие да биле воена каста; но нивното име се среќава само во натписите, колективно (Во една прилика Омуртаг им дал подароци на своите ''болјари'' и ''багаини''), или поединечно каде што обично се поврзуваат со титулата багатур. Покрај овие чинови, скоро секој бугарски поданик што се споменува во натписите бил ''θρεπτὸς ἄνθρωπος'' на Канот. ''θρεπτοὶ ἄνθρωποι'' биле, без сомнение, витешки ред, номинално на телохранители на Канот.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''багатур'' — βαγατουρ или βογοτορ — се среќава неколку пати во натписите; бугарскиот генерал кој бил поразен во Хрватска во 927 година се викал Константин ''ἀλογοβοτουρ'', очигледно за ''ἀλο-βογοτουρ''. Овој збор е турскиот ''bagadur'', кој на руски се среќава како ''богатырь'' = херој. Веројатно претставувал воен чин. Префиксот ''ало'' може да значи „главен“.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Колобрус'' — ''καλοβρός'' или ''κουλουβρός'' — што се наоѓа само во натписите, веројатно бил титула на чин, изведен од турскиот ''golaghuz'', водич. Болјарот Цепа бил исто така и колобрус како и багатур.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Жупан'', се среќава како ''ζουπάν'' или како ''κοπάνος'' во натписите. И во двата наврати се споменува семејството на носителот на титулата. Кај јужните Словени генерално, жупан значел поглавар на племе; така што Успенски и Бури веродостојно го сфаќаат како поглавар на еден од бугарските кланови.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''таркан'' веројатно претставувала висока воена функција. Зборот има турско потекло; еден турски амбасадор во дворот на императорот [[Јустин II]] (околу 570 г. н.е.) бил наречен ''тагма'', ‘ ''ἀξίωμα δε αυτῷ ταρχάν ’''. Онегавон, кој се удавил во реката [[Тиса (река)|Тиса]], бил таркан; така таркан бил и жупанот Охсун. Кога [[Свети Климент Охридски|свети Климент]] пристигнал во Белград, бил пречекан од Боритакан „ ''τῷ τότε φυλάσσοντι''“, „''ὑποστράτηγος''“ на кан Борис. Боритакан мора да значи Таркан Борис; неговата позиција била јасно еквивалентна на царски стратег, т.е. тој бил воен гувернер на една провинција.{{sfn|Runciman|1930|p=286}} Најважниот воен чин на царството бил ''кавканот''. За време на владеењето на Маламир, Кавканот Исбул, ''παλαιὸς βοϊλᾶς'' (постар ''болјар?'') на Канот очигледно бил најважна личност после Канот во Бугарија. Тој изградил аквадукт на Канот на свој трошок и го придружувал Канот во битка, очигледно како негов главен генерал. Во 922 читаме дека Симеон бил придружуван од неговиот ''кавкан''.{{sfn|Runciman|1930|p=287}} == Поврзано == * [[Второ Бугарско Царство]] * [[Византиско-бугарски војни]] * [[Бугарско-унгарски војни]] == Наводи == {{наводи|2}} === Литература === * {{Citation |last1=Runciman |first1=Steven |title=A History of the First Bulgarian Empire |date=1930 |publisher=G. Bell & Sons |location=London}} * {{Citation |last1=V. A. Fine |first1=John |title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century |date=1991 |publisher=University of Michigan Press}} * {{Citation |last1=Curta |first1=Florin |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Citation |last1=Marshall Lang |first1=David |title= The Bulgarians. From pagan times to the Ottoman conquest |date=1976 |publisher=Thames and Hudson}} * {{Наведена книга|title=Eastern Europe in the Middle Ages (500—1300)|last=Curta|first=Florin|publisher=Brill|year=2019|isbn=978-9-0043-4257-6|location=Leiden and Boston|pages=179-213|chapter=Conversion to Christianity: Moravia and Bulgaria}} == Надворешни врски == {{portal|Бугарска империја}} * [http://history.rodenkrai.com История на България]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - факти, открития и снимки (с подкрепата на НБУ) [[Категорија:Поранешни држави на Балканот|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни царства|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа|Бугарско Царство]] [[Категорија:Бугарија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Македонија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни словенски држави|Бугарско Царство]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Прво Бугарско Царство| ]] 5tua8kis25dwefe2knugm1zgp5ng7kl 5578653 5578647 2026-06-18T17:36:55Z Buli 2648 /* Литература */ 5578653 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{Nobold|{{unbulleted list|item_style=font-size:85%;|[[старословенски]]: Блъгарьско Цѣсарьствиѥ}}}} |conventional_long_name = Прво Бугарско Царство |continent = Европа |region = Балкан |era = среден век |status = |government_type = Апсолутна монархија |religion =[[Тенгризам]] & [[Словенска митологија|Словенски паганство]]<br /><small>(681–864)</small> <br /> [[Православие]]<br /><small>(864–971)</small> |common_languages = [[Прабугарски јазик|Прабугарски]], Средновековен грчки<br /> [[Старословенски јазик|Старословенски]] <br /><small>(официјален од 893)</small> |year_start = 681 |year_end = 971 |event_start = [[Аспарух]] |event1 = [[Христијанизација на Бугарија|Христијанизација]] |date_event1 = 864 |event2 = [[Симеон I]] |date_event2 = 893 |event_end = Распад |p1 = Прабугарија |flag_p1 = Monogram of Kubrat.svg |p2 = Византија |flag_p2 = Simple Labarum.svg |s1 = Византија |flag_s1 = Simple Labarum.svg |s2 = Самоилово Царство |flag_s2 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |image_flag = |flag = |flag_type = |image_map = Southeastern Europe Late Ninth Century.png |image_map_caption = Царството во време на владеењето на [[Симеон I Велики]], крај на {{римски|9}} век |capital = [[Плиска]]<br /><small>(681–893)</small><br />[[Преслав]]<br /><small>(893–968/972)</small><br />[[Скопје]], [[Охрид]], [[Битола]]<br /><small>(до 971)</small> |leader1 = [[Аспарух]] (прв) |leader2 = [[Роман (бугарски цар)|Роман]] (последен) |year_leader1 = 681–700 |year_leader2 = 971 |title_leader = [[Хан]], [[Цар]] ''(Император)'' |year_deputy1 = |title_deputy = |stat_year1 = 9 век |stat_area1 = 400000 |stat_pop1 = 1 000 000 |stat_year2 = |stat_area2 = |footnotes = }} '''Првото Бугарско Царство''' или '''Дунавска Бугарија''' ({{Langx|cu|Блъгарьско цѣсарьствиѥ}}) — [[хан]]ство, подоцна и [[царство]], на [[Прабугари]]те и [[Стари Словени|Словените]], кое постоело на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и неговите гранични делови од [[Југоисточна Европа]] од [[681]] до [[971|971 година]]. Основано од [[Туркиски народи|туранскиот]] хан [[Аспарух]], којшто по распаѓањето на [[Стара Велика Бугарија]] доведувал дел од прабугарските [[Племе|племиња]] во денешна [[Бесарабија]] и [[Добруџа]], ги потчинува месните словенски племиња и ја принудил [[Византија]] да му плаќа данок во 681 година. Во прво време, главниот град било [[Онгал]], денешна [[Романија]], понатака се востановува во [[Плиска]], а кон крајот на [[9 век|{{римски|9}} век]] во [[Велики Преслав]]. Најголемото територијално проширување државата го достигнува во {{римски|9}} век, кога кон првоначалните територии по Долен [[Дунав]] се присоединети области во [[Тракија]] и [[Македонија (регион)|Македонија]], делови од денешните [[Албанија]], [[Србија]] и [[Романија]], а исто така и дел од северното црноморие (до река [[Днепар]]), тогаш познато како [[Кутмичевица]].<ref>Л. Иванов. [[wikisource:bg:История на България в седем страници|История на България в седем страници]]. София, 2007.</ref> Во текот на [[864]]-[[866|866 година]], за време на [[Борис I]], [[христијанство]]то станала [[државна религија]], што води до значителни промени во културниот живот на државата и т''.''н. ''[[Симеон I|Златен век на цар Симеон]]''. Царот Симеон организирал неуспешни походи за да го превземи главниот град на [[Византија]], [[Константинипол|Цариград]]. [[Византиско-бугарски војни|Византиско-бугарските војни]], заедно со инвазиите на [[Кнежевство Унгарија|Унгарците]] (Маѓарите), [[Печенези]]те и [[Киевски Рус|Русите]], доведело до ослабување на царството и паѓањето на главниот град Преслав под византиска власт во 971 година. == Почетокот == {{See also|Прабугари|Седум словенски племиња}} === Стара Велика Бугарија === Во 632 година ханот [[Кубрат]] успева да ги обедини [[Прабугари|прабугарските]] и [[Хуни|хунските]] [[Племе|племиња]], кои се наоѓаат под власта на [[Западнотуркиски ханат|Западнотуркискиот ханат]], во сопствена држава, наречена од византиските хроничари ''[[Стара Велика Бугарија]]''.{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36}} Со помошта на оскудните записи на ерменски и византиски летописци, се востановени приближно границите на таа држава: долното поречие на [[Дунав]] на запад, [[Црно Море|Црно]] и [[Азовско Море|Азовското Море]] на југ, реката [[Кубањ (река)|Кубањ]] на исток и реката [[Дон (река)|Дон]] на север. [[Податотека:Giudjenov Kubrat and his sons.jpg|лево|мини|''Кубрат и неговите синови.'' Слика на Димитар Ѓуџенов од 1926 година.]] Царството на Кубрат се распадна по неговата смрт ({{Circa|650 г.}}). Според византиските хроничари [[Теофан Исповедник|Теофан]] и [[Никифор I Цариградски|Никифор]], тој оставил завет на неговите пет синови да останат заедно во единство и меѓусебна солидарност; но набргу тие се разделиле и повеле дел од својот народ со себе, со што го забрзаа распадот на ''Стара Велика Бугарија''. Најстариот, [[Бајан]] или Батбајан, останал во Стара Бугарија. Вториот, [[Котраг]], го премина [[Дон (река)|Дон]] и се насели на далечната страна. Третиот, [[Аспарух]], го поминал Днепар со своите следбеници и привремено го поставил својот логор меѓу таа река и Дунав. Четвртиот син на Кубрат ги преминал [[Карпати]]те и стигнал до [[Панонија]], каде што се ставил под власта на [[Авари|аварскиот хан]]. Петтиот заминал најдалеку од сите, пристигнувајќи со своето племе во Италија, во близина на Равена, каде што му се покорил на византискиот император. Треба да се додаде дека распадот на ''Стара Бугарија'' беше дополнително забрзан од налетот на [[Хазари]]те, кои подоцна го прифатиле јудаизмот и станаа доминантна сила во [[Евроазиска Степа|Евроазиската Степа]].{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36-37}} === Населување на Бугарите на Балканот === {{See also|Битка кај Онгала}} Откако [[Аспарух]] ги преминал реките Дњепар и Дњестар, и се населил во близина на Дунав, каде што нашол соодветно место за живеење (на [[Прабугарски јазик|нивниот јазик]] наречено ''Онгала''), кое било тешко пристапно и непробојно за непријателите, затоа што од едната страна било мочурливо и непроодно, а од другата страна оградено со непристапни карпи.<ref>{{Наведена книга|title=Nikephoros' Short History [for the years 602-769 A.D.]|first=Nikephoros I of Constantinople|publisher=Dumbarton Oaks, Research Library and Collection|year=1990|isbn=9780884021841|location=Washington|pages=88-89|translator-last=A. Mango|translator-first=Cyril}}</ref> {{Maplink|frame=yes|frame-lat=45.300|frame-long=28.132|frame-align=left|zoom=6 |type=line|id=Q182445 |title=Line|stroke-width=3|stroke-color=#008000|description=[[Прут]] |type2=line|id2=Q1653|title2=Line|stroke-width2=3|description2=[[Дунав]] |type3=line|id3=Q208302|title3=Line|stroke-width3=3|stroke-color3=#0000FF|description3=[[Сирет (река)|Сирет]] |text=Онгала се наоѓала на мало подрачје кое граничело со реките Сирет, Прут и Дунав<ref name=":1" />}} Се смета дека ''Онгала'' се наоѓала на мало подрачје помеѓу реките [[Сирет (река)|Сирет]], [[Прут]] и [[Дунав]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Madgearu|first=Alexandru|date=2000|title=Recent discussions about "Onglos"|journal=Istro-Pontica. Muzeul tulcean la a 50–a aniversare 1950–2000|pages=343-48}}</ref> Според друго мислење се наоѓал на островот [[Певки]], во делтата на Дунав,{{sfn|Runciman|1930|p=25-26}} што е помалку веројатно. Аспаруховите Бугари биле бројни. ''Онгала'' бил само привремен центар, но веројатно имало и претходница во [[Добруџа]] и заден одред во [[Бесарабија]]. Не може точно да се прецизира и датумот на преселбата на Аспарух во ''Онгала''. Тоа морал да биде постепен процес кој се одвивал помеѓу 650 и 670 година. Во овој период Византија била зафатена во крвава [[Византиско-арапски војни|војна со Арапите]] во Азија, а во Европа со религиозните и дипломатски интриги со [[Монотелитизам|монотелитите]]; а во 668 г. убиството на западнољубивиот император [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]] било проследено со краток бунт.{{sfn|Runciman|1930|p=26}} Но, до 679 г. тронот бил безбеден и арапската војна завршувала. Императорот [[Константин IV]] бил свесен за опасноста да дозволи нови освојувачи на Балканот да ги вознемират, или уште полошо да ги организираат Словените. Ордите на Аспарух морало да бидат натерани да се повлечат назад или да бидат уништени. Во 680 година Прабугарите, обединети со седумте словенски племиња и Северите, водат војна со [[Византија]] кај месноста [[Битка кај Онгала|Онгала]], и по поразот, Византија потпишува мировен договор со Бугарија во 681 година, со тоа што се задолжува да и плаќа годишен данок. По војната Бугарија ги опфаќа земјите од северното црноморие и реките Днепар и [[Днестар]] на исток до река [[Морава]] на запад, и од северните склонови на [[Стара Планина]] на југ до јужните склонови на [[Карпати]]те на север. Од југ сосед и била моќната Византија, од запад - [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], од исток - [[Хазари]]те, кои ги заземале териториите на Кубратова Бугарија. Главен град станала словенската крепост [[Плиска]]. === Борби за престолот === [[Податотека:Madara Rider.jpg|мини|лево|[[Мадарски коњаник|Мадарскиот коњаник]]]]Хан Аспарух починал веројатно некаде околу 700 година во битка со Хазарите од исток, 58 години откако се разделил од своите браќа. Го наследил [[Тервел]], неговиот син или можеби внук. Тој востановил директни политички односи со византиската власт, со тоа што неколкупати му помогнал на паднатиот император [[Јустинијан II]] да си го врати престолот. Заради таа помош ханот ја добил богатата и важна област Загоре, на југ од Стара Планина. Најголемиот успех на хан Тервел е победата над [[Арапи]]те, кои го [[Опсада на Цариград (717–718)|опсадиле]] [[Цариград]] во 717 година, што им ставило конечен крај на нивните обиди да проникнат во [[Европа]] преку [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Неговата победа се споредува со постигнатата, многу години подоцна, победа над Арапите на Карл Мартел при [[Поатје]]. [[Податотека:First Bulgarian Empire by Asparuh to Kardam (680- 803).png|мини|Бугарското ханство од 680-803 год.]] По смртта на ханот Тервел, Бугарија навлегла во политичка криза, хановите се менувале речиси секоја година преку преврати и интриги, а врв на сето тоа е управувањето на ханот Умор - само 46 денови. Положбата се стабилизирала кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога престолот го зазел ханот [[Крум]]. Од тој силен и енергичен бугарски хан започнува династијата на најсилно изјавените владетели на Првата Бугарска Држава, кои ја управувале речиси до самиот нејзин крај. Во 756 година императорот [[Константин V Копроним|Константин V]] изградил низа тврдини долж византиско-бугарската граница. Бидејќи овие тврдини ги прекршувале условите од претходниот договор, Бугарите барале компензација. Константин одбил и Бугарите, толкувајќи ги неговите постапки како непријателски, ја нападнале византиската територија само за да бидат разбиени од царските трупи. Ова беше првата од деветте војни меѓу Константин V и Бугарите. Овој пораз довел до соборување на бугарскиот хан. Повторно следела граѓанска војна, на крајот од која, во 761 или 762 година, на тронот дошол извесен [[Телец]]. Телец веднаш собрал војска, ја зацврстил својата граница со Византија, а потоа напредувал во Тракија. Константин V излегол да го пречека и по жестока [[Битка кај Анхијал (763)|битка]] Бугарите повторно биле разбиени. Се чини дека овој пораз е причина за новите немири во Бугарија кои довеле до соборување на Телец околу 764 година. Новиот хан, [[Сабин (хан)|Сабин]], се обидел да склучи мир со Византија, но бил обвинет дека ја предал земјата на Византијците и морал да пребега со своите роднини во Константинопол. Меѓутоа, набрзо мирот го склучил еден хан по име [[Паган (хан)|Паган]], но борбата за тронот продолжила. Во неколку наврати (од кои едниот во 766 година), Византија интервенирала со војски во име на нејзините кандидати. Кога интервенирала, империјата можела да ја наметне својата волја врз Бугарите, чија земја била во анархија. [[Податотека:771_CE,_Europe.svg|алт=Colour-coded map|мини|Политичка карта на Европа во 771 год.]] Во 770 [[Телериг]] станал хан. Меѓутоа, војната продолжила во 773 година кога Константин V успешно ги нападнал Бугарите. Истата година Бугарите упаднале јужно до Тесалија каде што биле запрени од Византијците. Хронологијата на овие два настани, како и причините се непознати. Изгледа дека следната година, во 774 година, Константин V планирал нов напад. Телериг му напишал на императорот велејќи дека можеби ќе треба да побегне во Константинопол; ''кому во Бугарија може да му верува?'' Константин наивно му испратил список на византиски агенти во Бугарија. Телериг ги заробил и ги погубил сите. Од оваа приказна дознаваме дека византиските разузнавачи биле активни и интервенирале во внатрешните работи на Бугарија. Константин V потоа започнал да ја планира својата следна кампања против Бугарите; сепак, неговата смрт на почетокот на кампањата значела крај на војната. Иронично, Телериг сепак морал да побегне од земјата, во 777 година; дошол на дворот на императорот [[Лав IV Хазар]], го примил христијанството и добил невеста, роднина на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. [[Податотека:Battle of Marcellae.png|лево|мини|[[Битка кај Маркели (792)|Битката кај Меркели (792)]]]] За време на владеењето на [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] и нејзиниот син [[Константин VI Слепиот|Константин VI]] во Византија, за противник во Бугарија го имале ханот [[Кардам]] (777-802). Отпрвин, Византијците успеале да ја потиснат бугарската граница на север. Во 784 година, царицата Ирина напредувала од Анхиалус, далеку во внатрешноста до Береја (денешна [[Стара Загора]]), која таа ја обновила и ја нарекла ''Иренуполис''.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Сердика, исто така, останала цврсто во византиски раце. Меѓутоа, во 792 година, Кардам му нанел катастрофален пораз на младиот Константин VI кај пограничната тврдина [[Битка кај Маркели (792)|Меркели]]. Византија повторно морала да плаќа данок на Бугарите, кои периодично ги зголемувале нивните барања со уценувачки закани за понатамошни напади. Во 797 година, приврзаниците на Ирина го ослепиле нејзиниот син Константин, а таа продолжила да владее сама.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Во меѓувреме, во 790-тите, франечкиот крал, [[Карло Велики]], водел кампања против [[Авари]]те. Тој извојувал голема победа во 796 година (во која му помогнал и панонскиот хрватски кнез [[Војномир]]) и Франките станале господари над Хрватите од северна Далмација, Славонија и Панонија; франечките мисионери набрзо влегле во областа. Набрзо следел втор голем удар за аварската моќ, но овој пат од исток, под водство на новиот бугарски хан Крум. Како резултат на овие две победи, Франките и Бугарите наскоро дојдоа да имаат заедничка граница долж реката [[Тиса (река)|Тиса]], а Бугарите успеале да го прошират своето владение над територијата северно од Дунав до Карпатите. Аварите не исчезнале одеднаш. Западно од Дунав бил основан каганат, кој бил вазал на Франките и под христијански хан, а Франечките извори спомнуваат аварски пратеници кои го посетиле франечкиот двор помеѓу 805 и 822 година. Во 889 година се споменува дека Маџарите ги зазеле пасиштата на некои слободни Авари во долна Панонија. После тоа, изворите престануваат да ги спомнуваат Аварите; се претпоставува дека потомците на оние кои го преживеале унгарското освојување на унгарската рамнина во 890-тите биле апсорбирани од Унгарците. == Консолидација == {{Историја на Бугарија}} === Владеењето на Крум (803 - 814) === [[Податотека:52-manasses-chronicle.jpg|мини|лево|Ханот [[Крум]] го победил византискиот император [[Никифор I]] во [[Битка кај Плиска|Битката кај Врбишкиот премин (811 г.)]], ''[[Константин Манасиј|Манасиева хроника]]'']] Бидејќи претходникот на [[Крум]], ханот [[Кардам]], успеал да се оттргне од византиските шпиони во Бугарија, тој најпосле имал можност да се зафати со офанзива на југ. Но пред тоа ги разбил остатоците од [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], кој попаднал под ударите на Франкската Империја на [[Карло Велики]]. Во териториите на Бугарија биле вклучени богатите солници на [[Трансилванија]], што и дозволило да се вклучи во напредокот на европската економија. Во 808 година Крум започнува походи по река [[Струма]], а во 809 година ја презема важната крепост Средец (денешна [[Софија]]). Во 811 година император [[Никифор I]] започнува поход против Бугарија, стига до нејзиниот главен град, Плиска, ја презема и ја опожарува. Сметајќи дека тоа е крајот на проблемите со Бугарите, се вратил назад за Цариград. Но утрината на 26 јули 811 година, за време на ноќевањето на армијата и императорот кај Врбишкиот проход, вооружената бугарска војска изненадно ги нападнала, ги исклала повеќето, и дури самиот император ја дочекал таму смртта. За прославувањето на победата Крум употребил чаша, направена од черепот на императорот Никифор, обкован со злато и сребро. [[Податотека:Europe 814.svg|лево|мини|Европа во 814 година]] Две години подоцна, во 813 година, Крум подготвил невиден дотогаш поход кон [[Цариград]]. Меѓутоа, неговата смрт на 13 април 813 година го спречило замисленото дело. Крум влложил големи усилби за закрепување на државата. Присоединил важни територии кон државата и наложил заеднички закони за сите поданици, за да осигури внатрешна стабилност. Законите биле строги и не правеле разлика меѓу [[Прабугари]], [[Стари Словени|Словени]] и други. Тоа била првата стапка кон обединувањето во една народност на различните по бит и култура етноси. === Владеењето на Омуртаг (814-831) === [[Податотека:ThomasTheRebelAndMourtagon.jpg|мини|лево|Со цел да го задуши востанието на [[Тома Славјанинот]] императорот [[Михаил II (Византија)|Михаил II]] се обратил за помош кај бугарскиот кан Омуртаг. Двете војски се судриле во 823 г.]] Неговиот наследник, [[Омуртаг]], склучил 30-годишен мировен договор со [[Византија]], и се зафатил со внатрешната ситуација на државата. Започнал со повторно изградување на главниот град, кој бил опожарен за време на походот на Никифор, изградил и укрепил редица градови. Ја зацврстил бугарската власт на северозапад, каде што Франките се обиделе да одделат 3 словенски племиња од Бугарија. === Омуртаг и христијанството === [[Податотека:Omurtag.jpg|мини|десно|Прогонство на христијаните од Омуртаг.<br>Десно: [[Адријанополски маченици|епископ Мануил]] проповеда на Бугарите.<br>Лево: Погубување на епископ Мануил.]] Омуртаг бил непријателски настроен кон христијанството, кое се чини дека се ширело во Бугарија, иако државата и поголемиот дел од владејачката класа останале пагани до покрстувањето на Борис во 864 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=107}} Ширењето на новата религија беше олеснето со влијанието на византиските бегалци и заробеници кои во голем број биле населени во Бугарија. Бугарските ''болјари'' биле непријателски настроени кон христијанството бидејќи тоа го загрозувало стариот поредок врз кој се засновале нивните привилегии. Се верувало дека секој болјарски клан, кој имал свој тотем, бил божествено воспоставен и од тука потекнува правото на секое семејство на високи позиции во државата и општеството. Така, може да се очекува дека болјарите извршиле притисок врз Омуртаг да дејствува против христијанската религија.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} Омуртаг се чини дека чувствувал дека христијанството (со неговата хиерархија со седиште во Византија) е закана за бугарската независност. Тој веројатно ги гледал христијаните како византиски агенти и се чини дека верувал дека ако неговата држава стане христијанска, тоа нема да биде подобро од тоа да стане византиска колонија. Така тој ги прогонувал христијаните, веројатно исто толку затоа што ги гледал како царски шпиони, колку и за интересите на неговата религија. Познати се и примери на егзекуции на христијани. И покрај прогонството, религијата продолжила да се шири.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} === Маламир, Пресијан и војната со Византија во 836 === Омуртаг починал во 831 година. Оставил три сина; најстариот, [[Енравота]], не успеал да се искачи на тронот. Тој бил преобратен во христијанство од еден од неговите робови и наскоро бил погубен кога одбил да се откаже од христијанската вера. Тронот му припаднал на најмладиот син, [[Маламир]], првиот хан со словенско име. Колку долго владеел е дискутабилно; некои научници сметаат дека тој владеел до 852 год., а други веруваат дека бил заменет со одреден [[Пресијан]], кој владеел од 836 до 852 година. Речиси ништо не се знае за периодот кога овие владетели владееле - ако воопшто станува збор за различни луѓе. [[Податотека:Philippi Inscription 1.JPG|мини|Натпис на Пресијан од Филипи]] [[Податотека:Bunchuk.png|мини|лево|Коњскиот опаш бил симбол до покрстувањето и се носел при секоја битка<ref>[[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|''Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum'']]. "''Наведовте дека досега, кога одевте во битка, ја носевте коњската опашка како свој воен амблем и прашувате што треба да носите сега на негово место. Што друго, се разбира, освен знакот на крстот? Зашто тоа е знакот со кој Мојсеј го разделил морето и го убил Амалик...''"</ref>]] Постојат три извори во врска со ова прашање: [[Константин Порфирогенит]] пишува за нападот на Пресијан врз Србите, во времето на кнезот [[Властимир]]. Пресијан го споменува со титулата ''архонт'', која не мора да се однесува на владетелот, но кога ја користи Константин, обично го има тоа значење. На пример, Константин ја користи титулата ''архонт'' и за хан Борис, кого го нарекува син на Пресијан, што значи дека титулата ''архонт'' укажува, но не докажува дека владетел бил Пресијан. Постојат и два натписи. Во првиот се наведува дека Грците го прекршиле мирот. Маламир со кавхан Исбул тргнал против нив, зазел неколку тврдини во Тракија, а потоа тргнал кон Филипи од кој Византијците побегнале. Вториот натпис наведува дека хан Пресијан го испратил кавхан Исбул против [[Смолјани]]те (словенско племе на византиска територија кај реката [[Струма]]), извојувал победа над христијаните и ги казнил за нивните престапи. Ниту еден од овие натписи не е датиран, но бидејќи од 816 до 846 постоел триесетгодишен мир, меѓу Бугарија и Византија, нарушен само со кратките судири во 836 година, повеќето научници заклучуваат дека овие натписи се од 836/37 год, што се совпаѓа со изјавата во првиот натпис дека Грците го прекршиле мирот. Тесната поврзаност на информациите во двата натписи, може да се види и во тоа што главната улога и во двата походи ја имал кавхан Исбул. Така, белгискиот византолог, Анри Грегоар, разумно предлага дека, бидејќи се знае само за една војна во овој период на мир, натписите се однесуваат на истата кампања и бидејќи би било чудно една иста кампања да биде водена од двајца владетели, се претпоставува дека Маламир и Пресијан се две имиња (словенско и бугарско) на еден ист човек. Ваквите двојни имиња се сосема вообичаени кај средновековните балкански народи. Овој логичен предлог, значи дека еден ист човек, Маламир-Пресијан, владеел од 831 до 852 година. Меѓутоа, други тврдат дека двата натписи се однесуваат на две различни кампањи во една иста војна, и дека Маламир бил заменет со Пресијан во 836/7 во текот на војната во одредено време помеѓу двете кампањи. Натписите се значајни и за споменувањето на кавхан Исбул, што покажува дека клучната позиција на кавхан сè уште ја држел човек со бугарско име, и покрај какво било словенизирање да се случило. Исбул имал неизмерно богатство. Друг натпис кажува дека платил за изградба [[Аквадукт|aквадукт]] што му го подарил на ханот. == Владеењето на Борис I (852-889) == === Проширувањето во Македонија === [[Податотека:Balkans850.png|мини|десно|Проширувањето на Бугарија во времето на кан Пресијан. Според други научници тоа се случило во првите години од владеењето на Борис I.]]Во 846 година истекол бугарскиот мировен договор со Византија. Бугарите нападнале во Македонија покрај реката [[Струма]]. Веројатно, како што сугерираат некои научници, тие избрале момент кога империјата била вклучена во задушувањето на некои словенски бунтови. Сепак, постојат хронолошки проблеми за овие словенски востанија и не може да се покаже дека поголемо востание се случило во 846 година. Најпознатиот бунт меѓу Словените избувнал на [[Пелопонез]] за време на владеењето на [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829-42). Словените се ослободиле и ја опустошиле областа пред да бидат покорени од византиски командант испратен таму со голема војска во раните години од владеењето на [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Се тврди дека походот на Византијците се случил веднаш по доаѓањето на Михаил, уште во 842 година. Ако е така, овој бунт би бил завршен многу пред истекот на бугарскиот договор во 846 година. ''Житието на свети Григориј Декаполит'' опишува словенски бунт во околината на Солун. Иако ова востание е датирано околу 846 г. од некои научници, Дворник, уредникот на житието на тој светител, верува во тоа се случило помеѓу 831 и 838 година. Во секој случај, без разлика дали во врска со словенските востанија или не, Бугарите извршиле инвазија на византиска територија во 846 година. Набргу потоа следело ново примирје.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Многу историчари веруваат дека овој поход од 846 година го означува и почетокот на бугарската експанзија во Македонија западно од Вардар. За жал, хронологијата на оваа експанзија (и на кој кан да му се припише) е непозната. Борис очигледно ја поседувал Македонија дури и западно од Охрид до 880-тите и, бидејќи немало бугарски војни против Византија по 860 година, очигледно е дека ''де факто'' бугарското владеење претходело на 860-тите години. Така, Бугарите или ја анектирале оваа територија во кампањата 846 година - анексија непризнаена од Византија - или анексијата се случила во подоцнежна кампања - непозната за нас - од Пресијан пред 852 година или од Борис после неговото пристапување на престолот во 852 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Во изворите е забележана само една кампања на Борис против Византија. Во изворот без датум, Теофан Континуат вели: „Борис дознавајќи дека една [[Теодора II|жена]] владеела во империјата станал похрабар и испратил гласници да кажат дека ги осудува договорите за мир и започнал кампања против територијата на империјата“. Хроничарот не наведува кои земји ги нападнал или дали стекнал територија. Но, можно е дел или цела Македонија да е освоена од Борис во ова време. Договорот, веројатно потпишан во 853 година, се чини дека го завршил овој конфликт и Борис останал во мир со империјата до околу 860 година, кога тој стапил во франкиски сојуз, веројатно главно насочен против растечката [[Велика Моравија|Моравска држава]]. Нема докази дека Бугарија тргнала во офанзива против Византија по 860 година. Така можеме да заклучиме дека бугарската експанзија во Македонија се случила во текот на една или двете од овие две кампањи - 846 и 852 година - иако византиското признавање на загубата на оваа територија дошла дури со договорот од 904 година со борисовиот син, Симеон.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Горенаведениот аргумент претпоставува дека Византија ја вратила својата власт над западна Македонија во некој период од деветтиот век. Таков настан, иако често се претпоставува, не е документиран. Така, евентуално Западна Македонија можеби претставувала збир од ''[[Склавинии]]'' се до потпаѓањето под власт на Бугарија. Во овој случај, Бугарија едноставно би наметнала контрола над различни независни племиња - акт кој не е поврзан со војна со Византија, и кој можел да се случи во кое било време во деветтиот век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} === Пристапувањето на Борис I на власт === {{See also|Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите}} [[Податотека:TzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg|мини|лево|Минијатура која го прикажува Борис I.]] Во почетокот на управувањето на кнез Борис (852-889) Бугарија води неуспешни војни против [[Византија]] и Германското кралство. Борис решава да го прифати [[христијанство]]то како официјална религија за Бугарија, и по редица спорови и политички настани го прави тоа преку византиското духовенство во периодот 863-865. Актот на покрстувањето предизвикува пагански реакции и се стигнува до бунт, во кој педесет и два аристократски рода си заминуваат од главниот град, но се разбиени и казнети, убиени се сите членови на родот. По покрстувањето, Борис ја прима титулата кнез, како и името на својот крстител византискиот цар Михаил. На 29 август 866 година, набргу по задушувањето на бунтот, во Рим пристигнала амбасада од Бугарија, барајќи одговори на низа прашања за црковните практики, како и богослужбените книги и граѓанскиот законик. Се чини дека Борис испратил и друга амбасада кај [[Лудвиг Германецот]] за да го објави покрстувањето на Бугарите и да побара мисионери. Во ноември 866 година, папската мисија предводена од епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој подоцна станал и римски папа, заминала за Бугарија.{{sfn|Curta|2019|p=202}} Епископот со себе го донел одговорот на папата [[Папа Никола I|Никола I]] на прашањата на Борис во форма на [[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|опширно писмо упатено до сите Бугари]], не само до нивниот владетел. 106-те поглавја од писмото се занимаваат со различни теми: од крштевањето и бракот до капењето, постот и разликата меѓу гревот и злосторството. Папата Никола го укорил Борис за строгата казна кон неговите ''болјари'': „постапи без сериозно да ја измериш работата.“ За прашањето пак за независната бугарска црква, неговиот одговор бил помалку директен: „Сега не можеме да ви дадеме дефинитивен одговор додека нашите легати, кои ги испраќаме во вашата земја, се вратат и ни кажат колку се бројни и обединети христијаните меѓу вас.“{{sfn|Curta|2019|p=202}} Нема многу описи на тогашните бугарски практики, што само делумно може да се реконструираат од одговорите на папата. Откупувањето на невестата, ритуалната жртва без пролевање на крв, употребата на камења со лековити својства и [[Амајлија|амајлии]], сексуалните табуа, и погребувањето на самоубијците, се само неколку погледи во претхристијанските верувања на Бугарите.{{sfn|Curta|2019|p=203}} Се чини дека папата бил изнервиран од она што тој го сметал за глупави прашања: „Она што сакаш да го научиш во врска со панталоните (''[[femoralia]]'') го сметаме за излишно. Зашто, не сакаме да се промени надворешниот стил на вашата облека, туку однесувањето на внатрешниот човек во вас.“ Еден одговор укажува дека во Бугарија постоеле специфични верувања за ритуалната чистота, бидејќи папата Никола детално се осврнува на прашањето „дали чист или нечист човек може да го носи или целива Господовиот крст и моштите.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} [[Податотека:17-1735-H4A3D00Z.jpg|мини|Епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]] одиграл значајна улога во покрстувањето на Бугарија]] Потребно било повеќе разјаснување за другите ритуални практики од поголемо политичко значење. Очигледно, во претхристијанска Бугарија, кога владетелот „седнува да јаде, обичај е никој, па ни неговата жена, да не вечера со него.“ Борис побарал сите негови поданици „да јадат на далечина, седнати на столчиња на нивото на земјата.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} Папата Никола I забранува [[инцест]] (индикација дека сродството можеби не го спречувало бракот во паганска Бугарија) и [[полигамија]], тема за која тој дефинитивно се согласил со патријархот [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]]. Неколку прашања во врска со теми како бракот на свештениците или положбата на рацете за време на молитвата укажуваат на тоа дека Борис веќе бил свесен за разликите во ритуалите меѓу западните и источните христијани. Меѓутоа, генерално, се чини дека Борис повеќе се интересирал за практиките, отколку за доктрината.{{sfn|Curta|2019|p=204}} Заедно со мисијата во Бугарија, папата Никола испратил уште една амбасада во [[Константинопол]] за што поагресивно да ја изрази папската осуда за изборот на Фотиј за патријарх. Пратениците никогаш не стигнале до Константинопол, бидејќи биле запрени на границата со Бугарија од страна на византиските власти, во околностите на конфликт меѓу Фотиј и Никола I. Не можејќи да преминат во Империјата, пратениците поминале извесно време во Плиска пред да се вратат во Рим. Се вели дека Борис многу го засакал најмладиот член на таа амбасада, [[подѓакон]] во базиликата [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Санта Марија Маџоре]], кого сакал да биде поглавар на неговата црква.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, водечката улога на римската мисија во Бугарија ја имал бискупот Формоз од Порто. За само една година работа, под негово водство, мисијата успешно преобратила голем број луѓе. Охрабрен од тој успех, Формоз почнал да ракополага со свештеници и да осветува новоизградени цркви, со други зборови да се однесува како епископ на Бугарија, а не на Порто. Во овој момент, Борис побарал од папата да го назначи Формоз за поглавар на неговата црква. Но, непосредно пред или непосредно во почетокот на 868 година, Формоз бил отповикан од папата Никола. И другиот епископ на мисијата, Павле од [[Популонија]], се вратил во Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} За да ги замени, новиот папа, [[Папа Адријан II|Адријан II]], испратил уште двајца епископи во Бугарија, Гримоалд од Бомарцо и Доминик од Тривенто. Друга папска амбасада ја преминала Бугарија во 869 година на пат за Константинопол, каде што требало да присуствува на соборот свикан од царот [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] и патријархот [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј I]] за да се реши расколот со Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, на враќање во Рим, папските пратеници не поминале низ Бугарија, бидејќи во меѓувреме самите пратеници на Борис што се појавиле пред тој синод поставиле многу вознемирувачко прашање, имено дали бугарските христијани му должат послушност на Рим или на Константинопол. Огорчен од четиригодишното папско запоставување, ако не и целосно отфрлање на неговото барање за архиепископ, Борис решил да се оддалечи од Рим и повторно да се сврти кон Константинопол. И покрај протестите на папските легати, патријархот Игнатиј I назначил архиепископ на Бугарија, на кој му била ветена значителна автономија. До 870 година, прашањето било решено во корист на Борис. Гримоалд, епископот на Бомарцо, бил протеран од Бугарија, а заедно со него и сите други членови на римската мисија кои сè уште биле во земјата. Во меѓувреме, првиот византиски архиепископ на Бугарија пристигнал во Плиска. Но, одлуките на синодот од 869/70 година не ги обесхрабриле папските напори за враќање на загубените позиции во Бугарија. Папата [[Папа Јован VIII|Јован VIII]] (872-882) напишал писма до грчките епископи и свештеници во Бугарија, до Борис и до неговиот дворјанин Петар и до друг човек кој се чини дека бил брат на Борис. Тој тврдел дека Бугарија била под Рим, а не под цариградска јурисдикција, го повикал Борис да се врати на послушност кон Рим и ги повикал неговите советници да го свртат својот владетел да се изјасни за Рим.{{sfn|Curta|2019|p=206}} [[Податотека:Old Basilica in Pliska 2.JPG|десно|мини|Големата базилика во [[Плиска]].]] [[Податотека:NHMB-Tombstone-cross-of-Anna-daughter-of-Knyaz-BorisI-10centuryAD-replica.jpg|мини|десно|Двојазичната словенско-грчка надгробна плоча на [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]], ќерката на кнез Борис]] По доаѓањето на учениците на [[Кирил и Методиј]] во Бугарија, кои ја донесуваат словенската писменост, Борис го прогонува византиското духовенство и започнуваат проповеди на [[старословенски јазик]], кој станува официјален во државата. Во 869-870 Четвртиот вселенски собор решава да ги исклучи бугарските епархии од Цариградската црква, и на тој начин се создава независна (автокефална) Бугарска архиепископија. По напуштањето на световната власт, Борис Михаил оди во манастир, од каде го продолжува црковното дело. === Владимир Расате и обидот за враќање во паганство === Од неговата жена, со крсно име Марија, Борис имал шест деца — Владимир, Гаврил, Симеон, Јаков, Еупраксија и Ана. Гаврил веројатно умрел млад, а веројатно и Јаков; Еупраксија и [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]] станале калуѓерки; [[Симеон I|Симеон]] влегол во црквата; а [[Владимир Расате|Владимир]] требало да го наследи татко му на престолот. Владимир бил престолонаследник предолго време. Сигурно се приближувал кон својата четириесетта година, бидејќи го придружувал својот татко во српската војна (853 г.) во старите пагански денови. И, како и сите нетрпеливи престолонаследници, тој бил исполнет со дух на противење на политиката на неговиот татко. За внатрешните работи за време на неговото владеење знаеме малку, освен дека тој добил амбасадори од германскиот крал [[Арнулф Корушки|Арнулф]] во 892 година.{{sfn|Runciman|1930|p=133}} Се чини дека веднаш штом Борис се повлекол од светот во неговиот манастир, новиот Кан ги разбранувал сите реформи што ги спровел неговиот татко. Старата бугарска аристократија, која Борис толку цврсто ја отсекол, повторно пораснала до ефективна висина; а Владимир потпаднал под нејзино влијание. Болјарите не го сакале христијанството што Борис го вовел, со неговите строги и автократски тенденции. Спротивно на тоа, дворскиот живот станал екстравагантен и развратен, па дури имало и официјален обид за повторно воведување на старите пагански обреди и идолопоклонство. Но, Владимир и неговите ''болјари'' сметале дека Борис повеќе го нема. И покрај тоа што бил во својот манастир, Борис, знаел што се случува надвор. Четири години ги оставил да владеат; а потоа, кога видел дека неговото животно дело е премногу сериозно загрозено, повторно се појавил. Неговиот престиж на светец бил огромен; со помош на неколку постари државници лесно ја запоседнал власта. Повторно на власт, тој ги жртвувал своите татковски чувства за доброто на својата земја. Владимир бил симнат од тронот и ослепен, и така исчезнува од историјата.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} === Политичко-црковните настани од 893 година === {{See also|Преславски собор}} Ова претставувало последен обид за обновување на паганството. Тој бил осуден на неуспех, бидејќи било малку веројатно пониските и средните општествени слоеви да се вратат кон старата вера по иницијатива на владејачката елита, која во голема мера била мотивирана од политички, а не од верски причини. Повторното појавување на Борис било доволно за целиот потфат да пропадне. Сепак, положбата на Борис била мошне сложена. Со соборувањето на својот син тој го зачувал христијанството, но истовремено го довел во прашање воспоставениот ред на наследување на престолот. Затоа постапил внимателно. Свикал [[Преславски собор|собор]] од целото царство, за чиј состав не постојат сигурни податоци, иако се претпоставува дека во него учествувале претставници на дворското благородништво, покраинската управа, црковната хиерархија и други угледни личности. На соборот својата интервенција ја оправдал со верски причини, а потоа обезбедил прифаќање на својот помлад син, монахот Симеон, за нов владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} [[Податотека:Preslav fortress 9.jpg|мини|десно|Преславската тврдина]] Во исто време, Борис ја искористил можноста што му ја пружало присуството на соборот за да ја доврши својата последна голема реформа. Семето што Климент го сеел во Македонија — работа што, се чини, продолжила непрекинато и за време на владеењето на Владимир — и што Наум го сеел поблиску до престолнината, веќе било доволно пуштило корени; дошло време грчкиот јазик да биде заменет со словенскиот во целата Бугарска црква.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Постоеле повеќе причини поради кои тоа било направено токму тогаш. Веројатно во тоа време архиепископскиот престол во Бугарија бил испразнет; можно е и грчкото свештенство да било премногу тесно поврзано со дворската аристократија; а несомнено моментот бил погоден за мерка што можела да предизвика незадоволство во Царството. [[Василиј I Македонецот|Василиј]] и [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]] веќе биле мртви, а царот [[Лав VI Мудриот|Лав]] и неговиот брат, патријархот [[Стефан I Цариградски|Стефан]], биле премногу рамнодушни и слаби за да се спротивстават на остварувањето на движење кое дури и нивните големи претходници го сметале за неизбежно. Освен тоа, Борис пресметал дека воведувањето на словенскиот како единствен национален јазик на Бугарија засекогаш ќе ја потисне свеста за издвоеност и надмоќ кај старите Бугари. Потомците на Хуните требало да го изгубат своето посебно обележје; поимот „Бугарин“ отсега требало да ги опфаќа подеднакво и Словените и Бугарите, односно сите поданици на бугарскиот владетел — кој повеќе не бил Возвишениот хан, туку кнез, словенски владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Со промената на јазикот, веројатно е дека е завршена организацијата на Бугарската црква, за да одговара на новата состојба на нештата. Веќе некое време земјата била поделена меѓу седум митрополити под јурисдикција на архиепископот на Бугарија - митрополитите на Дристра, Филипополис, Сердика, Провадија, Маргум (или Морава), Брегалница и Охрид.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Повеќето од нивните епархии претходно биле создадени, особено оние во Источна Бугарија; Брегалничката епархија била создадена во 889 година. Охридската епархија веројатно сè уште не била формирана - Македонија сè уште била премногу дива. Но, мисионерското дело на Климент веќе било доволно напреднато за да му се создаде епископија. Станал епископ на двојната столица Дебрица (Дрембица) и Белица, два мали града меѓу Охрида и Прилеп. Подоцна нивната важност била засенета од Охрид. [[Податотека:Bulgaria - Shumen Province - Veliki Preslav Municipality - Town of Veliki Preslav - Veliki Preslav Medieval Palace Complex - Panoramic.jpg|мини|десно|Палатата во Преслав]] Во врска со овие црковни реформи била направена уште една голема промена. Јосиф, новиот архиепископ бугарски, имал архиепископско седиште не во Плиска, туку во Преслав. Престолнината била преместена. Плиска, старата хунската престолнина, со сеќавањата на големите Канови - незнабошци , повеќе не била соодветна. Христијанскиот кнез требало да живее во Преслав, блиску до манастирот Пантелејмон и школата на [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]]. Кога сето тоа било направено, Борис се вратил во својот манастир. Неговата работа сега навистина била завршена. Порано, прерано се повлекол. Но, овој пат бил сигурен. Тој можел веќе засекогаш да се посвети на религијата; ниту пак би ѝ помогнал на својата земја да ја спаси со своите молитви. Тој веќе беше ѝ помогнал доволно - доволно за вечно да се почитува неговото име како најголем од сите нејзини добродетели.{{sfn|Runciman|1930|p=136}} == Симеон I и Петар I == [[Image:St. Theodor.jpg|мини|десно|Керамичка икона на [[Теодор Стратилат|Св. Теодор Стратилат]], Преслав, околу 900 г.]] [[File:RizMap09.jpg|thumb||left|240 px|Бугарија за време на цар Симеон I.]] [[Симеон I]] го продолжува црковното и просветителното дело на својот татко Борис I, со тоа што засилено го помага книжевното дело во главниот град, основа книжевни центри во целата држава и сам пишува за просветителската заедница во Преслав.<ref>Robert Fossier, Janet Sondheimer - „The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages: 350-950“, Cambridge University Press, 1997, стр. 370</ref> На надворешна сцена постигнува множество на воени успеси, со тоа што успева да ја рашири територијата на Бугарија на југ скоро до Коринт, а на запад ги достигнува земјите на денешна [[Албанија]]. На југоисток териториите достигнуваат до Одринското поле, опфаќајќи го и северниот дел на Дарданелскиот премин. Симеон си поставува за цел создавање на Бугарско-византиско Царство, која откако не успева да ја постигне преку дипломатски начини (морало да биде објавен за регент (василиопатор) на малолетниот император на [[Византија]], но царицата-мајка го спречила договорот), се обидува со војна. Води преговори со [[Арапи]]те за военоморска помош при напад против [[Цариград]], но првиот пат делегацијата била одвлечена од пирати и продадена како робови во Цариград, а вториот пат не се доаѓа до ништо суштествено. === Војната со Византија (894-97) === Бугарската трговија доживеала процут во времето на цар Симеон. Главната дејност во земјата било земјоделството, а веројатно бугарските житарки и добиток помогнале да се прехранат царските градови на брегот, па и самиот Константинопол. Рудата се ископувала, а со тоа се зголемиле кралските приходи. Згора на тоа, бугарските владенија лежеле на главни трговски патишта. Трговија што минувала меѓу степите на Русија и Константинопол се одвивала по западниот брег на Црното Море; но дел од неа поминувала по копно преку Преслав и Адрианопол, а дел преку Дристра до Солун. Имало уште еден трговски пат, речиси подеднакво важен, кој не можел да ја избегне Бугарија; тоа било рутата од Средна Европа, која на Балканскиот полуостров влегувала во Белград и, како и железницата денес, се разделувала кај Ниш, едниот крак водел низ Сердика (Софија) и Филипополис до Адрианопол и Константинопол, а другиот продолжувал на југ до Солун. Тоа значело постојан проток на стока што минувал низ Бугарија и на својот пат ги збогатувал бугарските трговци или грчките и ерменските поданици на царот.{{sfn|Runciman|1930|p=144}} [[Податотека:Bulgarians defeat Byzantines under Krenites and Kourtikios.jpg|мини|Победата на Бугарите над византиската војска предводена од Прокопиј и Куртициј во Тракија.]] Уште од времето на Тервел, трговијата меѓу Бугарија и Империјата била внимателно организирана, а сега веќе Бугарите имале дозвола да престојуваат во Константинопол (веројатно во квартот Свети Мамас, заедно со руските трговци) каде што ја носеле својата стока. Меѓутоа, една интрига во Царскиот двор во 894 година резултирала со тоа што двајца грчки трговци, Ставракиј и Козма, обезбедиле монопол над бугарската трговија. Тие не само што успеале да стават тешки давачки за стоката, туку и инсистирале на преместување на бугарскиот пазар во Солун - било полесно да се управува со корупцијата подалеку од престолнината. Сето тоа природно ги вознемирило Бугарите и тие се пожалиле на Симеон, а тој веднаш се застапил за нив пред царот [[Лав VI Мудриот|Лав VI]]. Но, нечесните грчки трговци биле под заштита на [[Стилијан Зауца]], ''василеопаторот'', семоќниот тест на императорот; затоа Лав ја игнорирал амбасадата на Симеон и скандалот продолжил. Симеон тогаш решил да прибегне кон оружје и се подготвил да ја нападне Тракија. Главните царски војски, под Никифор Фока, биле отсутни на Исток борејќи се со [[Сарацени]]те; Лав можел да испрати против напаѓачите само неискусни трупи, под водство на Прокопиј Кренит и Ерменецот Куртициј. И двајцата генерали биле убиени во битка. Бугарите потоа напредувале низ Тракија кон самата престолнина.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} [[Податотека:Honfoglalas.gif|мини|Мапа на движење на Маџарите. Забележете дека не е потврдено каде завршувала северната граница на Бугарската империја.]] Лав следователно прибегнал кон дипломатија. Истата година тој испратил амбасада во Ратисбон кај кралот Арнулф - веројатно уште пред да избие војната, како одговор на амбасадата на Арнулф кај Владимир во 892 година - но неговиот амбасадор не бил добро примен. Но, сега тој имал далеку подобар план. Уште од деновите на Омуртаг, дивите Маџари биле воспоставени на степите до бугарската граница на реката [[Днестар]], ако не досега и до [[Прут]]. Во 895 година го испратил ''патрицијот'' Никита Склер во маџарските населби и им предложил на маџарските поглавари [[Арпад]] и [[Курсан]] да ја нападнат Бугарија; тој ветил дека ќе испрати бродови за да ги пренесат преку Дунав. Маџарите со задоволство се согласиле, особено затоа што се чувствувале донекаде притиснати на нивните источни граници од една уште подива нација, Печенезите; дале заложници и договорот бил склучен.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} Тогаш Лав го повикал Никифор Фока од Азија и ја опремил царската флота под адмиралот Евстатиј. Сега кога Симеон требало да се справи со Маџарите, Лав повеќе би сакал да не се бори; тој не сакал да ја зголемува моќта на Маџарите на сметка на бугарската, а освен тоа, не сакал да се бори со истоверци како и неговиот народ. Затоа го испратил ''квесторот'' Константинациј да го предупреди Симеон за претстојната инвазија на Маџарите и да предложи мировен договор. Но Симеон бил сомничав; тој во Константинопол научил колку суптилна може да биде царската дипломатија и веројатно не поверувал во приказната за Маџарите. Константинациј бил ставен во притвор, а одговор не бил вратен.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} [[Податотека:HungariansPursueBulgarians.jpg|лево|мини|Повлекување на Симеон во тврдината Дристра ([[Силистра]]).]] Симеон набрзо се уверил. Додека се подготвувал да се пресретне со Никифор Фока во Тракија, му дошла вест дека Маџарите пристигнале. Тој побрзал на север да ги пречека, но бил поразен. Во очај се повлекол во тврдината [[Дристра]]. Маџарите напредувале, ограбувајќи и уништувајќи. Пред портите на Преслав се сретнале со Никифор Фока, на кого му продале бугарски заробеници во илјадници. Бугарите биле во очај. Тие испратиле кај Борис во неговиот манастир да побараат совет; но тој можел да предложи само тридневен пост и се понудил да се моли за својата земја.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} Ситуацијата била спасена со многу помалку угледни средства - со дипломатската измама на Симеон. Кога ја сфатил сериозноста на својата положба, испратил преку Евстатиј да побара мир од царот. Лав бил среќен што се согласил. Тој им наредил на Фока и Евстатиј да се повлечат и го испратил ''магистерот'' [[Лав Хиросфакт]] да преговара за условите. Токму тоа го посакувал Симеон. Кога пристигнал ''магистерот'' Лав, тој бил задржан под стража во тврдината Мундрага: додека Симеон, ослободен од половина од неговите непријатели, тргнал да ги нападне останатите, Маџарите. Во голема битка успеал да ги победи и да ги истера назад преку Дунав. Борбата била толку крвожедна што дури и Бугарите се вели дека изгубиле 20.000 војници. Победнички над Маџарите, Симеон го известил ''магистер'' Лав дека неговите услови сега вклучуваат ослободување на сите бугарски заробеници неодамна купени од Фока од Маџарите. Несреќниот амбасадор, кој во меѓувреме не можел да комуницира со царот, се вратил во Константинопол, за да види што може да се направи.{{sfn|Runciman|1930|p=147}} Лав посакал мир и бил подготвен да се откаже од затворениците. Симеон чекал додека не му бидат вратени сите затвореници, а потоа, под изговор дека некои се задржани, повторно се појавил со полна сила на тракиската граница. На новиот царски командант, Лав Катакалон, му недостасувала способноста на претходниот, Фока. Тој пристигнал со главната царска војска кај Булгарофигон и бил тешко поразен. Следеле натамошни преговори. Договорот бил склучен во 897 година, а Византија се согласила да плаќа годишен данок на Бугарија.{{sfn|Runciman|1930|p=148}} Симеон умира ненадејно на 27 мај 927 година<ref>Златарски, Васил, История на българската държава през средните векове, том 1, част 2, Академично издателство "Марин Дринов", София 1994, ISBN 954-430-299-9, с. 513</ref> во разгор на подготвувањата за опсада на Цариград. Пред својата смрт, тој се објавува за "Цар самодржец на сите Бугари и Ромеи", се титлува со титулата "цар", која била еднаква на императорската, и го објавува бугарскиот црковен поглавар за патријарх - највисокиот ранг во Источната православна црква.<ref>John V. Fine - "The Early Medieval Balkan", University of Michigan Press, 1991, стр. 155</ref> [[Податотека:Seal of Peter I of Bulgaria with Irene Lekapene.jpg|мини|Оловен печат на кој се претставени [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] и [[Ирина Лакапина|Марија (Ирина) Лакапина]], поврзан со нивниот династички брак во 927 година, кој го потврдил мирот меѓу Бугарија и Византија.]] По неговата смрт на престолот седнува син му, [[Петар I (Бугарија)|Петар I]]. Тој склучува мир со Византија, кој официјално му ја признава царската титула и патријаршкиот ранг на [[Бугарска православна црква|Бугарската црква]].<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries - „A history of Eastern Europe“, Taylor & Francis, 2007, стр. 66,</ref> За време на управувањето на Петар, Бугарија навлегува во криза, најмногу заради нападите на [[Киевски Рус|Руси]] и [[Кнежевство Унгарија|Унгарци]] од север. Започнува распространувањето на ереси, најпозната од која била [[богомилство]]то, по името на својот водач - поп Богомил.<ref>Milan Loos - „Dualist heresy in the Middle Ages“, Springer, 1974, стр. 50</ref> Тоа станува основа и на албигојството, кое се појавило подоцна во јужна [[Франција]], како и на [[катарство]]то. === Појава на Богомилството === {{Main|Богомилство}} Трите главни извори за богомилите во Бугарија се: писмо од цариградскиот патријарх [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт]] до цар Петар, напишано околу 940 година; трактат против еретиците напишан од [[Презвитер Козма]] (веројатно напишан околу 970 година) и едиктите на црковниот синод одржан под цар Борил во 1211 година кој ги осудил богомилите.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=172}} Писмото на Теофилакт е напишано како одговор на писмо (кое денес не постои) од цар Петар кој побарал совет од патријархот, кој бил чичко на неговата жена [[Ирина Лакапина|Ирина]], како да постапи со новопојавената [[ерес]]. Забелешките за еретичките верувања веројатно се извлечени од првичното писмо на Петар. Патријархот се осврнува на на новопојавената ерес без да ја именува. Тој тврди дека еретиците веруваат во два принципи, од кои првиот ја создал светлината и невидливиот свет, а вториот темнината, материјата и човечкото тело. Еретиците го отфрлале [[Стар завет|Стариот завет]], бракот, репродукцијата, и учењето за Христовото воплотување; за нив велеле дека настанале од злобниот принцип (ѓаволот). Ереста е античка, но новопојавена, мешавина од [[манихејство]] и [[павликијанство]].{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} Павликијанството била источна ерес, генерално прикажувана како дуалистичка, но неодамна се покажало дека е [[Адопционизам|адопционистичко]] движење. Адопционистите верувале дека Христос бил едноставно човек додека не бил ''посвоен'' од Бога и по благодатта станал божествен во времето на неговото крштевање. Павликијаните живееле во големи концентрации во Ерменија и источна Анадолија. Со текот на годините голем број од нив биле преселени од страна на императорите на Балканот за да ги растурат нивните концентрации на исток и исто така да ја бранат тракиската граница бидејќи биле одлични воини. Многумина биле населени во регионот на Филипополис (денешен Пловдив) во близина на бугарската граница. На Павликијаните генерално им се припишува голема улога во создавањето на богомилството. Ако Павликијаните навистина биле дуалисти, таквата улога е можна; сепак, ако биле адопционисти, тогаш треба да се бара автохтоно потекло за богомилството.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}}[[Податотека:Bogomilist expansion.svg|мини|Развојот на богомилството и другите еретички движења во Европа|лево]]Најдетален извор за [[богомилство]]то е трактатот на презвитер Козма, кој од прва рака ги знаел и ја имал предноста да е несофистициран теолог, бидејќи повеќето византиски антиеретички трактати имаат тенденција да ги нарекуваат ересите со класичните имиња и потоа да му дадат на читателот мешавина од нови и релевантни, како и класични и нерелевантни верувања кога дискутираат за нивните следбеници. Козма вели дека за време на владеењето на Петар, поп по име [[Поп Богомил|Богомил]] (но за волја на вистината ''Богонемил'') проповедал ерес во бугарските земји.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} За нив презвитер Козма вели: „Однадвор, еретиците изгледаат како јагниња; тие се нежни, скромни и тивки; тие не зборуваат залудни зборови, не се смеат и не се однесуваат на таков начин што ќе се разликуваат од вистинските христијани. Но, внатре тие се грабливи волци. Кога ќе ги најдат неуките, го сеат пијанството на нивното учење и ги хулат доктрините што ги пренесува Светата Црква. Еретиците не ги почитуваат [[Икона|иконите]], туку ги нарекуваат идоли. Еретиците се потсмеваат на моштите на светиите и нè исмеваат кога ние им се поклонуваме. Тие одбиваат да им оддаваат почит на светците и ги презираат чудата Божји како што ги предизвикуваат моштите на светите преку силата на Светиот Дух; тие велат дека чудата не се случиле по Божја волја, туку од ѓаволот кој ги тера да ги заведуваат луѓето. Тие тврдат дека не Бог, туку ѓаволот бил творец на видливиот свет. Тие прашуваат како може да се обожава крстот? На него Евреите го распнаа Божјиот Син. Затоа крстот е непријател Божји. Тие ги учат своите приврзаници да го мразат, велејќи дека ако некој го убил синот на кралот со парче дрво, дали тоа дрво ќе му биде драго на кралот? Причеста не била воспоставена по Божја заповед, а [[евхаристија]]та всушност не е тело Христово, туку едноставна храна како и секоја друга. Тие не веруваат дека зборовите на свештениците се осветени од Бога. Ако свештениците се осветени, зошто тогаш не живеат како што треба?{{sfn|V. A. Fine|1991|p=174}} Тие се противат на свештениците, црквите, молитвите (освен на [[Господова молитва|Господовата молитва]]) и го отфрлаат Мојсеевиот закон и книгите на пророците. Тие не ја почитуваат [[Дева Марија]]. Тие не го прифаќаат Стариот Завет, туку само Евангелијата. Тие живеат не според Мојсеевиот закон, туку според онаа на Апостолите. Тие го прават ѓаволот творец на луѓето и на целото божествено создание; некои го нарекуваат паднат ангел. (Козма потоа прави да изгледа дека го обожаваат ѓаволот бидејќи го направиле творец.) Тие велат дека по волја на ѓаволот постои сè - небото, сонцето, ѕвездите, воздухот, земјата, луѓето, црквите, крстот и сè што се движи по земјата. Тие веруваат дека Господ има два сина, Христос постариот и ѓаволот помладиот. Тој, ѓаволот, им заповеда на луѓето да земат жени, јадат месо и пијат вино. Тие се нарекуваат жители на рајот; тие ги одбиваат сите животни радости не со апстиненција како што правиме ние [православните монаси] туку затоа што тие тврдат дека овие дела се нечисти. Тие се молат, затворајќи се во своите домови, четири пати на ден и четири пати во текот на ноќта. Тие веруваат дека луѓето, а не Бог, ги воспоставил обредите и практиките на Црквата и на христијаните; и дека нив ги нема во евангелијата. Еретиците не празнуваат црковни празници. Тие не го одбележуваат споменот на мачениците и светителите. Тие си ги исповедаат своите гревови еден на друг и практикуваат исповед меѓу себе. Ги учат своите приврзаници да не се потчинуваат на власта; ги клеветат богатите; ги мразат царевите; ги исмеваат своите претпоставени и ги навредуваат нивните господари.“{{sfn|V. A. Fine|1991|p=175}} Оваа ерес се проширила од Бугарија во Византија каде привлекла многу интелектуалци и се развила во многу посуптилно теолошко движење. Во секој случај, богомилската секта која се појавила во времето на Петар траела низ историјата на средновековна Бугарија, за последен пат да се слушне за неа во Трново - престолнината на Втората бугарска империја - во средината на XIV век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=179}} === Падот на Бугарија === {{See also|Инвазија на Светослав I во Бугарија}} По мирот од 927 не се променило многу во односите меѓу Бугарија и Византија. Меѓутоа, кога бугарските пратеници дошле во Константинопол да го соберат годишниот данок, тие биле пречекани со луто отфрлање од императорот [[Никифор II Фока]], кој штотуку се вратил од победничкиот поход против Арапите. Византискиот цар го обвинил Петар дека дозволил Маџарите да ја преминат Бугарија на нивниот пат кон византиските територии, обвинение кое можеби се однесува на настан раскажан од Лиутпранд од Кремона, кој пристигнал во Константинопол три години подоцна. Според Лиутпранд, во одреден момент по доаѓањето на Никифор на власт во 963 г., група од 300 Маџари заробила 500 поданици од околината на Солун и ги пренела во Панонија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Без оглед на причината за гневот на императорот Никифор, тој ги преместил своите трупи на границата со Бугарија, каде што Византијците уништиле голем број тврдини во демонстрација на воена моќ, пред да се вратат на источниот фронт. Во обид да го смири Никифор и да понуди своја гаранција со добри намери, Петар ги испратил своите два сина, [[Борис II|Борис]] и [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] во Константинопол како заложници. Сепак, тој исто така испратил пратеници кај императорот [[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]] во [[Магдебург]], можеби во обид да собере поддршка против Византија. Од своја страна, Никифор одлучил да го примени на Бугарија истиот вид притисок што го избрал Лав VI во неговиот конфликт со Симеон во 893 година. Во отсуство на сигурни сојузници [[Печенези]] во степата, тој го избрал кнезот [[Светослав I|Светослав]] од Киев, кого го поткупил да ја нападне Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Она што императорот го имал на ум, најверојатно, е дека ќе се случат голем број на упади на бугарска територија што ќе го турнат Петар на колена. Но, работите не се одвивале баш според планот. Русите пристигнале на Дунав во летото 968 година, ја разбиле бугарската војска и ги блокирале преостанатите трупи во Дристра ([[Силистра]]). Според руската [[Повест за минатите години|примарна хроника]], рускиот кнез „ја преместил својата резиденција“ во Бугарија и почнал да владее од „Перејаславец“. Локацијата на Перејаславец или Преславец („Мал Преслав“) е предмет на спор, но од описот на движењата на Светослав во Летописот и на византиските војски во византиските извори е сосема јасно дека градот се наоѓал на Долниот Дунав, најверојатно во северна [[Добруџа]]. Се чини дека Русите не влегле во внатрешноста на Бугарија и биле задоволни со контролирањето на долниот брег на Дунав и регионот на неговата делта. Ова беше доволно за да го убеди Петар да испрати пратеници во Константинопол и да побара мир. Овој пат, Никифор имал тешки услови, а не само зборови. Тој побарал депонирање на Петар од престолот и негова замена со неговиот син Борис, кој веднаш бил вратен во Бугарија за таа пригода.{{sfn|Curta|2006|p=238}} Како и неговиот дедо Борис I, Петар се повлекол во манастирот во близина на Преслав, каде што умрел набргу потоа на 30 јануари 969 година. Специјална служба му создале монасите од манастирот, кои први го употребиле епитетот „светец“ за поранешниот император. Портретот на Петар ќе се појавува на иконите од подоцнежните векови. [[Податотека:63-manasses-chronicle.jpg|мини|Инвазијата на киевскиот кнез Светослав во Бугарија]] Владеењето на Борис II започнало добро, бидејќи Русите се повлекле од Бугарија откако ја добиле веста за опсадата на [[Печенези]]те на [[Киев]]. Меѓутоа, штом Светослав ги „изгонил Печенезите во степите“, решил да се врати во Бугарија, овој пат заедно со своите сојузници Печенези и Маџари. Меѓутоа, во 969 година, Бугарите, кои во меѓувреме повторно ја зазеле тврдината Преславец, дале силен отпор против опсадата на Русите. По долга борба Преславец бил повторно заземен. Русите брзо се движеле и ги зазеле Преслав и Дристра, пред да ја преминат [[Стара Планина]] и да го нападнат Филипополис (денешен [[Пловдив]]) во Тракија. Во Преслав, Светослав го оставил Борис на власт, очигледно во обид да ја здобие бугарска поддршка за неговото сега отворено антивизантиско присуство во Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=239}} Новиот византиски император [[Јован I Цимискиј|Јован Цимискиј]] имал многу поагресивен пристап. Прво, тој го испратил во Тракија, [[Варда Склир]], кој извојувал голема победа против Русите во близина на Филипополис. Потоа, во пролетта 971 г., самиот император предводел војска од 40.000 преку Стара Планина, додека византиска флота од околу 300 бродови влегла во Дунав преку делтата за да ги нападне Русите од север. Искористувајќи го фактот што ниту еден планински премин не бил чуван, царот Јован брзо стигнал до Преслав, каде што ги победил Русите и го опколил градот. Византиските трупи упаднале во Внатрешниот град убивајќи повеќе Руси и заробувајќи ги Борис и неговото семејство. Преслав веднаш бил преименуван во Јоанополис по самиот император, а извесен Катакалон бил именуван за воен управител, за што сведочи неговиот печат. Во Дристра, плашејќи се од избувнување на локално востание, Светослав наредил да се погубат 300 првенци кога византиските трупи се појавиле под силните ѕидини на градот. Царот Јован ја ставил Дристра под опсада три месеци, пред да ги порази Русите во жестока битка што го принудила Светослав да бара мир. Царот се согласил да му дозволи на рускиот кнез да се повлече во Киев, но на враќање дома, Светослав бил нападнат и убиен од Печенези. Византијците ја зазеле Дристра, која ја преименувале во Теодорополис, по свети [[Теодор Стратилат]], за кој се вели дека се појавил во целосна воена опрема на својот бел коњ во текот на последната битка со Русите.{{sfn|Curta|2006|p=240}}[[Податотека:Tzimiskes returns.jpg|мини|десно|[[Борис II]] и неговиот брат [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] како пленици на императорот Јован Цимиски во 971 г.]]Триумфалното враќање на Јован Цимиски во Константинопол било внимателно исценирано за да го симболизира крајот на Бугарија. Според [[Лав Ѓакон]], по царот на бел коњ следела кола со икона на Пресвета Богородица и бугарските царски регалии заробени во Преслав, особено две круни, едната едноставна дијадема, другата круна со грб слична на оние кои Византиските императори ги носеле кога славеле победи. Борис го следел царот Јован на својот коњ. Кога пристигнале до [[Форум на Константин|Форумот на Константин]], симболично му биле одземени симболите на неговата царска власт.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Царот Јован му ја посветил Борисовата круна на Бога во [[Црква Света Софија (Истанбул)|храмот на Божјата Премудрост]], а Борис, сега само обичен аристократ со бугарско потекло, во замена ја добил титулата ''магистрос''.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Патријархот на Бугарија бил заменет со митрополит на Јоанополис, кој бил подреден на патријархот во Константинопол. Со овие настани е означен и крајот на Бугарското Царство и негово приклучување во рамките на Византија.<ref name="tsff">На капијама града y сусрет су му изашли највиши достојанственици цркве и Царства, певајући химне y славу цара, и пружили му круну и схиптар од злата и драгог камена. На позлаћеним кочијама y четворопрегу y којима ce иначе вози цар, била je икова Богородице коју je он лично донео из Бугарске, a испод ње лежале су одоре и дијадеме бугарских царева. Додека поворката влегувала во градот, зад кочиите јавал царот на бел коњ, накитен со сите царски обележја, а зад него пешки одел бугарскиот цар, Борис II, кого Цимискиј го заробил во Преслав. во црквата „Св. Софија“ византискиот цар ја положил сјајната круна на Бугарија на високиот олтар, ги дал знаците на првиот воен плен и своите благодарности. Потоа, пред насобраната толпа во главниот брод на црквата му наредил на бугарскиот цар да ги симне сите негови владетелски обележја и му доделил византиска дворска титула на магистер. Само во текот на една година (971) Јован Цимискиј постигнал воен триумф кому му нема рамен во средновековните анали на Балканот. Јаотстранил руската опасност која го загрозувала опстанокот на Византија во Европа, потворно ја утврдил северната граница на Дунав и ја повратил територијата која Аспаруховите Прабугари ја одзеле од Византија уште пред три века. За време на оваа сурова војна Бугарите беспомошно ги гледале двте најголеми воени сили на источна Европа како ce борат околу нивните земји. [http://en.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Obolensky Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996]</ref><ref>На запад, во ридовите и изолираните долини на Македонија, каде ни Русите ни Византијците не оделе за време на војната, царската власт била претежно номинална, па и понатаму живеела политичката традиција на соборената бугарска држава. И тому на тоа место по Цимискиевата смрт во 976 г. четирите синови на месниот македонски управник подигнале бунтовен бајрак. Најмладиот Самуил, ја искористил граѓанската војна во Византија која избила по смртта на Јован Цимискиј, и полека изградил држава чиј главен град град најпрвин бил на Преспанското Езеро, a потоа во Охрид. До крајот на векот оваа држава се проширила врз најголемиот дел на дотогашната бугарска територија меѓу Црното и Јадранскто Море, крај Србија сè до долното течение на Сава, Албанија, јужна (Егејска) Македонија, Тесалија и Епир. Димитри Оболенски ВИЗАНТИСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996</ref><ref>Идеолошки, Самуиловото Царство било поврзано за старото Бугарско Царство, затоа и самите негови творци (Самуил и неговите наследници б.н) и Византија го нарекувале бугарско, бидејќи традициите за царство и патријаршија, освен во Византија, постоеле уште само во Бугарија (се мисли само за Балканот б.н). Самуил ги прифатил тие традиции и го презел наследството на Симеоновото и Петровото Царство (Првото Бугарско Царство б.н), кое паднало под ударите на Византијците. Всушност, неговото царство (на Самуил б.н) значајно се разликувало од Симеоновото и Петровото Царство, и по составот и по карактерот тоа било ново царство. Неговиот центар се преместил према југозапад и Македонија го сочинувало неговото јадро. Ако главната цел на Самуил би била воспоставување на стaрото Бугарско Царство, тој секако би се свртел кон бугарските земји и на прво место би се стремел да ги ослободи. Меѓутоа, интересот на Самуил кон старите бугарски земји бил впечатливо мал. Во текот на сите негови борби во областите источно од Сердика играле изненадувачки скромна улога, така што изворите скоро и не ги спомнуваат. Ексапнзијата на Самуиловото Царство било пред сè свртено кон југ, види Георгије Острогорски, Историја на Византија, Народна Књига Алфа, 1998.</ref><ref>Стјепан Антолјак: „Средновековна Македонија“ том 1, издание на Мисла, Скопје, 1985</ref><ref name="SDIV">''[http://www.scribd.com/doc/2945332/- Шарл Дил ИСТОРИЈА ВИЗАНТИЈСКОГ ЦАРСТВА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090209032148/http://www.scribd.com/doc/2945332/- |date=2009-02-09 }}''</ref><ref name="SDIV" /><ref>''Владимир Чоровиќ, "Историја спрског народа", глава VI [http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html Држава мачедонских Словена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071214173525/http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html |date=2007-12-14 }}, издание на страницата www.rastko.org.yu, Белград, 2001. {{sr}}''</ref><ref>''Бранко Панов, "Македонија низ историјата", "Менора", Скопjе, 1999, стр. 15.''</ref><ref>''"Историја на македонскиот народ", том 1 Македонија од праисториско време до паѓането под турска власт, Институт за историја, Скопjе, 2000, стр. 357.''</ref><ref>''Коста Аџиевски, Пелагонија во средниот век, скопје, 1994''</ref><ref>''Александар Атанасовски, Македонија и Македонците во делото на Никифор Григора - византиски историограф од XIV век. - Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје, Кн. 27 (53) Скопје 2000. Истото е објавено во: Славянскиј Сборник. Вѕпуск 6. Саратовскога университета 2003.''</ref> == Религијата на Прабугарите == [[Податотека:Rosette from Pliska.svg|мини|десно|[[Розета од Плиска]]]] Не се знае многу за традиционалните религиозни верувања и практики на Бугарите. Нашиот најдобар извор доаѓа од ''Responsa'' на папата [[Папа Никола I|Никола I]], долго пасторално писмо упатено до бугарскиот хан Борис-Михаел веднаш по неговото преобраќање во христијанството во 864 година. Некои дополнителни информации можат може да се добијат од прабугарските натписи, како и од кратките референци на византиските писци. [[Теофилакт Охридски]] во 11 век пишува дека пред 864 г. Бугарите го славеле сонцето, месечината и ѕвездите, а како жртва им принесувале кучиња. Тој исто така укажува дека тие верувале во многу богови и обожавале идоли. [[Теофан Исповедник|Теофан]] ги опишува жртвите принесени од [[Крум]] пред Златната Порта за време на [[Опсада на Цариград (813)|опсадата на Цариград во 813 г]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Byzantium and Bulgaria, 775–831|last=Sophoulis|first=Panos|publisher=Brill|year=2011|isbn=9789004206953|location=Germany|pages=79-89}}</ref> И покрај фактот што Бугарите почитувале бројни божества, прабугарските натписи, кои ја изразуваат официјалната идеологија на државата, експлицитно се однесуваат на само еден бог (''ὁ θεός''). Ова може да сугерира дека воинската аристократија стоела поблиску до хенотеизмот, термин што значи верување и можно обожавање на повеќе богови, од кои едниот е врховен. Со тоа што не го прецизирале неговото име, хановите очигледно се обиделе да го направат овој бог препознатлив и поистоветен за различни народи. Така, за населението на ханството што зборувало грчки, анонимниот бог што се повикува во титулата на бугарскиот владетел како давател на неговиот божествен мандат (''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'') веројатно е дека бил христијанскиот бог. Има добра причина да се верува дека во умот на канот и неговите благородници овој бог бил [[Тенгризам|Тангра]].<ref name=":0" /> Додека првично ова туркиско име го означувало физичкото небо, Тангра/Тенгри на крајот се појавува како небесен бог и врховно божество на многу номади од Централна и Внатрешна Азија. Во шестиот век Тангри станал тесно поврзан со Ашина, владејачкиот, „харизматичен“ клан на Туркиската империја, и заедно со него претставувал еден од основните извори на политичко единство. Ханот не бил само глава на државата, туку божествено назначен владетел, чиј небесен статус бил особено нагласен во [[Орхонски натписи|''Орхонските натписи'']]. Управувањето со земјата како одраз на управувањето со небото, авторитетот на ханот, теоретски, бил екуменски. Териториите, владетелите и народите можеби ''де факто'' биле надвор од неговата сфера на влијание, но, по волјата на Тангри, биле ''де јуре'' и потенцијално членови на неговата светска империја. == Администрација == Малку се знае за управата на раното Бугарско Царство; освен имињата на неколку бугарски титули; иако е невозможно да се извлечат многу заклучоци од нив, бидејќи е тешко да се каже кои титули претставуваат функции, а кои биле доделувани како почесни титули.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} [[File:Omurtag10 svik.jpg|thumb|right|150px|Грчки натпис со зборовите "канас&nbsp;бигиом&nbsp;оуртаг" (Канас(у)биги Омуртаг) во првите два реда. [[Плиска]], Бугарија.<ref name="inscriptions">Веселин Бешевлиев, Първобългарски надписи. 2ed. София 1992. Chapter: VI. Възспоменателни надписи, Inscription [http://macedonia.kroraina.com/vb3/vb_6.htm#66 No.66].</ref>]] Владетелот во сите негови натписи е Кан или Возвишениот Кан - ''κάνας'' или ''κάννας'', со епитетот ''ὐβιγή'' или ''ὐβηγη'' - збор кој јасно е од [[Кумански јазик|куманско потекло]] ''öweghü'' = висок, знаменит. Натписите честопати ја додаваат титулата ''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'', веројатно воведен од грчките писци, кои сметале дека тоа е неопходна квалификација за секој принц. Титулата Кан исчезнува по воведувањето на христијанството и словенската азбука, за да ја замени Кнез, а подоцна и Цезар, односно Цар.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Главна класа на благородништвото биле ''[[болјар]]ите'' — ''βοιλάδες'' или ''βοηλάδες'' — име кое станало општо меѓу источните Словени. Во десеттиот век постоеле три класи на ''болјари'', шесте Големи Болјари, Надворешните Болјари и Внатрешните Болјари; во средината на деветтиот век имало дванаесет Големи Болјари. Големите Болјари веројатно го сочинувале доверливиот кабинет на Канот; Внатрешните Болјари веројатно биле дворски офицери, надворешните болјари провинциски офицери. Многу од поединците споменати на натписите од деветтиот век биле ''болјари''. И Кавкан Исбул и Багатур Цепа биле ''болјари''; а веројатно е дека болјарите биле цивилни службеници.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Втората класа на благородништво, веројатно инфериорна, биле ''багаините''. Можно е тие да биле воена каста; но нивното име се среќава само во натписите, колективно (Во една прилика Омуртаг им дал подароци на своите ''болјари'' и ''багаини''), или поединечно каде што обично се поврзуваат со титулата багатур. Покрај овие чинови, скоро секој бугарски поданик што се споменува во натписите бил ''θρεπτὸς ἄνθρωπος'' на Канот. ''θρεπτοὶ ἄνθρωποι'' биле, без сомнение, витешки ред, номинално на телохранители на Канот.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''багатур'' — βαγατουρ или βογοτορ — се среќава неколку пати во натписите; бугарскиот генерал кој бил поразен во Хрватска во 927 година се викал Константин ''ἀλογοβοτουρ'', очигледно за ''ἀλο-βογοτουρ''. Овој збор е турскиот ''bagadur'', кој на руски се среќава како ''богатырь'' = херој. Веројатно претставувал воен чин. Префиксот ''ало'' може да значи „главен“.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Колобрус'' — ''καλοβρός'' или ''κουλουβρός'' — што се наоѓа само во натписите, веројатно бил титула на чин, изведен од турскиот ''golaghuz'', водич. Болјарот Цепа бил исто така и колобрус како и багатур.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Жупан'', се среќава како ''ζουπάν'' или како ''κοπάνος'' во натписите. И во двата наврати се споменува семејството на носителот на титулата. Кај јужните Словени генерално, жупан значел поглавар на племе; така што Успенски и Бури веродостојно го сфаќаат како поглавар на еден од бугарските кланови.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''таркан'' веројатно претставувала висока воена функција. Зборот има турско потекло; еден турски амбасадор во дворот на императорот [[Јустин II]] (околу 570 г. н.е.) бил наречен ''тагма'', ‘ ''ἀξίωμα δε αυτῷ ταρχάν ’''. Онегавон, кој се удавил во реката [[Тиса (река)|Тиса]], бил таркан; така таркан бил и жупанот Охсун. Кога [[Свети Климент Охридски|свети Климент]] пристигнал во Белград, бил пречекан од Боритакан „ ''τῷ τότε φυλάσσοντι''“, „''ὑποστράτηγος''“ на кан Борис. Боритакан мора да значи Таркан Борис; неговата позиција била јасно еквивалентна на царски стратег, т.е. тој бил воен гувернер на една провинција.{{sfn|Runciman|1930|p=286}} Најважниот воен чин на царството бил ''кавканот''. За време на владеењето на Маламир, Кавканот Исбул, ''παλαιὸς βοϊλᾶς'' (постар ''болјар?'') на Канот очигледно бил најважна личност после Канот во Бугарија. Тој изградил аквадукт на Канот на свој трошок и го придружувал Канот во битка, очигледно како негов главен генерал. Во 922 читаме дека Симеон бил придружуван од неговиот ''кавкан''.{{sfn|Runciman|1930|p=287}} == Поврзано == * [[Второ Бугарско Царство]] * [[Византиско-бугарски војни]] * [[Бугарско-унгарски војни]] == Наводи == {{наводи|2}} === Литература === {{Refbegin|30em}} * {{Citation |last1=Runciman |first1=Steven |title=A History of the First Bulgarian Empire |date=1930 |publisher=G. Bell & Sons |location=London}} * {{Citation |last1=V. A. Fine |first1=John |title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century |date=1991 |publisher=University of Michigan Press}} * {{Citation |last1=Curta |first1=Florin |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Citation |last1=Marshall Lang |first1=David |title= The Bulgarians. From pagan times to the Ottoman conquest |date=1976 |publisher=Thames and Hudson}} * {{Наведена книга|title=Eastern Europe in the Middle Ages (500—1300)|last=Curta|first=Florin|publisher=Brill|year=2019|isbn=978-9-0043-4257-6|location=Leiden and Boston|pages=179-213|chapter=Conversion to Christianity: Moravia and Bulgaria}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{portal|Бугарска империја}} * [http://history.rodenkrai.com История на България]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - факти, открития и снимки (с подкрепата на НБУ) [[Категорија:Поранешни држави на Балканот|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни царства|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа|Бугарско Царство]] [[Категорија:Бугарија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Македонија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни словенски држави|Бугарско Царство]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Прво Бугарско Царство| ]] ihuy9hdmvmx5i0ly4kd87tb3uxgtjpn 5578664 5578653 2026-06-18T17:46:36Z Buli 2648 /* Пристапувањето на Борис I на власт */ 5578664 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{Nobold|{{unbulleted list|item_style=font-size:85%;|[[старословенски]]: Блъгарьско Цѣсарьствиѥ}}}} |conventional_long_name = Прво Бугарско Царство |continent = Европа |region = Балкан |era = среден век |status = |government_type = Апсолутна монархија |religion =[[Тенгризам]] & [[Словенска митологија|Словенски паганство]]<br /><small>(681–864)</small> <br /> [[Православие]]<br /><small>(864–971)</small> |common_languages = [[Прабугарски јазик|Прабугарски]], Средновековен грчки<br /> [[Старословенски јазик|Старословенски]] <br /><small>(официјален од 893)</small> |year_start = 681 |year_end = 971 |event_start = [[Аспарух]] |event1 = [[Христијанизација на Бугарија|Христијанизација]] |date_event1 = 864 |event2 = [[Симеон I]] |date_event2 = 893 |event_end = Распад |p1 = Прабугарија |flag_p1 = Monogram of Kubrat.svg |p2 = Византија |flag_p2 = Simple Labarum.svg |s1 = Византија |flag_s1 = Simple Labarum.svg |s2 = Самоилово Царство |flag_s2 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |image_flag = |flag = |flag_type = |image_map = Southeastern Europe Late Ninth Century.png |image_map_caption = Царството во време на владеењето на [[Симеон I Велики]], крај на {{римски|9}} век |capital = [[Плиска]]<br /><small>(681–893)</small><br />[[Преслав]]<br /><small>(893–968/972)</small><br />[[Скопје]], [[Охрид]], [[Битола]]<br /><small>(до 971)</small> |leader1 = [[Аспарух]] (прв) |leader2 = [[Роман (бугарски цар)|Роман]] (последен) |year_leader1 = 681–700 |year_leader2 = 971 |title_leader = [[Хан]], [[Цар]] ''(Император)'' |year_deputy1 = |title_deputy = |stat_year1 = 9 век |stat_area1 = 400000 |stat_pop1 = 1 000 000 |stat_year2 = |stat_area2 = |footnotes = }} '''Првото Бугарско Царство''' или '''Дунавска Бугарија''' ({{Langx|cu|Блъгарьско цѣсарьствиѥ}}) — [[хан]]ство, подоцна и [[царство]], на [[Прабугари]]те и [[Стари Словени|Словените]], кое постоело на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и неговите гранични делови од [[Југоисточна Европа]] од [[681]] до [[971|971 година]]. Основано од [[Туркиски народи|туранскиот]] хан [[Аспарух]], којшто по распаѓањето на [[Стара Велика Бугарија]] доведувал дел од прабугарските [[Племе|племиња]] во денешна [[Бесарабија]] и [[Добруџа]], ги потчинува месните словенски племиња и ја принудил [[Византија]] да му плаќа данок во 681 година. Во прво време, главниот град било [[Онгал]], денешна [[Романија]], понатака се востановува во [[Плиска]], а кон крајот на [[9 век|{{римски|9}} век]] во [[Велики Преслав]]. Најголемото територијално проширување државата го достигнува во {{римски|9}} век, кога кон првоначалните територии по Долен [[Дунав]] се присоединети области во [[Тракија]] и [[Македонија (регион)|Македонија]], делови од денешните [[Албанија]], [[Србија]] и [[Романија]], а исто така и дел од северното црноморие (до река [[Днепар]]), тогаш познато како [[Кутмичевица]].<ref>Л. Иванов. [[wikisource:bg:История на България в седем страници|История на България в седем страници]]. София, 2007.</ref> Во текот на [[864]]-[[866|866 година]], за време на [[Борис I]], [[христијанство]]то станала [[државна религија]], што води до значителни промени во културниот живот на државата и т''.''н. ''[[Симеон I|Златен век на цар Симеон]]''. Царот Симеон организирал неуспешни походи за да го превземи главниот град на [[Византија]], [[Константинипол|Цариград]]. [[Византиско-бугарски војни|Византиско-бугарските војни]], заедно со инвазиите на [[Кнежевство Унгарија|Унгарците]] (Маѓарите), [[Печенези]]те и [[Киевски Рус|Русите]], доведело до ослабување на царството и паѓањето на главниот град Преслав под византиска власт во 971 година. == Почетокот == {{See also|Прабугари|Седум словенски племиња}} === Стара Велика Бугарија === Во 632 година ханот [[Кубрат]] успева да ги обедини [[Прабугари|прабугарските]] и [[Хуни|хунските]] [[Племе|племиња]], кои се наоѓаат под власта на [[Западнотуркиски ханат|Западнотуркискиот ханат]], во сопствена држава, наречена од византиските хроничари ''[[Стара Велика Бугарија]]''.{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36}} Со помошта на оскудните записи на ерменски и византиски летописци, се востановени приближно границите на таа држава: долното поречие на [[Дунав]] на запад, [[Црно Море|Црно]] и [[Азовско Море|Азовското Море]] на југ, реката [[Кубањ (река)|Кубањ]] на исток и реката [[Дон (река)|Дон]] на север. [[Податотека:Giudjenov Kubrat and his sons.jpg|лево|мини|''Кубрат и неговите синови.'' Слика на Димитар Ѓуџенов од 1926 година.]] Царството на Кубрат се распадна по неговата смрт ({{Circa|650 г.}}). Според византиските хроничари [[Теофан Исповедник|Теофан]] и [[Никифор I Цариградски|Никифор]], тој оставил завет на неговите пет синови да останат заедно во единство и меѓусебна солидарност; но набргу тие се разделиле и повеле дел од својот народ со себе, со што го забрзаа распадот на ''Стара Велика Бугарија''. Најстариот, [[Бајан]] или Батбајан, останал во Стара Бугарија. Вториот, [[Котраг]], го премина [[Дон (река)|Дон]] и се насели на далечната страна. Третиот, [[Аспарух]], го поминал Днепар со своите следбеници и привремено го поставил својот логор меѓу таа река и Дунав. Четвртиот син на Кубрат ги преминал [[Карпати]]те и стигнал до [[Панонија]], каде што се ставил под власта на [[Авари|аварскиот хан]]. Петтиот заминал најдалеку од сите, пристигнувајќи со своето племе во Италија, во близина на Равена, каде што му се покорил на византискиот император. Треба да се додаде дека распадот на ''Стара Бугарија'' беше дополнително забрзан од налетот на [[Хазари]]те, кои подоцна го прифатиле јудаизмот и станаа доминантна сила во [[Евроазиска Степа|Евроазиската Степа]].{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36-37}} === Населување на Бугарите на Балканот === {{See also|Битка кај Онгала}} Откако [[Аспарух]] ги преминал реките Дњепар и Дњестар, и се населил во близина на Дунав, каде што нашол соодветно место за живеење (на [[Прабугарски јазик|нивниот јазик]] наречено ''Онгала''), кое било тешко пристапно и непробојно за непријателите, затоа што од едната страна било мочурливо и непроодно, а од другата страна оградено со непристапни карпи.<ref>{{Наведена книга|title=Nikephoros' Short History [for the years 602-769 A.D.]|first=Nikephoros I of Constantinople|publisher=Dumbarton Oaks, Research Library and Collection|year=1990|isbn=9780884021841|location=Washington|pages=88-89|translator-last=A. Mango|translator-first=Cyril}}</ref> {{Maplink|frame=yes|frame-lat=45.300|frame-long=28.132|frame-align=left|zoom=6 |type=line|id=Q182445 |title=Line|stroke-width=3|stroke-color=#008000|description=[[Прут]] |type2=line|id2=Q1653|title2=Line|stroke-width2=3|description2=[[Дунав]] |type3=line|id3=Q208302|title3=Line|stroke-width3=3|stroke-color3=#0000FF|description3=[[Сирет (река)|Сирет]] |text=Онгала се наоѓала на мало подрачје кое граничело со реките Сирет, Прут и Дунав<ref name=":1" />}} Се смета дека ''Онгала'' се наоѓала на мало подрачје помеѓу реките [[Сирет (река)|Сирет]], [[Прут]] и [[Дунав]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Madgearu|first=Alexandru|date=2000|title=Recent discussions about "Onglos"|journal=Istro-Pontica. Muzeul tulcean la a 50–a aniversare 1950–2000|pages=343-48}}</ref> Според друго мислење се наоѓал на островот [[Певки]], во делтата на Дунав,{{sfn|Runciman|1930|p=25-26}} што е помалку веројатно. Аспаруховите Бугари биле бројни. ''Онгала'' бил само привремен центар, но веројатно имало и претходница во [[Добруџа]] и заден одред во [[Бесарабија]]. Не може точно да се прецизира и датумот на преселбата на Аспарух во ''Онгала''. Тоа морал да биде постепен процес кој се одвивал помеѓу 650 и 670 година. Во овој период Византија била зафатена во крвава [[Византиско-арапски војни|војна со Арапите]] во Азија, а во Европа со религиозните и дипломатски интриги со [[Монотелитизам|монотелитите]]; а во 668 г. убиството на западнољубивиот император [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]] било проследено со краток бунт.{{sfn|Runciman|1930|p=26}} Но, до 679 г. тронот бил безбеден и арапската војна завршувала. Императорот [[Константин IV]] бил свесен за опасноста да дозволи нови освојувачи на Балканот да ги вознемират, или уште полошо да ги организираат Словените. Ордите на Аспарух морало да бидат натерани да се повлечат назад или да бидат уништени. Во 680 година Прабугарите, обединети со седумте словенски племиња и Северите, водат војна со [[Византија]] кај месноста [[Битка кај Онгала|Онгала]], и по поразот, Византија потпишува мировен договор со Бугарија во 681 година, со тоа што се задолжува да и плаќа годишен данок. По војната Бугарија ги опфаќа земјите од северното црноморие и реките Днепар и [[Днестар]] на исток до река [[Морава]] на запад, и од северните склонови на [[Стара Планина]] на југ до јужните склонови на [[Карпати]]те на север. Од југ сосед и била моќната Византија, од запад - [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], од исток - [[Хазари]]те, кои ги заземале териториите на Кубратова Бугарија. Главен град станала словенската крепост [[Плиска]]. === Борби за престолот === [[Податотека:Madara Rider.jpg|мини|лево|[[Мадарски коњаник|Мадарскиот коњаник]]]]Хан Аспарух починал веројатно некаде околу 700 година во битка со Хазарите од исток, 58 години откако се разделил од своите браќа. Го наследил [[Тервел]], неговиот син или можеби внук. Тој востановил директни политички односи со византиската власт, со тоа што неколкупати му помогнал на паднатиот император [[Јустинијан II]] да си го врати престолот. Заради таа помош ханот ја добил богатата и важна област Загоре, на југ од Стара Планина. Најголемиот успех на хан Тервел е победата над [[Арапи]]те, кои го [[Опсада на Цариград (717–718)|опсадиле]] [[Цариград]] во 717 година, што им ставило конечен крај на нивните обиди да проникнат во [[Европа]] преку [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Неговата победа се споредува со постигнатата, многу години подоцна, победа над Арапите на Карл Мартел при [[Поатје]]. [[Податотека:First Bulgarian Empire by Asparuh to Kardam (680- 803).png|мини|Бугарското ханство од 680-803 год.]] По смртта на ханот Тервел, Бугарија навлегла во политичка криза, хановите се менувале речиси секоја година преку преврати и интриги, а врв на сето тоа е управувањето на ханот Умор - само 46 денови. Положбата се стабилизирала кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога престолот го зазел ханот [[Крум]]. Од тој силен и енергичен бугарски хан започнува династијата на најсилно изјавените владетели на Првата Бугарска Држава, кои ја управувале речиси до самиот нејзин крај. Во 756 година императорот [[Константин V Копроним|Константин V]] изградил низа тврдини долж византиско-бугарската граница. Бидејќи овие тврдини ги прекршувале условите од претходниот договор, Бугарите барале компензација. Константин одбил и Бугарите, толкувајќи ги неговите постапки како непријателски, ја нападнале византиската територија само за да бидат разбиени од царските трупи. Ова беше првата од деветте војни меѓу Константин V и Бугарите. Овој пораз довел до соборување на бугарскиот хан. Повторно следела граѓанска војна, на крајот од која, во 761 или 762 година, на тронот дошол извесен [[Телец]]. Телец веднаш собрал војска, ја зацврстил својата граница со Византија, а потоа напредувал во Тракија. Константин V излегол да го пречека и по жестока [[Битка кај Анхијал (763)|битка]] Бугарите повторно биле разбиени. Се чини дека овој пораз е причина за новите немири во Бугарија кои довеле до соборување на Телец околу 764 година. Новиот хан, [[Сабин (хан)|Сабин]], се обидел да склучи мир со Византија, но бил обвинет дека ја предал земјата на Византијците и морал да пребега со своите роднини во Константинопол. Меѓутоа, набрзо мирот го склучил еден хан по име [[Паган (хан)|Паган]], но борбата за тронот продолжила. Во неколку наврати (од кои едниот во 766 година), Византија интервенирала со војски во име на нејзините кандидати. Кога интервенирала, империјата можела да ја наметне својата волја врз Бугарите, чија земја била во анархија. [[Податотека:771_CE,_Europe.svg|алт=Colour-coded map|мини|Политичка карта на Европа во 771 год.]] Во 770 [[Телериг]] станал хан. Меѓутоа, војната продолжила во 773 година кога Константин V успешно ги нападнал Бугарите. Истата година Бугарите упаднале јужно до Тесалија каде што биле запрени од Византијците. Хронологијата на овие два настани, како и причините се непознати. Изгледа дека следната година, во 774 година, Константин V планирал нов напад. Телериг му напишал на императорот велејќи дека можеби ќе треба да побегне во Константинопол; ''кому во Бугарија може да му верува?'' Константин наивно му испратил список на византиски агенти во Бугарија. Телериг ги заробил и ги погубил сите. Од оваа приказна дознаваме дека византиските разузнавачи биле активни и интервенирале во внатрешните работи на Бугарија. Константин V потоа започнал да ја планира својата следна кампања против Бугарите; сепак, неговата смрт на почетокот на кампањата значела крај на војната. Иронично, Телериг сепак морал да побегне од земјата, во 777 година; дошол на дворот на императорот [[Лав IV Хазар]], го примил христијанството и добил невеста, роднина на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. [[Податотека:Battle of Marcellae.png|лево|мини|[[Битка кај Маркели (792)|Битката кај Меркели (792)]]]] За време на владеењето на [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] и нејзиниот син [[Константин VI Слепиот|Константин VI]] во Византија, за противник во Бугарија го имале ханот [[Кардам]] (777-802). Отпрвин, Византијците успеале да ја потиснат бугарската граница на север. Во 784 година, царицата Ирина напредувала од Анхиалус, далеку во внатрешноста до Береја (денешна [[Стара Загора]]), која таа ја обновила и ја нарекла ''Иренуполис''.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Сердика, исто така, останала цврсто во византиски раце. Меѓутоа, во 792 година, Кардам му нанел катастрофален пораз на младиот Константин VI кај пограничната тврдина [[Битка кај Маркели (792)|Меркели]]. Византија повторно морала да плаќа данок на Бугарите, кои периодично ги зголемувале нивните барања со уценувачки закани за понатамошни напади. Во 797 година, приврзаниците на Ирина го ослепиле нејзиниот син Константин, а таа продолжила да владее сама.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Во меѓувреме, во 790-тите, франечкиот крал, [[Карло Велики]], водел кампања против [[Авари]]те. Тој извојувал голема победа во 796 година (во која му помогнал и панонскиот хрватски кнез [[Војномир]]) и Франките станале господари над Хрватите од северна Далмација, Славонија и Панонија; франечките мисионери набрзо влегле во областа. Набрзо следел втор голем удар за аварската моќ, но овој пат од исток, под водство на новиот бугарски хан Крум. Како резултат на овие две победи, Франките и Бугарите наскоро дојдоа да имаат заедничка граница долж реката [[Тиса (река)|Тиса]], а Бугарите успеале да го прошират своето владение над територијата северно од Дунав до Карпатите. Аварите не исчезнале одеднаш. Западно од Дунав бил основан каганат, кој бил вазал на Франките и под христијански хан, а Франечките извори спомнуваат аварски пратеници кои го посетиле франечкиот двор помеѓу 805 и 822 година. Во 889 година се споменува дека Маџарите ги зазеле пасиштата на некои слободни Авари во долна Панонија. После тоа, изворите престануваат да ги спомнуваат Аварите; се претпоставува дека потомците на оние кои го преживеале унгарското освојување на унгарската рамнина во 890-тите биле апсорбирани од Унгарците. == Консолидација == {{Историја на Бугарија}} === Владеењето на Крум (803 - 814) === [[Податотека:52-manasses-chronicle.jpg|мини|лево|Ханот [[Крум]] го победил византискиот император [[Никифор I]] во [[Битка кај Плиска|Битката кај Врбишкиот премин (811 г.)]], ''[[Константин Манасиј|Манасиева хроника]]'']] Бидејќи претходникот на [[Крум]], ханот [[Кардам]], успеал да се оттргне од византиските шпиони во Бугарија, тој најпосле имал можност да се зафати со офанзива на југ. Но пред тоа ги разбил остатоците од [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], кој попаднал под ударите на Франкската Империја на [[Карло Велики]]. Во териториите на Бугарија биле вклучени богатите солници на [[Трансилванија]], што и дозволило да се вклучи во напредокот на европската економија. Во 808 година Крум започнува походи по река [[Струма]], а во 809 година ја презема важната крепост Средец (денешна [[Софија]]). Во 811 година император [[Никифор I]] започнува поход против Бугарија, стига до нејзиниот главен град, Плиска, ја презема и ја опожарува. Сметајќи дека тоа е крајот на проблемите со Бугарите, се вратил назад за Цариград. Но утрината на 26 јули 811 година, за време на ноќевањето на армијата и императорот кај Врбишкиот проход, вооружената бугарска војска изненадно ги нападнала, ги исклала повеќето, и дури самиот император ја дочекал таму смртта. За прославувањето на победата Крум употребил чаша, направена од черепот на императорот Никифор, обкован со злато и сребро. [[Податотека:Europe 814.svg|лево|мини|Европа во 814 година]] Две години подоцна, во 813 година, Крум подготвил невиден дотогаш поход кон [[Цариград]]. Меѓутоа, неговата смрт на 13 април 813 година го спречило замисленото дело. Крум влложил големи усилби за закрепување на државата. Присоединил важни територии кон државата и наложил заеднички закони за сите поданици, за да осигури внатрешна стабилност. Законите биле строги и не правеле разлика меѓу [[Прабугари]], [[Стари Словени|Словени]] и други. Тоа била првата стапка кон обединувањето во една народност на различните по бит и култура етноси. === Владеењето на Омуртаг (814-831) === [[Податотека:ThomasTheRebelAndMourtagon.jpg|мини|лево|Со цел да го задуши востанието на [[Тома Славјанинот]] императорот [[Михаил II (Византија)|Михаил II]] се обратил за помош кај бугарскиот кан Омуртаг. Двете војски се судриле во 823 г.]] Неговиот наследник, [[Омуртаг]], склучил 30-годишен мировен договор со [[Византија]], и се зафатил со внатрешната ситуација на државата. Започнал со повторно изградување на главниот град, кој бил опожарен за време на походот на Никифор, изградил и укрепил редица градови. Ја зацврстил бугарската власт на северозапад, каде што Франките се обиделе да одделат 3 словенски племиња од Бугарија. === Омуртаг и христијанството === [[Податотека:Omurtag.jpg|мини|десно|Прогонство на христијаните од Омуртаг.<br>Десно: [[Адријанополски маченици|епископ Мануил]] проповеда на Бугарите.<br>Лево: Погубување на епископ Мануил.]] Омуртаг бил непријателски настроен кон христијанството, кое се чини дека се ширело во Бугарија, иако државата и поголемиот дел од владејачката класа останале пагани до покрстувањето на Борис во 864 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=107}} Ширењето на новата религија беше олеснето со влијанието на византиските бегалци и заробеници кои во голем број биле населени во Бугарија. Бугарските ''болјари'' биле непријателски настроени кон христијанството бидејќи тоа го загрозувало стариот поредок врз кој се засновале нивните привилегии. Се верувало дека секој болјарски клан, кој имал свој тотем, бил божествено воспоставен и од тука потекнува правото на секое семејство на високи позиции во државата и општеството. Така, може да се очекува дека болјарите извршиле притисок врз Омуртаг да дејствува против христијанската религија.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} Омуртаг се чини дека чувствувал дека христијанството (со неговата хиерархија со седиште во Византија) е закана за бугарската независност. Тој веројатно ги гледал христијаните како византиски агенти и се чини дека верувал дека ако неговата држава стане христијанска, тоа нема да биде подобро од тоа да стане византиска колонија. Така тој ги прогонувал христијаните, веројатно исто толку затоа што ги гледал како царски шпиони, колку и за интересите на неговата религија. Познати се и примери на егзекуции на христијани. И покрај прогонството, религијата продолжила да се шири.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} === Маламир, Пресијан и војната со Византија во 836 === Омуртаг починал во 831 година. Оставил три сина; најстариот, [[Енравота]], не успеал да се искачи на тронот. Тој бил преобратен во христијанство од еден од неговите робови и наскоро бил погубен кога одбил да се откаже од христијанската вера. Тронот му припаднал на најмладиот син, [[Маламир]], првиот хан со словенско име. Колку долго владеел е дискутабилно; некои научници сметаат дека тој владеел до 852 год., а други веруваат дека бил заменет со одреден [[Пресијан]], кој владеел од 836 до 852 година. Речиси ништо не се знае за периодот кога овие владетели владееле - ако воопшто станува збор за различни луѓе. [[Податотека:Philippi Inscription 1.JPG|мини|Натпис на Пресијан од Филипи]] [[Податотека:Bunchuk.png|мини|лево|Коњскиот опаш бил симбол до покрстувањето и се носел при секоја битка<ref>[[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|''Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum'']]. "''Наведовте дека досега, кога одевте во битка, ја носевте коњската опашка како свој воен амблем и прашувате што треба да носите сега на негово место. Што друго, се разбира, освен знакот на крстот? Зашто тоа е знакот со кој Мојсеј го разделил морето и го убил Амалик...''"</ref>]] Постојат три извори во врска со ова прашање: [[Константин Порфирогенит]] пишува за нападот на Пресијан врз Србите, во времето на кнезот [[Властимир]]. Пресијан го споменува со титулата ''архонт'', која не мора да се однесува на владетелот, но кога ја користи Константин, обично го има тоа значење. На пример, Константин ја користи титулата ''архонт'' и за хан Борис, кого го нарекува син на Пресијан, што значи дека титулата ''архонт'' укажува, но не докажува дека владетел бил Пресијан. Постојат и два натписи. Во првиот се наведува дека Грците го прекршиле мирот. Маламир со кавхан Исбул тргнал против нив, зазел неколку тврдини во Тракија, а потоа тргнал кон Филипи од кој Византијците побегнале. Вториот натпис наведува дека хан Пресијан го испратил кавхан Исбул против [[Смолјани]]те (словенско племе на византиска територија кај реката [[Струма]]), извојувал победа над христијаните и ги казнил за нивните престапи. Ниту еден од овие натписи не е датиран, но бидејќи од 816 до 846 постоел триесетгодишен мир, меѓу Бугарија и Византија, нарушен само со кратките судири во 836 година, повеќето научници заклучуваат дека овие натписи се од 836/37 год, што се совпаѓа со изјавата во првиот натпис дека Грците го прекршиле мирот. Тесната поврзаност на информациите во двата натписи, може да се види и во тоа што главната улога и во двата походи ја имал кавхан Исбул. Така, белгискиот византолог, Анри Грегоар, разумно предлага дека, бидејќи се знае само за една војна во овој период на мир, натписите се однесуваат на истата кампања и бидејќи би било чудно една иста кампања да биде водена од двајца владетели, се претпоставува дека Маламир и Пресијан се две имиња (словенско и бугарско) на еден ист човек. Ваквите двојни имиња се сосема вообичаени кај средновековните балкански народи. Овој логичен предлог, значи дека еден ист човек, Маламир-Пресијан, владеел од 831 до 852 година. Меѓутоа, други тврдат дека двата натписи се однесуваат на две различни кампањи во една иста војна, и дека Маламир бил заменет со Пресијан во 836/7 во текот на војната во одредено време помеѓу двете кампањи. Натписите се значајни и за споменувањето на кавхан Исбул, што покажува дека клучната позиција на кавхан сè уште ја држел човек со бугарско име, и покрај какво било словенизирање да се случило. Исбул имал неизмерно богатство. Друг натпис кажува дека платил за изградба [[Аквадукт|aквадукт]] што му го подарил на ханот. == Владеењето на Борис I (852-889) == === Проширувањето во Македонија === [[Податотека:Balkans850.png|мини|десно|Проширувањето на Бугарија во времето на кан Пресијан. Според други научници тоа се случило во првите години од владеењето на Борис I.]]Во 846 година истекол бугарскиот мировен договор со Византија. Бугарите нападнале во Македонија покрај реката [[Струма]]. Веројатно, како што сугерираат некои научници, тие избрале момент кога империјата била вклучена во задушувањето на некои словенски бунтови. Сепак, постојат хронолошки проблеми за овие словенски востанија и не може да се покаже дека поголемо востание се случило во 846 година. Најпознатиот бунт меѓу Словените избувнал на [[Пелопонез]] за време на владеењето на [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829-42). Словените се ослободиле и ја опустошиле областа пред да бидат покорени од византиски командант испратен таму со голема војска во раните години од владеењето на [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Се тврди дека походот на Византијците се случил веднаш по доаѓањето на Михаил, уште во 842 година. Ако е така, овој бунт би бил завршен многу пред истекот на бугарскиот договор во 846 година. ''Житието на свети Григориј Декаполит'' опишува словенски бунт во околината на Солун. Иако ова востание е датирано околу 846 г. од некои научници, Дворник, уредникот на житието на тој светител, верува во тоа се случило помеѓу 831 и 838 година. Во секој случај, без разлика дали во врска со словенските востанија или не, Бугарите извршиле инвазија на византиска територија во 846 година. Набргу потоа следело ново примирје.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Многу историчари веруваат дека овој поход од 846 година го означува и почетокот на бугарската експанзија во Македонија западно од Вардар. За жал, хронологијата на оваа експанзија (и на кој кан да му се припише) е непозната. Борис очигледно ја поседувал Македонија дури и западно од Охрид до 880-тите и, бидејќи немало бугарски војни против Византија по 860 година, очигледно е дека ''де факто'' бугарското владеење претходело на 860-тите години. Така, Бугарите или ја анектирале оваа територија во кампањата 846 година - анексија непризнаена од Византија - или анексијата се случила во подоцнежна кампања - непозната за нас - од Пресијан пред 852 година или од Борис после неговото пристапување на престолот во 852 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Во изворите е забележана само една кампања на Борис против Византија. Во изворот без датум, Теофан Континуат вели: „Борис дознавајќи дека една [[Теодора II|жена]] владеела во империјата станал похрабар и испратил гласници да кажат дека ги осудува договорите за мир и започнал кампања против територијата на империјата“. Хроничарот не наведува кои земји ги нападнал или дали стекнал територија. Но, можно е дел или цела Македонија да е освоена од Борис во ова време. Договорот, веројатно потпишан во 853 година, се чини дека го завршил овој конфликт и Борис останал во мир со империјата до околу 860 година, кога тој стапил во франкиски сојуз, веројатно главно насочен против растечката [[Велика Моравија|Моравска држава]]. Нема докази дека Бугарија тргнала во офанзива против Византија по 860 година. Така можеме да заклучиме дека бугарската експанзија во Македонија се случила во текот на една или двете од овие две кампањи - 846 и 852 година - иако византиското признавање на загубата на оваа територија дошла дури со договорот од 904 година со борисовиот син, Симеон.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Горенаведениот аргумент претпоставува дека Византија ја вратила својата власт над западна Македонија во некој период од деветтиот век. Таков настан, иако често се претпоставува, не е документиран. Така, евентуално Западна Македонија можеби претставувала збир од ''[[Склавинии]]'' се до потпаѓањето под власт на Бугарија. Во овој случај, Бугарија едноставно би наметнала контрола над различни независни племиња - акт кој не е поврзан со војна со Византија, и кој можел да се случи во кое било време во деветтиот век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} === Пристапувањето на Борис I на власт === {{See also|Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите}} [[Податотека:TzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg|мини|лево|Минијатура која го прикажува Борис I.]] Во почетокот на управувањето на кнез Борис (852-889) Бугарија води неуспешни војни против [[Византија]] и Германското кралство. Борис решава да го прифати [[христијанство]]то како официјална религија за Бугарија, и по редица спорови и политички настани го прави тоа преку византиското духовенство во периодот 863-865. Актот на покрстувањето предизвикува пагански реакции и се стигнува до бунт, во кој педесет и два аристократски рода си заминуваат од главниот град, но се разбиени и казнети, убиени се сите членови на родот. По покрстувањето, Борис ја прима титулата кнез, како и името на својот крстител византискиот цар Михаил. На 29 август 866 година, набргу по задушувањето на бунтот, во Рим пристигнала амбасада од Бугарија, барајќи одговори на низа прашања за црковните практики, како и богослужбените книги и граѓанскиот законик. Се чини дека Борис испратил и друга амбасада кај [[Лудвиг Германецот]] за да го објави покрстувањето на Бугарите и да побара мисионери. Во ноември 866 година, папската мисија предводена од епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој подоцна станал и римски папа, заминала за Бугарија.{{sfn|Curta|2019|p=202}} Епископот со себе го донел одговорот на папата [[Папа Никола I|Никола I]] на прашањата на Борис во форма на [[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|опширно писмо упатено до сите Бугари]], не само до нивниот владетел. 106-те поглавја од писмото се занимаваат со различни теми: од крштевањето и бракот до капењето, постот и разликата меѓу гревот и злосторството. Папата Никола го укорил Борис за строгата казна кон неговите ''болјари'': „постапи без сериозно да ја измериш работата.“ За прашањето пак за независната бугарска црква, неговиот одговор бил помалку директен: „Сега не можеме да ви дадеме дефинитивен одговор додека нашите легати, кои ги испраќаме во вашата земја, се вратат и ни кажат колку се бројни и обединети христијаните меѓу вас.“{{sfn|Curta|2019|p=202}} Нема многу описи на тогашните бугарски практики, што само делумно може да се реконструираат од одговорите на папата. Откупувањето на невестата, ритуалната жртва без пролевање на крв, употребата на камења со лековити својства и [[Амајлија|амајлии]], сексуалните табуа, и погребувањето на самоубијците, се само неколку погледи во претхристијанските верувања на Бугарите.{{sfn|Curta|2019|p=203}} Се чини дека папата бил изнервиран од она што тој го сметал за глупави прашања: „Она што сакаш да го научиш во врска со панталоните (''[[femoralia]]'') го сметаме за излишно. Зашто, не сакаме да се промени надворешниот стил на вашата облека, туку однесувањето на внатрешниот човек во вас.“ Еден одговор укажува дека во Бугарија постоеле специфични верувања за ритуалната чистота, бидејќи папата Никола детално се осврнува на прашањето „дали чист или нечист човек може да го носи или целива Господовиот крст и моштите.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} [[Податотека:17-1735-H4A3D00Z.jpg|мини|Епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој {{Околу|866–867}} престојувал во Бугарија и е поврзан со почетната фаза на покрстувањето на Бугарите.]] Потребно било повеќе разјаснување за другите ритуални практики од поголемо политичко значење. Очигледно, во претхристијанска Бугарија, кога владетелот „седнува да јаде, обичај е никој, па ни неговата жена, да не вечера со него.“ Борис побарал сите негови поданици „да јадат на далечина, седнати на столчиња на нивото на земјата.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} Папата Никола I забранува [[инцест]] (индикација дека сродството можеби не го спречувало бракот во паганска Бугарија) и [[полигамија]], тема за која тој дефинитивно се согласил со патријархот [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]]. Неколку прашања во врска со теми како бракот на свештениците или положбата на рацете за време на молитвата укажуваат на тоа дека Борис веќе бил свесен за разликите во ритуалите меѓу западните и источните христијани. Меѓутоа, генерално, се чини дека Борис повеќе се интересирал за практиките, отколку за доктрината.{{sfn|Curta|2019|p=204}} Заедно со мисијата во Бугарија, папата Никола испратил уште една амбасада во [[Константинопол]] за што поагресивно да ја изрази папската осуда за изборот на Фотиј за патријарх. Пратениците никогаш не стигнале до Константинопол, бидејќи биле запрени на границата со Бугарија од страна на византиските власти, во околностите на конфликт меѓу Фотиј и Никола I. Не можејќи да преминат во Империјата, пратениците поминале извесно време во Плиска пред да се вратат во Рим. Се вели дека Борис многу го засакал најмладиот член на таа амбасада, [[подѓакон]] во базиликата [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Санта Марија Маџоре]], кого сакал да биде поглавар на неговата црква.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, водечката улога на римската мисија во Бугарија ја имал бискупот Формоз од Порто. За само една година работа, под негово водство, мисијата успешно преобратила голем број луѓе. Охрабрен од тој успех, Формоз почнал да ракополага со свештеници и да осветува новоизградени цркви, со други зборови да се однесува како епископ на Бугарија, а не на Порто. Во овој момент, Борис побарал од папата да го назначи Формоз за поглавар на неговата црква. Но, непосредно пред или непосредно во почетокот на 868 година, Формоз бил отповикан од папата Никола. И другиот епископ на мисијата, Павле од [[Популонија]], се вратил во Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} За да ги замени, новиот папа, [[Папа Адријан II|Адријан II]], испратил уште двајца епископи во Бугарија, Гримоалд од Бомарцо и Доминик од Тривенто. Друга папска амбасада ја преминала Бугарија во 869 година на пат за Константинопол, каде што требало да присуствува на соборот свикан од царот [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] и патријархот [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј I]] за да се реши расколот со Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, на враќање во Рим, папските пратеници не поминале низ Бугарија, бидејќи во меѓувреме самите пратеници на Борис што се појавиле пред тој синод поставиле многу вознемирувачко прашање, имено дали бугарските христијани му должат послушност на Рим или на Константинопол. Огорчен од четиригодишното папско запоставување, ако не и целосно отфрлање на неговото барање за архиепископ, Борис решил да се оддалечи од Рим и повторно да се сврти кон Константинопол. И покрај протестите на папските легати, патријархот Игнатиј I назначил архиепископ на Бугарија, на кој му била ветена значителна автономија. До 870 година, прашањето било решено во корист на Борис. Гримоалд, епископот на Бомарцо, бил протеран од Бугарија, а заедно со него и сите други членови на римската мисија кои сè уште биле во земјата. Во меѓувреме, првиот византиски архиепископ на Бугарија пристигнал во Плиска. Но, одлуките на синодот од 869/70 година не ги обесхрабриле папските напори за враќање на загубените позиции во Бугарија. Папата [[Папа Јован VIII|Јован VIII]] (872-882) напишал писма до грчките епископи и свештеници во Бугарија, до Борис и до неговиот дворјанин Петар и до друг човек кој се чини дека бил брат на Борис. Тој тврдел дека Бугарија била под Рим, а не под цариградска јурисдикција, го повикал Борис да се врати на послушност кон Рим и ги повикал неговите советници да го свртат својот владетел да се изјасни за Рим.{{sfn|Curta|2019|p=206}} [[Податотека:Old Basilica in Pliska 2.JPG|десно|мини|Големата базилика во [[Плиска]].]] [[Податотека:NHMB-Tombstone-cross-of-Anna-daughter-of-Knyaz-BorisI-10centuryAD-replica.jpg|мини|десно|Двојазичната словенско-грчка надгробна плоча на [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]], ќерката на кнез Борис]] По доаѓањето на учениците на [[Кирил и Методиј]] во Бугарија, кои ја донесуваат словенската писменост, Борис го прогонува византиското духовенство и започнуваат проповеди на [[старословенски јазик]], кој станува официјален во државата. Во 869-870 Четвртиот вселенски собор решава да ги исклучи бугарските епархии од Цариградската црква, и на тој начин се создава независна (автокефална) Бугарска архиепископија. По напуштањето на световната власт, Борис Михаил оди во манастир, од каде го продолжува црковното дело. === Владимир Расате и обидот за враќање во паганство === Од неговата жена, со крсно име Марија, Борис имал шест деца — Владимир, Гаврил, Симеон, Јаков, Еупраксија и Ана. Гаврил веројатно умрел млад, а веројатно и Јаков; Еупраксија и [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]] станале калуѓерки; [[Симеон I|Симеон]] влегол во црквата; а [[Владимир Расате|Владимир]] требало да го наследи татко му на престолот. Владимир бил престолонаследник предолго време. Сигурно се приближувал кон својата четириесетта година, бидејќи го придружувал својот татко во српската војна (853 г.) во старите пагански денови. И, како и сите нетрпеливи престолонаследници, тој бил исполнет со дух на противење на политиката на неговиот татко. За внатрешните работи за време на неговото владеење знаеме малку, освен дека тој добил амбасадори од германскиот крал [[Арнулф Корушки|Арнулф]] во 892 година.{{sfn|Runciman|1930|p=133}} Се чини дека веднаш штом Борис се повлекол од светот во неговиот манастир, новиот Кан ги разбранувал сите реформи што ги спровел неговиот татко. Старата бугарска аристократија, која Борис толку цврсто ја отсекол, повторно пораснала до ефективна висина; а Владимир потпаднал под нејзино влијание. Болјарите не го сакале христијанството што Борис го вовел, со неговите строги и автократски тенденции. Спротивно на тоа, дворскиот живот станал екстравагантен и развратен, па дури имало и официјален обид за повторно воведување на старите пагански обреди и идолопоклонство. Но, Владимир и неговите ''болјари'' сметале дека Борис повеќе го нема. И покрај тоа што бил во својот манастир, Борис, знаел што се случува надвор. Четири години ги оставил да владеат; а потоа, кога видел дека неговото животно дело е премногу сериозно загрозено, повторно се појавил. Неговиот престиж на светец бил огромен; со помош на неколку постари државници лесно ја запоседнал власта. Повторно на власт, тој ги жртвувал своите татковски чувства за доброто на својата земја. Владимир бил симнат од тронот и ослепен, и така исчезнува од историјата.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} === Политичко-црковните настани од 893 година === {{See also|Преславски собор}} Ова претставувало последен обид за обновување на паганството. Тој бил осуден на неуспех, бидејќи било малку веројатно пониските и средните општествени слоеви да се вратат кон старата вера по иницијатива на владејачката елита, која во голема мера била мотивирана од политички, а не од верски причини. Повторното појавување на Борис било доволно за целиот потфат да пропадне. Сепак, положбата на Борис била мошне сложена. Со соборувањето на својот син тој го зачувал христијанството, но истовремено го довел во прашање воспоставениот ред на наследување на престолот. Затоа постапил внимателно. Свикал [[Преславски собор|собор]] од целото царство, за чиј состав не постојат сигурни податоци, иако се претпоставува дека во него учествувале претставници на дворското благородништво, покраинската управа, црковната хиерархија и други угледни личности. На соборот својата интервенција ја оправдал со верски причини, а потоа обезбедил прифаќање на својот помлад син, монахот Симеон, за нов владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} [[Податотека:Preslav fortress 9.jpg|мини|десно|Преславската тврдина]] Во исто време, Борис ја искористил можноста што му ја пружало присуството на соборот за да ја доврши својата последна голема реформа. Семето што Климент го сеел во Македонија — работа што, се чини, продолжила непрекинато и за време на владеењето на Владимир — и што Наум го сеел поблиску до престолнината, веќе било доволно пуштило корени; дошло време грчкиот јазик да биде заменет со словенскиот во целата Бугарска црква.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Постоеле повеќе причини поради кои тоа било направено токму тогаш. Веројатно во тоа време архиепископскиот престол во Бугарија бил испразнет; можно е и грчкото свештенство да било премногу тесно поврзано со дворската аристократија; а несомнено моментот бил погоден за мерка што можела да предизвика незадоволство во Царството. [[Василиј I Македонецот|Василиј]] и [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]] веќе биле мртви, а царот [[Лав VI Мудриот|Лав]] и неговиот брат, патријархот [[Стефан I Цариградски|Стефан]], биле премногу рамнодушни и слаби за да се спротивстават на остварувањето на движење кое дури и нивните големи претходници го сметале за неизбежно. Освен тоа, Борис пресметал дека воведувањето на словенскиот како единствен национален јазик на Бугарија засекогаш ќе ја потисне свеста за издвоеност и надмоќ кај старите Бугари. Потомците на Хуните требало да го изгубат своето посебно обележје; поимот „Бугарин“ отсега требало да ги опфаќа подеднакво и Словените и Бугарите, односно сите поданици на бугарскиот владетел — кој повеќе не бил Возвишениот хан, туку кнез, словенски владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Со промената на јазикот, веројатно е дека е завршена организацијата на Бугарската црква, за да одговара на новата состојба на нештата. Веќе некое време земјата била поделена меѓу седум митрополити под јурисдикција на архиепископот на Бугарија - митрополитите на Дристра, Филипополис, Сердика, Провадија, Маргум (или Морава), Брегалница и Охрид.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Повеќето од нивните епархии претходно биле создадени, особено оние во Источна Бугарија; Брегалничката епархија била создадена во 889 година. Охридската епархија веројатно сè уште не била формирана - Македонија сè уште била премногу дива. Но, мисионерското дело на Климент веќе било доволно напреднато за да му се создаде епископија. Станал епископ на двојната столица Дебрица (Дрембица) и Белица, два мали града меѓу Охрида и Прилеп. Подоцна нивната важност била засенета од Охрид. [[Податотека:Bulgaria - Shumen Province - Veliki Preslav Municipality - Town of Veliki Preslav - Veliki Preslav Medieval Palace Complex - Panoramic.jpg|мини|десно|Палатата во Преслав]] Во врска со овие црковни реформи била направена уште една голема промена. Јосиф, новиот архиепископ бугарски, имал архиепископско седиште не во Плиска, туку во Преслав. Престолнината била преместена. Плиска, старата хунската престолнина, со сеќавањата на големите Канови - незнабошци , повеќе не била соодветна. Христијанскиот кнез требало да живее во Преслав, блиску до манастирот Пантелејмон и школата на [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]]. Кога сето тоа било направено, Борис се вратил во својот манастир. Неговата работа сега навистина била завршена. Порано, прерано се повлекол. Но, овој пат бил сигурен. Тој можел веќе засекогаш да се посвети на религијата; ниту пак би ѝ помогнал на својата земја да ја спаси со своите молитви. Тој веќе беше ѝ помогнал доволно - доволно за вечно да се почитува неговото име како најголем од сите нејзини добродетели.{{sfn|Runciman|1930|p=136}} == Симеон I и Петар I == [[Image:St. Theodor.jpg|мини|десно|Керамичка икона на [[Теодор Стратилат|Св. Теодор Стратилат]], Преслав, околу 900 г.]] [[File:RizMap09.jpg|thumb||left|240 px|Бугарија за време на цар Симеон I.]] [[Симеон I]] го продолжува црковното и просветителното дело на својот татко Борис I, со тоа што засилено го помага книжевното дело во главниот град, основа книжевни центри во целата држава и сам пишува за просветителската заедница во Преслав.<ref>Robert Fossier, Janet Sondheimer - „The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages: 350-950“, Cambridge University Press, 1997, стр. 370</ref> На надворешна сцена постигнува множество на воени успеси, со тоа што успева да ја рашири територијата на Бугарија на југ скоро до Коринт, а на запад ги достигнува земјите на денешна [[Албанија]]. На југоисток териториите достигнуваат до Одринското поле, опфаќајќи го и северниот дел на Дарданелскиот премин. Симеон си поставува за цел создавање на Бугарско-византиско Царство, која откако не успева да ја постигне преку дипломатски начини (морало да биде објавен за регент (василиопатор) на малолетниот император на [[Византија]], но царицата-мајка го спречила договорот), се обидува со војна. Води преговори со [[Арапи]]те за военоморска помош при напад против [[Цариград]], но првиот пат делегацијата била одвлечена од пирати и продадена како робови во Цариград, а вториот пат не се доаѓа до ништо суштествено. === Војната со Византија (894-97) === Бугарската трговија доживеала процут во времето на цар Симеон. Главната дејност во земјата било земјоделството, а веројатно бугарските житарки и добиток помогнале да се прехранат царските градови на брегот, па и самиот Константинопол. Рудата се ископувала, а со тоа се зголемиле кралските приходи. Згора на тоа, бугарските владенија лежеле на главни трговски патишта. Трговија што минувала меѓу степите на Русија и Константинопол се одвивала по западниот брег на Црното Море; но дел од неа поминувала по копно преку Преслав и Адрианопол, а дел преку Дристра до Солун. Имало уште еден трговски пат, речиси подеднакво важен, кој не можел да ја избегне Бугарија; тоа било рутата од Средна Европа, која на Балканскиот полуостров влегувала во Белград и, како и железницата денес, се разделувала кај Ниш, едниот крак водел низ Сердика (Софија) и Филипополис до Адрианопол и Константинопол, а другиот продолжувал на југ до Солун. Тоа значело постојан проток на стока што минувал низ Бугарија и на својот пат ги збогатувал бугарските трговци или грчките и ерменските поданици на царот.{{sfn|Runciman|1930|p=144}} [[Податотека:Bulgarians defeat Byzantines under Krenites and Kourtikios.jpg|мини|Победата на Бугарите над византиската војска предводена од Прокопиј и Куртициј во Тракија.]] Уште од времето на Тервел, трговијата меѓу Бугарија и Империјата била внимателно организирана, а сега веќе Бугарите имале дозвола да престојуваат во Константинопол (веројатно во квартот Свети Мамас, заедно со руските трговци) каде што ја носеле својата стока. Меѓутоа, една интрига во Царскиот двор во 894 година резултирала со тоа што двајца грчки трговци, Ставракиј и Козма, обезбедиле монопол над бугарската трговија. Тие не само што успеале да стават тешки давачки за стоката, туку и инсистирале на преместување на бугарскиот пазар во Солун - било полесно да се управува со корупцијата подалеку од престолнината. Сето тоа природно ги вознемирило Бугарите и тие се пожалиле на Симеон, а тој веднаш се застапил за нив пред царот [[Лав VI Мудриот|Лав VI]]. Но, нечесните грчки трговци биле под заштита на [[Стилијан Зауца]], ''василеопаторот'', семоќниот тест на императорот; затоа Лав ја игнорирал амбасадата на Симеон и скандалот продолжил. Симеон тогаш решил да прибегне кон оружје и се подготвил да ја нападне Тракија. Главните царски војски, под Никифор Фока, биле отсутни на Исток борејќи се со [[Сарацени]]те; Лав можел да испрати против напаѓачите само неискусни трупи, под водство на Прокопиј Кренит и Ерменецот Куртициј. И двајцата генерали биле убиени во битка. Бугарите потоа напредувале низ Тракија кон самата престолнина.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} [[Податотека:Honfoglalas.gif|мини|Мапа на движење на Маџарите. Забележете дека не е потврдено каде завршувала северната граница на Бугарската империја.]] Лав следователно прибегнал кон дипломатија. Истата година тој испратил амбасада во Ратисбон кај кралот Арнулф - веројатно уште пред да избие војната, како одговор на амбасадата на Арнулф кај Владимир во 892 година - но неговиот амбасадор не бил добро примен. Но, сега тој имал далеку подобар план. Уште од деновите на Омуртаг, дивите Маџари биле воспоставени на степите до бугарската граница на реката [[Днестар]], ако не досега и до [[Прут]]. Во 895 година го испратил ''патрицијот'' Никита Склер во маџарските населби и им предложил на маџарските поглавари [[Арпад]] и [[Курсан]] да ја нападнат Бугарија; тој ветил дека ќе испрати бродови за да ги пренесат преку Дунав. Маџарите со задоволство се согласиле, особено затоа што се чувствувале донекаде притиснати на нивните источни граници од една уште подива нација, Печенезите; дале заложници и договорот бил склучен.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} Тогаш Лав го повикал Никифор Фока од Азија и ја опремил царската флота под адмиралот Евстатиј. Сега кога Симеон требало да се справи со Маџарите, Лав повеќе би сакал да не се бори; тој не сакал да ја зголемува моќта на Маџарите на сметка на бугарската, а освен тоа, не сакал да се бори со истоверци како и неговиот народ. Затоа го испратил ''квесторот'' Константинациј да го предупреди Симеон за претстојната инвазија на Маџарите и да предложи мировен договор. Но Симеон бил сомничав; тој во Константинопол научил колку суптилна може да биде царската дипломатија и веројатно не поверувал во приказната за Маџарите. Константинациј бил ставен во притвор, а одговор не бил вратен.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} [[Податотека:HungariansPursueBulgarians.jpg|лево|мини|Повлекување на Симеон во тврдината Дристра ([[Силистра]]).]] Симеон набрзо се уверил. Додека се подготвувал да се пресретне со Никифор Фока во Тракија, му дошла вест дека Маџарите пристигнале. Тој побрзал на север да ги пречека, но бил поразен. Во очај се повлекол во тврдината [[Дристра]]. Маџарите напредувале, ограбувајќи и уништувајќи. Пред портите на Преслав се сретнале со Никифор Фока, на кого му продале бугарски заробеници во илјадници. Бугарите биле во очај. Тие испратиле кај Борис во неговиот манастир да побараат совет; но тој можел да предложи само тридневен пост и се понудил да се моли за својата земја.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} Ситуацијата била спасена со многу помалку угледни средства - со дипломатската измама на Симеон. Кога ја сфатил сериозноста на својата положба, испратил преку Евстатиј да побара мир од царот. Лав бил среќен што се согласил. Тој им наредил на Фока и Евстатиј да се повлечат и го испратил ''магистерот'' [[Лав Хиросфакт]] да преговара за условите. Токму тоа го посакувал Симеон. Кога пристигнал ''магистерот'' Лав, тој бил задржан под стража во тврдината Мундрага: додека Симеон, ослободен од половина од неговите непријатели, тргнал да ги нападне останатите, Маџарите. Во голема битка успеал да ги победи и да ги истера назад преку Дунав. Борбата била толку крвожедна што дури и Бугарите се вели дека изгубиле 20.000 војници. Победнички над Маџарите, Симеон го известил ''магистер'' Лав дека неговите услови сега вклучуваат ослободување на сите бугарски заробеници неодамна купени од Фока од Маџарите. Несреќниот амбасадор, кој во меѓувреме не можел да комуницира со царот, се вратил во Константинопол, за да види што може да се направи.{{sfn|Runciman|1930|p=147}} Лав посакал мир и бил подготвен да се откаже од затворениците. Симеон чекал додека не му бидат вратени сите затвореници, а потоа, под изговор дека некои се задржани, повторно се појавил со полна сила на тракиската граница. На новиот царски командант, Лав Катакалон, му недостасувала способноста на претходниот, Фока. Тој пристигнал со главната царска војска кај Булгарофигон и бил тешко поразен. Следеле натамошни преговори. Договорот бил склучен во 897 година, а Византија се согласила да плаќа годишен данок на Бугарија.{{sfn|Runciman|1930|p=148}} Симеон умира ненадејно на 27 мај 927 година<ref>Златарски, Васил, История на българската държава през средните векове, том 1, част 2, Академично издателство "Марин Дринов", София 1994, ISBN 954-430-299-9, с. 513</ref> во разгор на подготвувањата за опсада на Цариград. Пред својата смрт, тој се објавува за "Цар самодржец на сите Бугари и Ромеи", се титлува со титулата "цар", која била еднаква на императорската, и го објавува бугарскиот црковен поглавар за патријарх - највисокиот ранг во Источната православна црква.<ref>John V. Fine - "The Early Medieval Balkan", University of Michigan Press, 1991, стр. 155</ref> [[Податотека:Seal of Peter I of Bulgaria with Irene Lekapene.jpg|мини|Оловен печат на кој се претставени [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] и [[Ирина Лакапина|Марија (Ирина) Лакапина]], поврзан со нивниот династички брак во 927 година, кој го потврдил мирот меѓу Бугарија и Византија.]] По неговата смрт на престолот седнува син му, [[Петар I (Бугарија)|Петар I]]. Тој склучува мир со Византија, кој официјално му ја признава царската титула и патријаршкиот ранг на [[Бугарска православна црква|Бугарската црква]].<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries - „A history of Eastern Europe“, Taylor & Francis, 2007, стр. 66,</ref> За време на управувањето на Петар, Бугарија навлегува во криза, најмногу заради нападите на [[Киевски Рус|Руси]] и [[Кнежевство Унгарија|Унгарци]] од север. Започнува распространувањето на ереси, најпозната од која била [[богомилство]]то, по името на својот водач - поп Богомил.<ref>Milan Loos - „Dualist heresy in the Middle Ages“, Springer, 1974, стр. 50</ref> Тоа станува основа и на албигојството, кое се појавило подоцна во јужна [[Франција]], како и на [[катарство]]то. === Појава на Богомилството === {{Main|Богомилство}} Трите главни извори за богомилите во Бугарија се: писмо од цариградскиот патријарх [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт]] до цар Петар, напишано околу 940 година; трактат против еретиците напишан од [[Презвитер Козма]] (веројатно напишан околу 970 година) и едиктите на црковниот синод одржан под цар Борил во 1211 година кој ги осудил богомилите.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=172}} Писмото на Теофилакт е напишано како одговор на писмо (кое денес не постои) од цар Петар кој побарал совет од патријархот, кој бил чичко на неговата жена [[Ирина Лакапина|Ирина]], како да постапи со новопојавената [[ерес]]. Забелешките за еретичките верувања веројатно се извлечени од првичното писмо на Петар. Патријархот се осврнува на на новопојавената ерес без да ја именува. Тој тврди дека еретиците веруваат во два принципи, од кои првиот ја создал светлината и невидливиот свет, а вториот темнината, материјата и човечкото тело. Еретиците го отфрлале [[Стар завет|Стариот завет]], бракот, репродукцијата, и учењето за Христовото воплотување; за нив велеле дека настанале од злобниот принцип (ѓаволот). Ереста е античка, но новопојавена, мешавина од [[манихејство]] и [[павликијанство]].{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} Павликијанството била источна ерес, генерално прикажувана како дуалистичка, но неодамна се покажало дека е [[Адопционизам|адопционистичко]] движење. Адопционистите верувале дека Христос бил едноставно човек додека не бил ''посвоен'' од Бога и по благодатта станал божествен во времето на неговото крштевање. Павликијаните живееле во големи концентрации во Ерменија и источна Анадолија. Со текот на годините голем број од нив биле преселени од страна на императорите на Балканот за да ги растурат нивните концентрации на исток и исто така да ја бранат тракиската граница бидејќи биле одлични воини. Многумина биле населени во регионот на Филипополис (денешен Пловдив) во близина на бугарската граница. На Павликијаните генерално им се припишува голема улога во создавањето на богомилството. Ако Павликијаните навистина биле дуалисти, таквата улога е можна; сепак, ако биле адопционисти, тогаш треба да се бара автохтоно потекло за богомилството.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}}[[Податотека:Bogomilist expansion.svg|мини|Развојот на богомилството и другите еретички движења во Европа|лево]]Најдетален извор за [[богомилство]]то е трактатот на презвитер Козма, кој од прва рака ги знаел и ја имал предноста да е несофистициран теолог, бидејќи повеќето византиски антиеретички трактати имаат тенденција да ги нарекуваат ересите со класичните имиња и потоа да му дадат на читателот мешавина од нови и релевантни, како и класични и нерелевантни верувања кога дискутираат за нивните следбеници. Козма вели дека за време на владеењето на Петар, поп по име [[Поп Богомил|Богомил]] (но за волја на вистината ''Богонемил'') проповедал ерес во бугарските земји.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} За нив презвитер Козма вели: „Однадвор, еретиците изгледаат како јагниња; тие се нежни, скромни и тивки; тие не зборуваат залудни зборови, не се смеат и не се однесуваат на таков начин што ќе се разликуваат од вистинските христијани. Но, внатре тие се грабливи волци. Кога ќе ги најдат неуките, го сеат пијанството на нивното учење и ги хулат доктрините што ги пренесува Светата Црква. Еретиците не ги почитуваат [[Икона|иконите]], туку ги нарекуваат идоли. Еретиците се потсмеваат на моштите на светиите и нè исмеваат кога ние им се поклонуваме. Тие одбиваат да им оддаваат почит на светците и ги презираат чудата Божји како што ги предизвикуваат моштите на светите преку силата на Светиот Дух; тие велат дека чудата не се случиле по Божја волја, туку од ѓаволот кој ги тера да ги заведуваат луѓето. Тие тврдат дека не Бог, туку ѓаволот бил творец на видливиот свет. Тие прашуваат како може да се обожава крстот? На него Евреите го распнаа Божјиот Син. Затоа крстот е непријател Божји. Тие ги учат своите приврзаници да го мразат, велејќи дека ако некој го убил синот на кралот со парче дрво, дали тоа дрво ќе му биде драго на кралот? Причеста не била воспоставена по Божја заповед, а [[евхаристија]]та всушност не е тело Христово, туку едноставна храна како и секоја друга. Тие не веруваат дека зборовите на свештениците се осветени од Бога. Ако свештениците се осветени, зошто тогаш не живеат како што треба?{{sfn|V. A. Fine|1991|p=174}} Тие се противат на свештениците, црквите, молитвите (освен на [[Господова молитва|Господовата молитва]]) и го отфрлаат Мојсеевиот закон и книгите на пророците. Тие не ја почитуваат [[Дева Марија]]. Тие не го прифаќаат Стариот Завет, туку само Евангелијата. Тие живеат не според Мојсеевиот закон, туку според онаа на Апостолите. Тие го прават ѓаволот творец на луѓето и на целото божествено создание; некои го нарекуваат паднат ангел. (Козма потоа прави да изгледа дека го обожаваат ѓаволот бидејќи го направиле творец.) Тие велат дека по волја на ѓаволот постои сè - небото, сонцето, ѕвездите, воздухот, земјата, луѓето, црквите, крстот и сè што се движи по земјата. Тие веруваат дека Господ има два сина, Христос постариот и ѓаволот помладиот. Тој, ѓаволот, им заповеда на луѓето да земат жени, јадат месо и пијат вино. Тие се нарекуваат жители на рајот; тие ги одбиваат сите животни радости не со апстиненција како што правиме ние [православните монаси] туку затоа што тие тврдат дека овие дела се нечисти. Тие се молат, затворајќи се во своите домови, четири пати на ден и четири пати во текот на ноќта. Тие веруваат дека луѓето, а не Бог, ги воспоставил обредите и практиките на Црквата и на христијаните; и дека нив ги нема во евангелијата. Еретиците не празнуваат црковни празници. Тие не го одбележуваат споменот на мачениците и светителите. Тие си ги исповедаат своите гревови еден на друг и практикуваат исповед меѓу себе. Ги учат своите приврзаници да не се потчинуваат на власта; ги клеветат богатите; ги мразат царевите; ги исмеваат своите претпоставени и ги навредуваат нивните господари.“{{sfn|V. A. Fine|1991|p=175}} Оваа ерес се проширила од Бугарија во Византија каде привлекла многу интелектуалци и се развила во многу посуптилно теолошко движење. Во секој случај, богомилската секта која се појавила во времето на Петар траела низ историјата на средновековна Бугарија, за последен пат да се слушне за неа во Трново - престолнината на Втората бугарска империја - во средината на XIV век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=179}} === Падот на Бугарија === {{See also|Инвазија на Светослав I во Бугарија}} По мирот од 927 не се променило многу во односите меѓу Бугарија и Византија. Меѓутоа, кога бугарските пратеници дошле во Константинопол да го соберат годишниот данок, тие биле пречекани со луто отфрлање од императорот [[Никифор II Фока]], кој штотуку се вратил од победничкиот поход против Арапите. Византискиот цар го обвинил Петар дека дозволил Маџарите да ја преминат Бугарија на нивниот пат кон византиските територии, обвинение кое можеби се однесува на настан раскажан од Лиутпранд од Кремона, кој пристигнал во Константинопол три години подоцна. Според Лиутпранд, во одреден момент по доаѓањето на Никифор на власт во 963 г., група од 300 Маџари заробила 500 поданици од околината на Солун и ги пренела во Панонија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Без оглед на причината за гневот на императорот Никифор, тој ги преместил своите трупи на границата со Бугарија, каде што Византијците уништиле голем број тврдини во демонстрација на воена моќ, пред да се вратат на источниот фронт. Во обид да го смири Никифор и да понуди своја гаранција со добри намери, Петар ги испратил своите два сина, [[Борис II|Борис]] и [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] во Константинопол како заложници. Сепак, тој исто така испратил пратеници кај императорот [[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]] во [[Магдебург]], можеби во обид да собере поддршка против Византија. Од своја страна, Никифор одлучил да го примени на Бугарија истиот вид притисок што го избрал Лав VI во неговиот конфликт со Симеон во 893 година. Во отсуство на сигурни сојузници [[Печенези]] во степата, тој го избрал кнезот [[Светослав I|Светослав]] од Киев, кого го поткупил да ја нападне Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Она што императорот го имал на ум, најверојатно, е дека ќе се случат голем број на упади на бугарска територија што ќе го турнат Петар на колена. Но, работите не се одвивале баш според планот. Русите пристигнале на Дунав во летото 968 година, ја разбиле бугарската војска и ги блокирале преостанатите трупи во Дристра ([[Силистра]]). Според руската [[Повест за минатите години|примарна хроника]], рускиот кнез „ја преместил својата резиденција“ во Бугарија и почнал да владее од „Перејаславец“. Локацијата на Перејаславец или Преславец („Мал Преслав“) е предмет на спор, но од описот на движењата на Светослав во Летописот и на византиските војски во византиските извори е сосема јасно дека градот се наоѓал на Долниот Дунав, најверојатно во северна [[Добруџа]]. Се чини дека Русите не влегле во внатрешноста на Бугарија и биле задоволни со контролирањето на долниот брег на Дунав и регионот на неговата делта. Ова беше доволно за да го убеди Петар да испрати пратеници во Константинопол и да побара мир. Овој пат, Никифор имал тешки услови, а не само зборови. Тој побарал депонирање на Петар од престолот и негова замена со неговиот син Борис, кој веднаш бил вратен во Бугарија за таа пригода.{{sfn|Curta|2006|p=238}} Како и неговиот дедо Борис I, Петар се повлекол во манастирот во близина на Преслав, каде што умрел набргу потоа на 30 јануари 969 година. Специјална служба му создале монасите од манастирот, кои први го употребиле епитетот „светец“ за поранешниот император. Портретот на Петар ќе се појавува на иконите од подоцнежните векови. [[Податотека:63-manasses-chronicle.jpg|мини|Инвазијата на киевскиот кнез Светослав во Бугарија]] Владеењето на Борис II започнало добро, бидејќи Русите се повлекле од Бугарија откако ја добиле веста за опсадата на [[Печенези]]те на [[Киев]]. Меѓутоа, штом Светослав ги „изгонил Печенезите во степите“, решил да се врати во Бугарија, овој пат заедно со своите сојузници Печенези и Маџари. Меѓутоа, во 969 година, Бугарите, кои во меѓувреме повторно ја зазеле тврдината Преславец, дале силен отпор против опсадата на Русите. По долга борба Преславец бил повторно заземен. Русите брзо се движеле и ги зазеле Преслав и Дристра, пред да ја преминат [[Стара Планина]] и да го нападнат Филипополис (денешен [[Пловдив]]) во Тракија. Во Преслав, Светослав го оставил Борис на власт, очигледно во обид да ја здобие бугарска поддршка за неговото сега отворено антивизантиско присуство во Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=239}} Новиот византиски император [[Јован I Цимискиј|Јован Цимискиј]] имал многу поагресивен пристап. Прво, тој го испратил во Тракија, [[Варда Склир]], кој извојувал голема победа против Русите во близина на Филипополис. Потоа, во пролетта 971 г., самиот император предводел војска од 40.000 преку Стара Планина, додека византиска флота од околу 300 бродови влегла во Дунав преку делтата за да ги нападне Русите од север. Искористувајќи го фактот што ниту еден планински премин не бил чуван, царот Јован брзо стигнал до Преслав, каде што ги победил Русите и го опколил градот. Византиските трупи упаднале во Внатрешниот град убивајќи повеќе Руси и заробувајќи ги Борис и неговото семејство. Преслав веднаш бил преименуван во Јоанополис по самиот император, а извесен Катакалон бил именуван за воен управител, за што сведочи неговиот печат. Во Дристра, плашејќи се од избувнување на локално востание, Светослав наредил да се погубат 300 првенци кога византиските трупи се појавиле под силните ѕидини на градот. Царот Јован ја ставил Дристра под опсада три месеци, пред да ги порази Русите во жестока битка што го принудила Светослав да бара мир. Царот се согласил да му дозволи на рускиот кнез да се повлече во Киев, но на враќање дома, Светослав бил нападнат и убиен од Печенези. Византијците ја зазеле Дристра, која ја преименувале во Теодорополис, по свети [[Теодор Стратилат]], за кој се вели дека се појавил во целосна воена опрема на својот бел коњ во текот на последната битка со Русите.{{sfn|Curta|2006|p=240}}[[Податотека:Tzimiskes returns.jpg|мини|десно|[[Борис II]] и неговиот брат [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] како пленици на императорот Јован Цимиски во 971 г.]]Триумфалното враќање на Јован Цимиски во Константинопол било внимателно исценирано за да го симболизира крајот на Бугарија. Според [[Лав Ѓакон]], по царот на бел коњ следела кола со икона на Пресвета Богородица и бугарските царски регалии заробени во Преслав, особено две круни, едната едноставна дијадема, другата круна со грб слична на оние кои Византиските императори ги носеле кога славеле победи. Борис го следел царот Јован на својот коњ. Кога пристигнале до [[Форум на Константин|Форумот на Константин]], симболично му биле одземени симболите на неговата царска власт.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Царот Јован му ја посветил Борисовата круна на Бога во [[Црква Света Софија (Истанбул)|храмот на Божјата Премудрост]], а Борис, сега само обичен аристократ со бугарско потекло, во замена ја добил титулата ''магистрос''.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Патријархот на Бугарија бил заменет со митрополит на Јоанополис, кој бил подреден на патријархот во Константинопол. Со овие настани е означен и крајот на Бугарското Царство и негово приклучување во рамките на Византија.<ref name="tsff">На капијама града y сусрет су му изашли највиши достојанственици цркве и Царства, певајући химне y славу цара, и пружили му круну и схиптар од злата и драгог камена. На позлаћеним кочијама y четворопрегу y којима ce иначе вози цар, била je икова Богородице коју je он лично донео из Бугарске, a испод ње лежале су одоре и дијадеме бугарских царева. Додека поворката влегувала во градот, зад кочиите јавал царот на бел коњ, накитен со сите царски обележја, а зад него пешки одел бугарскиот цар, Борис II, кого Цимискиј го заробил во Преслав. во црквата „Св. Софија“ византискиот цар ја положил сјајната круна на Бугарија на високиот олтар, ги дал знаците на првиот воен плен и своите благодарности. Потоа, пред насобраната толпа во главниот брод на црквата му наредил на бугарскиот цар да ги симне сите негови владетелски обележја и му доделил византиска дворска титула на магистер. Само во текот на една година (971) Јован Цимискиј постигнал воен триумф кому му нема рамен во средновековните анали на Балканот. Јаотстранил руската опасност која го загрозувала опстанокот на Византија во Европа, потворно ја утврдил северната граница на Дунав и ја повратил територијата која Аспаруховите Прабугари ја одзеле од Византија уште пред три века. За време на оваа сурова војна Бугарите беспомошно ги гледале двте најголеми воени сили на источна Европа како ce борат околу нивните земји. [http://en.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Obolensky Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996]</ref><ref>На запад, во ридовите и изолираните долини на Македонија, каде ни Русите ни Византијците не оделе за време на војната, царската власт била претежно номинална, па и понатаму живеела политичката традиција на соборената бугарска држава. И тому на тоа место по Цимискиевата смрт во 976 г. четирите синови на месниот македонски управник подигнале бунтовен бајрак. Најмладиот Самуил, ја искористил граѓанската војна во Византија која избила по смртта на Јован Цимискиј, и полека изградил држава чиј главен град град најпрвин бил на Преспанското Езеро, a потоа во Охрид. До крајот на векот оваа држава се проширила врз најголемиот дел на дотогашната бугарска територија меѓу Црното и Јадранскто Море, крај Србија сè до долното течение на Сава, Албанија, јужна (Егејска) Македонија, Тесалија и Епир. Димитри Оболенски ВИЗАНТИСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996</ref><ref>Идеолошки, Самуиловото Царство било поврзано за старото Бугарско Царство, затоа и самите негови творци (Самуил и неговите наследници б.н) и Византија го нарекувале бугарско, бидејќи традициите за царство и патријаршија, освен во Византија, постоеле уште само во Бугарија (се мисли само за Балканот б.н). Самуил ги прифатил тие традиции и го презел наследството на Симеоновото и Петровото Царство (Првото Бугарско Царство б.н), кое паднало под ударите на Византијците. Всушност, неговото царство (на Самуил б.н) значајно се разликувало од Симеоновото и Петровото Царство, и по составот и по карактерот тоа било ново царство. Неговиот центар се преместил према југозапад и Македонија го сочинувало неговото јадро. Ако главната цел на Самуил би била воспоставување на стaрото Бугарско Царство, тој секако би се свртел кон бугарските земји и на прво место би се стремел да ги ослободи. Меѓутоа, интересот на Самуил кон старите бугарски земји бил впечатливо мал. Во текот на сите негови борби во областите источно од Сердика играле изненадувачки скромна улога, така што изворите скоро и не ги спомнуваат. Ексапнзијата на Самуиловото Царство било пред сè свртено кон југ, види Георгије Острогорски, Историја на Византија, Народна Књига Алфа, 1998.</ref><ref>Стјепан Антолјак: „Средновековна Македонија“ том 1, издание на Мисла, Скопје, 1985</ref><ref name="SDIV">''[http://www.scribd.com/doc/2945332/- Шарл Дил ИСТОРИЈА ВИЗАНТИЈСКОГ ЦАРСТВА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090209032148/http://www.scribd.com/doc/2945332/- |date=2009-02-09 }}''</ref><ref name="SDIV" /><ref>''Владимир Чоровиќ, "Историја спрског народа", глава VI [http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html Држава мачедонских Словена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071214173525/http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html |date=2007-12-14 }}, издание на страницата www.rastko.org.yu, Белград, 2001. {{sr}}''</ref><ref>''Бранко Панов, "Македонија низ историјата", "Менора", Скопjе, 1999, стр. 15.''</ref><ref>''"Историја на македонскиот народ", том 1 Македонија од праисториско време до паѓането под турска власт, Институт за историја, Скопjе, 2000, стр. 357.''</ref><ref>''Коста Аџиевски, Пелагонија во средниот век, скопје, 1994''</ref><ref>''Александар Атанасовски, Македонија и Македонците во делото на Никифор Григора - византиски историограф од XIV век. - Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје, Кн. 27 (53) Скопје 2000. Истото е објавено во: Славянскиј Сборник. Вѕпуск 6. Саратовскога университета 2003.''</ref> == Религијата на Прабугарите == [[Податотека:Rosette from Pliska.svg|мини|десно|[[Розета од Плиска]]]] Не се знае многу за традиционалните религиозни верувања и практики на Бугарите. Нашиот најдобар извор доаѓа од ''Responsa'' на папата [[Папа Никола I|Никола I]], долго пасторално писмо упатено до бугарскиот хан Борис-Михаел веднаш по неговото преобраќање во христијанството во 864 година. Некои дополнителни информации можат може да се добијат од прабугарските натписи, како и од кратките референци на византиските писци. [[Теофилакт Охридски]] во 11 век пишува дека пред 864 г. Бугарите го славеле сонцето, месечината и ѕвездите, а како жртва им принесувале кучиња. Тој исто така укажува дека тие верувале во многу богови и обожавале идоли. [[Теофан Исповедник|Теофан]] ги опишува жртвите принесени од [[Крум]] пред Златната Порта за време на [[Опсада на Цариград (813)|опсадата на Цариград во 813 г]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Byzantium and Bulgaria, 775–831|last=Sophoulis|first=Panos|publisher=Brill|year=2011|isbn=9789004206953|location=Germany|pages=79-89}}</ref> И покрај фактот што Бугарите почитувале бројни божества, прабугарските натписи, кои ја изразуваат официјалната идеологија на државата, експлицитно се однесуваат на само еден бог (''ὁ θεός''). Ова може да сугерира дека воинската аристократија стоела поблиску до хенотеизмот, термин што значи верување и можно обожавање на повеќе богови, од кои едниот е врховен. Со тоа што не го прецизирале неговото име, хановите очигледно се обиделе да го направат овој бог препознатлив и поистоветен за различни народи. Така, за населението на ханството што зборувало грчки, анонимниот бог што се повикува во титулата на бугарскиот владетел како давател на неговиот божествен мандат (''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'') веројатно е дека бил христијанскиот бог. Има добра причина да се верува дека во умот на канот и неговите благородници овој бог бил [[Тенгризам|Тангра]].<ref name=":0" /> Додека првично ова туркиско име го означувало физичкото небо, Тангра/Тенгри на крајот се појавува како небесен бог и врховно божество на многу номади од Централна и Внатрешна Азија. Во шестиот век Тангри станал тесно поврзан со Ашина, владејачкиот, „харизматичен“ клан на Туркиската империја, и заедно со него претставувал еден од основните извори на политичко единство. Ханот не бил само глава на државата, туку божествено назначен владетел, чиј небесен статус бил особено нагласен во [[Орхонски натписи|''Орхонските натписи'']]. Управувањето со земјата како одраз на управувањето со небото, авторитетот на ханот, теоретски, бил екуменски. Териториите, владетелите и народите можеби ''де факто'' биле надвор од неговата сфера на влијание, но, по волјата на Тангри, биле ''де јуре'' и потенцијално членови на неговата светска империја. == Администрација == Малку се знае за управата на раното Бугарско Царство; освен имињата на неколку бугарски титули; иако е невозможно да се извлечат многу заклучоци од нив, бидејќи е тешко да се каже кои титули претставуваат функции, а кои биле доделувани како почесни титули.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} [[File:Omurtag10 svik.jpg|thumb|right|150px|Грчки натпис со зборовите "канас&nbsp;бигиом&nbsp;оуртаг" (Канас(у)биги Омуртаг) во првите два реда. [[Плиска]], Бугарија.<ref name="inscriptions">Веселин Бешевлиев, Първобългарски надписи. 2ed. София 1992. Chapter: VI. Възспоменателни надписи, Inscription [http://macedonia.kroraina.com/vb3/vb_6.htm#66 No.66].</ref>]] Владетелот во сите негови натписи е Кан или Возвишениот Кан - ''κάνας'' или ''κάννας'', со епитетот ''ὐβιγή'' или ''ὐβηγη'' - збор кој јасно е од [[Кумански јазик|куманско потекло]] ''öweghü'' = висок, знаменит. Натписите честопати ја додаваат титулата ''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'', веројатно воведен од грчките писци, кои сметале дека тоа е неопходна квалификација за секој принц. Титулата Кан исчезнува по воведувањето на христијанството и словенската азбука, за да ја замени Кнез, а подоцна и Цезар, односно Цар.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Главна класа на благородништвото биле ''[[болјар]]ите'' — ''βοιλάδες'' или ''βοηλάδες'' — име кое станало општо меѓу источните Словени. Во десеттиот век постоеле три класи на ''болјари'', шесте Големи Болјари, Надворешните Болјари и Внатрешните Болјари; во средината на деветтиот век имало дванаесет Големи Болјари. Големите Болјари веројатно го сочинувале доверливиот кабинет на Канот; Внатрешните Болјари веројатно биле дворски офицери, надворешните болјари провинциски офицери. Многу од поединците споменати на натписите од деветтиот век биле ''болјари''. И Кавкан Исбул и Багатур Цепа биле ''болјари''; а веројатно е дека болјарите биле цивилни службеници.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Втората класа на благородништво, веројатно инфериорна, биле ''багаините''. Можно е тие да биле воена каста; но нивното име се среќава само во натписите, колективно (Во една прилика Омуртаг им дал подароци на своите ''болјари'' и ''багаини''), или поединечно каде што обично се поврзуваат со титулата багатур. Покрај овие чинови, скоро секој бугарски поданик што се споменува во натписите бил ''θρεπτὸς ἄνθρωπος'' на Канот. ''θρεπτοὶ ἄνθρωποι'' биле, без сомнение, витешки ред, номинално на телохранители на Канот.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''багатур'' — βαγατουρ или βογοτορ — се среќава неколку пати во натписите; бугарскиот генерал кој бил поразен во Хрватска во 927 година се викал Константин ''ἀλογοβοτουρ'', очигледно за ''ἀλο-βογοτουρ''. Овој збор е турскиот ''bagadur'', кој на руски се среќава како ''богатырь'' = херој. Веројатно претставувал воен чин. Префиксот ''ало'' може да значи „главен“.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Колобрус'' — ''καλοβρός'' или ''κουλουβρός'' — што се наоѓа само во натписите, веројатно бил титула на чин, изведен од турскиот ''golaghuz'', водич. Болјарот Цепа бил исто така и колобрус како и багатур.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Жупан'', се среќава како ''ζουπάν'' или како ''κοπάνος'' во натписите. И во двата наврати се споменува семејството на носителот на титулата. Кај јужните Словени генерално, жупан значел поглавар на племе; така што Успенски и Бури веродостојно го сфаќаат како поглавар на еден од бугарските кланови.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''таркан'' веројатно претставувала висока воена функција. Зборот има турско потекло; еден турски амбасадор во дворот на императорот [[Јустин II]] (околу 570 г. н.е.) бил наречен ''тагма'', ‘ ''ἀξίωμα δε αυτῷ ταρχάν ’''. Онегавон, кој се удавил во реката [[Тиса (река)|Тиса]], бил таркан; така таркан бил и жупанот Охсун. Кога [[Свети Климент Охридски|свети Климент]] пристигнал во Белград, бил пречекан од Боритакан „ ''τῷ τότε φυλάσσοντι''“, „''ὑποστράτηγος''“ на кан Борис. Боритакан мора да значи Таркан Борис; неговата позиција била јасно еквивалентна на царски стратег, т.е. тој бил воен гувернер на една провинција.{{sfn|Runciman|1930|p=286}} Најважниот воен чин на царството бил ''кавканот''. За време на владеењето на Маламир, Кавканот Исбул, ''παλαιὸς βοϊλᾶς'' (постар ''болјар?'') на Канот очигледно бил најважна личност после Канот во Бугарија. Тој изградил аквадукт на Канот на свој трошок и го придружувал Канот во битка, очигледно како негов главен генерал. Во 922 читаме дека Симеон бил придружуван од неговиот ''кавкан''.{{sfn|Runciman|1930|p=287}} == Поврзано == * [[Второ Бугарско Царство]] * [[Византиско-бугарски војни]] * [[Бугарско-унгарски војни]] == Наводи == {{наводи|2}} === Литература === {{Refbegin|30em}} * {{Citation |last1=Runciman |first1=Steven |title=A History of the First Bulgarian Empire |date=1930 |publisher=G. Bell & Sons |location=London}} * {{Citation |last1=V. A. Fine |first1=John |title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century |date=1991 |publisher=University of Michigan Press}} * {{Citation |last1=Curta |first1=Florin |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Citation |last1=Marshall Lang |first1=David |title= The Bulgarians. From pagan times to the Ottoman conquest |date=1976 |publisher=Thames and Hudson}} * {{Наведена книга|title=Eastern Europe in the Middle Ages (500—1300)|last=Curta|first=Florin|publisher=Brill|year=2019|isbn=978-9-0043-4257-6|location=Leiden and Boston|pages=179-213|chapter=Conversion to Christianity: Moravia and Bulgaria}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{portal|Бугарска империја}} * [http://history.rodenkrai.com История на България]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - факти, открития и снимки (с подкрепата на НБУ) [[Категорија:Поранешни држави на Балканот|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни царства|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа|Бугарско Царство]] [[Категорија:Бугарија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Македонија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни словенски држави|Бугарско Царство]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Прво Бугарско Царство| ]] 49wmtqmlqh40v39nl3jw8ntxmmxtpx9 5578686 5578664 2026-06-18T20:46:30Z Buli 2648 /* Политичко-црковните настани од 893 година */ 5578686 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{Nobold|{{unbulleted list|item_style=font-size:85%;|[[старословенски]]: Блъгарьско Цѣсарьствиѥ}}}} |conventional_long_name = Прво Бугарско Царство |continent = Европа |region = Балкан |era = среден век |status = |government_type = Апсолутна монархија |religion =[[Тенгризам]] & [[Словенска митологија|Словенски паганство]]<br /><small>(681–864)</small> <br /> [[Православие]]<br /><small>(864–971)</small> |common_languages = [[Прабугарски јазик|Прабугарски]], Средновековен грчки<br /> [[Старословенски јазик|Старословенски]] <br /><small>(официјален од 893)</small> |year_start = 681 |year_end = 971 |event_start = [[Аспарух]] |event1 = [[Христијанизација на Бугарија|Христијанизација]] |date_event1 = 864 |event2 = [[Симеон I]] |date_event2 = 893 |event_end = Распад |p1 = Прабугарија |flag_p1 = Monogram of Kubrat.svg |p2 = Византија |flag_p2 = Simple Labarum.svg |s1 = Византија |flag_s1 = Simple Labarum.svg |s2 = Самоилово Царство |flag_s2 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |image_flag = |flag = |flag_type = |image_map = Southeastern Europe Late Ninth Century.png |image_map_caption = Царството во време на владеењето на [[Симеон I Велики]], крај на {{римски|9}} век |capital = [[Плиска]]<br /><small>(681–893)</small><br />[[Преслав]]<br /><small>(893–968/972)</small><br />[[Скопје]], [[Охрид]], [[Битола]]<br /><small>(до 971)</small> |leader1 = [[Аспарух]] (прв) |leader2 = [[Роман (бугарски цар)|Роман]] (последен) |year_leader1 = 681–700 |year_leader2 = 971 |title_leader = [[Хан]], [[Цар]] ''(Император)'' |year_deputy1 = |title_deputy = |stat_year1 = 9 век |stat_area1 = 400000 |stat_pop1 = 1 000 000 |stat_year2 = |stat_area2 = |footnotes = }} '''Првото Бугарско Царство''' или '''Дунавска Бугарија''' ({{Langx|cu|Блъгарьско цѣсарьствиѥ}}) — [[хан]]ство, подоцна и [[царство]], на [[Прабугари]]те и [[Стари Словени|Словените]], кое постоело на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и неговите гранични делови од [[Југоисточна Европа]] од [[681]] до [[971|971 година]]. Основано од [[Туркиски народи|туранскиот]] хан [[Аспарух]], којшто по распаѓањето на [[Стара Велика Бугарија]] доведувал дел од прабугарските [[Племе|племиња]] во денешна [[Бесарабија]] и [[Добруџа]], ги потчинува месните словенски племиња и ја принудил [[Византија]] да му плаќа данок во 681 година. Во прво време, главниот град било [[Онгал]], денешна [[Романија]], понатака се востановува во [[Плиска]], а кон крајот на [[9 век|{{римски|9}} век]] во [[Велики Преслав]]. Најголемото територијално проширување државата го достигнува во {{римски|9}} век, кога кон првоначалните територии по Долен [[Дунав]] се присоединети области во [[Тракија]] и [[Македонија (регион)|Македонија]], делови од денешните [[Албанија]], [[Србија]] и [[Романија]], а исто така и дел од северното црноморие (до река [[Днепар]]), тогаш познато како [[Кутмичевица]].<ref>Л. Иванов. [[wikisource:bg:История на България в седем страници|История на България в седем страници]]. София, 2007.</ref> Во текот на [[864]]-[[866|866 година]], за време на [[Борис I]], [[христијанство]]то станала [[државна религија]], што води до значителни промени во културниот живот на државата и т''.''н. ''[[Симеон I|Златен век на цар Симеон]]''. Царот Симеон организирал неуспешни походи за да го превземи главниот град на [[Византија]], [[Константинипол|Цариград]]. [[Византиско-бугарски војни|Византиско-бугарските војни]], заедно со инвазиите на [[Кнежевство Унгарија|Унгарците]] (Маѓарите), [[Печенези]]те и [[Киевски Рус|Русите]], доведело до ослабување на царството и паѓањето на главниот град Преслав под византиска власт во 971 година. == Почетокот == {{See also|Прабугари|Седум словенски племиња}} === Стара Велика Бугарија === Во 632 година ханот [[Кубрат]] успева да ги обедини [[Прабугари|прабугарските]] и [[Хуни|хунските]] [[Племе|племиња]], кои се наоѓаат под власта на [[Западнотуркиски ханат|Западнотуркискиот ханат]], во сопствена држава, наречена од византиските хроничари ''[[Стара Велика Бугарија]]''.{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36}} Со помошта на оскудните записи на ерменски и византиски летописци, се востановени приближно границите на таа држава: долното поречие на [[Дунав]] на запад, [[Црно Море|Црно]] и [[Азовско Море|Азовското Море]] на југ, реката [[Кубањ (река)|Кубањ]] на исток и реката [[Дон (река)|Дон]] на север. [[Податотека:Giudjenov Kubrat and his sons.jpg|лево|мини|''Кубрат и неговите синови.'' Слика на Димитар Ѓуџенов од 1926 година.]] Царството на Кубрат се распадна по неговата смрт ({{Circa|650 г.}}). Според византиските хроничари [[Теофан Исповедник|Теофан]] и [[Никифор I Цариградски|Никифор]], тој оставил завет на неговите пет синови да останат заедно во единство и меѓусебна солидарност; но набргу тие се разделиле и повеле дел од својот народ со себе, со што го забрзаа распадот на ''Стара Велика Бугарија''. Најстариот, [[Бајан]] или Батбајан, останал во Стара Бугарија. Вториот, [[Котраг]], го премина [[Дон (река)|Дон]] и се насели на далечната страна. Третиот, [[Аспарух]], го поминал Днепар со своите следбеници и привремено го поставил својот логор меѓу таа река и Дунав. Четвртиот син на Кубрат ги преминал [[Карпати]]те и стигнал до [[Панонија]], каде што се ставил под власта на [[Авари|аварскиот хан]]. Петтиот заминал најдалеку од сите, пристигнувајќи со своето племе во Италија, во близина на Равена, каде што му се покорил на византискиот император. Треба да се додаде дека распадот на ''Стара Бугарија'' беше дополнително забрзан од налетот на [[Хазари]]те, кои подоцна го прифатиле јудаизмот и станаа доминантна сила во [[Евроазиска Степа|Евроазиската Степа]].{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36-37}} === Населување на Бугарите на Балканот === {{See also|Битка кај Онгала}} Откако [[Аспарух]] ги преминал реките Дњепар и Дњестар, и се населил во близина на Дунав, каде што нашол соодветно место за живеење (на [[Прабугарски јазик|нивниот јазик]] наречено ''Онгала''), кое било тешко пристапно и непробојно за непријателите, затоа што од едната страна било мочурливо и непроодно, а од другата страна оградено со непристапни карпи.<ref>{{Наведена книга|title=Nikephoros' Short History [for the years 602-769 A.D.]|first=Nikephoros I of Constantinople|publisher=Dumbarton Oaks, Research Library and Collection|year=1990|isbn=9780884021841|location=Washington|pages=88-89|translator-last=A. Mango|translator-first=Cyril}}</ref> {{Maplink|frame=yes|frame-lat=45.300|frame-long=28.132|frame-align=left|zoom=6 |type=line|id=Q182445 |title=Line|stroke-width=3|stroke-color=#008000|description=[[Прут]] |type2=line|id2=Q1653|title2=Line|stroke-width2=3|description2=[[Дунав]] |type3=line|id3=Q208302|title3=Line|stroke-width3=3|stroke-color3=#0000FF|description3=[[Сирет (река)|Сирет]] |text=Онгала се наоѓала на мало подрачје кое граничело со реките Сирет, Прут и Дунав<ref name=":1" />}} Се смета дека ''Онгала'' се наоѓала на мало подрачје помеѓу реките [[Сирет (река)|Сирет]], [[Прут]] и [[Дунав]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Madgearu|first=Alexandru|date=2000|title=Recent discussions about "Onglos"|journal=Istro-Pontica. Muzeul tulcean la a 50–a aniversare 1950–2000|pages=343-48}}</ref> Според друго мислење се наоѓал на островот [[Певки]], во делтата на Дунав,{{sfn|Runciman|1930|p=25-26}} што е помалку веројатно. Аспаруховите Бугари биле бројни. ''Онгала'' бил само привремен центар, но веројатно имало и претходница во [[Добруџа]] и заден одред во [[Бесарабија]]. Не може точно да се прецизира и датумот на преселбата на Аспарух во ''Онгала''. Тоа морал да биде постепен процес кој се одвивал помеѓу 650 и 670 година. Во овој период Византија била зафатена во крвава [[Византиско-арапски војни|војна со Арапите]] во Азија, а во Европа со религиозните и дипломатски интриги со [[Монотелитизам|монотелитите]]; а во 668 г. убиството на западнољубивиот император [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]] било проследено со краток бунт.{{sfn|Runciman|1930|p=26}} Но, до 679 г. тронот бил безбеден и арапската војна завршувала. Императорот [[Константин IV]] бил свесен за опасноста да дозволи нови освојувачи на Балканот да ги вознемират, или уште полошо да ги организираат Словените. Ордите на Аспарух морало да бидат натерани да се повлечат назад или да бидат уништени. Во 680 година Прабугарите, обединети со седумте словенски племиња и Северите, водат војна со [[Византија]] кај месноста [[Битка кај Онгала|Онгала]], и по поразот, Византија потпишува мировен договор со Бугарија во 681 година, со тоа што се задолжува да и плаќа годишен данок. По војната Бугарија ги опфаќа земјите од северното црноморие и реките Днепар и [[Днестар]] на исток до река [[Морава]] на запад, и од северните склонови на [[Стара Планина]] на југ до јужните склонови на [[Карпати]]те на север. Од југ сосед и била моќната Византија, од запад - [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], од исток - [[Хазари]]те, кои ги заземале териториите на Кубратова Бугарија. Главен град станала словенската крепост [[Плиска]]. === Борби за престолот === [[Податотека:Madara Rider.jpg|мини|лево|[[Мадарски коњаник|Мадарскиот коњаник]]]]Хан Аспарух починал веројатно некаде околу 700 година во битка со Хазарите од исток, 58 години откако се разделил од своите браќа. Го наследил [[Тервел]], неговиот син или можеби внук. Тој востановил директни политички односи со византиската власт, со тоа што неколкупати му помогнал на паднатиот император [[Јустинијан II]] да си го врати престолот. Заради таа помош ханот ја добил богатата и важна област Загоре, на југ од Стара Планина. Најголемиот успех на хан Тервел е победата над [[Арапи]]те, кои го [[Опсада на Цариград (717–718)|опсадиле]] [[Цариград]] во 717 година, што им ставило конечен крај на нивните обиди да проникнат во [[Европа]] преку [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Неговата победа се споредува со постигнатата, многу години подоцна, победа над Арапите на Карл Мартел при [[Поатје]]. [[Податотека:First Bulgarian Empire by Asparuh to Kardam (680- 803).png|мини|Бугарското ханство од 680-803 год.]] По смртта на ханот Тервел, Бугарија навлегла во политичка криза, хановите се менувале речиси секоја година преку преврати и интриги, а врв на сето тоа е управувањето на ханот Умор - само 46 денови. Положбата се стабилизирала кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога престолот го зазел ханот [[Крум]]. Од тој силен и енергичен бугарски хан започнува династијата на најсилно изјавените владетели на Првата Бугарска Држава, кои ја управувале речиси до самиот нејзин крај. Во 756 година императорот [[Константин V Копроним|Константин V]] изградил низа тврдини долж византиско-бугарската граница. Бидејќи овие тврдини ги прекршувале условите од претходниот договор, Бугарите барале компензација. Константин одбил и Бугарите, толкувајќи ги неговите постапки како непријателски, ја нападнале византиската територија само за да бидат разбиени од царските трупи. Ова беше првата од деветте војни меѓу Константин V и Бугарите. Овој пораз довел до соборување на бугарскиот хан. Повторно следела граѓанска војна, на крајот од која, во 761 или 762 година, на тронот дошол извесен [[Телец]]. Телец веднаш собрал војска, ја зацврстил својата граница со Византија, а потоа напредувал во Тракија. Константин V излегол да го пречека и по жестока [[Битка кај Анхијал (763)|битка]] Бугарите повторно биле разбиени. Се чини дека овој пораз е причина за новите немири во Бугарија кои довеле до соборување на Телец околу 764 година. Новиот хан, [[Сабин (хан)|Сабин]], се обидел да склучи мир со Византија, но бил обвинет дека ја предал земјата на Византијците и морал да пребега со своите роднини во Константинопол. Меѓутоа, набрзо мирот го склучил еден хан по име [[Паган (хан)|Паган]], но борбата за тронот продолжила. Во неколку наврати (од кои едниот во 766 година), Византија интервенирала со војски во име на нејзините кандидати. Кога интервенирала, империјата можела да ја наметне својата волја врз Бугарите, чија земја била во анархија. [[Податотека:771_CE,_Europe.svg|алт=Colour-coded map|мини|Политичка карта на Европа во 771 год.]] Во 770 [[Телериг]] станал хан. Меѓутоа, војната продолжила во 773 година кога Константин V успешно ги нападнал Бугарите. Истата година Бугарите упаднале јужно до Тесалија каде што биле запрени од Византијците. Хронологијата на овие два настани, како и причините се непознати. Изгледа дека следната година, во 774 година, Константин V планирал нов напад. Телериг му напишал на императорот велејќи дека можеби ќе треба да побегне во Константинопол; ''кому во Бугарија може да му верува?'' Константин наивно му испратил список на византиски агенти во Бугарија. Телериг ги заробил и ги погубил сите. Од оваа приказна дознаваме дека византиските разузнавачи биле активни и интервенирале во внатрешните работи на Бугарија. Константин V потоа започнал да ја планира својата следна кампања против Бугарите; сепак, неговата смрт на почетокот на кампањата значела крај на војната. Иронично, Телериг сепак морал да побегне од земјата, во 777 година; дошол на дворот на императорот [[Лав IV Хазар]], го примил христијанството и добил невеста, роднина на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. [[Податотека:Battle of Marcellae.png|лево|мини|[[Битка кај Маркели (792)|Битката кај Меркели (792)]]]] За време на владеењето на [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] и нејзиниот син [[Константин VI Слепиот|Константин VI]] во Византија, за противник во Бугарија го имале ханот [[Кардам]] (777-802). Отпрвин, Византијците успеале да ја потиснат бугарската граница на север. Во 784 година, царицата Ирина напредувала од Анхиалус, далеку во внатрешноста до Береја (денешна [[Стара Загора]]), која таа ја обновила и ја нарекла ''Иренуполис''.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Сердика, исто така, останала цврсто во византиски раце. Меѓутоа, во 792 година, Кардам му нанел катастрофален пораз на младиот Константин VI кај пограничната тврдина [[Битка кај Маркели (792)|Меркели]]. Византија повторно морала да плаќа данок на Бугарите, кои периодично ги зголемувале нивните барања со уценувачки закани за понатамошни напади. Во 797 година, приврзаниците на Ирина го ослепиле нејзиниот син Константин, а таа продолжила да владее сама.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Во меѓувреме, во 790-тите, франечкиот крал, [[Карло Велики]], водел кампања против [[Авари]]те. Тој извојувал голема победа во 796 година (во која му помогнал и панонскиот хрватски кнез [[Војномир]]) и Франките станале господари над Хрватите од северна Далмација, Славонија и Панонија; франечките мисионери набрзо влегле во областа. Набрзо следел втор голем удар за аварската моќ, но овој пат од исток, под водство на новиот бугарски хан Крум. Како резултат на овие две победи, Франките и Бугарите наскоро дојдоа да имаат заедничка граница долж реката [[Тиса (река)|Тиса]], а Бугарите успеале да го прошират своето владение над територијата северно од Дунав до Карпатите. Аварите не исчезнале одеднаш. Западно од Дунав бил основан каганат, кој бил вазал на Франките и под христијански хан, а Франечките извори спомнуваат аварски пратеници кои го посетиле франечкиот двор помеѓу 805 и 822 година. Во 889 година се споменува дека Маџарите ги зазеле пасиштата на некои слободни Авари во долна Панонија. После тоа, изворите престануваат да ги спомнуваат Аварите; се претпоставува дека потомците на оние кои го преживеале унгарското освојување на унгарската рамнина во 890-тите биле апсорбирани од Унгарците. == Консолидација == {{Историја на Бугарија}} === Владеењето на Крум (803 - 814) === [[Податотека:52-manasses-chronicle.jpg|мини|лево|Ханот [[Крум]] го победил византискиот император [[Никифор I]] во [[Битка кај Плиска|Битката кај Врбишкиот премин (811 г.)]], ''[[Константин Манасиј|Манасиева хроника]]'']] Бидејќи претходникот на [[Крум]], ханот [[Кардам]], успеал да се оттргне од византиските шпиони во Бугарија, тој најпосле имал можност да се зафати со офанзива на југ. Но пред тоа ги разбил остатоците од [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], кој попаднал под ударите на Франкската Империја на [[Карло Велики]]. Во териториите на Бугарија биле вклучени богатите солници на [[Трансилванија]], што и дозволило да се вклучи во напредокот на европската економија. Во 808 година Крум започнува походи по река [[Струма]], а во 809 година ја презема важната крепост Средец (денешна [[Софија]]). Во 811 година император [[Никифор I]] започнува поход против Бугарија, стига до нејзиниот главен град, Плиска, ја презема и ја опожарува. Сметајќи дека тоа е крајот на проблемите со Бугарите, се вратил назад за Цариград. Но утрината на 26 јули 811 година, за време на ноќевањето на армијата и императорот кај Врбишкиот проход, вооружената бугарска војска изненадно ги нападнала, ги исклала повеќето, и дури самиот император ја дочекал таму смртта. За прославувањето на победата Крум употребил чаша, направена од черепот на императорот Никифор, обкован со злато и сребро. [[Податотека:Europe 814.svg|лево|мини|Европа во 814 година]] Две години подоцна, во 813 година, Крум подготвил невиден дотогаш поход кон [[Цариград]]. Меѓутоа, неговата смрт на 13 април 813 година го спречило замисленото дело. Крум влложил големи усилби за закрепување на државата. Присоединил важни територии кон државата и наложил заеднички закони за сите поданици, за да осигури внатрешна стабилност. Законите биле строги и не правеле разлика меѓу [[Прабугари]], [[Стари Словени|Словени]] и други. Тоа била првата стапка кон обединувањето во една народност на различните по бит и култура етноси. === Владеењето на Омуртаг (814-831) === [[Податотека:ThomasTheRebelAndMourtagon.jpg|мини|лево|Со цел да го задуши востанието на [[Тома Славјанинот]] императорот [[Михаил II (Византија)|Михаил II]] се обратил за помош кај бугарскиот кан Омуртаг. Двете војски се судриле во 823 г.]] Неговиот наследник, [[Омуртаг]], склучил 30-годишен мировен договор со [[Византија]], и се зафатил со внатрешната ситуација на државата. Започнал со повторно изградување на главниот град, кој бил опожарен за време на походот на Никифор, изградил и укрепил редица градови. Ја зацврстил бугарската власт на северозапад, каде што Франките се обиделе да одделат 3 словенски племиња од Бугарија. === Омуртаг и христијанството === [[Податотека:Omurtag.jpg|мини|десно|Прогонство на христијаните од Омуртаг.<br>Десно: [[Адријанополски маченици|епископ Мануил]] проповеда на Бугарите.<br>Лево: Погубување на епископ Мануил.]] Омуртаг бил непријателски настроен кон христијанството, кое се чини дека се ширело во Бугарија, иако државата и поголемиот дел од владејачката класа останале пагани до покрстувањето на Борис во 864 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=107}} Ширењето на новата религија беше олеснето со влијанието на византиските бегалци и заробеници кои во голем број биле населени во Бугарија. Бугарските ''болјари'' биле непријателски настроени кон христијанството бидејќи тоа го загрозувало стариот поредок врз кој се засновале нивните привилегии. Се верувало дека секој болјарски клан, кој имал свој тотем, бил божествено воспоставен и од тука потекнува правото на секое семејство на високи позиции во државата и општеството. Така, може да се очекува дека болјарите извршиле притисок врз Омуртаг да дејствува против христијанската религија.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} Омуртаг се чини дека чувствувал дека христијанството (со неговата хиерархија со седиште во Византија) е закана за бугарската независност. Тој веројатно ги гледал христијаните како византиски агенти и се чини дека верувал дека ако неговата држава стане христијанска, тоа нема да биде подобро од тоа да стане византиска колонија. Така тој ги прогонувал христијаните, веројатно исто толку затоа што ги гледал како царски шпиони, колку и за интересите на неговата религија. Познати се и примери на егзекуции на христијани. И покрај прогонството, религијата продолжила да се шири.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} === Маламир, Пресијан и војната со Византија во 836 === Омуртаг починал во 831 година. Оставил три сина; најстариот, [[Енравота]], не успеал да се искачи на тронот. Тој бил преобратен во христијанство од еден од неговите робови и наскоро бил погубен кога одбил да се откаже од христијанската вера. Тронот му припаднал на најмладиот син, [[Маламир]], првиот хан со словенско име. Колку долго владеел е дискутабилно; некои научници сметаат дека тој владеел до 852 год., а други веруваат дека бил заменет со одреден [[Пресијан]], кој владеел од 836 до 852 година. Речиси ништо не се знае за периодот кога овие владетели владееле - ако воопшто станува збор за различни луѓе. [[Податотека:Philippi Inscription 1.JPG|мини|Натпис на Пресијан од Филипи]] [[Податотека:Bunchuk.png|мини|лево|Коњскиот опаш бил симбол до покрстувањето и се носел при секоја битка<ref>[[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|''Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum'']]. "''Наведовте дека досега, кога одевте во битка, ја носевте коњската опашка како свој воен амблем и прашувате што треба да носите сега на негово место. Што друго, се разбира, освен знакот на крстот? Зашто тоа е знакот со кој Мојсеј го разделил морето и го убил Амалик...''"</ref>]] Постојат три извори во врска со ова прашање: [[Константин Порфирогенит]] пишува за нападот на Пресијан врз Србите, во времето на кнезот [[Властимир]]. Пресијан го споменува со титулата ''архонт'', која не мора да се однесува на владетелот, но кога ја користи Константин, обично го има тоа значење. На пример, Константин ја користи титулата ''архонт'' и за хан Борис, кого го нарекува син на Пресијан, што значи дека титулата ''архонт'' укажува, но не докажува дека владетел бил Пресијан. Постојат и два натписи. Во првиот се наведува дека Грците го прекршиле мирот. Маламир со кавхан Исбул тргнал против нив, зазел неколку тврдини во Тракија, а потоа тргнал кон Филипи од кој Византијците побегнале. Вториот натпис наведува дека хан Пресијан го испратил кавхан Исбул против [[Смолјани]]те (словенско племе на византиска територија кај реката [[Струма]]), извојувал победа над христијаните и ги казнил за нивните престапи. Ниту еден од овие натписи не е датиран, но бидејќи од 816 до 846 постоел триесетгодишен мир, меѓу Бугарија и Византија, нарушен само со кратките судири во 836 година, повеќето научници заклучуваат дека овие натписи се од 836/37 год, што се совпаѓа со изјавата во првиот натпис дека Грците го прекршиле мирот. Тесната поврзаност на информациите во двата натписи, може да се види и во тоа што главната улога и во двата походи ја имал кавхан Исбул. Така, белгискиот византолог, Анри Грегоар, разумно предлага дека, бидејќи се знае само за една војна во овој период на мир, натписите се однесуваат на истата кампања и бидејќи би било чудно една иста кампања да биде водена од двајца владетели, се претпоставува дека Маламир и Пресијан се две имиња (словенско и бугарско) на еден ист човек. Ваквите двојни имиња се сосема вообичаени кај средновековните балкански народи. Овој логичен предлог, значи дека еден ист човек, Маламир-Пресијан, владеел од 831 до 852 година. Меѓутоа, други тврдат дека двата натписи се однесуваат на две различни кампањи во една иста војна, и дека Маламир бил заменет со Пресијан во 836/7 во текот на војната во одредено време помеѓу двете кампањи. Натписите се значајни и за споменувањето на кавхан Исбул, што покажува дека клучната позиција на кавхан сè уште ја држел човек со бугарско име, и покрај какво било словенизирање да се случило. Исбул имал неизмерно богатство. Друг натпис кажува дека платил за изградба [[Аквадукт|aквадукт]] што му го подарил на ханот. == Владеењето на Борис I (852-889) == === Проширувањето во Македонија === [[Податотека:Balkans850.png|мини|десно|Проширувањето на Бугарија во времето на кан Пресијан. Според други научници тоа се случило во првите години од владеењето на Борис I.]]Во 846 година истекол бугарскиот мировен договор со Византија. Бугарите нападнале во Македонија покрај реката [[Струма]]. Веројатно, како што сугерираат некои научници, тие избрале момент кога империјата била вклучена во задушувањето на некои словенски бунтови. Сепак, постојат хронолошки проблеми за овие словенски востанија и не може да се покаже дека поголемо востание се случило во 846 година. Најпознатиот бунт меѓу Словените избувнал на [[Пелопонез]] за време на владеењето на [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829-42). Словените се ослободиле и ја опустошиле областа пред да бидат покорени од византиски командант испратен таму со голема војска во раните години од владеењето на [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Се тврди дека походот на Византијците се случил веднаш по доаѓањето на Михаил, уште во 842 година. Ако е така, овој бунт би бил завршен многу пред истекот на бугарскиот договор во 846 година. ''Житието на свети Григориј Декаполит'' опишува словенски бунт во околината на Солун. Иако ова востание е датирано околу 846 г. од некои научници, Дворник, уредникот на житието на тој светител, верува во тоа се случило помеѓу 831 и 838 година. Во секој случај, без разлика дали во врска со словенските востанија или не, Бугарите извршиле инвазија на византиска територија во 846 година. Набргу потоа следело ново примирје.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Многу историчари веруваат дека овој поход од 846 година го означува и почетокот на бугарската експанзија во Македонија западно од Вардар. За жал, хронологијата на оваа експанзија (и на кој кан да му се припише) е непозната. Борис очигледно ја поседувал Македонија дури и западно од Охрид до 880-тите и, бидејќи немало бугарски војни против Византија по 860 година, очигледно е дека ''де факто'' бугарското владеење претходело на 860-тите години. Така, Бугарите или ја анектирале оваа територија во кампањата 846 година - анексија непризнаена од Византија - или анексијата се случила во подоцнежна кампања - непозната за нас - од Пресијан пред 852 година или од Борис после неговото пристапување на престолот во 852 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Во изворите е забележана само една кампања на Борис против Византија. Во изворот без датум, Теофан Континуат вели: „Борис дознавајќи дека една [[Теодора II|жена]] владеела во империјата станал похрабар и испратил гласници да кажат дека ги осудува договорите за мир и започнал кампања против територијата на империјата“. Хроничарот не наведува кои земји ги нападнал или дали стекнал територија. Но, можно е дел или цела Македонија да е освоена од Борис во ова време. Договорот, веројатно потпишан во 853 година, се чини дека го завршил овој конфликт и Борис останал во мир со империјата до околу 860 година, кога тој стапил во франкиски сојуз, веројатно главно насочен против растечката [[Велика Моравија|Моравска држава]]. Нема докази дека Бугарија тргнала во офанзива против Византија по 860 година. Така можеме да заклучиме дека бугарската експанзија во Македонија се случила во текот на една или двете од овие две кампањи - 846 и 852 година - иако византиското признавање на загубата на оваа територија дошла дури со договорот од 904 година со борисовиот син, Симеон.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Горенаведениот аргумент претпоставува дека Византија ја вратила својата власт над западна Македонија во некој период од деветтиот век. Таков настан, иако често се претпоставува, не е документиран. Така, евентуално Западна Македонија можеби претставувала збир од ''[[Склавинии]]'' се до потпаѓањето под власт на Бугарија. Во овој случај, Бугарија едноставно би наметнала контрола над различни независни племиња - акт кој не е поврзан со војна со Византија, и кој можел да се случи во кое било време во деветтиот век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} === Пристапувањето на Борис I на власт === {{See also|Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите}} [[Податотека:TzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg|мини|лево|Минијатура која го прикажува Борис I.]] Во почетокот на управувањето на кнез Борис (852-889) Бугарија води неуспешни војни против [[Византија]] и Германското кралство. Борис решава да го прифати [[христијанство]]то како официјална религија за Бугарија, и по редица спорови и политички настани го прави тоа преку византиското духовенство во периодот 863-865. Актот на покрстувањето предизвикува пагански реакции и се стигнува до бунт, во кој педесет и два аристократски рода си заминуваат од главниот град, но се разбиени и казнети, убиени се сите членови на родот. По покрстувањето, Борис ја прима титулата кнез, како и името на својот крстител византискиот цар Михаил. На 29 август 866 година, набргу по задушувањето на бунтот, во Рим пристигнала амбасада од Бугарија, барајќи одговори на низа прашања за црковните практики, како и богослужбените книги и граѓанскиот законик. Се чини дека Борис испратил и друга амбасада кај [[Лудвиг Германецот]] за да го објави покрстувањето на Бугарите и да побара мисионери. Во ноември 866 година, папската мисија предводена од епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој подоцна станал и римски папа, заминала за Бугарија.{{sfn|Curta|2019|p=202}} Епископот со себе го донел одговорот на папата [[Папа Никола I|Никола I]] на прашањата на Борис во форма на [[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|опширно писмо упатено до сите Бугари]], не само до нивниот владетел. 106-те поглавја од писмото се занимаваат со различни теми: од крштевањето и бракот до капењето, постот и разликата меѓу гревот и злосторството. Папата Никола го укорил Борис за строгата казна кон неговите ''болјари'': „постапи без сериозно да ја измериш работата.“ За прашањето пак за независната бугарска црква, неговиот одговор бил помалку директен: „Сега не можеме да ви дадеме дефинитивен одговор додека нашите легати, кои ги испраќаме во вашата земја, се вратат и ни кажат колку се бројни и обединети христијаните меѓу вас.“{{sfn|Curta|2019|p=202}} Нема многу описи на тогашните бугарски практики, што само делумно може да се реконструираат од одговорите на папата. Откупувањето на невестата, ритуалната жртва без пролевање на крв, употребата на камења со лековити својства и [[Амајлија|амајлии]], сексуалните табуа, и погребувањето на самоубијците, се само неколку погледи во претхристијанските верувања на Бугарите.{{sfn|Curta|2019|p=203}} Се чини дека папата бил изнервиран од она што тој го сметал за глупави прашања: „Она што сакаш да го научиш во врска со панталоните (''[[femoralia]]'') го сметаме за излишно. Зашто, не сакаме да се промени надворешниот стил на вашата облека, туку однесувањето на внатрешниот човек во вас.“ Еден одговор укажува дека во Бугарија постоеле специфични верувања за ритуалната чистота, бидејќи папата Никола детално се осврнува на прашањето „дали чист или нечист човек може да го носи или целива Господовиот крст и моштите.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} [[Податотека:17-1735-H4A3D00Z.jpg|мини|Епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој {{Околу|866–867}} престојувал во Бугарија и е поврзан со почетната фаза на покрстувањето на Бугарите.]] Потребно било повеќе разјаснување за другите ритуални практики од поголемо политичко значење. Очигледно, во претхристијанска Бугарија, кога владетелот „седнува да јаде, обичај е никој, па ни неговата жена, да не вечера со него.“ Борис побарал сите негови поданици „да јадат на далечина, седнати на столчиња на нивото на земјата.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} Папата Никола I забранува [[инцест]] (индикација дека сродството можеби не го спречувало бракот во паганска Бугарија) и [[полигамија]], тема за која тој дефинитивно се согласил со патријархот [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]]. Неколку прашања во врска со теми како бракот на свештениците или положбата на рацете за време на молитвата укажуваат на тоа дека Борис веќе бил свесен за разликите во ритуалите меѓу западните и источните христијани. Меѓутоа, генерално, се чини дека Борис повеќе се интересирал за практиките, отколку за доктрината.{{sfn|Curta|2019|p=204}} Заедно со мисијата во Бугарија, папата Никола испратил уште една амбасада во [[Константинопол]] за што поагресивно да ја изрази папската осуда за изборот на Фотиј за патријарх. Пратениците никогаш не стигнале до Константинопол, бидејќи биле запрени на границата со Бугарија од страна на византиските власти, во околностите на конфликт меѓу Фотиј и Никола I. Не можејќи да преминат во Империјата, пратениците поминале извесно време во Плиска пред да се вратат во Рим. Се вели дека Борис многу го засакал најмладиот член на таа амбасада, [[подѓакон]] во базиликата [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Санта Марија Маџоре]], кого сакал да биде поглавар на неговата црква.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, водечката улога на римската мисија во Бугарија ја имал бискупот Формоз од Порто. За само една година работа, под негово водство, мисијата успешно преобратила голем број луѓе. Охрабрен од тој успех, Формоз почнал да ракополага со свештеници и да осветува новоизградени цркви, со други зборови да се однесува како епископ на Бугарија, а не на Порто. Во овој момент, Борис побарал од папата да го назначи Формоз за поглавар на неговата црква. Но, непосредно пред или непосредно во почетокот на 868 година, Формоз бил отповикан од папата Никола. И другиот епископ на мисијата, Павле од [[Популонија]], се вратил во Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} За да ги замени, новиот папа, [[Папа Адријан II|Адријан II]], испратил уште двајца епископи во Бугарија, Гримоалд од Бомарцо и Доминик од Тривенто. Друга папска амбасада ја преминала Бугарија во 869 година на пат за Константинопол, каде што требало да присуствува на соборот свикан од царот [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] и патријархот [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј I]] за да се реши расколот со Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, на враќање во Рим, папските пратеници не поминале низ Бугарија, бидејќи во меѓувреме самите пратеници на Борис што се појавиле пред тој синод поставиле многу вознемирувачко прашање, имено дали бугарските христијани му должат послушност на Рим или на Константинопол. Огорчен од четиригодишното папско запоставување, ако не и целосно отфрлање на неговото барање за архиепископ, Борис решил да се оддалечи од Рим и повторно да се сврти кон Константинопол. И покрај протестите на папските легати, патријархот Игнатиј I назначил архиепископ на Бугарија, на кој му била ветена значителна автономија. До 870 година, прашањето било решено во корист на Борис. Гримоалд, епископот на Бомарцо, бил протеран од Бугарија, а заедно со него и сите други членови на римската мисија кои сè уште биле во земјата. Во меѓувреме, првиот византиски архиепископ на Бугарија пристигнал во Плиска. Но, одлуките на синодот од 869/70 година не ги обесхрабриле папските напори за враќање на загубените позиции во Бугарија. Папата [[Папа Јован VIII|Јован VIII]] (872-882) напишал писма до грчките епископи и свештеници во Бугарија, до Борис и до неговиот дворјанин Петар и до друг човек кој се чини дека бил брат на Борис. Тој тврдел дека Бугарија била под Рим, а не под цариградска јурисдикција, го повикал Борис да се врати на послушност кон Рим и ги повикал неговите советници да го свртат својот владетел да се изјасни за Рим.{{sfn|Curta|2019|p=206}} [[Податотека:Old Basilica in Pliska 2.JPG|десно|мини|Големата базилика во [[Плиска]].]] [[Податотека:NHMB-Tombstone-cross-of-Anna-daughter-of-Knyaz-BorisI-10centuryAD-replica.jpg|мини|десно|Двојазичната словенско-грчка надгробна плоча на [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]], ќерката на кнез Борис]] По доаѓањето на учениците на [[Кирил и Методиј]] во Бугарија, кои ја донесуваат словенската писменост, Борис го прогонува византиското духовенство и започнуваат проповеди на [[старословенски јазик]], кој станува официјален во државата. Во 869-870 Четвртиот вселенски собор решава да ги исклучи бугарските епархии од Цариградската црква, и на тој начин се создава независна (автокефална) Бугарска архиепископија. По напуштањето на световната власт, Борис Михаил оди во манастир, од каде го продолжува црковното дело. === Владимир Расате и обидот за враќање во паганство === Од неговата жена, со крсно име Марија, Борис имал шест деца — Владимир, Гаврил, Симеон, Јаков, Еупраксија и Ана. Гаврил веројатно умрел млад, а веројатно и Јаков; Еупраксија и [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]] станале калуѓерки; [[Симеон I|Симеон]] влегол во црквата; а [[Владимир Расате|Владимир]] требало да го наследи татко му на престолот. Владимир бил престолонаследник предолго време. Сигурно се приближувал кон својата четириесетта година, бидејќи го придружувал својот татко во српската војна (853 г.) во старите пагански денови. И, како и сите нетрпеливи престолонаследници, тој бил исполнет со дух на противење на политиката на неговиот татко. За внатрешните работи за време на неговото владеење знаеме малку, освен дека тој добил амбасадори од германскиот крал [[Арнулф Корушки|Арнулф]] во 892 година.{{sfn|Runciman|1930|p=133}} Се чини дека веднаш штом Борис се повлекол од светот во неговиот манастир, новиот Кан ги разбранувал сите реформи што ги спровел неговиот татко. Старата бугарска аристократија, која Борис толку цврсто ја отсекол, повторно пораснала до ефективна висина; а Владимир потпаднал под нејзино влијание. Болјарите не го сакале христијанството што Борис го вовел, со неговите строги и автократски тенденции. Спротивно на тоа, дворскиот живот станал екстравагантен и развратен, па дури имало и официјален обид за повторно воведување на старите пагански обреди и идолопоклонство. Но, Владимир и неговите ''болјари'' сметале дека Борис повеќе го нема. И покрај тоа што бил во својот манастир, Борис, знаел што се случува надвор. Четири години ги оставил да владеат; а потоа, кога видел дека неговото животно дело е премногу сериозно загрозено, повторно се појавил. Неговиот престиж на светец бил огромен; со помош на неколку постари државници лесно ја запоседнал власта. Повторно на власт, тој ги жртвувал своите татковски чувства за доброто на својата земја. Владимир бил симнат од тронот и ослепен, и така исчезнува од историјата.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} === Политичко-црковните настани од 893 година === {{See also|Преславски собор}} Ова претставувало последен обид за обновување на паганството. Тој бил осуден на неуспех, бидејќи било малку веројатно пониските и средните општествени слоеви да се вратат кон старата вера по иницијатива на владејачката елита, која во голема мера била мотивирана од политички, а не од верски причини. Повторното појавување на Борис било доволно за целиот потфат да пропадне. Сепак, положбата на Борис била мошне сложена. Со соборувањето на својот син тој го зачувал христијанството, но истовремено го довел во прашање воспоставениот ред на наследување на престолот. Затоа постапил внимателно. Свикал [[Преславски собор|собор]] од целото царство, за чиј состав не постојат сигурни податоци, иако се претпоставува дека во него учествувале претставници на дворското благородништво, покраинската управа, црковната хиерархија и други угледни личности. На соборот својата интервенција ја оправдал со верски причини, а потоа обезбедил прифаќање на својот помлад син, монахот Симеон, за нов владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} [[Податотека:Preslav fortress 9.jpg|мини|десно|Преславската тврдина]] Во исто време, Борис ја искористил можноста што му ја пружало присуството на соборот за да ја доврши својата последна голема реформа. Семето што Климент го сеел во Македонија — работа што, се чини, продолжила непрекинато и за време на владеењето на Владимир — и што Наум го сеел поблиску до престолнината, веќе било доволно пуштило корени; дошло време грчкиот јазик да биде заменет со словенскиот во целата Бугарска црква.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Постоеле повеќе причини поради кои тоа било направено токму тогаш. Веројатно во тоа време архиепископскиот престол во Бугарија бил испразнет; можно е и грчкото свештенство да било премногу тесно поврзано со дворската аристократија; а несомнено моментот бил погоден за мерка што можела да предизвика незадоволство во Царството. [[Василиј I Македонецот|Василиј]] и [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]] веќе биле мртви, а царот [[Лав VI Мудриот|Лав]] и неговиот брат, патријархот [[Стефан I Цариградски|Стефан]], биле премногу рамнодушни и слаби за да се спротивстават на остварувањето на движење кое дури и нивните големи претходници го сметале за неизбежно. Освен тоа, Борис пресметал дека воведувањето на словенскиот како единствен национален јазик на Бугарија засекогаш ќе ја потисне свеста за издвоеност и надмоќ кај старите Бугари. Потомците на Хуните требало да го изгубат своето посебно обележје; поимот „Бугарин“ отсега требало да ги опфаќа подеднакво и Словените и Бугарите, односно сите поданици на бугарскиот владетел — кој повеќе не бил Возвишениот хан, туку кнез, словенски владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Со промената на јазикот, веројатно била завршена и организацијата на Бугарската црква, за да се прилагоди на новата состојба. Некаде околу тоа време земјата била поделена меѓу седум митрополии под Архиепископот на Бугарија — митрополиите на [[Силистра|Дристра]], [[Пловдив|Филипополис]], [[Софија|Сердика]], Провадија, [[Голема Морава|Маргум]] (или Морава), [[Брегалница]] и [[Охрид]].{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Повеќето од нивните епархии веќе биле создадени и организирани и порано, особено оние во Источна Бугарија; епархијата на Брегалничката епархија била создадена во 889 година. Охридската епархија веројатно сѐ уште не била формирана — Македонија била сѐ уште премногу дива. Меѓутоа, мисионерската дејност на Климент дотогаш напредувала доволно за да се создаде епископија за него. Тој станал епископ на двојната катедра на Дебрица (Дрембица) и Белица, два мали града меѓу Охрид и Прилеп. Подоцна нивното значење било засенето од Охрид. [[Податотека:Bulgaria - Shumen Province - Veliki Preslav Municipality - Town of Veliki Preslav - Veliki Preslav Medieval Palace Complex - Panoramic.jpg|мини|десно|Палатата во Преслав]] Во врска со овие црковни реформи била направена уште една голема промена. Јосиф, новиот архиепископ бугарски, имал архиепископско седиште не во Плиска, туку во Преслав. Престолнината била преместена. Плиска, старата хунската престолнина, со сеќавањата на големите Канови - незнабошци , повеќе не била соодветна. Христијанскиот кнез требало да живее во Преслав, блиску до манастирот Пантелејмон и школата на [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]]. Кога сето тоа било направено, Борис се вратил во својот манастир. Неговата работа сега навистина била завршена. Порано, прерано се повлекол. Но, овој пат бил сигурен. Тој можел веќе засекогаш да се посвети на религијата; ниту пак би ѝ помогнал на својата земја да ја спаси со своите молитви. Тој веќе беше ѝ помогнал доволно - доволно за вечно да се почитува неговото име како најголем од сите нејзини добродетели.{{sfn|Runciman|1930|p=136}} == Симеон I и Петар I == [[Image:St. Theodor.jpg|мини|десно|Керамичка икона на [[Теодор Стратилат|Св. Теодор Стратилат]], Преслав, околу 900 г.]] [[File:RizMap09.jpg|thumb||left|240 px|Бугарија за време на цар Симеон I.]] [[Симеон I]] го продолжува црковното и просветителното дело на својот татко Борис I, со тоа што засилено го помага книжевното дело во главниот град, основа книжевни центри во целата држава и сам пишува за просветителската заедница во Преслав.<ref>Robert Fossier, Janet Sondheimer - „The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages: 350-950“, Cambridge University Press, 1997, стр. 370</ref> На надворешна сцена постигнува множество на воени успеси, со тоа што успева да ја рашири територијата на Бугарија на југ скоро до Коринт, а на запад ги достигнува земјите на денешна [[Албанија]]. На југоисток териториите достигнуваат до Одринското поле, опфаќајќи го и северниот дел на Дарданелскиот премин. Симеон си поставува за цел создавање на Бугарско-византиско Царство, која откако не успева да ја постигне преку дипломатски начини (морало да биде објавен за регент (василиопатор) на малолетниот император на [[Византија]], но царицата-мајка го спречила договорот), се обидува со војна. Води преговори со [[Арапи]]те за военоморска помош при напад против [[Цариград]], но првиот пат делегацијата била одвлечена од пирати и продадена како робови во Цариград, а вториот пат не се доаѓа до ништо суштествено. === Војната со Византија (894-97) === Бугарската трговија доживеала процут во времето на цар Симеон. Главната дејност во земјата било земјоделството, а веројатно бугарските житарки и добиток помогнале да се прехранат царските градови на брегот, па и самиот Константинопол. Рудата се ископувала, а со тоа се зголемиле кралските приходи. Згора на тоа, бугарските владенија лежеле на главни трговски патишта. Трговија што минувала меѓу степите на Русија и Константинопол се одвивала по западниот брег на Црното Море; но дел од неа поминувала по копно преку Преслав и Адрианопол, а дел преку Дристра до Солун. Имало уште еден трговски пат, речиси подеднакво важен, кој не можел да ја избегне Бугарија; тоа било рутата од Средна Европа, која на Балканскиот полуостров влегувала во Белград и, како и железницата денес, се разделувала кај Ниш, едниот крак водел низ Сердика (Софија) и Филипополис до Адрианопол и Константинопол, а другиот продолжувал на југ до Солун. Тоа значело постојан проток на стока што минувал низ Бугарија и на својот пат ги збогатувал бугарските трговци или грчките и ерменските поданици на царот.{{sfn|Runciman|1930|p=144}} [[Податотека:Bulgarians defeat Byzantines under Krenites and Kourtikios.jpg|мини|Победата на Бугарите над византиската војска предводена од Прокопиј и Куртициј во Тракија.]] Уште од времето на Тервел, трговијата меѓу Бугарија и Империјата била внимателно организирана, а сега веќе Бугарите имале дозвола да престојуваат во Константинопол (веројатно во квартот Свети Мамас, заедно со руските трговци) каде што ја носеле својата стока. Меѓутоа, една интрига во Царскиот двор во 894 година резултирала со тоа што двајца грчки трговци, Ставракиј и Козма, обезбедиле монопол над бугарската трговија. Тие не само што успеале да стават тешки давачки за стоката, туку и инсистирале на преместување на бугарскиот пазар во Солун - било полесно да се управува со корупцијата подалеку од престолнината. Сето тоа природно ги вознемирило Бугарите и тие се пожалиле на Симеон, а тој веднаш се застапил за нив пред царот [[Лав VI Мудриот|Лав VI]]. Но, нечесните грчки трговци биле под заштита на [[Стилијан Зауца]], ''василеопаторот'', семоќниот тест на императорот; затоа Лав ја игнорирал амбасадата на Симеон и скандалот продолжил. Симеон тогаш решил да прибегне кон оружје и се подготвил да ја нападне Тракија. Главните царски војски, под Никифор Фока, биле отсутни на Исток борејќи се со [[Сарацени]]те; Лав можел да испрати против напаѓачите само неискусни трупи, под водство на Прокопиј Кренит и Ерменецот Куртициј. И двајцата генерали биле убиени во битка. Бугарите потоа напредувале низ Тракија кон самата престолнина.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} [[Податотека:Honfoglalas.gif|мини|Мапа на движење на Маџарите. Забележете дека не е потврдено каде завршувала северната граница на Бугарската империја.]] Лав следователно прибегнал кон дипломатија. Истата година тој испратил амбасада во Ратисбон кај кралот Арнулф - веројатно уште пред да избие војната, како одговор на амбасадата на Арнулф кај Владимир во 892 година - но неговиот амбасадор не бил добро примен. Но, сега тој имал далеку подобар план. Уште од деновите на Омуртаг, дивите Маџари биле воспоставени на степите до бугарската граница на реката [[Днестар]], ако не досега и до [[Прут]]. Во 895 година го испратил ''патрицијот'' Никита Склер во маџарските населби и им предложил на маџарските поглавари [[Арпад]] и [[Курсан]] да ја нападнат Бугарија; тој ветил дека ќе испрати бродови за да ги пренесат преку Дунав. Маџарите со задоволство се согласиле, особено затоа што се чувствувале донекаде притиснати на нивните источни граници од една уште подива нација, Печенезите; дале заложници и договорот бил склучен.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} Тогаш Лав го повикал Никифор Фока од Азија и ја опремил царската флота под адмиралот Евстатиј. Сега кога Симеон требало да се справи со Маџарите, Лав повеќе би сакал да не се бори; тој не сакал да ја зголемува моќта на Маџарите на сметка на бугарската, а освен тоа, не сакал да се бори со истоверци како и неговиот народ. Затоа го испратил ''квесторот'' Константинациј да го предупреди Симеон за претстојната инвазија на Маџарите и да предложи мировен договор. Но Симеон бил сомничав; тој во Константинопол научил колку суптилна може да биде царската дипломатија и веројатно не поверувал во приказната за Маџарите. Константинациј бил ставен во притвор, а одговор не бил вратен.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} [[Податотека:HungariansPursueBulgarians.jpg|лево|мини|Повлекување на Симеон во тврдината Дристра ([[Силистра]]).]] Симеон набрзо се уверил. Додека се подготвувал да се пресретне со Никифор Фока во Тракија, му дошла вест дека Маџарите пристигнале. Тој побрзал на север да ги пречека, но бил поразен. Во очај се повлекол во тврдината [[Дристра]]. Маџарите напредувале, ограбувајќи и уништувајќи. Пред портите на Преслав се сретнале со Никифор Фока, на кого му продале бугарски заробеници во илјадници. Бугарите биле во очај. Тие испратиле кај Борис во неговиот манастир да побараат совет; но тој можел да предложи само тридневен пост и се понудил да се моли за својата земја.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} Ситуацијата била спасена со многу помалку угледни средства - со дипломатската измама на Симеон. Кога ја сфатил сериозноста на својата положба, испратил преку Евстатиј да побара мир од царот. Лав бил среќен што се согласил. Тој им наредил на Фока и Евстатиј да се повлечат и го испратил ''магистерот'' [[Лав Хиросфакт]] да преговара за условите. Токму тоа го посакувал Симеон. Кога пристигнал ''магистерот'' Лав, тој бил задржан под стража во тврдината Мундрага: додека Симеон, ослободен од половина од неговите непријатели, тргнал да ги нападне останатите, Маџарите. Во голема битка успеал да ги победи и да ги истера назад преку Дунав. Борбата била толку крвожедна што дури и Бугарите се вели дека изгубиле 20.000 војници. Победнички над Маџарите, Симеон го известил ''магистер'' Лав дека неговите услови сега вклучуваат ослободување на сите бугарски заробеници неодамна купени од Фока од Маџарите. Несреќниот амбасадор, кој во меѓувреме не можел да комуницира со царот, се вратил во Константинопол, за да види што може да се направи.{{sfn|Runciman|1930|p=147}} Лав посакал мир и бил подготвен да се откаже од затворениците. Симеон чекал додека не му бидат вратени сите затвореници, а потоа, под изговор дека некои се задржани, повторно се појавил со полна сила на тракиската граница. На новиот царски командант, Лав Катакалон, му недостасувала способноста на претходниот, Фока. Тој пристигнал со главната царска војска кај Булгарофигон и бил тешко поразен. Следеле натамошни преговори. Договорот бил склучен во 897 година, а Византија се согласила да плаќа годишен данок на Бугарија.{{sfn|Runciman|1930|p=148}} Симеон умира ненадејно на 27 мај 927 година<ref>Златарски, Васил, История на българската държава през средните векове, том 1, част 2, Академично издателство "Марин Дринов", София 1994, ISBN 954-430-299-9, с. 513</ref> во разгор на подготвувањата за опсада на Цариград. Пред својата смрт, тој се објавува за "Цар самодржец на сите Бугари и Ромеи", се титлува со титулата "цар", која била еднаква на императорската, и го објавува бугарскиот црковен поглавар за патријарх - највисокиот ранг во Источната православна црква.<ref>John V. Fine - "The Early Medieval Balkan", University of Michigan Press, 1991, стр. 155</ref> [[Податотека:Seal of Peter I of Bulgaria with Irene Lekapene.jpg|мини|Оловен печат на кој се претставени [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] и [[Ирина Лакапина|Марија (Ирина) Лакапина]], поврзан со нивниот династички брак во 927 година, кој го потврдил мирот меѓу Бугарија и Византија.]] По неговата смрт на престолот седнува син му, [[Петар I (Бугарија)|Петар I]]. Тој склучува мир со Византија, кој официјално му ја признава царската титула и патријаршкиот ранг на [[Бугарска православна црква|Бугарската црква]].<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries - „A history of Eastern Europe“, Taylor & Francis, 2007, стр. 66,</ref> За време на управувањето на Петар, Бугарија навлегува во криза, најмногу заради нападите на [[Киевски Рус|Руси]] и [[Кнежевство Унгарија|Унгарци]] од север. Започнува распространувањето на ереси, најпозната од која била [[богомилство]]то, по името на својот водач - поп Богомил.<ref>Milan Loos - „Dualist heresy in the Middle Ages“, Springer, 1974, стр. 50</ref> Тоа станува основа и на албигојството, кое се појавило подоцна во јужна [[Франција]], како и на [[катарство]]то. === Појава на Богомилството === {{Main|Богомилство}} Трите главни извори за богомилите во Бугарија се: писмо од цариградскиот патријарх [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт]] до цар Петар, напишано околу 940 година; трактат против еретиците напишан од [[Презвитер Козма]] (веројатно напишан околу 970 година) и едиктите на црковниот синод одржан под цар Борил во 1211 година кој ги осудил богомилите.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=172}} Писмото на Теофилакт е напишано како одговор на писмо (кое денес не постои) од цар Петар кој побарал совет од патријархот, кој бил чичко на неговата жена [[Ирина Лакапина|Ирина]], како да постапи со новопојавената [[ерес]]. Забелешките за еретичките верувања веројатно се извлечени од првичното писмо на Петар. Патријархот се осврнува на на новопојавената ерес без да ја именува. Тој тврди дека еретиците веруваат во два принципи, од кои првиот ја создал светлината и невидливиот свет, а вториот темнината, материјата и човечкото тело. Еретиците го отфрлале [[Стар завет|Стариот завет]], бракот, репродукцијата, и учењето за Христовото воплотување; за нив велеле дека настанале од злобниот принцип (ѓаволот). Ереста е античка, но новопојавена, мешавина од [[манихејство]] и [[павликијанство]].{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} Павликијанството била источна ерес, генерално прикажувана како дуалистичка, но неодамна се покажало дека е [[Адопционизам|адопционистичко]] движење. Адопционистите верувале дека Христос бил едноставно човек додека не бил ''посвоен'' од Бога и по благодатта станал божествен во времето на неговото крштевање. Павликијаните живееле во големи концентрации во Ерменија и источна Анадолија. Со текот на годините голем број од нив биле преселени од страна на императорите на Балканот за да ги растурат нивните концентрации на исток и исто така да ја бранат тракиската граница бидејќи биле одлични воини. Многумина биле населени во регионот на Филипополис (денешен Пловдив) во близина на бугарската граница. На Павликијаните генерално им се припишува голема улога во создавањето на богомилството. Ако Павликијаните навистина биле дуалисти, таквата улога е можна; сепак, ако биле адопционисти, тогаш треба да се бара автохтоно потекло за богомилството.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}}[[Податотека:Bogomilist expansion.svg|мини|Развојот на богомилството и другите еретички движења во Европа|лево]]Најдетален извор за [[богомилство]]то е трактатот на презвитер Козма, кој од прва рака ги знаел и ја имал предноста да е несофистициран теолог, бидејќи повеќето византиски антиеретички трактати имаат тенденција да ги нарекуваат ересите со класичните имиња и потоа да му дадат на читателот мешавина од нови и релевантни, како и класични и нерелевантни верувања кога дискутираат за нивните следбеници. Козма вели дека за време на владеењето на Петар, поп по име [[Поп Богомил|Богомил]] (но за волја на вистината ''Богонемил'') проповедал ерес во бугарските земји.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} За нив презвитер Козма вели: „Однадвор, еретиците изгледаат како јагниња; тие се нежни, скромни и тивки; тие не зборуваат залудни зборови, не се смеат и не се однесуваат на таков начин што ќе се разликуваат од вистинските христијани. Но, внатре тие се грабливи волци. Кога ќе ги најдат неуките, го сеат пијанството на нивното учење и ги хулат доктрините што ги пренесува Светата Црква. Еретиците не ги почитуваат [[Икона|иконите]], туку ги нарекуваат идоли. Еретиците се потсмеваат на моштите на светиите и нè исмеваат кога ние им се поклонуваме. Тие одбиваат да им оддаваат почит на светците и ги презираат чудата Божји како што ги предизвикуваат моштите на светите преку силата на Светиот Дух; тие велат дека чудата не се случиле по Божја волја, туку од ѓаволот кој ги тера да ги заведуваат луѓето. Тие тврдат дека не Бог, туку ѓаволот бил творец на видливиот свет. Тие прашуваат како може да се обожава крстот? На него Евреите го распнаа Божјиот Син. Затоа крстот е непријател Божји. Тие ги учат своите приврзаници да го мразат, велејќи дека ако некој го убил синот на кралот со парче дрво, дали тоа дрво ќе му биде драго на кралот? Причеста не била воспоставена по Божја заповед, а [[евхаристија]]та всушност не е тело Христово, туку едноставна храна како и секоја друга. Тие не веруваат дека зборовите на свештениците се осветени од Бога. Ако свештениците се осветени, зошто тогаш не живеат како што треба?{{sfn|V. A. Fine|1991|p=174}} Тие се противат на свештениците, црквите, молитвите (освен на [[Господова молитва|Господовата молитва]]) и го отфрлаат Мојсеевиот закон и книгите на пророците. Тие не ја почитуваат [[Дева Марија]]. Тие не го прифаќаат Стариот Завет, туку само Евангелијата. Тие живеат не според Мојсеевиот закон, туку според онаа на Апостолите. Тие го прават ѓаволот творец на луѓето и на целото божествено создание; некои го нарекуваат паднат ангел. (Козма потоа прави да изгледа дека го обожаваат ѓаволот бидејќи го направиле творец.) Тие велат дека по волја на ѓаволот постои сè - небото, сонцето, ѕвездите, воздухот, земјата, луѓето, црквите, крстот и сè што се движи по земјата. Тие веруваат дека Господ има два сина, Христос постариот и ѓаволот помладиот. Тој, ѓаволот, им заповеда на луѓето да земат жени, јадат месо и пијат вино. Тие се нарекуваат жители на рајот; тие ги одбиваат сите животни радости не со апстиненција како што правиме ние [православните монаси] туку затоа што тие тврдат дека овие дела се нечисти. Тие се молат, затворајќи се во своите домови, четири пати на ден и четири пати во текот на ноќта. Тие веруваат дека луѓето, а не Бог, ги воспоставил обредите и практиките на Црквата и на христијаните; и дека нив ги нема во евангелијата. Еретиците не празнуваат црковни празници. Тие не го одбележуваат споменот на мачениците и светителите. Тие си ги исповедаат своите гревови еден на друг и практикуваат исповед меѓу себе. Ги учат своите приврзаници да не се потчинуваат на власта; ги клеветат богатите; ги мразат царевите; ги исмеваат своите претпоставени и ги навредуваат нивните господари.“{{sfn|V. A. Fine|1991|p=175}} Оваа ерес се проширила од Бугарија во Византија каде привлекла многу интелектуалци и се развила во многу посуптилно теолошко движење. Во секој случај, богомилската секта која се појавила во времето на Петар траела низ историјата на средновековна Бугарија, за последен пат да се слушне за неа во Трново - престолнината на Втората бугарска империја - во средината на XIV век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=179}} === Падот на Бугарија === {{See also|Инвазија на Светослав I во Бугарија}} По мирот од 927 не се променило многу во односите меѓу Бугарија и Византија. Меѓутоа, кога бугарските пратеници дошле во Константинопол да го соберат годишниот данок, тие биле пречекани со луто отфрлање од императорот [[Никифор II Фока]], кој штотуку се вратил од победничкиот поход против Арапите. Византискиот цар го обвинил Петар дека дозволил Маџарите да ја преминат Бугарија на нивниот пат кон византиските територии, обвинение кое можеби се однесува на настан раскажан од Лиутпранд од Кремона, кој пристигнал во Константинопол три години подоцна. Според Лиутпранд, во одреден момент по доаѓањето на Никифор на власт во 963 г., група од 300 Маџари заробила 500 поданици од околината на Солун и ги пренела во Панонија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Без оглед на причината за гневот на императорот Никифор, тој ги преместил своите трупи на границата со Бугарија, каде што Византијците уништиле голем број тврдини во демонстрација на воена моќ, пред да се вратат на источниот фронт. Во обид да го смири Никифор и да понуди своја гаранција со добри намери, Петар ги испратил своите два сина, [[Борис II|Борис]] и [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] во Константинопол како заложници. Сепак, тој исто така испратил пратеници кај императорот [[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]] во [[Магдебург]], можеби во обид да собере поддршка против Византија. Од своја страна, Никифор одлучил да го примени на Бугарија истиот вид притисок што го избрал Лав VI во неговиот конфликт со Симеон во 893 година. Во отсуство на сигурни сојузници [[Печенези]] во степата, тој го избрал кнезот [[Светослав I|Светослав]] од Киев, кого го поткупил да ја нападне Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Она што императорот го имал на ум, најверојатно, е дека ќе се случат голем број на упади на бугарска територија што ќе го турнат Петар на колена. Но, работите не се одвивале баш според планот. Русите пристигнале на Дунав во летото 968 година, ја разбиле бугарската војска и ги блокирале преостанатите трупи во Дристра ([[Силистра]]). Според руската [[Повест за минатите години|примарна хроника]], рускиот кнез „ја преместил својата резиденција“ во Бугарија и почнал да владее од „Перејаславец“. Локацијата на Перејаславец или Преславец („Мал Преслав“) е предмет на спор, но од описот на движењата на Светослав во Летописот и на византиските војски во византиските извори е сосема јасно дека градот се наоѓал на Долниот Дунав, најверојатно во северна [[Добруџа]]. Се чини дека Русите не влегле во внатрешноста на Бугарија и биле задоволни со контролирањето на долниот брег на Дунав и регионот на неговата делта. Ова беше доволно за да го убеди Петар да испрати пратеници во Константинопол и да побара мир. Овој пат, Никифор имал тешки услови, а не само зборови. Тој побарал депонирање на Петар од престолот и негова замена со неговиот син Борис, кој веднаш бил вратен во Бугарија за таа пригода.{{sfn|Curta|2006|p=238}} Како и неговиот дедо Борис I, Петар се повлекол во манастирот во близина на Преслав, каде што умрел набргу потоа на 30 јануари 969 година. Специјална служба му создале монасите од манастирот, кои први го употребиле епитетот „светец“ за поранешниот император. Портретот на Петар ќе се појавува на иконите од подоцнежните векови. [[Податотека:63-manasses-chronicle.jpg|мини|Инвазијата на киевскиот кнез Светослав во Бугарија]] Владеењето на Борис II започнало добро, бидејќи Русите се повлекле од Бугарија откако ја добиле веста за опсадата на [[Печенези]]те на [[Киев]]. Меѓутоа, штом Светослав ги „изгонил Печенезите во степите“, решил да се врати во Бугарија, овој пат заедно со своите сојузници Печенези и Маџари. Меѓутоа, во 969 година, Бугарите, кои во меѓувреме повторно ја зазеле тврдината Преславец, дале силен отпор против опсадата на Русите. По долга борба Преславец бил повторно заземен. Русите брзо се движеле и ги зазеле Преслав и Дристра, пред да ја преминат [[Стара Планина]] и да го нападнат Филипополис (денешен [[Пловдив]]) во Тракија. Во Преслав, Светослав го оставил Борис на власт, очигледно во обид да ја здобие бугарска поддршка за неговото сега отворено антивизантиско присуство во Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=239}} Новиот византиски император [[Јован I Цимискиј|Јован Цимискиј]] имал многу поагресивен пристап. Прво, тој го испратил во Тракија, [[Варда Склир]], кој извојувал голема победа против Русите во близина на Филипополис. Потоа, во пролетта 971 г., самиот император предводел војска од 40.000 преку Стара Планина, додека византиска флота од околу 300 бродови влегла во Дунав преку делтата за да ги нападне Русите од север. Искористувајќи го фактот што ниту еден планински премин не бил чуван, царот Јован брзо стигнал до Преслав, каде што ги победил Русите и го опколил градот. Византиските трупи упаднале во Внатрешниот град убивајќи повеќе Руси и заробувајќи ги Борис и неговото семејство. Преслав веднаш бил преименуван во Јоанополис по самиот император, а извесен Катакалон бил именуван за воен управител, за што сведочи неговиот печат. Во Дристра, плашејќи се од избувнување на локално востание, Светослав наредил да се погубат 300 првенци кога византиските трупи се појавиле под силните ѕидини на градот. Царот Јован ја ставил Дристра под опсада три месеци, пред да ги порази Русите во жестока битка што го принудила Светослав да бара мир. Царот се согласил да му дозволи на рускиот кнез да се повлече во Киев, но на враќање дома, Светослав бил нападнат и убиен од Печенези. Византијците ја зазеле Дристра, која ја преименувале во Теодорополис, по свети [[Теодор Стратилат]], за кој се вели дека се појавил во целосна воена опрема на својот бел коњ во текот на последната битка со Русите.{{sfn|Curta|2006|p=240}}[[Податотека:Tzimiskes returns.jpg|мини|десно|[[Борис II]] и неговиот брат [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] како пленици на императорот Јован Цимиски во 971 г.]]Триумфалното враќање на Јован Цимиски во Константинопол било внимателно исценирано за да го симболизира крајот на Бугарија. Според [[Лав Ѓакон]], по царот на бел коњ следела кола со икона на Пресвета Богородица и бугарските царски регалии заробени во Преслав, особено две круни, едната едноставна дијадема, другата круна со грб слична на оние кои Византиските императори ги носеле кога славеле победи. Борис го следел царот Јован на својот коњ. Кога пристигнале до [[Форум на Константин|Форумот на Константин]], симболично му биле одземени симболите на неговата царска власт.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Царот Јован му ја посветил Борисовата круна на Бога во [[Црква Света Софија (Истанбул)|храмот на Божјата Премудрост]], а Борис, сега само обичен аристократ со бугарско потекло, во замена ја добил титулата ''магистрос''.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Патријархот на Бугарија бил заменет со митрополит на Јоанополис, кој бил подреден на патријархот во Константинопол. Со овие настани е означен и крајот на Бугарското Царство и негово приклучување во рамките на Византија.<ref name="tsff">На капијама града y сусрет су му изашли највиши достојанственици цркве и Царства, певајући химне y славу цара, и пружили му круну и схиптар од злата и драгог камена. На позлаћеним кочијама y четворопрегу y којима ce иначе вози цар, била je икова Богородице коју je он лично донео из Бугарске, a испод ње лежале су одоре и дијадеме бугарских царева. Додека поворката влегувала во градот, зад кочиите јавал царот на бел коњ, накитен со сите царски обележја, а зад него пешки одел бугарскиот цар, Борис II, кого Цимискиј го заробил во Преслав. во црквата „Св. Софија“ византискиот цар ја положил сјајната круна на Бугарија на високиот олтар, ги дал знаците на првиот воен плен и своите благодарности. Потоа, пред насобраната толпа во главниот брод на црквата му наредил на бугарскиот цар да ги симне сите негови владетелски обележја и му доделил византиска дворска титула на магистер. Само во текот на една година (971) Јован Цимискиј постигнал воен триумф кому му нема рамен во средновековните анали на Балканот. Јаотстранил руската опасност која го загрозувала опстанокот на Византија во Европа, потворно ја утврдил северната граница на Дунав и ја повратил територијата која Аспаруховите Прабугари ја одзеле од Византија уште пред три века. За време на оваа сурова војна Бугарите беспомошно ги гледале двте најголеми воени сили на источна Европа како ce борат околу нивните земји. [http://en.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Obolensky Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996]</ref><ref>На запад, во ридовите и изолираните долини на Македонија, каде ни Русите ни Византијците не оделе за време на војната, царската власт била претежно номинална, па и понатаму живеела политичката традиција на соборената бугарска држава. И тому на тоа место по Цимискиевата смрт во 976 г. четирите синови на месниот македонски управник подигнале бунтовен бајрак. Најмладиот Самуил, ја искористил граѓанската војна во Византија која избила по смртта на Јован Цимискиј, и полека изградил држава чиј главен град град најпрвин бил на Преспанското Езеро, a потоа во Охрид. До крајот на векот оваа држава се проширила врз најголемиот дел на дотогашната бугарска територија меѓу Црното и Јадранскто Море, крај Србија сè до долното течение на Сава, Албанија, јужна (Егејска) Македонија, Тесалија и Епир. Димитри Оболенски ВИЗАНТИСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996</ref><ref>Идеолошки, Самуиловото Царство било поврзано за старото Бугарско Царство, затоа и самите негови творци (Самуил и неговите наследници б.н) и Византија го нарекувале бугарско, бидејќи традициите за царство и патријаршија, освен во Византија, постоеле уште само во Бугарија (се мисли само за Балканот б.н). Самуил ги прифатил тие традиции и го презел наследството на Симеоновото и Петровото Царство (Првото Бугарско Царство б.н), кое паднало под ударите на Византијците. Всушност, неговото царство (на Самуил б.н) значајно се разликувало од Симеоновото и Петровото Царство, и по составот и по карактерот тоа било ново царство. Неговиот центар се преместил према југозапад и Македонија го сочинувало неговото јадро. Ако главната цел на Самуил би била воспоставување на стaрото Бугарско Царство, тој секако би се свртел кон бугарските земји и на прво место би се стремел да ги ослободи. Меѓутоа, интересот на Самуил кон старите бугарски земји бил впечатливо мал. Во текот на сите негови борби во областите источно од Сердика играле изненадувачки скромна улога, така што изворите скоро и не ги спомнуваат. Ексапнзијата на Самуиловото Царство било пред сè свртено кон југ, види Георгије Острогорски, Историја на Византија, Народна Књига Алфа, 1998.</ref><ref>Стјепан Антолјак: „Средновековна Македонија“ том 1, издание на Мисла, Скопје, 1985</ref><ref name="SDIV">''[http://www.scribd.com/doc/2945332/- Шарл Дил ИСТОРИЈА ВИЗАНТИЈСКОГ ЦАРСТВА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090209032148/http://www.scribd.com/doc/2945332/- |date=2009-02-09 }}''</ref><ref name="SDIV" /><ref>''Владимир Чоровиќ, "Историја спрског народа", глава VI [http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html Држава мачедонских Словена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071214173525/http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html |date=2007-12-14 }}, издание на страницата www.rastko.org.yu, Белград, 2001. {{sr}}''</ref><ref>''Бранко Панов, "Македонија низ историјата", "Менора", Скопjе, 1999, стр. 15.''</ref><ref>''"Историја на македонскиот народ", том 1 Македонија од праисториско време до паѓането под турска власт, Институт за историја, Скопjе, 2000, стр. 357.''</ref><ref>''Коста Аџиевски, Пелагонија во средниот век, скопје, 1994''</ref><ref>''Александар Атанасовски, Македонија и Македонците во делото на Никифор Григора - византиски историограф од XIV век. - Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје, Кн. 27 (53) Скопје 2000. Истото е објавено во: Славянскиј Сборник. Вѕпуск 6. Саратовскога университета 2003.''</ref> == Религијата на Прабугарите == [[Податотека:Rosette from Pliska.svg|мини|десно|[[Розета од Плиска]]]] Не се знае многу за традиционалните религиозни верувања и практики на Бугарите. Нашиот најдобар извор доаѓа од ''Responsa'' на папата [[Папа Никола I|Никола I]], долго пасторално писмо упатено до бугарскиот хан Борис-Михаел веднаш по неговото преобраќање во христијанството во 864 година. Некои дополнителни информации можат може да се добијат од прабугарските натписи, како и од кратките референци на византиските писци. [[Теофилакт Охридски]] во 11 век пишува дека пред 864 г. Бугарите го славеле сонцето, месечината и ѕвездите, а како жртва им принесувале кучиња. Тој исто така укажува дека тие верувале во многу богови и обожавале идоли. [[Теофан Исповедник|Теофан]] ги опишува жртвите принесени од [[Крум]] пред Златната Порта за време на [[Опсада на Цариград (813)|опсадата на Цариград во 813 г]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Byzantium and Bulgaria, 775–831|last=Sophoulis|first=Panos|publisher=Brill|year=2011|isbn=9789004206953|location=Germany|pages=79-89}}</ref> И покрај фактот што Бугарите почитувале бројни божества, прабугарските натписи, кои ја изразуваат официјалната идеологија на државата, експлицитно се однесуваат на само еден бог (''ὁ θεός''). Ова може да сугерира дека воинската аристократија стоела поблиску до хенотеизмот, термин што значи верување и можно обожавање на повеќе богови, од кои едниот е врховен. Со тоа што не го прецизирале неговото име, хановите очигледно се обиделе да го направат овој бог препознатлив и поистоветен за различни народи. Така, за населението на ханството што зборувало грчки, анонимниот бог што се повикува во титулата на бугарскиот владетел како давател на неговиот божествен мандат (''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'') веројатно е дека бил христијанскиот бог. Има добра причина да се верува дека во умот на канот и неговите благородници овој бог бил [[Тенгризам|Тангра]].<ref name=":0" /> Додека првично ова туркиско име го означувало физичкото небо, Тангра/Тенгри на крајот се појавува како небесен бог и врховно божество на многу номади од Централна и Внатрешна Азија. Во шестиот век Тангри станал тесно поврзан со Ашина, владејачкиот, „харизматичен“ клан на Туркиската империја, и заедно со него претставувал еден од основните извори на политичко единство. Ханот не бил само глава на државата, туку божествено назначен владетел, чиј небесен статус бил особено нагласен во [[Орхонски натписи|''Орхонските натписи'']]. Управувањето со земјата како одраз на управувањето со небото, авторитетот на ханот, теоретски, бил екуменски. Териториите, владетелите и народите можеби ''де факто'' биле надвор од неговата сфера на влијание, но, по волјата на Тангри, биле ''де јуре'' и потенцијално членови на неговата светска империја. == Администрација == Малку се знае за управата на раното Бугарско Царство; освен имињата на неколку бугарски титули; иако е невозможно да се извлечат многу заклучоци од нив, бидејќи е тешко да се каже кои титули претставуваат функции, а кои биле доделувани како почесни титули.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} [[File:Omurtag10 svik.jpg|thumb|right|150px|Грчки натпис со зборовите "канас&nbsp;бигиом&nbsp;оуртаг" (Канас(у)биги Омуртаг) во првите два реда. [[Плиска]], Бугарија.<ref name="inscriptions">Веселин Бешевлиев, Първобългарски надписи. 2ed. София 1992. Chapter: VI. Възспоменателни надписи, Inscription [http://macedonia.kroraina.com/vb3/vb_6.htm#66 No.66].</ref>]] Владетелот во сите негови натписи е Кан или Возвишениот Кан - ''κάνας'' или ''κάννας'', со епитетот ''ὐβιγή'' или ''ὐβηγη'' - збор кој јасно е од [[Кумански јазик|куманско потекло]] ''öweghü'' = висок, знаменит. Натписите честопати ја додаваат титулата ''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'', веројатно воведен од грчките писци, кои сметале дека тоа е неопходна квалификација за секој принц. Титулата Кан исчезнува по воведувањето на христијанството и словенската азбука, за да ја замени Кнез, а подоцна и Цезар, односно Цар.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Главна класа на благородништвото биле ''[[болјар]]ите'' — ''βοιλάδες'' или ''βοηλάδες'' — име кое станало општо меѓу источните Словени. Во десеттиот век постоеле три класи на ''болјари'', шесте Големи Болјари, Надворешните Болјари и Внатрешните Болјари; во средината на деветтиот век имало дванаесет Големи Болјари. Големите Болјари веројатно го сочинувале доверливиот кабинет на Канот; Внатрешните Болјари веројатно биле дворски офицери, надворешните болјари провинциски офицери. Многу од поединците споменати на натписите од деветтиот век биле ''болјари''. И Кавкан Исбул и Багатур Цепа биле ''болјари''; а веројатно е дека болјарите биле цивилни службеници.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Втората класа на благородништво, веројатно инфериорна, биле ''багаините''. Можно е тие да биле воена каста; но нивното име се среќава само во натписите, колективно (Во една прилика Омуртаг им дал подароци на своите ''болјари'' и ''багаини''), или поединечно каде што обично се поврзуваат со титулата багатур. Покрај овие чинови, скоро секој бугарски поданик што се споменува во натписите бил ''θρεπτὸς ἄνθρωπος'' на Канот. ''θρεπτοὶ ἄνθρωποι'' биле, без сомнение, витешки ред, номинално на телохранители на Канот.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''багатур'' — βαγατουρ или βογοτορ — се среќава неколку пати во натписите; бугарскиот генерал кој бил поразен во Хрватска во 927 година се викал Константин ''ἀλογοβοτουρ'', очигледно за ''ἀλο-βογοτουρ''. Овој збор е турскиот ''bagadur'', кој на руски се среќава како ''богатырь'' = херој. Веројатно претставувал воен чин. Префиксот ''ало'' може да значи „главен“.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Колобрус'' — ''καλοβρός'' или ''κουλουβρός'' — што се наоѓа само во натписите, веројатно бил титула на чин, изведен од турскиот ''golaghuz'', водич. Болјарот Цепа бил исто така и колобрус како и багатур.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Жупан'', се среќава како ''ζουπάν'' или како ''κοπάνος'' во натписите. И во двата наврати се споменува семејството на носителот на титулата. Кај јужните Словени генерално, жупан значел поглавар на племе; така што Успенски и Бури веродостојно го сфаќаат како поглавар на еден од бугарските кланови.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''таркан'' веројатно претставувала висока воена функција. Зборот има турско потекло; еден турски амбасадор во дворот на императорот [[Јустин II]] (околу 570 г. н.е.) бил наречен ''тагма'', ‘ ''ἀξίωμα δε αυτῷ ταρχάν ’''. Онегавон, кој се удавил во реката [[Тиса (река)|Тиса]], бил таркан; така таркан бил и жупанот Охсун. Кога [[Свети Климент Охридски|свети Климент]] пристигнал во Белград, бил пречекан од Боритакан „ ''τῷ τότε φυλάσσοντι''“, „''ὑποστράτηγος''“ на кан Борис. Боритакан мора да значи Таркан Борис; неговата позиција била јасно еквивалентна на царски стратег, т.е. тој бил воен гувернер на една провинција.{{sfn|Runciman|1930|p=286}} Најважниот воен чин на царството бил ''кавканот''. За време на владеењето на Маламир, Кавканот Исбул, ''παλαιὸς βοϊλᾶς'' (постар ''болјар?'') на Канот очигледно бил најважна личност после Канот во Бугарија. Тој изградил аквадукт на Канот на свој трошок и го придружувал Канот во битка, очигледно како негов главен генерал. Во 922 читаме дека Симеон бил придружуван од неговиот ''кавкан''.{{sfn|Runciman|1930|p=287}} == Поврзано == * [[Второ Бугарско Царство]] * [[Византиско-бугарски војни]] * [[Бугарско-унгарски војни]] == Наводи == {{наводи|2}} === Литература === {{Refbegin|30em}} * {{Citation |last1=Runciman |first1=Steven |title=A History of the First Bulgarian Empire |date=1930 |publisher=G. Bell & Sons |location=London}} * {{Citation |last1=V. A. Fine |first1=John |title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century |date=1991 |publisher=University of Michigan Press}} * {{Citation |last1=Curta |first1=Florin |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Citation |last1=Marshall Lang |first1=David |title= The Bulgarians. From pagan times to the Ottoman conquest |date=1976 |publisher=Thames and Hudson}} * {{Наведена книга|title=Eastern Europe in the Middle Ages (500—1300)|last=Curta|first=Florin|publisher=Brill|year=2019|isbn=978-9-0043-4257-6|location=Leiden and Boston|pages=179-213|chapter=Conversion to Christianity: Moravia and Bulgaria}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{portal|Бугарска империја}} * [http://history.rodenkrai.com История на България]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - факти, открития и снимки (с подкрепата на НБУ) [[Категорија:Поранешни држави на Балканот|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни царства|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа|Бугарско Царство]] [[Категорија:Бугарија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Македонија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни словенски држави|Бугарско Царство]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Прво Бугарско Царство| ]] 6e4c7zm9jvlec4nojnql6reldz9gz8i 5578688 5578686 2026-06-18T21:15:51Z Buli 2648 /* Политичко-црковните настани од 893 година */ 5578688 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{Nobold|{{unbulleted list|item_style=font-size:85%;|[[старословенски]]: Блъгарьско Цѣсарьствиѥ}}}} |conventional_long_name = Прво Бугарско Царство |continent = Европа |region = Балкан |era = среден век |status = |government_type = Апсолутна монархија |religion =[[Тенгризам]] & [[Словенска митологија|Словенски паганство]]<br /><small>(681–864)</small> <br /> [[Православие]]<br /><small>(864–971)</small> |common_languages = [[Прабугарски јазик|Прабугарски]], Средновековен грчки<br /> [[Старословенски јазик|Старословенски]] <br /><small>(официјален од 893)</small> |year_start = 681 |year_end = 971 |event_start = [[Аспарух]] |event1 = [[Христијанизација на Бугарија|Христијанизација]] |date_event1 = 864 |event2 = [[Симеон I]] |date_event2 = 893 |event_end = Распад |p1 = Прабугарија |flag_p1 = Monogram of Kubrat.svg |p2 = Византија |flag_p2 = Simple Labarum.svg |s1 = Византија |flag_s1 = Simple Labarum.svg |s2 = Самоилово Царство |flag_s2 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |image_flag = |flag = |flag_type = |image_map = Southeastern Europe Late Ninth Century.png |image_map_caption = Царството во време на владеењето на [[Симеон I Велики]], крај на {{римски|9}} век |capital = [[Плиска]]<br /><small>(681–893)</small><br />[[Преслав]]<br /><small>(893–968/972)</small><br />[[Скопје]], [[Охрид]], [[Битола]]<br /><small>(до 971)</small> |leader1 = [[Аспарух]] (прв) |leader2 = [[Роман (бугарски цар)|Роман]] (последен) |year_leader1 = 681–700 |year_leader2 = 971 |title_leader = [[Хан]], [[Цар]] ''(Император)'' |year_deputy1 = |title_deputy = |stat_year1 = 9 век |stat_area1 = 400000 |stat_pop1 = 1 000 000 |stat_year2 = |stat_area2 = |footnotes = }} '''Првото Бугарско Царство''' или '''Дунавска Бугарија''' ({{Langx|cu|Блъгарьско цѣсарьствиѥ}}) — [[хан]]ство, подоцна и [[царство]], на [[Прабугари]]те и [[Стари Словени|Словените]], кое постоело на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и неговите гранични делови од [[Југоисточна Европа]] од [[681]] до [[971|971 година]]. Основано од [[Туркиски народи|туранскиот]] хан [[Аспарух]], којшто по распаѓањето на [[Стара Велика Бугарија]] доведувал дел од прабугарските [[Племе|племиња]] во денешна [[Бесарабија]] и [[Добруџа]], ги потчинува месните словенски племиња и ја принудил [[Византија]] да му плаќа данок во 681 година. Во прво време, главниот град било [[Онгал]], денешна [[Романија]], понатака се востановува во [[Плиска]], а кон крајот на [[9 век|{{римски|9}} век]] во [[Велики Преслав]]. Најголемото територијално проширување државата го достигнува во {{римски|9}} век, кога кон првоначалните територии по Долен [[Дунав]] се присоединети области во [[Тракија]] и [[Македонија (регион)|Македонија]], делови од денешните [[Албанија]], [[Србија]] и [[Романија]], а исто така и дел од северното црноморие (до река [[Днепар]]), тогаш познато како [[Кутмичевица]].<ref>Л. Иванов. [[wikisource:bg:История на България в седем страници|История на България в седем страници]]. София, 2007.</ref> Во текот на [[864]]-[[866|866 година]], за време на [[Борис I]], [[христијанство]]то станала [[државна религија]], што води до значителни промени во културниот живот на државата и т''.''н. ''[[Симеон I|Златен век на цар Симеон]]''. Царот Симеон организирал неуспешни походи за да го превземи главниот град на [[Византија]], [[Константинипол|Цариград]]. [[Византиско-бугарски војни|Византиско-бугарските војни]], заедно со инвазиите на [[Кнежевство Унгарија|Унгарците]] (Маѓарите), [[Печенези]]те и [[Киевски Рус|Русите]], доведело до ослабување на царството и паѓањето на главниот град Преслав под византиска власт во 971 година. == Почетокот == {{See also|Прабугари|Седум словенски племиња}} === Стара Велика Бугарија === Во 632 година ханот [[Кубрат]] успева да ги обедини [[Прабугари|прабугарските]] и [[Хуни|хунските]] [[Племе|племиња]], кои се наоѓаат под власта на [[Западнотуркиски ханат|Западнотуркискиот ханат]], во сопствена држава, наречена од византиските хроничари ''[[Стара Велика Бугарија]]''.{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36}} Со помошта на оскудните записи на ерменски и византиски летописци, се востановени приближно границите на таа држава: долното поречие на [[Дунав]] на запад, [[Црно Море|Црно]] и [[Азовско Море|Азовското Море]] на југ, реката [[Кубањ (река)|Кубањ]] на исток и реката [[Дон (река)|Дон]] на север. [[Податотека:Giudjenov Kubrat and his sons.jpg|лево|мини|''Кубрат и неговите синови.'' Слика на Димитар Ѓуџенов од 1926 година.]] Царството на Кубрат се распадна по неговата смрт ({{Circa|650 г.}}). Според византиските хроничари [[Теофан Исповедник|Теофан]] и [[Никифор I Цариградски|Никифор]], тој оставил завет на неговите пет синови да останат заедно во единство и меѓусебна солидарност; но набргу тие се разделиле и повеле дел од својот народ со себе, со што го забрзаа распадот на ''Стара Велика Бугарија''. Најстариот, [[Бајан]] или Батбајан, останал во Стара Бугарија. Вториот, [[Котраг]], го премина [[Дон (река)|Дон]] и се насели на далечната страна. Третиот, [[Аспарух]], го поминал Днепар со своите следбеници и привремено го поставил својот логор меѓу таа река и Дунав. Четвртиот син на Кубрат ги преминал [[Карпати]]те и стигнал до [[Панонија]], каде што се ставил под власта на [[Авари|аварскиот хан]]. Петтиот заминал најдалеку од сите, пристигнувајќи со своето племе во Италија, во близина на Равена, каде што му се покорил на византискиот император. Треба да се додаде дека распадот на ''Стара Бугарија'' беше дополнително забрзан од налетот на [[Хазари]]те, кои подоцна го прифатиле јудаизмот и станаа доминантна сила во [[Евроазиска Степа|Евроазиската Степа]].{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36-37}} === Населување на Бугарите на Балканот === {{See also|Битка кај Онгала}} Откако [[Аспарух]] ги преминал реките Дњепар и Дњестар, и се населил во близина на Дунав, каде што нашол соодветно место за живеење (на [[Прабугарски јазик|нивниот јазик]] наречено ''Онгала''), кое било тешко пристапно и непробојно за непријателите, затоа што од едната страна било мочурливо и непроодно, а од другата страна оградено со непристапни карпи.<ref>{{Наведена книга|title=Nikephoros' Short History [for the years 602-769 A.D.]|first=Nikephoros I of Constantinople|publisher=Dumbarton Oaks, Research Library and Collection|year=1990|isbn=9780884021841|location=Washington|pages=88-89|translator-last=A. Mango|translator-first=Cyril}}</ref> {{Maplink|frame=yes|frame-lat=45.300|frame-long=28.132|frame-align=left|zoom=6 |type=line|id=Q182445 |title=Line|stroke-width=3|stroke-color=#008000|description=[[Прут]] |type2=line|id2=Q1653|title2=Line|stroke-width2=3|description2=[[Дунав]] |type3=line|id3=Q208302|title3=Line|stroke-width3=3|stroke-color3=#0000FF|description3=[[Сирет (река)|Сирет]] |text=Онгала се наоѓала на мало подрачје кое граничело со реките Сирет, Прут и Дунав<ref name=":1" />}} Се смета дека ''Онгала'' се наоѓала на мало подрачје помеѓу реките [[Сирет (река)|Сирет]], [[Прут]] и [[Дунав]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Madgearu|first=Alexandru|date=2000|title=Recent discussions about "Onglos"|journal=Istro-Pontica. Muzeul tulcean la a 50–a aniversare 1950–2000|pages=343-48}}</ref> Според друго мислење се наоѓал на островот [[Певки]], во делтата на Дунав,{{sfn|Runciman|1930|p=25-26}} што е помалку веројатно. Аспаруховите Бугари биле бројни. ''Онгала'' бил само привремен центар, но веројатно имало и претходница во [[Добруџа]] и заден одред во [[Бесарабија]]. Не може точно да се прецизира и датумот на преселбата на Аспарух во ''Онгала''. Тоа морал да биде постепен процес кој се одвивал помеѓу 650 и 670 година. Во овој период Византија била зафатена во крвава [[Византиско-арапски војни|војна со Арапите]] во Азија, а во Европа со религиозните и дипломатски интриги со [[Монотелитизам|монотелитите]]; а во 668 г. убиството на западнољубивиот император [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]] било проследено со краток бунт.{{sfn|Runciman|1930|p=26}} Но, до 679 г. тронот бил безбеден и арапската војна завршувала. Императорот [[Константин IV]] бил свесен за опасноста да дозволи нови освојувачи на Балканот да ги вознемират, или уште полошо да ги организираат Словените. Ордите на Аспарух морало да бидат натерани да се повлечат назад или да бидат уништени. Во 680 година Прабугарите, обединети со седумте словенски племиња и Северите, водат војна со [[Византија]] кај месноста [[Битка кај Онгала|Онгала]], и по поразот, Византија потпишува мировен договор со Бугарија во 681 година, со тоа што се задолжува да и плаќа годишен данок. По војната Бугарија ги опфаќа земјите од северното црноморие и реките Днепар и [[Днестар]] на исток до река [[Морава]] на запад, и од северните склонови на [[Стара Планина]] на југ до јужните склонови на [[Карпати]]те на север. Од југ сосед и била моќната Византија, од запад - [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], од исток - [[Хазари]]те, кои ги заземале териториите на Кубратова Бугарија. Главен град станала словенската крепост [[Плиска]]. === Борби за престолот === [[Податотека:Madara Rider.jpg|мини|лево|[[Мадарски коњаник|Мадарскиот коњаник]]]]Хан Аспарух починал веројатно некаде околу 700 година во битка со Хазарите од исток, 58 години откако се разделил од своите браќа. Го наследил [[Тервел]], неговиот син или можеби внук. Тој востановил директни политички односи со византиската власт, со тоа што неколкупати му помогнал на паднатиот император [[Јустинијан II]] да си го врати престолот. Заради таа помош ханот ја добил богатата и важна област Загоре, на југ од Стара Планина. Најголемиот успех на хан Тервел е победата над [[Арапи]]те, кои го [[Опсада на Цариград (717–718)|опсадиле]] [[Цариград]] во 717 година, што им ставило конечен крај на нивните обиди да проникнат во [[Европа]] преку [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Неговата победа се споредува со постигнатата, многу години подоцна, победа над Арапите на Карл Мартел при [[Поатје]]. [[Податотека:First Bulgarian Empire by Asparuh to Kardam (680- 803).png|мини|Бугарското ханство од 680-803 год.]] По смртта на ханот Тервел, Бугарија навлегла во политичка криза, хановите се менувале речиси секоја година преку преврати и интриги, а врв на сето тоа е управувањето на ханот Умор - само 46 денови. Положбата се стабилизирала кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога престолот го зазел ханот [[Крум]]. Од тој силен и енергичен бугарски хан започнува династијата на најсилно изјавените владетели на Првата Бугарска Држава, кои ја управувале речиси до самиот нејзин крај. Во 756 година императорот [[Константин V Копроним|Константин V]] изградил низа тврдини долж византиско-бугарската граница. Бидејќи овие тврдини ги прекршувале условите од претходниот договор, Бугарите барале компензација. Константин одбил и Бугарите, толкувајќи ги неговите постапки како непријателски, ја нападнале византиската територија само за да бидат разбиени од царските трупи. Ова беше првата од деветте војни меѓу Константин V и Бугарите. Овој пораз довел до соборување на бугарскиот хан. Повторно следела граѓанска војна, на крајот од која, во 761 или 762 година, на тронот дошол извесен [[Телец]]. Телец веднаш собрал војска, ја зацврстил својата граница со Византија, а потоа напредувал во Тракија. Константин V излегол да го пречека и по жестока [[Битка кај Анхијал (763)|битка]] Бугарите повторно биле разбиени. Се чини дека овој пораз е причина за новите немири во Бугарија кои довеле до соборување на Телец околу 764 година. Новиот хан, [[Сабин (хан)|Сабин]], се обидел да склучи мир со Византија, но бил обвинет дека ја предал земјата на Византијците и морал да пребега со своите роднини во Константинопол. Меѓутоа, набрзо мирот го склучил еден хан по име [[Паган (хан)|Паган]], но борбата за тронот продолжила. Во неколку наврати (од кои едниот во 766 година), Византија интервенирала со војски во име на нејзините кандидати. Кога интервенирала, империјата можела да ја наметне својата волја врз Бугарите, чија земја била во анархија. [[Податотека:771_CE,_Europe.svg|алт=Colour-coded map|мини|Политичка карта на Европа во 771 год.]] Во 770 [[Телериг]] станал хан. Меѓутоа, војната продолжила во 773 година кога Константин V успешно ги нападнал Бугарите. Истата година Бугарите упаднале јужно до Тесалија каде што биле запрени од Византијците. Хронологијата на овие два настани, како и причините се непознати. Изгледа дека следната година, во 774 година, Константин V планирал нов напад. Телериг му напишал на императорот велејќи дека можеби ќе треба да побегне во Константинопол; ''кому во Бугарија може да му верува?'' Константин наивно му испратил список на византиски агенти во Бугарија. Телериг ги заробил и ги погубил сите. Од оваа приказна дознаваме дека византиските разузнавачи биле активни и интервенирале во внатрешните работи на Бугарија. Константин V потоа започнал да ја планира својата следна кампања против Бугарите; сепак, неговата смрт на почетокот на кампањата значела крај на војната. Иронично, Телериг сепак морал да побегне од земјата, во 777 година; дошол на дворот на императорот [[Лав IV Хазар]], го примил христијанството и добил невеста, роднина на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. [[Податотека:Battle of Marcellae.png|лево|мини|[[Битка кај Маркели (792)|Битката кај Меркели (792)]]]] За време на владеењето на [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] и нејзиниот син [[Константин VI Слепиот|Константин VI]] во Византија, за противник во Бугарија го имале ханот [[Кардам]] (777-802). Отпрвин, Византијците успеале да ја потиснат бугарската граница на север. Во 784 година, царицата Ирина напредувала од Анхиалус, далеку во внатрешноста до Береја (денешна [[Стара Загора]]), која таа ја обновила и ја нарекла ''Иренуполис''.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Сердика, исто така, останала цврсто во византиски раце. Меѓутоа, во 792 година, Кардам му нанел катастрофален пораз на младиот Константин VI кај пограничната тврдина [[Битка кај Маркели (792)|Меркели]]. Византија повторно морала да плаќа данок на Бугарите, кои периодично ги зголемувале нивните барања со уценувачки закани за понатамошни напади. Во 797 година, приврзаниците на Ирина го ослепиле нејзиниот син Константин, а таа продолжила да владее сама.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Во меѓувреме, во 790-тите, франечкиот крал, [[Карло Велики]], водел кампања против [[Авари]]те. Тој извојувал голема победа во 796 година (во која му помогнал и панонскиот хрватски кнез [[Војномир]]) и Франките станале господари над Хрватите од северна Далмација, Славонија и Панонија; франечките мисионери набрзо влегле во областа. Набрзо следел втор голем удар за аварската моќ, но овој пат од исток, под водство на новиот бугарски хан Крум. Како резултат на овие две победи, Франките и Бугарите наскоро дојдоа да имаат заедничка граница долж реката [[Тиса (река)|Тиса]], а Бугарите успеале да го прошират своето владение над територијата северно од Дунав до Карпатите. Аварите не исчезнале одеднаш. Западно од Дунав бил основан каганат, кој бил вазал на Франките и под христијански хан, а Франечките извори спомнуваат аварски пратеници кои го посетиле франечкиот двор помеѓу 805 и 822 година. Во 889 година се споменува дека Маџарите ги зазеле пасиштата на некои слободни Авари во долна Панонија. После тоа, изворите престануваат да ги спомнуваат Аварите; се претпоставува дека потомците на оние кои го преживеале унгарското освојување на унгарската рамнина во 890-тите биле апсорбирани од Унгарците. == Консолидација == {{Историја на Бугарија}} === Владеењето на Крум (803 - 814) === [[Податотека:52-manasses-chronicle.jpg|мини|лево|Ханот [[Крум]] го победил византискиот император [[Никифор I]] во [[Битка кај Плиска|Битката кај Врбишкиот премин (811 г.)]], ''[[Константин Манасиј|Манасиева хроника]]'']] Бидејќи претходникот на [[Крум]], ханот [[Кардам]], успеал да се оттргне од византиските шпиони во Бугарија, тој најпосле имал можност да се зафати со офанзива на југ. Но пред тоа ги разбил остатоците од [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], кој попаднал под ударите на Франкската Империја на [[Карло Велики]]. Во териториите на Бугарија биле вклучени богатите солници на [[Трансилванија]], што и дозволило да се вклучи во напредокот на европската економија. Во 808 година Крум започнува походи по река [[Струма]], а во 809 година ја презема важната крепост Средец (денешна [[Софија]]). Во 811 година император [[Никифор I]] започнува поход против Бугарија, стига до нејзиниот главен град, Плиска, ја презема и ја опожарува. Сметајќи дека тоа е крајот на проблемите со Бугарите, се вратил назад за Цариград. Но утрината на 26 јули 811 година, за време на ноќевањето на армијата и императорот кај Врбишкиот проход, вооружената бугарска војска изненадно ги нападнала, ги исклала повеќето, и дури самиот император ја дочекал таму смртта. За прославувањето на победата Крум употребил чаша, направена од черепот на императорот Никифор, обкован со злато и сребро. [[Податотека:Europe 814.svg|лево|мини|Европа во 814 година]] Две години подоцна, во 813 година, Крум подготвил невиден дотогаш поход кон [[Цариград]]. Меѓутоа, неговата смрт на 13 април 813 година го спречило замисленото дело. Крум влложил големи усилби за закрепување на државата. Присоединил важни територии кон државата и наложил заеднички закони за сите поданици, за да осигури внатрешна стабилност. Законите биле строги и не правеле разлика меѓу [[Прабугари]], [[Стари Словени|Словени]] и други. Тоа била првата стапка кон обединувањето во една народност на различните по бит и култура етноси. === Владеењето на Омуртаг (814-831) === [[Податотека:ThomasTheRebelAndMourtagon.jpg|мини|лево|Со цел да го задуши востанието на [[Тома Славјанинот]] императорот [[Михаил II (Византија)|Михаил II]] се обратил за помош кај бугарскиот кан Омуртаг. Двете војски се судриле во 823 г.]] Неговиот наследник, [[Омуртаг]], склучил 30-годишен мировен договор со [[Византија]], и се зафатил со внатрешната ситуација на државата. Започнал со повторно изградување на главниот град, кој бил опожарен за време на походот на Никифор, изградил и укрепил редица градови. Ја зацврстил бугарската власт на северозапад, каде што Франките се обиделе да одделат 3 словенски племиња од Бугарија. === Омуртаг и христијанството === [[Податотека:Omurtag.jpg|мини|десно|Прогонство на христијаните од Омуртаг.<br>Десно: [[Адријанополски маченици|епископ Мануил]] проповеда на Бугарите.<br>Лево: Погубување на епископ Мануил.]] Омуртаг бил непријателски настроен кон христијанството, кое се чини дека се ширело во Бугарија, иако државата и поголемиот дел од владејачката класа останале пагани до покрстувањето на Борис во 864 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=107}} Ширењето на новата религија беше олеснето со влијанието на византиските бегалци и заробеници кои во голем број биле населени во Бугарија. Бугарските ''болјари'' биле непријателски настроени кон христијанството бидејќи тоа го загрозувало стариот поредок врз кој се засновале нивните привилегии. Се верувало дека секој болјарски клан, кој имал свој тотем, бил божествено воспоставен и од тука потекнува правото на секое семејство на високи позиции во државата и општеството. Така, може да се очекува дека болјарите извршиле притисок врз Омуртаг да дејствува против христијанската религија.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} Омуртаг се чини дека чувствувал дека христијанството (со неговата хиерархија со седиште во Византија) е закана за бугарската независност. Тој веројатно ги гледал христијаните како византиски агенти и се чини дека верувал дека ако неговата држава стане христијанска, тоа нема да биде подобро од тоа да стане византиска колонија. Така тој ги прогонувал христијаните, веројатно исто толку затоа што ги гледал како царски шпиони, колку и за интересите на неговата религија. Познати се и примери на егзекуции на христијани. И покрај прогонството, религијата продолжила да се шири.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} === Маламир, Пресијан и војната со Византија во 836 === Омуртаг починал во 831 година. Оставил три сина; најстариот, [[Енравота]], не успеал да се искачи на тронот. Тој бил преобратен во христијанство од еден од неговите робови и наскоро бил погубен кога одбил да се откаже од христијанската вера. Тронот му припаднал на најмладиот син, [[Маламир]], првиот хан со словенско име. Колку долго владеел е дискутабилно; некои научници сметаат дека тој владеел до 852 год., а други веруваат дека бил заменет со одреден [[Пресијан]], кој владеел од 836 до 852 година. Речиси ништо не се знае за периодот кога овие владетели владееле - ако воопшто станува збор за различни луѓе. [[Податотека:Philippi Inscription 1.JPG|мини|Натпис на Пресијан од Филипи]] [[Податотека:Bunchuk.png|мини|лево|Коњскиот опаш бил симбол до покрстувањето и се носел при секоја битка<ref>[[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|''Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum'']]. "''Наведовте дека досега, кога одевте во битка, ја носевте коњската опашка како свој воен амблем и прашувате што треба да носите сега на негово место. Што друго, се разбира, освен знакот на крстот? Зашто тоа е знакот со кој Мојсеј го разделил морето и го убил Амалик...''"</ref>]] Постојат три извори во врска со ова прашање: [[Константин Порфирогенит]] пишува за нападот на Пресијан врз Србите, во времето на кнезот [[Властимир]]. Пресијан го споменува со титулата ''архонт'', која не мора да се однесува на владетелот, но кога ја користи Константин, обично го има тоа значење. На пример, Константин ја користи титулата ''архонт'' и за хан Борис, кого го нарекува син на Пресијан, што значи дека титулата ''архонт'' укажува, но не докажува дека владетел бил Пресијан. Постојат и два натписи. Во првиот се наведува дека Грците го прекршиле мирот. Маламир со кавхан Исбул тргнал против нив, зазел неколку тврдини во Тракија, а потоа тргнал кон Филипи од кој Византијците побегнале. Вториот натпис наведува дека хан Пресијан го испратил кавхан Исбул против [[Смолјани]]те (словенско племе на византиска територија кај реката [[Струма]]), извојувал победа над христијаните и ги казнил за нивните престапи. Ниту еден од овие натписи не е датиран, но бидејќи од 816 до 846 постоел триесетгодишен мир, меѓу Бугарија и Византија, нарушен само со кратките судири во 836 година, повеќето научници заклучуваат дека овие натписи се од 836/37 год, што се совпаѓа со изјавата во првиот натпис дека Грците го прекршиле мирот. Тесната поврзаност на информациите во двата натписи, може да се види и во тоа што главната улога и во двата походи ја имал кавхан Исбул. Така, белгискиот византолог, Анри Грегоар, разумно предлага дека, бидејќи се знае само за една војна во овој период на мир, натписите се однесуваат на истата кампања и бидејќи би било чудно една иста кампања да биде водена од двајца владетели, се претпоставува дека Маламир и Пресијан се две имиња (словенско и бугарско) на еден ист човек. Ваквите двојни имиња се сосема вообичаени кај средновековните балкански народи. Овој логичен предлог, значи дека еден ист човек, Маламир-Пресијан, владеел од 831 до 852 година. Меѓутоа, други тврдат дека двата натписи се однесуваат на две различни кампањи во една иста војна, и дека Маламир бил заменет со Пресијан во 836/7 во текот на војната во одредено време помеѓу двете кампањи. Натписите се значајни и за споменувањето на кавхан Исбул, што покажува дека клучната позиција на кавхан сè уште ја држел човек со бугарско име, и покрај какво било словенизирање да се случило. Исбул имал неизмерно богатство. Друг натпис кажува дека платил за изградба [[Аквадукт|aквадукт]] што му го подарил на ханот. == Владеењето на Борис I (852-889) == === Проширувањето во Македонија === [[Податотека:Balkans850.png|мини|десно|Проширувањето на Бугарија во времето на кан Пресијан. Според други научници тоа се случило во првите години од владеењето на Борис I.]]Во 846 година истекол бугарскиот мировен договор со Византија. Бугарите нападнале во Македонија покрај реката [[Струма]]. Веројатно, како што сугерираат некои научници, тие избрале момент кога империјата била вклучена во задушувањето на некои словенски бунтови. Сепак, постојат хронолошки проблеми за овие словенски востанија и не може да се покаже дека поголемо востание се случило во 846 година. Најпознатиот бунт меѓу Словените избувнал на [[Пелопонез]] за време на владеењето на [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829-42). Словените се ослободиле и ја опустошиле областа пред да бидат покорени од византиски командант испратен таму со голема војска во раните години од владеењето на [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Се тврди дека походот на Византијците се случил веднаш по доаѓањето на Михаил, уште во 842 година. Ако е така, овој бунт би бил завршен многу пред истекот на бугарскиот договор во 846 година. ''Житието на свети Григориј Декаполит'' опишува словенски бунт во околината на Солун. Иако ова востание е датирано околу 846 г. од некои научници, Дворник, уредникот на житието на тој светител, верува во тоа се случило помеѓу 831 и 838 година. Во секој случај, без разлика дали во врска со словенските востанија или не, Бугарите извршиле инвазија на византиска територија во 846 година. Набргу потоа следело ново примирје.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Многу историчари веруваат дека овој поход од 846 година го означува и почетокот на бугарската експанзија во Македонија западно од Вардар. За жал, хронологијата на оваа експанзија (и на кој кан да му се припише) е непозната. Борис очигледно ја поседувал Македонија дури и западно од Охрид до 880-тите и, бидејќи немало бугарски војни против Византија по 860 година, очигледно е дека ''де факто'' бугарското владеење претходело на 860-тите години. Така, Бугарите или ја анектирале оваа територија во кампањата 846 година - анексија непризнаена од Византија - или анексијата се случила во подоцнежна кампања - непозната за нас - од Пресијан пред 852 година или од Борис после неговото пристапување на престолот во 852 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Во изворите е забележана само една кампања на Борис против Византија. Во изворот без датум, Теофан Континуат вели: „Борис дознавајќи дека една [[Теодора II|жена]] владеела во империјата станал похрабар и испратил гласници да кажат дека ги осудува договорите за мир и започнал кампања против територијата на империјата“. Хроничарот не наведува кои земји ги нападнал или дали стекнал територија. Но, можно е дел или цела Македонија да е освоена од Борис во ова време. Договорот, веројатно потпишан во 853 година, се чини дека го завршил овој конфликт и Борис останал во мир со империјата до околу 860 година, кога тој стапил во франкиски сојуз, веројатно главно насочен против растечката [[Велика Моравија|Моравска држава]]. Нема докази дека Бугарија тргнала во офанзива против Византија по 860 година. Така можеме да заклучиме дека бугарската експанзија во Македонија се случила во текот на една или двете од овие две кампањи - 846 и 852 година - иако византиското признавање на загубата на оваа територија дошла дури со договорот од 904 година со борисовиот син, Симеон.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Горенаведениот аргумент претпоставува дека Византија ја вратила својата власт над западна Македонија во некој период од деветтиот век. Таков настан, иако често се претпоставува, не е документиран. Така, евентуално Западна Македонија можеби претставувала збир од ''[[Склавинии]]'' се до потпаѓањето под власт на Бугарија. Во овој случај, Бугарија едноставно би наметнала контрола над различни независни племиња - акт кој не е поврзан со војна со Византија, и кој можел да се случи во кое било време во деветтиот век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} === Пристапувањето на Борис I на власт === {{See also|Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите}} [[Податотека:TzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg|мини|лево|Минијатура која го прикажува Борис I.]] Во почетокот на управувањето на кнез Борис (852-889) Бугарија води неуспешни војни против [[Византија]] и Германското кралство. Борис решава да го прифати [[христијанство]]то како официјална религија за Бугарија, и по редица спорови и политички настани го прави тоа преку византиското духовенство во периодот 863-865. Актот на покрстувањето предизвикува пагански реакции и се стигнува до бунт, во кој педесет и два аристократски рода си заминуваат од главниот град, но се разбиени и казнети, убиени се сите членови на родот. По покрстувањето, Борис ја прима титулата кнез, како и името на својот крстител византискиот цар Михаил. На 29 август 866 година, набргу по задушувањето на бунтот, во Рим пристигнала амбасада од Бугарија, барајќи одговори на низа прашања за црковните практики, како и богослужбените книги и граѓанскиот законик. Се чини дека Борис испратил и друга амбасада кај [[Лудвиг Германецот]] за да го објави покрстувањето на Бугарите и да побара мисионери. Во ноември 866 година, папската мисија предводена од епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој подоцна станал и римски папа, заминала за Бугарија.{{sfn|Curta|2019|p=202}} Епископот со себе го донел одговорот на папата [[Папа Никола I|Никола I]] на прашањата на Борис во форма на [[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|опширно писмо упатено до сите Бугари]], не само до нивниот владетел. 106-те поглавја од писмото се занимаваат со различни теми: од крштевањето и бракот до капењето, постот и разликата меѓу гревот и злосторството. Папата Никола го укорил Борис за строгата казна кон неговите ''болјари'': „постапи без сериозно да ја измериш работата.“ За прашањето пак за независната бугарска црква, неговиот одговор бил помалку директен: „Сега не можеме да ви дадеме дефинитивен одговор додека нашите легати, кои ги испраќаме во вашата земја, се вратат и ни кажат колку се бројни и обединети христијаните меѓу вас.“{{sfn|Curta|2019|p=202}} Нема многу описи на тогашните бугарски практики, што само делумно може да се реконструираат од одговорите на папата. Откупувањето на невестата, ритуалната жртва без пролевање на крв, употребата на камења со лековити својства и [[Амајлија|амајлии]], сексуалните табуа, и погребувањето на самоубијците, се само неколку погледи во претхристијанските верувања на Бугарите.{{sfn|Curta|2019|p=203}} Се чини дека папата бил изнервиран од она што тој го сметал за глупави прашања: „Она што сакаш да го научиш во врска со панталоните (''[[femoralia]]'') го сметаме за излишно. Зашто, не сакаме да се промени надворешниот стил на вашата облека, туку однесувањето на внатрешниот човек во вас.“ Еден одговор укажува дека во Бугарија постоеле специфични верувања за ритуалната чистота, бидејќи папата Никола детално се осврнува на прашањето „дали чист или нечист човек може да го носи или целива Господовиот крст и моштите.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} [[Податотека:17-1735-H4A3D00Z.jpg|мини|Епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој {{Околу|866–867}} престојувал во Бугарија и е поврзан со почетната фаза на покрстувањето на Бугарите.]] Потребно било повеќе разјаснување за другите ритуални практики од поголемо политичко значење. Очигледно, во претхристијанска Бугарија, кога владетелот „седнува да јаде, обичај е никој, па ни неговата жена, да не вечера со него.“ Борис побарал сите негови поданици „да јадат на далечина, седнати на столчиња на нивото на земјата.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} Папата Никола I забранува [[инцест]] (индикација дека сродството можеби не го спречувало бракот во паганска Бугарија) и [[полигамија]], тема за која тој дефинитивно се согласил со патријархот [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]]. Неколку прашања во врска со теми како бракот на свештениците или положбата на рацете за време на молитвата укажуваат на тоа дека Борис веќе бил свесен за разликите во ритуалите меѓу западните и источните христијани. Меѓутоа, генерално, се чини дека Борис повеќе се интересирал за практиките, отколку за доктрината.{{sfn|Curta|2019|p=204}} Заедно со мисијата во Бугарија, папата Никола испратил уште една амбасада во [[Константинопол]] за што поагресивно да ја изрази папската осуда за изборот на Фотиј за патријарх. Пратениците никогаш не стигнале до Константинопол, бидејќи биле запрени на границата со Бугарија од страна на византиските власти, во околностите на конфликт меѓу Фотиј и Никола I. Не можејќи да преминат во Империјата, пратениците поминале извесно време во Плиска пред да се вратат во Рим. Се вели дека Борис многу го засакал најмладиот член на таа амбасада, [[подѓакон]] во базиликата [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Санта Марија Маџоре]], кого сакал да биде поглавар на неговата црква.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, водечката улога на римската мисија во Бугарија ја имал бискупот Формоз од Порто. За само една година работа, под негово водство, мисијата успешно преобратила голем број луѓе. Охрабрен од тој успех, Формоз почнал да ракополага со свештеници и да осветува новоизградени цркви, со други зборови да се однесува како епископ на Бугарија, а не на Порто. Во овој момент, Борис побарал од папата да го назначи Формоз за поглавар на неговата црква. Но, непосредно пред или непосредно во почетокот на 868 година, Формоз бил отповикан од папата Никола. И другиот епископ на мисијата, Павле од [[Популонија]], се вратил во Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} За да ги замени, новиот папа, [[Папа Адријан II|Адријан II]], испратил уште двајца епископи во Бугарија, Гримоалд од Бомарцо и Доминик од Тривенто. Друга папска амбасада ја преминала Бугарија во 869 година на пат за Константинопол, каде што требало да присуствува на соборот свикан од царот [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] и патријархот [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј I]] за да се реши расколот со Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, на враќање во Рим, папските пратеници не поминале низ Бугарија, бидејќи во меѓувреме самите пратеници на Борис што се појавиле пред тој синод поставиле многу вознемирувачко прашање, имено дали бугарските христијани му должат послушност на Рим или на Константинопол. Огорчен од четиригодишното папско запоставување, ако не и целосно отфрлање на неговото барање за архиепископ, Борис решил да се оддалечи од Рим и повторно да се сврти кон Константинопол. И покрај протестите на папските легати, патријархот Игнатиј I назначил архиепископ на Бугарија, на кој му била ветена значителна автономија. До 870 година, прашањето било решено во корист на Борис. Гримоалд, епископот на Бомарцо, бил протеран од Бугарија, а заедно со него и сите други членови на римската мисија кои сè уште биле во земјата. Во меѓувреме, првиот византиски архиепископ на Бугарија пристигнал во Плиска. Но, одлуките на синодот од 869/70 година не ги обесхрабриле папските напори за враќање на загубените позиции во Бугарија. Папата [[Папа Јован VIII|Јован VIII]] (872-882) напишал писма до грчките епископи и свештеници во Бугарија, до Борис и до неговиот дворјанин Петар и до друг човек кој се чини дека бил брат на Борис. Тој тврдел дека Бугарија била под Рим, а не под цариградска јурисдикција, го повикал Борис да се врати на послушност кон Рим и ги повикал неговите советници да го свртат својот владетел да се изјасни за Рим.{{sfn|Curta|2019|p=206}} [[Податотека:Old Basilica in Pliska 2.JPG|десно|мини|Големата базилика во [[Плиска]].]] [[Податотека:NHMB-Tombstone-cross-of-Anna-daughter-of-Knyaz-BorisI-10centuryAD-replica.jpg|мини|десно|Двојазичната словенско-грчка надгробна плоча на [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]], ќерката на кнез Борис]] По доаѓањето на учениците на [[Кирил и Методиј]] во Бугарија, кои ја донесуваат словенската писменост, Борис го прогонува византиското духовенство и започнуваат проповеди на [[старословенски јазик]], кој станува официјален во државата. Во 869-870 Четвртиот вселенски собор решава да ги исклучи бугарските епархии од Цариградската црква, и на тој начин се создава независна (автокефална) Бугарска архиепископија. По напуштањето на световната власт, Борис Михаил оди во манастир, од каде го продолжува црковното дело. === Владимир Расате и обидот за враќање во паганство === Од неговата жена, со крсно име Марија, Борис имал шест деца — Владимир, Гаврил, Симеон, Јаков, Еупраксија и Ана. Гаврил веројатно умрел млад, а веројатно и Јаков; Еупраксија и [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]] станале калуѓерки; [[Симеон I|Симеон]] влегол во црквата; а [[Владимир Расате|Владимир]] требало да го наследи татко му на престолот. Владимир бил престолонаследник предолго време. Сигурно се приближувал кон својата четириесетта година, бидејќи го придружувал својот татко во српската војна (853 г.) во старите пагански денови. И, како и сите нетрпеливи престолонаследници, тој бил исполнет со дух на противење на политиката на неговиот татко. За внатрешните работи за време на неговото владеење знаеме малку, освен дека тој добил амбасадори од германскиот крал [[Арнулф Корушки|Арнулф]] во 892 година.{{sfn|Runciman|1930|p=133}} Се чини дека веднаш штом Борис се повлекол од светот во неговиот манастир, новиот Кан ги разбранувал сите реформи што ги спровел неговиот татко. Старата бугарска аристократија, која Борис толку цврсто ја отсекол, повторно пораснала до ефективна висина; а Владимир потпаднал под нејзино влијание. Болјарите не го сакале христијанството што Борис го вовел, со неговите строги и автократски тенденции. Спротивно на тоа, дворскиот живот станал екстравагантен и развратен, па дури имало и официјален обид за повторно воведување на старите пагански обреди и идолопоклонство. Но, Владимир и неговите ''болјари'' сметале дека Борис повеќе го нема. И покрај тоа што бил во својот манастир, Борис, знаел што се случува надвор. Четири години ги оставил да владеат; а потоа, кога видел дека неговото животно дело е премногу сериозно загрозено, повторно се појавил. Неговиот престиж на светец бил огромен; со помош на неколку постари државници лесно ја запоседнал власта. Повторно на власт, тој ги жртвувал своите татковски чувства за доброто на својата земја. Владимир бил симнат од тронот и ослепен, и така исчезнува од историјата.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} === Политичко-црковните настани од 893 година === {{See also|Преславски собор}} Ова претставувало последен обид за обновување на паганството. Тој бил осуден на неуспех, бидејќи било малку веројатно пониските и средните општествени слоеви да се вратат кон старата вера по иницијатива на владејачката елита, која во голема мера била мотивирана од политички, а не од верски причини. Повторното појавување на Борис било доволно за целиот потфат да пропадне. Сепак, положбата на Борис била мошне сложена. Со соборувањето на својот син тој го зачувал христијанството, но истовремено го довел во прашање воспоставениот ред на наследување на престолот. Затоа постапил внимателно. Свикал [[Преславски собор|собор]] од целото царство, за чиј состав не постојат сигурни податоци, иако се претпоставува дека во него учествувале претставници на дворското благородништво, покраинската управа, црковната хиерархија и други угледни личности. На соборот својата интервенција ја оправдал со верски причини, а потоа обезбедил прифаќање на својот помлад син, монахот Симеон, за нов владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} [[Податотека:Preslav fortress 9.jpg|мини|десно|Преславската тврдина]] Во исто време, Борис ја искористил можноста што му ја пружало присуството на соборот за да ја доврши својата последна голема реформа. Семето што Климент го сеел во Македонија — работа што, се чини, продолжила непрекинато и за време на владеењето на Владимир — и што Наум го сеел поблиску до престолнината, веќе било доволно пуштило корени; дошло време грчкиот јазик да биде заменет со словенскиот во целата Бугарска црква.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Постоеле повеќе причини поради кои тоа било направено токму тогаш. Веројатно во тоа време архиепископскиот престол во Бугарија бил испразнет; можно е и грчкото свештенство да било премногу тесно поврзано со дворската аристократија; а несомнено моментот бил погоден за мерка што можела да предизвика незадоволство во Царството. [[Василиј I Македонецот|Василиј]] и [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]] веќе биле мртви, а царот [[Лав VI Мудриот|Лав]] и неговиот брат, патријархот [[Стефан I Цариградски|Стефан]], биле премногу рамнодушни и слаби за да се спротивстават на остварувањето на движење кое дури и нивните големи претходници го сметале за неизбежно. Освен тоа, Борис пресметал дека воведувањето на словенскиот како единствен национален јазик на Бугарија засекогаш ќе ја потисне свеста за издвоеност и надмоќ кај старите Бугари. Потомците на Хуните требало да го изгубат своето посебно обележје; поимот „Бугарин“ отсега требало да ги опфаќа подеднакво и Словените и Бугарите, односно сите поданици на бугарскиот владетел — кој повеќе не бил Возвишениот хан, туку кнез, словенски владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Во истото време продолжило и уредувањето на Бугарската црква. Иако поради недостатокот на извори не можат со сигурност да се реконструираат сите аспекти на нејзината административна организација кон крајот на IX век,{{Белешка|Според Стивен Рансиман (A History of the First Bulgarian Empire, 1930), во тоа време земјата била поделена на седум митрополии (Дристра, Филипополис, Сердика, Провадија, Маргум/Морава, Брегалница и Охрид). Современата историографија го смета овој податок за анахронизам, бидејќи потекнува главно од подоцнежни извори (особено Теофилакт Охридски од XII век) и не е потврден од современи сведоштва.}} јасно е дека црквата веќе располагала со развиена мрежа на епархии и со образувано домашно свештенство. Особено значајно било поставувањето на Климент Охридски за епископ во областа Кутмичевица околу 893 година, со што словенското духовништво добило уште повидливо место во црковниот и државниот живот. [[Податотека:Bulgaria - Shumen Province - Veliki Preslav Municipality - Town of Veliki Preslav - Veliki Preslav Medieval Palace Complex - Panoramic.jpg|мини|десно|Палатата во Преслав]] Во врска со овие црковни реформи била направена уште една голема промена. Јосиф, новиот архиепископ бугарски, имал архиепископско седиште не во Плиска, туку во Преслав. Престолнината била преместена. Плиска, старата хунската престолнина, со сеќавањата на големите Канови - незнабошци , повеќе не била соодветна. Христијанскиот кнез требало да живее во Преслав, блиску до манастирот Пантелејмон и школата на [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]]. Кога сето тоа било направено, Борис се вратил во својот манастир. Неговата работа сега навистина била завршена. Порано, прерано се повлекол. Но, овој пат бил сигурен. Тој можел веќе засекогаш да се посвети на религијата; ниту пак би ѝ помогнал на својата земја да ја спаси со своите молитви. Тој веќе беше ѝ помогнал доволно - доволно за вечно да се почитува неговото име како најголем од сите нејзини добродетели.{{sfn|Runciman|1930|p=136}} == Симеон I и Петар I == [[Image:St. Theodor.jpg|мини|десно|Керамичка икона на [[Теодор Стратилат|Св. Теодор Стратилат]], Преслав, околу 900 г.]] [[File:RizMap09.jpg|thumb||left|240 px|Бугарија за време на цар Симеон I.]] [[Симеон I]] го продолжува црковното и просветителното дело на својот татко Борис I, со тоа што засилено го помага книжевното дело во главниот град, основа книжевни центри во целата држава и сам пишува за просветителската заедница во Преслав.<ref>Robert Fossier, Janet Sondheimer - „The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages: 350-950“, Cambridge University Press, 1997, стр. 370</ref> На надворешна сцена постигнува множество на воени успеси, со тоа што успева да ја рашири територијата на Бугарија на југ скоро до Коринт, а на запад ги достигнува земјите на денешна [[Албанија]]. На југоисток териториите достигнуваат до Одринското поле, опфаќајќи го и северниот дел на Дарданелскиот премин. Симеон си поставува за цел создавање на Бугарско-византиско Царство, која откако не успева да ја постигне преку дипломатски начини (морало да биде објавен за регент (василиопатор) на малолетниот император на [[Византија]], но царицата-мајка го спречила договорот), се обидува со војна. Води преговори со [[Арапи]]те за военоморска помош при напад против [[Цариград]], но првиот пат делегацијата била одвлечена од пирати и продадена како робови во Цариград, а вториот пат не се доаѓа до ништо суштествено. === Војната со Византија (894-97) === Бугарската трговија доживеала процут во времето на цар Симеон. Главната дејност во земјата било земјоделството, а веројатно бугарските житарки и добиток помогнале да се прехранат царските градови на брегот, па и самиот Константинопол. Рудата се ископувала, а со тоа се зголемиле кралските приходи. Згора на тоа, бугарските владенија лежеле на главни трговски патишта. Трговија што минувала меѓу степите на Русија и Константинопол се одвивала по западниот брег на Црното Море; но дел од неа поминувала по копно преку Преслав и Адрианопол, а дел преку Дристра до Солун. Имало уште еден трговски пат, речиси подеднакво важен, кој не можел да ја избегне Бугарија; тоа било рутата од Средна Европа, која на Балканскиот полуостров влегувала во Белград и, како и железницата денес, се разделувала кај Ниш, едниот крак водел низ Сердика (Софија) и Филипополис до Адрианопол и Константинопол, а другиот продолжувал на југ до Солун. Тоа значело постојан проток на стока што минувал низ Бугарија и на својот пат ги збогатувал бугарските трговци или грчките и ерменските поданици на царот.{{sfn|Runciman|1930|p=144}} [[Податотека:Bulgarians defeat Byzantines under Krenites and Kourtikios.jpg|мини|Победата на Бугарите над византиската војска предводена од Прокопиј и Куртициј во Тракија.]] Уште од времето на Тервел, трговијата меѓу Бугарија и Империјата била внимателно организирана, а сега веќе Бугарите имале дозвола да престојуваат во Константинопол (веројатно во квартот Свети Мамас, заедно со руските трговци) каде што ја носеле својата стока. Меѓутоа, една интрига во Царскиот двор во 894 година резултирала со тоа што двајца грчки трговци, Ставракиј и Козма, обезбедиле монопол над бугарската трговија. Тие не само што успеале да стават тешки давачки за стоката, туку и инсистирале на преместување на бугарскиот пазар во Солун - било полесно да се управува со корупцијата подалеку од престолнината. Сето тоа природно ги вознемирило Бугарите и тие се пожалиле на Симеон, а тој веднаш се застапил за нив пред царот [[Лав VI Мудриот|Лав VI]]. Но, нечесните грчки трговци биле под заштита на [[Стилијан Зауца]], ''василеопаторот'', семоќниот тест на императорот; затоа Лав ја игнорирал амбасадата на Симеон и скандалот продолжил. Симеон тогаш решил да прибегне кон оружје и се подготвил да ја нападне Тракија. Главните царски војски, под Никифор Фока, биле отсутни на Исток борејќи се со [[Сарацени]]те; Лав можел да испрати против напаѓачите само неискусни трупи, под водство на Прокопиј Кренит и Ерменецот Куртициј. И двајцата генерали биле убиени во битка. Бугарите потоа напредувале низ Тракија кон самата престолнина.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} [[Податотека:Honfoglalas.gif|мини|Мапа на движење на Маџарите. Забележете дека не е потврдено каде завршувала северната граница на Бугарската империја.]] Лав следователно прибегнал кон дипломатија. Истата година тој испратил амбасада во Ратисбон кај кралот Арнулф - веројатно уште пред да избие војната, како одговор на амбасадата на Арнулф кај Владимир во 892 година - но неговиот амбасадор не бил добро примен. Но, сега тој имал далеку подобар план. Уште од деновите на Омуртаг, дивите Маџари биле воспоставени на степите до бугарската граница на реката [[Днестар]], ако не досега и до [[Прут]]. Во 895 година го испратил ''патрицијот'' Никита Склер во маџарските населби и им предложил на маџарските поглавари [[Арпад]] и [[Курсан]] да ја нападнат Бугарија; тој ветил дека ќе испрати бродови за да ги пренесат преку Дунав. Маџарите со задоволство се согласиле, особено затоа што се чувствувале донекаде притиснати на нивните источни граници од една уште подива нација, Печенезите; дале заложници и договорот бил склучен.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} Тогаш Лав го повикал Никифор Фока од Азија и ја опремил царската флота под адмиралот Евстатиј. Сега кога Симеон требало да се справи со Маџарите, Лав повеќе би сакал да не се бори; тој не сакал да ја зголемува моќта на Маџарите на сметка на бугарската, а освен тоа, не сакал да се бори со истоверци како и неговиот народ. Затоа го испратил ''квесторот'' Константинациј да го предупреди Симеон за претстојната инвазија на Маџарите и да предложи мировен договор. Но Симеон бил сомничав; тој во Константинопол научил колку суптилна може да биде царската дипломатија и веројатно не поверувал во приказната за Маџарите. Константинациј бил ставен во притвор, а одговор не бил вратен.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} [[Податотека:HungariansPursueBulgarians.jpg|лево|мини|Повлекување на Симеон во тврдината Дристра ([[Силистра]]).]] Симеон набрзо се уверил. Додека се подготвувал да се пресретне со Никифор Фока во Тракија, му дошла вест дека Маџарите пристигнале. Тој побрзал на север да ги пречека, но бил поразен. Во очај се повлекол во тврдината [[Дристра]]. Маџарите напредувале, ограбувајќи и уништувајќи. Пред портите на Преслав се сретнале со Никифор Фока, на кого му продале бугарски заробеници во илјадници. Бугарите биле во очај. Тие испратиле кај Борис во неговиот манастир да побараат совет; но тој можел да предложи само тридневен пост и се понудил да се моли за својата земја.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} Ситуацијата била спасена со многу помалку угледни средства - со дипломатската измама на Симеон. Кога ја сфатил сериозноста на својата положба, испратил преку Евстатиј да побара мир од царот. Лав бил среќен што се согласил. Тој им наредил на Фока и Евстатиј да се повлечат и го испратил ''магистерот'' [[Лав Хиросфакт]] да преговара за условите. Токму тоа го посакувал Симеон. Кога пристигнал ''магистерот'' Лав, тој бил задржан под стража во тврдината Мундрага: додека Симеон, ослободен од половина од неговите непријатели, тргнал да ги нападне останатите, Маџарите. Во голема битка успеал да ги победи и да ги истера назад преку Дунав. Борбата била толку крвожедна што дури и Бугарите се вели дека изгубиле 20.000 војници. Победнички над Маџарите, Симеон го известил ''магистер'' Лав дека неговите услови сега вклучуваат ослободување на сите бугарски заробеници неодамна купени од Фока од Маџарите. Несреќниот амбасадор, кој во меѓувреме не можел да комуницира со царот, се вратил во Константинопол, за да види што може да се направи.{{sfn|Runciman|1930|p=147}} Лав посакал мир и бил подготвен да се откаже од затворениците. Симеон чекал додека не му бидат вратени сите затвореници, а потоа, под изговор дека некои се задржани, повторно се појавил со полна сила на тракиската граница. На новиот царски командант, Лав Катакалон, му недостасувала способноста на претходниот, Фока. Тој пристигнал со главната царска војска кај Булгарофигон и бил тешко поразен. Следеле натамошни преговори. Договорот бил склучен во 897 година, а Византија се согласила да плаќа годишен данок на Бугарија.{{sfn|Runciman|1930|p=148}} Симеон умира ненадејно на 27 мај 927 година<ref>Златарски, Васил, История на българската държава през средните векове, том 1, част 2, Академично издателство "Марин Дринов", София 1994, ISBN 954-430-299-9, с. 513</ref> во разгор на подготвувањата за опсада на Цариград. Пред својата смрт, тој се објавува за "Цар самодржец на сите Бугари и Ромеи", се титлува со титулата "цар", која била еднаква на императорската, и го објавува бугарскиот црковен поглавар за патријарх - највисокиот ранг во Источната православна црква.<ref>John V. Fine - "The Early Medieval Balkan", University of Michigan Press, 1991, стр. 155</ref> [[Податотека:Seal of Peter I of Bulgaria with Irene Lekapene.jpg|мини|Оловен печат на кој се претставени [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] и [[Ирина Лакапина|Марија (Ирина) Лакапина]], поврзан со нивниот династички брак во 927 година, кој го потврдил мирот меѓу Бугарија и Византија.]] По неговата смрт на престолот седнува син му, [[Петар I (Бугарија)|Петар I]]. Тој склучува мир со Византија, кој официјално му ја признава царската титула и патријаршкиот ранг на [[Бугарска православна црква|Бугарската црква]].<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries - „A history of Eastern Europe“, Taylor & Francis, 2007, стр. 66,</ref> За време на управувањето на Петар, Бугарија навлегува во криза, најмногу заради нападите на [[Киевски Рус|Руси]] и [[Кнежевство Унгарија|Унгарци]] од север. Започнува распространувањето на ереси, најпозната од која била [[богомилство]]то, по името на својот водач - поп Богомил.<ref>Milan Loos - „Dualist heresy in the Middle Ages“, Springer, 1974, стр. 50</ref> Тоа станува основа и на албигојството, кое се појавило подоцна во јужна [[Франција]], како и на [[катарство]]то. === Појава на Богомилството === {{Main|Богомилство}} Трите главни извори за богомилите во Бугарија се: писмо од цариградскиот патријарх [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт]] до цар Петар, напишано околу 940 година; трактат против еретиците напишан од [[Презвитер Козма]] (веројатно напишан околу 970 година) и едиктите на црковниот синод одржан под цар Борил во 1211 година кој ги осудил богомилите.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=172}} Писмото на Теофилакт е напишано како одговор на писмо (кое денес не постои) од цар Петар кој побарал совет од патријархот, кој бил чичко на неговата жена [[Ирина Лакапина|Ирина]], како да постапи со новопојавената [[ерес]]. Забелешките за еретичките верувања веројатно се извлечени од првичното писмо на Петар. Патријархот се осврнува на на новопојавената ерес без да ја именува. Тој тврди дека еретиците веруваат во два принципи, од кои првиот ја создал светлината и невидливиот свет, а вториот темнината, материјата и човечкото тело. Еретиците го отфрлале [[Стар завет|Стариот завет]], бракот, репродукцијата, и учењето за Христовото воплотување; за нив велеле дека настанале од злобниот принцип (ѓаволот). Ереста е античка, но новопојавена, мешавина од [[манихејство]] и [[павликијанство]].{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} Павликијанството била источна ерес, генерално прикажувана како дуалистичка, но неодамна се покажало дека е [[Адопционизам|адопционистичко]] движење. Адопционистите верувале дека Христос бил едноставно човек додека не бил ''посвоен'' од Бога и по благодатта станал божествен во времето на неговото крштевање. Павликијаните живееле во големи концентрации во Ерменија и источна Анадолија. Со текот на годините голем број од нив биле преселени од страна на императорите на Балканот за да ги растурат нивните концентрации на исток и исто така да ја бранат тракиската граница бидејќи биле одлични воини. Многумина биле населени во регионот на Филипополис (денешен Пловдив) во близина на бугарската граница. На Павликијаните генерално им се припишува голема улога во создавањето на богомилството. Ако Павликијаните навистина биле дуалисти, таквата улога е можна; сепак, ако биле адопционисти, тогаш треба да се бара автохтоно потекло за богомилството.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}}[[Податотека:Bogomilist expansion.svg|мини|Развојот на богомилството и другите еретички движења во Европа|лево]]Најдетален извор за [[богомилство]]то е трактатот на презвитер Козма, кој од прва рака ги знаел и ја имал предноста да е несофистициран теолог, бидејќи повеќето византиски антиеретички трактати имаат тенденција да ги нарекуваат ересите со класичните имиња и потоа да му дадат на читателот мешавина од нови и релевантни, како и класични и нерелевантни верувања кога дискутираат за нивните следбеници. Козма вели дека за време на владеењето на Петар, поп по име [[Поп Богомил|Богомил]] (но за волја на вистината ''Богонемил'') проповедал ерес во бугарските земји.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} За нив презвитер Козма вели: „Однадвор, еретиците изгледаат како јагниња; тие се нежни, скромни и тивки; тие не зборуваат залудни зборови, не се смеат и не се однесуваат на таков начин што ќе се разликуваат од вистинските христијани. Но, внатре тие се грабливи волци. Кога ќе ги најдат неуките, го сеат пијанството на нивното учење и ги хулат доктрините што ги пренесува Светата Црква. Еретиците не ги почитуваат [[Икона|иконите]], туку ги нарекуваат идоли. Еретиците се потсмеваат на моштите на светиите и нè исмеваат кога ние им се поклонуваме. Тие одбиваат да им оддаваат почит на светците и ги презираат чудата Божји како што ги предизвикуваат моштите на светите преку силата на Светиот Дух; тие велат дека чудата не се случиле по Божја волја, туку од ѓаволот кој ги тера да ги заведуваат луѓето. Тие тврдат дека не Бог, туку ѓаволот бил творец на видливиот свет. Тие прашуваат како може да се обожава крстот? На него Евреите го распнаа Божјиот Син. Затоа крстот е непријател Божји. Тие ги учат своите приврзаници да го мразат, велејќи дека ако некој го убил синот на кралот со парче дрво, дали тоа дрво ќе му биде драго на кралот? Причеста не била воспоставена по Божја заповед, а [[евхаристија]]та всушност не е тело Христово, туку едноставна храна како и секоја друга. Тие не веруваат дека зборовите на свештениците се осветени од Бога. Ако свештениците се осветени, зошто тогаш не живеат како што треба?{{sfn|V. A. Fine|1991|p=174}} Тие се противат на свештениците, црквите, молитвите (освен на [[Господова молитва|Господовата молитва]]) и го отфрлаат Мојсеевиот закон и книгите на пророците. Тие не ја почитуваат [[Дева Марија]]. Тие не го прифаќаат Стариот Завет, туку само Евангелијата. Тие живеат не според Мојсеевиот закон, туку според онаа на Апостолите. Тие го прават ѓаволот творец на луѓето и на целото божествено создание; некои го нарекуваат паднат ангел. (Козма потоа прави да изгледа дека го обожаваат ѓаволот бидејќи го направиле творец.) Тие велат дека по волја на ѓаволот постои сè - небото, сонцето, ѕвездите, воздухот, земјата, луѓето, црквите, крстот и сè што се движи по земјата. Тие веруваат дека Господ има два сина, Христос постариот и ѓаволот помладиот. Тој, ѓаволот, им заповеда на луѓето да земат жени, јадат месо и пијат вино. Тие се нарекуваат жители на рајот; тие ги одбиваат сите животни радости не со апстиненција како што правиме ние [православните монаси] туку затоа што тие тврдат дека овие дела се нечисти. Тие се молат, затворајќи се во своите домови, четири пати на ден и четири пати во текот на ноќта. Тие веруваат дека луѓето, а не Бог, ги воспоставил обредите и практиките на Црквата и на христијаните; и дека нив ги нема во евангелијата. Еретиците не празнуваат црковни празници. Тие не го одбележуваат споменот на мачениците и светителите. Тие си ги исповедаат своите гревови еден на друг и практикуваат исповед меѓу себе. Ги учат своите приврзаници да не се потчинуваат на власта; ги клеветат богатите; ги мразат царевите; ги исмеваат своите претпоставени и ги навредуваат нивните господари.“{{sfn|V. A. Fine|1991|p=175}} Оваа ерес се проширила од Бугарија во Византија каде привлекла многу интелектуалци и се развила во многу посуптилно теолошко движење. Во секој случај, богомилската секта која се појавила во времето на Петар траела низ историјата на средновековна Бугарија, за последен пат да се слушне за неа во Трново - престолнината на Втората бугарска империја - во средината на XIV век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=179}} === Падот на Бугарија === {{See also|Инвазија на Светослав I во Бугарија}} По мирот од 927 не се променило многу во односите меѓу Бугарија и Византија. Меѓутоа, кога бугарските пратеници дошле во Константинопол да го соберат годишниот данок, тие биле пречекани со луто отфрлање од императорот [[Никифор II Фока]], кој штотуку се вратил од победничкиот поход против Арапите. Византискиот цар го обвинил Петар дека дозволил Маџарите да ја преминат Бугарија на нивниот пат кон византиските територии, обвинение кое можеби се однесува на настан раскажан од Лиутпранд од Кремона, кој пристигнал во Константинопол три години подоцна. Според Лиутпранд, во одреден момент по доаѓањето на Никифор на власт во 963 г., група од 300 Маџари заробила 500 поданици од околината на Солун и ги пренела во Панонија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Без оглед на причината за гневот на императорот Никифор, тој ги преместил своите трупи на границата со Бугарија, каде што Византијците уништиле голем број тврдини во демонстрација на воена моќ, пред да се вратат на источниот фронт. Во обид да го смири Никифор и да понуди своја гаранција со добри намери, Петар ги испратил своите два сина, [[Борис II|Борис]] и [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] во Константинопол како заложници. Сепак, тој исто така испратил пратеници кај императорот [[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]] во [[Магдебург]], можеби во обид да собере поддршка против Византија. Од своја страна, Никифор одлучил да го примени на Бугарија истиот вид притисок што го избрал Лав VI во неговиот конфликт со Симеон во 893 година. Во отсуство на сигурни сојузници [[Печенези]] во степата, тој го избрал кнезот [[Светослав I|Светослав]] од Киев, кого го поткупил да ја нападне Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Она што императорот го имал на ум, најверојатно, е дека ќе се случат голем број на упади на бугарска територија што ќе го турнат Петар на колена. Но, работите не се одвивале баш според планот. Русите пристигнале на Дунав во летото 968 година, ја разбиле бугарската војска и ги блокирале преостанатите трупи во Дристра ([[Силистра]]). Според руската [[Повест за минатите години|примарна хроника]], рускиот кнез „ја преместил својата резиденција“ во Бугарија и почнал да владее од „Перејаславец“. Локацијата на Перејаславец или Преславец („Мал Преслав“) е предмет на спор, но од описот на движењата на Светослав во Летописот и на византиските војски во византиските извори е сосема јасно дека градот се наоѓал на Долниот Дунав, најверојатно во северна [[Добруџа]]. Се чини дека Русите не влегле во внатрешноста на Бугарија и биле задоволни со контролирањето на долниот брег на Дунав и регионот на неговата делта. Ова беше доволно за да го убеди Петар да испрати пратеници во Константинопол и да побара мир. Овој пат, Никифор имал тешки услови, а не само зборови. Тој побарал депонирање на Петар од престолот и негова замена со неговиот син Борис, кој веднаш бил вратен во Бугарија за таа пригода.{{sfn|Curta|2006|p=238}} Како и неговиот дедо Борис I, Петар се повлекол во манастирот во близина на Преслав, каде што умрел набргу потоа на 30 јануари 969 година. Специјална служба му создале монасите од манастирот, кои први го употребиле епитетот „светец“ за поранешниот император. Портретот на Петар ќе се појавува на иконите од подоцнежните векови. [[Податотека:63-manasses-chronicle.jpg|мини|Инвазијата на киевскиот кнез Светослав во Бугарија]] Владеењето на Борис II започнало добро, бидејќи Русите се повлекле од Бугарија откако ја добиле веста за опсадата на [[Печенези]]те на [[Киев]]. Меѓутоа, штом Светослав ги „изгонил Печенезите во степите“, решил да се врати во Бугарија, овој пат заедно со своите сојузници Печенези и Маџари. Меѓутоа, во 969 година, Бугарите, кои во меѓувреме повторно ја зазеле тврдината Преславец, дале силен отпор против опсадата на Русите. По долга борба Преславец бил повторно заземен. Русите брзо се движеле и ги зазеле Преслав и Дристра, пред да ја преминат [[Стара Планина]] и да го нападнат Филипополис (денешен [[Пловдив]]) во Тракија. Во Преслав, Светослав го оставил Борис на власт, очигледно во обид да ја здобие бугарска поддршка за неговото сега отворено антивизантиско присуство во Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=239}} Новиот византиски император [[Јован I Цимискиј|Јован Цимискиј]] имал многу поагресивен пристап. Прво, тој го испратил во Тракија, [[Варда Склир]], кој извојувал голема победа против Русите во близина на Филипополис. Потоа, во пролетта 971 г., самиот император предводел војска од 40.000 преку Стара Планина, додека византиска флота од околу 300 бродови влегла во Дунав преку делтата за да ги нападне Русите од север. Искористувајќи го фактот што ниту еден планински премин не бил чуван, царот Јован брзо стигнал до Преслав, каде што ги победил Русите и го опколил градот. Византиските трупи упаднале во Внатрешниот град убивајќи повеќе Руси и заробувајќи ги Борис и неговото семејство. Преслав веднаш бил преименуван во Јоанополис по самиот император, а извесен Катакалон бил именуван за воен управител, за што сведочи неговиот печат. Во Дристра, плашејќи се од избувнување на локално востание, Светослав наредил да се погубат 300 првенци кога византиските трупи се појавиле под силните ѕидини на градот. Царот Јован ја ставил Дристра под опсада три месеци, пред да ги порази Русите во жестока битка што го принудила Светослав да бара мир. Царот се согласил да му дозволи на рускиот кнез да се повлече во Киев, но на враќање дома, Светослав бил нападнат и убиен од Печенези. Византијците ја зазеле Дристра, која ја преименувале во Теодорополис, по свети [[Теодор Стратилат]], за кој се вели дека се појавил во целосна воена опрема на својот бел коњ во текот на последната битка со Русите.{{sfn|Curta|2006|p=240}}[[Податотека:Tzimiskes returns.jpg|мини|десно|[[Борис II]] и неговиот брат [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] како пленици на императорот Јован Цимиски во 971 г.]]Триумфалното враќање на Јован Цимиски во Константинопол било внимателно исценирано за да го симболизира крајот на Бугарија. Според [[Лав Ѓакон]], по царот на бел коњ следела кола со икона на Пресвета Богородица и бугарските царски регалии заробени во Преслав, особено две круни, едната едноставна дијадема, другата круна со грб слична на оние кои Византиските императори ги носеле кога славеле победи. Борис го следел царот Јован на својот коњ. Кога пристигнале до [[Форум на Константин|Форумот на Константин]], симболично му биле одземени симболите на неговата царска власт.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Царот Јован му ја посветил Борисовата круна на Бога во [[Црква Света Софија (Истанбул)|храмот на Божјата Премудрост]], а Борис, сега само обичен аристократ со бугарско потекло, во замена ја добил титулата ''магистрос''.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Патријархот на Бугарија бил заменет со митрополит на Јоанополис, кој бил подреден на патријархот во Константинопол. Со овие настани е означен и крајот на Бугарското Царство и негово приклучување во рамките на Византија.<ref name="tsff">На капијама града y сусрет су му изашли највиши достојанственици цркве и Царства, певајући химне y славу цара, и пружили му круну и схиптар од злата и драгог камена. На позлаћеним кочијама y четворопрегу y којима ce иначе вози цар, била je икова Богородице коју je он лично донео из Бугарске, a испод ње лежале су одоре и дијадеме бугарских царева. Додека поворката влегувала во градот, зад кочиите јавал царот на бел коњ, накитен со сите царски обележја, а зад него пешки одел бугарскиот цар, Борис II, кого Цимискиј го заробил во Преслав. во црквата „Св. Софија“ византискиот цар ја положил сјајната круна на Бугарија на високиот олтар, ги дал знаците на првиот воен плен и своите благодарности. Потоа, пред насобраната толпа во главниот брод на црквата му наредил на бугарскиот цар да ги симне сите негови владетелски обележја и му доделил византиска дворска титула на магистер. Само во текот на една година (971) Јован Цимискиј постигнал воен триумф кому му нема рамен во средновековните анали на Балканот. Јаотстранил руската опасност која го загрозувала опстанокот на Византија во Европа, потворно ја утврдил северната граница на Дунав и ја повратил територијата која Аспаруховите Прабугари ја одзеле од Византија уште пред три века. За време на оваа сурова војна Бугарите беспомошно ги гледале двте најголеми воени сили на источна Европа како ce борат околу нивните земји. [http://en.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Obolensky Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996]</ref><ref>На запад, во ридовите и изолираните долини на Македонија, каде ни Русите ни Византијците не оделе за време на војната, царската власт била претежно номинална, па и понатаму живеела политичката традиција на соборената бугарска држава. И тому на тоа место по Цимискиевата смрт во 976 г. четирите синови на месниот македонски управник подигнале бунтовен бајрак. Најмладиот Самуил, ја искористил граѓанската војна во Византија која избила по смртта на Јован Цимискиј, и полека изградил држава чиј главен град град најпрвин бил на Преспанското Езеро, a потоа во Охрид. До крајот на векот оваа држава се проширила врз најголемиот дел на дотогашната бугарска територија меѓу Црното и Јадранскто Море, крај Србија сè до долното течение на Сава, Албанија, јужна (Егејска) Македонија, Тесалија и Епир. Димитри Оболенски ВИЗАНТИСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996</ref><ref>Идеолошки, Самуиловото Царство било поврзано за старото Бугарско Царство, затоа и самите негови творци (Самуил и неговите наследници б.н) и Византија го нарекувале бугарско, бидејќи традициите за царство и патријаршија, освен во Византија, постоеле уште само во Бугарија (се мисли само за Балканот б.н). Самуил ги прифатил тие традиции и го презел наследството на Симеоновото и Петровото Царство (Првото Бугарско Царство б.н), кое паднало под ударите на Византијците. Всушност, неговото царство (на Самуил б.н) значајно се разликувало од Симеоновото и Петровото Царство, и по составот и по карактерот тоа било ново царство. Неговиот центар се преместил према југозапад и Македонија го сочинувало неговото јадро. Ако главната цел на Самуил би била воспоставување на стaрото Бугарско Царство, тој секако би се свртел кон бугарските земји и на прво место би се стремел да ги ослободи. Меѓутоа, интересот на Самуил кон старите бугарски земји бил впечатливо мал. Во текот на сите негови борби во областите источно од Сердика играле изненадувачки скромна улога, така што изворите скоро и не ги спомнуваат. Ексапнзијата на Самуиловото Царство било пред сè свртено кон југ, види Георгије Острогорски, Историја на Византија, Народна Књига Алфа, 1998.</ref><ref>Стјепан Антолјак: „Средновековна Македонија“ том 1, издание на Мисла, Скопје, 1985</ref><ref name="SDIV">''[http://www.scribd.com/doc/2945332/- Шарл Дил ИСТОРИЈА ВИЗАНТИЈСКОГ ЦАРСТВА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090209032148/http://www.scribd.com/doc/2945332/- |date=2009-02-09 }}''</ref><ref name="SDIV" /><ref>''Владимир Чоровиќ, "Историја спрског народа", глава VI [http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html Држава мачедонских Словена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071214173525/http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html |date=2007-12-14 }}, издание на страницата www.rastko.org.yu, Белград, 2001. {{sr}}''</ref><ref>''Бранко Панов, "Македонија низ историјата", "Менора", Скопjе, 1999, стр. 15.''</ref><ref>''"Историја на македонскиот народ", том 1 Македонија од праисториско време до паѓането под турска власт, Институт за историја, Скопjе, 2000, стр. 357.''</ref><ref>''Коста Аџиевски, Пелагонија во средниот век, скопје, 1994''</ref><ref>''Александар Атанасовски, Македонија и Македонците во делото на Никифор Григора - византиски историограф од XIV век. - Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје, Кн. 27 (53) Скопје 2000. Истото е објавено во: Славянскиј Сборник. Вѕпуск 6. Саратовскога университета 2003.''</ref> == Религијата на Прабугарите == [[Податотека:Rosette from Pliska.svg|мини|десно|[[Розета од Плиска]]]] Не се знае многу за традиционалните религиозни верувања и практики на Бугарите. Нашиот најдобар извор доаѓа од ''Responsa'' на папата [[Папа Никола I|Никола I]], долго пасторално писмо упатено до бугарскиот хан Борис-Михаел веднаш по неговото преобраќање во христијанството во 864 година. Некои дополнителни информации можат може да се добијат од прабугарските натписи, како и од кратките референци на византиските писци. [[Теофилакт Охридски]] во 11 век пишува дека пред 864 г. Бугарите го славеле сонцето, месечината и ѕвездите, а како жртва им принесувале кучиња. Тој исто така укажува дека тие верувале во многу богови и обожавале идоли. [[Теофан Исповедник|Теофан]] ги опишува жртвите принесени од [[Крум]] пред Златната Порта за време на [[Опсада на Цариград (813)|опсадата на Цариград во 813 г]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Byzantium and Bulgaria, 775–831|last=Sophoulis|first=Panos|publisher=Brill|year=2011|isbn=9789004206953|location=Germany|pages=79-89}}</ref> И покрај фактот што Бугарите почитувале бројни божества, прабугарските натписи, кои ја изразуваат официјалната идеологија на државата, експлицитно се однесуваат на само еден бог (''ὁ θεός''). Ова може да сугерира дека воинската аристократија стоела поблиску до хенотеизмот, термин што значи верување и можно обожавање на повеќе богови, од кои едниот е врховен. Со тоа што не го прецизирале неговото име, хановите очигледно се обиделе да го направат овој бог препознатлив и поистоветен за различни народи. Така, за населението на ханството што зборувало грчки, анонимниот бог што се повикува во титулата на бугарскиот владетел како давател на неговиот божествен мандат (''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'') веројатно е дека бил христијанскиот бог. Има добра причина да се верува дека во умот на канот и неговите благородници овој бог бил [[Тенгризам|Тангра]].<ref name=":0" /> Додека првично ова туркиско име го означувало физичкото небо, Тангра/Тенгри на крајот се појавува како небесен бог и врховно божество на многу номади од Централна и Внатрешна Азија. Во шестиот век Тангри станал тесно поврзан со Ашина, владејачкиот, „харизматичен“ клан на Туркиската империја, и заедно со него претставувал еден од основните извори на политичко единство. Ханот не бил само глава на државата, туку божествено назначен владетел, чиј небесен статус бил особено нагласен во [[Орхонски натписи|''Орхонските натписи'']]. Управувањето со земјата како одраз на управувањето со небото, авторитетот на ханот, теоретски, бил екуменски. Териториите, владетелите и народите можеби ''де факто'' биле надвор од неговата сфера на влијание, но, по волјата на Тангри, биле ''де јуре'' и потенцијално членови на неговата светска империја. == Администрација == Малку се знае за управата на раното Бугарско Царство; освен имињата на неколку бугарски титули; иако е невозможно да се извлечат многу заклучоци од нив, бидејќи е тешко да се каже кои титули претставуваат функции, а кои биле доделувани како почесни титули.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} [[File:Omurtag10 svik.jpg|thumb|right|150px|Грчки натпис со зборовите "канас&nbsp;бигиом&nbsp;оуртаг" (Канас(у)биги Омуртаг) во првите два реда. [[Плиска]], Бугарија.<ref name="inscriptions">Веселин Бешевлиев, Първобългарски надписи. 2ed. София 1992. Chapter: VI. Възспоменателни надписи, Inscription [http://macedonia.kroraina.com/vb3/vb_6.htm#66 No.66].</ref>]] Владетелот во сите негови натписи е Кан или Возвишениот Кан - ''κάνας'' или ''κάννας'', со епитетот ''ὐβιγή'' или ''ὐβηγη'' - збор кој јасно е од [[Кумански јазик|куманско потекло]] ''öweghü'' = висок, знаменит. Натписите честопати ја додаваат титулата ''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'', веројатно воведен од грчките писци, кои сметале дека тоа е неопходна квалификација за секој принц. Титулата Кан исчезнува по воведувањето на христијанството и словенската азбука, за да ја замени Кнез, а подоцна и Цезар, односно Цар.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Главна класа на благородништвото биле ''[[болјар]]ите'' — ''βοιλάδες'' или ''βοηλάδες'' — име кое станало општо меѓу источните Словени. Во десеттиот век постоеле три класи на ''болјари'', шесте Големи Болјари, Надворешните Болјари и Внатрешните Болјари; во средината на деветтиот век имало дванаесет Големи Болјари. Големите Болјари веројатно го сочинувале доверливиот кабинет на Канот; Внатрешните Болјари веројатно биле дворски офицери, надворешните болјари провинциски офицери. Многу од поединците споменати на натписите од деветтиот век биле ''болјари''. И Кавкан Исбул и Багатур Цепа биле ''болјари''; а веројатно е дека болјарите биле цивилни службеници.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Втората класа на благородништво, веројатно инфериорна, биле ''багаините''. Можно е тие да биле воена каста; но нивното име се среќава само во натписите, колективно (Во една прилика Омуртаг им дал подароци на своите ''болјари'' и ''багаини''), или поединечно каде што обично се поврзуваат со титулата багатур. Покрај овие чинови, скоро секој бугарски поданик што се споменува во натписите бил ''θρεπτὸς ἄνθρωπος'' на Канот. ''θρεπτοὶ ἄνθρωποι'' биле, без сомнение, витешки ред, номинално на телохранители на Канот.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''багатур'' — βαγατουρ или βογοτορ — се среќава неколку пати во натписите; бугарскиот генерал кој бил поразен во Хрватска во 927 година се викал Константин ''ἀλογοβοτουρ'', очигледно за ''ἀλο-βογοτουρ''. Овој збор е турскиот ''bagadur'', кој на руски се среќава како ''богатырь'' = херој. Веројатно претставувал воен чин. Префиксот ''ало'' може да значи „главен“.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Колобрус'' — ''καλοβρός'' или ''κουλουβρός'' — што се наоѓа само во натписите, веројатно бил титула на чин, изведен од турскиот ''golaghuz'', водич. Болјарот Цепа бил исто така и колобрус како и багатур.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Жупан'', се среќава како ''ζουπάν'' или како ''κοπάνος'' во натписите. И во двата наврати се споменува семејството на носителот на титулата. Кај јужните Словени генерално, жупан значел поглавар на племе; така што Успенски и Бури веродостојно го сфаќаат како поглавар на еден од бугарските кланови.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''таркан'' веројатно претставувала висока воена функција. Зборот има турско потекло; еден турски амбасадор во дворот на императорот [[Јустин II]] (околу 570 г. н.е.) бил наречен ''тагма'', ‘ ''ἀξίωμα δε αυτῷ ταρχάν ’''. Онегавон, кој се удавил во реката [[Тиса (река)|Тиса]], бил таркан; така таркан бил и жупанот Охсун. Кога [[Свети Климент Охридски|свети Климент]] пристигнал во Белград, бил пречекан од Боритакан „ ''τῷ τότε φυλάσσοντι''“, „''ὑποστράτηγος''“ на кан Борис. Боритакан мора да значи Таркан Борис; неговата позиција била јасно еквивалентна на царски стратег, т.е. тој бил воен гувернер на една провинција.{{sfn|Runciman|1930|p=286}} Најважниот воен чин на царството бил ''кавканот''. За време на владеењето на Маламир, Кавканот Исбул, ''παλαιὸς βοϊλᾶς'' (постар ''болјар?'') на Канот очигледно бил најважна личност после Канот во Бугарија. Тој изградил аквадукт на Канот на свој трошок и го придружувал Канот во битка, очигледно како негов главен генерал. Во 922 читаме дека Симеон бил придружуван од неговиот ''кавкан''.{{sfn|Runciman|1930|p=287}} == Поврзано == * [[Второ Бугарско Царство]] * [[Византиско-бугарски војни]] * [[Бугарско-унгарски војни]] == Наводи == {{наводи|2}} === Литература === {{Refbegin|30em}} * {{Citation |last1=Runciman |first1=Steven |title=A History of the First Bulgarian Empire |date=1930 |publisher=G. Bell & Sons |location=London}} * {{Citation |last1=V. A. Fine |first1=John |title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century |date=1991 |publisher=University of Michigan Press}} * {{Citation |last1=Curta |first1=Florin |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Citation |last1=Marshall Lang |first1=David |title= The Bulgarians. From pagan times to the Ottoman conquest |date=1976 |publisher=Thames and Hudson}} * {{Наведена книга|title=Eastern Europe in the Middle Ages (500—1300)|last=Curta|first=Florin|publisher=Brill|year=2019|isbn=978-9-0043-4257-6|location=Leiden and Boston|pages=179-213|chapter=Conversion to Christianity: Moravia and Bulgaria}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{portal|Бугарска империја}} * [http://history.rodenkrai.com История на България]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - факти, открития и снимки (с подкрепата на НБУ) [[Категорија:Поранешни држави на Балканот|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни царства|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа|Бугарско Царство]] [[Категорија:Бугарија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Македонија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни словенски држави|Бугарско Царство]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Прво Бугарско Царство| ]] q7nm5sjioczhy52pcx3jy6yjz1k281q 5578690 5578688 2026-06-18T21:18:32Z Buli 2648 /* Политичко-црковните настани од 893 година */ 5578690 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{Nobold|{{unbulleted list|item_style=font-size:85%;|[[старословенски]]: Блъгарьско Цѣсарьствиѥ}}}} |conventional_long_name = Прво Бугарско Царство |continent = Европа |region = Балкан |era = среден век |status = |government_type = Апсолутна монархија |religion =[[Тенгризам]] & [[Словенска митологија|Словенски паганство]]<br /><small>(681–864)</small> <br /> [[Православие]]<br /><small>(864–971)</small> |common_languages = [[Прабугарски јазик|Прабугарски]], Средновековен грчки<br /> [[Старословенски јазик|Старословенски]] <br /><small>(официјален од 893)</small> |year_start = 681 |year_end = 971 |event_start = [[Аспарух]] |event1 = [[Христијанизација на Бугарија|Христијанизација]] |date_event1 = 864 |event2 = [[Симеон I]] |date_event2 = 893 |event_end = Распад |p1 = Прабугарија |flag_p1 = Monogram of Kubrat.svg |p2 = Византија |flag_p2 = Simple Labarum.svg |s1 = Византија |flag_s1 = Simple Labarum.svg |s2 = Самоилово Царство |flag_s2 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |image_flag = |flag = |flag_type = |image_map = Southeastern Europe Late Ninth Century.png |image_map_caption = Царството во време на владеењето на [[Симеон I Велики]], крај на {{римски|9}} век |capital = [[Плиска]]<br /><small>(681–893)</small><br />[[Преслав]]<br /><small>(893–968/972)</small><br />[[Скопје]], [[Охрид]], [[Битола]]<br /><small>(до 971)</small> |leader1 = [[Аспарух]] (прв) |leader2 = [[Роман (бугарски цар)|Роман]] (последен) |year_leader1 = 681–700 |year_leader2 = 971 |title_leader = [[Хан]], [[Цар]] ''(Император)'' |year_deputy1 = |title_deputy = |stat_year1 = 9 век |stat_area1 = 400000 |stat_pop1 = 1 000 000 |stat_year2 = |stat_area2 = |footnotes = }} '''Првото Бугарско Царство''' или '''Дунавска Бугарија''' ({{Langx|cu|Блъгарьско цѣсарьствиѥ}}) — [[хан]]ство, подоцна и [[царство]], на [[Прабугари]]те и [[Стари Словени|Словените]], кое постоело на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и неговите гранични делови од [[Југоисточна Европа]] од [[681]] до [[971|971 година]]. Основано од [[Туркиски народи|туранскиот]] хан [[Аспарух]], којшто по распаѓањето на [[Стара Велика Бугарија]] доведувал дел од прабугарските [[Племе|племиња]] во денешна [[Бесарабија]] и [[Добруџа]], ги потчинува месните словенски племиња и ја принудил [[Византија]] да му плаќа данок во 681 година. Во прво време, главниот град било [[Онгал]], денешна [[Романија]], понатака се востановува во [[Плиска]], а кон крајот на [[9 век|{{римски|9}} век]] во [[Велики Преслав]]. Најголемото територијално проширување државата го достигнува во {{римски|9}} век, кога кон првоначалните територии по Долен [[Дунав]] се присоединети области во [[Тракија]] и [[Македонија (регион)|Македонија]], делови од денешните [[Албанија]], [[Србија]] и [[Романија]], а исто така и дел од северното црноморие (до река [[Днепар]]), тогаш познато како [[Кутмичевица]].<ref>Л. Иванов. [[wikisource:bg:История на България в седем страници|История на България в седем страници]]. София, 2007.</ref> Во текот на [[864]]-[[866|866 година]], за време на [[Борис I]], [[христијанство]]то станала [[државна религија]], што води до значителни промени во културниот живот на државата и т''.''н. ''[[Симеон I|Златен век на цар Симеон]]''. Царот Симеон организирал неуспешни походи за да го превземи главниот град на [[Византија]], [[Константинипол|Цариград]]. [[Византиско-бугарски војни|Византиско-бугарските војни]], заедно со инвазиите на [[Кнежевство Унгарија|Унгарците]] (Маѓарите), [[Печенези]]те и [[Киевски Рус|Русите]], доведело до ослабување на царството и паѓањето на главниот град Преслав под византиска власт во 971 година. == Почетокот == {{See also|Прабугари|Седум словенски племиња}} === Стара Велика Бугарија === Во 632 година ханот [[Кубрат]] успева да ги обедини [[Прабугари|прабугарските]] и [[Хуни|хунските]] [[Племе|племиња]], кои се наоѓаат под власта на [[Западнотуркиски ханат|Западнотуркискиот ханат]], во сопствена држава, наречена од византиските хроничари ''[[Стара Велика Бугарија]]''.{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36}} Со помошта на оскудните записи на ерменски и византиски летописци, се востановени приближно границите на таа држава: долното поречие на [[Дунав]] на запад, [[Црно Море|Црно]] и [[Азовско Море|Азовското Море]] на југ, реката [[Кубањ (река)|Кубањ]] на исток и реката [[Дон (река)|Дон]] на север. [[Податотека:Giudjenov Kubrat and his sons.jpg|лево|мини|''Кубрат и неговите синови.'' Слика на Димитар Ѓуџенов од 1926 година.]] Царството на Кубрат се распадна по неговата смрт ({{Circa|650 г.}}). Според византиските хроничари [[Теофан Исповедник|Теофан]] и [[Никифор I Цариградски|Никифор]], тој оставил завет на неговите пет синови да останат заедно во единство и меѓусебна солидарност; но набргу тие се разделиле и повеле дел од својот народ со себе, со што го забрзаа распадот на ''Стара Велика Бугарија''. Најстариот, [[Бајан]] или Батбајан, останал во Стара Бугарија. Вториот, [[Котраг]], го премина [[Дон (река)|Дон]] и се насели на далечната страна. Третиот, [[Аспарух]], го поминал Днепар со своите следбеници и привремено го поставил својот логор меѓу таа река и Дунав. Четвртиот син на Кубрат ги преминал [[Карпати]]те и стигнал до [[Панонија]], каде што се ставил под власта на [[Авари|аварскиот хан]]. Петтиот заминал најдалеку од сите, пристигнувајќи со своето племе во Италија, во близина на Равена, каде што му се покорил на византискиот император. Треба да се додаде дека распадот на ''Стара Бугарија'' беше дополнително забрзан од налетот на [[Хазари]]те, кои подоцна го прифатиле јудаизмот и станаа доминантна сила во [[Евроазиска Степа|Евроазиската Степа]].{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36-37}} === Населување на Бугарите на Балканот === {{See also|Битка кај Онгала}} Откако [[Аспарух]] ги преминал реките Дњепар и Дњестар, и се населил во близина на Дунав, каде што нашол соодветно место за живеење (на [[Прабугарски јазик|нивниот јазик]] наречено ''Онгала''), кое било тешко пристапно и непробојно за непријателите, затоа што од едната страна било мочурливо и непроодно, а од другата страна оградено со непристапни карпи.<ref>{{Наведена книга|title=Nikephoros' Short History [for the years 602-769 A.D.]|first=Nikephoros I of Constantinople|publisher=Dumbarton Oaks, Research Library and Collection|year=1990|isbn=9780884021841|location=Washington|pages=88-89|translator-last=A. Mango|translator-first=Cyril}}</ref> {{Maplink|frame=yes|frame-lat=45.300|frame-long=28.132|frame-align=left|zoom=6 |type=line|id=Q182445 |title=Line|stroke-width=3|stroke-color=#008000|description=[[Прут]] |type2=line|id2=Q1653|title2=Line|stroke-width2=3|description2=[[Дунав]] |type3=line|id3=Q208302|title3=Line|stroke-width3=3|stroke-color3=#0000FF|description3=[[Сирет (река)|Сирет]] |text=Онгала се наоѓала на мало подрачје кое граничело со реките Сирет, Прут и Дунав<ref name=":1" />}} Се смета дека ''Онгала'' се наоѓала на мало подрачје помеѓу реките [[Сирет (река)|Сирет]], [[Прут]] и [[Дунав]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Madgearu|first=Alexandru|date=2000|title=Recent discussions about "Onglos"|journal=Istro-Pontica. Muzeul tulcean la a 50–a aniversare 1950–2000|pages=343-48}}</ref> Според друго мислење се наоѓал на островот [[Певки]], во делтата на Дунав,{{sfn|Runciman|1930|p=25-26}} што е помалку веројатно. Аспаруховите Бугари биле бројни. ''Онгала'' бил само привремен центар, но веројатно имало и претходница во [[Добруџа]] и заден одред во [[Бесарабија]]. Не може точно да се прецизира и датумот на преселбата на Аспарух во ''Онгала''. Тоа морал да биде постепен процес кој се одвивал помеѓу 650 и 670 година. Во овој период Византија била зафатена во крвава [[Византиско-арапски војни|војна со Арапите]] во Азија, а во Европа со религиозните и дипломатски интриги со [[Монотелитизам|монотелитите]]; а во 668 г. убиството на западнољубивиот император [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]] било проследено со краток бунт.{{sfn|Runciman|1930|p=26}} Но, до 679 г. тронот бил безбеден и арапската војна завршувала. Императорот [[Константин IV]] бил свесен за опасноста да дозволи нови освојувачи на Балканот да ги вознемират, или уште полошо да ги организираат Словените. Ордите на Аспарух морало да бидат натерани да се повлечат назад или да бидат уништени. Во 680 година Прабугарите, обединети со седумте словенски племиња и Северите, водат војна со [[Византија]] кај месноста [[Битка кај Онгала|Онгала]], и по поразот, Византија потпишува мировен договор со Бугарија во 681 година, со тоа што се задолжува да и плаќа годишен данок. По војната Бугарија ги опфаќа земјите од северното црноморие и реките Днепар и [[Днестар]] на исток до река [[Морава]] на запад, и од северните склонови на [[Стара Планина]] на југ до јужните склонови на [[Карпати]]те на север. Од југ сосед и била моќната Византија, од запад - [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], од исток - [[Хазари]]те, кои ги заземале териториите на Кубратова Бугарија. Главен град станала словенската крепост [[Плиска]]. === Борби за престолот === [[Податотека:Madara Rider.jpg|мини|лево|[[Мадарски коњаник|Мадарскиот коњаник]]]]Хан Аспарух починал веројатно некаде околу 700 година во битка со Хазарите од исток, 58 години откако се разделил од своите браќа. Го наследил [[Тервел]], неговиот син или можеби внук. Тој востановил директни политички односи со византиската власт, со тоа што неколкупати му помогнал на паднатиот император [[Јустинијан II]] да си го врати престолот. Заради таа помош ханот ја добил богатата и важна област Загоре, на југ од Стара Планина. Најголемиот успех на хан Тервел е победата над [[Арапи]]те, кои го [[Опсада на Цариград (717–718)|опсадиле]] [[Цариград]] во 717 година, што им ставило конечен крај на нивните обиди да проникнат во [[Европа]] преку [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Неговата победа се споредува со постигнатата, многу години подоцна, победа над Арапите на Карл Мартел при [[Поатје]]. [[Податотека:First Bulgarian Empire by Asparuh to Kardam (680- 803).png|мини|Бугарското ханство од 680-803 год.]] По смртта на ханот Тервел, Бугарија навлегла во политичка криза, хановите се менувале речиси секоја година преку преврати и интриги, а врв на сето тоа е управувањето на ханот Умор - само 46 денови. Положбата се стабилизирала кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога престолот го зазел ханот [[Крум]]. Од тој силен и енергичен бугарски хан започнува династијата на најсилно изјавените владетели на Првата Бугарска Држава, кои ја управувале речиси до самиот нејзин крај. Во 756 година императорот [[Константин V Копроним|Константин V]] изградил низа тврдини долж византиско-бугарската граница. Бидејќи овие тврдини ги прекршувале условите од претходниот договор, Бугарите барале компензација. Константин одбил и Бугарите, толкувајќи ги неговите постапки како непријателски, ја нападнале византиската територија само за да бидат разбиени од царските трупи. Ова беше првата од деветте војни меѓу Константин V и Бугарите. Овој пораз довел до соборување на бугарскиот хан. Повторно следела граѓанска војна, на крајот од која, во 761 или 762 година, на тронот дошол извесен [[Телец]]. Телец веднаш собрал војска, ја зацврстил својата граница со Византија, а потоа напредувал во Тракија. Константин V излегол да го пречека и по жестока [[Битка кај Анхијал (763)|битка]] Бугарите повторно биле разбиени. Се чини дека овој пораз е причина за новите немири во Бугарија кои довеле до соборување на Телец околу 764 година. Новиот хан, [[Сабин (хан)|Сабин]], се обидел да склучи мир со Византија, но бил обвинет дека ја предал земјата на Византијците и морал да пребега со своите роднини во Константинопол. Меѓутоа, набрзо мирот го склучил еден хан по име [[Паган (хан)|Паган]], но борбата за тронот продолжила. Во неколку наврати (од кои едниот во 766 година), Византија интервенирала со војски во име на нејзините кандидати. Кога интервенирала, империјата можела да ја наметне својата волја врз Бугарите, чија земја била во анархија. [[Податотека:771_CE,_Europe.svg|алт=Colour-coded map|мини|Политичка карта на Европа во 771 год.]] Во 770 [[Телериг]] станал хан. Меѓутоа, војната продолжила во 773 година кога Константин V успешно ги нападнал Бугарите. Истата година Бугарите упаднале јужно до Тесалија каде што биле запрени од Византијците. Хронологијата на овие два настани, како и причините се непознати. Изгледа дека следната година, во 774 година, Константин V планирал нов напад. Телериг му напишал на императорот велејќи дека можеби ќе треба да побегне во Константинопол; ''кому во Бугарија може да му верува?'' Константин наивно му испратил список на византиски агенти во Бугарија. Телериг ги заробил и ги погубил сите. Од оваа приказна дознаваме дека византиските разузнавачи биле активни и интервенирале во внатрешните работи на Бугарија. Константин V потоа започнал да ја планира својата следна кампања против Бугарите; сепак, неговата смрт на почетокот на кампањата значела крај на војната. Иронично, Телериг сепак морал да побегне од земјата, во 777 година; дошол на дворот на императорот [[Лав IV Хазар]], го примил христијанството и добил невеста, роднина на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. [[Податотека:Battle of Marcellae.png|лево|мини|[[Битка кај Маркели (792)|Битката кај Меркели (792)]]]] За време на владеењето на [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] и нејзиниот син [[Константин VI Слепиот|Константин VI]] во Византија, за противник во Бугарија го имале ханот [[Кардам]] (777-802). Отпрвин, Византијците успеале да ја потиснат бугарската граница на север. Во 784 година, царицата Ирина напредувала од Анхиалус, далеку во внатрешноста до Береја (денешна [[Стара Загора]]), која таа ја обновила и ја нарекла ''Иренуполис''.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Сердика, исто така, останала цврсто во византиски раце. Меѓутоа, во 792 година, Кардам му нанел катастрофален пораз на младиот Константин VI кај пограничната тврдина [[Битка кај Маркели (792)|Меркели]]. Византија повторно морала да плаќа данок на Бугарите, кои периодично ги зголемувале нивните барања со уценувачки закани за понатамошни напади. Во 797 година, приврзаниците на Ирина го ослепиле нејзиниот син Константин, а таа продолжила да владее сама.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Во меѓувреме, во 790-тите, франечкиот крал, [[Карло Велики]], водел кампања против [[Авари]]те. Тој извојувал голема победа во 796 година (во која му помогнал и панонскиот хрватски кнез [[Војномир]]) и Франките станале господари над Хрватите од северна Далмација, Славонија и Панонија; франечките мисионери набрзо влегле во областа. Набрзо следел втор голем удар за аварската моќ, но овој пат од исток, под водство на новиот бугарски хан Крум. Како резултат на овие две победи, Франките и Бугарите наскоро дојдоа да имаат заедничка граница долж реката [[Тиса (река)|Тиса]], а Бугарите успеале да го прошират своето владение над територијата северно од Дунав до Карпатите. Аварите не исчезнале одеднаш. Западно од Дунав бил основан каганат, кој бил вазал на Франките и под христијански хан, а Франечките извори спомнуваат аварски пратеници кои го посетиле франечкиот двор помеѓу 805 и 822 година. Во 889 година се споменува дека Маџарите ги зазеле пасиштата на некои слободни Авари во долна Панонија. После тоа, изворите престануваат да ги спомнуваат Аварите; се претпоставува дека потомците на оние кои го преживеале унгарското освојување на унгарската рамнина во 890-тите биле апсорбирани од Унгарците. == Консолидација == {{Историја на Бугарија}} === Владеењето на Крум (803 - 814) === [[Податотека:52-manasses-chronicle.jpg|мини|лево|Ханот [[Крум]] го победил византискиот император [[Никифор I]] во [[Битка кај Плиска|Битката кај Врбишкиот премин (811 г.)]], ''[[Константин Манасиј|Манасиева хроника]]'']] Бидејќи претходникот на [[Крум]], ханот [[Кардам]], успеал да се оттргне од византиските шпиони во Бугарија, тој најпосле имал можност да се зафати со офанзива на југ. Но пред тоа ги разбил остатоците од [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], кој попаднал под ударите на Франкската Империја на [[Карло Велики]]. Во териториите на Бугарија биле вклучени богатите солници на [[Трансилванија]], што и дозволило да се вклучи во напредокот на европската економија. Во 808 година Крум започнува походи по река [[Струма]], а во 809 година ја презема важната крепост Средец (денешна [[Софија]]). Во 811 година император [[Никифор I]] започнува поход против Бугарија, стига до нејзиниот главен град, Плиска, ја презема и ја опожарува. Сметајќи дека тоа е крајот на проблемите со Бугарите, се вратил назад за Цариград. Но утрината на 26 јули 811 година, за време на ноќевањето на армијата и императорот кај Врбишкиот проход, вооружената бугарска војска изненадно ги нападнала, ги исклала повеќето, и дури самиот император ја дочекал таму смртта. За прославувањето на победата Крум употребил чаша, направена од черепот на императорот Никифор, обкован со злато и сребро. [[Податотека:Europe 814.svg|лево|мини|Европа во 814 година]] Две години подоцна, во 813 година, Крум подготвил невиден дотогаш поход кон [[Цариград]]. Меѓутоа, неговата смрт на 13 април 813 година го спречило замисленото дело. Крум влложил големи усилби за закрепување на државата. Присоединил важни територии кон државата и наложил заеднички закони за сите поданици, за да осигури внатрешна стабилност. Законите биле строги и не правеле разлика меѓу [[Прабугари]], [[Стари Словени|Словени]] и други. Тоа била првата стапка кон обединувањето во една народност на различните по бит и култура етноси. === Владеењето на Омуртаг (814-831) === [[Податотека:ThomasTheRebelAndMourtagon.jpg|мини|лево|Со цел да го задуши востанието на [[Тома Славјанинот]] императорот [[Михаил II (Византија)|Михаил II]] се обратил за помош кај бугарскиот кан Омуртаг. Двете војски се судриле во 823 г.]] Неговиот наследник, [[Омуртаг]], склучил 30-годишен мировен договор со [[Византија]], и се зафатил со внатрешната ситуација на државата. Започнал со повторно изградување на главниот град, кој бил опожарен за време на походот на Никифор, изградил и укрепил редица градови. Ја зацврстил бугарската власт на северозапад, каде што Франките се обиделе да одделат 3 словенски племиња од Бугарија. === Омуртаг и христијанството === [[Податотека:Omurtag.jpg|мини|десно|Прогонство на христијаните од Омуртаг.<br>Десно: [[Адријанополски маченици|епископ Мануил]] проповеда на Бугарите.<br>Лево: Погубување на епископ Мануил.]] Омуртаг бил непријателски настроен кон христијанството, кое се чини дека се ширело во Бугарија, иако државата и поголемиот дел од владејачката класа останале пагани до покрстувањето на Борис во 864 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=107}} Ширењето на новата религија беше олеснето со влијанието на византиските бегалци и заробеници кои во голем број биле населени во Бугарија. Бугарските ''болјари'' биле непријателски настроени кон христијанството бидејќи тоа го загрозувало стариот поредок врз кој се засновале нивните привилегии. Се верувало дека секој болјарски клан, кој имал свој тотем, бил божествено воспоставен и од тука потекнува правото на секое семејство на високи позиции во државата и општеството. Така, може да се очекува дека болјарите извршиле притисок врз Омуртаг да дејствува против христијанската религија.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} Омуртаг се чини дека чувствувал дека христијанството (со неговата хиерархија со седиште во Византија) е закана за бугарската независност. Тој веројатно ги гледал христијаните како византиски агенти и се чини дека верувал дека ако неговата држава стане христијанска, тоа нема да биде подобро од тоа да стане византиска колонија. Така тој ги прогонувал христијаните, веројатно исто толку затоа што ги гледал како царски шпиони, колку и за интересите на неговата религија. Познати се и примери на егзекуции на христијани. И покрај прогонството, религијата продолжила да се шири.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} === Маламир, Пресијан и војната со Византија во 836 === Омуртаг починал во 831 година. Оставил три сина; најстариот, [[Енравота]], не успеал да се искачи на тронот. Тој бил преобратен во христијанство од еден од неговите робови и наскоро бил погубен кога одбил да се откаже од христијанската вера. Тронот му припаднал на најмладиот син, [[Маламир]], првиот хан со словенско име. Колку долго владеел е дискутабилно; некои научници сметаат дека тој владеел до 852 год., а други веруваат дека бил заменет со одреден [[Пресијан]], кој владеел од 836 до 852 година. Речиси ништо не се знае за периодот кога овие владетели владееле - ако воопшто станува збор за различни луѓе. [[Податотека:Philippi Inscription 1.JPG|мини|Натпис на Пресијан од Филипи]] [[Податотека:Bunchuk.png|мини|лево|Коњскиот опаш бил симбол до покрстувањето и се носел при секоја битка<ref>[[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|''Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum'']]. "''Наведовте дека досега, кога одевте во битка, ја носевте коњската опашка како свој воен амблем и прашувате што треба да носите сега на негово место. Што друго, се разбира, освен знакот на крстот? Зашто тоа е знакот со кој Мојсеј го разделил морето и го убил Амалик...''"</ref>]] Постојат три извори во врска со ова прашање: [[Константин Порфирогенит]] пишува за нападот на Пресијан врз Србите, во времето на кнезот [[Властимир]]. Пресијан го споменува со титулата ''архонт'', која не мора да се однесува на владетелот, но кога ја користи Константин, обично го има тоа значење. На пример, Константин ја користи титулата ''архонт'' и за хан Борис, кого го нарекува син на Пресијан, што значи дека титулата ''архонт'' укажува, но не докажува дека владетел бил Пресијан. Постојат и два натписи. Во првиот се наведува дека Грците го прекршиле мирот. Маламир со кавхан Исбул тргнал против нив, зазел неколку тврдини во Тракија, а потоа тргнал кон Филипи од кој Византијците побегнале. Вториот натпис наведува дека хан Пресијан го испратил кавхан Исбул против [[Смолјани]]те (словенско племе на византиска територија кај реката [[Струма]]), извојувал победа над христијаните и ги казнил за нивните престапи. Ниту еден од овие натписи не е датиран, но бидејќи од 816 до 846 постоел триесетгодишен мир, меѓу Бугарија и Византија, нарушен само со кратките судири во 836 година, повеќето научници заклучуваат дека овие натписи се од 836/37 год, што се совпаѓа со изјавата во првиот натпис дека Грците го прекршиле мирот. Тесната поврзаност на информациите во двата натписи, може да се види и во тоа што главната улога и во двата походи ја имал кавхан Исбул. Така, белгискиот византолог, Анри Грегоар, разумно предлага дека, бидејќи се знае само за една војна во овој период на мир, натписите се однесуваат на истата кампања и бидејќи би било чудно една иста кампања да биде водена од двајца владетели, се претпоставува дека Маламир и Пресијан се две имиња (словенско и бугарско) на еден ист човек. Ваквите двојни имиња се сосема вообичаени кај средновековните балкански народи. Овој логичен предлог, значи дека еден ист човек, Маламир-Пресијан, владеел од 831 до 852 година. Меѓутоа, други тврдат дека двата натписи се однесуваат на две различни кампањи во една иста војна, и дека Маламир бил заменет со Пресијан во 836/7 во текот на војната во одредено време помеѓу двете кампањи. Натписите се значајни и за споменувањето на кавхан Исбул, што покажува дека клучната позиција на кавхан сè уште ја држел човек со бугарско име, и покрај какво било словенизирање да се случило. Исбул имал неизмерно богатство. Друг натпис кажува дека платил за изградба [[Аквадукт|aквадукт]] што му го подарил на ханот. == Владеењето на Борис I (852-889) == === Проширувањето во Македонија === [[Податотека:Balkans850.png|мини|десно|Проширувањето на Бугарија во времето на кан Пресијан. Според други научници тоа се случило во првите години од владеењето на Борис I.]]Во 846 година истекол бугарскиот мировен договор со Византија. Бугарите нападнале во Македонија покрај реката [[Струма]]. Веројатно, како што сугерираат некои научници, тие избрале момент кога империјата била вклучена во задушувањето на некои словенски бунтови. Сепак, постојат хронолошки проблеми за овие словенски востанија и не може да се покаже дека поголемо востание се случило во 846 година. Најпознатиот бунт меѓу Словените избувнал на [[Пелопонез]] за време на владеењето на [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829-42). Словените се ослободиле и ја опустошиле областа пред да бидат покорени од византиски командант испратен таму со голема војска во раните години од владеењето на [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Се тврди дека походот на Византијците се случил веднаш по доаѓањето на Михаил, уште во 842 година. Ако е така, овој бунт би бил завршен многу пред истекот на бугарскиот договор во 846 година. ''Житието на свети Григориј Декаполит'' опишува словенски бунт во околината на Солун. Иако ова востание е датирано околу 846 г. од некои научници, Дворник, уредникот на житието на тој светител, верува во тоа се случило помеѓу 831 и 838 година. Во секој случај, без разлика дали во врска со словенските востанија или не, Бугарите извршиле инвазија на византиска територија во 846 година. Набргу потоа следело ново примирје.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Многу историчари веруваат дека овој поход од 846 година го означува и почетокот на бугарската експанзија во Македонија западно од Вардар. За жал, хронологијата на оваа експанзија (и на кој кан да му се припише) е непозната. Борис очигледно ја поседувал Македонија дури и западно од Охрид до 880-тите и, бидејќи немало бугарски војни против Византија по 860 година, очигледно е дека ''де факто'' бугарското владеење претходело на 860-тите години. Така, Бугарите или ја анектирале оваа територија во кампањата 846 година - анексија непризнаена од Византија - или анексијата се случила во подоцнежна кампања - непозната за нас - од Пресијан пред 852 година или од Борис после неговото пристапување на престолот во 852 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Во изворите е забележана само една кампања на Борис против Византија. Во изворот без датум, Теофан Континуат вели: „Борис дознавајќи дека една [[Теодора II|жена]] владеела во империјата станал похрабар и испратил гласници да кажат дека ги осудува договорите за мир и започнал кампања против територијата на империјата“. Хроничарот не наведува кои земји ги нападнал или дали стекнал територија. Но, можно е дел или цела Македонија да е освоена од Борис во ова време. Договорот, веројатно потпишан во 853 година, се чини дека го завршил овој конфликт и Борис останал во мир со империјата до околу 860 година, кога тој стапил во франкиски сојуз, веројатно главно насочен против растечката [[Велика Моравија|Моравска држава]]. Нема докази дека Бугарија тргнала во офанзива против Византија по 860 година. Така можеме да заклучиме дека бугарската експанзија во Македонија се случила во текот на една или двете од овие две кампањи - 846 и 852 година - иако византиското признавање на загубата на оваа територија дошла дури со договорот од 904 година со борисовиот син, Симеон.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Горенаведениот аргумент претпоставува дека Византија ја вратила својата власт над западна Македонија во некој период од деветтиот век. Таков настан, иако често се претпоставува, не е документиран. Така, евентуално Западна Македонија можеби претставувала збир од ''[[Склавинии]]'' се до потпаѓањето под власт на Бугарија. Во овој случај, Бугарија едноставно би наметнала контрола над различни независни племиња - акт кој не е поврзан со војна со Византија, и кој можел да се случи во кое било време во деветтиот век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} === Пристапувањето на Борис I на власт === {{See also|Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите}} [[Податотека:TzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg|мини|лево|Минијатура која го прикажува Борис I.]] Во почетокот на управувањето на кнез Борис (852-889) Бугарија води неуспешни војни против [[Византија]] и Германското кралство. Борис решава да го прифати [[христијанство]]то како официјална религија за Бугарија, и по редица спорови и политички настани го прави тоа преку византиското духовенство во периодот 863-865. Актот на покрстувањето предизвикува пагански реакции и се стигнува до бунт, во кој педесет и два аристократски рода си заминуваат од главниот град, но се разбиени и казнети, убиени се сите членови на родот. По покрстувањето, Борис ја прима титулата кнез, како и името на својот крстител византискиот цар Михаил. На 29 август 866 година, набргу по задушувањето на бунтот, во Рим пристигнала амбасада од Бугарија, барајќи одговори на низа прашања за црковните практики, како и богослужбените книги и граѓанскиот законик. Се чини дека Борис испратил и друга амбасада кај [[Лудвиг Германецот]] за да го објави покрстувањето на Бугарите и да побара мисионери. Во ноември 866 година, папската мисија предводена од епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој подоцна станал и римски папа, заминала за Бугарија.{{sfn|Curta|2019|p=202}} Епископот со себе го донел одговорот на папата [[Папа Никола I|Никола I]] на прашањата на Борис во форма на [[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|опширно писмо упатено до сите Бугари]], не само до нивниот владетел. 106-те поглавја од писмото се занимаваат со различни теми: од крштевањето и бракот до капењето, постот и разликата меѓу гревот и злосторството. Папата Никола го укорил Борис за строгата казна кон неговите ''болјари'': „постапи без сериозно да ја измериш работата.“ За прашањето пак за независната бугарска црква, неговиот одговор бил помалку директен: „Сега не можеме да ви дадеме дефинитивен одговор додека нашите легати, кои ги испраќаме во вашата земја, се вратат и ни кажат колку се бројни и обединети христијаните меѓу вас.“{{sfn|Curta|2019|p=202}} Нема многу описи на тогашните бугарски практики, што само делумно може да се реконструираат од одговорите на папата. Откупувањето на невестата, ритуалната жртва без пролевање на крв, употребата на камења со лековити својства и [[Амајлија|амајлии]], сексуалните табуа, и погребувањето на самоубијците, се само неколку погледи во претхристијанските верувања на Бугарите.{{sfn|Curta|2019|p=203}} Се чини дека папата бил изнервиран од она што тој го сметал за глупави прашања: „Она што сакаш да го научиш во врска со панталоните (''[[femoralia]]'') го сметаме за излишно. Зашто, не сакаме да се промени надворешниот стил на вашата облека, туку однесувањето на внатрешниот човек во вас.“ Еден одговор укажува дека во Бугарија постоеле специфични верувања за ритуалната чистота, бидејќи папата Никола детално се осврнува на прашањето „дали чист или нечист човек може да го носи или целива Господовиот крст и моштите.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} [[Податотека:17-1735-H4A3D00Z.jpg|мини|Епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој {{Околу|866–867}} престојувал во Бугарија и е поврзан со почетната фаза на покрстувањето на Бугарите.]] Потребно било повеќе разјаснување за другите ритуални практики од поголемо политичко значење. Очигледно, во претхристијанска Бугарија, кога владетелот „седнува да јаде, обичај е никој, па ни неговата жена, да не вечера со него.“ Борис побарал сите негови поданици „да јадат на далечина, седнати на столчиња на нивото на земјата.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} Папата Никола I забранува [[инцест]] (индикација дека сродството можеби не го спречувало бракот во паганска Бугарија) и [[полигамија]], тема за која тој дефинитивно се согласил со патријархот [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]]. Неколку прашања во врска со теми како бракот на свештениците или положбата на рацете за време на молитвата укажуваат на тоа дека Борис веќе бил свесен за разликите во ритуалите меѓу западните и источните христијани. Меѓутоа, генерално, се чини дека Борис повеќе се интересирал за практиките, отколку за доктрината.{{sfn|Curta|2019|p=204}} Заедно со мисијата во Бугарија, папата Никола испратил уште една амбасада во [[Константинопол]] за што поагресивно да ја изрази папската осуда за изборот на Фотиј за патријарх. Пратениците никогаш не стигнале до Константинопол, бидејќи биле запрени на границата со Бугарија од страна на византиските власти, во околностите на конфликт меѓу Фотиј и Никола I. Не можејќи да преминат во Империјата, пратениците поминале извесно време во Плиска пред да се вратат во Рим. Се вели дека Борис многу го засакал најмладиот член на таа амбасада, [[подѓакон]] во базиликата [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Санта Марија Маџоре]], кого сакал да биде поглавар на неговата црква.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, водечката улога на римската мисија во Бугарија ја имал бискупот Формоз од Порто. За само една година работа, под негово водство, мисијата успешно преобратила голем број луѓе. Охрабрен од тој успех, Формоз почнал да ракополага со свештеници и да осветува новоизградени цркви, со други зборови да се однесува како епископ на Бугарија, а не на Порто. Во овој момент, Борис побарал од папата да го назначи Формоз за поглавар на неговата црква. Но, непосредно пред или непосредно во почетокот на 868 година, Формоз бил отповикан од папата Никола. И другиот епископ на мисијата, Павле од [[Популонија]], се вратил во Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} За да ги замени, новиот папа, [[Папа Адријан II|Адријан II]], испратил уште двајца епископи во Бугарија, Гримоалд од Бомарцо и Доминик од Тривенто. Друга папска амбасада ја преминала Бугарија во 869 година на пат за Константинопол, каде што требало да присуствува на соборот свикан од царот [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] и патријархот [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј I]] за да се реши расколот со Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, на враќање во Рим, папските пратеници не поминале низ Бугарија, бидејќи во меѓувреме самите пратеници на Борис што се појавиле пред тој синод поставиле многу вознемирувачко прашање, имено дали бугарските христијани му должат послушност на Рим или на Константинопол. Огорчен од четиригодишното папско запоставување, ако не и целосно отфрлање на неговото барање за архиепископ, Борис решил да се оддалечи од Рим и повторно да се сврти кон Константинопол. И покрај протестите на папските легати, патријархот Игнатиј I назначил архиепископ на Бугарија, на кој му била ветена значителна автономија. До 870 година, прашањето било решено во корист на Борис. Гримоалд, епископот на Бомарцо, бил протеран од Бугарија, а заедно со него и сите други членови на римската мисија кои сè уште биле во земјата. Во меѓувреме, првиот византиски архиепископ на Бугарија пристигнал во Плиска. Но, одлуките на синодот од 869/70 година не ги обесхрабриле папските напори за враќање на загубените позиции во Бугарија. Папата [[Папа Јован VIII|Јован VIII]] (872-882) напишал писма до грчките епископи и свештеници во Бугарија, до Борис и до неговиот дворјанин Петар и до друг човек кој се чини дека бил брат на Борис. Тој тврдел дека Бугарија била под Рим, а не под цариградска јурисдикција, го повикал Борис да се врати на послушност кон Рим и ги повикал неговите советници да го свртат својот владетел да се изјасни за Рим.{{sfn|Curta|2019|p=206}} [[Податотека:Old Basilica in Pliska 2.JPG|десно|мини|Големата базилика во [[Плиска]].]] [[Податотека:NHMB-Tombstone-cross-of-Anna-daughter-of-Knyaz-BorisI-10centuryAD-replica.jpg|мини|десно|Двојазичната словенско-грчка надгробна плоча на [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]], ќерката на кнез Борис]] По доаѓањето на учениците на [[Кирил и Методиј]] во Бугарија, кои ја донесуваат словенската писменост, Борис го прогонува византиското духовенство и започнуваат проповеди на [[старословенски јазик]], кој станува официјален во државата. Во 869-870 Четвртиот вселенски собор решава да ги исклучи бугарските епархии од Цариградската црква, и на тој начин се создава независна (автокефална) Бугарска архиепископија. По напуштањето на световната власт, Борис Михаил оди во манастир, од каде го продолжува црковното дело. === Владимир Расате и обидот за враќање во паганство === Од неговата жена, со крсно име Марија, Борис имал шест деца — Владимир, Гаврил, Симеон, Јаков, Еупраксија и Ана. Гаврил веројатно умрел млад, а веројатно и Јаков; Еупраксија и [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]] станале калуѓерки; [[Симеон I|Симеон]] влегол во црквата; а [[Владимир Расате|Владимир]] требало да го наследи татко му на престолот. Владимир бил престолонаследник предолго време. Сигурно се приближувал кон својата четириесетта година, бидејќи го придружувал својот татко во српската војна (853 г.) во старите пагански денови. И, како и сите нетрпеливи престолонаследници, тој бил исполнет со дух на противење на политиката на неговиот татко. За внатрешните работи за време на неговото владеење знаеме малку, освен дека тој добил амбасадори од германскиот крал [[Арнулф Корушки|Арнулф]] во 892 година.{{sfn|Runciman|1930|p=133}} Се чини дека веднаш штом Борис се повлекол од светот во неговиот манастир, новиот Кан ги разбранувал сите реформи што ги спровел неговиот татко. Старата бугарска аристократија, која Борис толку цврсто ја отсекол, повторно пораснала до ефективна висина; а Владимир потпаднал под нејзино влијание. Болјарите не го сакале христијанството што Борис го вовел, со неговите строги и автократски тенденции. Спротивно на тоа, дворскиот живот станал екстравагантен и развратен, па дури имало и официјален обид за повторно воведување на старите пагански обреди и идолопоклонство. Но, Владимир и неговите ''болјари'' сметале дека Борис повеќе го нема. И покрај тоа што бил во својот манастир, Борис, знаел што се случува надвор. Четири години ги оставил да владеат; а потоа, кога видел дека неговото животно дело е премногу сериозно загрозено, повторно се појавил. Неговиот престиж на светец бил огромен; со помош на неколку постари државници лесно ја запоседнал власта. Повторно на власт, тој ги жртвувал своите татковски чувства за доброто на својата земја. Владимир бил симнат од тронот и ослепен, и така исчезнува од историјата.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} === Политичко-црковните настани од 893 година === {{See also|Преславски собор}} Ова претставувало последен обид за обновување на паганството. Тој бил осуден на неуспех, бидејќи било малку веројатно пониските и средните општествени слоеви да се вратат кон старата вера по иницијатива на владејачката елита, која во голема мера била мотивирана од политички, а не од верски причини. Повторното појавување на Борис било доволно за целиот потфат да пропадне. Сепак, положбата на Борис била мошне сложена. Со соборувањето на својот син тој го зачувал христијанството, но истовремено го довел во прашање воспоставениот ред на наследување на престолот. Затоа постапил внимателно. Свикал [[Преславски собор|собор]] од целото царство, за чиј состав не постојат сигурни податоци, иако се претпоставува дека во него учествувале претставници на дворското благородништво, покраинската управа, црковната хиерархија и други угледни личности. На соборот својата интервенција ја оправдал со верски причини, а потоа обезбедил прифаќање на својот помлад син, монахот Симеон, за нов владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} [[Податотека:Preslav fortress 9.jpg|мини|десно|Преславската тврдина]] Во исто време, Борис ја искористил можноста што му ја пружало присуството на соборот за да ја доврши својата последна голема реформа. Семето што Климент го сеел во Македонија — работа што, се чини, продолжила непрекинато и за време на владеењето на Владимир — и што Наум го сеел поблиску до престолнината, веќе било доволно пуштило корени; дошло време грчкиот јазик да биде заменет со словенскиот во целата Бугарска црква.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Постоеле повеќе причини поради кои тоа било направено токму тогаш. Веројатно во тоа време архиепископскиот престол во Бугарија бил испразнет; можно е и грчкото свештенство да било премногу тесно поврзано со дворската аристократија; а несомнено моментот бил погоден за мерка што можела да предизвика незадоволство во Царството. [[Василиј I Македонецот|Василиј]] и [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]] веќе биле мртви, а царот [[Лав VI Мудриот|Лав]] и неговиот брат, патријархот [[Стефан I Цариградски|Стефан]], биле премногу рамнодушни и слаби за да се спротивстават на остварувањето на движење кое дури и нивните големи претходници го сметале за неизбежно. Освен тоа, Борис пресметал дека воведувањето на словенскиот како единствен национален јазик на Бугарија засекогаш ќе ја потисне свеста за издвоеност и надмоќ кај старите Бугари. Потомците на Хуните требало да го изгубат своето посебно обележје; поимот „Бугарин“ отсега требало да ги опфаќа подеднакво и Словените и Бугарите, односно сите поданици на бугарскиот владетел — кој повеќе не бил Возвишениот хан, туку кнез, словенски владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Во истото време продолжило и уредувањето на Бугарската црква. Иако поради недостатокот на извори не можат со сигурност да се реконструираат сите аспекти на нејзината административна организација кон крајот на IX век,{{efn|Според Стивен Рансиман (A History of the First Bulgarian Empire, 1930), во тоа време земјата била поделена на седум митрополии (Дристра, Филипополис, Сердика, Провадија, Маргум/Морава, Брегалница и Охрид). Современата историографија го смета овој податок за анахронизам, бидејќи потекнува главно од подоцнежни извори (особено Теофилакт Охридски од XII век) и не е потврден од современи сведоштва.}} јасно е дека црквата веќе располагала со развиена мрежа на епархии и со образувано домашно свештенство. Особено значајно било поставувањето на Климент Охридски за епископ во областа Кутмичевица околу 893 година, со што словенското духовништво добило уште повидливо место во црковниот и државниот живот. [[Податотека:Bulgaria - Shumen Province - Veliki Preslav Municipality - Town of Veliki Preslav - Veliki Preslav Medieval Palace Complex - Panoramic.jpg|мини|десно|Палатата во Преслав]] Во врска со овие црковни реформи била направена уште една голема промена. Јосиф, новиот архиепископ бугарски, имал архиепископско седиште не во Плиска, туку во Преслав. Престолнината била преместена. Плиска, старата хунската престолнина, со сеќавањата на големите Канови - незнабошци , повеќе не била соодветна. Христијанскиот кнез требало да живее во Преслав, блиску до манастирот Пантелејмон и школата на [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]]. Кога сето тоа било направено, Борис се вратил во својот манастир. Неговата работа сега навистина била завршена. Порано, прерано се повлекол. Но, овој пат бил сигурен. Тој можел веќе засекогаш да се посвети на религијата; ниту пак би ѝ помогнал на својата земја да ја спаси со своите молитви. Тој веќе беше ѝ помогнал доволно - доволно за вечно да се почитува неговото име како најголем од сите нејзини добродетели.{{sfn|Runciman|1930|p=136}} == Симеон I и Петар I == [[Image:St. Theodor.jpg|мини|десно|Керамичка икона на [[Теодор Стратилат|Св. Теодор Стратилат]], Преслав, околу 900 г.]] [[File:RizMap09.jpg|thumb||left|240 px|Бугарија за време на цар Симеон I.]] [[Симеон I]] го продолжува црковното и просветителното дело на својот татко Борис I, со тоа што засилено го помага книжевното дело во главниот град, основа книжевни центри во целата држава и сам пишува за просветителската заедница во Преслав.<ref>Robert Fossier, Janet Sondheimer - „The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages: 350-950“, Cambridge University Press, 1997, стр. 370</ref> На надворешна сцена постигнува множество на воени успеси, со тоа што успева да ја рашири територијата на Бугарија на југ скоро до Коринт, а на запад ги достигнува земјите на денешна [[Албанија]]. На југоисток териториите достигнуваат до Одринското поле, опфаќајќи го и северниот дел на Дарданелскиот премин. Симеон си поставува за цел создавање на Бугарско-византиско Царство, која откако не успева да ја постигне преку дипломатски начини (морало да биде објавен за регент (василиопатор) на малолетниот император на [[Византија]], но царицата-мајка го спречила договорот), се обидува со војна. Води преговори со [[Арапи]]те за военоморска помош при напад против [[Цариград]], но првиот пат делегацијата била одвлечена од пирати и продадена како робови во Цариград, а вториот пат не се доаѓа до ништо суштествено. === Војната со Византија (894-97) === Бугарската трговија доживеала процут во времето на цар Симеон. Главната дејност во земјата било земјоделството, а веројатно бугарските житарки и добиток помогнале да се прехранат царските градови на брегот, па и самиот Константинопол. Рудата се ископувала, а со тоа се зголемиле кралските приходи. Згора на тоа, бугарските владенија лежеле на главни трговски патишта. Трговија што минувала меѓу степите на Русија и Константинопол се одвивала по западниот брег на Црното Море; но дел од неа поминувала по копно преку Преслав и Адрианопол, а дел преку Дристра до Солун. Имало уште еден трговски пат, речиси подеднакво важен, кој не можел да ја избегне Бугарија; тоа било рутата од Средна Европа, која на Балканскиот полуостров влегувала во Белград и, како и железницата денес, се разделувала кај Ниш, едниот крак водел низ Сердика (Софија) и Филипополис до Адрианопол и Константинопол, а другиот продолжувал на југ до Солун. Тоа значело постојан проток на стока што минувал низ Бугарија и на својот пат ги збогатувал бугарските трговци или грчките и ерменските поданици на царот.{{sfn|Runciman|1930|p=144}} [[Податотека:Bulgarians defeat Byzantines under Krenites and Kourtikios.jpg|мини|Победата на Бугарите над византиската војска предводена од Прокопиј и Куртициј во Тракија.]] Уште од времето на Тервел, трговијата меѓу Бугарија и Империјата била внимателно организирана, а сега веќе Бугарите имале дозвола да престојуваат во Константинопол (веројатно во квартот Свети Мамас, заедно со руските трговци) каде што ја носеле својата стока. Меѓутоа, една интрига во Царскиот двор во 894 година резултирала со тоа што двајца грчки трговци, Ставракиј и Козма, обезбедиле монопол над бугарската трговија. Тие не само што успеале да стават тешки давачки за стоката, туку и инсистирале на преместување на бугарскиот пазар во Солун - било полесно да се управува со корупцијата подалеку од престолнината. Сето тоа природно ги вознемирило Бугарите и тие се пожалиле на Симеон, а тој веднаш се застапил за нив пред царот [[Лав VI Мудриот|Лав VI]]. Но, нечесните грчки трговци биле под заштита на [[Стилијан Зауца]], ''василеопаторот'', семоќниот тест на императорот; затоа Лав ја игнорирал амбасадата на Симеон и скандалот продолжил. Симеон тогаш решил да прибегне кон оружје и се подготвил да ја нападне Тракија. Главните царски војски, под Никифор Фока, биле отсутни на Исток борејќи се со [[Сарацени]]те; Лав можел да испрати против напаѓачите само неискусни трупи, под водство на Прокопиј Кренит и Ерменецот Куртициј. И двајцата генерали биле убиени во битка. Бугарите потоа напредувале низ Тракија кон самата престолнина.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} [[Податотека:Honfoglalas.gif|мини|Мапа на движење на Маџарите. Забележете дека не е потврдено каде завршувала северната граница на Бугарската империја.]] Лав следователно прибегнал кон дипломатија. Истата година тој испратил амбасада во Ратисбон кај кралот Арнулф - веројатно уште пред да избие војната, како одговор на амбасадата на Арнулф кај Владимир во 892 година - но неговиот амбасадор не бил добро примен. Но, сега тој имал далеку подобар план. Уште од деновите на Омуртаг, дивите Маџари биле воспоставени на степите до бугарската граница на реката [[Днестар]], ако не досега и до [[Прут]]. Во 895 година го испратил ''патрицијот'' Никита Склер во маџарските населби и им предложил на маџарските поглавари [[Арпад]] и [[Курсан]] да ја нападнат Бугарија; тој ветил дека ќе испрати бродови за да ги пренесат преку Дунав. Маџарите со задоволство се согласиле, особено затоа што се чувствувале донекаде притиснати на нивните источни граници од една уште подива нација, Печенезите; дале заложници и договорот бил склучен.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} Тогаш Лав го повикал Никифор Фока од Азија и ја опремил царската флота под адмиралот Евстатиј. Сега кога Симеон требало да се справи со Маџарите, Лав повеќе би сакал да не се бори; тој не сакал да ја зголемува моќта на Маџарите на сметка на бугарската, а освен тоа, не сакал да се бори со истоверци како и неговиот народ. Затоа го испратил ''квесторот'' Константинациј да го предупреди Симеон за претстојната инвазија на Маџарите и да предложи мировен договор. Но Симеон бил сомничав; тој во Константинопол научил колку суптилна може да биде царската дипломатија и веројатно не поверувал во приказната за Маџарите. Константинациј бил ставен во притвор, а одговор не бил вратен.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} [[Податотека:HungariansPursueBulgarians.jpg|лево|мини|Повлекување на Симеон во тврдината Дристра ([[Силистра]]).]] Симеон набрзо се уверил. Додека се подготвувал да се пресретне со Никифор Фока во Тракија, му дошла вест дека Маџарите пристигнале. Тој побрзал на север да ги пречека, но бил поразен. Во очај се повлекол во тврдината [[Дристра]]. Маџарите напредувале, ограбувајќи и уништувајќи. Пред портите на Преслав се сретнале со Никифор Фока, на кого му продале бугарски заробеници во илјадници. Бугарите биле во очај. Тие испратиле кај Борис во неговиот манастир да побараат совет; но тој можел да предложи само тридневен пост и се понудил да се моли за својата земја.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} Ситуацијата била спасена со многу помалку угледни средства - со дипломатската измама на Симеон. Кога ја сфатил сериозноста на својата положба, испратил преку Евстатиј да побара мир од царот. Лав бил среќен што се согласил. Тој им наредил на Фока и Евстатиј да се повлечат и го испратил ''магистерот'' [[Лав Хиросфакт]] да преговара за условите. Токму тоа го посакувал Симеон. Кога пристигнал ''магистерот'' Лав, тој бил задржан под стража во тврдината Мундрага: додека Симеон, ослободен од половина од неговите непријатели, тргнал да ги нападне останатите, Маџарите. Во голема битка успеал да ги победи и да ги истера назад преку Дунав. Борбата била толку крвожедна што дури и Бугарите се вели дека изгубиле 20.000 војници. Победнички над Маџарите, Симеон го известил ''магистер'' Лав дека неговите услови сега вклучуваат ослободување на сите бугарски заробеници неодамна купени од Фока од Маџарите. Несреќниот амбасадор, кој во меѓувреме не можел да комуницира со царот, се вратил во Константинопол, за да види што може да се направи.{{sfn|Runciman|1930|p=147}} Лав посакал мир и бил подготвен да се откаже од затворениците. Симеон чекал додека не му бидат вратени сите затвореници, а потоа, под изговор дека некои се задржани, повторно се појавил со полна сила на тракиската граница. На новиот царски командант, Лав Катакалон, му недостасувала способноста на претходниот, Фока. Тој пристигнал со главната царска војска кај Булгарофигон и бил тешко поразен. Следеле натамошни преговори. Договорот бил склучен во 897 година, а Византија се согласила да плаќа годишен данок на Бугарија.{{sfn|Runciman|1930|p=148}} Симеон умира ненадејно на 27 мај 927 година<ref>Златарски, Васил, История на българската държава през средните векове, том 1, част 2, Академично издателство "Марин Дринов", София 1994, ISBN 954-430-299-9, с. 513</ref> во разгор на подготвувањата за опсада на Цариград. Пред својата смрт, тој се објавува за "Цар самодржец на сите Бугари и Ромеи", се титлува со титулата "цар", која била еднаква на императорската, и го објавува бугарскиот црковен поглавар за патријарх - највисокиот ранг во Источната православна црква.<ref>John V. Fine - "The Early Medieval Balkan", University of Michigan Press, 1991, стр. 155</ref> [[Податотека:Seal of Peter I of Bulgaria with Irene Lekapene.jpg|мини|Оловен печат на кој се претставени [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] и [[Ирина Лакапина|Марија (Ирина) Лакапина]], поврзан со нивниот династички брак во 927 година, кој го потврдил мирот меѓу Бугарија и Византија.]] По неговата смрт на престолот седнува син му, [[Петар I (Бугарија)|Петар I]]. Тој склучува мир со Византија, кој официјално му ја признава царската титула и патријаршкиот ранг на [[Бугарска православна црква|Бугарската црква]].<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries - „A history of Eastern Europe“, Taylor & Francis, 2007, стр. 66,</ref> За време на управувањето на Петар, Бугарија навлегува во криза, најмногу заради нападите на [[Киевски Рус|Руси]] и [[Кнежевство Унгарија|Унгарци]] од север. Започнува распространувањето на ереси, најпозната од која била [[богомилство]]то, по името на својот водач - поп Богомил.<ref>Milan Loos - „Dualist heresy in the Middle Ages“, Springer, 1974, стр. 50</ref> Тоа станува основа и на албигојството, кое се појавило подоцна во јужна [[Франција]], како и на [[катарство]]то. === Појава на Богомилството === {{Main|Богомилство}} Трите главни извори за богомилите во Бугарија се: писмо од цариградскиот патријарх [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт]] до цар Петар, напишано околу 940 година; трактат против еретиците напишан од [[Презвитер Козма]] (веројатно напишан околу 970 година) и едиктите на црковниот синод одржан под цар Борил во 1211 година кој ги осудил богомилите.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=172}} Писмото на Теофилакт е напишано како одговор на писмо (кое денес не постои) од цар Петар кој побарал совет од патријархот, кој бил чичко на неговата жена [[Ирина Лакапина|Ирина]], како да постапи со новопојавената [[ерес]]. Забелешките за еретичките верувања веројатно се извлечени од првичното писмо на Петар. Патријархот се осврнува на на новопојавената ерес без да ја именува. Тој тврди дека еретиците веруваат во два принципи, од кои првиот ја создал светлината и невидливиот свет, а вториот темнината, материјата и човечкото тело. Еретиците го отфрлале [[Стар завет|Стариот завет]], бракот, репродукцијата, и учењето за Христовото воплотување; за нив велеле дека настанале од злобниот принцип (ѓаволот). Ереста е античка, но новопојавена, мешавина од [[манихејство]] и [[павликијанство]].{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} Павликијанството била источна ерес, генерално прикажувана како дуалистичка, но неодамна се покажало дека е [[Адопционизам|адопционистичко]] движење. Адопционистите верувале дека Христос бил едноставно човек додека не бил ''посвоен'' од Бога и по благодатта станал божествен во времето на неговото крштевање. Павликијаните живееле во големи концентрации во Ерменија и источна Анадолија. Со текот на годините голем број од нив биле преселени од страна на императорите на Балканот за да ги растурат нивните концентрации на исток и исто така да ја бранат тракиската граница бидејќи биле одлични воини. Многумина биле населени во регионот на Филипополис (денешен Пловдив) во близина на бугарската граница. На Павликијаните генерално им се припишува голема улога во создавањето на богомилството. Ако Павликијаните навистина биле дуалисти, таквата улога е можна; сепак, ако биле адопционисти, тогаш треба да се бара автохтоно потекло за богомилството.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}}[[Податотека:Bogomilist expansion.svg|мини|Развојот на богомилството и другите еретички движења во Европа|лево]]Најдетален извор за [[богомилство]]то е трактатот на презвитер Козма, кој од прва рака ги знаел и ја имал предноста да е несофистициран теолог, бидејќи повеќето византиски антиеретички трактати имаат тенденција да ги нарекуваат ересите со класичните имиња и потоа да му дадат на читателот мешавина од нови и релевантни, како и класични и нерелевантни верувања кога дискутираат за нивните следбеници. Козма вели дека за време на владеењето на Петар, поп по име [[Поп Богомил|Богомил]] (но за волја на вистината ''Богонемил'') проповедал ерес во бугарските земји.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} За нив презвитер Козма вели: „Однадвор, еретиците изгледаат како јагниња; тие се нежни, скромни и тивки; тие не зборуваат залудни зборови, не се смеат и не се однесуваат на таков начин што ќе се разликуваат од вистинските христијани. Но, внатре тие се грабливи волци. Кога ќе ги најдат неуките, го сеат пијанството на нивното учење и ги хулат доктрините што ги пренесува Светата Црква. Еретиците не ги почитуваат [[Икона|иконите]], туку ги нарекуваат идоли. Еретиците се потсмеваат на моштите на светиите и нè исмеваат кога ние им се поклонуваме. Тие одбиваат да им оддаваат почит на светците и ги презираат чудата Божји како што ги предизвикуваат моштите на светите преку силата на Светиот Дух; тие велат дека чудата не се случиле по Божја волја, туку од ѓаволот кој ги тера да ги заведуваат луѓето. Тие тврдат дека не Бог, туку ѓаволот бил творец на видливиот свет. Тие прашуваат како може да се обожава крстот? На него Евреите го распнаа Божјиот Син. Затоа крстот е непријател Божји. Тие ги учат своите приврзаници да го мразат, велејќи дека ако некој го убил синот на кралот со парче дрво, дали тоа дрво ќе му биде драго на кралот? Причеста не била воспоставена по Божја заповед, а [[евхаристија]]та всушност не е тело Христово, туку едноставна храна како и секоја друга. Тие не веруваат дека зборовите на свештениците се осветени од Бога. Ако свештениците се осветени, зошто тогаш не живеат како што треба?{{sfn|V. A. Fine|1991|p=174}} Тие се противат на свештениците, црквите, молитвите (освен на [[Господова молитва|Господовата молитва]]) и го отфрлаат Мојсеевиот закон и книгите на пророците. Тие не ја почитуваат [[Дева Марија]]. Тие не го прифаќаат Стариот Завет, туку само Евангелијата. Тие живеат не според Мојсеевиот закон, туку според онаа на Апостолите. Тие го прават ѓаволот творец на луѓето и на целото божествено создание; некои го нарекуваат паднат ангел. (Козма потоа прави да изгледа дека го обожаваат ѓаволот бидејќи го направиле творец.) Тие велат дека по волја на ѓаволот постои сè - небото, сонцето, ѕвездите, воздухот, земјата, луѓето, црквите, крстот и сè што се движи по земјата. Тие веруваат дека Господ има два сина, Христос постариот и ѓаволот помладиот. Тој, ѓаволот, им заповеда на луѓето да земат жени, јадат месо и пијат вино. Тие се нарекуваат жители на рајот; тие ги одбиваат сите животни радости не со апстиненција како што правиме ние [православните монаси] туку затоа што тие тврдат дека овие дела се нечисти. Тие се молат, затворајќи се во своите домови, четири пати на ден и четири пати во текот на ноќта. Тие веруваат дека луѓето, а не Бог, ги воспоставил обредите и практиките на Црквата и на христијаните; и дека нив ги нема во евангелијата. Еретиците не празнуваат црковни празници. Тие не го одбележуваат споменот на мачениците и светителите. Тие си ги исповедаат своите гревови еден на друг и практикуваат исповед меѓу себе. Ги учат своите приврзаници да не се потчинуваат на власта; ги клеветат богатите; ги мразат царевите; ги исмеваат своите претпоставени и ги навредуваат нивните господари.“{{sfn|V. A. Fine|1991|p=175}} Оваа ерес се проширила од Бугарија во Византија каде привлекла многу интелектуалци и се развила во многу посуптилно теолошко движење. Во секој случај, богомилската секта која се појавила во времето на Петар траела низ историјата на средновековна Бугарија, за последен пат да се слушне за неа во Трново - престолнината на Втората бугарска империја - во средината на XIV век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=179}} === Падот на Бугарија === {{See also|Инвазија на Светослав I во Бугарија}} По мирот од 927 не се променило многу во односите меѓу Бугарија и Византија. Меѓутоа, кога бугарските пратеници дошле во Константинопол да го соберат годишниот данок, тие биле пречекани со луто отфрлање од императорот [[Никифор II Фока]], кој штотуку се вратил од победничкиот поход против Арапите. Византискиот цар го обвинил Петар дека дозволил Маџарите да ја преминат Бугарија на нивниот пат кон византиските територии, обвинение кое можеби се однесува на настан раскажан од Лиутпранд од Кремона, кој пристигнал во Константинопол три години подоцна. Според Лиутпранд, во одреден момент по доаѓањето на Никифор на власт во 963 г., група од 300 Маџари заробила 500 поданици од околината на Солун и ги пренела во Панонија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Без оглед на причината за гневот на императорот Никифор, тој ги преместил своите трупи на границата со Бугарија, каде што Византијците уништиле голем број тврдини во демонстрација на воена моќ, пред да се вратат на источниот фронт. Во обид да го смири Никифор и да понуди своја гаранција со добри намери, Петар ги испратил своите два сина, [[Борис II|Борис]] и [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] во Константинопол како заложници. Сепак, тој исто така испратил пратеници кај императорот [[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]] во [[Магдебург]], можеби во обид да собере поддршка против Византија. Од своја страна, Никифор одлучил да го примени на Бугарија истиот вид притисок што го избрал Лав VI во неговиот конфликт со Симеон во 893 година. Во отсуство на сигурни сојузници [[Печенези]] во степата, тој го избрал кнезот [[Светослав I|Светослав]] од Киев, кого го поткупил да ја нападне Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Она што императорот го имал на ум, најверојатно, е дека ќе се случат голем број на упади на бугарска територија што ќе го турнат Петар на колена. Но, работите не се одвивале баш според планот. Русите пристигнале на Дунав во летото 968 година, ја разбиле бугарската војска и ги блокирале преостанатите трупи во Дристра ([[Силистра]]). Според руската [[Повест за минатите години|примарна хроника]], рускиот кнез „ја преместил својата резиденција“ во Бугарија и почнал да владее од „Перејаславец“. Локацијата на Перејаславец или Преславец („Мал Преслав“) е предмет на спор, но од описот на движењата на Светослав во Летописот и на византиските војски во византиските извори е сосема јасно дека градот се наоѓал на Долниот Дунав, најверојатно во северна [[Добруџа]]. Се чини дека Русите не влегле во внатрешноста на Бугарија и биле задоволни со контролирањето на долниот брег на Дунав и регионот на неговата делта. Ова беше доволно за да го убеди Петар да испрати пратеници во Константинопол и да побара мир. Овој пат, Никифор имал тешки услови, а не само зборови. Тој побарал депонирање на Петар од престолот и негова замена со неговиот син Борис, кој веднаш бил вратен во Бугарија за таа пригода.{{sfn|Curta|2006|p=238}} Како и неговиот дедо Борис I, Петар се повлекол во манастирот во близина на Преслав, каде што умрел набргу потоа на 30 јануари 969 година. Специјална служба му создале монасите од манастирот, кои први го употребиле епитетот „светец“ за поранешниот император. Портретот на Петар ќе се појавува на иконите од подоцнежните векови. [[Податотека:63-manasses-chronicle.jpg|мини|Инвазијата на киевскиот кнез Светослав во Бугарија]] Владеењето на Борис II започнало добро, бидејќи Русите се повлекле од Бугарија откако ја добиле веста за опсадата на [[Печенези]]те на [[Киев]]. Меѓутоа, штом Светослав ги „изгонил Печенезите во степите“, решил да се врати во Бугарија, овој пат заедно со своите сојузници Печенези и Маџари. Меѓутоа, во 969 година, Бугарите, кои во меѓувреме повторно ја зазеле тврдината Преславец, дале силен отпор против опсадата на Русите. По долга борба Преславец бил повторно заземен. Русите брзо се движеле и ги зазеле Преслав и Дристра, пред да ја преминат [[Стара Планина]] и да го нападнат Филипополис (денешен [[Пловдив]]) во Тракија. Во Преслав, Светослав го оставил Борис на власт, очигледно во обид да ја здобие бугарска поддршка за неговото сега отворено антивизантиско присуство во Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=239}} Новиот византиски император [[Јован I Цимискиј|Јован Цимискиј]] имал многу поагресивен пристап. Прво, тој го испратил во Тракија, [[Варда Склир]], кој извојувал голема победа против Русите во близина на Филипополис. Потоа, во пролетта 971 г., самиот император предводел војска од 40.000 преку Стара Планина, додека византиска флота од околу 300 бродови влегла во Дунав преку делтата за да ги нападне Русите од север. Искористувајќи го фактот што ниту еден планински премин не бил чуван, царот Јован брзо стигнал до Преслав, каде што ги победил Русите и го опколил градот. Византиските трупи упаднале во Внатрешниот град убивајќи повеќе Руси и заробувајќи ги Борис и неговото семејство. Преслав веднаш бил преименуван во Јоанополис по самиот император, а извесен Катакалон бил именуван за воен управител, за што сведочи неговиот печат. Во Дристра, плашејќи се од избувнување на локално востание, Светослав наредил да се погубат 300 првенци кога византиските трупи се појавиле под силните ѕидини на градот. Царот Јован ја ставил Дристра под опсада три месеци, пред да ги порази Русите во жестока битка што го принудила Светослав да бара мир. Царот се согласил да му дозволи на рускиот кнез да се повлече во Киев, но на враќање дома, Светослав бил нападнат и убиен од Печенези. Византијците ја зазеле Дристра, која ја преименувале во Теодорополис, по свети [[Теодор Стратилат]], за кој се вели дека се појавил во целосна воена опрема на својот бел коњ во текот на последната битка со Русите.{{sfn|Curta|2006|p=240}}[[Податотека:Tzimiskes returns.jpg|мини|десно|[[Борис II]] и неговиот брат [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] како пленици на императорот Јован Цимиски во 971 г.]]Триумфалното враќање на Јован Цимиски во Константинопол било внимателно исценирано за да го симболизира крајот на Бугарија. Според [[Лав Ѓакон]], по царот на бел коњ следела кола со икона на Пресвета Богородица и бугарските царски регалии заробени во Преслав, особено две круни, едната едноставна дијадема, другата круна со грб слична на оние кои Византиските императори ги носеле кога славеле победи. Борис го следел царот Јован на својот коњ. Кога пристигнале до [[Форум на Константин|Форумот на Константин]], симболично му биле одземени симболите на неговата царска власт.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Царот Јован му ја посветил Борисовата круна на Бога во [[Црква Света Софија (Истанбул)|храмот на Божјата Премудрост]], а Борис, сега само обичен аристократ со бугарско потекло, во замена ја добил титулата ''магистрос''.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Патријархот на Бугарија бил заменет со митрополит на Јоанополис, кој бил подреден на патријархот во Константинопол. Со овие настани е означен и крајот на Бугарското Царство и негово приклучување во рамките на Византија.<ref name="tsff">На капијама града y сусрет су му изашли највиши достојанственици цркве и Царства, певајући химне y славу цара, и пружили му круну и схиптар од злата и драгог камена. На позлаћеним кочијама y четворопрегу y којима ce иначе вози цар, била je икова Богородице коју je он лично донео из Бугарске, a испод ње лежале су одоре и дијадеме бугарских царева. Додека поворката влегувала во градот, зад кочиите јавал царот на бел коњ, накитен со сите царски обележја, а зад него пешки одел бугарскиот цар, Борис II, кого Цимискиј го заробил во Преслав. во црквата „Св. Софија“ византискиот цар ја положил сјајната круна на Бугарија на високиот олтар, ги дал знаците на првиот воен плен и своите благодарности. Потоа, пред насобраната толпа во главниот брод на црквата му наредил на бугарскиот цар да ги симне сите негови владетелски обележја и му доделил византиска дворска титула на магистер. Само во текот на една година (971) Јован Цимискиј постигнал воен триумф кому му нема рамен во средновековните анали на Балканот. Јаотстранил руската опасност која го загрозувала опстанокот на Византија во Европа, потворно ја утврдил северната граница на Дунав и ја повратил територијата која Аспаруховите Прабугари ја одзеле од Византија уште пред три века. За време на оваа сурова војна Бугарите беспомошно ги гледале двте најголеми воени сили на источна Европа како ce борат околу нивните земји. [http://en.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Obolensky Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996]</ref><ref>На запад, во ридовите и изолираните долини на Македонија, каде ни Русите ни Византијците не оделе за време на војната, царската власт била претежно номинална, па и понатаму живеела политичката традиција на соборената бугарска држава. И тому на тоа место по Цимискиевата смрт во 976 г. четирите синови на месниот македонски управник подигнале бунтовен бајрак. Најмладиот Самуил, ја искористил граѓанската војна во Византија која избила по смртта на Јован Цимискиј, и полека изградил држава чиј главен град град најпрвин бил на Преспанското Езеро, a потоа во Охрид. До крајот на векот оваа држава се проширила врз најголемиот дел на дотогашната бугарска територија меѓу Црното и Јадранскто Море, крај Србија сè до долното течение на Сава, Албанија, јужна (Егејска) Македонија, Тесалија и Епир. Димитри Оболенски ВИЗАНТИСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996</ref><ref>Идеолошки, Самуиловото Царство било поврзано за старото Бугарско Царство, затоа и самите негови творци (Самуил и неговите наследници б.н) и Византија го нарекувале бугарско, бидејќи традициите за царство и патријаршија, освен во Византија, постоеле уште само во Бугарија (се мисли само за Балканот б.н). Самуил ги прифатил тие традиции и го презел наследството на Симеоновото и Петровото Царство (Првото Бугарско Царство б.н), кое паднало под ударите на Византијците. Всушност, неговото царство (на Самуил б.н) значајно се разликувало од Симеоновото и Петровото Царство, и по составот и по карактерот тоа било ново царство. Неговиот центар се преместил према југозапад и Македонија го сочинувало неговото јадро. Ако главната цел на Самуил би била воспоставување на стaрото Бугарско Царство, тој секако би се свртел кон бугарските земји и на прво место би се стремел да ги ослободи. Меѓутоа, интересот на Самуил кон старите бугарски земји бил впечатливо мал. Во текот на сите негови борби во областите источно од Сердика играле изненадувачки скромна улога, така што изворите скоро и не ги спомнуваат. Ексапнзијата на Самуиловото Царство било пред сè свртено кон југ, види Георгије Острогорски, Историја на Византија, Народна Књига Алфа, 1998.</ref><ref>Стјепан Антолјак: „Средновековна Македонија“ том 1, издание на Мисла, Скопје, 1985</ref><ref name="SDIV">''[http://www.scribd.com/doc/2945332/- Шарл Дил ИСТОРИЈА ВИЗАНТИЈСКОГ ЦАРСТВА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090209032148/http://www.scribd.com/doc/2945332/- |date=2009-02-09 }}''</ref><ref name="SDIV" /><ref>''Владимир Чоровиќ, "Историја спрског народа", глава VI [http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html Држава мачедонских Словена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071214173525/http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html |date=2007-12-14 }}, издание на страницата www.rastko.org.yu, Белград, 2001. {{sr}}''</ref><ref>''Бранко Панов, "Македонија низ историјата", "Менора", Скопjе, 1999, стр. 15.''</ref><ref>''"Историја на македонскиот народ", том 1 Македонија од праисториско време до паѓането под турска власт, Институт за историја, Скопjе, 2000, стр. 357.''</ref><ref>''Коста Аџиевски, Пелагонија во средниот век, скопје, 1994''</ref><ref>''Александар Атанасовски, Македонија и Македонците во делото на Никифор Григора - византиски историограф од XIV век. - Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје, Кн. 27 (53) Скопје 2000. Истото е објавено во: Славянскиј Сборник. Вѕпуск 6. Саратовскога университета 2003.''</ref> == Религијата на Прабугарите == [[Податотека:Rosette from Pliska.svg|мини|десно|[[Розета од Плиска]]]] Не се знае многу за традиционалните религиозни верувања и практики на Бугарите. Нашиот најдобар извор доаѓа од ''Responsa'' на папата [[Папа Никола I|Никола I]], долго пасторално писмо упатено до бугарскиот хан Борис-Михаел веднаш по неговото преобраќање во христијанството во 864 година. Некои дополнителни информации можат може да се добијат од прабугарските натписи, како и од кратките референци на византиските писци. [[Теофилакт Охридски]] во 11 век пишува дека пред 864 г. Бугарите го славеле сонцето, месечината и ѕвездите, а како жртва им принесувале кучиња. Тој исто така укажува дека тие верувале во многу богови и обожавале идоли. [[Теофан Исповедник|Теофан]] ги опишува жртвите принесени од [[Крум]] пред Златната Порта за време на [[Опсада на Цариград (813)|опсадата на Цариград во 813 г]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Byzantium and Bulgaria, 775–831|last=Sophoulis|first=Panos|publisher=Brill|year=2011|isbn=9789004206953|location=Germany|pages=79-89}}</ref> И покрај фактот што Бугарите почитувале бројни божества, прабугарските натписи, кои ја изразуваат официјалната идеологија на државата, експлицитно се однесуваат на само еден бог (''ὁ θεός''). Ова може да сугерира дека воинската аристократија стоела поблиску до хенотеизмот, термин што значи верување и можно обожавање на повеќе богови, од кои едниот е врховен. Со тоа што не го прецизирале неговото име, хановите очигледно се обиделе да го направат овој бог препознатлив и поистоветен за различни народи. Така, за населението на ханството што зборувало грчки, анонимниот бог што се повикува во титулата на бугарскиот владетел како давател на неговиот божествен мандат (''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'') веројатно е дека бил христијанскиот бог. Има добра причина да се верува дека во умот на канот и неговите благородници овој бог бил [[Тенгризам|Тангра]].<ref name=":0" /> Додека првично ова туркиско име го означувало физичкото небо, Тангра/Тенгри на крајот се појавува како небесен бог и врховно божество на многу номади од Централна и Внатрешна Азија. Во шестиот век Тангри станал тесно поврзан со Ашина, владејачкиот, „харизматичен“ клан на Туркиската империја, и заедно со него претставувал еден од основните извори на политичко единство. Ханот не бил само глава на државата, туку божествено назначен владетел, чиј небесен статус бил особено нагласен во [[Орхонски натписи|''Орхонските натписи'']]. Управувањето со земјата како одраз на управувањето со небото, авторитетот на ханот, теоретски, бил екуменски. Териториите, владетелите и народите можеби ''де факто'' биле надвор од неговата сфера на влијание, но, по волјата на Тангри, биле ''де јуре'' и потенцијално членови на неговата светска империја. == Администрација == Малку се знае за управата на раното Бугарско Царство; освен имињата на неколку бугарски титули; иако е невозможно да се извлечат многу заклучоци од нив, бидејќи е тешко да се каже кои титули претставуваат функции, а кои биле доделувани како почесни титули.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} [[File:Omurtag10 svik.jpg|thumb|right|150px|Грчки натпис со зборовите "канас&nbsp;бигиом&nbsp;оуртаг" (Канас(у)биги Омуртаг) во првите два реда. [[Плиска]], Бугарија.<ref name="inscriptions">Веселин Бешевлиев, Първобългарски надписи. 2ed. София 1992. Chapter: VI. Възспоменателни надписи, Inscription [http://macedonia.kroraina.com/vb3/vb_6.htm#66 No.66].</ref>]] Владетелот во сите негови натписи е Кан или Возвишениот Кан - ''κάνας'' или ''κάννας'', со епитетот ''ὐβιγή'' или ''ὐβηγη'' - збор кој јасно е од [[Кумански јазик|куманско потекло]] ''öweghü'' = висок, знаменит. Натписите честопати ја додаваат титулата ''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'', веројатно воведен од грчките писци, кои сметале дека тоа е неопходна квалификација за секој принц. Титулата Кан исчезнува по воведувањето на христијанството и словенската азбука, за да ја замени Кнез, а подоцна и Цезар, односно Цар.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Главна класа на благородништвото биле ''[[болјар]]ите'' — ''βοιλάδες'' или ''βοηλάδες'' — име кое станало општо меѓу источните Словени. Во десеттиот век постоеле три класи на ''болјари'', шесте Големи Болјари, Надворешните Болјари и Внатрешните Болјари; во средината на деветтиот век имало дванаесет Големи Болјари. Големите Болјари веројатно го сочинувале доверливиот кабинет на Канот; Внатрешните Болјари веројатно биле дворски офицери, надворешните болјари провинциски офицери. Многу од поединците споменати на натписите од деветтиот век биле ''болјари''. И Кавкан Исбул и Багатур Цепа биле ''болјари''; а веројатно е дека болјарите биле цивилни службеници.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Втората класа на благородништво, веројатно инфериорна, биле ''багаините''. Можно е тие да биле воена каста; но нивното име се среќава само во натписите, колективно (Во една прилика Омуртаг им дал подароци на своите ''болјари'' и ''багаини''), или поединечно каде што обично се поврзуваат со титулата багатур. Покрај овие чинови, скоро секој бугарски поданик што се споменува во натписите бил ''θρεπτὸς ἄνθρωπος'' на Канот. ''θρεπτοὶ ἄνθρωποι'' биле, без сомнение, витешки ред, номинално на телохранители на Канот.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''багатур'' — βαγατουρ или βογοτορ — се среќава неколку пати во натписите; бугарскиот генерал кој бил поразен во Хрватска во 927 година се викал Константин ''ἀλογοβοτουρ'', очигледно за ''ἀλο-βογοτουρ''. Овој збор е турскиот ''bagadur'', кој на руски се среќава како ''богатырь'' = херој. Веројатно претставувал воен чин. Префиксот ''ало'' може да значи „главен“.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Колобрус'' — ''καλοβρός'' или ''κουλουβρός'' — што се наоѓа само во натписите, веројатно бил титула на чин, изведен од турскиот ''golaghuz'', водич. Болјарот Цепа бил исто така и колобрус како и багатур.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Жупан'', се среќава како ''ζουπάν'' или како ''κοπάνος'' во натписите. И во двата наврати се споменува семејството на носителот на титулата. Кај јужните Словени генерално, жупан значел поглавар на племе; така што Успенски и Бури веродостојно го сфаќаат како поглавар на еден од бугарските кланови.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''таркан'' веројатно претставувала висока воена функција. Зборот има турско потекло; еден турски амбасадор во дворот на императорот [[Јустин II]] (околу 570 г. н.е.) бил наречен ''тагма'', ‘ ''ἀξίωμα δε αυτῷ ταρχάν ’''. Онегавон, кој се удавил во реката [[Тиса (река)|Тиса]], бил таркан; така таркан бил и жупанот Охсун. Кога [[Свети Климент Охридски|свети Климент]] пристигнал во Белград, бил пречекан од Боритакан „ ''τῷ τότε φυλάσσοντι''“, „''ὑποστράτηγος''“ на кан Борис. Боритакан мора да значи Таркан Борис; неговата позиција била јасно еквивалентна на царски стратег, т.е. тој бил воен гувернер на една провинција.{{sfn|Runciman|1930|p=286}} Најважниот воен чин на царството бил ''кавканот''. За време на владеењето на Маламир, Кавканот Исбул, ''παλαιὸς βοϊλᾶς'' (постар ''болјар?'') на Канот очигледно бил најважна личност после Канот во Бугарија. Тој изградил аквадукт на Канот на свој трошок и го придружувал Канот во битка, очигледно како негов главен генерал. Во 922 читаме дека Симеон бил придружуван од неговиот ''кавкан''.{{sfn|Runciman|1930|p=287}} == Поврзано == * [[Второ Бугарско Царство]] * [[Византиско-бугарски војни]] * [[Бугарско-унгарски војни]] == Наводи == {{наводи|2}} === Литература === {{Refbegin|30em}} * {{Citation |last1=Runciman |first1=Steven |title=A History of the First Bulgarian Empire |date=1930 |publisher=G. Bell & Sons |location=London}} * {{Citation |last1=V. A. Fine |first1=John |title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century |date=1991 |publisher=University of Michigan Press}} * {{Citation |last1=Curta |first1=Florin |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Citation |last1=Marshall Lang |first1=David |title= The Bulgarians. From pagan times to the Ottoman conquest |date=1976 |publisher=Thames and Hudson}} * {{Наведена книга|title=Eastern Europe in the Middle Ages (500—1300)|last=Curta|first=Florin|publisher=Brill|year=2019|isbn=978-9-0043-4257-6|location=Leiden and Boston|pages=179-213|chapter=Conversion to Christianity: Moravia and Bulgaria}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{portal|Бугарска империја}} * [http://history.rodenkrai.com История на България]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - факти, открития и снимки (с подкрепата на НБУ) [[Категорија:Поранешни држави на Балканот|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни царства|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа|Бугарско Царство]] [[Категорија:Бугарија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Македонија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни словенски држави|Бугарско Царство]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Прво Бугарско Царство| ]] 26u0l59n2wiiottrlrhut4uz8t7wec5 5578691 5578690 2026-06-18T21:19:15Z Buli 2648 /* Поврзано */ 5578691 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{Nobold|{{unbulleted list|item_style=font-size:85%;|[[старословенски]]: Блъгарьско Цѣсарьствиѥ}}}} |conventional_long_name = Прво Бугарско Царство |continent = Европа |region = Балкан |era = среден век |status = |government_type = Апсолутна монархија |religion =[[Тенгризам]] & [[Словенска митологија|Словенски паганство]]<br /><small>(681–864)</small> <br /> [[Православие]]<br /><small>(864–971)</small> |common_languages = [[Прабугарски јазик|Прабугарски]], Средновековен грчки<br /> [[Старословенски јазик|Старословенски]] <br /><small>(официјален од 893)</small> |year_start = 681 |year_end = 971 |event_start = [[Аспарух]] |event1 = [[Христијанизација на Бугарија|Христијанизација]] |date_event1 = 864 |event2 = [[Симеон I]] |date_event2 = 893 |event_end = Распад |p1 = Прабугарија |flag_p1 = Monogram of Kubrat.svg |p2 = Византија |flag_p2 = Simple Labarum.svg |s1 = Византија |flag_s1 = Simple Labarum.svg |s2 = Самоилово Царство |flag_s2 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |image_flag = |flag = |flag_type = |image_map = Southeastern Europe Late Ninth Century.png |image_map_caption = Царството во време на владеењето на [[Симеон I Велики]], крај на {{римски|9}} век |capital = [[Плиска]]<br /><small>(681–893)</small><br />[[Преслав]]<br /><small>(893–968/972)</small><br />[[Скопје]], [[Охрид]], [[Битола]]<br /><small>(до 971)</small> |leader1 = [[Аспарух]] (прв) |leader2 = [[Роман (бугарски цар)|Роман]] (последен) |year_leader1 = 681–700 |year_leader2 = 971 |title_leader = [[Хан]], [[Цар]] ''(Император)'' |year_deputy1 = |title_deputy = |stat_year1 = 9 век |stat_area1 = 400000 |stat_pop1 = 1 000 000 |stat_year2 = |stat_area2 = |footnotes = }} '''Првото Бугарско Царство''' или '''Дунавска Бугарија''' ({{Langx|cu|Блъгарьско цѣсарьствиѥ}}) — [[хан]]ство, подоцна и [[царство]], на [[Прабугари]]те и [[Стари Словени|Словените]], кое постоело на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и неговите гранични делови од [[Југоисточна Европа]] од [[681]] до [[971|971 година]]. Основано од [[Туркиски народи|туранскиот]] хан [[Аспарух]], којшто по распаѓањето на [[Стара Велика Бугарија]] доведувал дел од прабугарските [[Племе|племиња]] во денешна [[Бесарабија]] и [[Добруџа]], ги потчинува месните словенски племиња и ја принудил [[Византија]] да му плаќа данок во 681 година. Во прво време, главниот град било [[Онгал]], денешна [[Романија]], понатака се востановува во [[Плиска]], а кон крајот на [[9 век|{{римски|9}} век]] во [[Велики Преслав]]. Најголемото територијално проширување државата го достигнува во {{римски|9}} век, кога кон првоначалните територии по Долен [[Дунав]] се присоединети области во [[Тракија]] и [[Македонија (регион)|Македонија]], делови од денешните [[Албанија]], [[Србија]] и [[Романија]], а исто така и дел од северното црноморие (до река [[Днепар]]), тогаш познато како [[Кутмичевица]].<ref>Л. Иванов. [[wikisource:bg:История на България в седем страници|История на България в седем страници]]. София, 2007.</ref> Во текот на [[864]]-[[866|866 година]], за време на [[Борис I]], [[христијанство]]то станала [[државна религија]], што води до значителни промени во културниот живот на државата и т''.''н. ''[[Симеон I|Златен век на цар Симеон]]''. Царот Симеон организирал неуспешни походи за да го превземи главниот град на [[Византија]], [[Константинипол|Цариград]]. [[Византиско-бугарски војни|Византиско-бугарските војни]], заедно со инвазиите на [[Кнежевство Унгарија|Унгарците]] (Маѓарите), [[Печенези]]те и [[Киевски Рус|Русите]], доведело до ослабување на царството и паѓањето на главниот град Преслав под византиска власт во 971 година. == Почетокот == {{See also|Прабугари|Седум словенски племиња}} === Стара Велика Бугарија === Во 632 година ханот [[Кубрат]] успева да ги обедини [[Прабугари|прабугарските]] и [[Хуни|хунските]] [[Племе|племиња]], кои се наоѓаат под власта на [[Западнотуркиски ханат|Западнотуркискиот ханат]], во сопствена држава, наречена од византиските хроничари ''[[Стара Велика Бугарија]]''.{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36}} Со помошта на оскудните записи на ерменски и византиски летописци, се востановени приближно границите на таа држава: долното поречие на [[Дунав]] на запад, [[Црно Море|Црно]] и [[Азовско Море|Азовското Море]] на југ, реката [[Кубањ (река)|Кубањ]] на исток и реката [[Дон (река)|Дон]] на север. [[Податотека:Giudjenov Kubrat and his sons.jpg|лево|мини|''Кубрат и неговите синови.'' Слика на Димитар Ѓуџенов од 1926 година.]] Царството на Кубрат се распадна по неговата смрт ({{Circa|650 г.}}). Според византиските хроничари [[Теофан Исповедник|Теофан]] и [[Никифор I Цариградски|Никифор]], тој оставил завет на неговите пет синови да останат заедно во единство и меѓусебна солидарност; но набргу тие се разделиле и повеле дел од својот народ со себе, со што го забрзаа распадот на ''Стара Велика Бугарија''. Најстариот, [[Бајан]] или Батбајан, останал во Стара Бугарија. Вториот, [[Котраг]], го премина [[Дон (река)|Дон]] и се насели на далечната страна. Третиот, [[Аспарух]], го поминал Днепар со своите следбеници и привремено го поставил својот логор меѓу таа река и Дунав. Четвртиот син на Кубрат ги преминал [[Карпати]]те и стигнал до [[Панонија]], каде што се ставил под власта на [[Авари|аварскиот хан]]. Петтиот заминал најдалеку од сите, пристигнувајќи со своето племе во Италија, во близина на Равена, каде што му се покорил на византискиот император. Треба да се додаде дека распадот на ''Стара Бугарија'' беше дополнително забрзан од налетот на [[Хазари]]те, кои подоцна го прифатиле јудаизмот и станаа доминантна сила во [[Евроазиска Степа|Евроазиската Степа]].{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36-37}} === Населување на Бугарите на Балканот === {{See also|Битка кај Онгала}} Откако [[Аспарух]] ги преминал реките Дњепар и Дњестар, и се населил во близина на Дунав, каде што нашол соодветно место за живеење (на [[Прабугарски јазик|нивниот јазик]] наречено ''Онгала''), кое било тешко пристапно и непробојно за непријателите, затоа што од едната страна било мочурливо и непроодно, а од другата страна оградено со непристапни карпи.<ref>{{Наведена книга|title=Nikephoros' Short History [for the years 602-769 A.D.]|first=Nikephoros I of Constantinople|publisher=Dumbarton Oaks, Research Library and Collection|year=1990|isbn=9780884021841|location=Washington|pages=88-89|translator-last=A. Mango|translator-first=Cyril}}</ref> {{Maplink|frame=yes|frame-lat=45.300|frame-long=28.132|frame-align=left|zoom=6 |type=line|id=Q182445 |title=Line|stroke-width=3|stroke-color=#008000|description=[[Прут]] |type2=line|id2=Q1653|title2=Line|stroke-width2=3|description2=[[Дунав]] |type3=line|id3=Q208302|title3=Line|stroke-width3=3|stroke-color3=#0000FF|description3=[[Сирет (река)|Сирет]] |text=Онгала се наоѓала на мало подрачје кое граничело со реките Сирет, Прут и Дунав<ref name=":1" />}} Се смета дека ''Онгала'' се наоѓала на мало подрачје помеѓу реките [[Сирет (река)|Сирет]], [[Прут]] и [[Дунав]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Madgearu|first=Alexandru|date=2000|title=Recent discussions about "Onglos"|journal=Istro-Pontica. Muzeul tulcean la a 50–a aniversare 1950–2000|pages=343-48}}</ref> Според друго мислење се наоѓал на островот [[Певки]], во делтата на Дунав,{{sfn|Runciman|1930|p=25-26}} што е помалку веројатно. Аспаруховите Бугари биле бројни. ''Онгала'' бил само привремен центар, но веројатно имало и претходница во [[Добруџа]] и заден одред во [[Бесарабија]]. Не може точно да се прецизира и датумот на преселбата на Аспарух во ''Онгала''. Тоа морал да биде постепен процес кој се одвивал помеѓу 650 и 670 година. Во овој период Византија била зафатена во крвава [[Византиско-арапски војни|војна со Арапите]] во Азија, а во Европа со религиозните и дипломатски интриги со [[Монотелитизам|монотелитите]]; а во 668 г. убиството на западнољубивиот император [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]] било проследено со краток бунт.{{sfn|Runciman|1930|p=26}} Но, до 679 г. тронот бил безбеден и арапската војна завршувала. Императорот [[Константин IV]] бил свесен за опасноста да дозволи нови освојувачи на Балканот да ги вознемират, или уште полошо да ги организираат Словените. Ордите на Аспарух морало да бидат натерани да се повлечат назад или да бидат уништени. Во 680 година Прабугарите, обединети со седумте словенски племиња и Северите, водат војна со [[Византија]] кај месноста [[Битка кај Онгала|Онгала]], и по поразот, Византија потпишува мировен договор со Бугарија во 681 година, со тоа што се задолжува да и плаќа годишен данок. По војната Бугарија ги опфаќа земјите од северното црноморие и реките Днепар и [[Днестар]] на исток до река [[Морава]] на запад, и од северните склонови на [[Стара Планина]] на југ до јужните склонови на [[Карпати]]те на север. Од југ сосед и била моќната Византија, од запад - [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], од исток - [[Хазари]]те, кои ги заземале териториите на Кубратова Бугарија. Главен град станала словенската крепост [[Плиска]]. === Борби за престолот === [[Податотека:Madara Rider.jpg|мини|лево|[[Мадарски коњаник|Мадарскиот коњаник]]]]Хан Аспарух починал веројатно некаде околу 700 година во битка со Хазарите од исток, 58 години откако се разделил од своите браќа. Го наследил [[Тервел]], неговиот син или можеби внук. Тој востановил директни политички односи со византиската власт, со тоа што неколкупати му помогнал на паднатиот император [[Јустинијан II]] да си го врати престолот. Заради таа помош ханот ја добил богатата и важна област Загоре, на југ од Стара Планина. Најголемиот успех на хан Тервел е победата над [[Арапи]]те, кои го [[Опсада на Цариград (717–718)|опсадиле]] [[Цариград]] во 717 година, што им ставило конечен крај на нивните обиди да проникнат во [[Европа]] преку [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Неговата победа се споредува со постигнатата, многу години подоцна, победа над Арапите на Карл Мартел при [[Поатје]]. [[Податотека:First Bulgarian Empire by Asparuh to Kardam (680- 803).png|мини|Бугарското ханство од 680-803 год.]] По смртта на ханот Тервел, Бугарија навлегла во политичка криза, хановите се менувале речиси секоја година преку преврати и интриги, а врв на сето тоа е управувањето на ханот Умор - само 46 денови. Положбата се стабилизирала кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога престолот го зазел ханот [[Крум]]. Од тој силен и енергичен бугарски хан започнува династијата на најсилно изјавените владетели на Првата Бугарска Држава, кои ја управувале речиси до самиот нејзин крај. Во 756 година императорот [[Константин V Копроним|Константин V]] изградил низа тврдини долж византиско-бугарската граница. Бидејќи овие тврдини ги прекршувале условите од претходниот договор, Бугарите барале компензација. Константин одбил и Бугарите, толкувајќи ги неговите постапки како непријателски, ја нападнале византиската територија само за да бидат разбиени од царските трупи. Ова беше првата од деветте војни меѓу Константин V и Бугарите. Овој пораз довел до соборување на бугарскиот хан. Повторно следела граѓанска војна, на крајот од која, во 761 или 762 година, на тронот дошол извесен [[Телец]]. Телец веднаш собрал војска, ја зацврстил својата граница со Византија, а потоа напредувал во Тракија. Константин V излегол да го пречека и по жестока [[Битка кај Анхијал (763)|битка]] Бугарите повторно биле разбиени. Се чини дека овој пораз е причина за новите немири во Бугарија кои довеле до соборување на Телец околу 764 година. Новиот хан, [[Сабин (хан)|Сабин]], се обидел да склучи мир со Византија, но бил обвинет дека ја предал земјата на Византијците и морал да пребега со своите роднини во Константинопол. Меѓутоа, набрзо мирот го склучил еден хан по име [[Паган (хан)|Паган]], но борбата за тронот продолжила. Во неколку наврати (од кои едниот во 766 година), Византија интервенирала со војски во име на нејзините кандидати. Кога интервенирала, империјата можела да ја наметне својата волја врз Бугарите, чија земја била во анархија. [[Податотека:771_CE,_Europe.svg|алт=Colour-coded map|мини|Политичка карта на Европа во 771 год.]] Во 770 [[Телериг]] станал хан. Меѓутоа, војната продолжила во 773 година кога Константин V успешно ги нападнал Бугарите. Истата година Бугарите упаднале јужно до Тесалија каде што биле запрени од Византијците. Хронологијата на овие два настани, како и причините се непознати. Изгледа дека следната година, во 774 година, Константин V планирал нов напад. Телериг му напишал на императорот велејќи дека можеби ќе треба да побегне во Константинопол; ''кому во Бугарија може да му верува?'' Константин наивно му испратил список на византиски агенти во Бугарија. Телериг ги заробил и ги погубил сите. Од оваа приказна дознаваме дека византиските разузнавачи биле активни и интервенирале во внатрешните работи на Бугарија. Константин V потоа започнал да ја планира својата следна кампања против Бугарите; сепак, неговата смрт на почетокот на кампањата значела крај на војната. Иронично, Телериг сепак морал да побегне од земјата, во 777 година; дошол на дворот на императорот [[Лав IV Хазар]], го примил христијанството и добил невеста, роднина на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. [[Податотека:Battle of Marcellae.png|лево|мини|[[Битка кај Маркели (792)|Битката кај Меркели (792)]]]] За време на владеењето на [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] и нејзиниот син [[Константин VI Слепиот|Константин VI]] во Византија, за противник во Бугарија го имале ханот [[Кардам]] (777-802). Отпрвин, Византијците успеале да ја потиснат бугарската граница на север. Во 784 година, царицата Ирина напредувала од Анхиалус, далеку во внатрешноста до Береја (денешна [[Стара Загора]]), која таа ја обновила и ја нарекла ''Иренуполис''.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Сердика, исто така, останала цврсто во византиски раце. Меѓутоа, во 792 година, Кардам му нанел катастрофален пораз на младиот Константин VI кај пограничната тврдина [[Битка кај Маркели (792)|Меркели]]. Византија повторно морала да плаќа данок на Бугарите, кои периодично ги зголемувале нивните барања со уценувачки закани за понатамошни напади. Во 797 година, приврзаниците на Ирина го ослепиле нејзиниот син Константин, а таа продолжила да владее сама.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Во меѓувреме, во 790-тите, франечкиот крал, [[Карло Велики]], водел кампања против [[Авари]]те. Тој извојувал голема победа во 796 година (во која му помогнал и панонскиот хрватски кнез [[Војномир]]) и Франките станале господари над Хрватите од северна Далмација, Славонија и Панонија; франечките мисионери набрзо влегле во областа. Набрзо следел втор голем удар за аварската моќ, но овој пат од исток, под водство на новиот бугарски хан Крум. Како резултат на овие две победи, Франките и Бугарите наскоро дојдоа да имаат заедничка граница долж реката [[Тиса (река)|Тиса]], а Бугарите успеале да го прошират своето владение над територијата северно од Дунав до Карпатите. Аварите не исчезнале одеднаш. Западно од Дунав бил основан каганат, кој бил вазал на Франките и под христијански хан, а Франечките извори спомнуваат аварски пратеници кои го посетиле франечкиот двор помеѓу 805 и 822 година. Во 889 година се споменува дека Маџарите ги зазеле пасиштата на некои слободни Авари во долна Панонија. После тоа, изворите престануваат да ги спомнуваат Аварите; се претпоставува дека потомците на оние кои го преживеале унгарското освојување на унгарската рамнина во 890-тите биле апсорбирани од Унгарците. == Консолидација == {{Историја на Бугарија}} === Владеењето на Крум (803 - 814) === [[Податотека:52-manasses-chronicle.jpg|мини|лево|Ханот [[Крум]] го победил византискиот император [[Никифор I]] во [[Битка кај Плиска|Битката кај Врбишкиот премин (811 г.)]], ''[[Константин Манасиј|Манасиева хроника]]'']] Бидејќи претходникот на [[Крум]], ханот [[Кардам]], успеал да се оттргне од византиските шпиони во Бугарија, тој најпосле имал можност да се зафати со офанзива на југ. Но пред тоа ги разбил остатоците од [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], кој попаднал под ударите на Франкската Империја на [[Карло Велики]]. Во териториите на Бугарија биле вклучени богатите солници на [[Трансилванија]], што и дозволило да се вклучи во напредокот на европската економија. Во 808 година Крум започнува походи по река [[Струма]], а во 809 година ја презема важната крепост Средец (денешна [[Софија]]). Во 811 година император [[Никифор I]] започнува поход против Бугарија, стига до нејзиниот главен град, Плиска, ја презема и ја опожарува. Сметајќи дека тоа е крајот на проблемите со Бугарите, се вратил назад за Цариград. Но утрината на 26 јули 811 година, за време на ноќевањето на армијата и императорот кај Врбишкиот проход, вооружената бугарска војска изненадно ги нападнала, ги исклала повеќето, и дури самиот император ја дочекал таму смртта. За прославувањето на победата Крум употребил чаша, направена од черепот на императорот Никифор, обкован со злато и сребро. [[Податотека:Europe 814.svg|лево|мини|Европа во 814 година]] Две години подоцна, во 813 година, Крум подготвил невиден дотогаш поход кон [[Цариград]]. Меѓутоа, неговата смрт на 13 април 813 година го спречило замисленото дело. Крум влложил големи усилби за закрепување на државата. Присоединил важни територии кон државата и наложил заеднички закони за сите поданици, за да осигури внатрешна стабилност. Законите биле строги и не правеле разлика меѓу [[Прабугари]], [[Стари Словени|Словени]] и други. Тоа била првата стапка кон обединувањето во една народност на различните по бит и култура етноси. === Владеењето на Омуртаг (814-831) === [[Податотека:ThomasTheRebelAndMourtagon.jpg|мини|лево|Со цел да го задуши востанието на [[Тома Славјанинот]] императорот [[Михаил II (Византија)|Михаил II]] се обратил за помош кај бугарскиот кан Омуртаг. Двете војски се судриле во 823 г.]] Неговиот наследник, [[Омуртаг]], склучил 30-годишен мировен договор со [[Византија]], и се зафатил со внатрешната ситуација на државата. Започнал со повторно изградување на главниот град, кој бил опожарен за време на походот на Никифор, изградил и укрепил редица градови. Ја зацврстил бугарската власт на северозапад, каде што Франките се обиделе да одделат 3 словенски племиња од Бугарија. === Омуртаг и христијанството === [[Податотека:Omurtag.jpg|мини|десно|Прогонство на христијаните од Омуртаг.<br>Десно: [[Адријанополски маченици|епископ Мануил]] проповеда на Бугарите.<br>Лево: Погубување на епископ Мануил.]] Омуртаг бил непријателски настроен кон христијанството, кое се чини дека се ширело во Бугарија, иако државата и поголемиот дел од владејачката класа останале пагани до покрстувањето на Борис во 864 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=107}} Ширењето на новата религија беше олеснето со влијанието на византиските бегалци и заробеници кои во голем број биле населени во Бугарија. Бугарските ''болјари'' биле непријателски настроени кон христијанството бидејќи тоа го загрозувало стариот поредок врз кој се засновале нивните привилегии. Се верувало дека секој болјарски клан, кој имал свој тотем, бил божествено воспоставен и од тука потекнува правото на секое семејство на високи позиции во државата и општеството. Така, може да се очекува дека болјарите извршиле притисок врз Омуртаг да дејствува против христијанската религија.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} Омуртаг се чини дека чувствувал дека христијанството (со неговата хиерархија со седиште во Византија) е закана за бугарската независност. Тој веројатно ги гледал христијаните како византиски агенти и се чини дека верувал дека ако неговата држава стане христијанска, тоа нема да биде подобро од тоа да стане византиска колонија. Така тој ги прогонувал христијаните, веројатно исто толку затоа што ги гледал како царски шпиони, колку и за интересите на неговата религија. Познати се и примери на егзекуции на христијани. И покрај прогонството, религијата продолжила да се шири.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} === Маламир, Пресијан и војната со Византија во 836 === Омуртаг починал во 831 година. Оставил три сина; најстариот, [[Енравота]], не успеал да се искачи на тронот. Тој бил преобратен во христијанство од еден од неговите робови и наскоро бил погубен кога одбил да се откаже од христијанската вера. Тронот му припаднал на најмладиот син, [[Маламир]], првиот хан со словенско име. Колку долго владеел е дискутабилно; некои научници сметаат дека тој владеел до 852 год., а други веруваат дека бил заменет со одреден [[Пресијан]], кој владеел од 836 до 852 година. Речиси ништо не се знае за периодот кога овие владетели владееле - ако воопшто станува збор за различни луѓе. [[Податотека:Philippi Inscription 1.JPG|мини|Натпис на Пресијан од Филипи]] [[Податотека:Bunchuk.png|мини|лево|Коњскиот опаш бил симбол до покрстувањето и се носел при секоја битка<ref>[[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|''Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum'']]. "''Наведовте дека досега, кога одевте во битка, ја носевте коњската опашка како свој воен амблем и прашувате што треба да носите сега на негово место. Што друго, се разбира, освен знакот на крстот? Зашто тоа е знакот со кој Мојсеј го разделил морето и го убил Амалик...''"</ref>]] Постојат три извори во врска со ова прашање: [[Константин Порфирогенит]] пишува за нападот на Пресијан врз Србите, во времето на кнезот [[Властимир]]. Пресијан го споменува со титулата ''архонт'', која не мора да се однесува на владетелот, но кога ја користи Константин, обично го има тоа значење. На пример, Константин ја користи титулата ''архонт'' и за хан Борис, кого го нарекува син на Пресијан, што значи дека титулата ''архонт'' укажува, но не докажува дека владетел бил Пресијан. Постојат и два натписи. Во првиот се наведува дека Грците го прекршиле мирот. Маламир со кавхан Исбул тргнал против нив, зазел неколку тврдини во Тракија, а потоа тргнал кон Филипи од кој Византијците побегнале. Вториот натпис наведува дека хан Пресијан го испратил кавхан Исбул против [[Смолјани]]те (словенско племе на византиска територија кај реката [[Струма]]), извојувал победа над христијаните и ги казнил за нивните престапи. Ниту еден од овие натписи не е датиран, но бидејќи од 816 до 846 постоел триесетгодишен мир, меѓу Бугарија и Византија, нарушен само со кратките судири во 836 година, повеќето научници заклучуваат дека овие натписи се од 836/37 год, што се совпаѓа со изјавата во првиот натпис дека Грците го прекршиле мирот. Тесната поврзаност на информациите во двата натписи, може да се види и во тоа што главната улога и во двата походи ја имал кавхан Исбул. Така, белгискиот византолог, Анри Грегоар, разумно предлага дека, бидејќи се знае само за една војна во овој период на мир, натписите се однесуваат на истата кампања и бидејќи би било чудно една иста кампања да биде водена од двајца владетели, се претпоставува дека Маламир и Пресијан се две имиња (словенско и бугарско) на еден ист човек. Ваквите двојни имиња се сосема вообичаени кај средновековните балкански народи. Овој логичен предлог, значи дека еден ист човек, Маламир-Пресијан, владеел од 831 до 852 година. Меѓутоа, други тврдат дека двата натписи се однесуваат на две различни кампањи во една иста војна, и дека Маламир бил заменет со Пресијан во 836/7 во текот на војната во одредено време помеѓу двете кампањи. Натписите се значајни и за споменувањето на кавхан Исбул, што покажува дека клучната позиција на кавхан сè уште ја држел човек со бугарско име, и покрај какво било словенизирање да се случило. Исбул имал неизмерно богатство. Друг натпис кажува дека платил за изградба [[Аквадукт|aквадукт]] што му го подарил на ханот. == Владеењето на Борис I (852-889) == === Проширувањето во Македонија === [[Податотека:Balkans850.png|мини|десно|Проширувањето на Бугарија во времето на кан Пресијан. Според други научници тоа се случило во првите години од владеењето на Борис I.]]Во 846 година истекол бугарскиот мировен договор со Византија. Бугарите нападнале во Македонија покрај реката [[Струма]]. Веројатно, како што сугерираат некои научници, тие избрале момент кога империјата била вклучена во задушувањето на некои словенски бунтови. Сепак, постојат хронолошки проблеми за овие словенски востанија и не може да се покаже дека поголемо востание се случило во 846 година. Најпознатиот бунт меѓу Словените избувнал на [[Пелопонез]] за време на владеењето на [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829-42). Словените се ослободиле и ја опустошиле областа пред да бидат покорени од византиски командант испратен таму со голема војска во раните години од владеењето на [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Се тврди дека походот на Византијците се случил веднаш по доаѓањето на Михаил, уште во 842 година. Ако е така, овој бунт би бил завршен многу пред истекот на бугарскиот договор во 846 година. ''Житието на свети Григориј Декаполит'' опишува словенски бунт во околината на Солун. Иако ова востание е датирано околу 846 г. од некои научници, Дворник, уредникот на житието на тој светител, верува во тоа се случило помеѓу 831 и 838 година. Во секој случај, без разлика дали во врска со словенските востанија или не, Бугарите извршиле инвазија на византиска територија во 846 година. Набргу потоа следело ново примирје.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Многу историчари веруваат дека овој поход од 846 година го означува и почетокот на бугарската експанзија во Македонија западно од Вардар. За жал, хронологијата на оваа експанзија (и на кој кан да му се припише) е непозната. Борис очигледно ја поседувал Македонија дури и западно од Охрид до 880-тите и, бидејќи немало бугарски војни против Византија по 860 година, очигледно е дека ''де факто'' бугарското владеење претходело на 860-тите години. Така, Бугарите или ја анектирале оваа територија во кампањата 846 година - анексија непризнаена од Византија - или анексијата се случила во подоцнежна кампања - непозната за нас - од Пресијан пред 852 година или од Борис после неговото пристапување на престолот во 852 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Во изворите е забележана само една кампања на Борис против Византија. Во изворот без датум, Теофан Континуат вели: „Борис дознавајќи дека една [[Теодора II|жена]] владеела во империјата станал похрабар и испратил гласници да кажат дека ги осудува договорите за мир и започнал кампања против територијата на империјата“. Хроничарот не наведува кои земји ги нападнал или дали стекнал територија. Но, можно е дел или цела Македонија да е освоена од Борис во ова време. Договорот, веројатно потпишан во 853 година, се чини дека го завршил овој конфликт и Борис останал во мир со империјата до околу 860 година, кога тој стапил во франкиски сојуз, веројатно главно насочен против растечката [[Велика Моравија|Моравска држава]]. Нема докази дека Бугарија тргнала во офанзива против Византија по 860 година. Така можеме да заклучиме дека бугарската експанзија во Македонија се случила во текот на една или двете од овие две кампањи - 846 и 852 година - иако византиското признавање на загубата на оваа територија дошла дури со договорот од 904 година со борисовиот син, Симеон.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Горенаведениот аргумент претпоставува дека Византија ја вратила својата власт над западна Македонија во некој период од деветтиот век. Таков настан, иако често се претпоставува, не е документиран. Така, евентуално Западна Македонија можеби претставувала збир од ''[[Склавинии]]'' се до потпаѓањето под власт на Бугарија. Во овој случај, Бугарија едноставно би наметнала контрола над различни независни племиња - акт кој не е поврзан со војна со Византија, и кој можел да се случи во кое било време во деветтиот век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} === Пристапувањето на Борис I на власт === {{See also|Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите}} [[Податотека:TzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg|мини|лево|Минијатура која го прикажува Борис I.]] Во почетокот на управувањето на кнез Борис (852-889) Бугарија води неуспешни војни против [[Византија]] и Германското кралство. Борис решава да го прифати [[христијанство]]то како официјална религија за Бугарија, и по редица спорови и политички настани го прави тоа преку византиското духовенство во периодот 863-865. Актот на покрстувањето предизвикува пагански реакции и се стигнува до бунт, во кој педесет и два аристократски рода си заминуваат од главниот град, но се разбиени и казнети, убиени се сите членови на родот. По покрстувањето, Борис ја прима титулата кнез, како и името на својот крстител византискиот цар Михаил. На 29 август 866 година, набргу по задушувањето на бунтот, во Рим пристигнала амбасада од Бугарија, барајќи одговори на низа прашања за црковните практики, како и богослужбените книги и граѓанскиот законик. Се чини дека Борис испратил и друга амбасада кај [[Лудвиг Германецот]] за да го објави покрстувањето на Бугарите и да побара мисионери. Во ноември 866 година, папската мисија предводена од епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој подоцна станал и римски папа, заминала за Бугарија.{{sfn|Curta|2019|p=202}} Епископот со себе го донел одговорот на папата [[Папа Никола I|Никола I]] на прашањата на Борис во форма на [[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|опширно писмо упатено до сите Бугари]], не само до нивниот владетел. 106-те поглавја од писмото се занимаваат со различни теми: од крштевањето и бракот до капењето, постот и разликата меѓу гревот и злосторството. Папата Никола го укорил Борис за строгата казна кон неговите ''болјари'': „постапи без сериозно да ја измериш работата.“ За прашањето пак за независната бугарска црква, неговиот одговор бил помалку директен: „Сега не можеме да ви дадеме дефинитивен одговор додека нашите легати, кои ги испраќаме во вашата земја, се вратат и ни кажат колку се бројни и обединети христијаните меѓу вас.“{{sfn|Curta|2019|p=202}} Нема многу описи на тогашните бугарски практики, што само делумно може да се реконструираат од одговорите на папата. Откупувањето на невестата, ритуалната жртва без пролевање на крв, употребата на камења со лековити својства и [[Амајлија|амајлии]], сексуалните табуа, и погребувањето на самоубијците, се само неколку погледи во претхристијанските верувања на Бугарите.{{sfn|Curta|2019|p=203}} Се чини дека папата бил изнервиран од она што тој го сметал за глупави прашања: „Она што сакаш да го научиш во врска со панталоните (''[[femoralia]]'') го сметаме за излишно. Зашто, не сакаме да се промени надворешниот стил на вашата облека, туку однесувањето на внатрешниот човек во вас.“ Еден одговор укажува дека во Бугарија постоеле специфични верувања за ритуалната чистота, бидејќи папата Никола детално се осврнува на прашањето „дали чист или нечист човек може да го носи или целива Господовиот крст и моштите.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} [[Податотека:17-1735-H4A3D00Z.jpg|мини|Епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој {{Околу|866–867}} престојувал во Бугарија и е поврзан со почетната фаза на покрстувањето на Бугарите.]] Потребно било повеќе разјаснување за другите ритуални практики од поголемо политичко значење. Очигледно, во претхристијанска Бугарија, кога владетелот „седнува да јаде, обичај е никој, па ни неговата жена, да не вечера со него.“ Борис побарал сите негови поданици „да јадат на далечина, седнати на столчиња на нивото на земјата.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} Папата Никола I забранува [[инцест]] (индикација дека сродството можеби не го спречувало бракот во паганска Бугарија) и [[полигамија]], тема за која тој дефинитивно се согласил со патријархот [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]]. Неколку прашања во врска со теми како бракот на свештениците или положбата на рацете за време на молитвата укажуваат на тоа дека Борис веќе бил свесен за разликите во ритуалите меѓу западните и источните христијани. Меѓутоа, генерално, се чини дека Борис повеќе се интересирал за практиките, отколку за доктрината.{{sfn|Curta|2019|p=204}} Заедно со мисијата во Бугарија, папата Никола испратил уште една амбасада во [[Константинопол]] за што поагресивно да ја изрази папската осуда за изборот на Фотиј за патријарх. Пратениците никогаш не стигнале до Константинопол, бидејќи биле запрени на границата со Бугарија од страна на византиските власти, во околностите на конфликт меѓу Фотиј и Никола I. Не можејќи да преминат во Империјата, пратениците поминале извесно време во Плиска пред да се вратат во Рим. Се вели дека Борис многу го засакал најмладиот член на таа амбасада, [[подѓакон]] во базиликата [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Санта Марија Маџоре]], кого сакал да биде поглавар на неговата црква.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, водечката улога на римската мисија во Бугарија ја имал бискупот Формоз од Порто. За само една година работа, под негово водство, мисијата успешно преобратила голем број луѓе. Охрабрен од тој успех, Формоз почнал да ракополага со свештеници и да осветува новоизградени цркви, со други зборови да се однесува како епископ на Бугарија, а не на Порто. Во овој момент, Борис побарал од папата да го назначи Формоз за поглавар на неговата црква. Но, непосредно пред или непосредно во почетокот на 868 година, Формоз бил отповикан од папата Никола. И другиот епископ на мисијата, Павле од [[Популонија]], се вратил во Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} За да ги замени, новиот папа, [[Папа Адријан II|Адријан II]], испратил уште двајца епископи во Бугарија, Гримоалд од Бомарцо и Доминик од Тривенто. Друга папска амбасада ја преминала Бугарија во 869 година на пат за Константинопол, каде што требало да присуствува на соборот свикан од царот [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] и патријархот [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј I]] за да се реши расколот со Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, на враќање во Рим, папските пратеници не поминале низ Бугарија, бидејќи во меѓувреме самите пратеници на Борис што се појавиле пред тој синод поставиле многу вознемирувачко прашање, имено дали бугарските христијани му должат послушност на Рим или на Константинопол. Огорчен од четиригодишното папско запоставување, ако не и целосно отфрлање на неговото барање за архиепископ, Борис решил да се оддалечи од Рим и повторно да се сврти кон Константинопол. И покрај протестите на папските легати, патријархот Игнатиј I назначил архиепископ на Бугарија, на кој му била ветена значителна автономија. До 870 година, прашањето било решено во корист на Борис. Гримоалд, епископот на Бомарцо, бил протеран од Бугарија, а заедно со него и сите други членови на римската мисија кои сè уште биле во земјата. Во меѓувреме, првиот византиски архиепископ на Бугарија пристигнал во Плиска. Но, одлуките на синодот од 869/70 година не ги обесхрабриле папските напори за враќање на загубените позиции во Бугарија. Папата [[Папа Јован VIII|Јован VIII]] (872-882) напишал писма до грчките епископи и свештеници во Бугарија, до Борис и до неговиот дворјанин Петар и до друг човек кој се чини дека бил брат на Борис. Тој тврдел дека Бугарија била под Рим, а не под цариградска јурисдикција, го повикал Борис да се врати на послушност кон Рим и ги повикал неговите советници да го свртат својот владетел да се изјасни за Рим.{{sfn|Curta|2019|p=206}} [[Податотека:Old Basilica in Pliska 2.JPG|десно|мини|Големата базилика во [[Плиска]].]] [[Податотека:NHMB-Tombstone-cross-of-Anna-daughter-of-Knyaz-BorisI-10centuryAD-replica.jpg|мини|десно|Двојазичната словенско-грчка надгробна плоча на [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]], ќерката на кнез Борис]] По доаѓањето на учениците на [[Кирил и Методиј]] во Бугарија, кои ја донесуваат словенската писменост, Борис го прогонува византиското духовенство и започнуваат проповеди на [[старословенски јазик]], кој станува официјален во државата. Во 869-870 Четвртиот вселенски собор решава да ги исклучи бугарските епархии од Цариградската црква, и на тој начин се создава независна (автокефална) Бугарска архиепископија. По напуштањето на световната власт, Борис Михаил оди во манастир, од каде го продолжува црковното дело. === Владимир Расате и обидот за враќање во паганство === Од неговата жена, со крсно име Марија, Борис имал шест деца — Владимир, Гаврил, Симеон, Јаков, Еупраксија и Ана. Гаврил веројатно умрел млад, а веројатно и Јаков; Еупраксија и [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]] станале калуѓерки; [[Симеон I|Симеон]] влегол во црквата; а [[Владимир Расате|Владимир]] требало да го наследи татко му на престолот. Владимир бил престолонаследник предолго време. Сигурно се приближувал кон својата четириесетта година, бидејќи го придружувал својот татко во српската војна (853 г.) во старите пагански денови. И, како и сите нетрпеливи престолонаследници, тој бил исполнет со дух на противење на политиката на неговиот татко. За внатрешните работи за време на неговото владеење знаеме малку, освен дека тој добил амбасадори од германскиот крал [[Арнулф Корушки|Арнулф]] во 892 година.{{sfn|Runciman|1930|p=133}} Се чини дека веднаш штом Борис се повлекол од светот во неговиот манастир, новиот Кан ги разбранувал сите реформи што ги спровел неговиот татко. Старата бугарска аристократија, која Борис толку цврсто ја отсекол, повторно пораснала до ефективна висина; а Владимир потпаднал под нејзино влијание. Болјарите не го сакале христијанството што Борис го вовел, со неговите строги и автократски тенденции. Спротивно на тоа, дворскиот живот станал екстравагантен и развратен, па дури имало и официјален обид за повторно воведување на старите пагански обреди и идолопоклонство. Но, Владимир и неговите ''болјари'' сметале дека Борис повеќе го нема. И покрај тоа што бил во својот манастир, Борис, знаел што се случува надвор. Четири години ги оставил да владеат; а потоа, кога видел дека неговото животно дело е премногу сериозно загрозено, повторно се појавил. Неговиот престиж на светец бил огромен; со помош на неколку постари државници лесно ја запоседнал власта. Повторно на власт, тој ги жртвувал своите татковски чувства за доброто на својата земја. Владимир бил симнат од тронот и ослепен, и така исчезнува од историјата.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} === Политичко-црковните настани од 893 година === {{See also|Преславски собор}} Ова претставувало последен обид за обновување на паганството. Тој бил осуден на неуспех, бидејќи било малку веројатно пониските и средните општествени слоеви да се вратат кон старата вера по иницијатива на владејачката елита, која во голема мера била мотивирана од политички, а не од верски причини. Повторното појавување на Борис било доволно за целиот потфат да пропадне. Сепак, положбата на Борис била мошне сложена. Со соборувањето на својот син тој го зачувал христијанството, но истовремено го довел во прашање воспоставениот ред на наследување на престолот. Затоа постапил внимателно. Свикал [[Преславски собор|собор]] од целото царство, за чиј состав не постојат сигурни податоци, иако се претпоставува дека во него учествувале претставници на дворското благородништво, покраинската управа, црковната хиерархија и други угледни личности. На соборот својата интервенција ја оправдал со верски причини, а потоа обезбедил прифаќање на својот помлад син, монахот Симеон, за нов владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} [[Податотека:Preslav fortress 9.jpg|мини|десно|Преславската тврдина]] Во исто време, Борис ја искористил можноста што му ја пружало присуството на соборот за да ја доврши својата последна голема реформа. Семето што Климент го сеел во Македонија — работа што, се чини, продолжила непрекинато и за време на владеењето на Владимир — и што Наум го сеел поблиску до престолнината, веќе било доволно пуштило корени; дошло време грчкиот јазик да биде заменет со словенскиот во целата Бугарска црква.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Постоеле повеќе причини поради кои тоа било направено токму тогаш. Веројатно во тоа време архиепископскиот престол во Бугарија бил испразнет; можно е и грчкото свештенство да било премногу тесно поврзано со дворската аристократија; а несомнено моментот бил погоден за мерка што можела да предизвика незадоволство во Царството. [[Василиј I Македонецот|Василиј]] и [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]] веќе биле мртви, а царот [[Лав VI Мудриот|Лав]] и неговиот брат, патријархот [[Стефан I Цариградски|Стефан]], биле премногу рамнодушни и слаби за да се спротивстават на остварувањето на движење кое дури и нивните големи претходници го сметале за неизбежно. Освен тоа, Борис пресметал дека воведувањето на словенскиот како единствен национален јазик на Бугарија засекогаш ќе ја потисне свеста за издвоеност и надмоќ кај старите Бугари. Потомците на Хуните требало да го изгубат своето посебно обележје; поимот „Бугарин“ отсега требало да ги опфаќа подеднакво и Словените и Бугарите, односно сите поданици на бугарскиот владетел — кој повеќе не бил Возвишениот хан, туку кнез, словенски владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Во истото време продолжило и уредувањето на Бугарската црква. Иако поради недостатокот на извори не можат со сигурност да се реконструираат сите аспекти на нејзината административна организација кон крајот на IX век,{{efn|Според Стивен Рансиман (A History of the First Bulgarian Empire, 1930), во тоа време земјата била поделена на седум митрополии (Дристра, Филипополис, Сердика, Провадија, Маргум/Морава, Брегалница и Охрид). Современата историографија го смета овој податок за анахронизам, бидејќи потекнува главно од подоцнежни извори (особено Теофилакт Охридски од XII век) и не е потврден од современи сведоштва.}} јасно е дека црквата веќе располагала со развиена мрежа на епархии и со образувано домашно свештенство. Особено значајно било поставувањето на Климент Охридски за епископ во областа Кутмичевица околу 893 година, со што словенското духовништво добило уште повидливо место во црковниот и државниот живот. [[Податотека:Bulgaria - Shumen Province - Veliki Preslav Municipality - Town of Veliki Preslav - Veliki Preslav Medieval Palace Complex - Panoramic.jpg|мини|десно|Палатата во Преслав]] Во врска со овие црковни реформи била направена уште една голема промена. Јосиф, новиот архиепископ бугарски, имал архиепископско седиште не во Плиска, туку во Преслав. Престолнината била преместена. Плиска, старата хунската престолнина, со сеќавањата на големите Канови - незнабошци , повеќе не била соодветна. Христијанскиот кнез требало да живее во Преслав, блиску до манастирот Пантелејмон и школата на [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]]. Кога сето тоа било направено, Борис се вратил во својот манастир. Неговата работа сега навистина била завршена. Порано, прерано се повлекол. Но, овој пат бил сигурен. Тој можел веќе засекогаш да се посвети на религијата; ниту пак би ѝ помогнал на својата земја да ја спаси со своите молитви. Тој веќе беше ѝ помогнал доволно - доволно за вечно да се почитува неговото име како најголем од сите нејзини добродетели.{{sfn|Runciman|1930|p=136}} == Симеон I и Петар I == [[Image:St. Theodor.jpg|мини|десно|Керамичка икона на [[Теодор Стратилат|Св. Теодор Стратилат]], Преслав, околу 900 г.]] [[File:RizMap09.jpg|thumb||left|240 px|Бугарија за време на цар Симеон I.]] [[Симеон I]] го продолжува црковното и просветителното дело на својот татко Борис I, со тоа што засилено го помага книжевното дело во главниот град, основа книжевни центри во целата држава и сам пишува за просветителската заедница во Преслав.<ref>Robert Fossier, Janet Sondheimer - „The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages: 350-950“, Cambridge University Press, 1997, стр. 370</ref> На надворешна сцена постигнува множество на воени успеси, со тоа што успева да ја рашири територијата на Бугарија на југ скоро до Коринт, а на запад ги достигнува земјите на денешна [[Албанија]]. На југоисток териториите достигнуваат до Одринското поле, опфаќајќи го и северниот дел на Дарданелскиот премин. Симеон си поставува за цел создавање на Бугарско-византиско Царство, која откако не успева да ја постигне преку дипломатски начини (морало да биде објавен за регент (василиопатор) на малолетниот император на [[Византија]], но царицата-мајка го спречила договорот), се обидува со војна. Води преговори со [[Арапи]]те за военоморска помош при напад против [[Цариград]], но првиот пат делегацијата била одвлечена од пирати и продадена како робови во Цариград, а вториот пат не се доаѓа до ништо суштествено. === Војната со Византија (894-97) === Бугарската трговија доживеала процут во времето на цар Симеон. Главната дејност во земјата било земјоделството, а веројатно бугарските житарки и добиток помогнале да се прехранат царските градови на брегот, па и самиот Константинопол. Рудата се ископувала, а со тоа се зголемиле кралските приходи. Згора на тоа, бугарските владенија лежеле на главни трговски патишта. Трговија што минувала меѓу степите на Русија и Константинопол се одвивала по западниот брег на Црното Море; но дел од неа поминувала по копно преку Преслав и Адрианопол, а дел преку Дристра до Солун. Имало уште еден трговски пат, речиси подеднакво важен, кој не можел да ја избегне Бугарија; тоа било рутата од Средна Европа, која на Балканскиот полуостров влегувала во Белград и, како и железницата денес, се разделувала кај Ниш, едниот крак водел низ Сердика (Софија) и Филипополис до Адрианопол и Константинопол, а другиот продолжувал на југ до Солун. Тоа значело постојан проток на стока што минувал низ Бугарија и на својот пат ги збогатувал бугарските трговци или грчките и ерменските поданици на царот.{{sfn|Runciman|1930|p=144}} [[Податотека:Bulgarians defeat Byzantines under Krenites and Kourtikios.jpg|мини|Победата на Бугарите над византиската војска предводена од Прокопиј и Куртициј во Тракија.]] Уште од времето на Тервел, трговијата меѓу Бугарија и Империјата била внимателно организирана, а сега веќе Бугарите имале дозвола да престојуваат во Константинопол (веројатно во квартот Свети Мамас, заедно со руските трговци) каде што ја носеле својата стока. Меѓутоа, една интрига во Царскиот двор во 894 година резултирала со тоа што двајца грчки трговци, Ставракиј и Козма, обезбедиле монопол над бугарската трговија. Тие не само што успеале да стават тешки давачки за стоката, туку и инсистирале на преместување на бугарскиот пазар во Солун - било полесно да се управува со корупцијата подалеку од престолнината. Сето тоа природно ги вознемирило Бугарите и тие се пожалиле на Симеон, а тој веднаш се застапил за нив пред царот [[Лав VI Мудриот|Лав VI]]. Но, нечесните грчки трговци биле под заштита на [[Стилијан Зауца]], ''василеопаторот'', семоќниот тест на императорот; затоа Лав ја игнорирал амбасадата на Симеон и скандалот продолжил. Симеон тогаш решил да прибегне кон оружје и се подготвил да ја нападне Тракија. Главните царски војски, под Никифор Фока, биле отсутни на Исток борејќи се со [[Сарацени]]те; Лав можел да испрати против напаѓачите само неискусни трупи, под водство на Прокопиј Кренит и Ерменецот Куртициј. И двајцата генерали биле убиени во битка. Бугарите потоа напредувале низ Тракија кон самата престолнина.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} [[Податотека:Honfoglalas.gif|мини|Мапа на движење на Маџарите. Забележете дека не е потврдено каде завршувала северната граница на Бугарската империја.]] Лав следователно прибегнал кон дипломатија. Истата година тој испратил амбасада во Ратисбон кај кралот Арнулф - веројатно уште пред да избие војната, како одговор на амбасадата на Арнулф кај Владимир во 892 година - но неговиот амбасадор не бил добро примен. Но, сега тој имал далеку подобар план. Уште од деновите на Омуртаг, дивите Маџари биле воспоставени на степите до бугарската граница на реката [[Днестар]], ако не досега и до [[Прут]]. Во 895 година го испратил ''патрицијот'' Никита Склер во маџарските населби и им предложил на маџарските поглавари [[Арпад]] и [[Курсан]] да ја нападнат Бугарија; тој ветил дека ќе испрати бродови за да ги пренесат преку Дунав. Маџарите со задоволство се согласиле, особено затоа што се чувствувале донекаде притиснати на нивните источни граници од една уште подива нација, Печенезите; дале заложници и договорот бил склучен.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} Тогаш Лав го повикал Никифор Фока од Азија и ја опремил царската флота под адмиралот Евстатиј. Сега кога Симеон требало да се справи со Маџарите, Лав повеќе би сакал да не се бори; тој не сакал да ја зголемува моќта на Маџарите на сметка на бугарската, а освен тоа, не сакал да се бори со истоверци како и неговиот народ. Затоа го испратил ''квесторот'' Константинациј да го предупреди Симеон за претстојната инвазија на Маџарите и да предложи мировен договор. Но Симеон бил сомничав; тој во Константинопол научил колку суптилна може да биде царската дипломатија и веројатно не поверувал во приказната за Маџарите. Константинациј бил ставен во притвор, а одговор не бил вратен.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} [[Податотека:HungariansPursueBulgarians.jpg|лево|мини|Повлекување на Симеон во тврдината Дристра ([[Силистра]]).]] Симеон набрзо се уверил. Додека се подготвувал да се пресретне со Никифор Фока во Тракија, му дошла вест дека Маџарите пристигнале. Тој побрзал на север да ги пречека, но бил поразен. Во очај се повлекол во тврдината [[Дристра]]. Маџарите напредувале, ограбувајќи и уништувајќи. Пред портите на Преслав се сретнале со Никифор Фока, на кого му продале бугарски заробеници во илјадници. Бугарите биле во очај. Тие испратиле кај Борис во неговиот манастир да побараат совет; но тој можел да предложи само тридневен пост и се понудил да се моли за својата земја.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} Ситуацијата била спасена со многу помалку угледни средства - со дипломатската измама на Симеон. Кога ја сфатил сериозноста на својата положба, испратил преку Евстатиј да побара мир од царот. Лав бил среќен што се согласил. Тој им наредил на Фока и Евстатиј да се повлечат и го испратил ''магистерот'' [[Лав Хиросфакт]] да преговара за условите. Токму тоа го посакувал Симеон. Кога пристигнал ''магистерот'' Лав, тој бил задржан под стража во тврдината Мундрага: додека Симеон, ослободен од половина од неговите непријатели, тргнал да ги нападне останатите, Маџарите. Во голема битка успеал да ги победи и да ги истера назад преку Дунав. Борбата била толку крвожедна што дури и Бугарите се вели дека изгубиле 20.000 војници. Победнички над Маџарите, Симеон го известил ''магистер'' Лав дека неговите услови сега вклучуваат ослободување на сите бугарски заробеници неодамна купени од Фока од Маџарите. Несреќниот амбасадор, кој во меѓувреме не можел да комуницира со царот, се вратил во Константинопол, за да види што може да се направи.{{sfn|Runciman|1930|p=147}} Лав посакал мир и бил подготвен да се откаже од затворениците. Симеон чекал додека не му бидат вратени сите затвореници, а потоа, под изговор дека некои се задржани, повторно се појавил со полна сила на тракиската граница. На новиот царски командант, Лав Катакалон, му недостасувала способноста на претходниот, Фока. Тој пристигнал со главната царска војска кај Булгарофигон и бил тешко поразен. Следеле натамошни преговори. Договорот бил склучен во 897 година, а Византија се согласила да плаќа годишен данок на Бугарија.{{sfn|Runciman|1930|p=148}} Симеон умира ненадејно на 27 мај 927 година<ref>Златарски, Васил, История на българската държава през средните векове, том 1, част 2, Академично издателство "Марин Дринов", София 1994, ISBN 954-430-299-9, с. 513</ref> во разгор на подготвувањата за опсада на Цариград. Пред својата смрт, тој се објавува за "Цар самодржец на сите Бугари и Ромеи", се титлува со титулата "цар", која била еднаква на императорската, и го објавува бугарскиот црковен поглавар за патријарх - највисокиот ранг во Источната православна црква.<ref>John V. Fine - "The Early Medieval Balkan", University of Michigan Press, 1991, стр. 155</ref> [[Податотека:Seal of Peter I of Bulgaria with Irene Lekapene.jpg|мини|Оловен печат на кој се претставени [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] и [[Ирина Лакапина|Марија (Ирина) Лакапина]], поврзан со нивниот династички брак во 927 година, кој го потврдил мирот меѓу Бугарија и Византија.]] По неговата смрт на престолот седнува син му, [[Петар I (Бугарија)|Петар I]]. Тој склучува мир со Византија, кој официјално му ја признава царската титула и патријаршкиот ранг на [[Бугарска православна црква|Бугарската црква]].<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries - „A history of Eastern Europe“, Taylor & Francis, 2007, стр. 66,</ref> За време на управувањето на Петар, Бугарија навлегува во криза, најмногу заради нападите на [[Киевски Рус|Руси]] и [[Кнежевство Унгарија|Унгарци]] од север. Започнува распространувањето на ереси, најпозната од која била [[богомилство]]то, по името на својот водач - поп Богомил.<ref>Milan Loos - „Dualist heresy in the Middle Ages“, Springer, 1974, стр. 50</ref> Тоа станува основа и на албигојството, кое се појавило подоцна во јужна [[Франција]], како и на [[катарство]]то. === Појава на Богомилството === {{Main|Богомилство}} Трите главни извори за богомилите во Бугарија се: писмо од цариградскиот патријарх [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт]] до цар Петар, напишано околу 940 година; трактат против еретиците напишан од [[Презвитер Козма]] (веројатно напишан околу 970 година) и едиктите на црковниот синод одржан под цар Борил во 1211 година кој ги осудил богомилите.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=172}} Писмото на Теофилакт е напишано како одговор на писмо (кое денес не постои) од цар Петар кој побарал совет од патријархот, кој бил чичко на неговата жена [[Ирина Лакапина|Ирина]], како да постапи со новопојавената [[ерес]]. Забелешките за еретичките верувања веројатно се извлечени од првичното писмо на Петар. Патријархот се осврнува на на новопојавената ерес без да ја именува. Тој тврди дека еретиците веруваат во два принципи, од кои првиот ја создал светлината и невидливиот свет, а вториот темнината, материјата и човечкото тело. Еретиците го отфрлале [[Стар завет|Стариот завет]], бракот, репродукцијата, и учењето за Христовото воплотување; за нив велеле дека настанале од злобниот принцип (ѓаволот). Ереста е античка, но новопојавена, мешавина од [[манихејство]] и [[павликијанство]].{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} Павликијанството била источна ерес, генерално прикажувана како дуалистичка, но неодамна се покажало дека е [[Адопционизам|адопционистичко]] движење. Адопционистите верувале дека Христос бил едноставно човек додека не бил ''посвоен'' од Бога и по благодатта станал божествен во времето на неговото крштевање. Павликијаните живееле во големи концентрации во Ерменија и источна Анадолија. Со текот на годините голем број од нив биле преселени од страна на императорите на Балканот за да ги растурат нивните концентрации на исток и исто така да ја бранат тракиската граница бидејќи биле одлични воини. Многумина биле населени во регионот на Филипополис (денешен Пловдив) во близина на бугарската граница. На Павликијаните генерално им се припишува голема улога во создавањето на богомилството. Ако Павликијаните навистина биле дуалисти, таквата улога е можна; сепак, ако биле адопционисти, тогаш треба да се бара автохтоно потекло за богомилството.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}}[[Податотека:Bogomilist expansion.svg|мини|Развојот на богомилството и другите еретички движења во Европа|лево]]Најдетален извор за [[богомилство]]то е трактатот на презвитер Козма, кој од прва рака ги знаел и ја имал предноста да е несофистициран теолог, бидејќи повеќето византиски антиеретички трактати имаат тенденција да ги нарекуваат ересите со класичните имиња и потоа да му дадат на читателот мешавина од нови и релевантни, како и класични и нерелевантни верувања кога дискутираат за нивните следбеници. Козма вели дека за време на владеењето на Петар, поп по име [[Поп Богомил|Богомил]] (но за волја на вистината ''Богонемил'') проповедал ерес во бугарските земји.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} За нив презвитер Козма вели: „Однадвор, еретиците изгледаат како јагниња; тие се нежни, скромни и тивки; тие не зборуваат залудни зборови, не се смеат и не се однесуваат на таков начин што ќе се разликуваат од вистинските христијани. Но, внатре тие се грабливи волци. Кога ќе ги најдат неуките, го сеат пијанството на нивното учење и ги хулат доктрините што ги пренесува Светата Црква. Еретиците не ги почитуваат [[Икона|иконите]], туку ги нарекуваат идоли. Еретиците се потсмеваат на моштите на светиите и нè исмеваат кога ние им се поклонуваме. Тие одбиваат да им оддаваат почит на светците и ги презираат чудата Божји како што ги предизвикуваат моштите на светите преку силата на Светиот Дух; тие велат дека чудата не се случиле по Божја волја, туку од ѓаволот кој ги тера да ги заведуваат луѓето. Тие тврдат дека не Бог, туку ѓаволот бил творец на видливиот свет. Тие прашуваат како може да се обожава крстот? На него Евреите го распнаа Божјиот Син. Затоа крстот е непријател Божји. Тие ги учат своите приврзаници да го мразат, велејќи дека ако некој го убил синот на кралот со парче дрво, дали тоа дрво ќе му биде драго на кралот? Причеста не била воспоставена по Божја заповед, а [[евхаристија]]та всушност не е тело Христово, туку едноставна храна како и секоја друга. Тие не веруваат дека зборовите на свештениците се осветени од Бога. Ако свештениците се осветени, зошто тогаш не живеат како што треба?{{sfn|V. A. Fine|1991|p=174}} Тие се противат на свештениците, црквите, молитвите (освен на [[Господова молитва|Господовата молитва]]) и го отфрлаат Мојсеевиот закон и книгите на пророците. Тие не ја почитуваат [[Дева Марија]]. Тие не го прифаќаат Стариот Завет, туку само Евангелијата. Тие живеат не според Мојсеевиот закон, туку според онаа на Апостолите. Тие го прават ѓаволот творец на луѓето и на целото божествено создание; некои го нарекуваат паднат ангел. (Козма потоа прави да изгледа дека го обожаваат ѓаволот бидејќи го направиле творец.) Тие велат дека по волја на ѓаволот постои сè - небото, сонцето, ѕвездите, воздухот, земјата, луѓето, црквите, крстот и сè што се движи по земјата. Тие веруваат дека Господ има два сина, Христос постариот и ѓаволот помладиот. Тој, ѓаволот, им заповеда на луѓето да земат жени, јадат месо и пијат вино. Тие се нарекуваат жители на рајот; тие ги одбиваат сите животни радости не со апстиненција како што правиме ние [православните монаси] туку затоа што тие тврдат дека овие дела се нечисти. Тие се молат, затворајќи се во своите домови, четири пати на ден и четири пати во текот на ноќта. Тие веруваат дека луѓето, а не Бог, ги воспоставил обредите и практиките на Црквата и на христијаните; и дека нив ги нема во евангелијата. Еретиците не празнуваат црковни празници. Тие не го одбележуваат споменот на мачениците и светителите. Тие си ги исповедаат своите гревови еден на друг и практикуваат исповед меѓу себе. Ги учат своите приврзаници да не се потчинуваат на власта; ги клеветат богатите; ги мразат царевите; ги исмеваат своите претпоставени и ги навредуваат нивните господари.“{{sfn|V. A. Fine|1991|p=175}} Оваа ерес се проширила од Бугарија во Византија каде привлекла многу интелектуалци и се развила во многу посуптилно теолошко движење. Во секој случај, богомилската секта која се појавила во времето на Петар траела низ историјата на средновековна Бугарија, за последен пат да се слушне за неа во Трново - престолнината на Втората бугарска империја - во средината на XIV век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=179}} === Падот на Бугарија === {{See also|Инвазија на Светослав I во Бугарија}} По мирот од 927 не се променило многу во односите меѓу Бугарија и Византија. Меѓутоа, кога бугарските пратеници дошле во Константинопол да го соберат годишниот данок, тие биле пречекани со луто отфрлање од императорот [[Никифор II Фока]], кој штотуку се вратил од победничкиот поход против Арапите. Византискиот цар го обвинил Петар дека дозволил Маџарите да ја преминат Бугарија на нивниот пат кон византиските територии, обвинение кое можеби се однесува на настан раскажан од Лиутпранд од Кремона, кој пристигнал во Константинопол три години подоцна. Според Лиутпранд, во одреден момент по доаѓањето на Никифор на власт во 963 г., група од 300 Маџари заробила 500 поданици од околината на Солун и ги пренела во Панонија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Без оглед на причината за гневот на императорот Никифор, тој ги преместил своите трупи на границата со Бугарија, каде што Византијците уништиле голем број тврдини во демонстрација на воена моќ, пред да се вратат на источниот фронт. Во обид да го смири Никифор и да понуди своја гаранција со добри намери, Петар ги испратил своите два сина, [[Борис II|Борис]] и [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] во Константинопол како заложници. Сепак, тој исто така испратил пратеници кај императорот [[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]] во [[Магдебург]], можеби во обид да собере поддршка против Византија. Од своја страна, Никифор одлучил да го примени на Бугарија истиот вид притисок што го избрал Лав VI во неговиот конфликт со Симеон во 893 година. Во отсуство на сигурни сојузници [[Печенези]] во степата, тој го избрал кнезот [[Светослав I|Светослав]] од Киев, кого го поткупил да ја нападне Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Она што императорот го имал на ум, најверојатно, е дека ќе се случат голем број на упади на бугарска територија што ќе го турнат Петар на колена. Но, работите не се одвивале баш според планот. Русите пристигнале на Дунав во летото 968 година, ја разбиле бугарската војска и ги блокирале преостанатите трупи во Дристра ([[Силистра]]). Според руската [[Повест за минатите години|примарна хроника]], рускиот кнез „ја преместил својата резиденција“ во Бугарија и почнал да владее од „Перејаславец“. Локацијата на Перејаславец или Преславец („Мал Преслав“) е предмет на спор, но од описот на движењата на Светослав во Летописот и на византиските војски во византиските извори е сосема јасно дека градот се наоѓал на Долниот Дунав, најверојатно во северна [[Добруџа]]. Се чини дека Русите не влегле во внатрешноста на Бугарија и биле задоволни со контролирањето на долниот брег на Дунав и регионот на неговата делта. Ова беше доволно за да го убеди Петар да испрати пратеници во Константинопол и да побара мир. Овој пат, Никифор имал тешки услови, а не само зборови. Тој побарал депонирање на Петар од престолот и негова замена со неговиот син Борис, кој веднаш бил вратен во Бугарија за таа пригода.{{sfn|Curta|2006|p=238}} Како и неговиот дедо Борис I, Петар се повлекол во манастирот во близина на Преслав, каде што умрел набргу потоа на 30 јануари 969 година. Специјална служба му создале монасите од манастирот, кои први го употребиле епитетот „светец“ за поранешниот император. Портретот на Петар ќе се појавува на иконите од подоцнежните векови. [[Податотека:63-manasses-chronicle.jpg|мини|Инвазијата на киевскиот кнез Светослав во Бугарија]] Владеењето на Борис II започнало добро, бидејќи Русите се повлекле од Бугарија откако ја добиле веста за опсадата на [[Печенези]]те на [[Киев]]. Меѓутоа, штом Светослав ги „изгонил Печенезите во степите“, решил да се врати во Бугарија, овој пат заедно со своите сојузници Печенези и Маџари. Меѓутоа, во 969 година, Бугарите, кои во меѓувреме повторно ја зазеле тврдината Преславец, дале силен отпор против опсадата на Русите. По долга борба Преславец бил повторно заземен. Русите брзо се движеле и ги зазеле Преслав и Дристра, пред да ја преминат [[Стара Планина]] и да го нападнат Филипополис (денешен [[Пловдив]]) во Тракија. Во Преслав, Светослав го оставил Борис на власт, очигледно во обид да ја здобие бугарска поддршка за неговото сега отворено антивизантиско присуство во Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=239}} Новиот византиски император [[Јован I Цимискиј|Јован Цимискиј]] имал многу поагресивен пристап. Прво, тој го испратил во Тракија, [[Варда Склир]], кој извојувал голема победа против Русите во близина на Филипополис. Потоа, во пролетта 971 г., самиот император предводел војска од 40.000 преку Стара Планина, додека византиска флота од околу 300 бродови влегла во Дунав преку делтата за да ги нападне Русите од север. Искористувајќи го фактот што ниту еден планински премин не бил чуван, царот Јован брзо стигнал до Преслав, каде што ги победил Русите и го опколил градот. Византиските трупи упаднале во Внатрешниот град убивајќи повеќе Руси и заробувајќи ги Борис и неговото семејство. Преслав веднаш бил преименуван во Јоанополис по самиот император, а извесен Катакалон бил именуван за воен управител, за што сведочи неговиот печат. Во Дристра, плашејќи се од избувнување на локално востание, Светослав наредил да се погубат 300 првенци кога византиските трупи се појавиле под силните ѕидини на градот. Царот Јован ја ставил Дристра под опсада три месеци, пред да ги порази Русите во жестока битка што го принудила Светослав да бара мир. Царот се согласил да му дозволи на рускиот кнез да се повлече во Киев, но на враќање дома, Светослав бил нападнат и убиен од Печенези. Византијците ја зазеле Дристра, која ја преименувале во Теодорополис, по свети [[Теодор Стратилат]], за кој се вели дека се појавил во целосна воена опрема на својот бел коњ во текот на последната битка со Русите.{{sfn|Curta|2006|p=240}}[[Податотека:Tzimiskes returns.jpg|мини|десно|[[Борис II]] и неговиот брат [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] како пленици на императорот Јован Цимиски во 971 г.]]Триумфалното враќање на Јован Цимиски во Константинопол било внимателно исценирано за да го симболизира крајот на Бугарија. Според [[Лав Ѓакон]], по царот на бел коњ следела кола со икона на Пресвета Богородица и бугарските царски регалии заробени во Преслав, особено две круни, едната едноставна дијадема, другата круна со грб слична на оние кои Византиските императори ги носеле кога славеле победи. Борис го следел царот Јован на својот коњ. Кога пристигнале до [[Форум на Константин|Форумот на Константин]], симболично му биле одземени симболите на неговата царска власт.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Царот Јован му ја посветил Борисовата круна на Бога во [[Црква Света Софија (Истанбул)|храмот на Божјата Премудрост]], а Борис, сега само обичен аристократ со бугарско потекло, во замена ја добил титулата ''магистрос''.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Патријархот на Бугарија бил заменет со митрополит на Јоанополис, кој бил подреден на патријархот во Константинопол. Со овие настани е означен и крајот на Бугарското Царство и негово приклучување во рамките на Византија.<ref name="tsff">На капијама града y сусрет су му изашли највиши достојанственици цркве и Царства, певајући химне y славу цара, и пружили му круну и схиптар од злата и драгог камена. На позлаћеним кочијама y четворопрегу y којима ce иначе вози цар, била je икова Богородице коју je он лично донео из Бугарске, a испод ње лежале су одоре и дијадеме бугарских царева. Додека поворката влегувала во градот, зад кочиите јавал царот на бел коњ, накитен со сите царски обележја, а зад него пешки одел бугарскиот цар, Борис II, кого Цимискиј го заробил во Преслав. во црквата „Св. Софија“ византискиот цар ја положил сјајната круна на Бугарија на високиот олтар, ги дал знаците на првиот воен плен и своите благодарности. Потоа, пред насобраната толпа во главниот брод на црквата му наредил на бугарскиот цар да ги симне сите негови владетелски обележја и му доделил византиска дворска титула на магистер. Само во текот на една година (971) Јован Цимискиј постигнал воен триумф кому му нема рамен во средновековните анали на Балканот. Јаотстранил руската опасност која го загрозувала опстанокот на Византија во Европа, потворно ја утврдил северната граница на Дунав и ја повратил територијата која Аспаруховите Прабугари ја одзеле од Византија уште пред три века. За време на оваа сурова војна Бугарите беспомошно ги гледале двте најголеми воени сили на источна Европа како ce борат околу нивните земји. [http://en.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Obolensky Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996]</ref><ref>На запад, во ридовите и изолираните долини на Македонија, каде ни Русите ни Византијците не оделе за време на војната, царската власт била претежно номинална, па и понатаму живеела политичката традиција на соборената бугарска држава. И тому на тоа место по Цимискиевата смрт во 976 г. четирите синови на месниот македонски управник подигнале бунтовен бајрак. Најмладиот Самуил, ја искористил граѓанската војна во Византија која избила по смртта на Јован Цимискиј, и полека изградил држава чиј главен град град најпрвин бил на Преспанското Езеро, a потоа во Охрид. До крајот на векот оваа држава се проширила врз најголемиот дел на дотогашната бугарска територија меѓу Црното и Јадранскто Море, крај Србија сè до долното течение на Сава, Албанија, јужна (Егејска) Македонија, Тесалија и Епир. Димитри Оболенски ВИЗАНТИСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996</ref><ref>Идеолошки, Самуиловото Царство било поврзано за старото Бугарско Царство, затоа и самите негови творци (Самуил и неговите наследници б.н) и Византија го нарекувале бугарско, бидејќи традициите за царство и патријаршија, освен во Византија, постоеле уште само во Бугарија (се мисли само за Балканот б.н). Самуил ги прифатил тие традиции и го презел наследството на Симеоновото и Петровото Царство (Првото Бугарско Царство б.н), кое паднало под ударите на Византијците. Всушност, неговото царство (на Самуил б.н) значајно се разликувало од Симеоновото и Петровото Царство, и по составот и по карактерот тоа било ново царство. Неговиот центар се преместил према југозапад и Македонија го сочинувало неговото јадро. Ако главната цел на Самуил би била воспоставување на стaрото Бугарско Царство, тој секако би се свртел кон бугарските земји и на прво место би се стремел да ги ослободи. Меѓутоа, интересот на Самуил кон старите бугарски земји бил впечатливо мал. Во текот на сите негови борби во областите источно од Сердика играле изненадувачки скромна улога, така што изворите скоро и не ги спомнуваат. Ексапнзијата на Самуиловото Царство било пред сè свртено кон југ, види Георгије Острогорски, Историја на Византија, Народна Књига Алфа, 1998.</ref><ref>Стјепан Антолјак: „Средновековна Македонија“ том 1, издание на Мисла, Скопје, 1985</ref><ref name="SDIV">''[http://www.scribd.com/doc/2945332/- Шарл Дил ИСТОРИЈА ВИЗАНТИЈСКОГ ЦАРСТВА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090209032148/http://www.scribd.com/doc/2945332/- |date=2009-02-09 }}''</ref><ref name="SDIV" /><ref>''Владимир Чоровиќ, "Историја спрског народа", глава VI [http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html Држава мачедонских Словена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071214173525/http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html |date=2007-12-14 }}, издание на страницата www.rastko.org.yu, Белград, 2001. {{sr}}''</ref><ref>''Бранко Панов, "Македонија низ историјата", "Менора", Скопjе, 1999, стр. 15.''</ref><ref>''"Историја на македонскиот народ", том 1 Македонија од праисториско време до паѓането под турска власт, Институт за историја, Скопjе, 2000, стр. 357.''</ref><ref>''Коста Аџиевски, Пелагонија во средниот век, скопје, 1994''</ref><ref>''Александар Атанасовски, Македонија и Македонците во делото на Никифор Григора - византиски историограф од XIV век. - Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје, Кн. 27 (53) Скопје 2000. Истото е објавено во: Славянскиј Сборник. Вѕпуск 6. Саратовскога университета 2003.''</ref> == Религијата на Прабугарите == [[Податотека:Rosette from Pliska.svg|мини|десно|[[Розета од Плиска]]]] Не се знае многу за традиционалните религиозни верувања и практики на Бугарите. Нашиот најдобар извор доаѓа од ''Responsa'' на папата [[Папа Никола I|Никола I]], долго пасторално писмо упатено до бугарскиот хан Борис-Михаел веднаш по неговото преобраќање во христијанството во 864 година. Некои дополнителни информации можат може да се добијат од прабугарските натписи, како и од кратките референци на византиските писци. [[Теофилакт Охридски]] во 11 век пишува дека пред 864 г. Бугарите го славеле сонцето, месечината и ѕвездите, а како жртва им принесувале кучиња. Тој исто така укажува дека тие верувале во многу богови и обожавале идоли. [[Теофан Исповедник|Теофан]] ги опишува жртвите принесени од [[Крум]] пред Златната Порта за време на [[Опсада на Цариград (813)|опсадата на Цариград во 813 г]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Byzantium and Bulgaria, 775–831|last=Sophoulis|first=Panos|publisher=Brill|year=2011|isbn=9789004206953|location=Germany|pages=79-89}}</ref> И покрај фактот што Бугарите почитувале бројни божества, прабугарските натписи, кои ја изразуваат официјалната идеологија на државата, експлицитно се однесуваат на само еден бог (''ὁ θεός''). Ова може да сугерира дека воинската аристократија стоела поблиску до хенотеизмот, термин што значи верување и можно обожавање на повеќе богови, од кои едниот е врховен. Со тоа што не го прецизирале неговото име, хановите очигледно се обиделе да го направат овој бог препознатлив и поистоветен за различни народи. Така, за населението на ханството што зборувало грчки, анонимниот бог што се повикува во титулата на бугарскиот владетел како давател на неговиот божествен мандат (''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'') веројатно е дека бил христијанскиот бог. Има добра причина да се верува дека во умот на канот и неговите благородници овој бог бил [[Тенгризам|Тангра]].<ref name=":0" /> Додека првично ова туркиско име го означувало физичкото небо, Тангра/Тенгри на крајот се појавува како небесен бог и врховно божество на многу номади од Централна и Внатрешна Азија. Во шестиот век Тангри станал тесно поврзан со Ашина, владејачкиот, „харизматичен“ клан на Туркиската империја, и заедно со него претставувал еден од основните извори на политичко единство. Ханот не бил само глава на државата, туку божествено назначен владетел, чиј небесен статус бил особено нагласен во [[Орхонски натписи|''Орхонските натписи'']]. Управувањето со земјата како одраз на управувањето со небото, авторитетот на ханот, теоретски, бил екуменски. Териториите, владетелите и народите можеби ''де факто'' биле надвор од неговата сфера на влијание, но, по волјата на Тангри, биле ''де јуре'' и потенцијално членови на неговата светска империја. == Администрација == Малку се знае за управата на раното Бугарско Царство; освен имињата на неколку бугарски титули; иако е невозможно да се извлечат многу заклучоци од нив, бидејќи е тешко да се каже кои титули претставуваат функции, а кои биле доделувани како почесни титули.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} [[File:Omurtag10 svik.jpg|thumb|right|150px|Грчки натпис со зборовите "канас&nbsp;бигиом&nbsp;оуртаг" (Канас(у)биги Омуртаг) во првите два реда. [[Плиска]], Бугарија.<ref name="inscriptions">Веселин Бешевлиев, Първобългарски надписи. 2ed. София 1992. Chapter: VI. Възспоменателни надписи, Inscription [http://macedonia.kroraina.com/vb3/vb_6.htm#66 No.66].</ref>]] Владетелот во сите негови натписи е Кан или Возвишениот Кан - ''κάνας'' или ''κάννας'', со епитетот ''ὐβιγή'' или ''ὐβηγη'' - збор кој јасно е од [[Кумански јазик|куманско потекло]] ''öweghü'' = висок, знаменит. Натписите честопати ја додаваат титулата ''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'', веројатно воведен од грчките писци, кои сметале дека тоа е неопходна квалификација за секој принц. Титулата Кан исчезнува по воведувањето на христијанството и словенската азбука, за да ја замени Кнез, а подоцна и Цезар, односно Цар.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Главна класа на благородништвото биле ''[[болјар]]ите'' — ''βοιλάδες'' или ''βοηλάδες'' — име кое станало општо меѓу источните Словени. Во десеттиот век постоеле три класи на ''болјари'', шесте Големи Болјари, Надворешните Болјари и Внатрешните Болјари; во средината на деветтиот век имало дванаесет Големи Болјари. Големите Болјари веројатно го сочинувале доверливиот кабинет на Канот; Внатрешните Болјари веројатно биле дворски офицери, надворешните болјари провинциски офицери. Многу од поединците споменати на натписите од деветтиот век биле ''болјари''. И Кавкан Исбул и Багатур Цепа биле ''болјари''; а веројатно е дека болјарите биле цивилни службеници.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Втората класа на благородништво, веројатно инфериорна, биле ''багаините''. Можно е тие да биле воена каста; но нивното име се среќава само во натписите, колективно (Во една прилика Омуртаг им дал подароци на своите ''болјари'' и ''багаини''), или поединечно каде што обично се поврзуваат со титулата багатур. Покрај овие чинови, скоро секој бугарски поданик што се споменува во натписите бил ''θρεπτὸς ἄνθρωπος'' на Канот. ''θρεπτοὶ ἄνθρωποι'' биле, без сомнение, витешки ред, номинално на телохранители на Канот.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''багатур'' — βαγατουρ или βογοτορ — се среќава неколку пати во натписите; бугарскиот генерал кој бил поразен во Хрватска во 927 година се викал Константин ''ἀλογοβοτουρ'', очигледно за ''ἀλο-βογοτουρ''. Овој збор е турскиот ''bagadur'', кој на руски се среќава како ''богатырь'' = херој. Веројатно претставувал воен чин. Префиксот ''ало'' може да значи „главен“.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Колобрус'' — ''καλοβρός'' или ''κουλουβρός'' — што се наоѓа само во натписите, веројатно бил титула на чин, изведен од турскиот ''golaghuz'', водич. Болјарот Цепа бил исто така и колобрус како и багатур.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Жупан'', се среќава како ''ζουπάν'' или како ''κοπάνος'' во натписите. И во двата наврати се споменува семејството на носителот на титулата. Кај јужните Словени генерално, жупан значел поглавар на племе; така што Успенски и Бури веродостојно го сфаќаат како поглавар на еден од бугарските кланови.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''таркан'' веројатно претставувала висока воена функција. Зборот има турско потекло; еден турски амбасадор во дворот на императорот [[Јустин II]] (околу 570 г. н.е.) бил наречен ''тагма'', ‘ ''ἀξίωμα δε αυτῷ ταρχάν ’''. Онегавон, кој се удавил во реката [[Тиса (река)|Тиса]], бил таркан; така таркан бил и жупанот Охсун. Кога [[Свети Климент Охридски|свети Климент]] пристигнал во Белград, бил пречекан од Боритакан „ ''τῷ τότε φυλάσσοντι''“, „''ὑποστράτηγος''“ на кан Борис. Боритакан мора да значи Таркан Борис; неговата позиција била јасно еквивалентна на царски стратег, т.е. тој бил воен гувернер на една провинција.{{sfn|Runciman|1930|p=286}} Најважниот воен чин на царството бил ''кавканот''. За време на владеењето на Маламир, Кавканот Исбул, ''παλαιὸς βοϊλᾶς'' (постар ''болјар?'') на Канот очигледно бил најважна личност после Канот во Бугарија. Тој изградил аквадукт на Канот на свој трошок и го придружувал Канот во битка, очигледно како негов главен генерал. Во 922 читаме дека Симеон бил придружуван од неговиот ''кавкан''.{{sfn|Runciman|1930|p=287}} == Поврзано == * [[Второ Бугарско Царство]] * [[Византиско-бугарски војни]] * [[Бугарско-унгарски војни]] == Белешки == {{notelist}} == Наводи == {{наводи|2}} === Литература === {{Refbegin|30em}} * {{Citation |last1=Runciman |first1=Steven |title=A History of the First Bulgarian Empire |date=1930 |publisher=G. Bell & Sons |location=London}} * {{Citation |last1=V. A. Fine |first1=John |title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century |date=1991 |publisher=University of Michigan Press}} * {{Citation |last1=Curta |first1=Florin |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Citation |last1=Marshall Lang |first1=David |title= The Bulgarians. From pagan times to the Ottoman conquest |date=1976 |publisher=Thames and Hudson}} * {{Наведена книга|title=Eastern Europe in the Middle Ages (500—1300)|last=Curta|first=Florin|publisher=Brill|year=2019|isbn=978-9-0043-4257-6|location=Leiden and Boston|pages=179-213|chapter=Conversion to Christianity: Moravia and Bulgaria}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{portal|Бугарска империја}} * [http://history.rodenkrai.com История на България]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - факти, открития и снимки (с подкрепата на НБУ) [[Категорија:Поранешни држави на Балканот|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни царства|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа|Бугарско Царство]] [[Категорија:Бугарија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Македонија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни словенски држави|Бугарско Царство]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Прво Бугарско Царство| ]] i19tolyf20ojt4z5c6gldf6dx1oonzm 5578692 5578691 2026-06-18T21:21:12Z Buli 2648 /* Политичко-црковните настани од 893 година */ 5578692 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{Nobold|{{unbulleted list|item_style=font-size:85%;|[[старословенски]]: Блъгарьско Цѣсарьствиѥ}}}} |conventional_long_name = Прво Бугарско Царство |continent = Европа |region = Балкан |era = среден век |status = |government_type = Апсолутна монархија |religion =[[Тенгризам]] & [[Словенска митологија|Словенски паганство]]<br /><small>(681–864)</small> <br /> [[Православие]]<br /><small>(864–971)</small> |common_languages = [[Прабугарски јазик|Прабугарски]], Средновековен грчки<br /> [[Старословенски јазик|Старословенски]] <br /><small>(официјален од 893)</small> |year_start = 681 |year_end = 971 |event_start = [[Аспарух]] |event1 = [[Христијанизација на Бугарија|Христијанизација]] |date_event1 = 864 |event2 = [[Симеон I]] |date_event2 = 893 |event_end = Распад |p1 = Прабугарија |flag_p1 = Monogram of Kubrat.svg |p2 = Византија |flag_p2 = Simple Labarum.svg |s1 = Византија |flag_s1 = Simple Labarum.svg |s2 = Самоилово Царство |flag_s2 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |image_flag = |flag = |flag_type = |image_map = Southeastern Europe Late Ninth Century.png |image_map_caption = Царството во време на владеењето на [[Симеон I Велики]], крај на {{римски|9}} век |capital = [[Плиска]]<br /><small>(681–893)</small><br />[[Преслав]]<br /><small>(893–968/972)</small><br />[[Скопје]], [[Охрид]], [[Битола]]<br /><small>(до 971)</small> |leader1 = [[Аспарух]] (прв) |leader2 = [[Роман (бугарски цар)|Роман]] (последен) |year_leader1 = 681–700 |year_leader2 = 971 |title_leader = [[Хан]], [[Цар]] ''(Император)'' |year_deputy1 = |title_deputy = |stat_year1 = 9 век |stat_area1 = 400000 |stat_pop1 = 1 000 000 |stat_year2 = |stat_area2 = |footnotes = }} '''Првото Бугарско Царство''' или '''Дунавска Бугарија''' ({{Langx|cu|Блъгарьско цѣсарьствиѥ}}) — [[хан]]ство, подоцна и [[царство]], на [[Прабугари]]те и [[Стари Словени|Словените]], кое постоело на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и неговите гранични делови од [[Југоисточна Европа]] од [[681]] до [[971|971 година]]. Основано од [[Туркиски народи|туранскиот]] хан [[Аспарух]], којшто по распаѓањето на [[Стара Велика Бугарија]] доведувал дел од прабугарските [[Племе|племиња]] во денешна [[Бесарабија]] и [[Добруџа]], ги потчинува месните словенски племиња и ја принудил [[Византија]] да му плаќа данок во 681 година. Во прво време, главниот град било [[Онгал]], денешна [[Романија]], понатака се востановува во [[Плиска]], а кон крајот на [[9 век|{{римски|9}} век]] во [[Велики Преслав]]. Најголемото територијално проширување државата го достигнува во {{римски|9}} век, кога кон првоначалните територии по Долен [[Дунав]] се присоединети области во [[Тракија]] и [[Македонија (регион)|Македонија]], делови од денешните [[Албанија]], [[Србија]] и [[Романија]], а исто така и дел од северното црноморие (до река [[Днепар]]), тогаш познато како [[Кутмичевица]].<ref>Л. Иванов. [[wikisource:bg:История на България в седем страници|История на България в седем страници]]. София, 2007.</ref> Во текот на [[864]]-[[866|866 година]], за време на [[Борис I]], [[христијанство]]то станала [[државна религија]], што води до значителни промени во културниот живот на државата и т''.''н. ''[[Симеон I|Златен век на цар Симеон]]''. Царот Симеон организирал неуспешни походи за да го превземи главниот град на [[Византија]], [[Константинипол|Цариград]]. [[Византиско-бугарски војни|Византиско-бугарските војни]], заедно со инвазиите на [[Кнежевство Унгарија|Унгарците]] (Маѓарите), [[Печенези]]те и [[Киевски Рус|Русите]], доведело до ослабување на царството и паѓањето на главниот град Преслав под византиска власт во 971 година. == Почетокот == {{See also|Прабугари|Седум словенски племиња}} === Стара Велика Бугарија === Во 632 година ханот [[Кубрат]] успева да ги обедини [[Прабугари|прабугарските]] и [[Хуни|хунските]] [[Племе|племиња]], кои се наоѓаат под власта на [[Западнотуркиски ханат|Западнотуркискиот ханат]], во сопствена држава, наречена од византиските хроничари ''[[Стара Велика Бугарија]]''.{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36}} Со помошта на оскудните записи на ерменски и византиски летописци, се востановени приближно границите на таа држава: долното поречие на [[Дунав]] на запад, [[Црно Море|Црно]] и [[Азовско Море|Азовското Море]] на југ, реката [[Кубањ (река)|Кубањ]] на исток и реката [[Дон (река)|Дон]] на север. [[Податотека:Giudjenov Kubrat and his sons.jpg|лево|мини|''Кубрат и неговите синови.'' Слика на Димитар Ѓуџенов од 1926 година.]] Царството на Кубрат се распадна по неговата смрт ({{Circa|650 г.}}). Според византиските хроничари [[Теофан Исповедник|Теофан]] и [[Никифор I Цариградски|Никифор]], тој оставил завет на неговите пет синови да останат заедно во единство и меѓусебна солидарност; но набргу тие се разделиле и повеле дел од својот народ со себе, со што го забрзаа распадот на ''Стара Велика Бугарија''. Најстариот, [[Бајан]] или Батбајан, останал во Стара Бугарија. Вториот, [[Котраг]], го премина [[Дон (река)|Дон]] и се насели на далечната страна. Третиот, [[Аспарух]], го поминал Днепар со своите следбеници и привремено го поставил својот логор меѓу таа река и Дунав. Четвртиот син на Кубрат ги преминал [[Карпати]]те и стигнал до [[Панонија]], каде што се ставил под власта на [[Авари|аварскиот хан]]. Петтиот заминал најдалеку од сите, пристигнувајќи со своето племе во Италија, во близина на Равена, каде што му се покорил на византискиот император. Треба да се додаде дека распадот на ''Стара Бугарија'' беше дополнително забрзан од налетот на [[Хазари]]те, кои подоцна го прифатиле јудаизмот и станаа доминантна сила во [[Евроазиска Степа|Евроазиската Степа]].{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36-37}} === Населување на Бугарите на Балканот === {{See also|Битка кај Онгала}} Откако [[Аспарух]] ги преминал реките Дњепар и Дњестар, и се населил во близина на Дунав, каде што нашол соодветно место за живеење (на [[Прабугарски јазик|нивниот јазик]] наречено ''Онгала''), кое било тешко пристапно и непробојно за непријателите, затоа што од едната страна било мочурливо и непроодно, а од другата страна оградено со непристапни карпи.<ref>{{Наведена книга|title=Nikephoros' Short History [for the years 602-769 A.D.]|first=Nikephoros I of Constantinople|publisher=Dumbarton Oaks, Research Library and Collection|year=1990|isbn=9780884021841|location=Washington|pages=88-89|translator-last=A. Mango|translator-first=Cyril}}</ref> {{Maplink|frame=yes|frame-lat=45.300|frame-long=28.132|frame-align=left|zoom=6 |type=line|id=Q182445 |title=Line|stroke-width=3|stroke-color=#008000|description=[[Прут]] |type2=line|id2=Q1653|title2=Line|stroke-width2=3|description2=[[Дунав]] |type3=line|id3=Q208302|title3=Line|stroke-width3=3|stroke-color3=#0000FF|description3=[[Сирет (река)|Сирет]] |text=Онгала се наоѓала на мало подрачје кое граничело со реките Сирет, Прут и Дунав<ref name=":1" />}} Се смета дека ''Онгала'' се наоѓала на мало подрачје помеѓу реките [[Сирет (река)|Сирет]], [[Прут]] и [[Дунав]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Madgearu|first=Alexandru|date=2000|title=Recent discussions about "Onglos"|journal=Istro-Pontica. Muzeul tulcean la a 50–a aniversare 1950–2000|pages=343-48}}</ref> Според друго мислење се наоѓал на островот [[Певки]], во делтата на Дунав,{{sfn|Runciman|1930|p=25-26}} што е помалку веројатно. Аспаруховите Бугари биле бројни. ''Онгала'' бил само привремен центар, но веројатно имало и претходница во [[Добруџа]] и заден одред во [[Бесарабија]]. Не може точно да се прецизира и датумот на преселбата на Аспарух во ''Онгала''. Тоа морал да биде постепен процес кој се одвивал помеѓу 650 и 670 година. Во овој период Византија била зафатена во крвава [[Византиско-арапски војни|војна со Арапите]] во Азија, а во Европа со религиозните и дипломатски интриги со [[Монотелитизам|монотелитите]]; а во 668 г. убиството на западнољубивиот император [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]] било проследено со краток бунт.{{sfn|Runciman|1930|p=26}} Но, до 679 г. тронот бил безбеден и арапската војна завршувала. Императорот [[Константин IV]] бил свесен за опасноста да дозволи нови освојувачи на Балканот да ги вознемират, или уште полошо да ги организираат Словените. Ордите на Аспарух морало да бидат натерани да се повлечат назад или да бидат уништени. Во 680 година Прабугарите, обединети со седумте словенски племиња и Северите, водат војна со [[Византија]] кај месноста [[Битка кај Онгала|Онгала]], и по поразот, Византија потпишува мировен договор со Бугарија во 681 година, со тоа што се задолжува да и плаќа годишен данок. По војната Бугарија ги опфаќа земјите од северното црноморие и реките Днепар и [[Днестар]] на исток до река [[Морава]] на запад, и од северните склонови на [[Стара Планина]] на југ до јужните склонови на [[Карпати]]те на север. Од југ сосед и била моќната Византија, од запад - [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], од исток - [[Хазари]]те, кои ги заземале териториите на Кубратова Бугарија. Главен град станала словенската крепост [[Плиска]]. === Борби за престолот === [[Податотека:Madara Rider.jpg|мини|лево|[[Мадарски коњаник|Мадарскиот коњаник]]]]Хан Аспарух починал веројатно некаде околу 700 година во битка со Хазарите од исток, 58 години откако се разделил од своите браќа. Го наследил [[Тервел]], неговиот син или можеби внук. Тој востановил директни политички односи со византиската власт, со тоа што неколкупати му помогнал на паднатиот император [[Јустинијан II]] да си го врати престолот. Заради таа помош ханот ја добил богатата и важна област Загоре, на југ од Стара Планина. Најголемиот успех на хан Тервел е победата над [[Арапи]]те, кои го [[Опсада на Цариград (717–718)|опсадиле]] [[Цариград]] во 717 година, што им ставило конечен крај на нивните обиди да проникнат во [[Европа]] преку [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Неговата победа се споредува со постигнатата, многу години подоцна, победа над Арапите на Карл Мартел при [[Поатје]]. [[Податотека:First Bulgarian Empire by Asparuh to Kardam (680- 803).png|мини|Бугарското ханство од 680-803 год.]] По смртта на ханот Тервел, Бугарија навлегла во политичка криза, хановите се менувале речиси секоја година преку преврати и интриги, а врв на сето тоа е управувањето на ханот Умор - само 46 денови. Положбата се стабилизирала кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога престолот го зазел ханот [[Крум]]. Од тој силен и енергичен бугарски хан започнува династијата на најсилно изјавените владетели на Првата Бугарска Држава, кои ја управувале речиси до самиот нејзин крај. Во 756 година императорот [[Константин V Копроним|Константин V]] изградил низа тврдини долж византиско-бугарската граница. Бидејќи овие тврдини ги прекршувале условите од претходниот договор, Бугарите барале компензација. Константин одбил и Бугарите, толкувајќи ги неговите постапки како непријателски, ја нападнале византиската територија само за да бидат разбиени од царските трупи. Ова беше првата од деветте војни меѓу Константин V и Бугарите. Овој пораз довел до соборување на бугарскиот хан. Повторно следела граѓанска војна, на крајот од која, во 761 или 762 година, на тронот дошол извесен [[Телец]]. Телец веднаш собрал војска, ја зацврстил својата граница со Византија, а потоа напредувал во Тракија. Константин V излегол да го пречека и по жестока [[Битка кај Анхијал (763)|битка]] Бугарите повторно биле разбиени. Се чини дека овој пораз е причина за новите немири во Бугарија кои довеле до соборување на Телец околу 764 година. Новиот хан, [[Сабин (хан)|Сабин]], се обидел да склучи мир со Византија, но бил обвинет дека ја предал земјата на Византијците и морал да пребега со своите роднини во Константинопол. Меѓутоа, набрзо мирот го склучил еден хан по име [[Паган (хан)|Паган]], но борбата за тронот продолжила. Во неколку наврати (од кои едниот во 766 година), Византија интервенирала со војски во име на нејзините кандидати. Кога интервенирала, империјата можела да ја наметне својата волја врз Бугарите, чија земја била во анархија. [[Податотека:771_CE,_Europe.svg|алт=Colour-coded map|мини|Политичка карта на Европа во 771 год.]] Во 770 [[Телериг]] станал хан. Меѓутоа, војната продолжила во 773 година кога Константин V успешно ги нападнал Бугарите. Истата година Бугарите упаднале јужно до Тесалија каде што биле запрени од Византијците. Хронологијата на овие два настани, како и причините се непознати. Изгледа дека следната година, во 774 година, Константин V планирал нов напад. Телериг му напишал на императорот велејќи дека можеби ќе треба да побегне во Константинопол; ''кому во Бугарија може да му верува?'' Константин наивно му испратил список на византиски агенти во Бугарија. Телериг ги заробил и ги погубил сите. Од оваа приказна дознаваме дека византиските разузнавачи биле активни и интервенирале во внатрешните работи на Бугарија. Константин V потоа започнал да ја планира својата следна кампања против Бугарите; сепак, неговата смрт на почетокот на кампањата значела крај на војната. Иронично, Телериг сепак морал да побегне од земјата, во 777 година; дошол на дворот на императорот [[Лав IV Хазар]], го примил христијанството и добил невеста, роднина на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. [[Податотека:Battle of Marcellae.png|лево|мини|[[Битка кај Маркели (792)|Битката кај Меркели (792)]]]] За време на владеењето на [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] и нејзиниот син [[Константин VI Слепиот|Константин VI]] во Византија, за противник во Бугарија го имале ханот [[Кардам]] (777-802). Отпрвин, Византијците успеале да ја потиснат бугарската граница на север. Во 784 година, царицата Ирина напредувала од Анхиалус, далеку во внатрешноста до Береја (денешна [[Стара Загора]]), која таа ја обновила и ја нарекла ''Иренуполис''.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Сердика, исто така, останала цврсто во византиски раце. Меѓутоа, во 792 година, Кардам му нанел катастрофален пораз на младиот Константин VI кај пограничната тврдина [[Битка кај Маркели (792)|Меркели]]. Византија повторно морала да плаќа данок на Бугарите, кои периодично ги зголемувале нивните барања со уценувачки закани за понатамошни напади. Во 797 година, приврзаниците на Ирина го ослепиле нејзиниот син Константин, а таа продолжила да владее сама.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Во меѓувреме, во 790-тите, франечкиот крал, [[Карло Велики]], водел кампања против [[Авари]]те. Тој извојувал голема победа во 796 година (во која му помогнал и панонскиот хрватски кнез [[Војномир]]) и Франките станале господари над Хрватите од северна Далмација, Славонија и Панонија; франечките мисионери набрзо влегле во областа. Набрзо следел втор голем удар за аварската моќ, но овој пат од исток, под водство на новиот бугарски хан Крум. Како резултат на овие две победи, Франките и Бугарите наскоро дојдоа да имаат заедничка граница долж реката [[Тиса (река)|Тиса]], а Бугарите успеале да го прошират своето владение над територијата северно од Дунав до Карпатите. Аварите не исчезнале одеднаш. Западно од Дунав бил основан каганат, кој бил вазал на Франките и под христијански хан, а Франечките извори спомнуваат аварски пратеници кои го посетиле франечкиот двор помеѓу 805 и 822 година. Во 889 година се споменува дека Маџарите ги зазеле пасиштата на некои слободни Авари во долна Панонија. После тоа, изворите престануваат да ги спомнуваат Аварите; се претпоставува дека потомците на оние кои го преживеале унгарското освојување на унгарската рамнина во 890-тите биле апсорбирани од Унгарците. == Консолидација == {{Историја на Бугарија}} === Владеењето на Крум (803 - 814) === [[Податотека:52-manasses-chronicle.jpg|мини|лево|Ханот [[Крум]] го победил византискиот император [[Никифор I]] во [[Битка кај Плиска|Битката кај Врбишкиот премин (811 г.)]], ''[[Константин Манасиј|Манасиева хроника]]'']] Бидејќи претходникот на [[Крум]], ханот [[Кардам]], успеал да се оттргне од византиските шпиони во Бугарија, тој најпосле имал можност да се зафати со офанзива на југ. Но пред тоа ги разбил остатоците од [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], кој попаднал под ударите на Франкската Империја на [[Карло Велики]]. Во териториите на Бугарија биле вклучени богатите солници на [[Трансилванија]], што и дозволило да се вклучи во напредокот на европската економија. Во 808 година Крум започнува походи по река [[Струма]], а во 809 година ја презема важната крепост Средец (денешна [[Софија]]). Во 811 година император [[Никифор I]] започнува поход против Бугарија, стига до нејзиниот главен град, Плиска, ја презема и ја опожарува. Сметајќи дека тоа е крајот на проблемите со Бугарите, се вратил назад за Цариград. Но утрината на 26 јули 811 година, за време на ноќевањето на армијата и императорот кај Врбишкиот проход, вооружената бугарска војска изненадно ги нападнала, ги исклала повеќето, и дури самиот император ја дочекал таму смртта. За прославувањето на победата Крум употребил чаша, направена од черепот на императорот Никифор, обкован со злато и сребро. [[Податотека:Europe 814.svg|лево|мини|Европа во 814 година]] Две години подоцна, во 813 година, Крум подготвил невиден дотогаш поход кон [[Цариград]]. Меѓутоа, неговата смрт на 13 април 813 година го спречило замисленото дело. Крум влложил големи усилби за закрепување на државата. Присоединил важни територии кон државата и наложил заеднички закони за сите поданици, за да осигури внатрешна стабилност. Законите биле строги и не правеле разлика меѓу [[Прабугари]], [[Стари Словени|Словени]] и други. Тоа била првата стапка кон обединувањето во една народност на различните по бит и култура етноси. === Владеењето на Омуртаг (814-831) === [[Податотека:ThomasTheRebelAndMourtagon.jpg|мини|лево|Со цел да го задуши востанието на [[Тома Славјанинот]] императорот [[Михаил II (Византија)|Михаил II]] се обратил за помош кај бугарскиот кан Омуртаг. Двете војски се судриле во 823 г.]] Неговиот наследник, [[Омуртаг]], склучил 30-годишен мировен договор со [[Византија]], и се зафатил со внатрешната ситуација на државата. Започнал со повторно изградување на главниот град, кој бил опожарен за време на походот на Никифор, изградил и укрепил редица градови. Ја зацврстил бугарската власт на северозапад, каде што Франките се обиделе да одделат 3 словенски племиња од Бугарија. === Омуртаг и христијанството === [[Податотека:Omurtag.jpg|мини|десно|Прогонство на христијаните од Омуртаг.<br>Десно: [[Адријанополски маченици|епископ Мануил]] проповеда на Бугарите.<br>Лево: Погубување на епископ Мануил.]] Омуртаг бил непријателски настроен кон христијанството, кое се чини дека се ширело во Бугарија, иако државата и поголемиот дел од владејачката класа останале пагани до покрстувањето на Борис во 864 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=107}} Ширењето на новата религија беше олеснето со влијанието на византиските бегалци и заробеници кои во голем број биле населени во Бугарија. Бугарските ''болјари'' биле непријателски настроени кон христијанството бидејќи тоа го загрозувало стариот поредок врз кој се засновале нивните привилегии. Се верувало дека секој болјарски клан, кој имал свој тотем, бил божествено воспоставен и од тука потекнува правото на секое семејство на високи позиции во државата и општеството. Така, може да се очекува дека болјарите извршиле притисок врз Омуртаг да дејствува против христијанската религија.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} Омуртаг се чини дека чувствувал дека христијанството (со неговата хиерархија со седиште во Византија) е закана за бугарската независност. Тој веројатно ги гледал христијаните како византиски агенти и се чини дека верувал дека ако неговата држава стане христијанска, тоа нема да биде подобро од тоа да стане византиска колонија. Така тој ги прогонувал христијаните, веројатно исто толку затоа што ги гледал како царски шпиони, колку и за интересите на неговата религија. Познати се и примери на егзекуции на христијани. И покрај прогонството, религијата продолжила да се шири.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} === Маламир, Пресијан и војната со Византија во 836 === Омуртаг починал во 831 година. Оставил три сина; најстариот, [[Енравота]], не успеал да се искачи на тронот. Тој бил преобратен во христијанство од еден од неговите робови и наскоро бил погубен кога одбил да се откаже од христијанската вера. Тронот му припаднал на најмладиот син, [[Маламир]], првиот хан со словенско име. Колку долго владеел е дискутабилно; некои научници сметаат дека тој владеел до 852 год., а други веруваат дека бил заменет со одреден [[Пресијан]], кој владеел од 836 до 852 година. Речиси ништо не се знае за периодот кога овие владетели владееле - ако воопшто станува збор за различни луѓе. [[Податотека:Philippi Inscription 1.JPG|мини|Натпис на Пресијан од Филипи]] [[Податотека:Bunchuk.png|мини|лево|Коњскиот опаш бил симбол до покрстувањето и се носел при секоја битка<ref>[[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|''Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum'']]. "''Наведовте дека досега, кога одевте во битка, ја носевте коњската опашка како свој воен амблем и прашувате што треба да носите сега на негово место. Што друго, се разбира, освен знакот на крстот? Зашто тоа е знакот со кој Мојсеј го разделил морето и го убил Амалик...''"</ref>]] Постојат три извори во врска со ова прашање: [[Константин Порфирогенит]] пишува за нападот на Пресијан врз Србите, во времето на кнезот [[Властимир]]. Пресијан го споменува со титулата ''архонт'', која не мора да се однесува на владетелот, но кога ја користи Константин, обично го има тоа значење. На пример, Константин ја користи титулата ''архонт'' и за хан Борис, кого го нарекува син на Пресијан, што значи дека титулата ''архонт'' укажува, но не докажува дека владетел бил Пресијан. Постојат и два натписи. Во првиот се наведува дека Грците го прекршиле мирот. Маламир со кавхан Исбул тргнал против нив, зазел неколку тврдини во Тракија, а потоа тргнал кон Филипи од кој Византијците побегнале. Вториот натпис наведува дека хан Пресијан го испратил кавхан Исбул против [[Смолјани]]те (словенско племе на византиска територија кај реката [[Струма]]), извојувал победа над христијаните и ги казнил за нивните престапи. Ниту еден од овие натписи не е датиран, но бидејќи од 816 до 846 постоел триесетгодишен мир, меѓу Бугарија и Византија, нарушен само со кратките судири во 836 година, повеќето научници заклучуваат дека овие натписи се од 836/37 год, што се совпаѓа со изјавата во првиот натпис дека Грците го прекршиле мирот. Тесната поврзаност на информациите во двата натписи, може да се види и во тоа што главната улога и во двата походи ја имал кавхан Исбул. Така, белгискиот византолог, Анри Грегоар, разумно предлага дека, бидејќи се знае само за една војна во овој период на мир, натписите се однесуваат на истата кампања и бидејќи би било чудно една иста кампања да биде водена од двајца владетели, се претпоставува дека Маламир и Пресијан се две имиња (словенско и бугарско) на еден ист човек. Ваквите двојни имиња се сосема вообичаени кај средновековните балкански народи. Овој логичен предлог, значи дека еден ист човек, Маламир-Пресијан, владеел од 831 до 852 година. Меѓутоа, други тврдат дека двата натписи се однесуваат на две различни кампањи во една иста војна, и дека Маламир бил заменет со Пресијан во 836/7 во текот на војната во одредено време помеѓу двете кампањи. Натписите се значајни и за споменувањето на кавхан Исбул, што покажува дека клучната позиција на кавхан сè уште ја држел човек со бугарско име, и покрај какво било словенизирање да се случило. Исбул имал неизмерно богатство. Друг натпис кажува дека платил за изградба [[Аквадукт|aквадукт]] што му го подарил на ханот. == Владеењето на Борис I (852-889) == === Проширувањето во Македонија === [[Податотека:Balkans850.png|мини|десно|Проширувањето на Бугарија во времето на кан Пресијан. Според други научници тоа се случило во првите години од владеењето на Борис I.]]Во 846 година истекол бугарскиот мировен договор со Византија. Бугарите нападнале во Македонија покрај реката [[Струма]]. Веројатно, како што сугерираат некои научници, тие избрале момент кога империјата била вклучена во задушувањето на некои словенски бунтови. Сепак, постојат хронолошки проблеми за овие словенски востанија и не може да се покаже дека поголемо востание се случило во 846 година. Најпознатиот бунт меѓу Словените избувнал на [[Пелопонез]] за време на владеењето на [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829-42). Словените се ослободиле и ја опустошиле областа пред да бидат покорени од византиски командант испратен таму со голема војска во раните години од владеењето на [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Се тврди дека походот на Византијците се случил веднаш по доаѓањето на Михаил, уште во 842 година. Ако е така, овој бунт би бил завршен многу пред истекот на бугарскиот договор во 846 година. ''Житието на свети Григориј Декаполит'' опишува словенски бунт во околината на Солун. Иако ова востание е датирано околу 846 г. од некои научници, Дворник, уредникот на житието на тој светител, верува во тоа се случило помеѓу 831 и 838 година. Во секој случај, без разлика дали во врска со словенските востанија или не, Бугарите извршиле инвазија на византиска територија во 846 година. Набргу потоа следело ново примирје.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Многу историчари веруваат дека овој поход од 846 година го означува и почетокот на бугарската експанзија во Македонија западно од Вардар. За жал, хронологијата на оваа експанзија (и на кој кан да му се припише) е непозната. Борис очигледно ја поседувал Македонија дури и западно од Охрид до 880-тите и, бидејќи немало бугарски војни против Византија по 860 година, очигледно е дека ''де факто'' бугарското владеење претходело на 860-тите години. Така, Бугарите или ја анектирале оваа територија во кампањата 846 година - анексија непризнаена од Византија - или анексијата се случила во подоцнежна кампања - непозната за нас - од Пресијан пред 852 година или од Борис после неговото пристапување на престолот во 852 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Во изворите е забележана само една кампања на Борис против Византија. Во изворот без датум, Теофан Континуат вели: „Борис дознавајќи дека една [[Теодора II|жена]] владеела во империјата станал похрабар и испратил гласници да кажат дека ги осудува договорите за мир и започнал кампања против територијата на империјата“. Хроничарот не наведува кои земји ги нападнал или дали стекнал територија. Но, можно е дел или цела Македонија да е освоена од Борис во ова време. Договорот, веројатно потпишан во 853 година, се чини дека го завршил овој конфликт и Борис останал во мир со империјата до околу 860 година, кога тој стапил во франкиски сојуз, веројатно главно насочен против растечката [[Велика Моравија|Моравска држава]]. Нема докази дека Бугарија тргнала во офанзива против Византија по 860 година. Така можеме да заклучиме дека бугарската експанзија во Македонија се случила во текот на една или двете од овие две кампањи - 846 и 852 година - иако византиското признавање на загубата на оваа територија дошла дури со договорот од 904 година со борисовиот син, Симеон.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Горенаведениот аргумент претпоставува дека Византија ја вратила својата власт над западна Македонија во некој период од деветтиот век. Таков настан, иако често се претпоставува, не е документиран. Така, евентуално Западна Македонија можеби претставувала збир од ''[[Склавинии]]'' се до потпаѓањето под власт на Бугарија. Во овој случај, Бугарија едноставно би наметнала контрола над различни независни племиња - акт кој не е поврзан со војна со Византија, и кој можел да се случи во кое било време во деветтиот век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} === Пристапувањето на Борис I на власт === {{See also|Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите}} [[Податотека:TzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg|мини|лево|Минијатура која го прикажува Борис I.]] Во почетокот на управувањето на кнез Борис (852-889) Бугарија води неуспешни војни против [[Византија]] и Германското кралство. Борис решава да го прифати [[христијанство]]то како официјална религија за Бугарија, и по редица спорови и политички настани го прави тоа преку византиското духовенство во периодот 863-865. Актот на покрстувањето предизвикува пагански реакции и се стигнува до бунт, во кој педесет и два аристократски рода си заминуваат од главниот град, но се разбиени и казнети, убиени се сите членови на родот. По покрстувањето, Борис ја прима титулата кнез, како и името на својот крстител византискиот цар Михаил. На 29 август 866 година, набргу по задушувањето на бунтот, во Рим пристигнала амбасада од Бугарија, барајќи одговори на низа прашања за црковните практики, како и богослужбените книги и граѓанскиот законик. Се чини дека Борис испратил и друга амбасада кај [[Лудвиг Германецот]] за да го објави покрстувањето на Бугарите и да побара мисионери. Во ноември 866 година, папската мисија предводена од епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој подоцна станал и римски папа, заминала за Бугарија.{{sfn|Curta|2019|p=202}} Епископот со себе го донел одговорот на папата [[Папа Никола I|Никола I]] на прашањата на Борис во форма на [[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|опширно писмо упатено до сите Бугари]], не само до нивниот владетел. 106-те поглавја од писмото се занимаваат со различни теми: од крштевањето и бракот до капењето, постот и разликата меѓу гревот и злосторството. Папата Никола го укорил Борис за строгата казна кон неговите ''болјари'': „постапи без сериозно да ја измериш работата.“ За прашањето пак за независната бугарска црква, неговиот одговор бил помалку директен: „Сега не можеме да ви дадеме дефинитивен одговор додека нашите легати, кои ги испраќаме во вашата земја, се вратат и ни кажат колку се бројни и обединети христијаните меѓу вас.“{{sfn|Curta|2019|p=202}} Нема многу описи на тогашните бугарски практики, што само делумно може да се реконструираат од одговорите на папата. Откупувањето на невестата, ритуалната жртва без пролевање на крв, употребата на камења со лековити својства и [[Амајлија|амајлии]], сексуалните табуа, и погребувањето на самоубијците, се само неколку погледи во претхристијанските верувања на Бугарите.{{sfn|Curta|2019|p=203}} Се чини дека папата бил изнервиран од она што тој го сметал за глупави прашања: „Она што сакаш да го научиш во врска со панталоните (''[[femoralia]]'') го сметаме за излишно. Зашто, не сакаме да се промени надворешниот стил на вашата облека, туку однесувањето на внатрешниот човек во вас.“ Еден одговор укажува дека во Бугарија постоеле специфични верувања за ритуалната чистота, бидејќи папата Никола детално се осврнува на прашањето „дали чист или нечист човек може да го носи или целива Господовиот крст и моштите.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} [[Податотека:17-1735-H4A3D00Z.jpg|мини|Епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој {{Околу|866–867}} престојувал во Бугарија и е поврзан со почетната фаза на покрстувањето на Бугарите.]] Потребно било повеќе разјаснување за другите ритуални практики од поголемо политичко значење. Очигледно, во претхристијанска Бугарија, кога владетелот „седнува да јаде, обичај е никој, па ни неговата жена, да не вечера со него.“ Борис побарал сите негови поданици „да јадат на далечина, седнати на столчиња на нивото на земјата.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} Папата Никола I забранува [[инцест]] (индикација дека сродството можеби не го спречувало бракот во паганска Бугарија) и [[полигамија]], тема за која тој дефинитивно се согласил со патријархот [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]]. Неколку прашања во врска со теми како бракот на свештениците или положбата на рацете за време на молитвата укажуваат на тоа дека Борис веќе бил свесен за разликите во ритуалите меѓу западните и источните христијани. Меѓутоа, генерално, се чини дека Борис повеќе се интересирал за практиките, отколку за доктрината.{{sfn|Curta|2019|p=204}} Заедно со мисијата во Бугарија, папата Никола испратил уште една амбасада во [[Константинопол]] за што поагресивно да ја изрази папската осуда за изборот на Фотиј за патријарх. Пратениците никогаш не стигнале до Константинопол, бидејќи биле запрени на границата со Бугарија од страна на византиските власти, во околностите на конфликт меѓу Фотиј и Никола I. Не можејќи да преминат во Империјата, пратениците поминале извесно време во Плиска пред да се вратат во Рим. Се вели дека Борис многу го засакал најмладиот член на таа амбасада, [[подѓакон]] во базиликата [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Санта Марија Маџоре]], кого сакал да биде поглавар на неговата црква.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, водечката улога на римската мисија во Бугарија ја имал бискупот Формоз од Порто. За само една година работа, под негово водство, мисијата успешно преобратила голем број луѓе. Охрабрен од тој успех, Формоз почнал да ракополага со свештеници и да осветува новоизградени цркви, со други зборови да се однесува како епископ на Бугарија, а не на Порто. Во овој момент, Борис побарал од папата да го назначи Формоз за поглавар на неговата црква. Но, непосредно пред или непосредно во почетокот на 868 година, Формоз бил отповикан од папата Никола. И другиот епископ на мисијата, Павле од [[Популонија]], се вратил во Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} За да ги замени, новиот папа, [[Папа Адријан II|Адријан II]], испратил уште двајца епископи во Бугарија, Гримоалд од Бомарцо и Доминик од Тривенто. Друга папска амбасада ја преминала Бугарија во 869 година на пат за Константинопол, каде што требало да присуствува на соборот свикан од царот [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] и патријархот [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј I]] за да се реши расколот со Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, на враќање во Рим, папските пратеници не поминале низ Бугарија, бидејќи во меѓувреме самите пратеници на Борис што се појавиле пред тој синод поставиле многу вознемирувачко прашање, имено дали бугарските христијани му должат послушност на Рим или на Константинопол. Огорчен од четиригодишното папско запоставување, ако не и целосно отфрлање на неговото барање за архиепископ, Борис решил да се оддалечи од Рим и повторно да се сврти кон Константинопол. И покрај протестите на папските легати, патријархот Игнатиј I назначил архиепископ на Бугарија, на кој му била ветена значителна автономија. До 870 година, прашањето било решено во корист на Борис. Гримоалд, епископот на Бомарцо, бил протеран од Бугарија, а заедно со него и сите други членови на римската мисија кои сè уште биле во земјата. Во меѓувреме, првиот византиски архиепископ на Бугарија пристигнал во Плиска. Но, одлуките на синодот од 869/70 година не ги обесхрабриле папските напори за враќање на загубените позиции во Бугарија. Папата [[Папа Јован VIII|Јован VIII]] (872-882) напишал писма до грчките епископи и свештеници во Бугарија, до Борис и до неговиот дворјанин Петар и до друг човек кој се чини дека бил брат на Борис. Тој тврдел дека Бугарија била под Рим, а не под цариградска јурисдикција, го повикал Борис да се врати на послушност кон Рим и ги повикал неговите советници да го свртат својот владетел да се изјасни за Рим.{{sfn|Curta|2019|p=206}} [[Податотека:Old Basilica in Pliska 2.JPG|десно|мини|Големата базилика во [[Плиска]].]] [[Податотека:NHMB-Tombstone-cross-of-Anna-daughter-of-Knyaz-BorisI-10centuryAD-replica.jpg|мини|десно|Двојазичната словенско-грчка надгробна плоча на [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]], ќерката на кнез Борис]] По доаѓањето на учениците на [[Кирил и Методиј]] во Бугарија, кои ја донесуваат словенската писменост, Борис го прогонува византиското духовенство и започнуваат проповеди на [[старословенски јазик]], кој станува официјален во државата. Во 869-870 Четвртиот вселенски собор решава да ги исклучи бугарските епархии од Цариградската црква, и на тој начин се создава независна (автокефална) Бугарска архиепископија. По напуштањето на световната власт, Борис Михаил оди во манастир, од каде го продолжува црковното дело. === Владимир Расате и обидот за враќање во паганство === Од неговата жена, со крсно име Марија, Борис имал шест деца — Владимир, Гаврил, Симеон, Јаков, Еупраксија и Ана. Гаврил веројатно умрел млад, а веројатно и Јаков; Еупраксија и [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]] станале калуѓерки; [[Симеон I|Симеон]] влегол во црквата; а [[Владимир Расате|Владимир]] требало да го наследи татко му на престолот. Владимир бил престолонаследник предолго време. Сигурно се приближувал кон својата четириесетта година, бидејќи го придружувал својот татко во српската војна (853 г.) во старите пагански денови. И, како и сите нетрпеливи престолонаследници, тој бил исполнет со дух на противење на политиката на неговиот татко. За внатрешните работи за време на неговото владеење знаеме малку, освен дека тој добил амбасадори од германскиот крал [[Арнулф Корушки|Арнулф]] во 892 година.{{sfn|Runciman|1930|p=133}} Се чини дека веднаш штом Борис се повлекол од светот во неговиот манастир, новиот Кан ги разбранувал сите реформи што ги спровел неговиот татко. Старата бугарска аристократија, која Борис толку цврсто ја отсекол, повторно пораснала до ефективна висина; а Владимир потпаднал под нејзино влијание. Болјарите не го сакале христијанството што Борис го вовел, со неговите строги и автократски тенденции. Спротивно на тоа, дворскиот живот станал екстравагантен и развратен, па дури имало и официјален обид за повторно воведување на старите пагански обреди и идолопоклонство. Но, Владимир и неговите ''болјари'' сметале дека Борис повеќе го нема. И покрај тоа што бил во својот манастир, Борис, знаел што се случува надвор. Четири години ги оставил да владеат; а потоа, кога видел дека неговото животно дело е премногу сериозно загрозено, повторно се појавил. Неговиот престиж на светец бил огромен; со помош на неколку постари државници лесно ја запоседнал власта. Повторно на власт, тој ги жртвувал своите татковски чувства за доброто на својата земја. Владимир бил симнат од тронот и ослепен, и така исчезнува од историјата.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} === Политичко-црковните настани од 893 година === {{See also|Преславски собор}} Ова претставувало последен обид за обновување на паганството. Тој бил осуден на неуспех, бидејќи било малку веројатно пониските и средните општествени слоеви да се вратат кон старата вера по иницијатива на владејачката елита, која во голема мера била мотивирана од политички, а не од верски причини. Повторното појавување на Борис било доволно за целиот потфат да пропадне. Сепак, положбата на Борис била мошне сложена. Со соборувањето на својот син тој го зачувал христијанството, но истовремено го довел во прашање воспоставениот ред на наследување на престолот. Затоа постапил внимателно. Свикал [[Преславски собор|собор]] од целото царство, за чиј состав не постојат сигурни податоци, иако се претпоставува дека во него учествувале претставници на дворското благородништво, покраинската управа, црковната хиерархија и други угледни личности. На соборот својата интервенција ја оправдал со верски причини, а потоа обезбедил прифаќање на својот помлад син, монахот Симеон, за нов владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} [[Податотека:Preslav fortress 9.jpg|мини|десно|Преславската тврдина]] Во исто време, Борис ја искористил можноста што му ја пружало присуството на соборот за да ја доврши својата последна голема реформа. Семето што Климент го сеел во Македонија — работа што, се чини, продолжила непрекинато и за време на владеењето на Владимир — и што Наум го сеел поблиску до престолнината, веќе било доволно пуштило корени; дошло време грчкиот јазик да биде заменет со словенскиот во целата Бугарска црква.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Постоеле повеќе причини поради кои тоа било направено токму тогаш. Веројатно во тоа време архиепископскиот престол во Бугарија бил испразнет; можно е и грчкото свештенство да било премногу тесно поврзано со дворската аристократија; а несомнено моментот бил погоден за мерка што можела да предизвика незадоволство во Царството. [[Василиј I Македонецот|Василиј]] и [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]] веќе биле мртви, а царот [[Лав VI Мудриот|Лав]] и неговиот брат, патријархот [[Стефан I Цариградски|Стефан]], биле премногу рамнодушни и слаби за да се спротивстават на остварувањето на движење кое дури и нивните големи претходници го сметале за неизбежно. Освен тоа, Борис пресметал дека воведувањето на словенскиот како единствен национален јазик на Бугарија засекогаш ќе ја потисне свеста за издвоеност и надмоќ кај старите Бугари. Потомците на Хуните требало да го изгубат своето посебно обележје; поимот „Бугарин“ отсега требало да ги опфаќа подеднакво и Словените и Бугарите, односно сите поданици на бугарскиот владетел — кој повеќе не бил Возвишениот хан, туку кнез, словенски владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Во истото време продолжило и уредувањето на Бугарската црква. Иако поради недостатокот на извори не можат со сигурност да се реконструираат сите аспекти на нејзината административна организација кон крајот на IX век,{{efn|Според Стивен Рансиман (A History of the First Bulgarian Empire, 1930), во тоа време земјата била поделена на седум митрополии (Дристра, Филипополис, Сердика, Провадија, Маргум/Морава, Брегалница и Охрид). Современата историографија го смета овој податок за анахронизам, бидејќи потекнува главно од подоцнежни извори (особено Теофилакт Охридски од XII век) и не е потврден од современи сведоштва.}} јасно е дека црквата веќе располагала со развиена мрежа на епархии и со образувано домашно свештенство. Особено значајно било поставувањето на Климент Охридски за епископ во областа [[Кутмичевица]] околу 893 година, со што словенското духовништво добило уште повидливо место во црковниот и државниот живот. [[Податотека:Bulgaria - Shumen Province - Veliki Preslav Municipality - Town of Veliki Preslav - Veliki Preslav Medieval Palace Complex - Panoramic.jpg|мини|десно|Палатата во Преслав]] Во врска со овие црковни реформи била направена уште една голема промена. Јосиф, новиот архиепископ бугарски, имал архиепископско седиште не во Плиска, туку во Преслав. Престолнината била преместена. Плиска, старата хунската престолнина, со сеќавањата на големите Канови - незнабошци , повеќе не била соодветна. Христијанскиот кнез требало да живее во Преслав, блиску до манастирот Пантелејмон и школата на [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]]. Кога сето тоа било направено, Борис се вратил во својот манастир. Неговата работа сега навистина била завршена. Порано, прерано се повлекол. Но, овој пат бил сигурен. Тој можел веќе засекогаш да се посвети на религијата; ниту пак би ѝ помогнал на својата земја да ја спаси со своите молитви. Тој веќе беше ѝ помогнал доволно - доволно за вечно да се почитува неговото име како најголем од сите нејзини добродетели.{{sfn|Runciman|1930|p=136}} == Симеон I и Петар I == [[Image:St. Theodor.jpg|мини|десно|Керамичка икона на [[Теодор Стратилат|Св. Теодор Стратилат]], Преслав, околу 900 г.]] [[File:RizMap09.jpg|thumb||left|240 px|Бугарија за време на цар Симеон I.]] [[Симеон I]] го продолжува црковното и просветителното дело на својот татко Борис I, со тоа што засилено го помага книжевното дело во главниот град, основа книжевни центри во целата држава и сам пишува за просветителската заедница во Преслав.<ref>Robert Fossier, Janet Sondheimer - „The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages: 350-950“, Cambridge University Press, 1997, стр. 370</ref> На надворешна сцена постигнува множество на воени успеси, со тоа што успева да ја рашири територијата на Бугарија на југ скоро до Коринт, а на запад ги достигнува земјите на денешна [[Албанија]]. На југоисток териториите достигнуваат до Одринското поле, опфаќајќи го и северниот дел на Дарданелскиот премин. Симеон си поставува за цел создавање на Бугарско-византиско Царство, која откако не успева да ја постигне преку дипломатски начини (морало да биде објавен за регент (василиопатор) на малолетниот император на [[Византија]], но царицата-мајка го спречила договорот), се обидува со војна. Води преговори со [[Арапи]]те за военоморска помош при напад против [[Цариград]], но првиот пат делегацијата била одвлечена од пирати и продадена како робови во Цариград, а вториот пат не се доаѓа до ништо суштествено. === Војната со Византија (894-97) === Бугарската трговија доживеала процут во времето на цар Симеон. Главната дејност во земјата било земјоделството, а веројатно бугарските житарки и добиток помогнале да се прехранат царските градови на брегот, па и самиот Константинопол. Рудата се ископувала, а со тоа се зголемиле кралските приходи. Згора на тоа, бугарските владенија лежеле на главни трговски патишта. Трговија што минувала меѓу степите на Русија и Константинопол се одвивала по западниот брег на Црното Море; но дел од неа поминувала по копно преку Преслав и Адрианопол, а дел преку Дристра до Солун. Имало уште еден трговски пат, речиси подеднакво важен, кој не можел да ја избегне Бугарија; тоа било рутата од Средна Европа, која на Балканскиот полуостров влегувала во Белград и, како и железницата денес, се разделувала кај Ниш, едниот крак водел низ Сердика (Софија) и Филипополис до Адрианопол и Константинопол, а другиот продолжувал на југ до Солун. Тоа значело постојан проток на стока што минувал низ Бугарија и на својот пат ги збогатувал бугарските трговци или грчките и ерменските поданици на царот.{{sfn|Runciman|1930|p=144}} [[Податотека:Bulgarians defeat Byzantines under Krenites and Kourtikios.jpg|мини|Победата на Бугарите над византиската војска предводена од Прокопиј и Куртициј во Тракија.]] Уште од времето на Тервел, трговијата меѓу Бугарија и Империјата била внимателно организирана, а сега веќе Бугарите имале дозвола да престојуваат во Константинопол (веројатно во квартот Свети Мамас, заедно со руските трговци) каде што ја носеле својата стока. Меѓутоа, една интрига во Царскиот двор во 894 година резултирала со тоа што двајца грчки трговци, Ставракиј и Козма, обезбедиле монопол над бугарската трговија. Тие не само што успеале да стават тешки давачки за стоката, туку и инсистирале на преместување на бугарскиот пазар во Солун - било полесно да се управува со корупцијата подалеку од престолнината. Сето тоа природно ги вознемирило Бугарите и тие се пожалиле на Симеон, а тој веднаш се застапил за нив пред царот [[Лав VI Мудриот|Лав VI]]. Но, нечесните грчки трговци биле под заштита на [[Стилијан Зауца]], ''василеопаторот'', семоќниот тест на императорот; затоа Лав ја игнорирал амбасадата на Симеон и скандалот продолжил. Симеон тогаш решил да прибегне кон оружје и се подготвил да ја нападне Тракија. Главните царски војски, под Никифор Фока, биле отсутни на Исток борејќи се со [[Сарацени]]те; Лав можел да испрати против напаѓачите само неискусни трупи, под водство на Прокопиј Кренит и Ерменецот Куртициј. И двајцата генерали биле убиени во битка. Бугарите потоа напредувале низ Тракија кон самата престолнина.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} [[Податотека:Honfoglalas.gif|мини|Мапа на движење на Маџарите. Забележете дека не е потврдено каде завршувала северната граница на Бугарската империја.]] Лав следователно прибегнал кон дипломатија. Истата година тој испратил амбасада во Ратисбон кај кралот Арнулф - веројатно уште пред да избие војната, како одговор на амбасадата на Арнулф кај Владимир во 892 година - но неговиот амбасадор не бил добро примен. Но, сега тој имал далеку подобар план. Уште од деновите на Омуртаг, дивите Маџари биле воспоставени на степите до бугарската граница на реката [[Днестар]], ако не досега и до [[Прут]]. Во 895 година го испратил ''патрицијот'' Никита Склер во маџарските населби и им предложил на маџарските поглавари [[Арпад]] и [[Курсан]] да ја нападнат Бугарија; тој ветил дека ќе испрати бродови за да ги пренесат преку Дунав. Маџарите со задоволство се согласиле, особено затоа што се чувствувале донекаде притиснати на нивните источни граници од една уште подива нација, Печенезите; дале заложници и договорот бил склучен.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} Тогаш Лав го повикал Никифор Фока од Азија и ја опремил царската флота под адмиралот Евстатиј. Сега кога Симеон требало да се справи со Маџарите, Лав повеќе би сакал да не се бори; тој не сакал да ја зголемува моќта на Маџарите на сметка на бугарската, а освен тоа, не сакал да се бори со истоверци како и неговиот народ. Затоа го испратил ''квесторот'' Константинациј да го предупреди Симеон за претстојната инвазија на Маџарите и да предложи мировен договор. Но Симеон бил сомничав; тој во Константинопол научил колку суптилна може да биде царската дипломатија и веројатно не поверувал во приказната за Маџарите. Константинациј бил ставен во притвор, а одговор не бил вратен.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} [[Податотека:HungariansPursueBulgarians.jpg|лево|мини|Повлекување на Симеон во тврдината Дристра ([[Силистра]]).]] Симеон набрзо се уверил. Додека се подготвувал да се пресретне со Никифор Фока во Тракија, му дошла вест дека Маџарите пристигнале. Тој побрзал на север да ги пречека, но бил поразен. Во очај се повлекол во тврдината [[Дристра]]. Маџарите напредувале, ограбувајќи и уништувајќи. Пред портите на Преслав се сретнале со Никифор Фока, на кого му продале бугарски заробеници во илјадници. Бугарите биле во очај. Тие испратиле кај Борис во неговиот манастир да побараат совет; но тој можел да предложи само тридневен пост и се понудил да се моли за својата земја.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} Ситуацијата била спасена со многу помалку угледни средства - со дипломатската измама на Симеон. Кога ја сфатил сериозноста на својата положба, испратил преку Евстатиј да побара мир од царот. Лав бил среќен што се согласил. Тој им наредил на Фока и Евстатиј да се повлечат и го испратил ''магистерот'' [[Лав Хиросфакт]] да преговара за условите. Токму тоа го посакувал Симеон. Кога пристигнал ''магистерот'' Лав, тој бил задржан под стража во тврдината Мундрага: додека Симеон, ослободен од половина од неговите непријатели, тргнал да ги нападне останатите, Маџарите. Во голема битка успеал да ги победи и да ги истера назад преку Дунав. Борбата била толку крвожедна што дури и Бугарите се вели дека изгубиле 20.000 војници. Победнички над Маџарите, Симеон го известил ''магистер'' Лав дека неговите услови сега вклучуваат ослободување на сите бугарски заробеници неодамна купени од Фока од Маџарите. Несреќниот амбасадор, кој во меѓувреме не можел да комуницира со царот, се вратил во Константинопол, за да види што може да се направи.{{sfn|Runciman|1930|p=147}} Лав посакал мир и бил подготвен да се откаже од затворениците. Симеон чекал додека не му бидат вратени сите затвореници, а потоа, под изговор дека некои се задржани, повторно се појавил со полна сила на тракиската граница. На новиот царски командант, Лав Катакалон, му недостасувала способноста на претходниот, Фока. Тој пристигнал со главната царска војска кај Булгарофигон и бил тешко поразен. Следеле натамошни преговори. Договорот бил склучен во 897 година, а Византија се согласила да плаќа годишен данок на Бугарија.{{sfn|Runciman|1930|p=148}} Симеон умира ненадејно на 27 мај 927 година<ref>Златарски, Васил, История на българската държава през средните векове, том 1, част 2, Академично издателство "Марин Дринов", София 1994, ISBN 954-430-299-9, с. 513</ref> во разгор на подготвувањата за опсада на Цариград. Пред својата смрт, тој се објавува за "Цар самодржец на сите Бугари и Ромеи", се титлува со титулата "цар", која била еднаква на императорската, и го објавува бугарскиот црковен поглавар за патријарх - највисокиот ранг во Источната православна црква.<ref>John V. Fine - "The Early Medieval Balkan", University of Michigan Press, 1991, стр. 155</ref> [[Податотека:Seal of Peter I of Bulgaria with Irene Lekapene.jpg|мини|Оловен печат на кој се претставени [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] и [[Ирина Лакапина|Марија (Ирина) Лакапина]], поврзан со нивниот династички брак во 927 година, кој го потврдил мирот меѓу Бугарија и Византија.]] По неговата смрт на престолот седнува син му, [[Петар I (Бугарија)|Петар I]]. Тој склучува мир со Византија, кој официјално му ја признава царската титула и патријаршкиот ранг на [[Бугарска православна црква|Бугарската црква]].<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries - „A history of Eastern Europe“, Taylor & Francis, 2007, стр. 66,</ref> За време на управувањето на Петар, Бугарија навлегува во криза, најмногу заради нападите на [[Киевски Рус|Руси]] и [[Кнежевство Унгарија|Унгарци]] од север. Започнува распространувањето на ереси, најпозната од која била [[богомилство]]то, по името на својот водач - поп Богомил.<ref>Milan Loos - „Dualist heresy in the Middle Ages“, Springer, 1974, стр. 50</ref> Тоа станува основа и на албигојството, кое се појавило подоцна во јужна [[Франција]], како и на [[катарство]]то. === Појава на Богомилството === {{Main|Богомилство}} Трите главни извори за богомилите во Бугарија се: писмо од цариградскиот патријарх [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт]] до цар Петар, напишано околу 940 година; трактат против еретиците напишан од [[Презвитер Козма]] (веројатно напишан околу 970 година) и едиктите на црковниот синод одржан под цар Борил во 1211 година кој ги осудил богомилите.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=172}} Писмото на Теофилакт е напишано како одговор на писмо (кое денес не постои) од цар Петар кој побарал совет од патријархот, кој бил чичко на неговата жена [[Ирина Лакапина|Ирина]], како да постапи со новопојавената [[ерес]]. Забелешките за еретичките верувања веројатно се извлечени од првичното писмо на Петар. Патријархот се осврнува на на новопојавената ерес без да ја именува. Тој тврди дека еретиците веруваат во два принципи, од кои првиот ја создал светлината и невидливиот свет, а вториот темнината, материјата и човечкото тело. Еретиците го отфрлале [[Стар завет|Стариот завет]], бракот, репродукцијата, и учењето за Христовото воплотување; за нив велеле дека настанале од злобниот принцип (ѓаволот). Ереста е античка, но новопојавена, мешавина од [[манихејство]] и [[павликијанство]].{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} Павликијанството била источна ерес, генерално прикажувана како дуалистичка, но неодамна се покажало дека е [[Адопционизам|адопционистичко]] движење. Адопционистите верувале дека Христос бил едноставно човек додека не бил ''посвоен'' од Бога и по благодатта станал божествен во времето на неговото крштевање. Павликијаните живееле во големи концентрации во Ерменија и источна Анадолија. Со текот на годините голем број од нив биле преселени од страна на императорите на Балканот за да ги растурат нивните концентрации на исток и исто така да ја бранат тракиската граница бидејќи биле одлични воини. Многумина биле населени во регионот на Филипополис (денешен Пловдив) во близина на бугарската граница. На Павликијаните генерално им се припишува голема улога во создавањето на богомилството. Ако Павликијаните навистина биле дуалисти, таквата улога е можна; сепак, ако биле адопционисти, тогаш треба да се бара автохтоно потекло за богомилството.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}}[[Податотека:Bogomilist expansion.svg|мини|Развојот на богомилството и другите еретички движења во Европа|лево]]Најдетален извор за [[богомилство]]то е трактатот на презвитер Козма, кој од прва рака ги знаел и ја имал предноста да е несофистициран теолог, бидејќи повеќето византиски антиеретички трактати имаат тенденција да ги нарекуваат ересите со класичните имиња и потоа да му дадат на читателот мешавина од нови и релевантни, како и класични и нерелевантни верувања кога дискутираат за нивните следбеници. Козма вели дека за време на владеењето на Петар, поп по име [[Поп Богомил|Богомил]] (но за волја на вистината ''Богонемил'') проповедал ерес во бугарските земји.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} За нив презвитер Козма вели: „Однадвор, еретиците изгледаат како јагниња; тие се нежни, скромни и тивки; тие не зборуваат залудни зборови, не се смеат и не се однесуваат на таков начин што ќе се разликуваат од вистинските христијани. Но, внатре тие се грабливи волци. Кога ќе ги најдат неуките, го сеат пијанството на нивното учење и ги хулат доктрините што ги пренесува Светата Црква. Еретиците не ги почитуваат [[Икона|иконите]], туку ги нарекуваат идоли. Еретиците се потсмеваат на моштите на светиите и нè исмеваат кога ние им се поклонуваме. Тие одбиваат да им оддаваат почит на светците и ги презираат чудата Божји како што ги предизвикуваат моштите на светите преку силата на Светиот Дух; тие велат дека чудата не се случиле по Божја волја, туку од ѓаволот кој ги тера да ги заведуваат луѓето. Тие тврдат дека не Бог, туку ѓаволот бил творец на видливиот свет. Тие прашуваат како може да се обожава крстот? На него Евреите го распнаа Божјиот Син. Затоа крстот е непријател Божји. Тие ги учат своите приврзаници да го мразат, велејќи дека ако некој го убил синот на кралот со парче дрво, дали тоа дрво ќе му биде драго на кралот? Причеста не била воспоставена по Божја заповед, а [[евхаристија]]та всушност не е тело Христово, туку едноставна храна како и секоја друга. Тие не веруваат дека зборовите на свештениците се осветени од Бога. Ако свештениците се осветени, зошто тогаш не живеат како што треба?{{sfn|V. A. Fine|1991|p=174}} Тие се противат на свештениците, црквите, молитвите (освен на [[Господова молитва|Господовата молитва]]) и го отфрлаат Мојсеевиот закон и книгите на пророците. Тие не ја почитуваат [[Дева Марија]]. Тие не го прифаќаат Стариот Завет, туку само Евангелијата. Тие живеат не според Мојсеевиот закон, туку според онаа на Апостолите. Тие го прават ѓаволот творец на луѓето и на целото божествено создание; некои го нарекуваат паднат ангел. (Козма потоа прави да изгледа дека го обожаваат ѓаволот бидејќи го направиле творец.) Тие велат дека по волја на ѓаволот постои сè - небото, сонцето, ѕвездите, воздухот, земјата, луѓето, црквите, крстот и сè што се движи по земјата. Тие веруваат дека Господ има два сина, Христос постариот и ѓаволот помладиот. Тој, ѓаволот, им заповеда на луѓето да земат жени, јадат месо и пијат вино. Тие се нарекуваат жители на рајот; тие ги одбиваат сите животни радости не со апстиненција како што правиме ние [православните монаси] туку затоа што тие тврдат дека овие дела се нечисти. Тие се молат, затворајќи се во своите домови, четири пати на ден и четири пати во текот на ноќта. Тие веруваат дека луѓето, а не Бог, ги воспоставил обредите и практиките на Црквата и на христијаните; и дека нив ги нема во евангелијата. Еретиците не празнуваат црковни празници. Тие не го одбележуваат споменот на мачениците и светителите. Тие си ги исповедаат своите гревови еден на друг и практикуваат исповед меѓу себе. Ги учат своите приврзаници да не се потчинуваат на власта; ги клеветат богатите; ги мразат царевите; ги исмеваат своите претпоставени и ги навредуваат нивните господари.“{{sfn|V. A. Fine|1991|p=175}} Оваа ерес се проширила од Бугарија во Византија каде привлекла многу интелектуалци и се развила во многу посуптилно теолошко движење. Во секој случај, богомилската секта која се појавила во времето на Петар траела низ историјата на средновековна Бугарија, за последен пат да се слушне за неа во Трново - престолнината на Втората бугарска империја - во средината на XIV век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=179}} === Падот на Бугарија === {{See also|Инвазија на Светослав I во Бугарија}} По мирот од 927 не се променило многу во односите меѓу Бугарија и Византија. Меѓутоа, кога бугарските пратеници дошле во Константинопол да го соберат годишниот данок, тие биле пречекани со луто отфрлање од императорот [[Никифор II Фока]], кој штотуку се вратил од победничкиот поход против Арапите. Византискиот цар го обвинил Петар дека дозволил Маџарите да ја преминат Бугарија на нивниот пат кон византиските територии, обвинение кое можеби се однесува на настан раскажан од Лиутпранд од Кремона, кој пристигнал во Константинопол три години подоцна. Според Лиутпранд, во одреден момент по доаѓањето на Никифор на власт во 963 г., група од 300 Маџари заробила 500 поданици од околината на Солун и ги пренела во Панонија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Без оглед на причината за гневот на императорот Никифор, тој ги преместил своите трупи на границата со Бугарија, каде што Византијците уништиле голем број тврдини во демонстрација на воена моќ, пред да се вратат на источниот фронт. Во обид да го смири Никифор и да понуди своја гаранција со добри намери, Петар ги испратил своите два сина, [[Борис II|Борис]] и [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] во Константинопол како заложници. Сепак, тој исто така испратил пратеници кај императорот [[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]] во [[Магдебург]], можеби во обид да собере поддршка против Византија. Од своја страна, Никифор одлучил да го примени на Бугарија истиот вид притисок што го избрал Лав VI во неговиот конфликт со Симеон во 893 година. Во отсуство на сигурни сојузници [[Печенези]] во степата, тој го избрал кнезот [[Светослав I|Светослав]] од Киев, кого го поткупил да ја нападне Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Она што императорот го имал на ум, најверојатно, е дека ќе се случат голем број на упади на бугарска територија што ќе го турнат Петар на колена. Но, работите не се одвивале баш според планот. Русите пристигнале на Дунав во летото 968 година, ја разбиле бугарската војска и ги блокирале преостанатите трупи во Дристра ([[Силистра]]). Според руската [[Повест за минатите години|примарна хроника]], рускиот кнез „ја преместил својата резиденција“ во Бугарија и почнал да владее од „Перејаславец“. Локацијата на Перејаславец или Преславец („Мал Преслав“) е предмет на спор, но од описот на движењата на Светослав во Летописот и на византиските војски во византиските извори е сосема јасно дека градот се наоѓал на Долниот Дунав, најверојатно во северна [[Добруџа]]. Се чини дека Русите не влегле во внатрешноста на Бугарија и биле задоволни со контролирањето на долниот брег на Дунав и регионот на неговата делта. Ова беше доволно за да го убеди Петар да испрати пратеници во Константинопол и да побара мир. Овој пат, Никифор имал тешки услови, а не само зборови. Тој побарал депонирање на Петар од престолот и негова замена со неговиот син Борис, кој веднаш бил вратен во Бугарија за таа пригода.{{sfn|Curta|2006|p=238}} Како и неговиот дедо Борис I, Петар се повлекол во манастирот во близина на Преслав, каде што умрел набргу потоа на 30 јануари 969 година. Специјална служба му создале монасите од манастирот, кои први го употребиле епитетот „светец“ за поранешниот император. Портретот на Петар ќе се појавува на иконите од подоцнежните векови. [[Податотека:63-manasses-chronicle.jpg|мини|Инвазијата на киевскиот кнез Светослав во Бугарија]] Владеењето на Борис II започнало добро, бидејќи Русите се повлекле од Бугарија откако ја добиле веста за опсадата на [[Печенези]]те на [[Киев]]. Меѓутоа, штом Светослав ги „изгонил Печенезите во степите“, решил да се врати во Бугарија, овој пат заедно со своите сојузници Печенези и Маџари. Меѓутоа, во 969 година, Бугарите, кои во меѓувреме повторно ја зазеле тврдината Преславец, дале силен отпор против опсадата на Русите. По долга борба Преславец бил повторно заземен. Русите брзо се движеле и ги зазеле Преслав и Дристра, пред да ја преминат [[Стара Планина]] и да го нападнат Филипополис (денешен [[Пловдив]]) во Тракија. Во Преслав, Светослав го оставил Борис на власт, очигледно во обид да ја здобие бугарска поддршка за неговото сега отворено антивизантиско присуство во Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=239}} Новиот византиски император [[Јован I Цимискиј|Јован Цимискиј]] имал многу поагресивен пристап. Прво, тој го испратил во Тракија, [[Варда Склир]], кој извојувал голема победа против Русите во близина на Филипополис. Потоа, во пролетта 971 г., самиот император предводел војска од 40.000 преку Стара Планина, додека византиска флота од околу 300 бродови влегла во Дунав преку делтата за да ги нападне Русите од север. Искористувајќи го фактот што ниту еден планински премин не бил чуван, царот Јован брзо стигнал до Преслав, каде што ги победил Русите и го опколил градот. Византиските трупи упаднале во Внатрешниот град убивајќи повеќе Руси и заробувајќи ги Борис и неговото семејство. Преслав веднаш бил преименуван во Јоанополис по самиот император, а извесен Катакалон бил именуван за воен управител, за што сведочи неговиот печат. Во Дристра, плашејќи се од избувнување на локално востание, Светослав наредил да се погубат 300 првенци кога византиските трупи се појавиле под силните ѕидини на градот. Царот Јован ја ставил Дристра под опсада три месеци, пред да ги порази Русите во жестока битка што го принудила Светослав да бара мир. Царот се согласил да му дозволи на рускиот кнез да се повлече во Киев, но на враќање дома, Светослав бил нападнат и убиен од Печенези. Византијците ја зазеле Дристра, која ја преименувале во Теодорополис, по свети [[Теодор Стратилат]], за кој се вели дека се појавил во целосна воена опрема на својот бел коњ во текот на последната битка со Русите.{{sfn|Curta|2006|p=240}}[[Податотека:Tzimiskes returns.jpg|мини|десно|[[Борис II]] и неговиот брат [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] како пленици на императорот Јован Цимиски во 971 г.]]Триумфалното враќање на Јован Цимиски во Константинопол било внимателно исценирано за да го симболизира крајот на Бугарија. Според [[Лав Ѓакон]], по царот на бел коњ следела кола со икона на Пресвета Богородица и бугарските царски регалии заробени во Преслав, особено две круни, едната едноставна дијадема, другата круна со грб слична на оние кои Византиските императори ги носеле кога славеле победи. Борис го следел царот Јован на својот коњ. Кога пристигнале до [[Форум на Константин|Форумот на Константин]], симболично му биле одземени симболите на неговата царска власт.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Царот Јован му ја посветил Борисовата круна на Бога во [[Црква Света Софија (Истанбул)|храмот на Божјата Премудрост]], а Борис, сега само обичен аристократ со бугарско потекло, во замена ја добил титулата ''магистрос''.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Патријархот на Бугарија бил заменет со митрополит на Јоанополис, кој бил подреден на патријархот во Константинопол. Со овие настани е означен и крајот на Бугарското Царство и негово приклучување во рамките на Византија.<ref name="tsff">На капијама града y сусрет су му изашли највиши достојанственици цркве и Царства, певајући химне y славу цара, и пружили му круну и схиптар од злата и драгог камена. На позлаћеним кочијама y четворопрегу y којима ce иначе вози цар, била je икова Богородице коју je он лично донео из Бугарске, a испод ње лежале су одоре и дијадеме бугарских царева. Додека поворката влегувала во градот, зад кочиите јавал царот на бел коњ, накитен со сите царски обележја, а зад него пешки одел бугарскиот цар, Борис II, кого Цимискиј го заробил во Преслав. во црквата „Св. Софија“ византискиот цар ја положил сјајната круна на Бугарија на високиот олтар, ги дал знаците на првиот воен плен и своите благодарности. Потоа, пред насобраната толпа во главниот брод на црквата му наредил на бугарскиот цар да ги симне сите негови владетелски обележја и му доделил византиска дворска титула на магистер. Само во текот на една година (971) Јован Цимискиј постигнал воен триумф кому му нема рамен во средновековните анали на Балканот. Јаотстранил руската опасност која го загрозувала опстанокот на Византија во Европа, потворно ја утврдил северната граница на Дунав и ја повратил територијата која Аспаруховите Прабугари ја одзеле од Византија уште пред три века. За време на оваа сурова војна Бугарите беспомошно ги гледале двте најголеми воени сили на источна Европа како ce борат околу нивните земји. [http://en.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Obolensky Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996]</ref><ref>На запад, во ридовите и изолираните долини на Македонија, каде ни Русите ни Византијците не оделе за време на војната, царската власт била претежно номинална, па и понатаму живеела политичката традиција на соборената бугарска држава. И тому на тоа место по Цимискиевата смрт во 976 г. четирите синови на месниот македонски управник подигнале бунтовен бајрак. Најмладиот Самуил, ја искористил граѓанската војна во Византија која избила по смртта на Јован Цимискиј, и полека изградил држава чиј главен град град најпрвин бил на Преспанското Езеро, a потоа во Охрид. До крајот на векот оваа држава се проширила врз најголемиот дел на дотогашната бугарска територија меѓу Црното и Јадранскто Море, крај Србија сè до долното течение на Сава, Албанија, јужна (Егејска) Македонија, Тесалија и Епир. Димитри Оболенски ВИЗАНТИСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996</ref><ref>Идеолошки, Самуиловото Царство било поврзано за старото Бугарско Царство, затоа и самите негови творци (Самуил и неговите наследници б.н) и Византија го нарекувале бугарско, бидејќи традициите за царство и патријаршија, освен во Византија, постоеле уште само во Бугарија (се мисли само за Балканот б.н). Самуил ги прифатил тие традиции и го презел наследството на Симеоновото и Петровото Царство (Првото Бугарско Царство б.н), кое паднало под ударите на Византијците. Всушност, неговото царство (на Самуил б.н) значајно се разликувало од Симеоновото и Петровото Царство, и по составот и по карактерот тоа било ново царство. Неговиот центар се преместил према југозапад и Македонија го сочинувало неговото јадро. Ако главната цел на Самуил би била воспоставување на стaрото Бугарско Царство, тој секако би се свртел кон бугарските земји и на прво место би се стремел да ги ослободи. Меѓутоа, интересот на Самуил кон старите бугарски земји бил впечатливо мал. Во текот на сите негови борби во областите источно од Сердика играле изненадувачки скромна улога, така што изворите скоро и не ги спомнуваат. Ексапнзијата на Самуиловото Царство било пред сè свртено кон југ, види Георгије Острогорски, Историја на Византија, Народна Књига Алфа, 1998.</ref><ref>Стјепан Антолјак: „Средновековна Македонија“ том 1, издание на Мисла, Скопје, 1985</ref><ref name="SDIV">''[http://www.scribd.com/doc/2945332/- Шарл Дил ИСТОРИЈА ВИЗАНТИЈСКОГ ЦАРСТВА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090209032148/http://www.scribd.com/doc/2945332/- |date=2009-02-09 }}''</ref><ref name="SDIV" /><ref>''Владимир Чоровиќ, "Историја спрског народа", глава VI [http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html Држава мачедонских Словена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071214173525/http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html |date=2007-12-14 }}, издание на страницата www.rastko.org.yu, Белград, 2001. {{sr}}''</ref><ref>''Бранко Панов, "Македонија низ историјата", "Менора", Скопjе, 1999, стр. 15.''</ref><ref>''"Историја на македонскиот народ", том 1 Македонија од праисториско време до паѓането под турска власт, Институт за историја, Скопjе, 2000, стр. 357.''</ref><ref>''Коста Аџиевски, Пелагонија во средниот век, скопје, 1994''</ref><ref>''Александар Атанасовски, Македонија и Македонците во делото на Никифор Григора - византиски историограф од XIV век. - Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје, Кн. 27 (53) Скопје 2000. Истото е објавено во: Славянскиј Сборник. Вѕпуск 6. Саратовскога университета 2003.''</ref> == Религијата на Прабугарите == [[Податотека:Rosette from Pliska.svg|мини|десно|[[Розета од Плиска]]]] Не се знае многу за традиционалните религиозни верувања и практики на Бугарите. Нашиот најдобар извор доаѓа од ''Responsa'' на папата [[Папа Никола I|Никола I]], долго пасторално писмо упатено до бугарскиот хан Борис-Михаел веднаш по неговото преобраќање во христијанството во 864 година. Некои дополнителни информации можат може да се добијат од прабугарските натписи, како и од кратките референци на византиските писци. [[Теофилакт Охридски]] во 11 век пишува дека пред 864 г. Бугарите го славеле сонцето, месечината и ѕвездите, а како жртва им принесувале кучиња. Тој исто така укажува дека тие верувале во многу богови и обожавале идоли. [[Теофан Исповедник|Теофан]] ги опишува жртвите принесени од [[Крум]] пред Златната Порта за време на [[Опсада на Цариград (813)|опсадата на Цариград во 813 г]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Byzantium and Bulgaria, 775–831|last=Sophoulis|first=Panos|publisher=Brill|year=2011|isbn=9789004206953|location=Germany|pages=79-89}}</ref> И покрај фактот што Бугарите почитувале бројни божества, прабугарските натписи, кои ја изразуваат официјалната идеологија на државата, експлицитно се однесуваат на само еден бог (''ὁ θεός''). Ова може да сугерира дека воинската аристократија стоела поблиску до хенотеизмот, термин што значи верување и можно обожавање на повеќе богови, од кои едниот е врховен. Со тоа што не го прецизирале неговото име, хановите очигледно се обиделе да го направат овој бог препознатлив и поистоветен за различни народи. Така, за населението на ханството што зборувало грчки, анонимниот бог што се повикува во титулата на бугарскиот владетел како давател на неговиот божествен мандат (''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'') веројатно е дека бил христијанскиот бог. Има добра причина да се верува дека во умот на канот и неговите благородници овој бог бил [[Тенгризам|Тангра]].<ref name=":0" /> Додека првично ова туркиско име го означувало физичкото небо, Тангра/Тенгри на крајот се појавува како небесен бог и врховно божество на многу номади од Централна и Внатрешна Азија. Во шестиот век Тангри станал тесно поврзан со Ашина, владејачкиот, „харизматичен“ клан на Туркиската империја, и заедно со него претставувал еден од основните извори на политичко единство. Ханот не бил само глава на државата, туку божествено назначен владетел, чиј небесен статус бил особено нагласен во [[Орхонски натписи|''Орхонските натписи'']]. Управувањето со земјата како одраз на управувањето со небото, авторитетот на ханот, теоретски, бил екуменски. Териториите, владетелите и народите можеби ''де факто'' биле надвор од неговата сфера на влијание, но, по волјата на Тангри, биле ''де јуре'' и потенцијално членови на неговата светска империја. == Администрација == Малку се знае за управата на раното Бугарско Царство; освен имињата на неколку бугарски титули; иако е невозможно да се извлечат многу заклучоци од нив, бидејќи е тешко да се каже кои титули претставуваат функции, а кои биле доделувани како почесни титули.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} [[File:Omurtag10 svik.jpg|thumb|right|150px|Грчки натпис со зборовите "канас&nbsp;бигиом&nbsp;оуртаг" (Канас(у)биги Омуртаг) во првите два реда. [[Плиска]], Бугарија.<ref name="inscriptions">Веселин Бешевлиев, Първобългарски надписи. 2ed. София 1992. Chapter: VI. Възспоменателни надписи, Inscription [http://macedonia.kroraina.com/vb3/vb_6.htm#66 No.66].</ref>]] Владетелот во сите негови натписи е Кан или Возвишениот Кан - ''κάνας'' или ''κάννας'', со епитетот ''ὐβιγή'' или ''ὐβηγη'' - збор кој јасно е од [[Кумански јазик|куманско потекло]] ''öweghü'' = висок, знаменит. Натписите честопати ја додаваат титулата ''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'', веројатно воведен од грчките писци, кои сметале дека тоа е неопходна квалификација за секој принц. Титулата Кан исчезнува по воведувањето на христијанството и словенската азбука, за да ја замени Кнез, а подоцна и Цезар, односно Цар.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Главна класа на благородништвото биле ''[[болјар]]ите'' — ''βοιλάδες'' или ''βοηλάδες'' — име кое станало општо меѓу источните Словени. Во десеттиот век постоеле три класи на ''болјари'', шесте Големи Болјари, Надворешните Болјари и Внатрешните Болјари; во средината на деветтиот век имало дванаесет Големи Болјари. Големите Болјари веројатно го сочинувале доверливиот кабинет на Канот; Внатрешните Болјари веројатно биле дворски офицери, надворешните болјари провинциски офицери. Многу од поединците споменати на натписите од деветтиот век биле ''болјари''. И Кавкан Исбул и Багатур Цепа биле ''болјари''; а веројатно е дека болјарите биле цивилни службеници.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Втората класа на благородништво, веројатно инфериорна, биле ''багаините''. Можно е тие да биле воена каста; но нивното име се среќава само во натписите, колективно (Во една прилика Омуртаг им дал подароци на своите ''болјари'' и ''багаини''), или поединечно каде што обично се поврзуваат со титулата багатур. Покрај овие чинови, скоро секој бугарски поданик што се споменува во натписите бил ''θρεπτὸς ἄνθρωπος'' на Канот. ''θρεπτοὶ ἄνθρωποι'' биле, без сомнение, витешки ред, номинално на телохранители на Канот.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''багатур'' — βαγατουρ или βογοτορ — се среќава неколку пати во натписите; бугарскиот генерал кој бил поразен во Хрватска во 927 година се викал Константин ''ἀλογοβοτουρ'', очигледно за ''ἀλο-βογοτουρ''. Овој збор е турскиот ''bagadur'', кој на руски се среќава како ''богатырь'' = херој. Веројатно претставувал воен чин. Префиксот ''ало'' може да значи „главен“.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Колобрус'' — ''καλοβρός'' или ''κουλουβρός'' — што се наоѓа само во натписите, веројатно бил титула на чин, изведен од турскиот ''golaghuz'', водич. Болјарот Цепа бил исто така и колобрус како и багатур.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Жупан'', се среќава како ''ζουπάν'' или како ''κοπάνος'' во натписите. И во двата наврати се споменува семејството на носителот на титулата. Кај јужните Словени генерално, жупан значел поглавар на племе; така што Успенски и Бури веродостојно го сфаќаат како поглавар на еден од бугарските кланови.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''таркан'' веројатно претставувала висока воена функција. Зборот има турско потекло; еден турски амбасадор во дворот на императорот [[Јустин II]] (околу 570 г. н.е.) бил наречен ''тагма'', ‘ ''ἀξίωμα δε αυτῷ ταρχάν ’''. Онегавон, кој се удавил во реката [[Тиса (река)|Тиса]], бил таркан; така таркан бил и жупанот Охсун. Кога [[Свети Климент Охридски|свети Климент]] пристигнал во Белград, бил пречекан од Боритакан „ ''τῷ τότε φυλάσσοντι''“, „''ὑποστράτηγος''“ на кан Борис. Боритакан мора да значи Таркан Борис; неговата позиција била јасно еквивалентна на царски стратег, т.е. тој бил воен гувернер на една провинција.{{sfn|Runciman|1930|p=286}} Најважниот воен чин на царството бил ''кавканот''. За време на владеењето на Маламир, Кавканот Исбул, ''παλαιὸς βοϊλᾶς'' (постар ''болјар?'') на Канот очигледно бил најважна личност после Канот во Бугарија. Тој изградил аквадукт на Канот на свој трошок и го придружувал Канот во битка, очигледно како негов главен генерал. Во 922 читаме дека Симеон бил придружуван од неговиот ''кавкан''.{{sfn|Runciman|1930|p=287}} == Поврзано == * [[Второ Бугарско Царство]] * [[Византиско-бугарски војни]] * [[Бугарско-унгарски војни]] == Белешки == {{notelist}} == Наводи == {{наводи|2}} === Литература === {{Refbegin|30em}} * {{Citation |last1=Runciman |first1=Steven |title=A History of the First Bulgarian Empire |date=1930 |publisher=G. Bell & Sons |location=London}} * {{Citation |last1=V. A. Fine |first1=John |title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century |date=1991 |publisher=University of Michigan Press}} * {{Citation |last1=Curta |first1=Florin |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Citation |last1=Marshall Lang |first1=David |title= The Bulgarians. From pagan times to the Ottoman conquest |date=1976 |publisher=Thames and Hudson}} * {{Наведена книга|title=Eastern Europe in the Middle Ages (500—1300)|last=Curta|first=Florin|publisher=Brill|year=2019|isbn=978-9-0043-4257-6|location=Leiden and Boston|pages=179-213|chapter=Conversion to Christianity: Moravia and Bulgaria}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{portal|Бугарска империја}} * [http://history.rodenkrai.com История на България]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - факти, открития и снимки (с подкрепата на НБУ) [[Категорија:Поранешни држави на Балканот|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни царства|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа|Бугарско Царство]] [[Категорија:Бугарија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Македонија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни словенски држави|Бугарско Царство]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Прво Бугарско Царство| ]] i5e4n25ybbk2g6w6nqjl9hizg6leajx 5578693 5578692 2026-06-18T21:22:37Z Buli 2648 /* Политичко-црковните настани од 893 година */ 5578693 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{Nobold|{{unbulleted list|item_style=font-size:85%;|[[старословенски]]: Блъгарьско Цѣсарьствиѥ}}}} |conventional_long_name = Прво Бугарско Царство |continent = Европа |region = Балкан |era = среден век |status = |government_type = Апсолутна монархија |religion =[[Тенгризам]] & [[Словенска митологија|Словенски паганство]]<br /><small>(681–864)</small> <br /> [[Православие]]<br /><small>(864–971)</small> |common_languages = [[Прабугарски јазик|Прабугарски]], Средновековен грчки<br /> [[Старословенски јазик|Старословенски]] <br /><small>(официјален од 893)</small> |year_start = 681 |year_end = 971 |event_start = [[Аспарух]] |event1 = [[Христијанизација на Бугарија|Христијанизација]] |date_event1 = 864 |event2 = [[Симеон I]] |date_event2 = 893 |event_end = Распад |p1 = Прабугарија |flag_p1 = Monogram of Kubrat.svg |p2 = Византија |flag_p2 = Simple Labarum.svg |s1 = Византија |flag_s1 = Simple Labarum.svg |s2 = Самоилово Царство |flag_s2 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |image_flag = |flag = |flag_type = |image_map = Southeastern Europe Late Ninth Century.png |image_map_caption = Царството во време на владеењето на [[Симеон I Велики]], крај на {{римски|9}} век |capital = [[Плиска]]<br /><small>(681–893)</small><br />[[Преслав]]<br /><small>(893–968/972)</small><br />[[Скопје]], [[Охрид]], [[Битола]]<br /><small>(до 971)</small> |leader1 = [[Аспарух]] (прв) |leader2 = [[Роман (бугарски цар)|Роман]] (последен) |year_leader1 = 681–700 |year_leader2 = 971 |title_leader = [[Хан]], [[Цар]] ''(Император)'' |year_deputy1 = |title_deputy = |stat_year1 = 9 век |stat_area1 = 400000 |stat_pop1 = 1 000 000 |stat_year2 = |stat_area2 = |footnotes = }} '''Првото Бугарско Царство''' или '''Дунавска Бугарија''' ({{Langx|cu|Блъгарьско цѣсарьствиѥ}}) — [[хан]]ство, подоцна и [[царство]], на [[Прабугари]]те и [[Стари Словени|Словените]], кое постоело на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и неговите гранични делови од [[Југоисточна Европа]] од [[681]] до [[971|971 година]]. Основано од [[Туркиски народи|туранскиот]] хан [[Аспарух]], којшто по распаѓањето на [[Стара Велика Бугарија]] доведувал дел од прабугарските [[Племе|племиња]] во денешна [[Бесарабија]] и [[Добруџа]], ги потчинува месните словенски племиња и ја принудил [[Византија]] да му плаќа данок во 681 година. Во прво време, главниот град било [[Онгал]], денешна [[Романија]], понатака се востановува во [[Плиска]], а кон крајот на [[9 век|{{римски|9}} век]] во [[Велики Преслав]]. Најголемото територијално проширување државата го достигнува во {{римски|9}} век, кога кон првоначалните територии по Долен [[Дунав]] се присоединети области во [[Тракија]] и [[Македонија (регион)|Македонија]], делови од денешните [[Албанија]], [[Србија]] и [[Романија]], а исто така и дел од северното црноморие (до река [[Днепар]]), тогаш познато како [[Кутмичевица]].<ref>Л. Иванов. [[wikisource:bg:История на България в седем страници|История на България в седем страници]]. София, 2007.</ref> Во текот на [[864]]-[[866|866 година]], за време на [[Борис I]], [[христијанство]]то станала [[државна религија]], што води до значителни промени во културниот живот на државата и т''.''н. ''[[Симеон I|Златен век на цар Симеон]]''. Царот Симеон организирал неуспешни походи за да го превземи главниот град на [[Византија]], [[Константинипол|Цариград]]. [[Византиско-бугарски војни|Византиско-бугарските војни]], заедно со инвазиите на [[Кнежевство Унгарија|Унгарците]] (Маѓарите), [[Печенези]]те и [[Киевски Рус|Русите]], доведело до ослабување на царството и паѓањето на главниот град Преслав под византиска власт во 971 година. == Почетокот == {{See also|Прабугари|Седум словенски племиња}} === Стара Велика Бугарија === Во 632 година ханот [[Кубрат]] успева да ги обедини [[Прабугари|прабугарските]] и [[Хуни|хунските]] [[Племе|племиња]], кои се наоѓаат под власта на [[Западнотуркиски ханат|Западнотуркискиот ханат]], во сопствена држава, наречена од византиските хроничари ''[[Стара Велика Бугарија]]''.{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36}} Со помошта на оскудните записи на ерменски и византиски летописци, се востановени приближно границите на таа држава: долното поречие на [[Дунав]] на запад, [[Црно Море|Црно]] и [[Азовско Море|Азовското Море]] на југ, реката [[Кубањ (река)|Кубањ]] на исток и реката [[Дон (река)|Дон]] на север. [[Податотека:Giudjenov Kubrat and his sons.jpg|лево|мини|''Кубрат и неговите синови.'' Слика на Димитар Ѓуџенов од 1926 година.]] Царството на Кубрат се распадна по неговата смрт ({{Circa|650 г.}}). Според византиските хроничари [[Теофан Исповедник|Теофан]] и [[Никифор I Цариградски|Никифор]], тој оставил завет на неговите пет синови да останат заедно во единство и меѓусебна солидарност; но набргу тие се разделиле и повеле дел од својот народ со себе, со што го забрзаа распадот на ''Стара Велика Бугарија''. Најстариот, [[Бајан]] или Батбајан, останал во Стара Бугарија. Вториот, [[Котраг]], го премина [[Дон (река)|Дон]] и се насели на далечната страна. Третиот, [[Аспарух]], го поминал Днепар со своите следбеници и привремено го поставил својот логор меѓу таа река и Дунав. Четвртиот син на Кубрат ги преминал [[Карпати]]те и стигнал до [[Панонија]], каде што се ставил под власта на [[Авари|аварскиот хан]]. Петтиот заминал најдалеку од сите, пристигнувајќи со своето племе во Италија, во близина на Равена, каде што му се покорил на византискиот император. Треба да се додаде дека распадот на ''Стара Бугарија'' беше дополнително забрзан од налетот на [[Хазари]]те, кои подоцна го прифатиле јудаизмот и станаа доминантна сила во [[Евроазиска Степа|Евроазиската Степа]].{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36-37}} === Населување на Бугарите на Балканот === {{See also|Битка кај Онгала}} Откако [[Аспарух]] ги преминал реките Дњепар и Дњестар, и се населил во близина на Дунав, каде што нашол соодветно место за живеење (на [[Прабугарски јазик|нивниот јазик]] наречено ''Онгала''), кое било тешко пристапно и непробојно за непријателите, затоа што од едната страна било мочурливо и непроодно, а од другата страна оградено со непристапни карпи.<ref>{{Наведена книга|title=Nikephoros' Short History [for the years 602-769 A.D.]|first=Nikephoros I of Constantinople|publisher=Dumbarton Oaks, Research Library and Collection|year=1990|isbn=9780884021841|location=Washington|pages=88-89|translator-last=A. Mango|translator-first=Cyril}}</ref> {{Maplink|frame=yes|frame-lat=45.300|frame-long=28.132|frame-align=left|zoom=6 |type=line|id=Q182445 |title=Line|stroke-width=3|stroke-color=#008000|description=[[Прут]] |type2=line|id2=Q1653|title2=Line|stroke-width2=3|description2=[[Дунав]] |type3=line|id3=Q208302|title3=Line|stroke-width3=3|stroke-color3=#0000FF|description3=[[Сирет (река)|Сирет]] |text=Онгала се наоѓала на мало подрачје кое граничело со реките Сирет, Прут и Дунав<ref name=":1" />}} Се смета дека ''Онгала'' се наоѓала на мало подрачје помеѓу реките [[Сирет (река)|Сирет]], [[Прут]] и [[Дунав]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Madgearu|first=Alexandru|date=2000|title=Recent discussions about "Onglos"|journal=Istro-Pontica. Muzeul tulcean la a 50–a aniversare 1950–2000|pages=343-48}}</ref> Според друго мислење се наоѓал на островот [[Певки]], во делтата на Дунав,{{sfn|Runciman|1930|p=25-26}} што е помалку веројатно. Аспаруховите Бугари биле бројни. ''Онгала'' бил само привремен центар, но веројатно имало и претходница во [[Добруџа]] и заден одред во [[Бесарабија]]. Не може точно да се прецизира и датумот на преселбата на Аспарух во ''Онгала''. Тоа морал да биде постепен процес кој се одвивал помеѓу 650 и 670 година. Во овој период Византија била зафатена во крвава [[Византиско-арапски војни|војна со Арапите]] во Азија, а во Европа со религиозните и дипломатски интриги со [[Монотелитизам|монотелитите]]; а во 668 г. убиството на западнољубивиот император [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]] било проследено со краток бунт.{{sfn|Runciman|1930|p=26}} Но, до 679 г. тронот бил безбеден и арапската војна завршувала. Императорот [[Константин IV]] бил свесен за опасноста да дозволи нови освојувачи на Балканот да ги вознемират, или уште полошо да ги организираат Словените. Ордите на Аспарух морало да бидат натерани да се повлечат назад или да бидат уништени. Во 680 година Прабугарите, обединети со седумте словенски племиња и Северите, водат војна со [[Византија]] кај месноста [[Битка кај Онгала|Онгала]], и по поразот, Византија потпишува мировен договор со Бугарија во 681 година, со тоа што се задолжува да и плаќа годишен данок. По војната Бугарија ги опфаќа земјите од северното црноморие и реките Днепар и [[Днестар]] на исток до река [[Морава]] на запад, и од северните склонови на [[Стара Планина]] на југ до јужните склонови на [[Карпати]]те на север. Од југ сосед и била моќната Византија, од запад - [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], од исток - [[Хазари]]те, кои ги заземале териториите на Кубратова Бугарија. Главен град станала словенската крепост [[Плиска]]. === Борби за престолот === [[Податотека:Madara Rider.jpg|мини|лево|[[Мадарски коњаник|Мадарскиот коњаник]]]]Хан Аспарух починал веројатно некаде околу 700 година во битка со Хазарите од исток, 58 години откако се разделил од своите браќа. Го наследил [[Тервел]], неговиот син или можеби внук. Тој востановил директни политички односи со византиската власт, со тоа што неколкупати му помогнал на паднатиот император [[Јустинијан II]] да си го врати престолот. Заради таа помош ханот ја добил богатата и важна област Загоре, на југ од Стара Планина. Најголемиот успех на хан Тервел е победата над [[Арапи]]те, кои го [[Опсада на Цариград (717–718)|опсадиле]] [[Цариград]] во 717 година, што им ставило конечен крај на нивните обиди да проникнат во [[Европа]] преку [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Неговата победа се споредува со постигнатата, многу години подоцна, победа над Арапите на Карл Мартел при [[Поатје]]. [[Податотека:First Bulgarian Empire by Asparuh to Kardam (680- 803).png|мини|Бугарското ханство од 680-803 год.]] По смртта на ханот Тервел, Бугарија навлегла во политичка криза, хановите се менувале речиси секоја година преку преврати и интриги, а врв на сето тоа е управувањето на ханот Умор - само 46 денови. Положбата се стабилизирала кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога престолот го зазел ханот [[Крум]]. Од тој силен и енергичен бугарски хан започнува династијата на најсилно изјавените владетели на Првата Бугарска Држава, кои ја управувале речиси до самиот нејзин крај. Во 756 година императорот [[Константин V Копроним|Константин V]] изградил низа тврдини долж византиско-бугарската граница. Бидејќи овие тврдини ги прекршувале условите од претходниот договор, Бугарите барале компензација. Константин одбил и Бугарите, толкувајќи ги неговите постапки како непријателски, ја нападнале византиската територија само за да бидат разбиени од царските трупи. Ова беше првата од деветте војни меѓу Константин V и Бугарите. Овој пораз довел до соборување на бугарскиот хан. Повторно следела граѓанска војна, на крајот од која, во 761 или 762 година, на тронот дошол извесен [[Телец]]. Телец веднаш собрал војска, ја зацврстил својата граница со Византија, а потоа напредувал во Тракија. Константин V излегол да го пречека и по жестока [[Битка кај Анхијал (763)|битка]] Бугарите повторно биле разбиени. Се чини дека овој пораз е причина за новите немири во Бугарија кои довеле до соборување на Телец околу 764 година. Новиот хан, [[Сабин (хан)|Сабин]], се обидел да склучи мир со Византија, но бил обвинет дека ја предал земјата на Византијците и морал да пребега со своите роднини во Константинопол. Меѓутоа, набрзо мирот го склучил еден хан по име [[Паган (хан)|Паган]], но борбата за тронот продолжила. Во неколку наврати (од кои едниот во 766 година), Византија интервенирала со војски во име на нејзините кандидати. Кога интервенирала, империјата можела да ја наметне својата волја врз Бугарите, чија земја била во анархија. [[Податотека:771_CE,_Europe.svg|алт=Colour-coded map|мини|Политичка карта на Европа во 771 год.]] Во 770 [[Телериг]] станал хан. Меѓутоа, војната продолжила во 773 година кога Константин V успешно ги нападнал Бугарите. Истата година Бугарите упаднале јужно до Тесалија каде што биле запрени од Византијците. Хронологијата на овие два настани, како и причините се непознати. Изгледа дека следната година, во 774 година, Константин V планирал нов напад. Телериг му напишал на императорот велејќи дека можеби ќе треба да побегне во Константинопол; ''кому во Бугарија може да му верува?'' Константин наивно му испратил список на византиски агенти во Бугарија. Телериг ги заробил и ги погубил сите. Од оваа приказна дознаваме дека византиските разузнавачи биле активни и интервенирале во внатрешните работи на Бугарија. Константин V потоа започнал да ја планира својата следна кампања против Бугарите; сепак, неговата смрт на почетокот на кампањата значела крај на војната. Иронично, Телериг сепак морал да побегне од земјата, во 777 година; дошол на дворот на императорот [[Лав IV Хазар]], го примил христијанството и добил невеста, роднина на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. [[Податотека:Battle of Marcellae.png|лево|мини|[[Битка кај Маркели (792)|Битката кај Меркели (792)]]]] За време на владеењето на [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] и нејзиниот син [[Константин VI Слепиот|Константин VI]] во Византија, за противник во Бугарија го имале ханот [[Кардам]] (777-802). Отпрвин, Византијците успеале да ја потиснат бугарската граница на север. Во 784 година, царицата Ирина напредувала од Анхиалус, далеку во внатрешноста до Береја (денешна [[Стара Загора]]), која таа ја обновила и ја нарекла ''Иренуполис''.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Сердика, исто така, останала цврсто во византиски раце. Меѓутоа, во 792 година, Кардам му нанел катастрофален пораз на младиот Константин VI кај пограничната тврдина [[Битка кај Маркели (792)|Меркели]]. Византија повторно морала да плаќа данок на Бугарите, кои периодично ги зголемувале нивните барања со уценувачки закани за понатамошни напади. Во 797 година, приврзаниците на Ирина го ослепиле нејзиниот син Константин, а таа продолжила да владее сама.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Во меѓувреме, во 790-тите, франечкиот крал, [[Карло Велики]], водел кампања против [[Авари]]те. Тој извојувал голема победа во 796 година (во која му помогнал и панонскиот хрватски кнез [[Војномир]]) и Франките станале господари над Хрватите од северна Далмација, Славонија и Панонија; франечките мисионери набрзо влегле во областа. Набрзо следел втор голем удар за аварската моќ, но овој пат од исток, под водство на новиот бугарски хан Крум. Како резултат на овие две победи, Франките и Бугарите наскоро дојдоа да имаат заедничка граница долж реката [[Тиса (река)|Тиса]], а Бугарите успеале да го прошират своето владение над територијата северно од Дунав до Карпатите. Аварите не исчезнале одеднаш. Западно од Дунав бил основан каганат, кој бил вазал на Франките и под христијански хан, а Франечките извори спомнуваат аварски пратеници кои го посетиле франечкиот двор помеѓу 805 и 822 година. Во 889 година се споменува дека Маџарите ги зазеле пасиштата на некои слободни Авари во долна Панонија. После тоа, изворите престануваат да ги спомнуваат Аварите; се претпоставува дека потомците на оние кои го преживеале унгарското освојување на унгарската рамнина во 890-тите биле апсорбирани од Унгарците. == Консолидација == {{Историја на Бугарија}} === Владеењето на Крум (803 - 814) === [[Податотека:52-manasses-chronicle.jpg|мини|лево|Ханот [[Крум]] го победил византискиот император [[Никифор I]] во [[Битка кај Плиска|Битката кај Врбишкиот премин (811 г.)]], ''[[Константин Манасиј|Манасиева хроника]]'']] Бидејќи претходникот на [[Крум]], ханот [[Кардам]], успеал да се оттргне од византиските шпиони во Бугарија, тој најпосле имал можност да се зафати со офанзива на југ. Но пред тоа ги разбил остатоците од [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], кој попаднал под ударите на Франкската Империја на [[Карло Велики]]. Во териториите на Бугарија биле вклучени богатите солници на [[Трансилванија]], што и дозволило да се вклучи во напредокот на европската економија. Во 808 година Крум започнува походи по река [[Струма]], а во 809 година ја презема важната крепост Средец (денешна [[Софија]]). Во 811 година император [[Никифор I]] започнува поход против Бугарија, стига до нејзиниот главен град, Плиска, ја презема и ја опожарува. Сметајќи дека тоа е крајот на проблемите со Бугарите, се вратил назад за Цариград. Но утрината на 26 јули 811 година, за време на ноќевањето на армијата и императорот кај Врбишкиот проход, вооружената бугарска војска изненадно ги нападнала, ги исклала повеќето, и дури самиот император ја дочекал таму смртта. За прославувањето на победата Крум употребил чаша, направена од черепот на императорот Никифор, обкован со злато и сребро. [[Податотека:Europe 814.svg|лево|мини|Европа во 814 година]] Две години подоцна, во 813 година, Крум подготвил невиден дотогаш поход кон [[Цариград]]. Меѓутоа, неговата смрт на 13 април 813 година го спречило замисленото дело. Крум влложил големи усилби за закрепување на државата. Присоединил важни територии кон државата и наложил заеднички закони за сите поданици, за да осигури внатрешна стабилност. Законите биле строги и не правеле разлика меѓу [[Прабугари]], [[Стари Словени|Словени]] и други. Тоа била првата стапка кон обединувањето во една народност на различните по бит и култура етноси. === Владеењето на Омуртаг (814-831) === [[Податотека:ThomasTheRebelAndMourtagon.jpg|мини|лево|Со цел да го задуши востанието на [[Тома Славјанинот]] императорот [[Михаил II (Византија)|Михаил II]] се обратил за помош кај бугарскиот кан Омуртаг. Двете војски се судриле во 823 г.]] Неговиот наследник, [[Омуртаг]], склучил 30-годишен мировен договор со [[Византија]], и се зафатил со внатрешната ситуација на државата. Започнал со повторно изградување на главниот град, кој бил опожарен за време на походот на Никифор, изградил и укрепил редица градови. Ја зацврстил бугарската власт на северозапад, каде што Франките се обиделе да одделат 3 словенски племиња од Бугарија. === Омуртаг и христијанството === [[Податотека:Omurtag.jpg|мини|десно|Прогонство на христијаните од Омуртаг.<br>Десно: [[Адријанополски маченици|епископ Мануил]] проповеда на Бугарите.<br>Лево: Погубување на епископ Мануил.]] Омуртаг бил непријателски настроен кон христијанството, кое се чини дека се ширело во Бугарија, иако државата и поголемиот дел од владејачката класа останале пагани до покрстувањето на Борис во 864 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=107}} Ширењето на новата религија беше олеснето со влијанието на византиските бегалци и заробеници кои во голем број биле населени во Бугарија. Бугарските ''болјари'' биле непријателски настроени кон христијанството бидејќи тоа го загрозувало стариот поредок врз кој се засновале нивните привилегии. Се верувало дека секој болјарски клан, кој имал свој тотем, бил божествено воспоставен и од тука потекнува правото на секое семејство на високи позиции во државата и општеството. Така, може да се очекува дека болјарите извршиле притисок врз Омуртаг да дејствува против христијанската религија.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} Омуртаг се чини дека чувствувал дека христијанството (со неговата хиерархија со седиште во Византија) е закана за бугарската независност. Тој веројатно ги гледал христијаните како византиски агенти и се чини дека верувал дека ако неговата држава стане христијанска, тоа нема да биде подобро од тоа да стане византиска колонија. Така тој ги прогонувал христијаните, веројатно исто толку затоа што ги гледал како царски шпиони, колку и за интересите на неговата религија. Познати се и примери на егзекуции на христијани. И покрај прогонството, религијата продолжила да се шири.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} === Маламир, Пресијан и војната со Византија во 836 === Омуртаг починал во 831 година. Оставил три сина; најстариот, [[Енравота]], не успеал да се искачи на тронот. Тој бил преобратен во христијанство од еден од неговите робови и наскоро бил погубен кога одбил да се откаже од христијанската вера. Тронот му припаднал на најмладиот син, [[Маламир]], првиот хан со словенско име. Колку долго владеел е дискутабилно; некои научници сметаат дека тој владеел до 852 год., а други веруваат дека бил заменет со одреден [[Пресијан]], кој владеел од 836 до 852 година. Речиси ништо не се знае за периодот кога овие владетели владееле - ако воопшто станува збор за различни луѓе. [[Податотека:Philippi Inscription 1.JPG|мини|Натпис на Пресијан од Филипи]] [[Податотека:Bunchuk.png|мини|лево|Коњскиот опаш бил симбол до покрстувањето и се носел при секоја битка<ref>[[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|''Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum'']]. "''Наведовте дека досега, кога одевте во битка, ја носевте коњската опашка како свој воен амблем и прашувате што треба да носите сега на негово место. Што друго, се разбира, освен знакот на крстот? Зашто тоа е знакот со кој Мојсеј го разделил морето и го убил Амалик...''"</ref>]] Постојат три извори во врска со ова прашање: [[Константин Порфирогенит]] пишува за нападот на Пресијан врз Србите, во времето на кнезот [[Властимир]]. Пресијан го споменува со титулата ''архонт'', која не мора да се однесува на владетелот, но кога ја користи Константин, обично го има тоа значење. На пример, Константин ја користи титулата ''архонт'' и за хан Борис, кого го нарекува син на Пресијан, што значи дека титулата ''архонт'' укажува, но не докажува дека владетел бил Пресијан. Постојат и два натписи. Во првиот се наведува дека Грците го прекршиле мирот. Маламир со кавхан Исбул тргнал против нив, зазел неколку тврдини во Тракија, а потоа тргнал кон Филипи од кој Византијците побегнале. Вториот натпис наведува дека хан Пресијан го испратил кавхан Исбул против [[Смолјани]]те (словенско племе на византиска територија кај реката [[Струма]]), извојувал победа над христијаните и ги казнил за нивните престапи. Ниту еден од овие натписи не е датиран, но бидејќи од 816 до 846 постоел триесетгодишен мир, меѓу Бугарија и Византија, нарушен само со кратките судири во 836 година, повеќето научници заклучуваат дека овие натписи се од 836/37 год, што се совпаѓа со изјавата во првиот натпис дека Грците го прекршиле мирот. Тесната поврзаност на информациите во двата натписи, може да се види и во тоа што главната улога и во двата походи ја имал кавхан Исбул. Така, белгискиот византолог, Анри Грегоар, разумно предлага дека, бидејќи се знае само за една војна во овој период на мир, натписите се однесуваат на истата кампања и бидејќи би било чудно една иста кампања да биде водена од двајца владетели, се претпоставува дека Маламир и Пресијан се две имиња (словенско и бугарско) на еден ист човек. Ваквите двојни имиња се сосема вообичаени кај средновековните балкански народи. Овој логичен предлог, значи дека еден ист човек, Маламир-Пресијан, владеел од 831 до 852 година. Меѓутоа, други тврдат дека двата натписи се однесуваат на две различни кампањи во една иста војна, и дека Маламир бил заменет со Пресијан во 836/7 во текот на војната во одредено време помеѓу двете кампањи. Натписите се значајни и за споменувањето на кавхан Исбул, што покажува дека клучната позиција на кавхан сè уште ја држел човек со бугарско име, и покрај какво било словенизирање да се случило. Исбул имал неизмерно богатство. Друг натпис кажува дека платил за изградба [[Аквадукт|aквадукт]] што му го подарил на ханот. == Владеењето на Борис I (852-889) == === Проширувањето во Македонија === [[Податотека:Balkans850.png|мини|десно|Проширувањето на Бугарија во времето на кан Пресијан. Според други научници тоа се случило во првите години од владеењето на Борис I.]]Во 846 година истекол бугарскиот мировен договор со Византија. Бугарите нападнале во Македонија покрај реката [[Струма]]. Веројатно, како што сугерираат некои научници, тие избрале момент кога империјата била вклучена во задушувањето на некои словенски бунтови. Сепак, постојат хронолошки проблеми за овие словенски востанија и не може да се покаже дека поголемо востание се случило во 846 година. Најпознатиот бунт меѓу Словените избувнал на [[Пелопонез]] за време на владеењето на [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829-42). Словените се ослободиле и ја опустошиле областа пред да бидат покорени од византиски командант испратен таму со голема војска во раните години од владеењето на [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Се тврди дека походот на Византијците се случил веднаш по доаѓањето на Михаил, уште во 842 година. Ако е така, овој бунт би бил завршен многу пред истекот на бугарскиот договор во 846 година. ''Житието на свети Григориј Декаполит'' опишува словенски бунт во околината на Солун. Иако ова востание е датирано околу 846 г. од некои научници, Дворник, уредникот на житието на тој светител, верува во тоа се случило помеѓу 831 и 838 година. Во секој случај, без разлика дали во врска со словенските востанија или не, Бугарите извршиле инвазија на византиска територија во 846 година. Набргу потоа следело ново примирје.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Многу историчари веруваат дека овој поход од 846 година го означува и почетокот на бугарската експанзија во Македонија западно од Вардар. За жал, хронологијата на оваа експанзија (и на кој кан да му се припише) е непозната. Борис очигледно ја поседувал Македонија дури и западно од Охрид до 880-тите и, бидејќи немало бугарски војни против Византија по 860 година, очигледно е дека ''де факто'' бугарското владеење претходело на 860-тите години. Така, Бугарите или ја анектирале оваа територија во кампањата 846 година - анексија непризнаена од Византија - или анексијата се случила во подоцнежна кампања - непозната за нас - од Пресијан пред 852 година или од Борис после неговото пристапување на престолот во 852 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Во изворите е забележана само една кампања на Борис против Византија. Во изворот без датум, Теофан Континуат вели: „Борис дознавајќи дека една [[Теодора II|жена]] владеела во империјата станал похрабар и испратил гласници да кажат дека ги осудува договорите за мир и започнал кампања против територијата на империјата“. Хроничарот не наведува кои земји ги нападнал или дали стекнал територија. Но, можно е дел или цела Македонија да е освоена од Борис во ова време. Договорот, веројатно потпишан во 853 година, се чини дека го завршил овој конфликт и Борис останал во мир со империјата до околу 860 година, кога тој стапил во франкиски сојуз, веројатно главно насочен против растечката [[Велика Моравија|Моравска држава]]. Нема докази дека Бугарија тргнала во офанзива против Византија по 860 година. Така можеме да заклучиме дека бугарската експанзија во Македонија се случила во текот на една или двете од овие две кампањи - 846 и 852 година - иако византиското признавање на загубата на оваа територија дошла дури со договорот од 904 година со борисовиот син, Симеон.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Горенаведениот аргумент претпоставува дека Византија ја вратила својата власт над западна Македонија во некој период од деветтиот век. Таков настан, иако често се претпоставува, не е документиран. Така, евентуално Западна Македонија можеби претставувала збир од ''[[Склавинии]]'' се до потпаѓањето под власт на Бугарија. Во овој случај, Бугарија едноставно би наметнала контрола над различни независни племиња - акт кој не е поврзан со војна со Византија, и кој можел да се случи во кое било време во деветтиот век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} === Пристапувањето на Борис I на власт === {{See also|Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите}} [[Податотека:TzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg|мини|лево|Минијатура која го прикажува Борис I.]] Во почетокот на управувањето на кнез Борис (852-889) Бугарија води неуспешни војни против [[Византија]] и Германското кралство. Борис решава да го прифати [[христијанство]]то како официјална религија за Бугарија, и по редица спорови и политички настани го прави тоа преку византиското духовенство во периодот 863-865. Актот на покрстувањето предизвикува пагански реакции и се стигнува до бунт, во кој педесет и два аристократски рода си заминуваат од главниот град, но се разбиени и казнети, убиени се сите членови на родот. По покрстувањето, Борис ја прима титулата кнез, како и името на својот крстител византискиот цар Михаил. На 29 август 866 година, набргу по задушувањето на бунтот, во Рим пристигнала амбасада од Бугарија, барајќи одговори на низа прашања за црковните практики, како и богослужбените книги и граѓанскиот законик. Се чини дека Борис испратил и друга амбасада кај [[Лудвиг Германецот]] за да го објави покрстувањето на Бугарите и да побара мисионери. Во ноември 866 година, папската мисија предводена од епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој подоцна станал и римски папа, заминала за Бугарија.{{sfn|Curta|2019|p=202}} Епископот со себе го донел одговорот на папата [[Папа Никола I|Никола I]] на прашањата на Борис во форма на [[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|опширно писмо упатено до сите Бугари]], не само до нивниот владетел. 106-те поглавја од писмото се занимаваат со различни теми: од крштевањето и бракот до капењето, постот и разликата меѓу гревот и злосторството. Папата Никола го укорил Борис за строгата казна кон неговите ''болјари'': „постапи без сериозно да ја измериш работата.“ За прашањето пак за независната бугарска црква, неговиот одговор бил помалку директен: „Сега не можеме да ви дадеме дефинитивен одговор додека нашите легати, кои ги испраќаме во вашата земја, се вратат и ни кажат колку се бројни и обединети христијаните меѓу вас.“{{sfn|Curta|2019|p=202}} Нема многу описи на тогашните бугарски практики, што само делумно може да се реконструираат од одговорите на папата. Откупувањето на невестата, ритуалната жртва без пролевање на крв, употребата на камења со лековити својства и [[Амајлија|амајлии]], сексуалните табуа, и погребувањето на самоубијците, се само неколку погледи во претхристијанските верувања на Бугарите.{{sfn|Curta|2019|p=203}} Се чини дека папата бил изнервиран од она што тој го сметал за глупави прашања: „Она што сакаш да го научиш во врска со панталоните (''[[femoralia]]'') го сметаме за излишно. Зашто, не сакаме да се промени надворешниот стил на вашата облека, туку однесувањето на внатрешниот човек во вас.“ Еден одговор укажува дека во Бугарија постоеле специфични верувања за ритуалната чистота, бидејќи папата Никола детално се осврнува на прашањето „дали чист или нечист човек може да го носи или целива Господовиот крст и моштите.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} [[Податотека:17-1735-H4A3D00Z.jpg|мини|Епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој {{Околу|866–867}} престојувал во Бугарија и е поврзан со почетната фаза на покрстувањето на Бугарите.]] Потребно било повеќе разјаснување за другите ритуални практики од поголемо политичко значење. Очигледно, во претхристијанска Бугарија, кога владетелот „седнува да јаде, обичај е никој, па ни неговата жена, да не вечера со него.“ Борис побарал сите негови поданици „да јадат на далечина, седнати на столчиња на нивото на земјата.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} Папата Никола I забранува [[инцест]] (индикација дека сродството можеби не го спречувало бракот во паганска Бугарија) и [[полигамија]], тема за која тој дефинитивно се согласил со патријархот [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]]. Неколку прашања во врска со теми како бракот на свештениците или положбата на рацете за време на молитвата укажуваат на тоа дека Борис веќе бил свесен за разликите во ритуалите меѓу западните и источните христијани. Меѓутоа, генерално, се чини дека Борис повеќе се интересирал за практиките, отколку за доктрината.{{sfn|Curta|2019|p=204}} Заедно со мисијата во Бугарија, папата Никола испратил уште една амбасада во [[Константинопол]] за што поагресивно да ја изрази папската осуда за изборот на Фотиј за патријарх. Пратениците никогаш не стигнале до Константинопол, бидејќи биле запрени на границата со Бугарија од страна на византиските власти, во околностите на конфликт меѓу Фотиј и Никола I. Не можејќи да преминат во Империјата, пратениците поминале извесно време во Плиска пред да се вратат во Рим. Се вели дека Борис многу го засакал најмладиот член на таа амбасада, [[подѓакон]] во базиликата [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Санта Марија Маџоре]], кого сакал да биде поглавар на неговата црква.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, водечката улога на римската мисија во Бугарија ја имал бискупот Формоз од Порто. За само една година работа, под негово водство, мисијата успешно преобратила голем број луѓе. Охрабрен од тој успех, Формоз почнал да ракополага со свештеници и да осветува новоизградени цркви, со други зборови да се однесува како епископ на Бугарија, а не на Порто. Во овој момент, Борис побарал од папата да го назначи Формоз за поглавар на неговата црква. Но, непосредно пред или непосредно во почетокот на 868 година, Формоз бил отповикан од папата Никола. И другиот епископ на мисијата, Павле од [[Популонија]], се вратил во Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} За да ги замени, новиот папа, [[Папа Адријан II|Адријан II]], испратил уште двајца епископи во Бугарија, Гримоалд од Бомарцо и Доминик од Тривенто. Друга папска амбасада ја преминала Бугарија во 869 година на пат за Константинопол, каде што требало да присуствува на соборот свикан од царот [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] и патријархот [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј I]] за да се реши расколот со Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, на враќање во Рим, папските пратеници не поминале низ Бугарија, бидејќи во меѓувреме самите пратеници на Борис што се појавиле пред тој синод поставиле многу вознемирувачко прашање, имено дали бугарските христијани му должат послушност на Рим или на Константинопол. Огорчен од четиригодишното папско запоставување, ако не и целосно отфрлање на неговото барање за архиепископ, Борис решил да се оддалечи од Рим и повторно да се сврти кон Константинопол. И покрај протестите на папските легати, патријархот Игнатиј I назначил архиепископ на Бугарија, на кој му била ветена значителна автономија. До 870 година, прашањето било решено во корист на Борис. Гримоалд, епископот на Бомарцо, бил протеран од Бугарија, а заедно со него и сите други членови на римската мисија кои сè уште биле во земјата. Во меѓувреме, првиот византиски архиепископ на Бугарија пристигнал во Плиска. Но, одлуките на синодот од 869/70 година не ги обесхрабриле папските напори за враќање на загубените позиции во Бугарија. Папата [[Папа Јован VIII|Јован VIII]] (872-882) напишал писма до грчките епископи и свештеници во Бугарија, до Борис и до неговиот дворјанин Петар и до друг човек кој се чини дека бил брат на Борис. Тој тврдел дека Бугарија била под Рим, а не под цариградска јурисдикција, го повикал Борис да се врати на послушност кон Рим и ги повикал неговите советници да го свртат својот владетел да се изјасни за Рим.{{sfn|Curta|2019|p=206}} [[Податотека:Old Basilica in Pliska 2.JPG|десно|мини|Големата базилика во [[Плиска]].]] [[Податотека:NHMB-Tombstone-cross-of-Anna-daughter-of-Knyaz-BorisI-10centuryAD-replica.jpg|мини|десно|Двојазичната словенско-грчка надгробна плоча на [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]], ќерката на кнез Борис]] По доаѓањето на учениците на [[Кирил и Методиј]] во Бугарија, кои ја донесуваат словенската писменост, Борис го прогонува византиското духовенство и започнуваат проповеди на [[старословенски јазик]], кој станува официјален во државата. Во 869-870 Четвртиот вселенски собор решава да ги исклучи бугарските епархии од Цариградската црква, и на тој начин се создава независна (автокефална) Бугарска архиепископија. По напуштањето на световната власт, Борис Михаил оди во манастир, од каде го продолжува црковното дело. === Владимир Расате и обидот за враќање во паганство === Од неговата жена, со крсно име Марија, Борис имал шест деца — Владимир, Гаврил, Симеон, Јаков, Еупраксија и Ана. Гаврил веројатно умрел млад, а веројатно и Јаков; Еупраксија и [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]] станале калуѓерки; [[Симеон I|Симеон]] влегол во црквата; а [[Владимир Расате|Владимир]] требало да го наследи татко му на престолот. Владимир бил престолонаследник предолго време. Сигурно се приближувал кон својата четириесетта година, бидејќи го придружувал својот татко во српската војна (853 г.) во старите пагански денови. И, како и сите нетрпеливи престолонаследници, тој бил исполнет со дух на противење на политиката на неговиот татко. За внатрешните работи за време на неговото владеење знаеме малку, освен дека тој добил амбасадори од германскиот крал [[Арнулф Корушки|Арнулф]] во 892 година.{{sfn|Runciman|1930|p=133}} Се чини дека веднаш штом Борис се повлекол од светот во неговиот манастир, новиот Кан ги разбранувал сите реформи што ги спровел неговиот татко. Старата бугарска аристократија, која Борис толку цврсто ја отсекол, повторно пораснала до ефективна висина; а Владимир потпаднал под нејзино влијание. Болјарите не го сакале христијанството што Борис го вовел, со неговите строги и автократски тенденции. Спротивно на тоа, дворскиот живот станал екстравагантен и развратен, па дури имало и официјален обид за повторно воведување на старите пагански обреди и идолопоклонство. Но, Владимир и неговите ''болјари'' сметале дека Борис повеќе го нема. И покрај тоа што бил во својот манастир, Борис, знаел што се случува надвор. Четири години ги оставил да владеат; а потоа, кога видел дека неговото животно дело е премногу сериозно загрозено, повторно се појавил. Неговиот престиж на светец бил огромен; со помош на неколку постари државници лесно ја запоседнал власта. Повторно на власт, тој ги жртвувал своите татковски чувства за доброто на својата земја. Владимир бил симнат од тронот и ослепен, и така исчезнува од историјата.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} === Политичко-црковните настани од 893 година === {{See also|Преславски собор}} Ова претставувало последен обид за обновување на паганството. Тој бил осуден на неуспех, бидејќи било малку веројатно пониските и средните општествени слоеви да се вратат кон старата вера по иницијатива на владејачката елита, која во голема мера била мотивирана од политички, а не од верски причини. Повторното појавување на Борис било доволно за целиот потфат да пропадне. Сепак, положбата на Борис била мошне сложена. Со соборувањето на својот син тој го зачувал христијанството, но истовремено го довел во прашање воспоставениот ред на наследување на престолот. Затоа постапил внимателно. Свикал [[Преславски собор|собор]] од целото царство, за чиј состав не постојат сигурни податоци, иако се претпоставува дека во него учествувале претставници на дворското благородништво, покраинската управа, црковната хиерархија и други угледни личности. На соборот својата интервенција ја оправдал со верски причини, а потоа обезбедил прифаќање на својот помлад син, монахот Симеон, за нов владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} [[Податотека:Preslav fortress 9.jpg|мини|десно|Преславската тврдина]] Во исто време, Борис ја искористил можноста што му ја пружало присуството на соборот за да ја доврши својата последна голема реформа. Семето што Климент го сеел во Македонија — работа што, се чини, продолжила непрекинато и за време на владеењето на Владимир — и што Наум го сеел поблиску до престолнината, веќе било доволно пуштило корени; дошло време грчкиот јазик да биде заменет со словенскиот во целата Бугарска црква.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Постоеле повеќе причини поради кои тоа било направено токму тогаш. Веројатно во тоа време архиепископскиот престол во Бугарија бил испразнет; можно е и грчкото свештенство да било премногу тесно поврзано со дворската аристократија; а несомнено моментот бил погоден за мерка што можела да предизвика незадоволство во Царството. [[Василиј I Македонецот|Василиј]] и [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]] веќе биле мртви, а царот [[Лав VI Мудриот|Лав]] и неговиот брат, патријархот [[Стефан I Цариградски|Стефан]], биле премногу рамнодушни и слаби за да се спротивстават на остварувањето на движење кое дури и нивните големи претходници го сметале за неизбежно. Освен тоа, Борис пресметал дека воведувањето на словенскиот како единствен национален јазик на Бугарија засекогаш ќе ја потисне свеста за издвоеност и надмоќ кај старите Бугари. Потомците на Хуните требало да го изгубат своето посебно обележје; поимот „Бугарин“ отсега требало да ги опфаќа подеднакво и Словените и Бугарите, односно сите поданици на бугарскиот владетел — кој повеќе не бил Возвишениот хан, туку кнез, словенски владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Во истото време продолжило и уредувањето на Бугарската црква. Иако поради недостатокот на извори не можат со сигурност да се реконструираат сите аспекти на нејзината административна организација кон крајот на IX век,{{efn|Според Стивен Рансиман (A History of the First Bulgarian Empire, 1930), во тоа време земјата била поделена на седум митрополии (Дристра, Филипополис, Сердика, Провадија, Маргум/Морава, Брегалница и Охрид). Современата историографија го смета овој податок за анахронизам, бидејќи потекнува главно од подоцнежни извори (особено [[Теофилакт Охридски]] од XII век) и не е потврден од современи сведоштва.}} јасно е дека црквата веќе располагала со развиена мрежа на епархии и со образувано домашно свештенство. Особено значајно било поставувањето на Климент Охридски за епископ во областа [[Кутмичевица]] околу 893 година, со што словенското духовништво добило уште повидливо место во црковниот и државниот живот. [[Податотека:Bulgaria - Shumen Province - Veliki Preslav Municipality - Town of Veliki Preslav - Veliki Preslav Medieval Palace Complex - Panoramic.jpg|мини|десно|Палатата во Преслав]] Во врска со овие црковни реформи била направена уште една голема промена. Јосиф, новиот архиепископ бугарски, имал архиепископско седиште не во Плиска, туку во Преслав. Престолнината била преместена. Плиска, старата хунската престолнина, со сеќавањата на големите Канови - незнабошци , повеќе не била соодветна. Христијанскиот кнез требало да живее во Преслав, блиску до манастирот Пантелејмон и школата на [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]]. Кога сето тоа било направено, Борис се вратил во својот манастир. Неговата работа сега навистина била завршена. Порано, прерано се повлекол. Но, овој пат бил сигурен. Тој можел веќе засекогаш да се посвети на религијата; ниту пак би ѝ помогнал на својата земја да ја спаси со своите молитви. Тој веќе беше ѝ помогнал доволно - доволно за вечно да се почитува неговото име како најголем од сите нејзини добродетели.{{sfn|Runciman|1930|p=136}} == Симеон I и Петар I == [[Image:St. Theodor.jpg|мини|десно|Керамичка икона на [[Теодор Стратилат|Св. Теодор Стратилат]], Преслав, околу 900 г.]] [[File:RizMap09.jpg|thumb||left|240 px|Бугарија за време на цар Симеон I.]] [[Симеон I]] го продолжува црковното и просветителното дело на својот татко Борис I, со тоа што засилено го помага книжевното дело во главниот град, основа книжевни центри во целата држава и сам пишува за просветителската заедница во Преслав.<ref>Robert Fossier, Janet Sondheimer - „The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages: 350-950“, Cambridge University Press, 1997, стр. 370</ref> На надворешна сцена постигнува множество на воени успеси, со тоа што успева да ја рашири територијата на Бугарија на југ скоро до Коринт, а на запад ги достигнува земјите на денешна [[Албанија]]. На југоисток териториите достигнуваат до Одринското поле, опфаќајќи го и северниот дел на Дарданелскиот премин. Симеон си поставува за цел создавање на Бугарско-византиско Царство, која откако не успева да ја постигне преку дипломатски начини (морало да биде објавен за регент (василиопатор) на малолетниот император на [[Византија]], но царицата-мајка го спречила договорот), се обидува со војна. Води преговори со [[Арапи]]те за военоморска помош при напад против [[Цариград]], но првиот пат делегацијата била одвлечена од пирати и продадена како робови во Цариград, а вториот пат не се доаѓа до ништо суштествено. === Војната со Византија (894-97) === Бугарската трговија доживеала процут во времето на цар Симеон. Главната дејност во земјата било земјоделството, а веројатно бугарските житарки и добиток помогнале да се прехранат царските градови на брегот, па и самиот Константинопол. Рудата се ископувала, а со тоа се зголемиле кралските приходи. Згора на тоа, бугарските владенија лежеле на главни трговски патишта. Трговија што минувала меѓу степите на Русија и Константинопол се одвивала по западниот брег на Црното Море; но дел од неа поминувала по копно преку Преслав и Адрианопол, а дел преку Дристра до Солун. Имало уште еден трговски пат, речиси подеднакво важен, кој не можел да ја избегне Бугарија; тоа било рутата од Средна Европа, која на Балканскиот полуостров влегувала во Белград и, како и железницата денес, се разделувала кај Ниш, едниот крак водел низ Сердика (Софија) и Филипополис до Адрианопол и Константинопол, а другиот продолжувал на југ до Солун. Тоа значело постојан проток на стока што минувал низ Бугарија и на својот пат ги збогатувал бугарските трговци или грчките и ерменските поданици на царот.{{sfn|Runciman|1930|p=144}} [[Податотека:Bulgarians defeat Byzantines under Krenites and Kourtikios.jpg|мини|Победата на Бугарите над византиската војска предводена од Прокопиј и Куртициј во Тракија.]] Уште од времето на Тервел, трговијата меѓу Бугарија и Империјата била внимателно организирана, а сега веќе Бугарите имале дозвола да престојуваат во Константинопол (веројатно во квартот Свети Мамас, заедно со руските трговци) каде што ја носеле својата стока. Меѓутоа, една интрига во Царскиот двор во 894 година резултирала со тоа што двајца грчки трговци, Ставракиј и Козма, обезбедиле монопол над бугарската трговија. Тие не само што успеале да стават тешки давачки за стоката, туку и инсистирале на преместување на бугарскиот пазар во Солун - било полесно да се управува со корупцијата подалеку од престолнината. Сето тоа природно ги вознемирило Бугарите и тие се пожалиле на Симеон, а тој веднаш се застапил за нив пред царот [[Лав VI Мудриот|Лав VI]]. Но, нечесните грчки трговци биле под заштита на [[Стилијан Зауца]], ''василеопаторот'', семоќниот тест на императорот; затоа Лав ја игнорирал амбасадата на Симеон и скандалот продолжил. Симеон тогаш решил да прибегне кон оружје и се подготвил да ја нападне Тракија. Главните царски војски, под Никифор Фока, биле отсутни на Исток борејќи се со [[Сарацени]]те; Лав можел да испрати против напаѓачите само неискусни трупи, под водство на Прокопиј Кренит и Ерменецот Куртициј. И двајцата генерали биле убиени во битка. Бугарите потоа напредувале низ Тракија кон самата престолнина.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} [[Податотека:Honfoglalas.gif|мини|Мапа на движење на Маџарите. Забележете дека не е потврдено каде завршувала северната граница на Бугарската империја.]] Лав следователно прибегнал кон дипломатија. Истата година тој испратил амбасада во Ратисбон кај кралот Арнулф - веројатно уште пред да избие војната, како одговор на амбасадата на Арнулф кај Владимир во 892 година - но неговиот амбасадор не бил добро примен. Но, сега тој имал далеку подобар план. Уште од деновите на Омуртаг, дивите Маџари биле воспоставени на степите до бугарската граница на реката [[Днестар]], ако не досега и до [[Прут]]. Во 895 година го испратил ''патрицијот'' Никита Склер во маџарските населби и им предложил на маџарските поглавари [[Арпад]] и [[Курсан]] да ја нападнат Бугарија; тој ветил дека ќе испрати бродови за да ги пренесат преку Дунав. Маџарите со задоволство се согласиле, особено затоа што се чувствувале донекаде притиснати на нивните источни граници од една уште подива нација, Печенезите; дале заложници и договорот бил склучен.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} Тогаш Лав го повикал Никифор Фока од Азија и ја опремил царската флота под адмиралот Евстатиј. Сега кога Симеон требало да се справи со Маџарите, Лав повеќе би сакал да не се бори; тој не сакал да ја зголемува моќта на Маџарите на сметка на бугарската, а освен тоа, не сакал да се бори со истоверци како и неговиот народ. Затоа го испратил ''квесторот'' Константинациј да го предупреди Симеон за претстојната инвазија на Маџарите и да предложи мировен договор. Но Симеон бил сомничав; тој во Константинопол научил колку суптилна може да биде царската дипломатија и веројатно не поверувал во приказната за Маџарите. Константинациј бил ставен во притвор, а одговор не бил вратен.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} [[Податотека:HungariansPursueBulgarians.jpg|лево|мини|Повлекување на Симеон во тврдината Дристра ([[Силистра]]).]] Симеон набрзо се уверил. Додека се подготвувал да се пресретне со Никифор Фока во Тракија, му дошла вест дека Маџарите пристигнале. Тој побрзал на север да ги пречека, но бил поразен. Во очај се повлекол во тврдината [[Дристра]]. Маџарите напредувале, ограбувајќи и уништувајќи. Пред портите на Преслав се сретнале со Никифор Фока, на кого му продале бугарски заробеници во илјадници. Бугарите биле во очај. Тие испратиле кај Борис во неговиот манастир да побараат совет; но тој можел да предложи само тридневен пост и се понудил да се моли за својата земја.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} Ситуацијата била спасена со многу помалку угледни средства - со дипломатската измама на Симеон. Кога ја сфатил сериозноста на својата положба, испратил преку Евстатиј да побара мир од царот. Лав бил среќен што се согласил. Тој им наредил на Фока и Евстатиј да се повлечат и го испратил ''магистерот'' [[Лав Хиросфакт]] да преговара за условите. Токму тоа го посакувал Симеон. Кога пристигнал ''магистерот'' Лав, тој бил задржан под стража во тврдината Мундрага: додека Симеон, ослободен од половина од неговите непријатели, тргнал да ги нападне останатите, Маџарите. Во голема битка успеал да ги победи и да ги истера назад преку Дунав. Борбата била толку крвожедна што дури и Бугарите се вели дека изгубиле 20.000 војници. Победнички над Маџарите, Симеон го известил ''магистер'' Лав дека неговите услови сега вклучуваат ослободување на сите бугарски заробеници неодамна купени од Фока од Маџарите. Несреќниот амбасадор, кој во меѓувреме не можел да комуницира со царот, се вратил во Константинопол, за да види што може да се направи.{{sfn|Runciman|1930|p=147}} Лав посакал мир и бил подготвен да се откаже од затворениците. Симеон чекал додека не му бидат вратени сите затвореници, а потоа, под изговор дека некои се задржани, повторно се појавил со полна сила на тракиската граница. На новиот царски командант, Лав Катакалон, му недостасувала способноста на претходниот, Фока. Тој пристигнал со главната царска војска кај Булгарофигон и бил тешко поразен. Следеле натамошни преговори. Договорот бил склучен во 897 година, а Византија се согласила да плаќа годишен данок на Бугарија.{{sfn|Runciman|1930|p=148}} Симеон умира ненадејно на 27 мај 927 година<ref>Златарски, Васил, История на българската държава през средните векове, том 1, част 2, Академично издателство "Марин Дринов", София 1994, ISBN 954-430-299-9, с. 513</ref> во разгор на подготвувањата за опсада на Цариград. Пред својата смрт, тој се објавува за "Цар самодржец на сите Бугари и Ромеи", се титлува со титулата "цар", која била еднаква на императорската, и го објавува бугарскиот црковен поглавар за патријарх - највисокиот ранг во Источната православна црква.<ref>John V. Fine - "The Early Medieval Balkan", University of Michigan Press, 1991, стр. 155</ref> [[Податотека:Seal of Peter I of Bulgaria with Irene Lekapene.jpg|мини|Оловен печат на кој се претставени [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] и [[Ирина Лакапина|Марија (Ирина) Лакапина]], поврзан со нивниот династички брак во 927 година, кој го потврдил мирот меѓу Бугарија и Византија.]] По неговата смрт на престолот седнува син му, [[Петар I (Бугарија)|Петар I]]. Тој склучува мир со Византија, кој официјално му ја признава царската титула и патријаршкиот ранг на [[Бугарска православна црква|Бугарската црква]].<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries - „A history of Eastern Europe“, Taylor & Francis, 2007, стр. 66,</ref> За време на управувањето на Петар, Бугарија навлегува во криза, најмногу заради нападите на [[Киевски Рус|Руси]] и [[Кнежевство Унгарија|Унгарци]] од север. Започнува распространувањето на ереси, најпозната од која била [[богомилство]]то, по името на својот водач - поп Богомил.<ref>Milan Loos - „Dualist heresy in the Middle Ages“, Springer, 1974, стр. 50</ref> Тоа станува основа и на албигојството, кое се појавило подоцна во јужна [[Франција]], како и на [[катарство]]то. === Појава на Богомилството === {{Main|Богомилство}} Трите главни извори за богомилите во Бугарија се: писмо од цариградскиот патријарх [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт]] до цар Петар, напишано околу 940 година; трактат против еретиците напишан од [[Презвитер Козма]] (веројатно напишан околу 970 година) и едиктите на црковниот синод одржан под цар Борил во 1211 година кој ги осудил богомилите.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=172}} Писмото на Теофилакт е напишано како одговор на писмо (кое денес не постои) од цар Петар кој побарал совет од патријархот, кој бил чичко на неговата жена [[Ирина Лакапина|Ирина]], како да постапи со новопојавената [[ерес]]. Забелешките за еретичките верувања веројатно се извлечени од првичното писмо на Петар. Патријархот се осврнува на на новопојавената ерес без да ја именува. Тој тврди дека еретиците веруваат во два принципи, од кои првиот ја создал светлината и невидливиот свет, а вториот темнината, материјата и човечкото тело. Еретиците го отфрлале [[Стар завет|Стариот завет]], бракот, репродукцијата, и учењето за Христовото воплотување; за нив велеле дека настанале од злобниот принцип (ѓаволот). Ереста е античка, но новопојавена, мешавина од [[манихејство]] и [[павликијанство]].{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} Павликијанството била источна ерес, генерално прикажувана како дуалистичка, но неодамна се покажало дека е [[Адопционизам|адопционистичко]] движење. Адопционистите верувале дека Христос бил едноставно човек додека не бил ''посвоен'' од Бога и по благодатта станал божествен во времето на неговото крштевање. Павликијаните живееле во големи концентрации во Ерменија и источна Анадолија. Со текот на годините голем број од нив биле преселени од страна на императорите на Балканот за да ги растурат нивните концентрации на исток и исто така да ја бранат тракиската граница бидејќи биле одлични воини. Многумина биле населени во регионот на Филипополис (денешен Пловдив) во близина на бугарската граница. На Павликијаните генерално им се припишува голема улога во создавањето на богомилството. Ако Павликијаните навистина биле дуалисти, таквата улога е можна; сепак, ако биле адопционисти, тогаш треба да се бара автохтоно потекло за богомилството.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}}[[Податотека:Bogomilist expansion.svg|мини|Развојот на богомилството и другите еретички движења во Европа|лево]]Најдетален извор за [[богомилство]]то е трактатот на презвитер Козма, кој од прва рака ги знаел и ја имал предноста да е несофистициран теолог, бидејќи повеќето византиски антиеретички трактати имаат тенденција да ги нарекуваат ересите со класичните имиња и потоа да му дадат на читателот мешавина од нови и релевантни, како и класични и нерелевантни верувања кога дискутираат за нивните следбеници. Козма вели дека за време на владеењето на Петар, поп по име [[Поп Богомил|Богомил]] (но за волја на вистината ''Богонемил'') проповедал ерес во бугарските земји.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} За нив презвитер Козма вели: „Однадвор, еретиците изгледаат како јагниња; тие се нежни, скромни и тивки; тие не зборуваат залудни зборови, не се смеат и не се однесуваат на таков начин што ќе се разликуваат од вистинските христијани. Но, внатре тие се грабливи волци. Кога ќе ги најдат неуките, го сеат пијанството на нивното учење и ги хулат доктрините што ги пренесува Светата Црква. Еретиците не ги почитуваат [[Икона|иконите]], туку ги нарекуваат идоли. Еретиците се потсмеваат на моштите на светиите и нè исмеваат кога ние им се поклонуваме. Тие одбиваат да им оддаваат почит на светците и ги презираат чудата Божји како што ги предизвикуваат моштите на светите преку силата на Светиот Дух; тие велат дека чудата не се случиле по Божја волја, туку од ѓаволот кој ги тера да ги заведуваат луѓето. Тие тврдат дека не Бог, туку ѓаволот бил творец на видливиот свет. Тие прашуваат како може да се обожава крстот? На него Евреите го распнаа Божјиот Син. Затоа крстот е непријател Божји. Тие ги учат своите приврзаници да го мразат, велејќи дека ако некој го убил синот на кралот со парче дрво, дали тоа дрво ќе му биде драго на кралот? Причеста не била воспоставена по Божја заповед, а [[евхаристија]]та всушност не е тело Христово, туку едноставна храна како и секоја друга. Тие не веруваат дека зборовите на свештениците се осветени од Бога. Ако свештениците се осветени, зошто тогаш не живеат како што треба?{{sfn|V. A. Fine|1991|p=174}} Тие се противат на свештениците, црквите, молитвите (освен на [[Господова молитва|Господовата молитва]]) и го отфрлаат Мојсеевиот закон и книгите на пророците. Тие не ја почитуваат [[Дева Марија]]. Тие не го прифаќаат Стариот Завет, туку само Евангелијата. Тие живеат не според Мојсеевиот закон, туку според онаа на Апостолите. Тие го прават ѓаволот творец на луѓето и на целото божествено создание; некои го нарекуваат паднат ангел. (Козма потоа прави да изгледа дека го обожаваат ѓаволот бидејќи го направиле творец.) Тие велат дека по волја на ѓаволот постои сè - небото, сонцето, ѕвездите, воздухот, земјата, луѓето, црквите, крстот и сè што се движи по земјата. Тие веруваат дека Господ има два сина, Христос постариот и ѓаволот помладиот. Тој, ѓаволот, им заповеда на луѓето да земат жени, јадат месо и пијат вино. Тие се нарекуваат жители на рајот; тие ги одбиваат сите животни радости не со апстиненција како што правиме ние [православните монаси] туку затоа што тие тврдат дека овие дела се нечисти. Тие се молат, затворајќи се во своите домови, четири пати на ден и четири пати во текот на ноќта. Тие веруваат дека луѓето, а не Бог, ги воспоставил обредите и практиките на Црквата и на христијаните; и дека нив ги нема во евангелијата. Еретиците не празнуваат црковни празници. Тие не го одбележуваат споменот на мачениците и светителите. Тие си ги исповедаат своите гревови еден на друг и практикуваат исповед меѓу себе. Ги учат своите приврзаници да не се потчинуваат на власта; ги клеветат богатите; ги мразат царевите; ги исмеваат своите претпоставени и ги навредуваат нивните господари.“{{sfn|V. A. Fine|1991|p=175}} Оваа ерес се проширила од Бугарија во Византија каде привлекла многу интелектуалци и се развила во многу посуптилно теолошко движење. Во секој случај, богомилската секта која се појавила во времето на Петар траела низ историјата на средновековна Бугарија, за последен пат да се слушне за неа во Трново - престолнината на Втората бугарска империја - во средината на XIV век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=179}} === Падот на Бугарија === {{See also|Инвазија на Светослав I во Бугарија}} По мирот од 927 не се променило многу во односите меѓу Бугарија и Византија. Меѓутоа, кога бугарските пратеници дошле во Константинопол да го соберат годишниот данок, тие биле пречекани со луто отфрлање од императорот [[Никифор II Фока]], кој штотуку се вратил од победничкиот поход против Арапите. Византискиот цар го обвинил Петар дека дозволил Маџарите да ја преминат Бугарија на нивниот пат кон византиските територии, обвинение кое можеби се однесува на настан раскажан од Лиутпранд од Кремона, кој пристигнал во Константинопол три години подоцна. Според Лиутпранд, во одреден момент по доаѓањето на Никифор на власт во 963 г., група од 300 Маџари заробила 500 поданици од околината на Солун и ги пренела во Панонија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Без оглед на причината за гневот на императорот Никифор, тој ги преместил своите трупи на границата со Бугарија, каде што Византијците уништиле голем број тврдини во демонстрација на воена моќ, пред да се вратат на источниот фронт. Во обид да го смири Никифор и да понуди своја гаранција со добри намери, Петар ги испратил своите два сина, [[Борис II|Борис]] и [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] во Константинопол како заложници. Сепак, тој исто така испратил пратеници кај императорот [[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]] во [[Магдебург]], можеби во обид да собере поддршка против Византија. Од своја страна, Никифор одлучил да го примени на Бугарија истиот вид притисок што го избрал Лав VI во неговиот конфликт со Симеон во 893 година. Во отсуство на сигурни сојузници [[Печенези]] во степата, тој го избрал кнезот [[Светослав I|Светослав]] од Киев, кого го поткупил да ја нападне Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Она што императорот го имал на ум, најверојатно, е дека ќе се случат голем број на упади на бугарска територија што ќе го турнат Петар на колена. Но, работите не се одвивале баш според планот. Русите пристигнале на Дунав во летото 968 година, ја разбиле бугарската војска и ги блокирале преостанатите трупи во Дристра ([[Силистра]]). Според руската [[Повест за минатите години|примарна хроника]], рускиот кнез „ја преместил својата резиденција“ во Бугарија и почнал да владее од „Перејаславец“. Локацијата на Перејаславец или Преславец („Мал Преслав“) е предмет на спор, но од описот на движењата на Светослав во Летописот и на византиските војски во византиските извори е сосема јасно дека градот се наоѓал на Долниот Дунав, најверојатно во северна [[Добруџа]]. Се чини дека Русите не влегле во внатрешноста на Бугарија и биле задоволни со контролирањето на долниот брег на Дунав и регионот на неговата делта. Ова беше доволно за да го убеди Петар да испрати пратеници во Константинопол и да побара мир. Овој пат, Никифор имал тешки услови, а не само зборови. Тој побарал депонирање на Петар од престолот и негова замена со неговиот син Борис, кој веднаш бил вратен во Бугарија за таа пригода.{{sfn|Curta|2006|p=238}} Како и неговиот дедо Борис I, Петар се повлекол во манастирот во близина на Преслав, каде што умрел набргу потоа на 30 јануари 969 година. Специјална служба му создале монасите од манастирот, кои први го употребиле епитетот „светец“ за поранешниот император. Портретот на Петар ќе се појавува на иконите од подоцнежните векови. [[Податотека:63-manasses-chronicle.jpg|мини|Инвазијата на киевскиот кнез Светослав во Бугарија]] Владеењето на Борис II започнало добро, бидејќи Русите се повлекле од Бугарија откако ја добиле веста за опсадата на [[Печенези]]те на [[Киев]]. Меѓутоа, штом Светослав ги „изгонил Печенезите во степите“, решил да се врати во Бугарија, овој пат заедно со своите сојузници Печенези и Маџари. Меѓутоа, во 969 година, Бугарите, кои во меѓувреме повторно ја зазеле тврдината Преславец, дале силен отпор против опсадата на Русите. По долга борба Преславец бил повторно заземен. Русите брзо се движеле и ги зазеле Преслав и Дристра, пред да ја преминат [[Стара Планина]] и да го нападнат Филипополис (денешен [[Пловдив]]) во Тракија. Во Преслав, Светослав го оставил Борис на власт, очигледно во обид да ја здобие бугарска поддршка за неговото сега отворено антивизантиско присуство во Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=239}} Новиот византиски император [[Јован I Цимискиј|Јован Цимискиј]] имал многу поагресивен пристап. Прво, тој го испратил во Тракија, [[Варда Склир]], кој извојувал голема победа против Русите во близина на Филипополис. Потоа, во пролетта 971 г., самиот император предводел војска од 40.000 преку Стара Планина, додека византиска флота од околу 300 бродови влегла во Дунав преку делтата за да ги нападне Русите од север. Искористувајќи го фактот што ниту еден планински премин не бил чуван, царот Јован брзо стигнал до Преслав, каде што ги победил Русите и го опколил градот. Византиските трупи упаднале во Внатрешниот град убивајќи повеќе Руси и заробувајќи ги Борис и неговото семејство. Преслав веднаш бил преименуван во Јоанополис по самиот император, а извесен Катакалон бил именуван за воен управител, за што сведочи неговиот печат. Во Дристра, плашејќи се од избувнување на локално востание, Светослав наредил да се погубат 300 првенци кога византиските трупи се појавиле под силните ѕидини на градот. Царот Јован ја ставил Дристра под опсада три месеци, пред да ги порази Русите во жестока битка што го принудила Светослав да бара мир. Царот се согласил да му дозволи на рускиот кнез да се повлече во Киев, но на враќање дома, Светослав бил нападнат и убиен од Печенези. Византијците ја зазеле Дристра, која ја преименувале во Теодорополис, по свети [[Теодор Стратилат]], за кој се вели дека се појавил во целосна воена опрема на својот бел коњ во текот на последната битка со Русите.{{sfn|Curta|2006|p=240}}[[Податотека:Tzimiskes returns.jpg|мини|десно|[[Борис II]] и неговиот брат [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] како пленици на императорот Јован Цимиски во 971 г.]]Триумфалното враќање на Јован Цимиски во Константинопол било внимателно исценирано за да го симболизира крајот на Бугарија. Според [[Лав Ѓакон]], по царот на бел коњ следела кола со икона на Пресвета Богородица и бугарските царски регалии заробени во Преслав, особено две круни, едната едноставна дијадема, другата круна со грб слична на оние кои Византиските императори ги носеле кога славеле победи. Борис го следел царот Јован на својот коњ. Кога пристигнале до [[Форум на Константин|Форумот на Константин]], симболично му биле одземени симболите на неговата царска власт.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Царот Јован му ја посветил Борисовата круна на Бога во [[Црква Света Софија (Истанбул)|храмот на Божјата Премудрост]], а Борис, сега само обичен аристократ со бугарско потекло, во замена ја добил титулата ''магистрос''.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Патријархот на Бугарија бил заменет со митрополит на Јоанополис, кој бил подреден на патријархот во Константинопол. Со овие настани е означен и крајот на Бугарското Царство и негово приклучување во рамките на Византија.<ref name="tsff">На капијама града y сусрет су му изашли највиши достојанственици цркве и Царства, певајући химне y славу цара, и пружили му круну и схиптар од злата и драгог камена. На позлаћеним кочијама y четворопрегу y којима ce иначе вози цар, била je икова Богородице коју je он лично донео из Бугарске, a испод ње лежале су одоре и дијадеме бугарских царева. Додека поворката влегувала во градот, зад кочиите јавал царот на бел коњ, накитен со сите царски обележја, а зад него пешки одел бугарскиот цар, Борис II, кого Цимискиј го заробил во Преслав. во црквата „Св. Софија“ византискиот цар ја положил сјајната круна на Бугарија на високиот олтар, ги дал знаците на првиот воен плен и своите благодарности. Потоа, пред насобраната толпа во главниот брод на црквата му наредил на бугарскиот цар да ги симне сите негови владетелски обележја и му доделил византиска дворска титула на магистер. Само во текот на една година (971) Јован Цимискиј постигнал воен триумф кому му нема рамен во средновековните анали на Балканот. Јаотстранил руската опасност која го загрозувала опстанокот на Византија во Европа, потворно ја утврдил северната граница на Дунав и ја повратил територијата која Аспаруховите Прабугари ја одзеле од Византија уште пред три века. За време на оваа сурова војна Бугарите беспомошно ги гледале двте најголеми воени сили на источна Европа како ce борат околу нивните земји. [http://en.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Obolensky Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996]</ref><ref>На запад, во ридовите и изолираните долини на Македонија, каде ни Русите ни Византијците не оделе за време на војната, царската власт била претежно номинална, па и понатаму живеела политичката традиција на соборената бугарска држава. И тому на тоа место по Цимискиевата смрт во 976 г. четирите синови на месниот македонски управник подигнале бунтовен бајрак. Најмладиот Самуил, ја искористил граѓанската војна во Византија која избила по смртта на Јован Цимискиј, и полека изградил држава чиј главен град град најпрвин бил на Преспанското Езеро, a потоа во Охрид. До крајот на векот оваа држава се проширила врз најголемиот дел на дотогашната бугарска територија меѓу Црното и Јадранскто Море, крај Србија сè до долното течение на Сава, Албанија, јужна (Егејска) Македонија, Тесалија и Епир. Димитри Оболенски ВИЗАНТИСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996</ref><ref>Идеолошки, Самуиловото Царство било поврзано за старото Бугарско Царство, затоа и самите негови творци (Самуил и неговите наследници б.н) и Византија го нарекувале бугарско, бидејќи традициите за царство и патријаршија, освен во Византија, постоеле уште само во Бугарија (се мисли само за Балканот б.н). Самуил ги прифатил тие традиции и го презел наследството на Симеоновото и Петровото Царство (Првото Бугарско Царство б.н), кое паднало под ударите на Византијците. Всушност, неговото царство (на Самуил б.н) значајно се разликувало од Симеоновото и Петровото Царство, и по составот и по карактерот тоа било ново царство. Неговиот центар се преместил према југозапад и Македонија го сочинувало неговото јадро. Ако главната цел на Самуил би била воспоставување на стaрото Бугарско Царство, тој секако би се свртел кон бугарските земји и на прво место би се стремел да ги ослободи. Меѓутоа, интересот на Самуил кон старите бугарски земји бил впечатливо мал. Во текот на сите негови борби во областите источно од Сердика играле изненадувачки скромна улога, така што изворите скоро и не ги спомнуваат. Ексапнзијата на Самуиловото Царство било пред сè свртено кон југ, види Георгије Острогорски, Историја на Византија, Народна Књига Алфа, 1998.</ref><ref>Стјепан Антолјак: „Средновековна Македонија“ том 1, издание на Мисла, Скопје, 1985</ref><ref name="SDIV">''[http://www.scribd.com/doc/2945332/- Шарл Дил ИСТОРИЈА ВИЗАНТИЈСКОГ ЦАРСТВА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090209032148/http://www.scribd.com/doc/2945332/- |date=2009-02-09 }}''</ref><ref name="SDIV" /><ref>''Владимир Чоровиќ, "Историја спрског народа", глава VI [http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html Држава мачедонских Словена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071214173525/http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html |date=2007-12-14 }}, издание на страницата www.rastko.org.yu, Белград, 2001. {{sr}}''</ref><ref>''Бранко Панов, "Македонија низ историјата", "Менора", Скопjе, 1999, стр. 15.''</ref><ref>''"Историја на македонскиот народ", том 1 Македонија од праисториско време до паѓането под турска власт, Институт за историја, Скопjе, 2000, стр. 357.''</ref><ref>''Коста Аџиевски, Пелагонија во средниот век, скопје, 1994''</ref><ref>''Александар Атанасовски, Македонија и Македонците во делото на Никифор Григора - византиски историограф од XIV век. - Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје, Кн. 27 (53) Скопје 2000. Истото е објавено во: Славянскиј Сборник. Вѕпуск 6. Саратовскога университета 2003.''</ref> == Религијата на Прабугарите == [[Податотека:Rosette from Pliska.svg|мини|десно|[[Розета од Плиска]]]] Не се знае многу за традиционалните религиозни верувања и практики на Бугарите. Нашиот најдобар извор доаѓа од ''Responsa'' на папата [[Папа Никола I|Никола I]], долго пасторално писмо упатено до бугарскиот хан Борис-Михаел веднаш по неговото преобраќање во христијанството во 864 година. Некои дополнителни информации можат може да се добијат од прабугарските натписи, како и од кратките референци на византиските писци. [[Теофилакт Охридски]] во 11 век пишува дека пред 864 г. Бугарите го славеле сонцето, месечината и ѕвездите, а како жртва им принесувале кучиња. Тој исто така укажува дека тие верувале во многу богови и обожавале идоли. [[Теофан Исповедник|Теофан]] ги опишува жртвите принесени од [[Крум]] пред Златната Порта за време на [[Опсада на Цариград (813)|опсадата на Цариград во 813 г]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Byzantium and Bulgaria, 775–831|last=Sophoulis|first=Panos|publisher=Brill|year=2011|isbn=9789004206953|location=Germany|pages=79-89}}</ref> И покрај фактот што Бугарите почитувале бројни божества, прабугарските натписи, кои ја изразуваат официјалната идеологија на државата, експлицитно се однесуваат на само еден бог (''ὁ θεός''). Ова може да сугерира дека воинската аристократија стоела поблиску до хенотеизмот, термин што значи верување и можно обожавање на повеќе богови, од кои едниот е врховен. Со тоа што не го прецизирале неговото име, хановите очигледно се обиделе да го направат овој бог препознатлив и поистоветен за различни народи. Така, за населението на ханството што зборувало грчки, анонимниот бог што се повикува во титулата на бугарскиот владетел како давател на неговиот божествен мандат (''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'') веројатно е дека бил христијанскиот бог. Има добра причина да се верува дека во умот на канот и неговите благородници овој бог бил [[Тенгризам|Тангра]].<ref name=":0" /> Додека првично ова туркиско име го означувало физичкото небо, Тангра/Тенгри на крајот се појавува како небесен бог и врховно божество на многу номади од Централна и Внатрешна Азија. Во шестиот век Тангри станал тесно поврзан со Ашина, владејачкиот, „харизматичен“ клан на Туркиската империја, и заедно со него претставувал еден од основните извори на политичко единство. Ханот не бил само глава на државата, туку божествено назначен владетел, чиј небесен статус бил особено нагласен во [[Орхонски натписи|''Орхонските натписи'']]. Управувањето со земјата како одраз на управувањето со небото, авторитетот на ханот, теоретски, бил екуменски. Териториите, владетелите и народите можеби ''де факто'' биле надвор од неговата сфера на влијание, но, по волјата на Тангри, биле ''де јуре'' и потенцијално членови на неговата светска империја. == Администрација == Малку се знае за управата на раното Бугарско Царство; освен имињата на неколку бугарски титули; иако е невозможно да се извлечат многу заклучоци од нив, бидејќи е тешко да се каже кои титули претставуваат функции, а кои биле доделувани како почесни титули.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} [[File:Omurtag10 svik.jpg|thumb|right|150px|Грчки натпис со зборовите "канас&nbsp;бигиом&nbsp;оуртаг" (Канас(у)биги Омуртаг) во првите два реда. [[Плиска]], Бугарија.<ref name="inscriptions">Веселин Бешевлиев, Първобългарски надписи. 2ed. София 1992. Chapter: VI. Възспоменателни надписи, Inscription [http://macedonia.kroraina.com/vb3/vb_6.htm#66 No.66].</ref>]] Владетелот во сите негови натписи е Кан или Возвишениот Кан - ''κάνας'' или ''κάννας'', со епитетот ''ὐβιγή'' или ''ὐβηγη'' - збор кој јасно е од [[Кумански јазик|куманско потекло]] ''öweghü'' = висок, знаменит. Натписите честопати ја додаваат титулата ''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'', веројатно воведен од грчките писци, кои сметале дека тоа е неопходна квалификација за секој принц. Титулата Кан исчезнува по воведувањето на христијанството и словенската азбука, за да ја замени Кнез, а подоцна и Цезар, односно Цар.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Главна класа на благородништвото биле ''[[болјар]]ите'' — ''βοιλάδες'' или ''βοηλάδες'' — име кое станало општо меѓу источните Словени. Во десеттиот век постоеле три класи на ''болјари'', шесте Големи Болјари, Надворешните Болјари и Внатрешните Болјари; во средината на деветтиот век имало дванаесет Големи Болјари. Големите Болјари веројатно го сочинувале доверливиот кабинет на Канот; Внатрешните Болјари веројатно биле дворски офицери, надворешните болјари провинциски офицери. Многу од поединците споменати на натписите од деветтиот век биле ''болјари''. И Кавкан Исбул и Багатур Цепа биле ''болјари''; а веројатно е дека болјарите биле цивилни службеници.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Втората класа на благородништво, веројатно инфериорна, биле ''багаините''. Можно е тие да биле воена каста; но нивното име се среќава само во натписите, колективно (Во една прилика Омуртаг им дал подароци на своите ''болјари'' и ''багаини''), или поединечно каде што обично се поврзуваат со титулата багатур. Покрај овие чинови, скоро секој бугарски поданик што се споменува во натписите бил ''θρεπτὸς ἄνθρωπος'' на Канот. ''θρεπτοὶ ἄνθρωποι'' биле, без сомнение, витешки ред, номинално на телохранители на Канот.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''багатур'' — βαγατουρ или βογοτορ — се среќава неколку пати во натписите; бугарскиот генерал кој бил поразен во Хрватска во 927 година се викал Константин ''ἀλογοβοτουρ'', очигледно за ''ἀλο-βογοτουρ''. Овој збор е турскиот ''bagadur'', кој на руски се среќава како ''богатырь'' = херој. Веројатно претставувал воен чин. Префиксот ''ало'' може да значи „главен“.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Колобрус'' — ''καλοβρός'' или ''κουλουβρός'' — што се наоѓа само во натписите, веројатно бил титула на чин, изведен од турскиот ''golaghuz'', водич. Болјарот Цепа бил исто така и колобрус како и багатур.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Жупан'', се среќава како ''ζουπάν'' или како ''κοπάνος'' во натписите. И во двата наврати се споменува семејството на носителот на титулата. Кај јужните Словени генерално, жупан значел поглавар на племе; така што Успенски и Бури веродостојно го сфаќаат како поглавар на еден од бугарските кланови.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''таркан'' веројатно претставувала висока воена функција. Зборот има турско потекло; еден турски амбасадор во дворот на императорот [[Јустин II]] (околу 570 г. н.е.) бил наречен ''тагма'', ‘ ''ἀξίωμα δε αυτῷ ταρχάν ’''. Онегавон, кој се удавил во реката [[Тиса (река)|Тиса]], бил таркан; така таркан бил и жупанот Охсун. Кога [[Свети Климент Охридски|свети Климент]] пристигнал во Белград, бил пречекан од Боритакан „ ''τῷ τότε φυλάσσοντι''“, „''ὑποστράτηγος''“ на кан Борис. Боритакан мора да значи Таркан Борис; неговата позиција била јасно еквивалентна на царски стратег, т.е. тој бил воен гувернер на една провинција.{{sfn|Runciman|1930|p=286}} Најважниот воен чин на царството бил ''кавканот''. За време на владеењето на Маламир, Кавканот Исбул, ''παλαιὸς βοϊλᾶς'' (постар ''болјар?'') на Канот очигледно бил најважна личност после Канот во Бугарија. Тој изградил аквадукт на Канот на свој трошок и го придружувал Канот во битка, очигледно како негов главен генерал. Во 922 читаме дека Симеон бил придружуван од неговиот ''кавкан''.{{sfn|Runciman|1930|p=287}} == Поврзано == * [[Второ Бугарско Царство]] * [[Византиско-бугарски војни]] * [[Бугарско-унгарски војни]] == Белешки == {{notelist}} == Наводи == {{наводи|2}} === Литература === {{Refbegin|30em}} * {{Citation |last1=Runciman |first1=Steven |title=A History of the First Bulgarian Empire |date=1930 |publisher=G. Bell & Sons |location=London}} * {{Citation |last1=V. A. Fine |first1=John |title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century |date=1991 |publisher=University of Michigan Press}} * {{Citation |last1=Curta |first1=Florin |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Citation |last1=Marshall Lang |first1=David |title= The Bulgarians. From pagan times to the Ottoman conquest |date=1976 |publisher=Thames and Hudson}} * {{Наведена книга|title=Eastern Europe in the Middle Ages (500—1300)|last=Curta|first=Florin|publisher=Brill|year=2019|isbn=978-9-0043-4257-6|location=Leiden and Boston|pages=179-213|chapter=Conversion to Christianity: Moravia and Bulgaria}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{portal|Бугарска империја}} * [http://history.rodenkrai.com История на България]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - факти, открития и снимки (с подкрепата на НБУ) [[Категорија:Поранешни држави на Балканот|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни царства|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа|Бугарско Царство]] [[Категорија:Бугарија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Македонија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни словенски држави|Бугарско Царство]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Прво Бугарско Царство| ]] 8b132x9c4qk304717v9i3gqs8phyhbh 5578695 5578693 2026-06-18T21:28:33Z Buli 2648 /* Политичко-црковните настани од 893 година */ 5578695 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{Nobold|{{unbulleted list|item_style=font-size:85%;|[[старословенски]]: Блъгарьско Цѣсарьствиѥ}}}} |conventional_long_name = Прво Бугарско Царство |continent = Европа |region = Балкан |era = среден век |status = |government_type = Апсолутна монархија |religion =[[Тенгризам]] & [[Словенска митологија|Словенски паганство]]<br /><small>(681–864)</small> <br /> [[Православие]]<br /><small>(864–971)</small> |common_languages = [[Прабугарски јазик|Прабугарски]], Средновековен грчки<br /> [[Старословенски јазик|Старословенски]] <br /><small>(официјален од 893)</small> |year_start = 681 |year_end = 971 |event_start = [[Аспарух]] |event1 = [[Христијанизација на Бугарија|Христијанизација]] |date_event1 = 864 |event2 = [[Симеон I]] |date_event2 = 893 |event_end = Распад |p1 = Прабугарија |flag_p1 = Monogram of Kubrat.svg |p2 = Византија |flag_p2 = Simple Labarum.svg |s1 = Византија |flag_s1 = Simple Labarum.svg |s2 = Самоилово Царство |flag_s2 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |image_flag = |flag = |flag_type = |image_map = Southeastern Europe Late Ninth Century.png |image_map_caption = Царството во време на владеењето на [[Симеон I Велики]], крај на {{римски|9}} век |capital = [[Плиска]]<br /><small>(681–893)</small><br />[[Преслав]]<br /><small>(893–968/972)</small><br />[[Скопје]], [[Охрид]], [[Битола]]<br /><small>(до 971)</small> |leader1 = [[Аспарух]] (прв) |leader2 = [[Роман (бугарски цар)|Роман]] (последен) |year_leader1 = 681–700 |year_leader2 = 971 |title_leader = [[Хан]], [[Цар]] ''(Император)'' |year_deputy1 = |title_deputy = |stat_year1 = 9 век |stat_area1 = 400000 |stat_pop1 = 1 000 000 |stat_year2 = |stat_area2 = |footnotes = }} '''Првото Бугарско Царство''' или '''Дунавска Бугарија''' ({{Langx|cu|Блъгарьско цѣсарьствиѥ}}) — [[хан]]ство, подоцна и [[царство]], на [[Прабугари]]те и [[Стари Словени|Словените]], кое постоело на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и неговите гранични делови од [[Југоисточна Европа]] од [[681]] до [[971|971 година]]. Основано од [[Туркиски народи|туранскиот]] хан [[Аспарух]], којшто по распаѓањето на [[Стара Велика Бугарија]] доведувал дел од прабугарските [[Племе|племиња]] во денешна [[Бесарабија]] и [[Добруџа]], ги потчинува месните словенски племиња и ја принудил [[Византија]] да му плаќа данок во 681 година. Во прво време, главниот град било [[Онгал]], денешна [[Романија]], понатака се востановува во [[Плиска]], а кон крајот на [[9 век|{{римски|9}} век]] во [[Велики Преслав]]. Најголемото територијално проширување државата го достигнува во {{римски|9}} век, кога кон првоначалните територии по Долен [[Дунав]] се присоединети области во [[Тракија]] и [[Македонија (регион)|Македонија]], делови од денешните [[Албанија]], [[Србија]] и [[Романија]], а исто така и дел од северното црноморие (до река [[Днепар]]), тогаш познато како [[Кутмичевица]].<ref>Л. Иванов. [[wikisource:bg:История на България в седем страници|История на България в седем страници]]. София, 2007.</ref> Во текот на [[864]]-[[866|866 година]], за време на [[Борис I]], [[христијанство]]то станала [[државна религија]], што води до значителни промени во културниот живот на државата и т''.''н. ''[[Симеон I|Златен век на цар Симеон]]''. Царот Симеон организирал неуспешни походи за да го превземи главниот град на [[Византија]], [[Константинипол|Цариград]]. [[Византиско-бугарски војни|Византиско-бугарските војни]], заедно со инвазиите на [[Кнежевство Унгарија|Унгарците]] (Маѓарите), [[Печенези]]те и [[Киевски Рус|Русите]], доведело до ослабување на царството и паѓањето на главниот град Преслав под византиска власт во 971 година. == Почетокот == {{See also|Прабугари|Седум словенски племиња}} === Стара Велика Бугарија === Во 632 година ханот [[Кубрат]] успева да ги обедини [[Прабугари|прабугарските]] и [[Хуни|хунските]] [[Племе|племиња]], кои се наоѓаат под власта на [[Западнотуркиски ханат|Западнотуркискиот ханат]], во сопствена држава, наречена од византиските хроничари ''[[Стара Велика Бугарија]]''.{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36}} Со помошта на оскудните записи на ерменски и византиски летописци, се востановени приближно границите на таа држава: долното поречие на [[Дунав]] на запад, [[Црно Море|Црно]] и [[Азовско Море|Азовското Море]] на југ, реката [[Кубањ (река)|Кубањ]] на исток и реката [[Дон (река)|Дон]] на север. [[Податотека:Giudjenov Kubrat and his sons.jpg|лево|мини|''Кубрат и неговите синови.'' Слика на Димитар Ѓуџенов од 1926 година.]] Царството на Кубрат се распадна по неговата смрт ({{Circa|650 г.}}). Според византиските хроничари [[Теофан Исповедник|Теофан]] и [[Никифор I Цариградски|Никифор]], тој оставил завет на неговите пет синови да останат заедно во единство и меѓусебна солидарност; но набргу тие се разделиле и повеле дел од својот народ со себе, со што го забрзаа распадот на ''Стара Велика Бугарија''. Најстариот, [[Бајан]] или Батбајан, останал во Стара Бугарија. Вториот, [[Котраг]], го премина [[Дон (река)|Дон]] и се насели на далечната страна. Третиот, [[Аспарух]], го поминал Днепар со своите следбеници и привремено го поставил својот логор меѓу таа река и Дунав. Четвртиот син на Кубрат ги преминал [[Карпати]]те и стигнал до [[Панонија]], каде што се ставил под власта на [[Авари|аварскиот хан]]. Петтиот заминал најдалеку од сите, пристигнувајќи со своето племе во Италија, во близина на Равена, каде што му се покорил на византискиот император. Треба да се додаде дека распадот на ''Стара Бугарија'' беше дополнително забрзан од налетот на [[Хазари]]те, кои подоцна го прифатиле јудаизмот и станаа доминантна сила во [[Евроазиска Степа|Евроазиската Степа]].{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36-37}} === Населување на Бугарите на Балканот === {{See also|Битка кај Онгала}} Откако [[Аспарух]] ги преминал реките Дњепар и Дњестар, и се населил во близина на Дунав, каде што нашол соодветно место за живеење (на [[Прабугарски јазик|нивниот јазик]] наречено ''Онгала''), кое било тешко пристапно и непробојно за непријателите, затоа што од едната страна било мочурливо и непроодно, а од другата страна оградено со непристапни карпи.<ref>{{Наведена книга|title=Nikephoros' Short History [for the years 602-769 A.D.]|first=Nikephoros I of Constantinople|publisher=Dumbarton Oaks, Research Library and Collection|year=1990|isbn=9780884021841|location=Washington|pages=88-89|translator-last=A. Mango|translator-first=Cyril}}</ref> {{Maplink|frame=yes|frame-lat=45.300|frame-long=28.132|frame-align=left|zoom=6 |type=line|id=Q182445 |title=Line|stroke-width=3|stroke-color=#008000|description=[[Прут]] |type2=line|id2=Q1653|title2=Line|stroke-width2=3|description2=[[Дунав]] |type3=line|id3=Q208302|title3=Line|stroke-width3=3|stroke-color3=#0000FF|description3=[[Сирет (река)|Сирет]] |text=Онгала се наоѓала на мало подрачје кое граничело со реките Сирет, Прут и Дунав<ref name=":1" />}} Се смета дека ''Онгала'' се наоѓала на мало подрачје помеѓу реките [[Сирет (река)|Сирет]], [[Прут]] и [[Дунав]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Madgearu|first=Alexandru|date=2000|title=Recent discussions about "Onglos"|journal=Istro-Pontica. Muzeul tulcean la a 50–a aniversare 1950–2000|pages=343-48}}</ref> Според друго мислење се наоѓал на островот [[Певки]], во делтата на Дунав,{{sfn|Runciman|1930|p=25-26}} што е помалку веројатно. Аспаруховите Бугари биле бројни. ''Онгала'' бил само привремен центар, но веројатно имало и претходница во [[Добруџа]] и заден одред во [[Бесарабија]]. Не може точно да се прецизира и датумот на преселбата на Аспарух во ''Онгала''. Тоа морал да биде постепен процес кој се одвивал помеѓу 650 и 670 година. Во овој период Византија била зафатена во крвава [[Византиско-арапски војни|војна со Арапите]] во Азија, а во Европа со религиозните и дипломатски интриги со [[Монотелитизам|монотелитите]]; а во 668 г. убиството на западнољубивиот император [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]] било проследено со краток бунт.{{sfn|Runciman|1930|p=26}} Но, до 679 г. тронот бил безбеден и арапската војна завршувала. Императорот [[Константин IV]] бил свесен за опасноста да дозволи нови освојувачи на Балканот да ги вознемират, или уште полошо да ги организираат Словените. Ордите на Аспарух морало да бидат натерани да се повлечат назад или да бидат уништени. Во 680 година Прабугарите, обединети со седумте словенски племиња и Северите, водат војна со [[Византија]] кај месноста [[Битка кај Онгала|Онгала]], и по поразот, Византија потпишува мировен договор со Бугарија во 681 година, со тоа што се задолжува да и плаќа годишен данок. По војната Бугарија ги опфаќа земјите од северното црноморие и реките Днепар и [[Днестар]] на исток до река [[Морава]] на запад, и од северните склонови на [[Стара Планина]] на југ до јужните склонови на [[Карпати]]те на север. Од југ сосед и била моќната Византија, од запад - [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], од исток - [[Хазари]]те, кои ги заземале териториите на Кубратова Бугарија. Главен град станала словенската крепост [[Плиска]]. === Борби за престолот === [[Податотека:Madara Rider.jpg|мини|лево|[[Мадарски коњаник|Мадарскиот коњаник]]]]Хан Аспарух починал веројатно некаде околу 700 година во битка со Хазарите од исток, 58 години откако се разделил од своите браќа. Го наследил [[Тервел]], неговиот син или можеби внук. Тој востановил директни политички односи со византиската власт, со тоа што неколкупати му помогнал на паднатиот император [[Јустинијан II]] да си го врати престолот. Заради таа помош ханот ја добил богатата и важна област Загоре, на југ од Стара Планина. Најголемиот успех на хан Тервел е победата над [[Арапи]]те, кои го [[Опсада на Цариград (717–718)|опсадиле]] [[Цариград]] во 717 година, што им ставило конечен крај на нивните обиди да проникнат во [[Европа]] преку [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Неговата победа се споредува со постигнатата, многу години подоцна, победа над Арапите на Карл Мартел при [[Поатје]]. [[Податотека:First Bulgarian Empire by Asparuh to Kardam (680- 803).png|мини|Бугарското ханство од 680-803 год.]] По смртта на ханот Тервел, Бугарија навлегла во политичка криза, хановите се менувале речиси секоја година преку преврати и интриги, а врв на сето тоа е управувањето на ханот Умор - само 46 денови. Положбата се стабилизирала кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога престолот го зазел ханот [[Крум]]. Од тој силен и енергичен бугарски хан започнува династијата на најсилно изјавените владетели на Првата Бугарска Држава, кои ја управувале речиси до самиот нејзин крај. Во 756 година императорот [[Константин V Копроним|Константин V]] изградил низа тврдини долж византиско-бугарската граница. Бидејќи овие тврдини ги прекршувале условите од претходниот договор, Бугарите барале компензација. Константин одбил и Бугарите, толкувајќи ги неговите постапки како непријателски, ја нападнале византиската територија само за да бидат разбиени од царските трупи. Ова беше првата од деветте војни меѓу Константин V и Бугарите. Овој пораз довел до соборување на бугарскиот хан. Повторно следела граѓанска војна, на крајот од која, во 761 или 762 година, на тронот дошол извесен [[Телец]]. Телец веднаш собрал војска, ја зацврстил својата граница со Византија, а потоа напредувал во Тракија. Константин V излегол да го пречека и по жестока [[Битка кај Анхијал (763)|битка]] Бугарите повторно биле разбиени. Се чини дека овој пораз е причина за новите немири во Бугарија кои довеле до соборување на Телец околу 764 година. Новиот хан, [[Сабин (хан)|Сабин]], се обидел да склучи мир со Византија, но бил обвинет дека ја предал земјата на Византијците и морал да пребега со своите роднини во Константинопол. Меѓутоа, набрзо мирот го склучил еден хан по име [[Паган (хан)|Паган]], но борбата за тронот продолжила. Во неколку наврати (од кои едниот во 766 година), Византија интервенирала со војски во име на нејзините кандидати. Кога интервенирала, империјата можела да ја наметне својата волја врз Бугарите, чија земја била во анархија. [[Податотека:771_CE,_Europe.svg|алт=Colour-coded map|мини|Политичка карта на Европа во 771 год.]] Во 770 [[Телериг]] станал хан. Меѓутоа, војната продолжила во 773 година кога Константин V успешно ги нападнал Бугарите. Истата година Бугарите упаднале јужно до Тесалија каде што биле запрени од Византијците. Хронологијата на овие два настани, како и причините се непознати. Изгледа дека следната година, во 774 година, Константин V планирал нов напад. Телериг му напишал на императорот велејќи дека можеби ќе треба да побегне во Константинопол; ''кому во Бугарија може да му верува?'' Константин наивно му испратил список на византиски агенти во Бугарија. Телериг ги заробил и ги погубил сите. Од оваа приказна дознаваме дека византиските разузнавачи биле активни и интервенирале во внатрешните работи на Бугарија. Константин V потоа започнал да ја планира својата следна кампања против Бугарите; сепак, неговата смрт на почетокот на кампањата значела крај на војната. Иронично, Телериг сепак морал да побегне од земјата, во 777 година; дошол на дворот на императорот [[Лав IV Хазар]], го примил христијанството и добил невеста, роднина на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. [[Податотека:Battle of Marcellae.png|лево|мини|[[Битка кај Маркели (792)|Битката кај Меркели (792)]]]] За време на владеењето на [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] и нејзиниот син [[Константин VI Слепиот|Константин VI]] во Византија, за противник во Бугарија го имале ханот [[Кардам]] (777-802). Отпрвин, Византијците успеале да ја потиснат бугарската граница на север. Во 784 година, царицата Ирина напредувала од Анхиалус, далеку во внатрешноста до Береја (денешна [[Стара Загора]]), која таа ја обновила и ја нарекла ''Иренуполис''.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Сердика, исто така, останала цврсто во византиски раце. Меѓутоа, во 792 година, Кардам му нанел катастрофален пораз на младиот Константин VI кај пограничната тврдина [[Битка кај Маркели (792)|Меркели]]. Византија повторно морала да плаќа данок на Бугарите, кои периодично ги зголемувале нивните барања со уценувачки закани за понатамошни напади. Во 797 година, приврзаниците на Ирина го ослепиле нејзиниот син Константин, а таа продолжила да владее сама.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Во меѓувреме, во 790-тите, франечкиот крал, [[Карло Велики]], водел кампања против [[Авари]]те. Тој извојувал голема победа во 796 година (во која му помогнал и панонскиот хрватски кнез [[Војномир]]) и Франките станале господари над Хрватите од северна Далмација, Славонија и Панонија; франечките мисионери набрзо влегле во областа. Набрзо следел втор голем удар за аварската моќ, но овој пат од исток, под водство на новиот бугарски хан Крум. Како резултат на овие две победи, Франките и Бугарите наскоро дојдоа да имаат заедничка граница долж реката [[Тиса (река)|Тиса]], а Бугарите успеале да го прошират своето владение над територијата северно од Дунав до Карпатите. Аварите не исчезнале одеднаш. Западно од Дунав бил основан каганат, кој бил вазал на Франките и под христијански хан, а Франечките извори спомнуваат аварски пратеници кои го посетиле франечкиот двор помеѓу 805 и 822 година. Во 889 година се споменува дека Маџарите ги зазеле пасиштата на некои слободни Авари во долна Панонија. После тоа, изворите престануваат да ги спомнуваат Аварите; се претпоставува дека потомците на оние кои го преживеале унгарското освојување на унгарската рамнина во 890-тите биле апсорбирани од Унгарците. == Консолидација == {{Историја на Бугарија}} === Владеењето на Крум (803 - 814) === [[Податотека:52-manasses-chronicle.jpg|мини|лево|Ханот [[Крум]] го победил византискиот император [[Никифор I]] во [[Битка кај Плиска|Битката кај Врбишкиот премин (811 г.)]], ''[[Константин Манасиј|Манасиева хроника]]'']] Бидејќи претходникот на [[Крум]], ханот [[Кардам]], успеал да се оттргне од византиските шпиони во Бугарија, тој најпосле имал можност да се зафати со офанзива на југ. Но пред тоа ги разбил остатоците од [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], кој попаднал под ударите на Франкската Империја на [[Карло Велики]]. Во териториите на Бугарија биле вклучени богатите солници на [[Трансилванија]], што и дозволило да се вклучи во напредокот на европската економија. Во 808 година Крум започнува походи по река [[Струма]], а во 809 година ја презема важната крепост Средец (денешна [[Софија]]). Во 811 година император [[Никифор I]] започнува поход против Бугарија, стига до нејзиниот главен град, Плиска, ја презема и ја опожарува. Сметајќи дека тоа е крајот на проблемите со Бугарите, се вратил назад за Цариград. Но утрината на 26 јули 811 година, за време на ноќевањето на армијата и императорот кај Врбишкиот проход, вооружената бугарска војска изненадно ги нападнала, ги исклала повеќето, и дури самиот император ја дочекал таму смртта. За прославувањето на победата Крум употребил чаша, направена од черепот на императорот Никифор, обкован со злато и сребро. [[Податотека:Europe 814.svg|лево|мини|Европа во 814 година]] Две години подоцна, во 813 година, Крум подготвил невиден дотогаш поход кон [[Цариград]]. Меѓутоа, неговата смрт на 13 април 813 година го спречило замисленото дело. Крум влложил големи усилби за закрепување на државата. Присоединил важни територии кон државата и наложил заеднички закони за сите поданици, за да осигури внатрешна стабилност. Законите биле строги и не правеле разлика меѓу [[Прабугари]], [[Стари Словени|Словени]] и други. Тоа била првата стапка кон обединувањето во една народност на различните по бит и култура етноси. === Владеењето на Омуртаг (814-831) === [[Податотека:ThomasTheRebelAndMourtagon.jpg|мини|лево|Со цел да го задуши востанието на [[Тома Славјанинот]] императорот [[Михаил II (Византија)|Михаил II]] се обратил за помош кај бугарскиот кан Омуртаг. Двете војски се судриле во 823 г.]] Неговиот наследник, [[Омуртаг]], склучил 30-годишен мировен договор со [[Византија]], и се зафатил со внатрешната ситуација на државата. Започнал со повторно изградување на главниот град, кој бил опожарен за време на походот на Никифор, изградил и укрепил редица градови. Ја зацврстил бугарската власт на северозапад, каде што Франките се обиделе да одделат 3 словенски племиња од Бугарија. === Омуртаг и христијанството === [[Податотека:Omurtag.jpg|мини|десно|Прогонство на христијаните од Омуртаг.<br>Десно: [[Адријанополски маченици|епископ Мануил]] проповеда на Бугарите.<br>Лево: Погубување на епископ Мануил.]] Омуртаг бил непријателски настроен кон христијанството, кое се чини дека се ширело во Бугарија, иако државата и поголемиот дел од владејачката класа останале пагани до покрстувањето на Борис во 864 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=107}} Ширењето на новата религија беше олеснето со влијанието на византиските бегалци и заробеници кои во голем број биле населени во Бугарија. Бугарските ''болјари'' биле непријателски настроени кон христијанството бидејќи тоа го загрозувало стариот поредок врз кој се засновале нивните привилегии. Се верувало дека секој болјарски клан, кој имал свој тотем, бил божествено воспоставен и од тука потекнува правото на секое семејство на високи позиции во државата и општеството. Така, може да се очекува дека болјарите извршиле притисок врз Омуртаг да дејствува против христијанската религија.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} Омуртаг се чини дека чувствувал дека христијанството (со неговата хиерархија со седиште во Византија) е закана за бугарската независност. Тој веројатно ги гледал христијаните како византиски агенти и се чини дека верувал дека ако неговата држава стане христијанска, тоа нема да биде подобро од тоа да стане византиска колонија. Така тој ги прогонувал христијаните, веројатно исто толку затоа што ги гледал како царски шпиони, колку и за интересите на неговата религија. Познати се и примери на егзекуции на христијани. И покрај прогонството, религијата продолжила да се шири.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} === Маламир, Пресијан и војната со Византија во 836 === Омуртаг починал во 831 година. Оставил три сина; најстариот, [[Енравота]], не успеал да се искачи на тронот. Тој бил преобратен во христијанство од еден од неговите робови и наскоро бил погубен кога одбил да се откаже од христијанската вера. Тронот му припаднал на најмладиот син, [[Маламир]], првиот хан со словенско име. Колку долго владеел е дискутабилно; некои научници сметаат дека тој владеел до 852 год., а други веруваат дека бил заменет со одреден [[Пресијан]], кој владеел од 836 до 852 година. Речиси ништо не се знае за периодот кога овие владетели владееле - ако воопшто станува збор за различни луѓе. [[Податотека:Philippi Inscription 1.JPG|мини|Натпис на Пресијан од Филипи]] [[Податотека:Bunchuk.png|мини|лево|Коњскиот опаш бил симбол до покрстувањето и се носел при секоја битка<ref>[[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|''Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum'']]. "''Наведовте дека досега, кога одевте во битка, ја носевте коњската опашка како свој воен амблем и прашувате што треба да носите сега на негово место. Што друго, се разбира, освен знакот на крстот? Зашто тоа е знакот со кој Мојсеј го разделил морето и го убил Амалик...''"</ref>]] Постојат три извори во врска со ова прашање: [[Константин Порфирогенит]] пишува за нападот на Пресијан врз Србите, во времето на кнезот [[Властимир]]. Пресијан го споменува со титулата ''архонт'', која не мора да се однесува на владетелот, но кога ја користи Константин, обично го има тоа значење. На пример, Константин ја користи титулата ''архонт'' и за хан Борис, кого го нарекува син на Пресијан, што значи дека титулата ''архонт'' укажува, но не докажува дека владетел бил Пресијан. Постојат и два натписи. Во првиот се наведува дека Грците го прекршиле мирот. Маламир со кавхан Исбул тргнал против нив, зазел неколку тврдини во Тракија, а потоа тргнал кон Филипи од кој Византијците побегнале. Вториот натпис наведува дека хан Пресијан го испратил кавхан Исбул против [[Смолјани]]те (словенско племе на византиска територија кај реката [[Струма]]), извојувал победа над христијаните и ги казнил за нивните престапи. Ниту еден од овие натписи не е датиран, но бидејќи од 816 до 846 постоел триесетгодишен мир, меѓу Бугарија и Византија, нарушен само со кратките судири во 836 година, повеќето научници заклучуваат дека овие натписи се од 836/37 год, што се совпаѓа со изјавата во првиот натпис дека Грците го прекршиле мирот. Тесната поврзаност на информациите во двата натписи, може да се види и во тоа што главната улога и во двата походи ја имал кавхан Исбул. Така, белгискиот византолог, Анри Грегоар, разумно предлага дека, бидејќи се знае само за една војна во овој период на мир, натписите се однесуваат на истата кампања и бидејќи би било чудно една иста кампања да биде водена од двајца владетели, се претпоставува дека Маламир и Пресијан се две имиња (словенско и бугарско) на еден ист човек. Ваквите двојни имиња се сосема вообичаени кај средновековните балкански народи. Овој логичен предлог, значи дека еден ист човек, Маламир-Пресијан, владеел од 831 до 852 година. Меѓутоа, други тврдат дека двата натписи се однесуваат на две различни кампањи во една иста војна, и дека Маламир бил заменет со Пресијан во 836/7 во текот на војната во одредено време помеѓу двете кампањи. Натписите се значајни и за споменувањето на кавхан Исбул, што покажува дека клучната позиција на кавхан сè уште ја држел човек со бугарско име, и покрај какво било словенизирање да се случило. Исбул имал неизмерно богатство. Друг натпис кажува дека платил за изградба [[Аквадукт|aквадукт]] што му го подарил на ханот. == Владеењето на Борис I (852-889) == === Проширувањето во Македонија === [[Податотека:Balkans850.png|мини|десно|Проширувањето на Бугарија во времето на кан Пресијан. Според други научници тоа се случило во првите години од владеењето на Борис I.]]Во 846 година истекол бугарскиот мировен договор со Византија. Бугарите нападнале во Македонија покрај реката [[Струма]]. Веројатно, како што сугерираат некои научници, тие избрале момент кога империјата била вклучена во задушувањето на некои словенски бунтови. Сепак, постојат хронолошки проблеми за овие словенски востанија и не може да се покаже дека поголемо востание се случило во 846 година. Најпознатиот бунт меѓу Словените избувнал на [[Пелопонез]] за време на владеењето на [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829-42). Словените се ослободиле и ја опустошиле областа пред да бидат покорени од византиски командант испратен таму со голема војска во раните години од владеењето на [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Се тврди дека походот на Византијците се случил веднаш по доаѓањето на Михаил, уште во 842 година. Ако е така, овој бунт би бил завршен многу пред истекот на бугарскиот договор во 846 година. ''Житието на свети Григориј Декаполит'' опишува словенски бунт во околината на Солун. Иако ова востание е датирано околу 846 г. од некои научници, Дворник, уредникот на житието на тој светител, верува во тоа се случило помеѓу 831 и 838 година. Во секој случај, без разлика дали во врска со словенските востанија или не, Бугарите извршиле инвазија на византиска територија во 846 година. Набргу потоа следело ново примирје.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Многу историчари веруваат дека овој поход од 846 година го означува и почетокот на бугарската експанзија во Македонија западно од Вардар. За жал, хронологијата на оваа експанзија (и на кој кан да му се припише) е непозната. Борис очигледно ја поседувал Македонија дури и западно од Охрид до 880-тите и, бидејќи немало бугарски војни против Византија по 860 година, очигледно е дека ''де факто'' бугарското владеење претходело на 860-тите години. Така, Бугарите или ја анектирале оваа територија во кампањата 846 година - анексија непризнаена од Византија - или анексијата се случила во подоцнежна кампања - непозната за нас - од Пресијан пред 852 година или од Борис после неговото пристапување на престолот во 852 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Во изворите е забележана само една кампања на Борис против Византија. Во изворот без датум, Теофан Континуат вели: „Борис дознавајќи дека една [[Теодора II|жена]] владеела во империјата станал похрабар и испратил гласници да кажат дека ги осудува договорите за мир и започнал кампања против територијата на империјата“. Хроничарот не наведува кои земји ги нападнал или дали стекнал територија. Но, можно е дел или цела Македонија да е освоена од Борис во ова време. Договорот, веројатно потпишан во 853 година, се чини дека го завршил овој конфликт и Борис останал во мир со империјата до околу 860 година, кога тој стапил во франкиски сојуз, веројатно главно насочен против растечката [[Велика Моравија|Моравска држава]]. Нема докази дека Бугарија тргнала во офанзива против Византија по 860 година. Така можеме да заклучиме дека бугарската експанзија во Македонија се случила во текот на една или двете од овие две кампањи - 846 и 852 година - иако византиското признавање на загубата на оваа територија дошла дури со договорот од 904 година со борисовиот син, Симеон.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Горенаведениот аргумент претпоставува дека Византија ја вратила својата власт над западна Македонија во некој период од деветтиот век. Таков настан, иако често се претпоставува, не е документиран. Така, евентуално Западна Македонија можеби претставувала збир од ''[[Склавинии]]'' се до потпаѓањето под власт на Бугарија. Во овој случај, Бугарија едноставно би наметнала контрола над различни независни племиња - акт кој не е поврзан со војна со Византија, и кој можел да се случи во кое било време во деветтиот век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} === Пристапувањето на Борис I на власт === {{See also|Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите}} [[Податотека:TzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg|мини|лево|Минијатура која го прикажува Борис I.]] Во почетокот на управувањето на кнез Борис (852-889) Бугарија води неуспешни војни против [[Византија]] и Германското кралство. Борис решава да го прифати [[христијанство]]то како официјална религија за Бугарија, и по редица спорови и политички настани го прави тоа преку византиското духовенство во периодот 863-865. Актот на покрстувањето предизвикува пагански реакции и се стигнува до бунт, во кој педесет и два аристократски рода си заминуваат од главниот град, но се разбиени и казнети, убиени се сите членови на родот. По покрстувањето, Борис ја прима титулата кнез, како и името на својот крстител византискиот цар Михаил. На 29 август 866 година, набргу по задушувањето на бунтот, во Рим пристигнала амбасада од Бугарија, барајќи одговори на низа прашања за црковните практики, како и богослужбените книги и граѓанскиот законик. Се чини дека Борис испратил и друга амбасада кај [[Лудвиг Германецот]] за да го објави покрстувањето на Бугарите и да побара мисионери. Во ноември 866 година, папската мисија предводена од епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој подоцна станал и римски папа, заминала за Бугарија.{{sfn|Curta|2019|p=202}} Епископот со себе го донел одговорот на папата [[Папа Никола I|Никола I]] на прашањата на Борис во форма на [[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|опширно писмо упатено до сите Бугари]], не само до нивниот владетел. 106-те поглавја од писмото се занимаваат со различни теми: од крштевањето и бракот до капењето, постот и разликата меѓу гревот и злосторството. Папата Никола го укорил Борис за строгата казна кон неговите ''болјари'': „постапи без сериозно да ја измериш работата.“ За прашањето пак за независната бугарска црква, неговиот одговор бил помалку директен: „Сега не можеме да ви дадеме дефинитивен одговор додека нашите легати, кои ги испраќаме во вашата земја, се вратат и ни кажат колку се бројни и обединети христијаните меѓу вас.“{{sfn|Curta|2019|p=202}} Нема многу описи на тогашните бугарски практики, што само делумно може да се реконструираат од одговорите на папата. Откупувањето на невестата, ритуалната жртва без пролевање на крв, употребата на камења со лековити својства и [[Амајлија|амајлии]], сексуалните табуа, и погребувањето на самоубијците, се само неколку погледи во претхристијанските верувања на Бугарите.{{sfn|Curta|2019|p=203}} Се чини дека папата бил изнервиран од она што тој го сметал за глупави прашања: „Она што сакаш да го научиш во врска со панталоните (''[[femoralia]]'') го сметаме за излишно. Зашто, не сакаме да се промени надворешниот стил на вашата облека, туку однесувањето на внатрешниот човек во вас.“ Еден одговор укажува дека во Бугарија постоеле специфични верувања за ритуалната чистота, бидејќи папата Никола детално се осврнува на прашањето „дали чист или нечист човек може да го носи или целива Господовиот крст и моштите.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} [[Податотека:17-1735-H4A3D00Z.jpg|мини|Епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој {{Околу|866–867}} престојувал во Бугарија и е поврзан со почетната фаза на покрстувањето на Бугарите.]] Потребно било повеќе разјаснување за другите ритуални практики од поголемо политичко значење. Очигледно, во претхристијанска Бугарија, кога владетелот „седнува да јаде, обичај е никој, па ни неговата жена, да не вечера со него.“ Борис побарал сите негови поданици „да јадат на далечина, седнати на столчиња на нивото на земјата.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} Папата Никола I забранува [[инцест]] (индикација дека сродството можеби не го спречувало бракот во паганска Бугарија) и [[полигамија]], тема за која тој дефинитивно се согласил со патријархот [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]]. Неколку прашања во врска со теми како бракот на свештениците или положбата на рацете за време на молитвата укажуваат на тоа дека Борис веќе бил свесен за разликите во ритуалите меѓу западните и источните христијани. Меѓутоа, генерално, се чини дека Борис повеќе се интересирал за практиките, отколку за доктрината.{{sfn|Curta|2019|p=204}} Заедно со мисијата во Бугарија, папата Никола испратил уште една амбасада во [[Константинопол]] за што поагресивно да ја изрази папската осуда за изборот на Фотиј за патријарх. Пратениците никогаш не стигнале до Константинопол, бидејќи биле запрени на границата со Бугарија од страна на византиските власти, во околностите на конфликт меѓу Фотиј и Никола I. Не можејќи да преминат во Империјата, пратениците поминале извесно време во Плиска пред да се вратат во Рим. Се вели дека Борис многу го засакал најмладиот член на таа амбасада, [[подѓакон]] во базиликата [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Санта Марија Маџоре]], кого сакал да биде поглавар на неговата црква.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, водечката улога на римската мисија во Бугарија ја имал бискупот Формоз од Порто. За само една година работа, под негово водство, мисијата успешно преобратила голем број луѓе. Охрабрен од тој успех, Формоз почнал да ракополага со свештеници и да осветува новоизградени цркви, со други зборови да се однесува како епископ на Бугарија, а не на Порто. Во овој момент, Борис побарал од папата да го назначи Формоз за поглавар на неговата црква. Но, непосредно пред или непосредно во почетокот на 868 година, Формоз бил отповикан од папата Никола. И другиот епископ на мисијата, Павле од [[Популонија]], се вратил во Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} За да ги замени, новиот папа, [[Папа Адријан II|Адријан II]], испратил уште двајца епископи во Бугарија, Гримоалд од Бомарцо и Доминик од Тривенто. Друга папска амбасада ја преминала Бугарија во 869 година на пат за Константинопол, каде што требало да присуствува на соборот свикан од царот [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] и патријархот [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј I]] за да се реши расколот со Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, на враќање во Рим, папските пратеници не поминале низ Бугарија, бидејќи во меѓувреме самите пратеници на Борис што се појавиле пред тој синод поставиле многу вознемирувачко прашање, имено дали бугарските христијани му должат послушност на Рим или на Константинопол. Огорчен од четиригодишното папско запоставување, ако не и целосно отфрлање на неговото барање за архиепископ, Борис решил да се оддалечи од Рим и повторно да се сврти кон Константинопол. И покрај протестите на папските легати, патријархот Игнатиј I назначил архиепископ на Бугарија, на кој му била ветена значителна автономија. До 870 година, прашањето било решено во корист на Борис. Гримоалд, епископот на Бомарцо, бил протеран од Бугарија, а заедно со него и сите други членови на римската мисија кои сè уште биле во земјата. Во меѓувреме, првиот византиски архиепископ на Бугарија пристигнал во Плиска. Но, одлуките на синодот од 869/70 година не ги обесхрабриле папските напори за враќање на загубените позиции во Бугарија. Папата [[Папа Јован VIII|Јован VIII]] (872-882) напишал писма до грчките епископи и свештеници во Бугарија, до Борис и до неговиот дворјанин Петар и до друг човек кој се чини дека бил брат на Борис. Тој тврдел дека Бугарија била под Рим, а не под цариградска јурисдикција, го повикал Борис да се врати на послушност кон Рим и ги повикал неговите советници да го свртат својот владетел да се изјасни за Рим.{{sfn|Curta|2019|p=206}} [[Податотека:Old Basilica in Pliska 2.JPG|десно|мини|Големата базилика во [[Плиска]].]] [[Податотека:NHMB-Tombstone-cross-of-Anna-daughter-of-Knyaz-BorisI-10centuryAD-replica.jpg|мини|десно|Двојазичната словенско-грчка надгробна плоча на [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]], ќерката на кнез Борис]] По доаѓањето на учениците на [[Кирил и Методиј]] во Бугарија, кои ја донесуваат словенската писменост, Борис го прогонува византиското духовенство и започнуваат проповеди на [[старословенски јазик]], кој станува официјален во државата. Во 869-870 Четвртиот вселенски собор решава да ги исклучи бугарските епархии од Цариградската црква, и на тој начин се создава независна (автокефална) Бугарска архиепископија. По напуштањето на световната власт, Борис Михаил оди во манастир, од каде го продолжува црковното дело. === Владимир Расате и обидот за враќање во паганство === Од неговата жена, со крсно име Марија, Борис имал шест деца — Владимир, Гаврил, Симеон, Јаков, Еупраксија и Ана. Гаврил веројатно умрел млад, а веројатно и Јаков; Еупраксија и [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]] станале калуѓерки; [[Симеон I|Симеон]] влегол во црквата; а [[Владимир Расате|Владимир]] требало да го наследи татко му на престолот. Владимир бил престолонаследник предолго време. Сигурно се приближувал кон својата четириесетта година, бидејќи го придружувал својот татко во српската војна (853 г.) во старите пагански денови. И, како и сите нетрпеливи престолонаследници, тој бил исполнет со дух на противење на политиката на неговиот татко. За внатрешните работи за време на неговото владеење знаеме малку, освен дека тој добил амбасадори од германскиот крал [[Арнулф Корушки|Арнулф]] во 892 година.{{sfn|Runciman|1930|p=133}} Се чини дека веднаш штом Борис се повлекол од светот во неговиот манастир, новиот Кан ги разбранувал сите реформи што ги спровел неговиот татко. Старата бугарска аристократија, која Борис толку цврсто ја отсекол, повторно пораснала до ефективна висина; а Владимир потпаднал под нејзино влијание. Болјарите не го сакале христијанството што Борис го вовел, со неговите строги и автократски тенденции. Спротивно на тоа, дворскиот живот станал екстравагантен и развратен, па дури имало и официјален обид за повторно воведување на старите пагански обреди и идолопоклонство. Но, Владимир и неговите ''болјари'' сметале дека Борис повеќе го нема. И покрај тоа што бил во својот манастир, Борис, знаел што се случува надвор. Четири години ги оставил да владеат; а потоа, кога видел дека неговото животно дело е премногу сериозно загрозено, повторно се појавил. Неговиот престиж на светец бил огромен; со помош на неколку постари државници лесно ја запоседнал власта. Повторно на власт, тој ги жртвувал своите татковски чувства за доброто на својата земја. Владимир бил симнат од тронот и ослепен, и така исчезнува од историјата.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} === Политичко-црковните настани од 893 година === {{See also|Преславски собор}} Ова претставувало последен обид за обновување на паганството. Тој бил осуден на неуспех, бидејќи било малку веројатно пониските и средните општествени слоеви да се вратат кон старата вера по иницијатива на владејачката елита, која во голема мера била мотивирана од политички, а не од верски причини. Повторното појавување на Борис било доволно за целиот потфат да пропадне. Сепак, положбата на Борис била мошне сложена. Со соборувањето на својот син тој го зачувал христијанството, но истовремено го довел во прашање воспоставениот ред на наследување на престолот. Затоа постапил внимателно. Свикал [[Преславски собор|собор]] од целото царство, за чиј состав не постојат сигурни податоци, иако се претпоставува дека во него учествувале претставници на дворското благородништво, покраинската управа, црковната хиерархија и други угледни личности. На соборот својата интервенција ја оправдал со верски причини, а потоа обезбедил прифаќање на својот помлад син, монахот Симеон, за нов владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} [[Податотека:Preslav fortress 9.jpg|мини|десно|Преславската тврдина]] Во исто време, Борис ја искористил можноста што му ја пружало присуството на соборот за да ја доврши својата последна голема реформа. Семето што Климент го сеел во Македонија — работа што, се чини, продолжила непрекинато и за време на владеењето на Владимир — и што Наум го сеел поблиску до престолнината, веќе било доволно пуштило корени; дошло време грчкиот јазик да биде заменет со словенскиот во целата Бугарска црква.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Постоеле повеќе причини поради кои тоа било направено токму тогаш. Веројатно во тоа време архиепископскиот престол во Бугарија бил испразнет; можно е и грчкото свештенство да било премногу тесно поврзано со дворската аристократија; а несомнено моментот бил погоден за мерка што можела да предизвика незадоволство во Царството. [[Василиј I Македонецот|Василиј]] и [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]] веќе биле мртви, а царот [[Лав VI Мудриот|Лав]] и неговиот брат, патријархот [[Стефан I Цариградски|Стефан]], биле премногу рамнодушни и слаби за да се спротивстават на остварувањето на движење кое дури и нивните големи претходници го сметале за неизбежно. Освен тоа, Борис пресметал дека воведувањето на словенскиот како единствен национален јазик на Бугарија засекогаш ќе ја потисне свеста за издвоеност и надмоќ кај старите Бугари. Потомците на Хуните требало да го изгубат своето посебно обележје; поимот „Бугарин“ отсега требало да ги опфаќа подеднакво и Словените и Бугарите, односно сите поданици на бугарскиот владетел — кој повеќе не бил Возвишениот хан, туку кнез, словенски владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Во истото време продолжило и уредувањето на Бугарската црква. Иако поради недостатокот на извори не можат со сигурност да се реконструираат сите аспекти на нејзината административна организација кон крајот на IX век,{{efn|Според Стивен Рансиман (''A History of the First Bulgarian Empire'', 1930), во тоа време земјата била поделена на седум митрополии (Дристра, Филипополис, Сердика, Провадија, Маргум/Морава, Брегалница и Охрид). Овој податок потекнува главно од подоцнежни извори (особено [[Теофилакт Охридски]] од XII век) и современата историографија го смета за анахронизам — проекција на подоцнежна црковна организација назад во IX век, и кој не е потврден од современи сведоштва.}} јасно е дека црквата веќе располагала со развиена мрежа на епархии и со образувано домашно свештенство. Особено значајно било поставувањето на Климент Охридски за епископ во областа [[Кутмичевица]] околу 893 година, со што словенското духовништво добило уште повидливо место во црковниот и државниот живот. [[Податотека:Bulgaria - Shumen Province - Veliki Preslav Municipality - Town of Veliki Preslav - Veliki Preslav Medieval Palace Complex - Panoramic.jpg|мини|десно|Палатата во Преслав]] Во врска со овие црковни реформи била направена уште една голема промена. Јосиф, новиот архиепископ бугарски, имал архиепископско седиште не во Плиска, туку во Преслав. Престолнината била преместена. Плиска, старата хунската престолнина, со сеќавањата на големите Канови - незнабошци , повеќе не била соодветна. Христијанскиот кнез требало да живее во Преслав, блиску до манастирот Пантелејмон и школата на [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]]. Кога сето тоа било направено, Борис се вратил во својот манастир. Неговата работа сега навистина била завршена. Порано, прерано се повлекол. Но, овој пат бил сигурен. Тој можел веќе засекогаш да се посвети на религијата; ниту пак би ѝ помогнал на својата земја да ја спаси со своите молитви. Тој веќе беше ѝ помогнал доволно - доволно за вечно да се почитува неговото име како најголем од сите нејзини добродетели.{{sfn|Runciman|1930|p=136}} == Симеон I и Петар I == [[Image:St. Theodor.jpg|мини|десно|Керамичка икона на [[Теодор Стратилат|Св. Теодор Стратилат]], Преслав, околу 900 г.]] [[File:RizMap09.jpg|thumb||left|240 px|Бугарија за време на цар Симеон I.]] [[Симеон I]] го продолжува црковното и просветителното дело на својот татко Борис I, со тоа што засилено го помага книжевното дело во главниот град, основа книжевни центри во целата држава и сам пишува за просветителската заедница во Преслав.<ref>Robert Fossier, Janet Sondheimer - „The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages: 350-950“, Cambridge University Press, 1997, стр. 370</ref> На надворешна сцена постигнува множество на воени успеси, со тоа што успева да ја рашири територијата на Бугарија на југ скоро до Коринт, а на запад ги достигнува земјите на денешна [[Албанија]]. На југоисток териториите достигнуваат до Одринското поле, опфаќајќи го и северниот дел на Дарданелскиот премин. Симеон си поставува за цел создавање на Бугарско-византиско Царство, која откако не успева да ја постигне преку дипломатски начини (морало да биде објавен за регент (василиопатор) на малолетниот император на [[Византија]], но царицата-мајка го спречила договорот), се обидува со војна. Води преговори со [[Арапи]]те за военоморска помош при напад против [[Цариград]], но првиот пат делегацијата била одвлечена од пирати и продадена како робови во Цариград, а вториот пат не се доаѓа до ништо суштествено. === Војната со Византија (894-97) === Бугарската трговија доживеала процут во времето на цар Симеон. Главната дејност во земјата било земјоделството, а веројатно бугарските житарки и добиток помогнале да се прехранат царските градови на брегот, па и самиот Константинопол. Рудата се ископувала, а со тоа се зголемиле кралските приходи. Згора на тоа, бугарските владенија лежеле на главни трговски патишта. Трговија што минувала меѓу степите на Русија и Константинопол се одвивала по западниот брег на Црното Море; но дел од неа поминувала по копно преку Преслав и Адрианопол, а дел преку Дристра до Солун. Имало уште еден трговски пат, речиси подеднакво важен, кој не можел да ја избегне Бугарија; тоа било рутата од Средна Европа, која на Балканскиот полуостров влегувала во Белград и, како и железницата денес, се разделувала кај Ниш, едниот крак водел низ Сердика (Софија) и Филипополис до Адрианопол и Константинопол, а другиот продолжувал на југ до Солун. Тоа значело постојан проток на стока што минувал низ Бугарија и на својот пат ги збогатувал бугарските трговци или грчките и ерменските поданици на царот.{{sfn|Runciman|1930|p=144}} [[Податотека:Bulgarians defeat Byzantines under Krenites and Kourtikios.jpg|мини|Победата на Бугарите над византиската војска предводена од Прокопиј и Куртициј во Тракија.]] Уште од времето на Тервел, трговијата меѓу Бугарија и Империјата била внимателно организирана, а сега веќе Бугарите имале дозвола да престојуваат во Константинопол (веројатно во квартот Свети Мамас, заедно со руските трговци) каде што ја носеле својата стока. Меѓутоа, една интрига во Царскиот двор во 894 година резултирала со тоа што двајца грчки трговци, Ставракиј и Козма, обезбедиле монопол над бугарската трговија. Тие не само што успеале да стават тешки давачки за стоката, туку и инсистирале на преместување на бугарскиот пазар во Солун - било полесно да се управува со корупцијата подалеку од престолнината. Сето тоа природно ги вознемирило Бугарите и тие се пожалиле на Симеон, а тој веднаш се застапил за нив пред царот [[Лав VI Мудриот|Лав VI]]. Но, нечесните грчки трговци биле под заштита на [[Стилијан Зауца]], ''василеопаторот'', семоќниот тест на императорот; затоа Лав ја игнорирал амбасадата на Симеон и скандалот продолжил. Симеон тогаш решил да прибегне кон оружје и се подготвил да ја нападне Тракија. Главните царски војски, под Никифор Фока, биле отсутни на Исток борејќи се со [[Сарацени]]те; Лав можел да испрати против напаѓачите само неискусни трупи, под водство на Прокопиј Кренит и Ерменецот Куртициј. И двајцата генерали биле убиени во битка. Бугарите потоа напредувале низ Тракија кон самата престолнина.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} [[Податотека:Honfoglalas.gif|мини|Мапа на движење на Маџарите. Забележете дека не е потврдено каде завршувала северната граница на Бугарската империја.]] Лав следователно прибегнал кон дипломатија. Истата година тој испратил амбасада во Ратисбон кај кралот Арнулф - веројатно уште пред да избие војната, како одговор на амбасадата на Арнулф кај Владимир во 892 година - но неговиот амбасадор не бил добро примен. Но, сега тој имал далеку подобар план. Уште од деновите на Омуртаг, дивите Маџари биле воспоставени на степите до бугарската граница на реката [[Днестар]], ако не досега и до [[Прут]]. Во 895 година го испратил ''патрицијот'' Никита Склер во маџарските населби и им предложил на маџарските поглавари [[Арпад]] и [[Курсан]] да ја нападнат Бугарија; тој ветил дека ќе испрати бродови за да ги пренесат преку Дунав. Маџарите со задоволство се согласиле, особено затоа што се чувствувале донекаде притиснати на нивните источни граници од една уште подива нација, Печенезите; дале заложници и договорот бил склучен.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} Тогаш Лав го повикал Никифор Фока од Азија и ја опремил царската флота под адмиралот Евстатиј. Сега кога Симеон требало да се справи со Маџарите, Лав повеќе би сакал да не се бори; тој не сакал да ја зголемува моќта на Маџарите на сметка на бугарската, а освен тоа, не сакал да се бори со истоверци како и неговиот народ. Затоа го испратил ''квесторот'' Константинациј да го предупреди Симеон за претстојната инвазија на Маџарите и да предложи мировен договор. Но Симеон бил сомничав; тој во Константинопол научил колку суптилна може да биде царската дипломатија и веројатно не поверувал во приказната за Маџарите. Константинациј бил ставен во притвор, а одговор не бил вратен.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} [[Податотека:HungariansPursueBulgarians.jpg|лево|мини|Повлекување на Симеон во тврдината Дристра ([[Силистра]]).]] Симеон набрзо се уверил. Додека се подготвувал да се пресретне со Никифор Фока во Тракија, му дошла вест дека Маџарите пристигнале. Тој побрзал на север да ги пречека, но бил поразен. Во очај се повлекол во тврдината [[Дристра]]. Маџарите напредувале, ограбувајќи и уништувајќи. Пред портите на Преслав се сретнале со Никифор Фока, на кого му продале бугарски заробеници во илјадници. Бугарите биле во очај. Тие испратиле кај Борис во неговиот манастир да побараат совет; но тој можел да предложи само тридневен пост и се понудил да се моли за својата земја.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} Ситуацијата била спасена со многу помалку угледни средства - со дипломатската измама на Симеон. Кога ја сфатил сериозноста на својата положба, испратил преку Евстатиј да побара мир од царот. Лав бил среќен што се согласил. Тој им наредил на Фока и Евстатиј да се повлечат и го испратил ''магистерот'' [[Лав Хиросфакт]] да преговара за условите. Токму тоа го посакувал Симеон. Кога пристигнал ''магистерот'' Лав, тој бил задржан под стража во тврдината Мундрага: додека Симеон, ослободен од половина од неговите непријатели, тргнал да ги нападне останатите, Маџарите. Во голема битка успеал да ги победи и да ги истера назад преку Дунав. Борбата била толку крвожедна што дури и Бугарите се вели дека изгубиле 20.000 војници. Победнички над Маџарите, Симеон го известил ''магистер'' Лав дека неговите услови сега вклучуваат ослободување на сите бугарски заробеници неодамна купени од Фока од Маџарите. Несреќниот амбасадор, кој во меѓувреме не можел да комуницира со царот, се вратил во Константинопол, за да види што може да се направи.{{sfn|Runciman|1930|p=147}} Лав посакал мир и бил подготвен да се откаже од затворениците. Симеон чекал додека не му бидат вратени сите затвореници, а потоа, под изговор дека некои се задржани, повторно се појавил со полна сила на тракиската граница. На новиот царски командант, Лав Катакалон, му недостасувала способноста на претходниот, Фока. Тој пристигнал со главната царска војска кај Булгарофигон и бил тешко поразен. Следеле натамошни преговори. Договорот бил склучен во 897 година, а Византија се согласила да плаќа годишен данок на Бугарија.{{sfn|Runciman|1930|p=148}} Симеон умира ненадејно на 27 мај 927 година<ref>Златарски, Васил, История на българската държава през средните векове, том 1, част 2, Академично издателство "Марин Дринов", София 1994, ISBN 954-430-299-9, с. 513</ref> во разгор на подготвувањата за опсада на Цариград. Пред својата смрт, тој се објавува за "Цар самодржец на сите Бугари и Ромеи", се титлува со титулата "цар", која била еднаква на императорската, и го објавува бугарскиот црковен поглавар за патријарх - највисокиот ранг во Источната православна црква.<ref>John V. Fine - "The Early Medieval Balkan", University of Michigan Press, 1991, стр. 155</ref> [[Податотека:Seal of Peter I of Bulgaria with Irene Lekapene.jpg|мини|Оловен печат на кој се претставени [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] и [[Ирина Лакапина|Марија (Ирина) Лакапина]], поврзан со нивниот династички брак во 927 година, кој го потврдил мирот меѓу Бугарија и Византија.]] По неговата смрт на престолот седнува син му, [[Петар I (Бугарија)|Петар I]]. Тој склучува мир со Византија, кој официјално му ја признава царската титула и патријаршкиот ранг на [[Бугарска православна црква|Бугарската црква]].<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries - „A history of Eastern Europe“, Taylor & Francis, 2007, стр. 66,</ref> За време на управувањето на Петар, Бугарија навлегува во криза, најмногу заради нападите на [[Киевски Рус|Руси]] и [[Кнежевство Унгарија|Унгарци]] од север. Започнува распространувањето на ереси, најпозната од која била [[богомилство]]то, по името на својот водач - поп Богомил.<ref>Milan Loos - „Dualist heresy in the Middle Ages“, Springer, 1974, стр. 50</ref> Тоа станува основа и на албигојството, кое се појавило подоцна во јужна [[Франција]], како и на [[катарство]]то. === Појава на Богомилството === {{Main|Богомилство}} Трите главни извори за богомилите во Бугарија се: писмо од цариградскиот патријарх [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт]] до цар Петар, напишано околу 940 година; трактат против еретиците напишан од [[Презвитер Козма]] (веројатно напишан околу 970 година) и едиктите на црковниот синод одржан под цар Борил во 1211 година кој ги осудил богомилите.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=172}} Писмото на Теофилакт е напишано како одговор на писмо (кое денес не постои) од цар Петар кој побарал совет од патријархот, кој бил чичко на неговата жена [[Ирина Лакапина|Ирина]], како да постапи со новопојавената [[ерес]]. Забелешките за еретичките верувања веројатно се извлечени од првичното писмо на Петар. Патријархот се осврнува на на новопојавената ерес без да ја именува. Тој тврди дека еретиците веруваат во два принципи, од кои првиот ја создал светлината и невидливиот свет, а вториот темнината, материјата и човечкото тело. Еретиците го отфрлале [[Стар завет|Стариот завет]], бракот, репродукцијата, и учењето за Христовото воплотување; за нив велеле дека настанале од злобниот принцип (ѓаволот). Ереста е античка, но новопојавена, мешавина од [[манихејство]] и [[павликијанство]].{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} Павликијанството била источна ерес, генерално прикажувана како дуалистичка, но неодамна се покажало дека е [[Адопционизам|адопционистичко]] движење. Адопционистите верувале дека Христос бил едноставно човек додека не бил ''посвоен'' од Бога и по благодатта станал божествен во времето на неговото крштевање. Павликијаните живееле во големи концентрации во Ерменија и источна Анадолија. Со текот на годините голем број од нив биле преселени од страна на императорите на Балканот за да ги растурат нивните концентрации на исток и исто така да ја бранат тракиската граница бидејќи биле одлични воини. Многумина биле населени во регионот на Филипополис (денешен Пловдив) во близина на бугарската граница. На Павликијаните генерално им се припишува голема улога во создавањето на богомилството. Ако Павликијаните навистина биле дуалисти, таквата улога е можна; сепак, ако биле адопционисти, тогаш треба да се бара автохтоно потекло за богомилството.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}}[[Податотека:Bogomilist expansion.svg|мини|Развојот на богомилството и другите еретички движења во Европа|лево]]Најдетален извор за [[богомилство]]то е трактатот на презвитер Козма, кој од прва рака ги знаел и ја имал предноста да е несофистициран теолог, бидејќи повеќето византиски антиеретички трактати имаат тенденција да ги нарекуваат ересите со класичните имиња и потоа да му дадат на читателот мешавина од нови и релевантни, како и класични и нерелевантни верувања кога дискутираат за нивните следбеници. Козма вели дека за време на владеењето на Петар, поп по име [[Поп Богомил|Богомил]] (но за волја на вистината ''Богонемил'') проповедал ерес во бугарските земји.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} За нив презвитер Козма вели: „Однадвор, еретиците изгледаат како јагниња; тие се нежни, скромни и тивки; тие не зборуваат залудни зборови, не се смеат и не се однесуваат на таков начин што ќе се разликуваат од вистинските христијани. Но, внатре тие се грабливи волци. Кога ќе ги најдат неуките, го сеат пијанството на нивното учење и ги хулат доктрините што ги пренесува Светата Црква. Еретиците не ги почитуваат [[Икона|иконите]], туку ги нарекуваат идоли. Еретиците се потсмеваат на моштите на светиите и нè исмеваат кога ние им се поклонуваме. Тие одбиваат да им оддаваат почит на светците и ги презираат чудата Божји како што ги предизвикуваат моштите на светите преку силата на Светиот Дух; тие велат дека чудата не се случиле по Божја волја, туку од ѓаволот кој ги тера да ги заведуваат луѓето. Тие тврдат дека не Бог, туку ѓаволот бил творец на видливиот свет. Тие прашуваат како може да се обожава крстот? На него Евреите го распнаа Божјиот Син. Затоа крстот е непријател Божји. Тие ги учат своите приврзаници да го мразат, велејќи дека ако некој го убил синот на кралот со парче дрво, дали тоа дрво ќе му биде драго на кралот? Причеста не била воспоставена по Божја заповед, а [[евхаристија]]та всушност не е тело Христово, туку едноставна храна како и секоја друга. Тие не веруваат дека зборовите на свештениците се осветени од Бога. Ако свештениците се осветени, зошто тогаш не живеат како што треба?{{sfn|V. A. Fine|1991|p=174}} Тие се противат на свештениците, црквите, молитвите (освен на [[Господова молитва|Господовата молитва]]) и го отфрлаат Мојсеевиот закон и книгите на пророците. Тие не ја почитуваат [[Дева Марија]]. Тие не го прифаќаат Стариот Завет, туку само Евангелијата. Тие живеат не според Мојсеевиот закон, туку според онаа на Апостолите. Тие го прават ѓаволот творец на луѓето и на целото божествено создание; некои го нарекуваат паднат ангел. (Козма потоа прави да изгледа дека го обожаваат ѓаволот бидејќи го направиле творец.) Тие велат дека по волја на ѓаволот постои сè - небото, сонцето, ѕвездите, воздухот, земјата, луѓето, црквите, крстот и сè што се движи по земјата. Тие веруваат дека Господ има два сина, Христос постариот и ѓаволот помладиот. Тој, ѓаволот, им заповеда на луѓето да земат жени, јадат месо и пијат вино. Тие се нарекуваат жители на рајот; тие ги одбиваат сите животни радости не со апстиненција како што правиме ние [православните монаси] туку затоа што тие тврдат дека овие дела се нечисти. Тие се молат, затворајќи се во своите домови, четири пати на ден и четири пати во текот на ноќта. Тие веруваат дека луѓето, а не Бог, ги воспоставил обредите и практиките на Црквата и на христијаните; и дека нив ги нема во евангелијата. Еретиците не празнуваат црковни празници. Тие не го одбележуваат споменот на мачениците и светителите. Тие си ги исповедаат своите гревови еден на друг и практикуваат исповед меѓу себе. Ги учат своите приврзаници да не се потчинуваат на власта; ги клеветат богатите; ги мразат царевите; ги исмеваат своите претпоставени и ги навредуваат нивните господари.“{{sfn|V. A. Fine|1991|p=175}} Оваа ерес се проширила од Бугарија во Византија каде привлекла многу интелектуалци и се развила во многу посуптилно теолошко движење. Во секој случај, богомилската секта која се појавила во времето на Петар траела низ историјата на средновековна Бугарија, за последен пат да се слушне за неа во Трново - престолнината на Втората бугарска империја - во средината на XIV век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=179}} === Падот на Бугарија === {{See also|Инвазија на Светослав I во Бугарија}} По мирот од 927 не се променило многу во односите меѓу Бугарија и Византија. Меѓутоа, кога бугарските пратеници дошле во Константинопол да го соберат годишниот данок, тие биле пречекани со луто отфрлање од императорот [[Никифор II Фока]], кој штотуку се вратил од победничкиот поход против Арапите. Византискиот цар го обвинил Петар дека дозволил Маџарите да ја преминат Бугарија на нивниот пат кон византиските територии, обвинение кое можеби се однесува на настан раскажан од Лиутпранд од Кремона, кој пристигнал во Константинопол три години подоцна. Според Лиутпранд, во одреден момент по доаѓањето на Никифор на власт во 963 г., група од 300 Маџари заробила 500 поданици од околината на Солун и ги пренела во Панонија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Без оглед на причината за гневот на императорот Никифор, тој ги преместил своите трупи на границата со Бугарија, каде што Византијците уништиле голем број тврдини во демонстрација на воена моќ, пред да се вратат на источниот фронт. Во обид да го смири Никифор и да понуди своја гаранција со добри намери, Петар ги испратил своите два сина, [[Борис II|Борис]] и [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] во Константинопол како заложници. Сепак, тој исто така испратил пратеници кај императорот [[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]] во [[Магдебург]], можеби во обид да собере поддршка против Византија. Од своја страна, Никифор одлучил да го примени на Бугарија истиот вид притисок што го избрал Лав VI во неговиот конфликт со Симеон во 893 година. Во отсуство на сигурни сојузници [[Печенези]] во степата, тој го избрал кнезот [[Светослав I|Светослав]] од Киев, кого го поткупил да ја нападне Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Она што императорот го имал на ум, најверојатно, е дека ќе се случат голем број на упади на бугарска територија што ќе го турнат Петар на колена. Но, работите не се одвивале баш според планот. Русите пристигнале на Дунав во летото 968 година, ја разбиле бугарската војска и ги блокирале преостанатите трупи во Дристра ([[Силистра]]). Според руската [[Повест за минатите години|примарна хроника]], рускиот кнез „ја преместил својата резиденција“ во Бугарија и почнал да владее од „Перејаславец“. Локацијата на Перејаславец или Преславец („Мал Преслав“) е предмет на спор, но од описот на движењата на Светослав во Летописот и на византиските војски во византиските извори е сосема јасно дека градот се наоѓал на Долниот Дунав, најверојатно во северна [[Добруџа]]. Се чини дека Русите не влегле во внатрешноста на Бугарија и биле задоволни со контролирањето на долниот брег на Дунав и регионот на неговата делта. Ова беше доволно за да го убеди Петар да испрати пратеници во Константинопол и да побара мир. Овој пат, Никифор имал тешки услови, а не само зборови. Тој побарал депонирање на Петар од престолот и негова замена со неговиот син Борис, кој веднаш бил вратен во Бугарија за таа пригода.{{sfn|Curta|2006|p=238}} Како и неговиот дедо Борис I, Петар се повлекол во манастирот во близина на Преслав, каде што умрел набргу потоа на 30 јануари 969 година. Специјална служба му создале монасите од манастирот, кои први го употребиле епитетот „светец“ за поранешниот император. Портретот на Петар ќе се појавува на иконите од подоцнежните векови. [[Податотека:63-manasses-chronicle.jpg|мини|Инвазијата на киевскиот кнез Светослав во Бугарија]] Владеењето на Борис II започнало добро, бидејќи Русите се повлекле од Бугарија откако ја добиле веста за опсадата на [[Печенези]]те на [[Киев]]. Меѓутоа, штом Светослав ги „изгонил Печенезите во степите“, решил да се врати во Бугарија, овој пат заедно со своите сојузници Печенези и Маџари. Меѓутоа, во 969 година, Бугарите, кои во меѓувреме повторно ја зазеле тврдината Преславец, дале силен отпор против опсадата на Русите. По долга борба Преславец бил повторно заземен. Русите брзо се движеле и ги зазеле Преслав и Дристра, пред да ја преминат [[Стара Планина]] и да го нападнат Филипополис (денешен [[Пловдив]]) во Тракија. Во Преслав, Светослав го оставил Борис на власт, очигледно во обид да ја здобие бугарска поддршка за неговото сега отворено антивизантиско присуство во Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=239}} Новиот византиски император [[Јован I Цимискиј|Јован Цимискиј]] имал многу поагресивен пристап. Прво, тој го испратил во Тракија, [[Варда Склир]], кој извојувал голема победа против Русите во близина на Филипополис. Потоа, во пролетта 971 г., самиот император предводел војска од 40.000 преку Стара Планина, додека византиска флота од околу 300 бродови влегла во Дунав преку делтата за да ги нападне Русите од север. Искористувајќи го фактот што ниту еден планински премин не бил чуван, царот Јован брзо стигнал до Преслав, каде што ги победил Русите и го опколил градот. Византиските трупи упаднале во Внатрешниот град убивајќи повеќе Руси и заробувајќи ги Борис и неговото семејство. Преслав веднаш бил преименуван во Јоанополис по самиот император, а извесен Катакалон бил именуван за воен управител, за што сведочи неговиот печат. Во Дристра, плашејќи се од избувнување на локално востание, Светослав наредил да се погубат 300 првенци кога византиските трупи се појавиле под силните ѕидини на градот. Царот Јован ја ставил Дристра под опсада три месеци, пред да ги порази Русите во жестока битка што го принудила Светослав да бара мир. Царот се согласил да му дозволи на рускиот кнез да се повлече во Киев, но на враќање дома, Светослав бил нападнат и убиен од Печенези. Византијците ја зазеле Дристра, која ја преименувале во Теодорополис, по свети [[Теодор Стратилат]], за кој се вели дека се појавил во целосна воена опрема на својот бел коњ во текот на последната битка со Русите.{{sfn|Curta|2006|p=240}}[[Податотека:Tzimiskes returns.jpg|мини|десно|[[Борис II]] и неговиот брат [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] како пленици на императорот Јован Цимиски во 971 г.]]Триумфалното враќање на Јован Цимиски во Константинопол било внимателно исценирано за да го симболизира крајот на Бугарија. Според [[Лав Ѓакон]], по царот на бел коњ следела кола со икона на Пресвета Богородица и бугарските царски регалии заробени во Преслав, особено две круни, едната едноставна дијадема, другата круна со грб слична на оние кои Византиските императори ги носеле кога славеле победи. Борис го следел царот Јован на својот коњ. Кога пристигнале до [[Форум на Константин|Форумот на Константин]], симболично му биле одземени симболите на неговата царска власт.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Царот Јован му ја посветил Борисовата круна на Бога во [[Црква Света Софија (Истанбул)|храмот на Божјата Премудрост]], а Борис, сега само обичен аристократ со бугарско потекло, во замена ја добил титулата ''магистрос''.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Патријархот на Бугарија бил заменет со митрополит на Јоанополис, кој бил подреден на патријархот во Константинопол. Со овие настани е означен и крајот на Бугарското Царство и негово приклучување во рамките на Византија.<ref name="tsff">На капијама града y сусрет су му изашли највиши достојанственици цркве и Царства, певајући химне y славу цара, и пружили му круну и схиптар од злата и драгог камена. На позлаћеним кочијама y четворопрегу y којима ce иначе вози цар, била je икова Богородице коју je он лично донео из Бугарске, a испод ње лежале су одоре и дијадеме бугарских царева. Додека поворката влегувала во градот, зад кочиите јавал царот на бел коњ, накитен со сите царски обележја, а зад него пешки одел бугарскиот цар, Борис II, кого Цимискиј го заробил во Преслав. во црквата „Св. Софија“ византискиот цар ја положил сјајната круна на Бугарија на високиот олтар, ги дал знаците на првиот воен плен и своите благодарности. Потоа, пред насобраната толпа во главниот брод на црквата му наредил на бугарскиот цар да ги симне сите негови владетелски обележја и му доделил византиска дворска титула на магистер. Само во текот на една година (971) Јован Цимискиј постигнал воен триумф кому му нема рамен во средновековните анали на Балканот. Јаотстранил руската опасност која го загрозувала опстанокот на Византија во Европа, потворно ја утврдил северната граница на Дунав и ја повратил територијата која Аспаруховите Прабугари ја одзеле од Византија уште пред три века. За време на оваа сурова војна Бугарите беспомошно ги гледале двте најголеми воени сили на источна Европа како ce борат околу нивните земји. [http://en.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Obolensky Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996]</ref><ref>На запад, во ридовите и изолираните долини на Македонија, каде ни Русите ни Византијците не оделе за време на војната, царската власт била претежно номинална, па и понатаму живеела политичката традиција на соборената бугарска држава. И тому на тоа место по Цимискиевата смрт во 976 г. четирите синови на месниот македонски управник подигнале бунтовен бајрак. Најмладиот Самуил, ја искористил граѓанската војна во Византија која избила по смртта на Јован Цимискиј, и полека изградил држава чиј главен град град најпрвин бил на Преспанското Езеро, a потоа во Охрид. До крајот на векот оваа држава се проширила врз најголемиот дел на дотогашната бугарска територија меѓу Црното и Јадранскто Море, крај Србија сè до долното течение на Сава, Албанија, јужна (Егејска) Македонија, Тесалија и Епир. Димитри Оболенски ВИЗАНТИСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996</ref><ref>Идеолошки, Самуиловото Царство било поврзано за старото Бугарско Царство, затоа и самите негови творци (Самуил и неговите наследници б.н) и Византија го нарекувале бугарско, бидејќи традициите за царство и патријаршија, освен во Византија, постоеле уште само во Бугарија (се мисли само за Балканот б.н). Самуил ги прифатил тие традиции и го презел наследството на Симеоновото и Петровото Царство (Првото Бугарско Царство б.н), кое паднало под ударите на Византијците. Всушност, неговото царство (на Самуил б.н) значајно се разликувало од Симеоновото и Петровото Царство, и по составот и по карактерот тоа било ново царство. Неговиот центар се преместил према југозапад и Македонија го сочинувало неговото јадро. Ако главната цел на Самуил би била воспоставување на стaрото Бугарско Царство, тој секако би се свртел кон бугарските земји и на прво место би се стремел да ги ослободи. Меѓутоа, интересот на Самуил кон старите бугарски земји бил впечатливо мал. Во текот на сите негови борби во областите источно од Сердика играле изненадувачки скромна улога, така што изворите скоро и не ги спомнуваат. Ексапнзијата на Самуиловото Царство било пред сè свртено кон југ, види Георгије Острогорски, Историја на Византија, Народна Књига Алфа, 1998.</ref><ref>Стјепан Антолјак: „Средновековна Македонија“ том 1, издание на Мисла, Скопје, 1985</ref><ref name="SDIV">''[http://www.scribd.com/doc/2945332/- Шарл Дил ИСТОРИЈА ВИЗАНТИЈСКОГ ЦАРСТВА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090209032148/http://www.scribd.com/doc/2945332/- |date=2009-02-09 }}''</ref><ref name="SDIV" /><ref>''Владимир Чоровиќ, "Историја спрског народа", глава VI [http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html Држава мачедонских Словена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071214173525/http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html |date=2007-12-14 }}, издание на страницата www.rastko.org.yu, Белград, 2001. {{sr}}''</ref><ref>''Бранко Панов, "Македонија низ историјата", "Менора", Скопjе, 1999, стр. 15.''</ref><ref>''"Историја на македонскиот народ", том 1 Македонија од праисториско време до паѓането под турска власт, Институт за историја, Скопjе, 2000, стр. 357.''</ref><ref>''Коста Аџиевски, Пелагонија во средниот век, скопје, 1994''</ref><ref>''Александар Атанасовски, Македонија и Македонците во делото на Никифор Григора - византиски историограф од XIV век. - Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје, Кн. 27 (53) Скопје 2000. Истото е објавено во: Славянскиј Сборник. Вѕпуск 6. Саратовскога университета 2003.''</ref> == Религијата на Прабугарите == [[Податотека:Rosette from Pliska.svg|мини|десно|[[Розета од Плиска]]]] Не се знае многу за традиционалните религиозни верувања и практики на Бугарите. Нашиот најдобар извор доаѓа од ''Responsa'' на папата [[Папа Никола I|Никола I]], долго пасторално писмо упатено до бугарскиот хан Борис-Михаел веднаш по неговото преобраќање во христијанството во 864 година. Некои дополнителни информации можат може да се добијат од прабугарските натписи, како и од кратките референци на византиските писци. [[Теофилакт Охридски]] во 11 век пишува дека пред 864 г. Бугарите го славеле сонцето, месечината и ѕвездите, а како жртва им принесувале кучиња. Тој исто така укажува дека тие верувале во многу богови и обожавале идоли. [[Теофан Исповедник|Теофан]] ги опишува жртвите принесени од [[Крум]] пред Златната Порта за време на [[Опсада на Цариград (813)|опсадата на Цариград во 813 г]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Byzantium and Bulgaria, 775–831|last=Sophoulis|first=Panos|publisher=Brill|year=2011|isbn=9789004206953|location=Germany|pages=79-89}}</ref> И покрај фактот што Бугарите почитувале бројни божества, прабугарските натписи, кои ја изразуваат официјалната идеологија на државата, експлицитно се однесуваат на само еден бог (''ὁ θεός''). Ова може да сугерира дека воинската аристократија стоела поблиску до хенотеизмот, термин што значи верување и можно обожавање на повеќе богови, од кои едниот е врховен. Со тоа што не го прецизирале неговото име, хановите очигледно се обиделе да го направат овој бог препознатлив и поистоветен за различни народи. Така, за населението на ханството што зборувало грчки, анонимниот бог што се повикува во титулата на бугарскиот владетел како давател на неговиот божествен мандат (''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'') веројатно е дека бил христијанскиот бог. Има добра причина да се верува дека во умот на канот и неговите благородници овој бог бил [[Тенгризам|Тангра]].<ref name=":0" /> Додека првично ова туркиско име го означувало физичкото небо, Тангра/Тенгри на крајот се појавува како небесен бог и врховно божество на многу номади од Централна и Внатрешна Азија. Во шестиот век Тангри станал тесно поврзан со Ашина, владејачкиот, „харизматичен“ клан на Туркиската империја, и заедно со него претставувал еден од основните извори на политичко единство. Ханот не бил само глава на државата, туку божествено назначен владетел, чиј небесен статус бил особено нагласен во [[Орхонски натписи|''Орхонските натписи'']]. Управувањето со земјата како одраз на управувањето со небото, авторитетот на ханот, теоретски, бил екуменски. Териториите, владетелите и народите можеби ''де факто'' биле надвор од неговата сфера на влијание, но, по волјата на Тангри, биле ''де јуре'' и потенцијално членови на неговата светска империја. == Администрација == Малку се знае за управата на раното Бугарско Царство; освен имињата на неколку бугарски титули; иако е невозможно да се извлечат многу заклучоци од нив, бидејќи е тешко да се каже кои титули претставуваат функции, а кои биле доделувани како почесни титули.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} [[File:Omurtag10 svik.jpg|thumb|right|150px|Грчки натпис со зборовите "канас&nbsp;бигиом&nbsp;оуртаг" (Канас(у)биги Омуртаг) во првите два реда. [[Плиска]], Бугарија.<ref name="inscriptions">Веселин Бешевлиев, Първобългарски надписи. 2ed. София 1992. Chapter: VI. Възспоменателни надписи, Inscription [http://macedonia.kroraina.com/vb3/vb_6.htm#66 No.66].</ref>]] Владетелот во сите негови натписи е Кан или Возвишениот Кан - ''κάνας'' или ''κάννας'', со епитетот ''ὐβιγή'' или ''ὐβηγη'' - збор кој јасно е од [[Кумански јазик|куманско потекло]] ''öweghü'' = висок, знаменит. Натписите честопати ја додаваат титулата ''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'', веројатно воведен од грчките писци, кои сметале дека тоа е неопходна квалификација за секој принц. Титулата Кан исчезнува по воведувањето на христијанството и словенската азбука, за да ја замени Кнез, а подоцна и Цезар, односно Цар.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Главна класа на благородништвото биле ''[[болјар]]ите'' — ''βοιλάδες'' или ''βοηλάδες'' — име кое станало општо меѓу источните Словени. Во десеттиот век постоеле три класи на ''болјари'', шесте Големи Болјари, Надворешните Болјари и Внатрешните Болјари; во средината на деветтиот век имало дванаесет Големи Болјари. Големите Болјари веројатно го сочинувале доверливиот кабинет на Канот; Внатрешните Болјари веројатно биле дворски офицери, надворешните болјари провинциски офицери. Многу од поединците споменати на натписите од деветтиот век биле ''болјари''. И Кавкан Исбул и Багатур Цепа биле ''болјари''; а веројатно е дека болјарите биле цивилни службеници.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Втората класа на благородништво, веројатно инфериорна, биле ''багаините''. Можно е тие да биле воена каста; но нивното име се среќава само во натписите, колективно (Во една прилика Омуртаг им дал подароци на своите ''болјари'' и ''багаини''), или поединечно каде што обично се поврзуваат со титулата багатур. Покрај овие чинови, скоро секој бугарски поданик што се споменува во натписите бил ''θρεπτὸς ἄνθρωπος'' на Канот. ''θρεπτοὶ ἄνθρωποι'' биле, без сомнение, витешки ред, номинално на телохранители на Канот.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''багатур'' — βαγατουρ или βογοτορ — се среќава неколку пати во натписите; бугарскиот генерал кој бил поразен во Хрватска во 927 година се викал Константин ''ἀλογοβοτουρ'', очигледно за ''ἀλο-βογοτουρ''. Овој збор е турскиот ''bagadur'', кој на руски се среќава како ''богатырь'' = херој. Веројатно претставувал воен чин. Префиксот ''ало'' може да значи „главен“.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Колобрус'' — ''καλοβρός'' или ''κουλουβρός'' — што се наоѓа само во натписите, веројатно бил титула на чин, изведен од турскиот ''golaghuz'', водич. Болјарот Цепа бил исто така и колобрус како и багатур.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Жупан'', се среќава како ''ζουπάν'' или како ''κοπάνος'' во натписите. И во двата наврати се споменува семејството на носителот на титулата. Кај јужните Словени генерално, жупан значел поглавар на племе; така што Успенски и Бури веродостојно го сфаќаат како поглавар на еден од бугарските кланови.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''таркан'' веројатно претставувала висока воена функција. Зборот има турско потекло; еден турски амбасадор во дворот на императорот [[Јустин II]] (околу 570 г. н.е.) бил наречен ''тагма'', ‘ ''ἀξίωμα δε αυτῷ ταρχάν ’''. Онегавон, кој се удавил во реката [[Тиса (река)|Тиса]], бил таркан; така таркан бил и жупанот Охсун. Кога [[Свети Климент Охридски|свети Климент]] пристигнал во Белград, бил пречекан од Боритакан „ ''τῷ τότε φυλάσσοντι''“, „''ὑποστράτηγος''“ на кан Борис. Боритакан мора да значи Таркан Борис; неговата позиција била јасно еквивалентна на царски стратег, т.е. тој бил воен гувернер на една провинција.{{sfn|Runciman|1930|p=286}} Најважниот воен чин на царството бил ''кавканот''. За време на владеењето на Маламир, Кавканот Исбул, ''παλαιὸς βοϊλᾶς'' (постар ''болјар?'') на Канот очигледно бил најважна личност после Канот во Бугарија. Тој изградил аквадукт на Канот на свој трошок и го придружувал Канот во битка, очигледно како негов главен генерал. Во 922 читаме дека Симеон бил придружуван од неговиот ''кавкан''.{{sfn|Runciman|1930|p=287}} == Поврзано == * [[Второ Бугарско Царство]] * [[Византиско-бугарски војни]] * [[Бугарско-унгарски војни]] == Белешки == {{notelist}} == Наводи == {{наводи|2}} === Литература === {{Refbegin|30em}} * {{Citation |last1=Runciman |first1=Steven |title=A History of the First Bulgarian Empire |date=1930 |publisher=G. Bell & Sons |location=London}} * {{Citation |last1=V. A. Fine |first1=John |title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century |date=1991 |publisher=University of Michigan Press}} * {{Citation |last1=Curta |first1=Florin |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Citation |last1=Marshall Lang |first1=David |title= The Bulgarians. From pagan times to the Ottoman conquest |date=1976 |publisher=Thames and Hudson}} * {{Наведена книга|title=Eastern Europe in the Middle Ages (500—1300)|last=Curta|first=Florin|publisher=Brill|year=2019|isbn=978-9-0043-4257-6|location=Leiden and Boston|pages=179-213|chapter=Conversion to Christianity: Moravia and Bulgaria}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{portal|Бугарска империја}} * [http://history.rodenkrai.com История на България]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - факти, открития и снимки (с подкрепата на НБУ) [[Категорија:Поранешни држави на Балканот|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни царства|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа|Бугарско Царство]] [[Категорија:Бугарија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Македонија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни словенски држави|Бугарско Царство]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Прво Бугарско Царство| ]] lgqgcfr5uxlhimt7zwoq2yjfqaae9kh 5578710 5578695 2026-06-18T22:33:55Z Buli 2648 /* Политичко-црковните настани од 893 година */ 5578710 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{Nobold|{{unbulleted list|item_style=font-size:85%;|[[старословенски]]: Блъгарьско Цѣсарьствиѥ}}}} |conventional_long_name = Прво Бугарско Царство |continent = Европа |region = Балкан |era = среден век |status = |government_type = Апсолутна монархија |religion =[[Тенгризам]] & [[Словенска митологија|Словенски паганство]]<br /><small>(681–864)</small> <br /> [[Православие]]<br /><small>(864–971)</small> |common_languages = [[Прабугарски јазик|Прабугарски]], Средновековен грчки<br /> [[Старословенски јазик|Старословенски]] <br /><small>(официјален од 893)</small> |year_start = 681 |year_end = 971 |event_start = [[Аспарух]] |event1 = [[Христијанизација на Бугарија|Христијанизација]] |date_event1 = 864 |event2 = [[Симеон I]] |date_event2 = 893 |event_end = Распад |p1 = Прабугарија |flag_p1 = Monogram of Kubrat.svg |p2 = Византија |flag_p2 = Simple Labarum.svg |s1 = Византија |flag_s1 = Simple Labarum.svg |s2 = Самоилово Царство |flag_s2 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |image_flag = |flag = |flag_type = |image_map = Southeastern Europe Late Ninth Century.png |image_map_caption = Царството во време на владеењето на [[Симеон I Велики]], крај на {{римски|9}} век |capital = [[Плиска]]<br /><small>(681–893)</small><br />[[Преслав]]<br /><small>(893–968/972)</small><br />[[Скопје]], [[Охрид]], [[Битола]]<br /><small>(до 971)</small> |leader1 = [[Аспарух]] (прв) |leader2 = [[Роман (бугарски цар)|Роман]] (последен) |year_leader1 = 681–700 |year_leader2 = 971 |title_leader = [[Хан]], [[Цар]] ''(Император)'' |year_deputy1 = |title_deputy = |stat_year1 = 9 век |stat_area1 = 400000 |stat_pop1 = 1 000 000 |stat_year2 = |stat_area2 = |footnotes = }} '''Првото Бугарско Царство''' или '''Дунавска Бугарија''' ({{Langx|cu|Блъгарьско цѣсарьствиѥ}}) — [[хан]]ство, подоцна и [[царство]], на [[Прабугари]]те и [[Стари Словени|Словените]], кое постоело на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и неговите гранични делови од [[Југоисточна Европа]] од [[681]] до [[971|971 година]]. Основано од [[Туркиски народи|туранскиот]] хан [[Аспарух]], којшто по распаѓањето на [[Стара Велика Бугарија]] доведувал дел од прабугарските [[Племе|племиња]] во денешна [[Бесарабија]] и [[Добруџа]], ги потчинува месните словенски племиња и ја принудил [[Византија]] да му плаќа данок во 681 година. Во прво време, главниот град било [[Онгал]], денешна [[Романија]], понатака се востановува во [[Плиска]], а кон крајот на [[9 век|{{римски|9}} век]] во [[Велики Преслав]]. Најголемото територијално проширување државата го достигнува во {{римски|9}} век, кога кон првоначалните територии по Долен [[Дунав]] се присоединети области во [[Тракија]] и [[Македонија (регион)|Македонија]], делови од денешните [[Албанија]], [[Србија]] и [[Романија]], а исто така и дел од северното црноморие (до река [[Днепар]]), тогаш познато како [[Кутмичевица]].<ref>Л. Иванов. [[wikisource:bg:История на България в седем страници|История на България в седем страници]]. София, 2007.</ref> Во текот на [[864]]-[[866|866 година]], за време на [[Борис I]], [[христијанство]]то станала [[државна религија]], што води до значителни промени во културниот живот на државата и т''.''н. ''[[Симеон I|Златен век на цар Симеон]]''. Царот Симеон организирал неуспешни походи за да го превземи главниот град на [[Византија]], [[Константинипол|Цариград]]. [[Византиско-бугарски војни|Византиско-бугарските војни]], заедно со инвазиите на [[Кнежевство Унгарија|Унгарците]] (Маѓарите), [[Печенези]]те и [[Киевски Рус|Русите]], доведело до ослабување на царството и паѓањето на главниот град Преслав под византиска власт во 971 година. == Почетокот == {{See also|Прабугари|Седум словенски племиња}} === Стара Велика Бугарија === Во 632 година ханот [[Кубрат]] успева да ги обедини [[Прабугари|прабугарските]] и [[Хуни|хунските]] [[Племе|племиња]], кои се наоѓаат под власта на [[Западнотуркиски ханат|Западнотуркискиот ханат]], во сопствена држава, наречена од византиските хроничари ''[[Стара Велика Бугарија]]''.{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36}} Со помошта на оскудните записи на ерменски и византиски летописци, се востановени приближно границите на таа држава: долното поречие на [[Дунав]] на запад, [[Црно Море|Црно]] и [[Азовско Море|Азовското Море]] на југ, реката [[Кубањ (река)|Кубањ]] на исток и реката [[Дон (река)|Дон]] на север. [[Податотека:Giudjenov Kubrat and his sons.jpg|лево|мини|''Кубрат и неговите синови.'' Слика на Димитар Ѓуџенов од 1926 година.]] Царството на Кубрат се распадна по неговата смрт ({{Circa|650 г.}}). Според византиските хроничари [[Теофан Исповедник|Теофан]] и [[Никифор I Цариградски|Никифор]], тој оставил завет на неговите пет синови да останат заедно во единство и меѓусебна солидарност; но набргу тие се разделиле и повеле дел од својот народ со себе, со што го забрзаа распадот на ''Стара Велика Бугарија''. Најстариот, [[Бајан]] или Батбајан, останал во Стара Бугарија. Вториот, [[Котраг]], го премина [[Дон (река)|Дон]] и се насели на далечната страна. Третиот, [[Аспарух]], го поминал Днепар со своите следбеници и привремено го поставил својот логор меѓу таа река и Дунав. Четвртиот син на Кубрат ги преминал [[Карпати]]те и стигнал до [[Панонија]], каде што се ставил под власта на [[Авари|аварскиот хан]]. Петтиот заминал најдалеку од сите, пристигнувајќи со своето племе во Италија, во близина на Равена, каде што му се покорил на византискиот император. Треба да се додаде дека распадот на ''Стара Бугарија'' беше дополнително забрзан од налетот на [[Хазари]]те, кои подоцна го прифатиле јудаизмот и станаа доминантна сила во [[Евроазиска Степа|Евроазиската Степа]].{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36-37}} === Населување на Бугарите на Балканот === {{See also|Битка кај Онгала}} Откако [[Аспарух]] ги преминал реките Дњепар и Дњестар, и се населил во близина на Дунав, каде што нашол соодветно место за живеење (на [[Прабугарски јазик|нивниот јазик]] наречено ''Онгала''), кое било тешко пристапно и непробојно за непријателите, затоа што од едната страна било мочурливо и непроодно, а од другата страна оградено со непристапни карпи.<ref>{{Наведена книга|title=Nikephoros' Short History [for the years 602-769 A.D.]|first=Nikephoros I of Constantinople|publisher=Dumbarton Oaks, Research Library and Collection|year=1990|isbn=9780884021841|location=Washington|pages=88-89|translator-last=A. Mango|translator-first=Cyril}}</ref> {{Maplink|frame=yes|frame-lat=45.300|frame-long=28.132|frame-align=left|zoom=6 |type=line|id=Q182445 |title=Line|stroke-width=3|stroke-color=#008000|description=[[Прут]] |type2=line|id2=Q1653|title2=Line|stroke-width2=3|description2=[[Дунав]] |type3=line|id3=Q208302|title3=Line|stroke-width3=3|stroke-color3=#0000FF|description3=[[Сирет (река)|Сирет]] |text=Онгала се наоѓала на мало подрачје кое граничело со реките Сирет, Прут и Дунав<ref name=":1" />}} Се смета дека ''Онгала'' се наоѓала на мало подрачје помеѓу реките [[Сирет (река)|Сирет]], [[Прут]] и [[Дунав]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Madgearu|first=Alexandru|date=2000|title=Recent discussions about "Onglos"|journal=Istro-Pontica. Muzeul tulcean la a 50–a aniversare 1950–2000|pages=343-48}}</ref> Според друго мислење се наоѓал на островот [[Певки]], во делтата на Дунав,{{sfn|Runciman|1930|p=25-26}} што е помалку веројатно. Аспаруховите Бугари биле бројни. ''Онгала'' бил само привремен центар, но веројатно имало и претходница во [[Добруџа]] и заден одред во [[Бесарабија]]. Не може точно да се прецизира и датумот на преселбата на Аспарух во ''Онгала''. Тоа морал да биде постепен процес кој се одвивал помеѓу 650 и 670 година. Во овој период Византија била зафатена во крвава [[Византиско-арапски војни|војна со Арапите]] во Азија, а во Европа со религиозните и дипломатски интриги со [[Монотелитизам|монотелитите]]; а во 668 г. убиството на западнољубивиот император [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]] било проследено со краток бунт.{{sfn|Runciman|1930|p=26}} Но, до 679 г. тронот бил безбеден и арапската војна завршувала. Императорот [[Константин IV]] бил свесен за опасноста да дозволи нови освојувачи на Балканот да ги вознемират, или уште полошо да ги организираат Словените. Ордите на Аспарух морало да бидат натерани да се повлечат назад или да бидат уништени. Во 680 година Прабугарите, обединети со седумте словенски племиња и Северите, водат војна со [[Византија]] кај месноста [[Битка кај Онгала|Онгала]], и по поразот, Византија потпишува мировен договор со Бугарија во 681 година, со тоа што се задолжува да и плаќа годишен данок. По војната Бугарија ги опфаќа земјите од северното црноморие и реките Днепар и [[Днестар]] на исток до река [[Морава]] на запад, и од северните склонови на [[Стара Планина]] на југ до јужните склонови на [[Карпати]]те на север. Од југ сосед и била моќната Византија, од запад - [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], од исток - [[Хазари]]те, кои ги заземале териториите на Кубратова Бугарија. Главен град станала словенската крепост [[Плиска]]. === Борби за престолот === [[Податотека:Madara Rider.jpg|мини|лево|[[Мадарски коњаник|Мадарскиот коњаник]]]]Хан Аспарух починал веројатно некаде околу 700 година во битка со Хазарите од исток, 58 години откако се разделил од своите браќа. Го наследил [[Тервел]], неговиот син или можеби внук. Тој востановил директни политички односи со византиската власт, со тоа што неколкупати му помогнал на паднатиот император [[Јустинијан II]] да си го врати престолот. Заради таа помош ханот ја добил богатата и важна област Загоре, на југ од Стара Планина. Најголемиот успех на хан Тервел е победата над [[Арапи]]те, кои го [[Опсада на Цариград (717–718)|опсадиле]] [[Цариград]] во 717 година, што им ставило конечен крај на нивните обиди да проникнат во [[Европа]] преку [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Неговата победа се споредува со постигнатата, многу години подоцна, победа над Арапите на Карл Мартел при [[Поатје]]. [[Податотека:First Bulgarian Empire by Asparuh to Kardam (680- 803).png|мини|Бугарското ханство од 680-803 год.]] По смртта на ханот Тервел, Бугарија навлегла во политичка криза, хановите се менувале речиси секоја година преку преврати и интриги, а врв на сето тоа е управувањето на ханот Умор - само 46 денови. Положбата се стабилизирала кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога престолот го зазел ханот [[Крум]]. Од тој силен и енергичен бугарски хан започнува династијата на најсилно изјавените владетели на Првата Бугарска Држава, кои ја управувале речиси до самиот нејзин крај. Во 756 година императорот [[Константин V Копроним|Константин V]] изградил низа тврдини долж византиско-бугарската граница. Бидејќи овие тврдини ги прекршувале условите од претходниот договор, Бугарите барале компензација. Константин одбил и Бугарите, толкувајќи ги неговите постапки како непријателски, ја нападнале византиската територија само за да бидат разбиени од царските трупи. Ова беше првата од деветте војни меѓу Константин V и Бугарите. Овој пораз довел до соборување на бугарскиот хан. Повторно следела граѓанска војна, на крајот од која, во 761 или 762 година, на тронот дошол извесен [[Телец]]. Телец веднаш собрал војска, ја зацврстил својата граница со Византија, а потоа напредувал во Тракија. Константин V излегол да го пречека и по жестока [[Битка кај Анхијал (763)|битка]] Бугарите повторно биле разбиени. Се чини дека овој пораз е причина за новите немири во Бугарија кои довеле до соборување на Телец околу 764 година. Новиот хан, [[Сабин (хан)|Сабин]], се обидел да склучи мир со Византија, но бил обвинет дека ја предал земјата на Византијците и морал да пребега со своите роднини во Константинопол. Меѓутоа, набрзо мирот го склучил еден хан по име [[Паган (хан)|Паган]], но борбата за тронот продолжила. Во неколку наврати (од кои едниот во 766 година), Византија интервенирала со војски во име на нејзините кандидати. Кога интервенирала, империјата можела да ја наметне својата волја врз Бугарите, чија земја била во анархија. [[Податотека:771_CE,_Europe.svg|алт=Colour-coded map|мини|Политичка карта на Европа во 771 год.]] Во 770 [[Телериг]] станал хан. Меѓутоа, војната продолжила во 773 година кога Константин V успешно ги нападнал Бугарите. Истата година Бугарите упаднале јужно до Тесалија каде што биле запрени од Византијците. Хронологијата на овие два настани, како и причините се непознати. Изгледа дека следната година, во 774 година, Константин V планирал нов напад. Телериг му напишал на императорот велејќи дека можеби ќе треба да побегне во Константинопол; ''кому во Бугарија може да му верува?'' Константин наивно му испратил список на византиски агенти во Бугарија. Телериг ги заробил и ги погубил сите. Од оваа приказна дознаваме дека византиските разузнавачи биле активни и интервенирале во внатрешните работи на Бугарија. Константин V потоа започнал да ја планира својата следна кампања против Бугарите; сепак, неговата смрт на почетокот на кампањата значела крај на војната. Иронично, Телериг сепак морал да побегне од земјата, во 777 година; дошол на дворот на императорот [[Лав IV Хазар]], го примил христијанството и добил невеста, роднина на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. [[Податотека:Battle of Marcellae.png|лево|мини|[[Битка кај Маркели (792)|Битката кај Меркели (792)]]]] За време на владеењето на [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] и нејзиниот син [[Константин VI Слепиот|Константин VI]] во Византија, за противник во Бугарија го имале ханот [[Кардам]] (777-802). Отпрвин, Византијците успеале да ја потиснат бугарската граница на север. Во 784 година, царицата Ирина напредувала од Анхиалус, далеку во внатрешноста до Береја (денешна [[Стара Загора]]), која таа ја обновила и ја нарекла ''Иренуполис''.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Сердика, исто така, останала цврсто во византиски раце. Меѓутоа, во 792 година, Кардам му нанел катастрофален пораз на младиот Константин VI кај пограничната тврдина [[Битка кај Маркели (792)|Меркели]]. Византија повторно морала да плаќа данок на Бугарите, кои периодично ги зголемувале нивните барања со уценувачки закани за понатамошни напади. Во 797 година, приврзаниците на Ирина го ослепиле нејзиниот син Константин, а таа продолжила да владее сама.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Во меѓувреме, во 790-тите, франечкиот крал, [[Карло Велики]], водел кампања против [[Авари]]те. Тој извојувал голема победа во 796 година (во која му помогнал и панонскиот хрватски кнез [[Војномир]]) и Франките станале господари над Хрватите од северна Далмација, Славонија и Панонија; франечките мисионери набрзо влегле во областа. Набрзо следел втор голем удар за аварската моќ, но овој пат од исток, под водство на новиот бугарски хан Крум. Како резултат на овие две победи, Франките и Бугарите наскоро дојдоа да имаат заедничка граница долж реката [[Тиса (река)|Тиса]], а Бугарите успеале да го прошират своето владение над територијата северно од Дунав до Карпатите. Аварите не исчезнале одеднаш. Западно од Дунав бил основан каганат, кој бил вазал на Франките и под христијански хан, а Франечките извори спомнуваат аварски пратеници кои го посетиле франечкиот двор помеѓу 805 и 822 година. Во 889 година се споменува дека Маџарите ги зазеле пасиштата на некои слободни Авари во долна Панонија. После тоа, изворите престануваат да ги спомнуваат Аварите; се претпоставува дека потомците на оние кои го преживеале унгарското освојување на унгарската рамнина во 890-тите биле апсорбирани од Унгарците. == Консолидација == {{Историја на Бугарија}} === Владеењето на Крум (803 - 814) === [[Податотека:52-manasses-chronicle.jpg|мини|лево|Ханот [[Крум]] го победил византискиот император [[Никифор I]] во [[Битка кај Плиска|Битката кај Врбишкиот премин (811 г.)]], ''[[Константин Манасиј|Манасиева хроника]]'']] Бидејќи претходникот на [[Крум]], ханот [[Кардам]], успеал да се оттргне од византиските шпиони во Бугарија, тој најпосле имал можност да се зафати со офанзива на југ. Но пред тоа ги разбил остатоците од [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], кој попаднал под ударите на Франкската Империја на [[Карло Велики]]. Во териториите на Бугарија биле вклучени богатите солници на [[Трансилванија]], што и дозволило да се вклучи во напредокот на европската економија. Во 808 година Крум започнува походи по река [[Струма]], а во 809 година ја презема важната крепост Средец (денешна [[Софија]]). Во 811 година император [[Никифор I]] започнува поход против Бугарија, стига до нејзиниот главен град, Плиска, ја презема и ја опожарува. Сметајќи дека тоа е крајот на проблемите со Бугарите, се вратил назад за Цариград. Но утрината на 26 јули 811 година, за време на ноќевањето на армијата и императорот кај Врбишкиот проход, вооружената бугарска војска изненадно ги нападнала, ги исклала повеќето, и дури самиот император ја дочекал таму смртта. За прославувањето на победата Крум употребил чаша, направена од черепот на императорот Никифор, обкован со злато и сребро. [[Податотека:Europe 814.svg|лево|мини|Европа во 814 година]] Две години подоцна, во 813 година, Крум подготвил невиден дотогаш поход кон [[Цариград]]. Меѓутоа, неговата смрт на 13 април 813 година го спречило замисленото дело. Крум влложил големи усилби за закрепување на државата. Присоединил важни територии кон државата и наложил заеднички закони за сите поданици, за да осигури внатрешна стабилност. Законите биле строги и не правеле разлика меѓу [[Прабугари]], [[Стари Словени|Словени]] и други. Тоа била првата стапка кон обединувањето во една народност на различните по бит и култура етноси. === Владеењето на Омуртаг (814-831) === [[Податотека:ThomasTheRebelAndMourtagon.jpg|мини|лево|Со цел да го задуши востанието на [[Тома Славјанинот]] императорот [[Михаил II (Византија)|Михаил II]] се обратил за помош кај бугарскиот кан Омуртаг. Двете војски се судриле во 823 г.]] Неговиот наследник, [[Омуртаг]], склучил 30-годишен мировен договор со [[Византија]], и се зафатил со внатрешната ситуација на државата. Започнал со повторно изградување на главниот град, кој бил опожарен за време на походот на Никифор, изградил и укрепил редица градови. Ја зацврстил бугарската власт на северозапад, каде што Франките се обиделе да одделат 3 словенски племиња од Бугарија. === Омуртаг и христијанството === [[Податотека:Omurtag.jpg|мини|десно|Прогонство на христијаните од Омуртаг.<br>Десно: [[Адријанополски маченици|епископ Мануил]] проповеда на Бугарите.<br>Лево: Погубување на епископ Мануил.]] Омуртаг бил непријателски настроен кон христијанството, кое се чини дека се ширело во Бугарија, иако државата и поголемиот дел од владејачката класа останале пагани до покрстувањето на Борис во 864 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=107}} Ширењето на новата религија беше олеснето со влијанието на византиските бегалци и заробеници кои во голем број биле населени во Бугарија. Бугарските ''болјари'' биле непријателски настроени кон христијанството бидејќи тоа го загрозувало стариот поредок врз кој се засновале нивните привилегии. Се верувало дека секој болјарски клан, кој имал свој тотем, бил божествено воспоставен и од тука потекнува правото на секое семејство на високи позиции во државата и општеството. Така, може да се очекува дека болјарите извршиле притисок врз Омуртаг да дејствува против христијанската религија.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} Омуртаг се чини дека чувствувал дека христијанството (со неговата хиерархија со седиште во Византија) е закана за бугарската независност. Тој веројатно ги гледал христијаните како византиски агенти и се чини дека верувал дека ако неговата држава стане христијанска, тоа нема да биде подобро од тоа да стане византиска колонија. Така тој ги прогонувал христијаните, веројатно исто толку затоа што ги гледал како царски шпиони, колку и за интересите на неговата религија. Познати се и примери на егзекуции на христијани. И покрај прогонството, религијата продолжила да се шири.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} === Маламир, Пресијан и војната со Византија во 836 === Омуртаг починал во 831 година. Оставил три сина; најстариот, [[Енравота]], не успеал да се искачи на тронот. Тој бил преобратен во христијанство од еден од неговите робови и наскоро бил погубен кога одбил да се откаже од христијанската вера. Тронот му припаднал на најмладиот син, [[Маламир]], првиот хан со словенско име. Колку долго владеел е дискутабилно; некои научници сметаат дека тој владеел до 852 год., а други веруваат дека бил заменет со одреден [[Пресијан]], кој владеел од 836 до 852 година. Речиси ништо не се знае за периодот кога овие владетели владееле - ако воопшто станува збор за различни луѓе. [[Податотека:Philippi Inscription 1.JPG|мини|Натпис на Пресијан од Филипи]] [[Податотека:Bunchuk.png|мини|лево|Коњскиот опаш бил симбол до покрстувањето и се носел при секоја битка<ref>[[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|''Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum'']]. "''Наведовте дека досега, кога одевте во битка, ја носевте коњската опашка како свој воен амблем и прашувате што треба да носите сега на негово место. Што друго, се разбира, освен знакот на крстот? Зашто тоа е знакот со кој Мојсеј го разделил морето и го убил Амалик...''"</ref>]] Постојат три извори во врска со ова прашање: [[Константин Порфирогенит]] пишува за нападот на Пресијан врз Србите, во времето на кнезот [[Властимир]]. Пресијан го споменува со титулата ''архонт'', која не мора да се однесува на владетелот, но кога ја користи Константин, обично го има тоа значење. На пример, Константин ја користи титулата ''архонт'' и за хан Борис, кого го нарекува син на Пресијан, што значи дека титулата ''архонт'' укажува, но не докажува дека владетел бил Пресијан. Постојат и два натписи. Во првиот се наведува дека Грците го прекршиле мирот. Маламир со кавхан Исбул тргнал против нив, зазел неколку тврдини во Тракија, а потоа тргнал кон Филипи од кој Византијците побегнале. Вториот натпис наведува дека хан Пресијан го испратил кавхан Исбул против [[Смолјани]]те (словенско племе на византиска територија кај реката [[Струма]]), извојувал победа над христијаните и ги казнил за нивните престапи. Ниту еден од овие натписи не е датиран, но бидејќи од 816 до 846 постоел триесетгодишен мир, меѓу Бугарија и Византија, нарушен само со кратките судири во 836 година, повеќето научници заклучуваат дека овие натписи се од 836/37 год, што се совпаѓа со изјавата во првиот натпис дека Грците го прекршиле мирот. Тесната поврзаност на информациите во двата натписи, може да се види и во тоа што главната улога и во двата походи ја имал кавхан Исбул. Така, белгискиот византолог, Анри Грегоар, разумно предлага дека, бидејќи се знае само за една војна во овој период на мир, натписите се однесуваат на истата кампања и бидејќи би било чудно една иста кампања да биде водена од двајца владетели, се претпоставува дека Маламир и Пресијан се две имиња (словенско и бугарско) на еден ист човек. Ваквите двојни имиња се сосема вообичаени кај средновековните балкански народи. Овој логичен предлог, значи дека еден ист човек, Маламир-Пресијан, владеел од 831 до 852 година. Меѓутоа, други тврдат дека двата натписи се однесуваат на две различни кампањи во една иста војна, и дека Маламир бил заменет со Пресијан во 836/7 во текот на војната во одредено време помеѓу двете кампањи. Натписите се значајни и за споменувањето на кавхан Исбул, што покажува дека клучната позиција на кавхан сè уште ја држел човек со бугарско име, и покрај какво било словенизирање да се случило. Исбул имал неизмерно богатство. Друг натпис кажува дека платил за изградба [[Аквадукт|aквадукт]] што му го подарил на ханот. == Владеењето на Борис I (852-889) == === Проширувањето во Македонија === [[Податотека:Balkans850.png|мини|десно|Проширувањето на Бугарија во времето на кан Пресијан. Според други научници тоа се случило во првите години од владеењето на Борис I.]]Во 846 година истекол бугарскиот мировен договор со Византија. Бугарите нападнале во Македонија покрај реката [[Струма]]. Веројатно, како што сугерираат некои научници, тие избрале момент кога империјата била вклучена во задушувањето на некои словенски бунтови. Сепак, постојат хронолошки проблеми за овие словенски востанија и не може да се покаже дека поголемо востание се случило во 846 година. Најпознатиот бунт меѓу Словените избувнал на [[Пелопонез]] за време на владеењето на [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829-42). Словените се ослободиле и ја опустошиле областа пред да бидат покорени од византиски командант испратен таму со голема војска во раните години од владеењето на [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Се тврди дека походот на Византијците се случил веднаш по доаѓањето на Михаил, уште во 842 година. Ако е така, овој бунт би бил завршен многу пред истекот на бугарскиот договор во 846 година. ''Житието на свети Григориј Декаполит'' опишува словенски бунт во околината на Солун. Иако ова востание е датирано околу 846 г. од некои научници, Дворник, уредникот на житието на тој светител, верува во тоа се случило помеѓу 831 и 838 година. Во секој случај, без разлика дали во врска со словенските востанија или не, Бугарите извршиле инвазија на византиска територија во 846 година. Набргу потоа следело ново примирје.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Многу историчари веруваат дека овој поход од 846 година го означува и почетокот на бугарската експанзија во Македонија западно од Вардар. За жал, хронологијата на оваа експанзија (и на кој кан да му се припише) е непозната. Борис очигледно ја поседувал Македонија дури и западно од Охрид до 880-тите и, бидејќи немало бугарски војни против Византија по 860 година, очигледно е дека ''де факто'' бугарското владеење претходело на 860-тите години. Така, Бугарите или ја анектирале оваа територија во кампањата 846 година - анексија непризнаена од Византија - или анексијата се случила во подоцнежна кампања - непозната за нас - од Пресијан пред 852 година или од Борис после неговото пристапување на престолот во 852 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Во изворите е забележана само една кампања на Борис против Византија. Во изворот без датум, Теофан Континуат вели: „Борис дознавајќи дека една [[Теодора II|жена]] владеела во империјата станал похрабар и испратил гласници да кажат дека ги осудува договорите за мир и започнал кампања против територијата на империјата“. Хроничарот не наведува кои земји ги нападнал или дали стекнал територија. Но, можно е дел или цела Македонија да е освоена од Борис во ова време. Договорот, веројатно потпишан во 853 година, се чини дека го завршил овој конфликт и Борис останал во мир со империјата до околу 860 година, кога тој стапил во франкиски сојуз, веројатно главно насочен против растечката [[Велика Моравија|Моравска држава]]. Нема докази дека Бугарија тргнала во офанзива против Византија по 860 година. Така можеме да заклучиме дека бугарската експанзија во Македонија се случила во текот на една или двете од овие две кампањи - 846 и 852 година - иако византиското признавање на загубата на оваа територија дошла дури со договорот од 904 година со борисовиот син, Симеон.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Горенаведениот аргумент претпоставува дека Византија ја вратила својата власт над западна Македонија во некој период од деветтиот век. Таков настан, иако често се претпоставува, не е документиран. Така, евентуално Западна Македонија можеби претставувала збир од ''[[Склавинии]]'' се до потпаѓањето под власт на Бугарија. Во овој случај, Бугарија едноставно би наметнала контрола над различни независни племиња - акт кој не е поврзан со војна со Византија, и кој можел да се случи во кое било време во деветтиот век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} === Пристапувањето на Борис I на власт === {{See also|Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите}} [[Податотека:TzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg|мини|лево|Минијатура која го прикажува Борис I.]] Во почетокот на управувањето на кнез Борис (852-889) Бугарија води неуспешни војни против [[Византија]] и Германското кралство. Борис решава да го прифати [[христијанство]]то како официјална религија за Бугарија, и по редица спорови и политички настани го прави тоа преку византиското духовенство во периодот 863-865. Актот на покрстувањето предизвикува пагански реакции и се стигнува до бунт, во кој педесет и два аристократски рода си заминуваат од главниот град, но се разбиени и казнети, убиени се сите членови на родот. По покрстувањето, Борис ја прима титулата кнез, како и името на својот крстител византискиот цар Михаил. На 29 август 866 година, набргу по задушувањето на бунтот, во Рим пристигнала амбасада од Бугарија, барајќи одговори на низа прашања за црковните практики, како и богослужбените книги и граѓанскиот законик. Се чини дека Борис испратил и друга амбасада кај [[Лудвиг Германецот]] за да го објави покрстувањето на Бугарите и да побара мисионери. Во ноември 866 година, папската мисија предводена од епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој подоцна станал и римски папа, заминала за Бугарија.{{sfn|Curta|2019|p=202}} Епископот со себе го донел одговорот на папата [[Папа Никола I|Никола I]] на прашањата на Борис во форма на [[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|опширно писмо упатено до сите Бугари]], не само до нивниот владетел. 106-те поглавја од писмото се занимаваат со различни теми: од крштевањето и бракот до капењето, постот и разликата меѓу гревот и злосторството. Папата Никола го укорил Борис за строгата казна кон неговите ''болјари'': „постапи без сериозно да ја измериш работата.“ За прашањето пак за независната бугарска црква, неговиот одговор бил помалку директен: „Сега не можеме да ви дадеме дефинитивен одговор додека нашите легати, кои ги испраќаме во вашата земја, се вратат и ни кажат колку се бројни и обединети христијаните меѓу вас.“{{sfn|Curta|2019|p=202}} Нема многу описи на тогашните бугарски практики, што само делумно може да се реконструираат од одговорите на папата. Откупувањето на невестата, ритуалната жртва без пролевање на крв, употребата на камења со лековити својства и [[Амајлија|амајлии]], сексуалните табуа, и погребувањето на самоубијците, се само неколку погледи во претхристијанските верувања на Бугарите.{{sfn|Curta|2019|p=203}} Се чини дека папата бил изнервиран од она што тој го сметал за глупави прашања: „Она што сакаш да го научиш во врска со панталоните (''[[femoralia]]'') го сметаме за излишно. Зашто, не сакаме да се промени надворешниот стил на вашата облека, туку однесувањето на внатрешниот човек во вас.“ Еден одговор укажува дека во Бугарија постоеле специфични верувања за ритуалната чистота, бидејќи папата Никола детално се осврнува на прашањето „дали чист или нечист човек може да го носи или целива Господовиот крст и моштите.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} [[Податотека:17-1735-H4A3D00Z.jpg|мини|Епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој {{Околу|866–867}} престојувал во Бугарија и е поврзан со почетната фаза на покрстувањето на Бугарите.]] Потребно било повеќе разјаснување за другите ритуални практики од поголемо политичко значење. Очигледно, во претхристијанска Бугарија, кога владетелот „седнува да јаде, обичај е никој, па ни неговата жена, да не вечера со него.“ Борис побарал сите негови поданици „да јадат на далечина, седнати на столчиња на нивото на земјата.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} Папата Никола I забранува [[инцест]] (индикација дека сродството можеби не го спречувало бракот во паганска Бугарија) и [[полигамија]], тема за која тој дефинитивно се согласил со патријархот [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]]. Неколку прашања во врска со теми како бракот на свештениците или положбата на рацете за време на молитвата укажуваат на тоа дека Борис веќе бил свесен за разликите во ритуалите меѓу западните и источните христијани. Меѓутоа, генерално, се чини дека Борис повеќе се интересирал за практиките, отколку за доктрината.{{sfn|Curta|2019|p=204}} Заедно со мисијата во Бугарија, папата Никола испратил уште една амбасада во [[Константинопол]] за што поагресивно да ја изрази папската осуда за изборот на Фотиј за патријарх. Пратениците никогаш не стигнале до Константинопол, бидејќи биле запрени на границата со Бугарија од страна на византиските власти, во околностите на конфликт меѓу Фотиј и Никола I. Не можејќи да преминат во Империјата, пратениците поминале извесно време во Плиска пред да се вратат во Рим. Се вели дека Борис многу го засакал најмладиот член на таа амбасада, [[подѓакон]] во базиликата [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Санта Марија Маџоре]], кого сакал да биде поглавар на неговата црква.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, водечката улога на римската мисија во Бугарија ја имал бискупот Формоз од Порто. За само една година работа, под негово водство, мисијата успешно преобратила голем број луѓе. Охрабрен од тој успех, Формоз почнал да ракополага со свештеници и да осветува новоизградени цркви, со други зборови да се однесува како епископ на Бугарија, а не на Порто. Во овој момент, Борис побарал од папата да го назначи Формоз за поглавар на неговата црква. Но, непосредно пред или непосредно во почетокот на 868 година, Формоз бил отповикан од папата Никола. И другиот епископ на мисијата, Павле од [[Популонија]], се вратил во Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} За да ги замени, новиот папа, [[Папа Адријан II|Адријан II]], испратил уште двајца епископи во Бугарија, Гримоалд од Бомарцо и Доминик од Тривенто. Друга папска амбасада ја преминала Бугарија во 869 година на пат за Константинопол, каде што требало да присуствува на соборот свикан од царот [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] и патријархот [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј I]] за да се реши расколот со Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, на враќање во Рим, папските пратеници не поминале низ Бугарија, бидејќи во меѓувреме самите пратеници на Борис што се појавиле пред тој синод поставиле многу вознемирувачко прашање, имено дали бугарските христијани му должат послушност на Рим или на Константинопол. Огорчен од четиригодишното папско запоставување, ако не и целосно отфрлање на неговото барање за архиепископ, Борис решил да се оддалечи од Рим и повторно да се сврти кон Константинопол. И покрај протестите на папските легати, патријархот Игнатиј I назначил архиепископ на Бугарија, на кој му била ветена значителна автономија. До 870 година, прашањето било решено во корист на Борис. Гримоалд, епископот на Бомарцо, бил протеран од Бугарија, а заедно со него и сите други членови на римската мисија кои сè уште биле во земјата. Во меѓувреме, првиот византиски архиепископ на Бугарија пристигнал во Плиска. Но, одлуките на синодот од 869/70 година не ги обесхрабриле папските напори за враќање на загубените позиции во Бугарија. Папата [[Папа Јован VIII|Јован VIII]] (872-882) напишал писма до грчките епископи и свештеници во Бугарија, до Борис и до неговиот дворјанин Петар и до друг човек кој се чини дека бил брат на Борис. Тој тврдел дека Бугарија била под Рим, а не под цариградска јурисдикција, го повикал Борис да се врати на послушност кон Рим и ги повикал неговите советници да го свртат својот владетел да се изјасни за Рим.{{sfn|Curta|2019|p=206}} [[Податотека:Old Basilica in Pliska 2.JPG|десно|мини|Големата базилика во [[Плиска]].]] [[Податотека:NHMB-Tombstone-cross-of-Anna-daughter-of-Knyaz-BorisI-10centuryAD-replica.jpg|мини|десно|Двојазичната словенско-грчка надгробна плоча на [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]], ќерката на кнез Борис]] По доаѓањето на учениците на [[Кирил и Методиј]] во Бугарија, кои ја донесуваат словенската писменост, Борис го прогонува византиското духовенство и започнуваат проповеди на [[старословенски јазик]], кој станува официјален во државата. Во 869-870 Четвртиот вселенски собор решава да ги исклучи бугарските епархии од Цариградската црква, и на тој начин се создава независна (автокефална) Бугарска архиепископија. По напуштањето на световната власт, Борис Михаил оди во манастир, од каде го продолжува црковното дело. === Владимир Расате и обидот за враќање во паганство === Од неговата жена, со крсно име Марија, Борис имал шест деца — Владимир, Гаврил, Симеон, Јаков, Еупраксија и Ана. Гаврил веројатно умрел млад, а веројатно и Јаков; Еупраксија и [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]] станале калуѓерки; [[Симеон I|Симеон]] влегол во црквата; а [[Владимир Расате|Владимир]] требало да го наследи татко му на престолот. Владимир бил престолонаследник предолго време. Сигурно се приближувал кон својата четириесетта година, бидејќи го придружувал својот татко во српската војна (853 г.) во старите пагански денови. И, како и сите нетрпеливи престолонаследници, тој бил исполнет со дух на противење на политиката на неговиот татко. За внатрешните работи за време на неговото владеење знаеме малку, освен дека тој добил амбасадори од германскиот крал [[Арнулф Корушки|Арнулф]] во 892 година.{{sfn|Runciman|1930|p=133}} Се чини дека веднаш штом Борис се повлекол од светот во неговиот манастир, новиот Кан ги разбранувал сите реформи што ги спровел неговиот татко. Старата бугарска аристократија, која Борис толку цврсто ја отсекол, повторно пораснала до ефективна висина; а Владимир потпаднал под нејзино влијание. Болјарите не го сакале христијанството што Борис го вовел, со неговите строги и автократски тенденции. Спротивно на тоа, дворскиот живот станал екстравагантен и развратен, па дури имало и официјален обид за повторно воведување на старите пагански обреди и идолопоклонство. Но, Владимир и неговите ''болјари'' сметале дека Борис повеќе го нема. И покрај тоа што бил во својот манастир, Борис, знаел што се случува надвор. Четири години ги оставил да владеат; а потоа, кога видел дека неговото животно дело е премногу сериозно загрозено, повторно се појавил. Неговиот престиж на светец бил огромен; со помош на неколку постари државници лесно ја запоседнал власта. Повторно на власт, тој ги жртвувал своите татковски чувства за доброто на својата земја. Владимир бил симнат од тронот и ослепен, и така исчезнува од историјата.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} === Политичко-црковните настани од 893 година === {{See also|Преславски собор}} Ова претставувало последен обид за обновување на паганството. Тој бил осуден на неуспех, бидејќи било малку веројатно пониските и средните општествени слоеви да се вратат кон старата вера по иницијатива на владејачката елита, која во голема мера била мотивирана од политички, а не од верски причини. Повторното појавување на Борис било доволно за целиот потфат да пропадне. Сепак, положбата на Борис била мошне сложена. Со соборувањето на својот син тој го зачувал христијанството, но истовремено го довел во прашање воспоставениот ред на наследување на престолот. Затоа постапил внимателно. Свикал [[Преславски собор|собор]] од целото царство, за чиј состав не постојат сигурни податоци, иако се претпоставува дека во него учествувале претставници на дворското благородништво, покраинската управа, црковната хиерархија и други угледни личности. На соборот својата интервенција ја оправдал со верски причини, а потоа обезбедил прифаќање на својот помлад син, монахот Симеон, за нов владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} [[Податотека:Preslav fortress 9.jpg|мини|десно|Преславската тврдина]] Во исто време, Борис ја искористил можноста што му ја пружало присуството на соборот за да ја доврши својата последна голема реформа. Семето што Климент го сеел во Македонија — работа што, се чини, продолжила непрекинато и за време на владеењето на Владимир — и што Наум го сеел поблиску до престолнината, веќе било доволно пуштило корени; дошло време грчкиот јазик да биде заменет со словенскиот во целата Бугарска црква.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Постоеле повеќе причини поради кои тоа било направено токму тогаш. Веројатно во тоа време архиепископскиот престол во Бугарија бил испразнет; можно е и грчкото свештенство да било премногу тесно поврзано со дворската аристократија; а несомнено моментот бил погоден за мерка што можела да предизвика незадоволство во Царството. [[Василиј I Македонецот|Василиј]] и [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]] веќе биле мртви, а царот [[Лав VI Мудриот|Лав]] и неговиот брат, патријархот [[Стефан I Цариградски|Стефан]], биле премногу рамнодушни и слаби за да се спротивстават на остварувањето на движење кое дури и нивните големи претходници го сметале за неизбежно. Освен тоа, Борис пресметал дека воведувањето на словенскиот како единствен национален јазик на Бугарија засекогаш ќе ја потисне свеста за издвоеност и надмоќ кај старите Бугари. Потомците на Хуните требало да го изгубат своето посебно обележје; поимот „Бугарин“ отсега требало да ги опфаќа подеднакво и Словените и Бугарите, односно сите поданици на бугарскиот владетел — кој повеќе не бил Возвишениот хан, туку кнез, словенски владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Во истото време продолжило и уредувањето на Бугарската црква. Иако поради недостатокот на извори не можат со сигурност да се реконструираат сите аспекти на нејзината административна организација кон крајот на IX век,{{efn|Според Стивен Рансиман (''A History of the First Bulgarian Empire'', 1930), во тоа време земјата била поделена на седум митрополии (Дристра, Филипополис, Сердика, Провадија, Маргум/Морава, Брегалница и Охрид). Овој податок потекнува главно од подоцнежни извори (особено [[Теофилакт Охридски]] од XII век) и според современата историографија (на пр. ''Jonathan Shepard во The New Cambridge Medieval History'', Vol. II, 1995, стр. 245) можеби е анахронизам — проекција на подоцнежна црковна организација назад во IX век, и кој не е потврден од современи сведоштва.}} јасно е дека црквата веќе располагала со развиена мрежа на епархии и со образувано домашно свештенство. Особено значајно било поставувањето на Климент Охридски за епископ во областа [[Кутмичевица]] околу 893 година, со што словенското духовништво добило уште повидливо место во црковниот и државниот живот. [[Податотека:Bulgaria - Shumen Province - Veliki Preslav Municipality - Town of Veliki Preslav - Veliki Preslav Medieval Palace Complex - Panoramic.jpg|мини|десно|Палатата во Преслав]] Во врска со овие црковни реформи била направена уште една голема промена. Јосиф, новиот архиепископ бугарски, имал архиепископско седиште не во Плиска, туку во Преслав. Престолнината била преместена. Плиска, старата хунската престолнина, со сеќавањата на големите Канови - незнабошци , повеќе не била соодветна. Христијанскиот кнез требало да живее во Преслав, блиску до манастирот Пантелејмон и школата на [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]]. Кога сето тоа било направено, Борис се вратил во својот манастир. Неговата работа сега навистина била завршена. Порано, прерано се повлекол. Но, овој пат бил сигурен. Тој можел веќе засекогаш да се посвети на религијата; ниту пак би ѝ помогнал на својата земја да ја спаси со своите молитви. Тој веќе беше ѝ помогнал доволно - доволно за вечно да се почитува неговото име како најголем од сите нејзини добродетели.{{sfn|Runciman|1930|p=136}} == Симеон I и Петар I == [[Image:St. Theodor.jpg|мини|десно|Керамичка икона на [[Теодор Стратилат|Св. Теодор Стратилат]], Преслав, околу 900 г.]] [[File:RizMap09.jpg|thumb||left|240 px|Бугарија за време на цар Симеон I.]] [[Симеон I]] го продолжува црковното и просветителното дело на својот татко Борис I, со тоа што засилено го помага книжевното дело во главниот град, основа книжевни центри во целата држава и сам пишува за просветителската заедница во Преслав.<ref>Robert Fossier, Janet Sondheimer - „The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages: 350-950“, Cambridge University Press, 1997, стр. 370</ref> На надворешна сцена постигнува множество на воени успеси, со тоа што успева да ја рашири територијата на Бугарија на југ скоро до Коринт, а на запад ги достигнува земјите на денешна [[Албанија]]. На југоисток териториите достигнуваат до Одринското поле, опфаќајќи го и северниот дел на Дарданелскиот премин. Симеон си поставува за цел создавање на Бугарско-византиско Царство, која откако не успева да ја постигне преку дипломатски начини (морало да биде објавен за регент (василиопатор) на малолетниот император на [[Византија]], но царицата-мајка го спречила договорот), се обидува со војна. Води преговори со [[Арапи]]те за военоморска помош при напад против [[Цариград]], но првиот пат делегацијата била одвлечена од пирати и продадена како робови во Цариград, а вториот пат не се доаѓа до ништо суштествено. === Војната со Византија (894-97) === Бугарската трговија доживеала процут во времето на цар Симеон. Главната дејност во земјата било земјоделството, а веројатно бугарските житарки и добиток помогнале да се прехранат царските градови на брегот, па и самиот Константинопол. Рудата се ископувала, а со тоа се зголемиле кралските приходи. Згора на тоа, бугарските владенија лежеле на главни трговски патишта. Трговија што минувала меѓу степите на Русија и Константинопол се одвивала по западниот брег на Црното Море; но дел од неа поминувала по копно преку Преслав и Адрианопол, а дел преку Дристра до Солун. Имало уште еден трговски пат, речиси подеднакво важен, кој не можел да ја избегне Бугарија; тоа било рутата од Средна Европа, која на Балканскиот полуостров влегувала во Белград и, како и железницата денес, се разделувала кај Ниш, едниот крак водел низ Сердика (Софија) и Филипополис до Адрианопол и Константинопол, а другиот продолжувал на југ до Солун. Тоа значело постојан проток на стока што минувал низ Бугарија и на својот пат ги збогатувал бугарските трговци или грчките и ерменските поданици на царот.{{sfn|Runciman|1930|p=144}} [[Податотека:Bulgarians defeat Byzantines under Krenites and Kourtikios.jpg|мини|Победата на Бугарите над византиската војска предводена од Прокопиј и Куртициј во Тракија.]] Уште од времето на Тервел, трговијата меѓу Бугарија и Империјата била внимателно организирана, а сега веќе Бугарите имале дозвола да престојуваат во Константинопол (веројатно во квартот Свети Мамас, заедно со руските трговци) каде што ја носеле својата стока. Меѓутоа, една интрига во Царскиот двор во 894 година резултирала со тоа што двајца грчки трговци, Ставракиј и Козма, обезбедиле монопол над бугарската трговија. Тие не само што успеале да стават тешки давачки за стоката, туку и инсистирале на преместување на бугарскиот пазар во Солун - било полесно да се управува со корупцијата подалеку од престолнината. Сето тоа природно ги вознемирило Бугарите и тие се пожалиле на Симеон, а тој веднаш се застапил за нив пред царот [[Лав VI Мудриот|Лав VI]]. Но, нечесните грчки трговци биле под заштита на [[Стилијан Зауца]], ''василеопаторот'', семоќниот тест на императорот; затоа Лав ја игнорирал амбасадата на Симеон и скандалот продолжил. Симеон тогаш решил да прибегне кон оружје и се подготвил да ја нападне Тракија. Главните царски војски, под Никифор Фока, биле отсутни на Исток борејќи се со [[Сарацени]]те; Лав можел да испрати против напаѓачите само неискусни трупи, под водство на Прокопиј Кренит и Ерменецот Куртициј. И двајцата генерали биле убиени во битка. Бугарите потоа напредувале низ Тракија кон самата престолнина.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} [[Податотека:Honfoglalas.gif|мини|Мапа на движење на Маџарите. Забележете дека не е потврдено каде завршувала северната граница на Бугарската империја.]] Лав следователно прибегнал кон дипломатија. Истата година тој испратил амбасада во Ратисбон кај кралот Арнулф - веројатно уште пред да избие војната, како одговор на амбасадата на Арнулф кај Владимир во 892 година - но неговиот амбасадор не бил добро примен. Но, сега тој имал далеку подобар план. Уште од деновите на Омуртаг, дивите Маџари биле воспоставени на степите до бугарската граница на реката [[Днестар]], ако не досега и до [[Прут]]. Во 895 година го испратил ''патрицијот'' Никита Склер во маџарските населби и им предложил на маџарските поглавари [[Арпад]] и [[Курсан]] да ја нападнат Бугарија; тој ветил дека ќе испрати бродови за да ги пренесат преку Дунав. Маџарите со задоволство се согласиле, особено затоа што се чувствувале донекаде притиснати на нивните источни граници од една уште подива нација, Печенезите; дале заложници и договорот бил склучен.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} Тогаш Лав го повикал Никифор Фока од Азија и ја опремил царската флота под адмиралот Евстатиј. Сега кога Симеон требало да се справи со Маџарите, Лав повеќе би сакал да не се бори; тој не сакал да ја зголемува моќта на Маџарите на сметка на бугарската, а освен тоа, не сакал да се бори со истоверци како и неговиот народ. Затоа го испратил ''квесторот'' Константинациј да го предупреди Симеон за претстојната инвазија на Маџарите и да предложи мировен договор. Но Симеон бил сомничав; тој во Константинопол научил колку суптилна може да биде царската дипломатија и веројатно не поверувал во приказната за Маџарите. Константинациј бил ставен во притвор, а одговор не бил вратен.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} [[Податотека:HungariansPursueBulgarians.jpg|лево|мини|Повлекување на Симеон во тврдината Дристра ([[Силистра]]).]] Симеон набрзо се уверил. Додека се подготвувал да се пресретне со Никифор Фока во Тракија, му дошла вест дека Маџарите пристигнале. Тој побрзал на север да ги пречека, но бил поразен. Во очај се повлекол во тврдината [[Дристра]]. Маџарите напредувале, ограбувајќи и уништувајќи. Пред портите на Преслав се сретнале со Никифор Фока, на кого му продале бугарски заробеници во илјадници. Бугарите биле во очај. Тие испратиле кај Борис во неговиот манастир да побараат совет; но тој можел да предложи само тридневен пост и се понудил да се моли за својата земја.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} Ситуацијата била спасена со многу помалку угледни средства - со дипломатската измама на Симеон. Кога ја сфатил сериозноста на својата положба, испратил преку Евстатиј да побара мир од царот. Лав бил среќен што се согласил. Тој им наредил на Фока и Евстатиј да се повлечат и го испратил ''магистерот'' [[Лав Хиросфакт]] да преговара за условите. Токму тоа го посакувал Симеон. Кога пристигнал ''магистерот'' Лав, тој бил задржан под стража во тврдината Мундрага: додека Симеон, ослободен од половина од неговите непријатели, тргнал да ги нападне останатите, Маџарите. Во голема битка успеал да ги победи и да ги истера назад преку Дунав. Борбата била толку крвожедна што дури и Бугарите се вели дека изгубиле 20.000 војници. Победнички над Маџарите, Симеон го известил ''магистер'' Лав дека неговите услови сега вклучуваат ослободување на сите бугарски заробеници неодамна купени од Фока од Маџарите. Несреќниот амбасадор, кој во меѓувреме не можел да комуницира со царот, се вратил во Константинопол, за да види што може да се направи.{{sfn|Runciman|1930|p=147}} Лав посакал мир и бил подготвен да се откаже од затворениците. Симеон чекал додека не му бидат вратени сите затвореници, а потоа, под изговор дека некои се задржани, повторно се појавил со полна сила на тракиската граница. На новиот царски командант, Лав Катакалон, му недостасувала способноста на претходниот, Фока. Тој пристигнал со главната царска војска кај Булгарофигон и бил тешко поразен. Следеле натамошни преговори. Договорот бил склучен во 897 година, а Византија се согласила да плаќа годишен данок на Бугарија.{{sfn|Runciman|1930|p=148}} Симеон умира ненадејно на 27 мај 927 година<ref>Златарски, Васил, История на българската държава през средните векове, том 1, част 2, Академично издателство "Марин Дринов", София 1994, ISBN 954-430-299-9, с. 513</ref> во разгор на подготвувањата за опсада на Цариград. Пред својата смрт, тој се објавува за "Цар самодржец на сите Бугари и Ромеи", се титлува со титулата "цар", која била еднаква на императорската, и го објавува бугарскиот црковен поглавар за патријарх - највисокиот ранг во Источната православна црква.<ref>John V. Fine - "The Early Medieval Balkan", University of Michigan Press, 1991, стр. 155</ref> [[Податотека:Seal of Peter I of Bulgaria with Irene Lekapene.jpg|мини|Оловен печат на кој се претставени [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] и [[Ирина Лакапина|Марија (Ирина) Лакапина]], поврзан со нивниот династички брак во 927 година, кој го потврдил мирот меѓу Бугарија и Византија.]] По неговата смрт на престолот седнува син му, [[Петар I (Бугарија)|Петар I]]. Тој склучува мир со Византија, кој официјално му ја признава царската титула и патријаршкиот ранг на [[Бугарска православна црква|Бугарската црква]].<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries - „A history of Eastern Europe“, Taylor & Francis, 2007, стр. 66,</ref> За време на управувањето на Петар, Бугарија навлегува во криза, најмногу заради нападите на [[Киевски Рус|Руси]] и [[Кнежевство Унгарија|Унгарци]] од север. Започнува распространувањето на ереси, најпозната од која била [[богомилство]]то, по името на својот водач - поп Богомил.<ref>Milan Loos - „Dualist heresy in the Middle Ages“, Springer, 1974, стр. 50</ref> Тоа станува основа и на албигојството, кое се појавило подоцна во јужна [[Франција]], како и на [[катарство]]то. === Појава на Богомилството === {{Main|Богомилство}} Трите главни извори за богомилите во Бугарија се: писмо од цариградскиот патријарх [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт]] до цар Петар, напишано околу 940 година; трактат против еретиците напишан од [[Презвитер Козма]] (веројатно напишан околу 970 година) и едиктите на црковниот синод одржан под цар Борил во 1211 година кој ги осудил богомилите.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=172}} Писмото на Теофилакт е напишано како одговор на писмо (кое денес не постои) од цар Петар кој побарал совет од патријархот, кој бил чичко на неговата жена [[Ирина Лакапина|Ирина]], како да постапи со новопојавената [[ерес]]. Забелешките за еретичките верувања веројатно се извлечени од првичното писмо на Петар. Патријархот се осврнува на на новопојавената ерес без да ја именува. Тој тврди дека еретиците веруваат во два принципи, од кои првиот ја создал светлината и невидливиот свет, а вториот темнината, материјата и човечкото тело. Еретиците го отфрлале [[Стар завет|Стариот завет]], бракот, репродукцијата, и учењето за Христовото воплотување; за нив велеле дека настанале од злобниот принцип (ѓаволот). Ереста е античка, но новопојавена, мешавина од [[манихејство]] и [[павликијанство]].{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} Павликијанството била источна ерес, генерално прикажувана како дуалистичка, но неодамна се покажало дека е [[Адопционизам|адопционистичко]] движење. Адопционистите верувале дека Христос бил едноставно човек додека не бил ''посвоен'' од Бога и по благодатта станал божествен во времето на неговото крштевање. Павликијаните живееле во големи концентрации во Ерменија и источна Анадолија. Со текот на годините голем број од нив биле преселени од страна на императорите на Балканот за да ги растурат нивните концентрации на исток и исто така да ја бранат тракиската граница бидејќи биле одлични воини. Многумина биле населени во регионот на Филипополис (денешен Пловдив) во близина на бугарската граница. На Павликијаните генерално им се припишува голема улога во создавањето на богомилството. Ако Павликијаните навистина биле дуалисти, таквата улога е можна; сепак, ако биле адопционисти, тогаш треба да се бара автохтоно потекло за богомилството.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}}[[Податотека:Bogomilist expansion.svg|мини|Развојот на богомилството и другите еретички движења во Европа|лево]]Најдетален извор за [[богомилство]]то е трактатот на презвитер Козма, кој од прва рака ги знаел и ја имал предноста да е несофистициран теолог, бидејќи повеќето византиски антиеретички трактати имаат тенденција да ги нарекуваат ересите со класичните имиња и потоа да му дадат на читателот мешавина од нови и релевантни, како и класични и нерелевантни верувања кога дискутираат за нивните следбеници. Козма вели дека за време на владеењето на Петар, поп по име [[Поп Богомил|Богомил]] (но за волја на вистината ''Богонемил'') проповедал ерес во бугарските земји.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} За нив презвитер Козма вели: „Однадвор, еретиците изгледаат како јагниња; тие се нежни, скромни и тивки; тие не зборуваат залудни зборови, не се смеат и не се однесуваат на таков начин што ќе се разликуваат од вистинските христијани. Но, внатре тие се грабливи волци. Кога ќе ги најдат неуките, го сеат пијанството на нивното учење и ги хулат доктрините што ги пренесува Светата Црква. Еретиците не ги почитуваат [[Икона|иконите]], туку ги нарекуваат идоли. Еретиците се потсмеваат на моштите на светиите и нè исмеваат кога ние им се поклонуваме. Тие одбиваат да им оддаваат почит на светците и ги презираат чудата Божји како што ги предизвикуваат моштите на светите преку силата на Светиот Дух; тие велат дека чудата не се случиле по Божја волја, туку од ѓаволот кој ги тера да ги заведуваат луѓето. Тие тврдат дека не Бог, туку ѓаволот бил творец на видливиот свет. Тие прашуваат како може да се обожава крстот? На него Евреите го распнаа Божјиот Син. Затоа крстот е непријател Божји. Тие ги учат своите приврзаници да го мразат, велејќи дека ако некој го убил синот на кралот со парче дрво, дали тоа дрво ќе му биде драго на кралот? Причеста не била воспоставена по Божја заповед, а [[евхаристија]]та всушност не е тело Христово, туку едноставна храна како и секоја друга. Тие не веруваат дека зборовите на свештениците се осветени од Бога. Ако свештениците се осветени, зошто тогаш не живеат како што треба?{{sfn|V. A. Fine|1991|p=174}} Тие се противат на свештениците, црквите, молитвите (освен на [[Господова молитва|Господовата молитва]]) и го отфрлаат Мојсеевиот закон и книгите на пророците. Тие не ја почитуваат [[Дева Марија]]. Тие не го прифаќаат Стариот Завет, туку само Евангелијата. Тие живеат не според Мојсеевиот закон, туку според онаа на Апостолите. Тие го прават ѓаволот творец на луѓето и на целото божествено создание; некои го нарекуваат паднат ангел. (Козма потоа прави да изгледа дека го обожаваат ѓаволот бидејќи го направиле творец.) Тие велат дека по волја на ѓаволот постои сè - небото, сонцето, ѕвездите, воздухот, земјата, луѓето, црквите, крстот и сè што се движи по земјата. Тие веруваат дека Господ има два сина, Христос постариот и ѓаволот помладиот. Тој, ѓаволот, им заповеда на луѓето да земат жени, јадат месо и пијат вино. Тие се нарекуваат жители на рајот; тие ги одбиваат сите животни радости не со апстиненција како што правиме ние [православните монаси] туку затоа што тие тврдат дека овие дела се нечисти. Тие се молат, затворајќи се во своите домови, четири пати на ден и четири пати во текот на ноќта. Тие веруваат дека луѓето, а не Бог, ги воспоставил обредите и практиките на Црквата и на христијаните; и дека нив ги нема во евангелијата. Еретиците не празнуваат црковни празници. Тие не го одбележуваат споменот на мачениците и светителите. Тие си ги исповедаат своите гревови еден на друг и практикуваат исповед меѓу себе. Ги учат своите приврзаници да не се потчинуваат на власта; ги клеветат богатите; ги мразат царевите; ги исмеваат своите претпоставени и ги навредуваат нивните господари.“{{sfn|V. A. Fine|1991|p=175}} Оваа ерес се проширила од Бугарија во Византија каде привлекла многу интелектуалци и се развила во многу посуптилно теолошко движење. Во секој случај, богомилската секта која се појавила во времето на Петар траела низ историјата на средновековна Бугарија, за последен пат да се слушне за неа во Трново - престолнината на Втората бугарска империја - во средината на XIV век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=179}} === Падот на Бугарија === {{See also|Инвазија на Светослав I во Бугарија}} По мирот од 927 не се променило многу во односите меѓу Бугарија и Византија. Меѓутоа, кога бугарските пратеници дошле во Константинопол да го соберат годишниот данок, тие биле пречекани со луто отфрлање од императорот [[Никифор II Фока]], кој штотуку се вратил од победничкиот поход против Арапите. Византискиот цар го обвинил Петар дека дозволил Маџарите да ја преминат Бугарија на нивниот пат кон византиските територии, обвинение кое можеби се однесува на настан раскажан од Лиутпранд од Кремона, кој пристигнал во Константинопол три години подоцна. Според Лиутпранд, во одреден момент по доаѓањето на Никифор на власт во 963 г., група од 300 Маџари заробила 500 поданици од околината на Солун и ги пренела во Панонија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Без оглед на причината за гневот на императорот Никифор, тој ги преместил своите трупи на границата со Бугарија, каде што Византијците уништиле голем број тврдини во демонстрација на воена моќ, пред да се вратат на источниот фронт. Во обид да го смири Никифор и да понуди своја гаранција со добри намери, Петар ги испратил своите два сина, [[Борис II|Борис]] и [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] во Константинопол како заложници. Сепак, тој исто така испратил пратеници кај императорот [[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]] во [[Магдебург]], можеби во обид да собере поддршка против Византија. Од своја страна, Никифор одлучил да го примени на Бугарија истиот вид притисок што го избрал Лав VI во неговиот конфликт со Симеон во 893 година. Во отсуство на сигурни сојузници [[Печенези]] во степата, тој го избрал кнезот [[Светослав I|Светослав]] од Киев, кого го поткупил да ја нападне Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Она што императорот го имал на ум, најверојатно, е дека ќе се случат голем број на упади на бугарска територија што ќе го турнат Петар на колена. Но, работите не се одвивале баш според планот. Русите пристигнале на Дунав во летото 968 година, ја разбиле бугарската војска и ги блокирале преостанатите трупи во Дристра ([[Силистра]]). Според руската [[Повест за минатите години|примарна хроника]], рускиот кнез „ја преместил својата резиденција“ во Бугарија и почнал да владее од „Перејаславец“. Локацијата на Перејаславец или Преславец („Мал Преслав“) е предмет на спор, но од описот на движењата на Светослав во Летописот и на византиските војски во византиските извори е сосема јасно дека градот се наоѓал на Долниот Дунав, најверојатно во северна [[Добруџа]]. Се чини дека Русите не влегле во внатрешноста на Бугарија и биле задоволни со контролирањето на долниот брег на Дунав и регионот на неговата делта. Ова беше доволно за да го убеди Петар да испрати пратеници во Константинопол и да побара мир. Овој пат, Никифор имал тешки услови, а не само зборови. Тој побарал депонирање на Петар од престолот и негова замена со неговиот син Борис, кој веднаш бил вратен во Бугарија за таа пригода.{{sfn|Curta|2006|p=238}} Како и неговиот дедо Борис I, Петар се повлекол во манастирот во близина на Преслав, каде што умрел набргу потоа на 30 јануари 969 година. Специјална служба му создале монасите од манастирот, кои први го употребиле епитетот „светец“ за поранешниот император. Портретот на Петар ќе се појавува на иконите од подоцнежните векови. [[Податотека:63-manasses-chronicle.jpg|мини|Инвазијата на киевскиот кнез Светослав во Бугарија]] Владеењето на Борис II започнало добро, бидејќи Русите се повлекле од Бугарија откако ја добиле веста за опсадата на [[Печенези]]те на [[Киев]]. Меѓутоа, штом Светослав ги „изгонил Печенезите во степите“, решил да се врати во Бугарија, овој пат заедно со своите сојузници Печенези и Маџари. Меѓутоа, во 969 година, Бугарите, кои во меѓувреме повторно ја зазеле тврдината Преславец, дале силен отпор против опсадата на Русите. По долга борба Преславец бил повторно заземен. Русите брзо се движеле и ги зазеле Преслав и Дристра, пред да ја преминат [[Стара Планина]] и да го нападнат Филипополис (денешен [[Пловдив]]) во Тракија. Во Преслав, Светослав го оставил Борис на власт, очигледно во обид да ја здобие бугарска поддршка за неговото сега отворено антивизантиско присуство во Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=239}} Новиот византиски император [[Јован I Цимискиј|Јован Цимискиј]] имал многу поагресивен пристап. Прво, тој го испратил во Тракија, [[Варда Склир]], кој извојувал голема победа против Русите во близина на Филипополис. Потоа, во пролетта 971 г., самиот император предводел војска од 40.000 преку Стара Планина, додека византиска флота од околу 300 бродови влегла во Дунав преку делтата за да ги нападне Русите од север. Искористувајќи го фактот што ниту еден планински премин не бил чуван, царот Јован брзо стигнал до Преслав, каде што ги победил Русите и го опколил градот. Византиските трупи упаднале во Внатрешниот град убивајќи повеќе Руси и заробувајќи ги Борис и неговото семејство. Преслав веднаш бил преименуван во Јоанополис по самиот император, а извесен Катакалон бил именуван за воен управител, за што сведочи неговиот печат. Во Дристра, плашејќи се од избувнување на локално востание, Светослав наредил да се погубат 300 првенци кога византиските трупи се појавиле под силните ѕидини на градот. Царот Јован ја ставил Дристра под опсада три месеци, пред да ги порази Русите во жестока битка што го принудила Светослав да бара мир. Царот се согласил да му дозволи на рускиот кнез да се повлече во Киев, но на враќање дома, Светослав бил нападнат и убиен од Печенези. Византијците ја зазеле Дристра, која ја преименувале во Теодорополис, по свети [[Теодор Стратилат]], за кој се вели дека се појавил во целосна воена опрема на својот бел коњ во текот на последната битка со Русите.{{sfn|Curta|2006|p=240}}[[Податотека:Tzimiskes returns.jpg|мини|десно|[[Борис II]] и неговиот брат [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] како пленици на императорот Јован Цимиски во 971 г.]]Триумфалното враќање на Јован Цимиски во Константинопол било внимателно исценирано за да го симболизира крајот на Бугарија. Според [[Лав Ѓакон]], по царот на бел коњ следела кола со икона на Пресвета Богородица и бугарските царски регалии заробени во Преслав, особено две круни, едната едноставна дијадема, другата круна со грб слична на оние кои Византиските императори ги носеле кога славеле победи. Борис го следел царот Јован на својот коњ. Кога пристигнале до [[Форум на Константин|Форумот на Константин]], симболично му биле одземени симболите на неговата царска власт.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Царот Јован му ја посветил Борисовата круна на Бога во [[Црква Света Софија (Истанбул)|храмот на Божјата Премудрост]], а Борис, сега само обичен аристократ со бугарско потекло, во замена ја добил титулата ''магистрос''.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Патријархот на Бугарија бил заменет со митрополит на Јоанополис, кој бил подреден на патријархот во Константинопол. Со овие настани е означен и крајот на Бугарското Царство и негово приклучување во рамките на Византија.<ref name="tsff">На капијама града y сусрет су му изашли највиши достојанственици цркве и Царства, певајући химне y славу цара, и пружили му круну и схиптар од злата и драгог камена. На позлаћеним кочијама y четворопрегу y којима ce иначе вози цар, била je икова Богородице коју je он лично донео из Бугарске, a испод ње лежале су одоре и дијадеме бугарских царева. Додека поворката влегувала во градот, зад кочиите јавал царот на бел коњ, накитен со сите царски обележја, а зад него пешки одел бугарскиот цар, Борис II, кого Цимискиј го заробил во Преслав. во црквата „Св. Софија“ византискиот цар ја положил сјајната круна на Бугарија на високиот олтар, ги дал знаците на првиот воен плен и своите благодарности. Потоа, пред насобраната толпа во главниот брод на црквата му наредил на бугарскиот цар да ги симне сите негови владетелски обележја и му доделил византиска дворска титула на магистер. Само во текот на една година (971) Јован Цимискиј постигнал воен триумф кому му нема рамен во средновековните анали на Балканот. Јаотстранил руската опасност која го загрозувала опстанокот на Византија во Европа, потворно ја утврдил северната граница на Дунав и ја повратил територијата која Аспаруховите Прабугари ја одзеле од Византија уште пред три века. За време на оваа сурова војна Бугарите беспомошно ги гледале двте најголеми воени сили на источна Европа како ce борат околу нивните земји. [http://en.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Obolensky Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996]</ref><ref>На запад, во ридовите и изолираните долини на Македонија, каде ни Русите ни Византијците не оделе за време на војната, царската власт била претежно номинална, па и понатаму живеела политичката традиција на соборената бугарска држава. И тому на тоа место по Цимискиевата смрт во 976 г. четирите синови на месниот македонски управник подигнале бунтовен бајрак. Најмладиот Самуил, ја искористил граѓанската војна во Византија која избила по смртта на Јован Цимискиј, и полека изградил држава чиј главен град град најпрвин бил на Преспанското Езеро, a потоа во Охрид. До крајот на векот оваа држава се проширила врз најголемиот дел на дотогашната бугарска територија меѓу Црното и Јадранскто Море, крај Србија сè до долното течение на Сава, Албанија, јужна (Егејска) Македонија, Тесалија и Епир. Димитри Оболенски ВИЗАНТИСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996</ref><ref>Идеолошки, Самуиловото Царство било поврзано за старото Бугарско Царство, затоа и самите негови творци (Самуил и неговите наследници б.н) и Византија го нарекувале бугарско, бидејќи традициите за царство и патријаршија, освен во Византија, постоеле уште само во Бугарија (се мисли само за Балканот б.н). Самуил ги прифатил тие традиции и го презел наследството на Симеоновото и Петровото Царство (Првото Бугарско Царство б.н), кое паднало под ударите на Византијците. Всушност, неговото царство (на Самуил б.н) значајно се разликувало од Симеоновото и Петровото Царство, и по составот и по карактерот тоа било ново царство. Неговиот центар се преместил према југозапад и Македонија го сочинувало неговото јадро. Ако главната цел на Самуил би била воспоставување на стaрото Бугарско Царство, тој секако би се свртел кон бугарските земји и на прво место би се стремел да ги ослободи. Меѓутоа, интересот на Самуил кон старите бугарски земји бил впечатливо мал. Во текот на сите негови борби во областите источно од Сердика играле изненадувачки скромна улога, така што изворите скоро и не ги спомнуваат. Ексапнзијата на Самуиловото Царство било пред сè свртено кон југ, види Георгије Острогорски, Историја на Византија, Народна Књига Алфа, 1998.</ref><ref>Стјепан Антолјак: „Средновековна Македонија“ том 1, издание на Мисла, Скопје, 1985</ref><ref name="SDIV">''[http://www.scribd.com/doc/2945332/- Шарл Дил ИСТОРИЈА ВИЗАНТИЈСКОГ ЦАРСТВА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090209032148/http://www.scribd.com/doc/2945332/- |date=2009-02-09 }}''</ref><ref name="SDIV" /><ref>''Владимир Чоровиќ, "Историја спрског народа", глава VI [http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html Држава мачедонских Словена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071214173525/http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html |date=2007-12-14 }}, издание на страницата www.rastko.org.yu, Белград, 2001. {{sr}}''</ref><ref>''Бранко Панов, "Македонија низ историјата", "Менора", Скопjе, 1999, стр. 15.''</ref><ref>''"Историја на македонскиот народ", том 1 Македонија од праисториско време до паѓането под турска власт, Институт за историја, Скопjе, 2000, стр. 357.''</ref><ref>''Коста Аџиевски, Пелагонија во средниот век, скопје, 1994''</ref><ref>''Александар Атанасовски, Македонија и Македонците во делото на Никифор Григора - византиски историограф од XIV век. - Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје, Кн. 27 (53) Скопје 2000. Истото е објавено во: Славянскиј Сборник. Вѕпуск 6. Саратовскога университета 2003.''</ref> == Религијата на Прабугарите == [[Податотека:Rosette from Pliska.svg|мини|десно|[[Розета од Плиска]]]] Не се знае многу за традиционалните религиозни верувања и практики на Бугарите. Нашиот најдобар извор доаѓа од ''Responsa'' на папата [[Папа Никола I|Никола I]], долго пасторално писмо упатено до бугарскиот хан Борис-Михаел веднаш по неговото преобраќање во христијанството во 864 година. Некои дополнителни информации можат може да се добијат од прабугарските натписи, како и од кратките референци на византиските писци. [[Теофилакт Охридски]] во 11 век пишува дека пред 864 г. Бугарите го славеле сонцето, месечината и ѕвездите, а како жртва им принесувале кучиња. Тој исто така укажува дека тие верувале во многу богови и обожавале идоли. [[Теофан Исповедник|Теофан]] ги опишува жртвите принесени од [[Крум]] пред Златната Порта за време на [[Опсада на Цариград (813)|опсадата на Цариград во 813 г]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Byzantium and Bulgaria, 775–831|last=Sophoulis|first=Panos|publisher=Brill|year=2011|isbn=9789004206953|location=Germany|pages=79-89}}</ref> И покрај фактот што Бугарите почитувале бројни божества, прабугарските натписи, кои ја изразуваат официјалната идеологија на државата, експлицитно се однесуваат на само еден бог (''ὁ θεός''). Ова може да сугерира дека воинската аристократија стоела поблиску до хенотеизмот, термин што значи верување и можно обожавање на повеќе богови, од кои едниот е врховен. Со тоа што не го прецизирале неговото име, хановите очигледно се обиделе да го направат овој бог препознатлив и поистоветен за различни народи. Така, за населението на ханството што зборувало грчки, анонимниот бог што се повикува во титулата на бугарскиот владетел како давател на неговиот божествен мандат (''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'') веројатно е дека бил христијанскиот бог. Има добра причина да се верува дека во умот на канот и неговите благородници овој бог бил [[Тенгризам|Тангра]].<ref name=":0" /> Додека првично ова туркиско име го означувало физичкото небо, Тангра/Тенгри на крајот се појавува како небесен бог и врховно божество на многу номади од Централна и Внатрешна Азија. Во шестиот век Тангри станал тесно поврзан со Ашина, владејачкиот, „харизматичен“ клан на Туркиската империја, и заедно со него претставувал еден од основните извори на политичко единство. Ханот не бил само глава на државата, туку божествено назначен владетел, чиј небесен статус бил особено нагласен во [[Орхонски натписи|''Орхонските натписи'']]. Управувањето со земјата како одраз на управувањето со небото, авторитетот на ханот, теоретски, бил екуменски. Териториите, владетелите и народите можеби ''де факто'' биле надвор од неговата сфера на влијание, но, по волјата на Тангри, биле ''де јуре'' и потенцијално членови на неговата светска империја. == Администрација == Малку се знае за управата на раното Бугарско Царство; освен имињата на неколку бугарски титули; иако е невозможно да се извлечат многу заклучоци од нив, бидејќи е тешко да се каже кои титули претставуваат функции, а кои биле доделувани како почесни титули.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} [[File:Omurtag10 svik.jpg|thumb|right|150px|Грчки натпис со зборовите "канас&nbsp;бигиом&nbsp;оуртаг" (Канас(у)биги Омуртаг) во првите два реда. [[Плиска]], Бугарија.<ref name="inscriptions">Веселин Бешевлиев, Първобългарски надписи. 2ed. София 1992. Chapter: VI. Възспоменателни надписи, Inscription [http://macedonia.kroraina.com/vb3/vb_6.htm#66 No.66].</ref>]] Владетелот во сите негови натписи е Кан или Возвишениот Кан - ''κάνας'' или ''κάννας'', со епитетот ''ὐβιγή'' или ''ὐβηγη'' - збор кој јасно е од [[Кумански јазик|куманско потекло]] ''öweghü'' = висок, знаменит. Натписите честопати ја додаваат титулата ''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'', веројатно воведен од грчките писци, кои сметале дека тоа е неопходна квалификација за секој принц. Титулата Кан исчезнува по воведувањето на христијанството и словенската азбука, за да ја замени Кнез, а подоцна и Цезар, односно Цар.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Главна класа на благородништвото биле ''[[болјар]]ите'' — ''βοιλάδες'' или ''βοηλάδες'' — име кое станало општо меѓу источните Словени. Во десеттиот век постоеле три класи на ''болјари'', шесте Големи Болјари, Надворешните Болјари и Внатрешните Болјари; во средината на деветтиот век имало дванаесет Големи Болјари. Големите Болјари веројатно го сочинувале доверливиот кабинет на Канот; Внатрешните Болјари веројатно биле дворски офицери, надворешните болјари провинциски офицери. Многу од поединците споменати на натписите од деветтиот век биле ''болјари''. И Кавкан Исбул и Багатур Цепа биле ''болјари''; а веројатно е дека болјарите биле цивилни службеници.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Втората класа на благородништво, веројатно инфериорна, биле ''багаините''. Можно е тие да биле воена каста; но нивното име се среќава само во натписите, колективно (Во една прилика Омуртаг им дал подароци на своите ''болјари'' и ''багаини''), или поединечно каде што обично се поврзуваат со титулата багатур. Покрај овие чинови, скоро секој бугарски поданик што се споменува во натписите бил ''θρεπτὸς ἄνθρωπος'' на Канот. ''θρεπτοὶ ἄνθρωποι'' биле, без сомнение, витешки ред, номинално на телохранители на Канот.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''багатур'' — βαγατουρ или βογοτορ — се среќава неколку пати во натписите; бугарскиот генерал кој бил поразен во Хрватска во 927 година се викал Константин ''ἀλογοβοτουρ'', очигледно за ''ἀλο-βογοτουρ''. Овој збор е турскиот ''bagadur'', кој на руски се среќава како ''богатырь'' = херој. Веројатно претставувал воен чин. Префиксот ''ало'' може да значи „главен“.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Колобрус'' — ''καλοβρός'' или ''κουλουβρός'' — што се наоѓа само во натписите, веројатно бил титула на чин, изведен од турскиот ''golaghuz'', водич. Болјарот Цепа бил исто така и колобрус како и багатур.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Жупан'', се среќава како ''ζουπάν'' или како ''κοπάνος'' во натписите. И во двата наврати се споменува семејството на носителот на титулата. Кај јужните Словени генерално, жупан значел поглавар на племе; така што Успенски и Бури веродостојно го сфаќаат како поглавар на еден од бугарските кланови.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''таркан'' веројатно претставувала висока воена функција. Зборот има турско потекло; еден турски амбасадор во дворот на императорот [[Јустин II]] (околу 570 г. н.е.) бил наречен ''тагма'', ‘ ''ἀξίωμα δε αυτῷ ταρχάν ’''. Онегавон, кој се удавил во реката [[Тиса (река)|Тиса]], бил таркан; така таркан бил и жупанот Охсун. Кога [[Свети Климент Охридски|свети Климент]] пристигнал во Белград, бил пречекан од Боритакан „ ''τῷ τότε φυλάσσοντι''“, „''ὑποστράτηγος''“ на кан Борис. Боритакан мора да значи Таркан Борис; неговата позиција била јасно еквивалентна на царски стратег, т.е. тој бил воен гувернер на една провинција.{{sfn|Runciman|1930|p=286}} Најважниот воен чин на царството бил ''кавканот''. За време на владеењето на Маламир, Кавканот Исбул, ''παλαιὸς βοϊλᾶς'' (постар ''болјар?'') на Канот очигледно бил најважна личност после Канот во Бугарија. Тој изградил аквадукт на Канот на свој трошок и го придружувал Канот во битка, очигледно како негов главен генерал. Во 922 читаме дека Симеон бил придружуван од неговиот ''кавкан''.{{sfn|Runciman|1930|p=287}} == Поврзано == * [[Второ Бугарско Царство]] * [[Византиско-бугарски војни]] * [[Бугарско-унгарски војни]] == Белешки == {{notelist}} == Наводи == {{наводи|2}} === Литература === {{Refbegin|30em}} * {{Citation |last1=Runciman |first1=Steven |title=A History of the First Bulgarian Empire |date=1930 |publisher=G. Bell & Sons |location=London}} * {{Citation |last1=V. A. Fine |first1=John |title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century |date=1991 |publisher=University of Michigan Press}} * {{Citation |last1=Curta |first1=Florin |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Citation |last1=Marshall Lang |first1=David |title= The Bulgarians. From pagan times to the Ottoman conquest |date=1976 |publisher=Thames and Hudson}} * {{Наведена книга|title=Eastern Europe in the Middle Ages (500—1300)|last=Curta|first=Florin|publisher=Brill|year=2019|isbn=978-9-0043-4257-6|location=Leiden and Boston|pages=179-213|chapter=Conversion to Christianity: Moravia and Bulgaria}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{portal|Бугарска империја}} * [http://history.rodenkrai.com История на България]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - факти, открития и снимки (с подкрепата на НБУ) [[Категорија:Поранешни држави на Балканот|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни царства|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа|Бугарско Царство]] [[Категорија:Бугарија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Македонија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни словенски држави|Бугарско Царство]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Прво Бугарско Царство| ]] izzjgbn45a33zbw75b0z0xtcjxw44i3 5578712 5578710 2026-06-18T23:07:01Z Buli 2648 /* Политичко-црковните настани од 893 година */ 5578712 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{Nobold|{{unbulleted list|item_style=font-size:85%;|[[старословенски]]: Блъгарьско Цѣсарьствиѥ}}}} |conventional_long_name = Прво Бугарско Царство |continent = Европа |region = Балкан |era = среден век |status = |government_type = Апсолутна монархија |religion =[[Тенгризам]] & [[Словенска митологија|Словенски паганство]]<br /><small>(681–864)</small> <br /> [[Православие]]<br /><small>(864–971)</small> |common_languages = [[Прабугарски јазик|Прабугарски]], Средновековен грчки<br /> [[Старословенски јазик|Старословенски]] <br /><small>(официјален од 893)</small> |year_start = 681 |year_end = 971 |event_start = [[Аспарух]] |event1 = [[Христијанизација на Бугарија|Христијанизација]] |date_event1 = 864 |event2 = [[Симеон I]] |date_event2 = 893 |event_end = Распад |p1 = Прабугарија |flag_p1 = Monogram of Kubrat.svg |p2 = Византија |flag_p2 = Simple Labarum.svg |s1 = Византија |flag_s1 = Simple Labarum.svg |s2 = Самоилово Царство |flag_s2 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |image_flag = |flag = |flag_type = |image_map = Southeastern Europe Late Ninth Century.png |image_map_caption = Царството во време на владеењето на [[Симеон I Велики]], крај на {{римски|9}} век |capital = [[Плиска]]<br /><small>(681–893)</small><br />[[Преслав]]<br /><small>(893–968/972)</small><br />[[Скопје]], [[Охрид]], [[Битола]]<br /><small>(до 971)</small> |leader1 = [[Аспарух]] (прв) |leader2 = [[Роман (бугарски цар)|Роман]] (последен) |year_leader1 = 681–700 |year_leader2 = 971 |title_leader = [[Хан]], [[Цар]] ''(Император)'' |year_deputy1 = |title_deputy = |stat_year1 = 9 век |stat_area1 = 400000 |stat_pop1 = 1 000 000 |stat_year2 = |stat_area2 = |footnotes = }} '''Првото Бугарско Царство''' или '''Дунавска Бугарија''' ({{Langx|cu|Блъгарьско цѣсарьствиѥ}}) — [[хан]]ство, подоцна и [[царство]], на [[Прабугари]]те и [[Стари Словени|Словените]], кое постоело на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и неговите гранични делови од [[Југоисточна Европа]] од [[681]] до [[971|971 година]]. Основано од [[Туркиски народи|туранскиот]] хан [[Аспарух]], којшто по распаѓањето на [[Стара Велика Бугарија]] доведувал дел од прабугарските [[Племе|племиња]] во денешна [[Бесарабија]] и [[Добруџа]], ги потчинува месните словенски племиња и ја принудил [[Византија]] да му плаќа данок во 681 година. Во прво време, главниот град било [[Онгал]], денешна [[Романија]], понатака се востановува во [[Плиска]], а кон крајот на [[9 век|{{римски|9}} век]] во [[Велики Преслав]]. Најголемото територијално проширување државата го достигнува во {{римски|9}} век, кога кон првоначалните територии по Долен [[Дунав]] се присоединети области во [[Тракија]] и [[Македонија (регион)|Македонија]], делови од денешните [[Албанија]], [[Србија]] и [[Романија]], а исто така и дел од северното црноморие (до река [[Днепар]]), тогаш познато како [[Кутмичевица]].<ref>Л. Иванов. [[wikisource:bg:История на България в седем страници|История на България в седем страници]]. София, 2007.</ref> Во текот на [[864]]-[[866|866 година]], за време на [[Борис I]], [[христијанство]]то станала [[државна религија]], што води до значителни промени во културниот живот на државата и т''.''н. ''[[Симеон I|Златен век на цар Симеон]]''. Царот Симеон организирал неуспешни походи за да го превземи главниот град на [[Византија]], [[Константинипол|Цариград]]. [[Византиско-бугарски војни|Византиско-бугарските војни]], заедно со инвазиите на [[Кнежевство Унгарија|Унгарците]] (Маѓарите), [[Печенези]]те и [[Киевски Рус|Русите]], доведело до ослабување на царството и паѓањето на главниот град Преслав под византиска власт во 971 година. == Почетокот == {{See also|Прабугари|Седум словенски племиња}} === Стара Велика Бугарија === Во 632 година ханот [[Кубрат]] успева да ги обедини [[Прабугари|прабугарските]] и [[Хуни|хунските]] [[Племе|племиња]], кои се наоѓаат под власта на [[Западнотуркиски ханат|Западнотуркискиот ханат]], во сопствена држава, наречена од византиските хроничари ''[[Стара Велика Бугарија]]''.{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36}} Со помошта на оскудните записи на ерменски и византиски летописци, се востановени приближно границите на таа држава: долното поречие на [[Дунав]] на запад, [[Црно Море|Црно]] и [[Азовско Море|Азовското Море]] на југ, реката [[Кубањ (река)|Кубањ]] на исток и реката [[Дон (река)|Дон]] на север. [[Податотека:Giudjenov Kubrat and his sons.jpg|лево|мини|''Кубрат и неговите синови.'' Слика на Димитар Ѓуџенов од 1926 година.]] Царството на Кубрат се распадна по неговата смрт ({{Circa|650 г.}}). Според византиските хроничари [[Теофан Исповедник|Теофан]] и [[Никифор I Цариградски|Никифор]], тој оставил завет на неговите пет синови да останат заедно во единство и меѓусебна солидарност; но набргу тие се разделиле и повеле дел од својот народ со себе, со што го забрзаа распадот на ''Стара Велика Бугарија''. Најстариот, [[Бајан]] или Батбајан, останал во Стара Бугарија. Вториот, [[Котраг]], го премина [[Дон (река)|Дон]] и се насели на далечната страна. Третиот, [[Аспарух]], го поминал Днепар со своите следбеници и привремено го поставил својот логор меѓу таа река и Дунав. Четвртиот син на Кубрат ги преминал [[Карпати]]те и стигнал до [[Панонија]], каде што се ставил под власта на [[Авари|аварскиот хан]]. Петтиот заминал најдалеку од сите, пристигнувајќи со своето племе во Италија, во близина на Равена, каде што му се покорил на византискиот император. Треба да се додаде дека распадот на ''Стара Бугарија'' беше дополнително забрзан од налетот на [[Хазари]]те, кои подоцна го прифатиле јудаизмот и станаа доминантна сила во [[Евроазиска Степа|Евроазиската Степа]].{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36-37}} === Населување на Бугарите на Балканот === {{See also|Битка кај Онгала}} Откако [[Аспарух]] ги преминал реките Дњепар и Дњестар, и се населил во близина на Дунав, каде што нашол соодветно место за живеење (на [[Прабугарски јазик|нивниот јазик]] наречено ''Онгала''), кое било тешко пристапно и непробојно за непријателите, затоа што од едната страна било мочурливо и непроодно, а од другата страна оградено со непристапни карпи.<ref>{{Наведена книга|title=Nikephoros' Short History [for the years 602-769 A.D.]|first=Nikephoros I of Constantinople|publisher=Dumbarton Oaks, Research Library and Collection|year=1990|isbn=9780884021841|location=Washington|pages=88-89|translator-last=A. Mango|translator-first=Cyril}}</ref> {{Maplink|frame=yes|frame-lat=45.300|frame-long=28.132|frame-align=left|zoom=6 |type=line|id=Q182445 |title=Line|stroke-width=3|stroke-color=#008000|description=[[Прут]] |type2=line|id2=Q1653|title2=Line|stroke-width2=3|description2=[[Дунав]] |type3=line|id3=Q208302|title3=Line|stroke-width3=3|stroke-color3=#0000FF|description3=[[Сирет (река)|Сирет]] |text=Онгала се наоѓала на мало подрачје кое граничело со реките Сирет, Прут и Дунав<ref name=":1" />}} Се смета дека ''Онгала'' се наоѓала на мало подрачје помеѓу реките [[Сирет (река)|Сирет]], [[Прут]] и [[Дунав]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Madgearu|first=Alexandru|date=2000|title=Recent discussions about "Onglos"|journal=Istro-Pontica. Muzeul tulcean la a 50–a aniversare 1950–2000|pages=343-48}}</ref> Според друго мислење се наоѓал на островот [[Певки]], во делтата на Дунав,{{sfn|Runciman|1930|p=25-26}} што е помалку веројатно. Аспаруховите Бугари биле бројни. ''Онгала'' бил само привремен центар, но веројатно имало и претходница во [[Добруџа]] и заден одред во [[Бесарабија]]. Не може точно да се прецизира и датумот на преселбата на Аспарух во ''Онгала''. Тоа морал да биде постепен процес кој се одвивал помеѓу 650 и 670 година. Во овој период Византија била зафатена во крвава [[Византиско-арапски војни|војна со Арапите]] во Азија, а во Европа со религиозните и дипломатски интриги со [[Монотелитизам|монотелитите]]; а во 668 г. убиството на западнољубивиот император [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]] било проследено со краток бунт.{{sfn|Runciman|1930|p=26}} Но, до 679 г. тронот бил безбеден и арапската војна завршувала. Императорот [[Константин IV]] бил свесен за опасноста да дозволи нови освојувачи на Балканот да ги вознемират, или уште полошо да ги организираат Словените. Ордите на Аспарух морало да бидат натерани да се повлечат назад или да бидат уништени. Во 680 година Прабугарите, обединети со седумте словенски племиња и Северите, водат војна со [[Византија]] кај месноста [[Битка кај Онгала|Онгала]], и по поразот, Византија потпишува мировен договор со Бугарија во 681 година, со тоа што се задолжува да и плаќа годишен данок. По војната Бугарија ги опфаќа земјите од северното црноморие и реките Днепар и [[Днестар]] на исток до река [[Морава]] на запад, и од северните склонови на [[Стара Планина]] на југ до јужните склонови на [[Карпати]]те на север. Од југ сосед и била моќната Византија, од запад - [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], од исток - [[Хазари]]те, кои ги заземале териториите на Кубратова Бугарија. Главен град станала словенската крепост [[Плиска]]. === Борби за престолот === [[Податотека:Madara Rider.jpg|мини|лево|[[Мадарски коњаник|Мадарскиот коњаник]]]]Хан Аспарух починал веројатно некаде околу 700 година во битка со Хазарите од исток, 58 години откако се разделил од своите браќа. Го наследил [[Тервел]], неговиот син или можеби внук. Тој востановил директни политички односи со византиската власт, со тоа што неколкупати му помогнал на паднатиот император [[Јустинијан II]] да си го врати престолот. Заради таа помош ханот ја добил богатата и важна област Загоре, на југ од Стара Планина. Најголемиот успех на хан Тервел е победата над [[Арапи]]те, кои го [[Опсада на Цариград (717–718)|опсадиле]] [[Цариград]] во 717 година, што им ставило конечен крај на нивните обиди да проникнат во [[Европа]] преку [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Неговата победа се споредува со постигнатата, многу години подоцна, победа над Арапите на Карл Мартел при [[Поатје]]. [[Податотека:First Bulgarian Empire by Asparuh to Kardam (680- 803).png|мини|Бугарското ханство од 680-803 год.]] По смртта на ханот Тервел, Бугарија навлегла во политичка криза, хановите се менувале речиси секоја година преку преврати и интриги, а врв на сето тоа е управувањето на ханот Умор - само 46 денови. Положбата се стабилизирала кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога престолот го зазел ханот [[Крум]]. Од тој силен и енергичен бугарски хан започнува династијата на најсилно изјавените владетели на Првата Бугарска Држава, кои ја управувале речиси до самиот нејзин крај. Во 756 година императорот [[Константин V Копроним|Константин V]] изградил низа тврдини долж византиско-бугарската граница. Бидејќи овие тврдини ги прекршувале условите од претходниот договор, Бугарите барале компензација. Константин одбил и Бугарите, толкувајќи ги неговите постапки како непријателски, ја нападнале византиската територија само за да бидат разбиени од царските трупи. Ова беше првата од деветте војни меѓу Константин V и Бугарите. Овој пораз довел до соборување на бугарскиот хан. Повторно следела граѓанска војна, на крајот од која, во 761 или 762 година, на тронот дошол извесен [[Телец]]. Телец веднаш собрал војска, ја зацврстил својата граница со Византија, а потоа напредувал во Тракија. Константин V излегол да го пречека и по жестока [[Битка кај Анхијал (763)|битка]] Бугарите повторно биле разбиени. Се чини дека овој пораз е причина за новите немири во Бугарија кои довеле до соборување на Телец околу 764 година. Новиот хан, [[Сабин (хан)|Сабин]], се обидел да склучи мир со Византија, но бил обвинет дека ја предал земјата на Византијците и морал да пребега со своите роднини во Константинопол. Меѓутоа, набрзо мирот го склучил еден хан по име [[Паган (хан)|Паган]], но борбата за тронот продолжила. Во неколку наврати (од кои едниот во 766 година), Византија интервенирала со војски во име на нејзините кандидати. Кога интервенирала, империјата можела да ја наметне својата волја врз Бугарите, чија земја била во анархија. [[Податотека:771_CE,_Europe.svg|алт=Colour-coded map|мини|Политичка карта на Европа во 771 год.]] Во 770 [[Телериг]] станал хан. Меѓутоа, војната продолжила во 773 година кога Константин V успешно ги нападнал Бугарите. Истата година Бугарите упаднале јужно до Тесалија каде што биле запрени од Византијците. Хронологијата на овие два настани, како и причините се непознати. Изгледа дека следната година, во 774 година, Константин V планирал нов напад. Телериг му напишал на императорот велејќи дека можеби ќе треба да побегне во Константинопол; ''кому во Бугарија може да му верува?'' Константин наивно му испратил список на византиски агенти во Бугарија. Телериг ги заробил и ги погубил сите. Од оваа приказна дознаваме дека византиските разузнавачи биле активни и интервенирале во внатрешните работи на Бугарија. Константин V потоа започнал да ја планира својата следна кампања против Бугарите; сепак, неговата смрт на почетокот на кампањата значела крај на војната. Иронично, Телериг сепак морал да побегне од земјата, во 777 година; дошол на дворот на императорот [[Лав IV Хазар]], го примил христијанството и добил невеста, роднина на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. [[Податотека:Battle of Marcellae.png|лево|мини|[[Битка кај Маркели (792)|Битката кај Меркели (792)]]]] За време на владеењето на [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] и нејзиниот син [[Константин VI Слепиот|Константин VI]] во Византија, за противник во Бугарија го имале ханот [[Кардам]] (777-802). Отпрвин, Византијците успеале да ја потиснат бугарската граница на север. Во 784 година, царицата Ирина напредувала од Анхиалус, далеку во внатрешноста до Береја (денешна [[Стара Загора]]), која таа ја обновила и ја нарекла ''Иренуполис''.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Сердика, исто така, останала цврсто во византиски раце. Меѓутоа, во 792 година, Кардам му нанел катастрофален пораз на младиот Константин VI кај пограничната тврдина [[Битка кај Маркели (792)|Меркели]]. Византија повторно морала да плаќа данок на Бугарите, кои периодично ги зголемувале нивните барања со уценувачки закани за понатамошни напади. Во 797 година, приврзаниците на Ирина го ослепиле нејзиниот син Константин, а таа продолжила да владее сама.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Во меѓувреме, во 790-тите, франечкиот крал, [[Карло Велики]], водел кампања против [[Авари]]те. Тој извојувал голема победа во 796 година (во која му помогнал и панонскиот хрватски кнез [[Војномир]]) и Франките станале господари над Хрватите од северна Далмација, Славонија и Панонија; франечките мисионери набрзо влегле во областа. Набрзо следел втор голем удар за аварската моќ, но овој пат од исток, под водство на новиот бугарски хан Крум. Како резултат на овие две победи, Франките и Бугарите наскоро дојдоа да имаат заедничка граница долж реката [[Тиса (река)|Тиса]], а Бугарите успеале да го прошират своето владение над територијата северно од Дунав до Карпатите. Аварите не исчезнале одеднаш. Западно од Дунав бил основан каганат, кој бил вазал на Франките и под христијански хан, а Франечките извори спомнуваат аварски пратеници кои го посетиле франечкиот двор помеѓу 805 и 822 година. Во 889 година се споменува дека Маџарите ги зазеле пасиштата на некои слободни Авари во долна Панонија. После тоа, изворите престануваат да ги спомнуваат Аварите; се претпоставува дека потомците на оние кои го преживеале унгарското освојување на унгарската рамнина во 890-тите биле апсорбирани од Унгарците. == Консолидација == {{Историја на Бугарија}} === Владеењето на Крум (803 - 814) === [[Податотека:52-manasses-chronicle.jpg|мини|лево|Ханот [[Крум]] го победил византискиот император [[Никифор I]] во [[Битка кај Плиска|Битката кај Врбишкиот премин (811 г.)]], ''[[Константин Манасиј|Манасиева хроника]]'']] Бидејќи претходникот на [[Крум]], ханот [[Кардам]], успеал да се оттргне од византиските шпиони во Бугарија, тој најпосле имал можност да се зафати со офанзива на југ. Но пред тоа ги разбил остатоците од [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], кој попаднал под ударите на Франкската Империја на [[Карло Велики]]. Во териториите на Бугарија биле вклучени богатите солници на [[Трансилванија]], што и дозволило да се вклучи во напредокот на европската економија. Во 808 година Крум започнува походи по река [[Струма]], а во 809 година ја презема важната крепост Средец (денешна [[Софија]]). Во 811 година император [[Никифор I]] започнува поход против Бугарија, стига до нејзиниот главен град, Плиска, ја презема и ја опожарува. Сметајќи дека тоа е крајот на проблемите со Бугарите, се вратил назад за Цариград. Но утрината на 26 јули 811 година, за време на ноќевањето на армијата и императорот кај Врбишкиот проход, вооружената бугарска војска изненадно ги нападнала, ги исклала повеќето, и дури самиот император ја дочекал таму смртта. За прославувањето на победата Крум употребил чаша, направена од черепот на императорот Никифор, обкован со злато и сребро. [[Податотека:Europe 814.svg|лево|мини|Европа во 814 година]] Две години подоцна, во 813 година, Крум подготвил невиден дотогаш поход кон [[Цариград]]. Меѓутоа, неговата смрт на 13 април 813 година го спречило замисленото дело. Крум влложил големи усилби за закрепување на државата. Присоединил важни територии кон државата и наложил заеднички закони за сите поданици, за да осигури внатрешна стабилност. Законите биле строги и не правеле разлика меѓу [[Прабугари]], [[Стари Словени|Словени]] и други. Тоа била првата стапка кон обединувањето во една народност на различните по бит и култура етноси. === Владеењето на Омуртаг (814-831) === [[Податотека:ThomasTheRebelAndMourtagon.jpg|мини|лево|Со цел да го задуши востанието на [[Тома Славјанинот]] императорот [[Михаил II (Византија)|Михаил II]] се обратил за помош кај бугарскиот кан Омуртаг. Двете војски се судриле во 823 г.]] Неговиот наследник, [[Омуртаг]], склучил 30-годишен мировен договор со [[Византија]], и се зафатил со внатрешната ситуација на државата. Започнал со повторно изградување на главниот град, кој бил опожарен за време на походот на Никифор, изградил и укрепил редица градови. Ја зацврстил бугарската власт на северозапад, каде што Франките се обиделе да одделат 3 словенски племиња од Бугарија. === Омуртаг и христијанството === [[Податотека:Omurtag.jpg|мини|десно|Прогонство на христијаните од Омуртаг.<br>Десно: [[Адријанополски маченици|епископ Мануил]] проповеда на Бугарите.<br>Лево: Погубување на епископ Мануил.]] Омуртаг бил непријателски настроен кон христијанството, кое се чини дека се ширело во Бугарија, иако државата и поголемиот дел од владејачката класа останале пагани до покрстувањето на Борис во 864 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=107}} Ширењето на новата религија беше олеснето со влијанието на византиските бегалци и заробеници кои во голем број биле населени во Бугарија. Бугарските ''болјари'' биле непријателски настроени кон христијанството бидејќи тоа го загрозувало стариот поредок врз кој се засновале нивните привилегии. Се верувало дека секој болјарски клан, кој имал свој тотем, бил божествено воспоставен и од тука потекнува правото на секое семејство на високи позиции во државата и општеството. Така, може да се очекува дека болјарите извршиле притисок врз Омуртаг да дејствува против христијанската религија.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} Омуртаг се чини дека чувствувал дека христијанството (со неговата хиерархија со седиште во Византија) е закана за бугарската независност. Тој веројатно ги гледал христијаните како византиски агенти и се чини дека верувал дека ако неговата држава стане христијанска, тоа нема да биде подобро од тоа да стане византиска колонија. Така тој ги прогонувал христијаните, веројатно исто толку затоа што ги гледал како царски шпиони, колку и за интересите на неговата религија. Познати се и примери на егзекуции на христијани. И покрај прогонството, религијата продолжила да се шири.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} === Маламир, Пресијан и војната со Византија во 836 === Омуртаг починал во 831 година. Оставил три сина; најстариот, [[Енравота]], не успеал да се искачи на тронот. Тој бил преобратен во христијанство од еден од неговите робови и наскоро бил погубен кога одбил да се откаже од христијанската вера. Тронот му припаднал на најмладиот син, [[Маламир]], првиот хан со словенско име. Колку долго владеел е дискутабилно; некои научници сметаат дека тој владеел до 852 год., а други веруваат дека бил заменет со одреден [[Пресијан]], кој владеел од 836 до 852 година. Речиси ништо не се знае за периодот кога овие владетели владееле - ако воопшто станува збор за различни луѓе. [[Податотека:Philippi Inscription 1.JPG|мини|Натпис на Пресијан од Филипи]] [[Податотека:Bunchuk.png|мини|лево|Коњскиот опаш бил симбол до покрстувањето и се носел при секоја битка<ref>[[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|''Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum'']]. "''Наведовте дека досега, кога одевте во битка, ја носевте коњската опашка како свој воен амблем и прашувате што треба да носите сега на негово место. Што друго, се разбира, освен знакот на крстот? Зашто тоа е знакот со кој Мојсеј го разделил морето и го убил Амалик...''"</ref>]] Постојат три извори во врска со ова прашање: [[Константин Порфирогенит]] пишува за нападот на Пресијан врз Србите, во времето на кнезот [[Властимир]]. Пресијан го споменува со титулата ''архонт'', која не мора да се однесува на владетелот, но кога ја користи Константин, обично го има тоа значење. На пример, Константин ја користи титулата ''архонт'' и за хан Борис, кого го нарекува син на Пресијан, што значи дека титулата ''архонт'' укажува, но не докажува дека владетел бил Пресијан. Постојат и два натписи. Во првиот се наведува дека Грците го прекршиле мирот. Маламир со кавхан Исбул тргнал против нив, зазел неколку тврдини во Тракија, а потоа тргнал кон Филипи од кој Византијците побегнале. Вториот натпис наведува дека хан Пресијан го испратил кавхан Исбул против [[Смолјани]]те (словенско племе на византиска територија кај реката [[Струма]]), извојувал победа над христијаните и ги казнил за нивните престапи. Ниту еден од овие натписи не е датиран, но бидејќи од 816 до 846 постоел триесетгодишен мир, меѓу Бугарија и Византија, нарушен само со кратките судири во 836 година, повеќето научници заклучуваат дека овие натписи се од 836/37 год, што се совпаѓа со изјавата во првиот натпис дека Грците го прекршиле мирот. Тесната поврзаност на информациите во двата натписи, може да се види и во тоа што главната улога и во двата походи ја имал кавхан Исбул. Така, белгискиот византолог, Анри Грегоар, разумно предлага дека, бидејќи се знае само за една војна во овој период на мир, натписите се однесуваат на истата кампања и бидејќи би било чудно една иста кампања да биде водена од двајца владетели, се претпоставува дека Маламир и Пресијан се две имиња (словенско и бугарско) на еден ист човек. Ваквите двојни имиња се сосема вообичаени кај средновековните балкански народи. Овој логичен предлог, значи дека еден ист човек, Маламир-Пресијан, владеел од 831 до 852 година. Меѓутоа, други тврдат дека двата натписи се однесуваат на две различни кампањи во една иста војна, и дека Маламир бил заменет со Пресијан во 836/7 во текот на војната во одредено време помеѓу двете кампањи. Натписите се значајни и за споменувањето на кавхан Исбул, што покажува дека клучната позиција на кавхан сè уште ја држел човек со бугарско име, и покрај какво било словенизирање да се случило. Исбул имал неизмерно богатство. Друг натпис кажува дека платил за изградба [[Аквадукт|aквадукт]] што му го подарил на ханот. == Владеењето на Борис I (852-889) == === Проширувањето во Македонија === [[Податотека:Balkans850.png|мини|десно|Проширувањето на Бугарија во времето на кан Пресијан. Според други научници тоа се случило во првите години од владеењето на Борис I.]]Во 846 година истекол бугарскиот мировен договор со Византија. Бугарите нападнале во Македонија покрај реката [[Струма]]. Веројатно, како што сугерираат некои научници, тие избрале момент кога империјата била вклучена во задушувањето на некои словенски бунтови. Сепак, постојат хронолошки проблеми за овие словенски востанија и не може да се покаже дека поголемо востание се случило во 846 година. Најпознатиот бунт меѓу Словените избувнал на [[Пелопонез]] за време на владеењето на [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829-42). Словените се ослободиле и ја опустошиле областа пред да бидат покорени од византиски командант испратен таму со голема војска во раните години од владеењето на [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Се тврди дека походот на Византијците се случил веднаш по доаѓањето на Михаил, уште во 842 година. Ако е така, овој бунт би бил завршен многу пред истекот на бугарскиот договор во 846 година. ''Житието на свети Григориј Декаполит'' опишува словенски бунт во околината на Солун. Иако ова востание е датирано околу 846 г. од некои научници, Дворник, уредникот на житието на тој светител, верува во тоа се случило помеѓу 831 и 838 година. Во секој случај, без разлика дали во врска со словенските востанија или не, Бугарите извршиле инвазија на византиска територија во 846 година. Набргу потоа следело ново примирје.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Многу историчари веруваат дека овој поход од 846 година го означува и почетокот на бугарската експанзија во Македонија западно од Вардар. За жал, хронологијата на оваа експанзија (и на кој кан да му се припише) е непозната. Борис очигледно ја поседувал Македонија дури и западно од Охрид до 880-тите и, бидејќи немало бугарски војни против Византија по 860 година, очигледно е дека ''де факто'' бугарското владеење претходело на 860-тите години. Така, Бугарите или ја анектирале оваа територија во кампањата 846 година - анексија непризнаена од Византија - или анексијата се случила во подоцнежна кампања - непозната за нас - од Пресијан пред 852 година или од Борис после неговото пристапување на престолот во 852 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Во изворите е забележана само една кампања на Борис против Византија. Во изворот без датум, Теофан Континуат вели: „Борис дознавајќи дека една [[Теодора II|жена]] владеела во империјата станал похрабар и испратил гласници да кажат дека ги осудува договорите за мир и започнал кампања против територијата на империјата“. Хроничарот не наведува кои земји ги нападнал или дали стекнал територија. Но, можно е дел или цела Македонија да е освоена од Борис во ова време. Договорот, веројатно потпишан во 853 година, се чини дека го завршил овој конфликт и Борис останал во мир со империјата до околу 860 година, кога тој стапил во франкиски сојуз, веројатно главно насочен против растечката [[Велика Моравија|Моравска држава]]. Нема докази дека Бугарија тргнала во офанзива против Византија по 860 година. Така можеме да заклучиме дека бугарската експанзија во Македонија се случила во текот на една или двете од овие две кампањи - 846 и 852 година - иако византиското признавање на загубата на оваа територија дошла дури со договорот од 904 година со борисовиот син, Симеон.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Горенаведениот аргумент претпоставува дека Византија ја вратила својата власт над западна Македонија во некој период од деветтиот век. Таков настан, иако често се претпоставува, не е документиран. Така, евентуално Западна Македонија можеби претставувала збир од ''[[Склавинии]]'' се до потпаѓањето под власт на Бугарија. Во овој случај, Бугарија едноставно би наметнала контрола над различни независни племиња - акт кој не е поврзан со војна со Византија, и кој можел да се случи во кое било време во деветтиот век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} === Пристапувањето на Борис I на власт === {{See also|Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите}} [[Податотека:TzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg|мини|лево|Минијатура која го прикажува Борис I.]] Во почетокот на управувањето на кнез Борис (852-889) Бугарија води неуспешни војни против [[Византија]] и Германското кралство. Борис решава да го прифати [[христијанство]]то како официјална религија за Бугарија, и по редица спорови и политички настани го прави тоа преку византиското духовенство во периодот 863-865. Актот на покрстувањето предизвикува пагански реакции и се стигнува до бунт, во кој педесет и два аристократски рода си заминуваат од главниот град, но се разбиени и казнети, убиени се сите членови на родот. По покрстувањето, Борис ја прима титулата кнез, како и името на својот крстител византискиот цар Михаил. На 29 август 866 година, набргу по задушувањето на бунтот, во Рим пристигнала амбасада од Бугарија, барајќи одговори на низа прашања за црковните практики, како и богослужбените книги и граѓанскиот законик. Се чини дека Борис испратил и друга амбасада кај [[Лудвиг Германецот]] за да го објави покрстувањето на Бугарите и да побара мисионери. Во ноември 866 година, папската мисија предводена од епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој подоцна станал и римски папа, заминала за Бугарија.{{sfn|Curta|2019|p=202}} Епископот со себе го донел одговорот на папата [[Папа Никола I|Никола I]] на прашањата на Борис во форма на [[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|опширно писмо упатено до сите Бугари]], не само до нивниот владетел. 106-те поглавја од писмото се занимаваат со различни теми: од крштевањето и бракот до капењето, постот и разликата меѓу гревот и злосторството. Папата Никола го укорил Борис за строгата казна кон неговите ''болјари'': „постапи без сериозно да ја измериш работата.“ За прашањето пак за независната бугарска црква, неговиот одговор бил помалку директен: „Сега не можеме да ви дадеме дефинитивен одговор додека нашите легати, кои ги испраќаме во вашата земја, се вратат и ни кажат колку се бројни и обединети христијаните меѓу вас.“{{sfn|Curta|2019|p=202}} Нема многу описи на тогашните бугарски практики, што само делумно може да се реконструираат од одговорите на папата. Откупувањето на невестата, ритуалната жртва без пролевање на крв, употребата на камења со лековити својства и [[Амајлија|амајлии]], сексуалните табуа, и погребувањето на самоубијците, се само неколку погледи во претхристијанските верувања на Бугарите.{{sfn|Curta|2019|p=203}} Се чини дека папата бил изнервиран од она што тој го сметал за глупави прашања: „Она што сакаш да го научиш во врска со панталоните (''[[femoralia]]'') го сметаме за излишно. Зашто, не сакаме да се промени надворешниот стил на вашата облека, туку однесувањето на внатрешниот човек во вас.“ Еден одговор укажува дека во Бугарија постоеле специфични верувања за ритуалната чистота, бидејќи папата Никола детално се осврнува на прашањето „дали чист или нечист човек може да го носи или целива Господовиот крст и моштите.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} [[Податотека:17-1735-H4A3D00Z.jpg|мини|Епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој {{Околу|866–867}} престојувал во Бугарија и е поврзан со почетната фаза на покрстувањето на Бугарите.]] Потребно било повеќе разјаснување за другите ритуални практики од поголемо политичко значење. Очигледно, во претхристијанска Бугарија, кога владетелот „седнува да јаде, обичај е никој, па ни неговата жена, да не вечера со него.“ Борис побарал сите негови поданици „да јадат на далечина, седнати на столчиња на нивото на земјата.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} Папата Никола I забранува [[инцест]] (индикација дека сродството можеби не го спречувало бракот во паганска Бугарија) и [[полигамија]], тема за која тој дефинитивно се согласил со патријархот [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]]. Неколку прашања во врска со теми како бракот на свештениците или положбата на рацете за време на молитвата укажуваат на тоа дека Борис веќе бил свесен за разликите во ритуалите меѓу западните и источните христијани. Меѓутоа, генерално, се чини дека Борис повеќе се интересирал за практиките, отколку за доктрината.{{sfn|Curta|2019|p=204}} Заедно со мисијата во Бугарија, папата Никола испратил уште една амбасада во [[Константинопол]] за што поагресивно да ја изрази папската осуда за изборот на Фотиј за патријарх. Пратениците никогаш не стигнале до Константинопол, бидејќи биле запрени на границата со Бугарија од страна на византиските власти, во околностите на конфликт меѓу Фотиј и Никола I. Не можејќи да преминат во Империјата, пратениците поминале извесно време во Плиска пред да се вратат во Рим. Се вели дека Борис многу го засакал најмладиот член на таа амбасада, [[подѓакон]] во базиликата [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Санта Марија Маџоре]], кого сакал да биде поглавар на неговата црква.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, водечката улога на римската мисија во Бугарија ја имал бискупот Формоз од Порто. За само една година работа, под негово водство, мисијата успешно преобратила голем број луѓе. Охрабрен од тој успех, Формоз почнал да ракополага со свештеници и да осветува новоизградени цркви, со други зборови да се однесува како епископ на Бугарија, а не на Порто. Во овој момент, Борис побарал од папата да го назначи Формоз за поглавар на неговата црква. Но, непосредно пред или непосредно во почетокот на 868 година, Формоз бил отповикан од папата Никола. И другиот епископ на мисијата, Павле од [[Популонија]], се вратил во Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} За да ги замени, новиот папа, [[Папа Адријан II|Адријан II]], испратил уште двајца епископи во Бугарија, Гримоалд од Бомарцо и Доминик од Тривенто. Друга папска амбасада ја преминала Бугарија во 869 година на пат за Константинопол, каде што требало да присуствува на соборот свикан од царот [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] и патријархот [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј I]] за да се реши расколот со Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, на враќање во Рим, папските пратеници не поминале низ Бугарија, бидејќи во меѓувреме самите пратеници на Борис што се појавиле пред тој синод поставиле многу вознемирувачко прашање, имено дали бугарските христијани му должат послушност на Рим или на Константинопол. Огорчен од четиригодишното папско запоставување, ако не и целосно отфрлање на неговото барање за архиепископ, Борис решил да се оддалечи од Рим и повторно да се сврти кон Константинопол. И покрај протестите на папските легати, патријархот Игнатиј I назначил архиепископ на Бугарија, на кој му била ветена значителна автономија. До 870 година, прашањето било решено во корист на Борис. Гримоалд, епископот на Бомарцо, бил протеран од Бугарија, а заедно со него и сите други членови на римската мисија кои сè уште биле во земјата. Во меѓувреме, првиот византиски архиепископ на Бугарија пристигнал во Плиска. Но, одлуките на синодот од 869/70 година не ги обесхрабриле папските напори за враќање на загубените позиции во Бугарија. Папата [[Папа Јован VIII|Јован VIII]] (872-882) напишал писма до грчките епископи и свештеници во Бугарија, до Борис и до неговиот дворјанин Петар и до друг човек кој се чини дека бил брат на Борис. Тој тврдел дека Бугарија била под Рим, а не под цариградска јурисдикција, го повикал Борис да се врати на послушност кон Рим и ги повикал неговите советници да го свртат својот владетел да се изјасни за Рим.{{sfn|Curta|2019|p=206}} [[Податотека:Old Basilica in Pliska 2.JPG|десно|мини|Големата базилика во [[Плиска]].]] [[Податотека:NHMB-Tombstone-cross-of-Anna-daughter-of-Knyaz-BorisI-10centuryAD-replica.jpg|мини|десно|Двојазичната словенско-грчка надгробна плоча на [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]], ќерката на кнез Борис]] По доаѓањето на учениците на [[Кирил и Методиј]] во Бугарија, кои ја донесуваат словенската писменост, Борис го прогонува византиското духовенство и започнуваат проповеди на [[старословенски јазик]], кој станува официјален во државата. Во 869-870 Четвртиот вселенски собор решава да ги исклучи бугарските епархии од Цариградската црква, и на тој начин се создава независна (автокефална) Бугарска архиепископија. По напуштањето на световната власт, Борис Михаил оди во манастир, од каде го продолжува црковното дело. === Владимир Расате и обидот за враќање во паганство === Од неговата жена, со крсно име Марија, Борис имал шест деца — Владимир, Гаврил, Симеон, Јаков, Еупраксија и Ана. Гаврил веројатно умрел млад, а веројатно и Јаков; Еупраксија и [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]] станале калуѓерки; [[Симеон I|Симеон]] влегол во црквата; а [[Владимир Расате|Владимир]] требало да го наследи татко му на престолот. Владимир бил престолонаследник предолго време. Сигурно се приближувал кон својата четириесетта година, бидејќи го придружувал својот татко во српската војна (853 г.) во старите пагански денови. И, како и сите нетрпеливи престолонаследници, тој бил исполнет со дух на противење на политиката на неговиот татко. За внатрешните работи за време на неговото владеење знаеме малку, освен дека тој добил амбасадори од германскиот крал [[Арнулф Корушки|Арнулф]] во 892 година.{{sfn|Runciman|1930|p=133}} Се чини дека веднаш штом Борис се повлекол од светот во неговиот манастир, новиот Кан ги разбранувал сите реформи што ги спровел неговиот татко. Старата бугарска аристократија, која Борис толку цврсто ја отсекол, повторно пораснала до ефективна висина; а Владимир потпаднал под нејзино влијание. Болјарите не го сакале христијанството што Борис го вовел, со неговите строги и автократски тенденции. Спротивно на тоа, дворскиот живот станал екстравагантен и развратен, па дури имало и официјален обид за повторно воведување на старите пагански обреди и идолопоклонство. Но, Владимир и неговите ''болјари'' сметале дека Борис повеќе го нема. И покрај тоа што бил во својот манастир, Борис, знаел што се случува надвор. Четири години ги оставил да владеат; а потоа, кога видел дека неговото животно дело е премногу сериозно загрозено, повторно се појавил. Неговиот престиж на светец бил огромен; со помош на неколку постари државници лесно ја запоседнал власта. Повторно на власт, тој ги жртвувал своите татковски чувства за доброто на својата земја. Владимир бил симнат од тронот и ослепен, и така исчезнува од историјата.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} === Политичко-црковните настани од 893 година === {{See also|Преславски собор}} Ова претставувало последен обид за обновување на паганството. Тој бил осуден на неуспех, бидејќи било малку веројатно пониските и средните општествени слоеви да се вратат кон старата вера по иницијатива на владејачката елита, која во голема мера била мотивирана од политички, а не од верски причини. Повторното појавување на Борис било доволно за целиот потфат да пропадне. Сепак, положбата на Борис била мошне сложена. Со соборувањето на својот син тој го зачувал христијанството, но истовремено го довел во прашање воспоставениот ред на наследување на престолот. Затоа постапил внимателно. Свикал [[Преславски собор|Собор]] од целото царство, за чиј состав не постојат сигурни податоци, иако се претпоставува дека во него учествувале претставници на дворското благородништво, покраинската управа, црковната хиерархија и други угледни личности. На соборот својата интервенција ја оправдал со верски причини, а потоа обезбедил прифаќање на својот помлад син, монахот Симеон, за нов владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} [[Податотека:Preslav fortress 9.jpg|мини|десно|Преславската тврдина]] Во исто време, Борис ја искористил можноста што му ја пружало присуството на соборот за да ја доврши својата последна голема реформа. Семето што Климент го сеел во Македонија — работа што, се чини, продолжила непрекинато и за време на владеењето на Владимир — и што Наум го сеел поблиску до престолнината, веќе било доволно пуштило корени; дошло време грчкиот јазик да биде заменет со словенскиот во целата Бугарска црква.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Постоеле повеќе причини поради кои тоа било направено токму тогаш. Веројатно во тоа време архиепископскиот престол во Бугарија бил испразнет; можно е и грчкото свештенство да било премногу тесно поврзано со дворската аристократија; а несомнено моментот бил погоден за мерка што можела да предизвика незадоволство во Царството. [[Василиј I Македонецот|Василиј]] и [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]] веќе биле мртви, а царот [[Лав VI Мудриот|Лав]] и неговиот брат, патријархот [[Стефан I Цариградски|Стефан]], биле премногу рамнодушни и слаби за да се спротивстават на остварувањето на движење кое дури и нивните големи претходници го сметале за неизбежно. Освен тоа, Борис пресметал дека воведувањето на словенскиот како единствен национален јазик на Бугарија засекогаш ќе ја потисне свеста за издвоеност и надмоќ кај старите Бугари. Потомците на Хуните требало да го изгубат своето посебно обележје; поимот „Бугарин“ отсега требало да ги опфаќа подеднакво и Словените и Бугарите, односно сите поданици на бугарскиот владетел — кој повеќе не бил Возвишениот хан, туку кнез, словенски владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Во истото време продолжило и уредувањето на Бугарската црква. Иако поради недостатокот на извори не можат со сигурност да се реконструираат сите аспекти на нејзината административна организација кон крајот на IX век,{{efn|Според Стивен Рансиман (''A History of the First Bulgarian Empire'', 1930), во тоа време земјата била поделена на седум митрополии (Дристра, Филипополис, Сердика, Провадија, Маргум/Морава, Брегалница и Охрид). Овој податок потекнува главно од подоцнежни извори (особено [[Теофилакт Охридски]] од XII век) и според современата историографија (на пр. ''Jonathan Shepard во The New Cambridge Medieval History'', Vol. II, 1995, стр. 245) можеби е анахронизам — проекција на подоцнежна црковна организација назад во IX век, и кој не е потврден од современи сведоштва.}} јасно е дека црквата веќе располагала со развиена мрежа на епархии и со образувано домашно свештенство. Особено значајно било поставувањето на Климент Охридски за епископ во областа [[Кутмичевица]] околу 893 година, со што словенското духовништво добило уште повидливо место во црковниот и државниот живот. [[Податотека:Bulgaria - Shumen Province - Veliki Preslav Municipality - Town of Veliki Preslav - Veliki Preslav Medieval Palace Complex - Panoramic.jpg|мини|десно|Палатата во Преслав]] Во врска со овие црковни реформи била направена и промена на престолнината. Во овој период архиепископот Јосиф го имал своето седиште во [[Преслав]], а не во Плиска. Истовремено, државниот центар бил префрлен во Преслав, кој постепено станал главно политичко, црковно и културно средиште на државата. Плиска, како стара престолнина поврзана со раниот период на бугарската држава, ја изгубила својата дотогашна улога. Новата престолнина била тесно поврзана со развојот на христијанската култура и книжевност. По спроведувањето на овие промени, Борис повторно се повлекол во манастир. Таму го минал остатокот од својот живот, додека неговите реформи оставиле трајно влијание врз развојот на средновековната бугарска држава, црква и култура.{{sfn|Runciman|1930|p=136}} == Симеон I и Петар I == [[Image:St. Theodor.jpg|мини|десно|Керамичка икона на [[Теодор Стратилат|Св. Теодор Стратилат]], Преслав, околу 900 г.]] [[File:RizMap09.jpg|thumb||left|240 px|Бугарија за време на цар Симеон I.]] [[Симеон I]] го продолжува црковното и просветителното дело на својот татко Борис I, со тоа што засилено го помага книжевното дело во главниот град, основа книжевни центри во целата држава и сам пишува за просветителската заедница во Преслав.<ref>Robert Fossier, Janet Sondheimer - „The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages: 350-950“, Cambridge University Press, 1997, стр. 370</ref> На надворешна сцена постигнува множество на воени успеси, со тоа што успева да ја рашири територијата на Бугарија на југ скоро до Коринт, а на запад ги достигнува земјите на денешна [[Албанија]]. На југоисток териториите достигнуваат до Одринското поле, опфаќајќи го и северниот дел на Дарданелскиот премин. Симеон си поставува за цел создавање на Бугарско-византиско Царство, која откако не успева да ја постигне преку дипломатски начини (морало да биде објавен за регент (василиопатор) на малолетниот император на [[Византија]], но царицата-мајка го спречила договорот), се обидува со војна. Води преговори со [[Арапи]]те за военоморска помош при напад против [[Цариград]], но првиот пат делегацијата била одвлечена од пирати и продадена како робови во Цариград, а вториот пат не се доаѓа до ништо суштествено. === Војната со Византија (894-97) === Бугарската трговија доживеала процут во времето на цар Симеон. Главната дејност во земјата било земјоделството, а веројатно бугарските житарки и добиток помогнале да се прехранат царските градови на брегот, па и самиот Константинопол. Рудата се ископувала, а со тоа се зголемиле кралските приходи. Згора на тоа, бугарските владенија лежеле на главни трговски патишта. Трговија што минувала меѓу степите на Русија и Константинопол се одвивала по западниот брег на Црното Море; но дел од неа поминувала по копно преку Преслав и Адрианопол, а дел преку Дристра до Солун. Имало уште еден трговски пат, речиси подеднакво важен, кој не можел да ја избегне Бугарија; тоа било рутата од Средна Европа, која на Балканскиот полуостров влегувала во Белград и, како и железницата денес, се разделувала кај Ниш, едниот крак водел низ Сердика (Софија) и Филипополис до Адрианопол и Константинопол, а другиот продолжувал на југ до Солун. Тоа значело постојан проток на стока што минувал низ Бугарија и на својот пат ги збогатувал бугарските трговци или грчките и ерменските поданици на царот.{{sfn|Runciman|1930|p=144}} [[Податотека:Bulgarians defeat Byzantines under Krenites and Kourtikios.jpg|мини|Победата на Бугарите над византиската војска предводена од Прокопиј и Куртициј во Тракија.]] Уште од времето на Тервел, трговијата меѓу Бугарија и Империјата била внимателно организирана, а сега веќе Бугарите имале дозвола да престојуваат во Константинопол (веројатно во квартот Свети Мамас, заедно со руските трговци) каде што ја носеле својата стока. Меѓутоа, една интрига во Царскиот двор во 894 година резултирала со тоа што двајца грчки трговци, Ставракиј и Козма, обезбедиле монопол над бугарската трговија. Тие не само што успеале да стават тешки давачки за стоката, туку и инсистирале на преместување на бугарскиот пазар во Солун - било полесно да се управува со корупцијата подалеку од престолнината. Сето тоа природно ги вознемирило Бугарите и тие се пожалиле на Симеон, а тој веднаш се застапил за нив пред царот [[Лав VI Мудриот|Лав VI]]. Но, нечесните грчки трговци биле под заштита на [[Стилијан Зауца]], ''василеопаторот'', семоќниот тест на императорот; затоа Лав ја игнорирал амбасадата на Симеон и скандалот продолжил. Симеон тогаш решил да прибегне кон оружје и се подготвил да ја нападне Тракија. Главните царски војски, под Никифор Фока, биле отсутни на Исток борејќи се со [[Сарацени]]те; Лав можел да испрати против напаѓачите само неискусни трупи, под водство на Прокопиј Кренит и Ерменецот Куртициј. И двајцата генерали биле убиени во битка. Бугарите потоа напредувале низ Тракија кон самата престолнина.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} [[Податотека:Honfoglalas.gif|мини|Мапа на движење на Маџарите. Забележете дека не е потврдено каде завршувала северната граница на Бугарската империја.]] Лав следователно прибегнал кон дипломатија. Истата година тој испратил амбасада во Ратисбон кај кралот Арнулф - веројатно уште пред да избие војната, како одговор на амбасадата на Арнулф кај Владимир во 892 година - но неговиот амбасадор не бил добро примен. Но, сега тој имал далеку подобар план. Уште од деновите на Омуртаг, дивите Маџари биле воспоставени на степите до бугарската граница на реката [[Днестар]], ако не досега и до [[Прут]]. Во 895 година го испратил ''патрицијот'' Никита Склер во маџарските населби и им предложил на маџарските поглавари [[Арпад]] и [[Курсан]] да ја нападнат Бугарија; тој ветил дека ќе испрати бродови за да ги пренесат преку Дунав. Маџарите со задоволство се согласиле, особено затоа што се чувствувале донекаде притиснати на нивните источни граници од една уште подива нација, Печенезите; дале заложници и договорот бил склучен.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} Тогаш Лав го повикал Никифор Фока од Азија и ја опремил царската флота под адмиралот Евстатиј. Сега кога Симеон требало да се справи со Маџарите, Лав повеќе би сакал да не се бори; тој не сакал да ја зголемува моќта на Маџарите на сметка на бугарската, а освен тоа, не сакал да се бори со истоверци како и неговиот народ. Затоа го испратил ''квесторот'' Константинациј да го предупреди Симеон за претстојната инвазија на Маџарите и да предложи мировен договор. Но Симеон бил сомничав; тој во Константинопол научил колку суптилна може да биде царската дипломатија и веројатно не поверувал во приказната за Маџарите. Константинациј бил ставен во притвор, а одговор не бил вратен.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} [[Податотека:HungariansPursueBulgarians.jpg|лево|мини|Повлекување на Симеон во тврдината Дристра ([[Силистра]]).]] Симеон набрзо се уверил. Додека се подготвувал да се пресретне со Никифор Фока во Тракија, му дошла вест дека Маџарите пристигнале. Тој побрзал на север да ги пречека, но бил поразен. Во очај се повлекол во тврдината [[Дристра]]. Маџарите напредувале, ограбувајќи и уништувајќи. Пред портите на Преслав се сретнале со Никифор Фока, на кого му продале бугарски заробеници во илјадници. Бугарите биле во очај. Тие испратиле кај Борис во неговиот манастир да побараат совет; но тој можел да предложи само тридневен пост и се понудил да се моли за својата земја.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} Ситуацијата била спасена со многу помалку угледни средства - со дипломатската измама на Симеон. Кога ја сфатил сериозноста на својата положба, испратил преку Евстатиј да побара мир од царот. Лав бил среќен што се согласил. Тој им наредил на Фока и Евстатиј да се повлечат и го испратил ''магистерот'' [[Лав Хиросфакт]] да преговара за условите. Токму тоа го посакувал Симеон. Кога пристигнал ''магистерот'' Лав, тој бил задржан под стража во тврдината Мундрага: додека Симеон, ослободен од половина од неговите непријатели, тргнал да ги нападне останатите, Маџарите. Во голема битка успеал да ги победи и да ги истера назад преку Дунав. Борбата била толку крвожедна што дури и Бугарите се вели дека изгубиле 20.000 војници. Победнички над Маџарите, Симеон го известил ''магистер'' Лав дека неговите услови сега вклучуваат ослободување на сите бугарски заробеници неодамна купени од Фока од Маџарите. Несреќниот амбасадор, кој во меѓувреме не можел да комуницира со царот, се вратил во Константинопол, за да види што може да се направи.{{sfn|Runciman|1930|p=147}} Лав посакал мир и бил подготвен да се откаже од затворениците. Симеон чекал додека не му бидат вратени сите затвореници, а потоа, под изговор дека некои се задржани, повторно се појавил со полна сила на тракиската граница. На новиот царски командант, Лав Катакалон, му недостасувала способноста на претходниот, Фока. Тој пристигнал со главната царска војска кај Булгарофигон и бил тешко поразен. Следеле натамошни преговори. Договорот бил склучен во 897 година, а Византија се согласила да плаќа годишен данок на Бугарија.{{sfn|Runciman|1930|p=148}} Симеон умира ненадејно на 27 мај 927 година<ref>Златарски, Васил, История на българската държава през средните векове, том 1, част 2, Академично издателство "Марин Дринов", София 1994, ISBN 954-430-299-9, с. 513</ref> во разгор на подготвувањата за опсада на Цариград. Пред својата смрт, тој се објавува за "Цар самодржец на сите Бугари и Ромеи", се титлува со титулата "цар", која била еднаква на императорската, и го објавува бугарскиот црковен поглавар за патријарх - највисокиот ранг во Источната православна црква.<ref>John V. Fine - "The Early Medieval Balkan", University of Michigan Press, 1991, стр. 155</ref> [[Податотека:Seal of Peter I of Bulgaria with Irene Lekapene.jpg|мини|Оловен печат на кој се претставени [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] и [[Ирина Лакапина|Марија (Ирина) Лакапина]], поврзан со нивниот династички брак во 927 година, кој го потврдил мирот меѓу Бугарија и Византија.]] По неговата смрт на престолот седнува син му, [[Петар I (Бугарија)|Петар I]]. Тој склучува мир со Византија, кој официјално му ја признава царската титула и патријаршкиот ранг на [[Бугарска православна црква|Бугарската црква]].<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries - „A history of Eastern Europe“, Taylor & Francis, 2007, стр. 66,</ref> За време на управувањето на Петар, Бугарија навлегува во криза, најмногу заради нападите на [[Киевски Рус|Руси]] и [[Кнежевство Унгарија|Унгарци]] од север. Започнува распространувањето на ереси, најпозната од која била [[богомилство]]то, по името на својот водач - поп Богомил.<ref>Milan Loos - „Dualist heresy in the Middle Ages“, Springer, 1974, стр. 50</ref> Тоа станува основа и на албигојството, кое се појавило подоцна во јужна [[Франција]], како и на [[катарство]]то. === Појава на Богомилството === {{Main|Богомилство}} Трите главни извори за богомилите во Бугарија се: писмо од цариградскиот патријарх [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт]] до цар Петар, напишано околу 940 година; трактат против еретиците напишан од [[Презвитер Козма]] (веројатно напишан околу 970 година) и едиктите на црковниот синод одржан под цар Борил во 1211 година кој ги осудил богомилите.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=172}} Писмото на Теофилакт е напишано како одговор на писмо (кое денес не постои) од цар Петар кој побарал совет од патријархот, кој бил чичко на неговата жена [[Ирина Лакапина|Ирина]], како да постапи со новопојавената [[ерес]]. Забелешките за еретичките верувања веројатно се извлечени од првичното писмо на Петар. Патријархот се осврнува на на новопојавената ерес без да ја именува. Тој тврди дека еретиците веруваат во два принципи, од кои првиот ја создал светлината и невидливиот свет, а вториот темнината, материјата и човечкото тело. Еретиците го отфрлале [[Стар завет|Стариот завет]], бракот, репродукцијата, и учењето за Христовото воплотување; за нив велеле дека настанале од злобниот принцип (ѓаволот). Ереста е античка, но новопојавена, мешавина од [[манихејство]] и [[павликијанство]].{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} Павликијанството била источна ерес, генерално прикажувана како дуалистичка, но неодамна се покажало дека е [[Адопционизам|адопционистичко]] движење. Адопционистите верувале дека Христос бил едноставно човек додека не бил ''посвоен'' од Бога и по благодатта станал божествен во времето на неговото крштевање. Павликијаните живееле во големи концентрации во Ерменија и источна Анадолија. Со текот на годините голем број од нив биле преселени од страна на императорите на Балканот за да ги растурат нивните концентрации на исток и исто така да ја бранат тракиската граница бидејќи биле одлични воини. Многумина биле населени во регионот на Филипополис (денешен Пловдив) во близина на бугарската граница. На Павликијаните генерално им се припишува голема улога во создавањето на богомилството. Ако Павликијаните навистина биле дуалисти, таквата улога е можна; сепак, ако биле адопционисти, тогаш треба да се бара автохтоно потекло за богомилството.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}}[[Податотека:Bogomilist expansion.svg|мини|Развојот на богомилството и другите еретички движења во Европа|лево]]Најдетален извор за [[богомилство]]то е трактатот на презвитер Козма, кој од прва рака ги знаел и ја имал предноста да е несофистициран теолог, бидејќи повеќето византиски антиеретички трактати имаат тенденција да ги нарекуваат ересите со класичните имиња и потоа да му дадат на читателот мешавина од нови и релевантни, како и класични и нерелевантни верувања кога дискутираат за нивните следбеници. Козма вели дека за време на владеењето на Петар, поп по име [[Поп Богомил|Богомил]] (но за волја на вистината ''Богонемил'') проповедал ерес во бугарските земји.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} За нив презвитер Козма вели: „Однадвор, еретиците изгледаат како јагниња; тие се нежни, скромни и тивки; тие не зборуваат залудни зборови, не се смеат и не се однесуваат на таков начин што ќе се разликуваат од вистинските христијани. Но, внатре тие се грабливи волци. Кога ќе ги најдат неуките, го сеат пијанството на нивното учење и ги хулат доктрините што ги пренесува Светата Црква. Еретиците не ги почитуваат [[Икона|иконите]], туку ги нарекуваат идоли. Еретиците се потсмеваат на моштите на светиите и нè исмеваат кога ние им се поклонуваме. Тие одбиваат да им оддаваат почит на светците и ги презираат чудата Божји како што ги предизвикуваат моштите на светите преку силата на Светиот Дух; тие велат дека чудата не се случиле по Божја волја, туку од ѓаволот кој ги тера да ги заведуваат луѓето. Тие тврдат дека не Бог, туку ѓаволот бил творец на видливиот свет. Тие прашуваат како може да се обожава крстот? На него Евреите го распнаа Божјиот Син. Затоа крстот е непријател Божји. Тие ги учат своите приврзаници да го мразат, велејќи дека ако некој го убил синот на кралот со парче дрво, дали тоа дрво ќе му биде драго на кралот? Причеста не била воспоставена по Божја заповед, а [[евхаристија]]та всушност не е тело Христово, туку едноставна храна како и секоја друга. Тие не веруваат дека зборовите на свештениците се осветени од Бога. Ако свештениците се осветени, зошто тогаш не живеат како што треба?{{sfn|V. A. Fine|1991|p=174}} Тие се противат на свештениците, црквите, молитвите (освен на [[Господова молитва|Господовата молитва]]) и го отфрлаат Мојсеевиот закон и книгите на пророците. Тие не ја почитуваат [[Дева Марија]]. Тие не го прифаќаат Стариот Завет, туку само Евангелијата. Тие живеат не според Мојсеевиот закон, туку според онаа на Апостолите. Тие го прават ѓаволот творец на луѓето и на целото божествено создание; некои го нарекуваат паднат ангел. (Козма потоа прави да изгледа дека го обожаваат ѓаволот бидејќи го направиле творец.) Тие велат дека по волја на ѓаволот постои сè - небото, сонцето, ѕвездите, воздухот, земјата, луѓето, црквите, крстот и сè што се движи по земјата. Тие веруваат дека Господ има два сина, Христос постариот и ѓаволот помладиот. Тој, ѓаволот, им заповеда на луѓето да земат жени, јадат месо и пијат вино. Тие се нарекуваат жители на рајот; тие ги одбиваат сите животни радости не со апстиненција како што правиме ние [православните монаси] туку затоа што тие тврдат дека овие дела се нечисти. Тие се молат, затворајќи се во своите домови, четири пати на ден и четири пати во текот на ноќта. Тие веруваат дека луѓето, а не Бог, ги воспоставил обредите и практиките на Црквата и на христијаните; и дека нив ги нема во евангелијата. Еретиците не празнуваат црковни празници. Тие не го одбележуваат споменот на мачениците и светителите. Тие си ги исповедаат своите гревови еден на друг и практикуваат исповед меѓу себе. Ги учат своите приврзаници да не се потчинуваат на власта; ги клеветат богатите; ги мразат царевите; ги исмеваат своите претпоставени и ги навредуваат нивните господари.“{{sfn|V. A. Fine|1991|p=175}} Оваа ерес се проширила од Бугарија во Византија каде привлекла многу интелектуалци и се развила во многу посуптилно теолошко движење. Во секој случај, богомилската секта која се појавила во времето на Петар траела низ историјата на средновековна Бугарија, за последен пат да се слушне за неа во Трново - престолнината на Втората бугарска империја - во средината на XIV век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=179}} === Падот на Бугарија === {{See also|Инвазија на Светослав I во Бугарија}} По мирот од 927 не се променило многу во односите меѓу Бугарија и Византија. Меѓутоа, кога бугарските пратеници дошле во Константинопол да го соберат годишниот данок, тие биле пречекани со луто отфрлање од императорот [[Никифор II Фока]], кој штотуку се вратил од победничкиот поход против Арапите. Византискиот цар го обвинил Петар дека дозволил Маџарите да ја преминат Бугарија на нивниот пат кон византиските територии, обвинение кое можеби се однесува на настан раскажан од Лиутпранд од Кремона, кој пристигнал во Константинопол три години подоцна. Според Лиутпранд, во одреден момент по доаѓањето на Никифор на власт во 963 г., група од 300 Маџари заробила 500 поданици од околината на Солун и ги пренела во Панонија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Без оглед на причината за гневот на императорот Никифор, тој ги преместил своите трупи на границата со Бугарија, каде што Византијците уништиле голем број тврдини во демонстрација на воена моќ, пред да се вратат на источниот фронт. Во обид да го смири Никифор и да понуди своја гаранција со добри намери, Петар ги испратил своите два сина, [[Борис II|Борис]] и [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] во Константинопол како заложници. Сепак, тој исто така испратил пратеници кај императорот [[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]] во [[Магдебург]], можеби во обид да собере поддршка против Византија. Од своја страна, Никифор одлучил да го примени на Бугарија истиот вид притисок што го избрал Лав VI во неговиот конфликт со Симеон во 893 година. Во отсуство на сигурни сојузници [[Печенези]] во степата, тој го избрал кнезот [[Светослав I|Светослав]] од Киев, кого го поткупил да ја нападне Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Она што императорот го имал на ум, најверојатно, е дека ќе се случат голем број на упади на бугарска територија што ќе го турнат Петар на колена. Но, работите не се одвивале баш според планот. Русите пристигнале на Дунав во летото 968 година, ја разбиле бугарската војска и ги блокирале преостанатите трупи во Дристра ([[Силистра]]). Според руската [[Повест за минатите години|примарна хроника]], рускиот кнез „ја преместил својата резиденција“ во Бугарија и почнал да владее од „Перејаславец“. Локацијата на Перејаславец или Преславец („Мал Преслав“) е предмет на спор, но од описот на движењата на Светослав во Летописот и на византиските војски во византиските извори е сосема јасно дека градот се наоѓал на Долниот Дунав, најверојатно во северна [[Добруџа]]. Се чини дека Русите не влегле во внатрешноста на Бугарија и биле задоволни со контролирањето на долниот брег на Дунав и регионот на неговата делта. Ова беше доволно за да го убеди Петар да испрати пратеници во Константинопол и да побара мир. Овој пат, Никифор имал тешки услови, а не само зборови. Тој побарал депонирање на Петар од престолот и негова замена со неговиот син Борис, кој веднаш бил вратен во Бугарија за таа пригода.{{sfn|Curta|2006|p=238}} Како и неговиот дедо Борис I, Петар се повлекол во манастирот во близина на Преслав, каде што умрел набргу потоа на 30 јануари 969 година. Специјална служба му создале монасите од манастирот, кои први го употребиле епитетот „светец“ за поранешниот император. Портретот на Петар ќе се појавува на иконите од подоцнежните векови. [[Податотека:63-manasses-chronicle.jpg|мини|Инвазијата на киевскиот кнез Светослав во Бугарија]] Владеењето на Борис II започнало добро, бидејќи Русите се повлекле од Бугарија откако ја добиле веста за опсадата на [[Печенези]]те на [[Киев]]. Меѓутоа, штом Светослав ги „изгонил Печенезите во степите“, решил да се врати во Бугарија, овој пат заедно со своите сојузници Печенези и Маџари. Меѓутоа, во 969 година, Бугарите, кои во меѓувреме повторно ја зазеле тврдината Преславец, дале силен отпор против опсадата на Русите. По долга борба Преславец бил повторно заземен. Русите брзо се движеле и ги зазеле Преслав и Дристра, пред да ја преминат [[Стара Планина]] и да го нападнат Филипополис (денешен [[Пловдив]]) во Тракија. Во Преслав, Светослав го оставил Борис на власт, очигледно во обид да ја здобие бугарска поддршка за неговото сега отворено антивизантиско присуство во Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=239}} Новиот византиски император [[Јован I Цимискиј|Јован Цимискиј]] имал многу поагресивен пристап. Прво, тој го испратил во Тракија, [[Варда Склир]], кој извојувал голема победа против Русите во близина на Филипополис. Потоа, во пролетта 971 г., самиот император предводел војска од 40.000 преку Стара Планина, додека византиска флота од околу 300 бродови влегла во Дунав преку делтата за да ги нападне Русите од север. Искористувајќи го фактот што ниту еден планински премин не бил чуван, царот Јован брзо стигнал до Преслав, каде што ги победил Русите и го опколил градот. Византиските трупи упаднале во Внатрешниот град убивајќи повеќе Руси и заробувајќи ги Борис и неговото семејство. Преслав веднаш бил преименуван во Јоанополис по самиот император, а извесен Катакалон бил именуван за воен управител, за што сведочи неговиот печат. Во Дристра, плашејќи се од избувнување на локално востание, Светослав наредил да се погубат 300 првенци кога византиските трупи се појавиле под силните ѕидини на градот. Царот Јован ја ставил Дристра под опсада три месеци, пред да ги порази Русите во жестока битка што го принудила Светослав да бара мир. Царот се согласил да му дозволи на рускиот кнез да се повлече во Киев, но на враќање дома, Светослав бил нападнат и убиен од Печенези. Византијците ја зазеле Дристра, која ја преименувале во Теодорополис, по свети [[Теодор Стратилат]], за кој се вели дека се појавил во целосна воена опрема на својот бел коњ во текот на последната битка со Русите.{{sfn|Curta|2006|p=240}}[[Податотека:Tzimiskes returns.jpg|мини|десно|[[Борис II]] и неговиот брат [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] како пленици на императорот Јован Цимиски во 971 г.]]Триумфалното враќање на Јован Цимиски во Константинопол било внимателно исценирано за да го симболизира крајот на Бугарија. Според [[Лав Ѓакон]], по царот на бел коњ следела кола со икона на Пресвета Богородица и бугарските царски регалии заробени во Преслав, особено две круни, едната едноставна дијадема, другата круна со грб слична на оние кои Византиските императори ги носеле кога славеле победи. Борис го следел царот Јован на својот коњ. Кога пристигнале до [[Форум на Константин|Форумот на Константин]], симболично му биле одземени симболите на неговата царска власт.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Царот Јован му ја посветил Борисовата круна на Бога во [[Црква Света Софија (Истанбул)|храмот на Божјата Премудрост]], а Борис, сега само обичен аристократ со бугарско потекло, во замена ја добил титулата ''магистрос''.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Патријархот на Бугарија бил заменет со митрополит на Јоанополис, кој бил подреден на патријархот во Константинопол. Со овие настани е означен и крајот на Бугарското Царство и негово приклучување во рамките на Византија.<ref name="tsff">На капијама града y сусрет су му изашли највиши достојанственици цркве и Царства, певајући химне y славу цара, и пружили му круну и схиптар од злата и драгог камена. На позлаћеним кочијама y четворопрегу y којима ce иначе вози цар, била je икова Богородице коју je он лично донео из Бугарске, a испод ње лежале су одоре и дијадеме бугарских царева. Додека поворката влегувала во градот, зад кочиите јавал царот на бел коњ, накитен со сите царски обележја, а зад него пешки одел бугарскиот цар, Борис II, кого Цимискиј го заробил во Преслав. во црквата „Св. Софија“ византискиот цар ја положил сјајната круна на Бугарија на високиот олтар, ги дал знаците на првиот воен плен и своите благодарности. Потоа, пред насобраната толпа во главниот брод на црквата му наредил на бугарскиот цар да ги симне сите негови владетелски обележја и му доделил византиска дворска титула на магистер. Само во текот на една година (971) Јован Цимискиј постигнал воен триумф кому му нема рамен во средновековните анали на Балканот. Јаотстранил руската опасност која го загрозувала опстанокот на Византија во Европа, потворно ја утврдил северната граница на Дунав и ја повратил територијата која Аспаруховите Прабугари ја одзеле од Византија уште пред три века. За време на оваа сурова војна Бугарите беспомошно ги гледале двте најголеми воени сили на источна Европа како ce борат околу нивните земји. [http://en.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Obolensky Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996]</ref><ref>На запад, во ридовите и изолираните долини на Македонија, каде ни Русите ни Византијците не оделе за време на војната, царската власт била претежно номинална, па и понатаму живеела политичката традиција на соборената бугарска држава. И тому на тоа место по Цимискиевата смрт во 976 г. четирите синови на месниот македонски управник подигнале бунтовен бајрак. Најмладиот Самуил, ја искористил граѓанската војна во Византија која избила по смртта на Јован Цимискиј, и полека изградил држава чиј главен град град најпрвин бил на Преспанското Езеро, a потоа во Охрид. До крајот на векот оваа држава се проширила врз најголемиот дел на дотогашната бугарска територија меѓу Црното и Јадранскто Море, крај Србија сè до долното течение на Сава, Албанија, јужна (Егејска) Македонија, Тесалија и Епир. Димитри Оболенски ВИЗАНТИСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996</ref><ref>Идеолошки, Самуиловото Царство било поврзано за старото Бугарско Царство, затоа и самите негови творци (Самуил и неговите наследници б.н) и Византија го нарекувале бугарско, бидејќи традициите за царство и патријаршија, освен во Византија, постоеле уште само во Бугарија (се мисли само за Балканот б.н). Самуил ги прифатил тие традиции и го презел наследството на Симеоновото и Петровото Царство (Првото Бугарско Царство б.н), кое паднало под ударите на Византијците. Всушност, неговото царство (на Самуил б.н) значајно се разликувало од Симеоновото и Петровото Царство, и по составот и по карактерот тоа било ново царство. Неговиот центар се преместил према југозапад и Македонија го сочинувало неговото јадро. Ако главната цел на Самуил би била воспоставување на стaрото Бугарско Царство, тој секако би се свртел кон бугарските земји и на прво место би се стремел да ги ослободи. Меѓутоа, интересот на Самуил кон старите бугарски земји бил впечатливо мал. Во текот на сите негови борби во областите источно од Сердика играле изненадувачки скромна улога, така што изворите скоро и не ги спомнуваат. Ексапнзијата на Самуиловото Царство било пред сè свртено кон југ, види Георгије Острогорски, Историја на Византија, Народна Књига Алфа, 1998.</ref><ref>Стјепан Антолјак: „Средновековна Македонија“ том 1, издание на Мисла, Скопје, 1985</ref><ref name="SDIV">''[http://www.scribd.com/doc/2945332/- Шарл Дил ИСТОРИЈА ВИЗАНТИЈСКОГ ЦАРСТВА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090209032148/http://www.scribd.com/doc/2945332/- |date=2009-02-09 }}''</ref><ref name="SDIV" /><ref>''Владимир Чоровиќ, "Историја спрског народа", глава VI [http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html Држава мачедонских Словена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071214173525/http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html |date=2007-12-14 }}, издание на страницата www.rastko.org.yu, Белград, 2001. {{sr}}''</ref><ref>''Бранко Панов, "Македонија низ историјата", "Менора", Скопjе, 1999, стр. 15.''</ref><ref>''"Историја на македонскиот народ", том 1 Македонија од праисториско време до паѓането под турска власт, Институт за историја, Скопjе, 2000, стр. 357.''</ref><ref>''Коста Аџиевски, Пелагонија во средниот век, скопје, 1994''</ref><ref>''Александар Атанасовски, Македонија и Македонците во делото на Никифор Григора - византиски историограф од XIV век. - Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје, Кн. 27 (53) Скопје 2000. Истото е објавено во: Славянскиј Сборник. Вѕпуск 6. Саратовскога университета 2003.''</ref> == Религијата на Прабугарите == [[Податотека:Rosette from Pliska.svg|мини|десно|[[Розета од Плиска]]]] Не се знае многу за традиционалните религиозни верувања и практики на Бугарите. Нашиот најдобар извор доаѓа од ''Responsa'' на папата [[Папа Никола I|Никола I]], долго пасторално писмо упатено до бугарскиот хан Борис-Михаел веднаш по неговото преобраќање во христијанството во 864 година. Некои дополнителни информации можат може да се добијат од прабугарските натписи, како и од кратките референци на византиските писци. [[Теофилакт Охридски]] во 11 век пишува дека пред 864 г. Бугарите го славеле сонцето, месечината и ѕвездите, а како жртва им принесувале кучиња. Тој исто така укажува дека тие верувале во многу богови и обожавале идоли. [[Теофан Исповедник|Теофан]] ги опишува жртвите принесени од [[Крум]] пред Златната Порта за време на [[Опсада на Цариград (813)|опсадата на Цариград во 813 г]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Byzantium and Bulgaria, 775–831|last=Sophoulis|first=Panos|publisher=Brill|year=2011|isbn=9789004206953|location=Germany|pages=79-89}}</ref> И покрај фактот што Бугарите почитувале бројни божества, прабугарските натписи, кои ја изразуваат официјалната идеологија на државата, експлицитно се однесуваат на само еден бог (''ὁ θεός''). Ова може да сугерира дека воинската аристократија стоела поблиску до хенотеизмот, термин што значи верување и можно обожавање на повеќе богови, од кои едниот е врховен. Со тоа што не го прецизирале неговото име, хановите очигледно се обиделе да го направат овој бог препознатлив и поистоветен за различни народи. Така, за населението на ханството што зборувало грчки, анонимниот бог што се повикува во титулата на бугарскиот владетел како давател на неговиот божествен мандат (''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'') веројатно е дека бил христијанскиот бог. Има добра причина да се верува дека во умот на канот и неговите благородници овој бог бил [[Тенгризам|Тангра]].<ref name=":0" /> Додека првично ова туркиско име го означувало физичкото небо, Тангра/Тенгри на крајот се појавува како небесен бог и врховно божество на многу номади од Централна и Внатрешна Азија. Во шестиот век Тангри станал тесно поврзан со Ашина, владејачкиот, „харизматичен“ клан на Туркиската империја, и заедно со него претставувал еден од основните извори на политичко единство. Ханот не бил само глава на државата, туку божествено назначен владетел, чиј небесен статус бил особено нагласен во [[Орхонски натписи|''Орхонските натписи'']]. Управувањето со земјата како одраз на управувањето со небото, авторитетот на ханот, теоретски, бил екуменски. Териториите, владетелите и народите можеби ''де факто'' биле надвор од неговата сфера на влијание, но, по волјата на Тангри, биле ''де јуре'' и потенцијално членови на неговата светска империја. == Администрација == Малку се знае за управата на раното Бугарско Царство; освен имињата на неколку бугарски титули; иако е невозможно да се извлечат многу заклучоци од нив, бидејќи е тешко да се каже кои титули претставуваат функции, а кои биле доделувани како почесни титули.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} [[File:Omurtag10 svik.jpg|thumb|right|150px|Грчки натпис со зборовите "канас&nbsp;бигиом&nbsp;оуртаг" (Канас(у)биги Омуртаг) во првите два реда. [[Плиска]], Бугарија.<ref name="inscriptions">Веселин Бешевлиев, Първобългарски надписи. 2ed. София 1992. Chapter: VI. Възспоменателни надписи, Inscription [http://macedonia.kroraina.com/vb3/vb_6.htm#66 No.66].</ref>]] Владетелот во сите негови натписи е Кан или Возвишениот Кан - ''κάνας'' или ''κάννας'', со епитетот ''ὐβιγή'' или ''ὐβηγη'' - збор кој јасно е од [[Кумански јазик|куманско потекло]] ''öweghü'' = висок, знаменит. Натписите честопати ја додаваат титулата ''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'', веројатно воведен од грчките писци, кои сметале дека тоа е неопходна квалификација за секој принц. Титулата Кан исчезнува по воведувањето на христијанството и словенската азбука, за да ја замени Кнез, а подоцна и Цезар, односно Цар.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Главна класа на благородништвото биле ''[[болјар]]ите'' — ''βοιλάδες'' или ''βοηλάδες'' — име кое станало општо меѓу источните Словени. Во десеттиот век постоеле три класи на ''болјари'', шесте Големи Болјари, Надворешните Болјари и Внатрешните Болјари; во средината на деветтиот век имало дванаесет Големи Болјари. Големите Болјари веројатно го сочинувале доверливиот кабинет на Канот; Внатрешните Болјари веројатно биле дворски офицери, надворешните болјари провинциски офицери. Многу од поединците споменати на натписите од деветтиот век биле ''болјари''. И Кавкан Исбул и Багатур Цепа биле ''болјари''; а веројатно е дека болјарите биле цивилни службеници.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Втората класа на благородништво, веројатно инфериорна, биле ''багаините''. Можно е тие да биле воена каста; но нивното име се среќава само во натписите, колективно (Во една прилика Омуртаг им дал подароци на своите ''болјари'' и ''багаини''), или поединечно каде што обично се поврзуваат со титулата багатур. Покрај овие чинови, скоро секој бугарски поданик што се споменува во натписите бил ''θρεπτὸς ἄνθρωπος'' на Канот. ''θρεπτοὶ ἄνθρωποι'' биле, без сомнение, витешки ред, номинално на телохранители на Канот.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''багатур'' — βαγατουρ или βογοτορ — се среќава неколку пати во натписите; бугарскиот генерал кој бил поразен во Хрватска во 927 година се викал Константин ''ἀλογοβοτουρ'', очигледно за ''ἀλο-βογοτουρ''. Овој збор е турскиот ''bagadur'', кој на руски се среќава како ''богатырь'' = херој. Веројатно претставувал воен чин. Префиксот ''ало'' може да значи „главен“.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Колобрус'' — ''καλοβρός'' или ''κουλουβρός'' — што се наоѓа само во натписите, веројатно бил титула на чин, изведен од турскиот ''golaghuz'', водич. Болјарот Цепа бил исто така и колобрус како и багатур.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Жупан'', се среќава како ''ζουπάν'' или како ''κοπάνος'' во натписите. И во двата наврати се споменува семејството на носителот на титулата. Кај јужните Словени генерално, жупан значел поглавар на племе; така што Успенски и Бури веродостојно го сфаќаат како поглавар на еден од бугарските кланови.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''таркан'' веројатно претставувала висока воена функција. Зборот има турско потекло; еден турски амбасадор во дворот на императорот [[Јустин II]] (околу 570 г. н.е.) бил наречен ''тагма'', ‘ ''ἀξίωμα δε αυτῷ ταρχάν ’''. Онегавон, кој се удавил во реката [[Тиса (река)|Тиса]], бил таркан; така таркан бил и жупанот Охсун. Кога [[Свети Климент Охридски|свети Климент]] пристигнал во Белград, бил пречекан од Боритакан „ ''τῷ τότε φυλάσσοντι''“, „''ὑποστράτηγος''“ на кан Борис. Боритакан мора да значи Таркан Борис; неговата позиција била јасно еквивалентна на царски стратег, т.е. тој бил воен гувернер на една провинција.{{sfn|Runciman|1930|p=286}} Најважниот воен чин на царството бил ''кавканот''. За време на владеењето на Маламир, Кавканот Исбул, ''παλαιὸς βοϊλᾶς'' (постар ''болјар?'') на Канот очигледно бил најважна личност после Канот во Бугарија. Тој изградил аквадукт на Канот на свој трошок и го придружувал Канот во битка, очигледно како негов главен генерал. Во 922 читаме дека Симеон бил придружуван од неговиот ''кавкан''.{{sfn|Runciman|1930|p=287}} == Поврзано == * [[Второ Бугарско Царство]] * [[Византиско-бугарски војни]] * [[Бугарско-унгарски војни]] == Белешки == {{notelist}} == Наводи == {{наводи|2}} === Литература === {{Refbegin|30em}} * {{Citation |last1=Runciman |first1=Steven |title=A History of the First Bulgarian Empire |date=1930 |publisher=G. Bell & Sons |location=London}} * {{Citation |last1=V. A. Fine |first1=John |title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century |date=1991 |publisher=University of Michigan Press}} * {{Citation |last1=Curta |first1=Florin |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Citation |last1=Marshall Lang |first1=David |title= The Bulgarians. From pagan times to the Ottoman conquest |date=1976 |publisher=Thames and Hudson}} * {{Наведена книга|title=Eastern Europe in the Middle Ages (500—1300)|last=Curta|first=Florin|publisher=Brill|year=2019|isbn=978-9-0043-4257-6|location=Leiden and Boston|pages=179-213|chapter=Conversion to Christianity: Moravia and Bulgaria}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{portal|Бугарска империја}} * [http://history.rodenkrai.com История на България]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - факти, открития и снимки (с подкрепата на НБУ) [[Категорија:Поранешни држави на Балканот|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни царства|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа|Бугарско Царство]] [[Категорија:Бугарија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Македонија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни словенски држави|Бугарско Царство]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Прво Бугарско Царство| ]] 6aexyla1yvibbaxwne0gsink9cgh9to 5578713 5578712 2026-06-18T23:15:44Z Buli 2648 /* Политичко-црковните настани од 893 година */ 5578713 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{Nobold|{{unbulleted list|item_style=font-size:85%;|[[старословенски]]: Блъгарьско Цѣсарьствиѥ}}}} |conventional_long_name = Прво Бугарско Царство |continent = Европа |region = Балкан |era = среден век |status = |government_type = Апсолутна монархија |religion =[[Тенгризам]] & [[Словенска митологија|Словенски паганство]]<br /><small>(681–864)</small> <br /> [[Православие]]<br /><small>(864–971)</small> |common_languages = [[Прабугарски јазик|Прабугарски]], Средновековен грчки<br /> [[Старословенски јазик|Старословенски]] <br /><small>(официјален од 893)</small> |year_start = 681 |year_end = 971 |event_start = [[Аспарух]] |event1 = [[Христијанизација на Бугарија|Христијанизација]] |date_event1 = 864 |event2 = [[Симеон I]] |date_event2 = 893 |event_end = Распад |p1 = Прабугарија |flag_p1 = Monogram of Kubrat.svg |p2 = Византија |flag_p2 = Simple Labarum.svg |s1 = Византија |flag_s1 = Simple Labarum.svg |s2 = Самоилово Царство |flag_s2 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |image_flag = |flag = |flag_type = |image_map = Southeastern Europe Late Ninth Century.png |image_map_caption = Царството во време на владеењето на [[Симеон I Велики]], крај на {{римски|9}} век |capital = [[Плиска]]<br /><small>(681–893)</small><br />[[Преслав]]<br /><small>(893–968/972)</small><br />[[Скопје]], [[Охрид]], [[Битола]]<br /><small>(до 971)</small> |leader1 = [[Аспарух]] (прв) |leader2 = [[Роман (бугарски цар)|Роман]] (последен) |year_leader1 = 681–700 |year_leader2 = 971 |title_leader = [[Хан]], [[Цар]] ''(Император)'' |year_deputy1 = |title_deputy = |stat_year1 = 9 век |stat_area1 = 400000 |stat_pop1 = 1 000 000 |stat_year2 = |stat_area2 = |footnotes = }} '''Првото Бугарско Царство''' или '''Дунавска Бугарија''' ({{Langx|cu|Блъгарьско цѣсарьствиѥ}}) — [[хан]]ство, подоцна и [[царство]], на [[Прабугари]]те и [[Стари Словени|Словените]], кое постоело на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и неговите гранични делови од [[Југоисточна Европа]] од [[681]] до [[971|971 година]]. Основано од [[Туркиски народи|туранскиот]] хан [[Аспарух]], којшто по распаѓањето на [[Стара Велика Бугарија]] доведувал дел од прабугарските [[Племе|племиња]] во денешна [[Бесарабија]] и [[Добруџа]], ги потчинува месните словенски племиња и ја принудил [[Византија]] да му плаќа данок во 681 година. Во прво време, главниот град било [[Онгал]], денешна [[Романија]], понатака се востановува во [[Плиска]], а кон крајот на [[9 век|{{римски|9}} век]] во [[Велики Преслав]]. Најголемото територијално проширување државата го достигнува во {{римски|9}} век, кога кон првоначалните територии по Долен [[Дунав]] се присоединети области во [[Тракија]] и [[Македонија (регион)|Македонија]], делови од денешните [[Албанија]], [[Србија]] и [[Романија]], а исто така и дел од северното црноморие (до река [[Днепар]]), тогаш познато како [[Кутмичевица]].<ref>Л. Иванов. [[wikisource:bg:История на България в седем страници|История на България в седем страници]]. София, 2007.</ref> Во текот на [[864]]-[[866|866 година]], за време на [[Борис I]], [[христијанство]]то станала [[државна религија]], што води до значителни промени во културниот живот на државата и т''.''н. ''[[Симеон I|Златен век на цар Симеон]]''. Царот Симеон организирал неуспешни походи за да го превземи главниот град на [[Византија]], [[Константинипол|Цариград]]. [[Византиско-бугарски војни|Византиско-бугарските војни]], заедно со инвазиите на [[Кнежевство Унгарија|Унгарците]] (Маѓарите), [[Печенези]]те и [[Киевски Рус|Русите]], доведело до ослабување на царството и паѓањето на главниот град Преслав под византиска власт во 971 година. == Почетокот == {{See also|Прабугари|Седум словенски племиња}} === Стара Велика Бугарија === Во 632 година ханот [[Кубрат]] успева да ги обедини [[Прабугари|прабугарските]] и [[Хуни|хунските]] [[Племе|племиња]], кои се наоѓаат под власта на [[Западнотуркиски ханат|Западнотуркискиот ханат]], во сопствена држава, наречена од византиските хроничари ''[[Стара Велика Бугарија]]''.{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36}} Со помошта на оскудните записи на ерменски и византиски летописци, се востановени приближно границите на таа држава: долното поречие на [[Дунав]] на запад, [[Црно Море|Црно]] и [[Азовско Море|Азовското Море]] на југ, реката [[Кубањ (река)|Кубањ]] на исток и реката [[Дон (река)|Дон]] на север. [[Податотека:Giudjenov Kubrat and his sons.jpg|лево|мини|''Кубрат и неговите синови.'' Слика на Димитар Ѓуџенов од 1926 година.]] Царството на Кубрат се распадна по неговата смрт ({{Circa|650 г.}}). Според византиските хроничари [[Теофан Исповедник|Теофан]] и [[Никифор I Цариградски|Никифор]], тој оставил завет на неговите пет синови да останат заедно во единство и меѓусебна солидарност; но набргу тие се разделиле и повеле дел од својот народ со себе, со што го забрзаа распадот на ''Стара Велика Бугарија''. Најстариот, [[Бајан]] или Батбајан, останал во Стара Бугарија. Вториот, [[Котраг]], го премина [[Дон (река)|Дон]] и се насели на далечната страна. Третиот, [[Аспарух]], го поминал Днепар со своите следбеници и привремено го поставил својот логор меѓу таа река и Дунав. Четвртиот син на Кубрат ги преминал [[Карпати]]те и стигнал до [[Панонија]], каде што се ставил под власта на [[Авари|аварскиот хан]]. Петтиот заминал најдалеку од сите, пристигнувајќи со своето племе во Италија, во близина на Равена, каде што му се покорил на византискиот император. Треба да се додаде дека распадот на ''Стара Бугарија'' беше дополнително забрзан од налетот на [[Хазари]]те, кои подоцна го прифатиле јудаизмот и станаа доминантна сила во [[Евроазиска Степа|Евроазиската Степа]].{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36-37}} === Населување на Бугарите на Балканот === {{See also|Битка кај Онгала}} Откако [[Аспарух]] ги преминал реките Дњепар и Дњестар, и се населил во близина на Дунав, каде што нашол соодветно место за живеење (на [[Прабугарски јазик|нивниот јазик]] наречено ''Онгала''), кое било тешко пристапно и непробојно за непријателите, затоа што од едната страна било мочурливо и непроодно, а од другата страна оградено со непристапни карпи.<ref>{{Наведена книга|title=Nikephoros' Short History [for the years 602-769 A.D.]|first=Nikephoros I of Constantinople|publisher=Dumbarton Oaks, Research Library and Collection|year=1990|isbn=9780884021841|location=Washington|pages=88-89|translator-last=A. Mango|translator-first=Cyril}}</ref> {{Maplink|frame=yes|frame-lat=45.300|frame-long=28.132|frame-align=left|zoom=6 |type=line|id=Q182445 |title=Line|stroke-width=3|stroke-color=#008000|description=[[Прут]] |type2=line|id2=Q1653|title2=Line|stroke-width2=3|description2=[[Дунав]] |type3=line|id3=Q208302|title3=Line|stroke-width3=3|stroke-color3=#0000FF|description3=[[Сирет (река)|Сирет]] |text=Онгала се наоѓала на мало подрачје кое граничело со реките Сирет, Прут и Дунав<ref name=":1" />}} Се смета дека ''Онгала'' се наоѓала на мало подрачје помеѓу реките [[Сирет (река)|Сирет]], [[Прут]] и [[Дунав]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Madgearu|first=Alexandru|date=2000|title=Recent discussions about "Onglos"|journal=Istro-Pontica. Muzeul tulcean la a 50–a aniversare 1950–2000|pages=343-48}}</ref> Според друго мислење се наоѓал на островот [[Певки]], во делтата на Дунав,{{sfn|Runciman|1930|p=25-26}} што е помалку веројатно. Аспаруховите Бугари биле бројни. ''Онгала'' бил само привремен центар, но веројатно имало и претходница во [[Добруџа]] и заден одред во [[Бесарабија]]. Не може точно да се прецизира и датумот на преселбата на Аспарух во ''Онгала''. Тоа морал да биде постепен процес кој се одвивал помеѓу 650 и 670 година. Во овој период Византија била зафатена во крвава [[Византиско-арапски војни|војна со Арапите]] во Азија, а во Европа со религиозните и дипломатски интриги со [[Монотелитизам|монотелитите]]; а во 668 г. убиството на западнољубивиот император [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]] било проследено со краток бунт.{{sfn|Runciman|1930|p=26}} Но, до 679 г. тронот бил безбеден и арапската војна завршувала. Императорот [[Константин IV]] бил свесен за опасноста да дозволи нови освојувачи на Балканот да ги вознемират, или уште полошо да ги организираат Словените. Ордите на Аспарух морало да бидат натерани да се повлечат назад или да бидат уништени. Во 680 година Прабугарите, обединети со седумте словенски племиња и Северите, водат војна со [[Византија]] кај месноста [[Битка кај Онгала|Онгала]], и по поразот, Византија потпишува мировен договор со Бугарија во 681 година, со тоа што се задолжува да и плаќа годишен данок. По војната Бугарија ги опфаќа земјите од северното црноморие и реките Днепар и [[Днестар]] на исток до река [[Морава]] на запад, и од северните склонови на [[Стара Планина]] на југ до јужните склонови на [[Карпати]]те на север. Од југ сосед и била моќната Византија, од запад - [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], од исток - [[Хазари]]те, кои ги заземале териториите на Кубратова Бугарија. Главен град станала словенската крепост [[Плиска]]. === Борби за престолот === [[Податотека:Madara Rider.jpg|мини|лево|[[Мадарски коњаник|Мадарскиот коњаник]]]]Хан Аспарух починал веројатно некаде околу 700 година во битка со Хазарите од исток, 58 години откако се разделил од своите браќа. Го наследил [[Тервел]], неговиот син или можеби внук. Тој востановил директни политички односи со византиската власт, со тоа што неколкупати му помогнал на паднатиот император [[Јустинијан II]] да си го врати престолот. Заради таа помош ханот ја добил богатата и важна област Загоре, на југ од Стара Планина. Најголемиот успех на хан Тервел е победата над [[Арапи]]те, кои го [[Опсада на Цариград (717–718)|опсадиле]] [[Цариград]] во 717 година, што им ставило конечен крај на нивните обиди да проникнат во [[Европа]] преку [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Неговата победа се споредува со постигнатата, многу години подоцна, победа над Арапите на Карл Мартел при [[Поатје]]. [[Податотека:First Bulgarian Empire by Asparuh to Kardam (680- 803).png|мини|Бугарското ханство од 680-803 год.]] По смртта на ханот Тервел, Бугарија навлегла во политичка криза, хановите се менувале речиси секоја година преку преврати и интриги, а врв на сето тоа е управувањето на ханот Умор - само 46 денови. Положбата се стабилизирала кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога престолот го зазел ханот [[Крум]]. Од тој силен и енергичен бугарски хан започнува династијата на најсилно изјавените владетели на Првата Бугарска Држава, кои ја управувале речиси до самиот нејзин крај. Во 756 година императорот [[Константин V Копроним|Константин V]] изградил низа тврдини долж византиско-бугарската граница. Бидејќи овие тврдини ги прекршувале условите од претходниот договор, Бугарите барале компензација. Константин одбил и Бугарите, толкувајќи ги неговите постапки како непријателски, ја нападнале византиската територија само за да бидат разбиени од царските трупи. Ова беше првата од деветте војни меѓу Константин V и Бугарите. Овој пораз довел до соборување на бугарскиот хан. Повторно следела граѓанска војна, на крајот од која, во 761 или 762 година, на тронот дошол извесен [[Телец]]. Телец веднаш собрал војска, ја зацврстил својата граница со Византија, а потоа напредувал во Тракија. Константин V излегол да го пречека и по жестока [[Битка кај Анхијал (763)|битка]] Бугарите повторно биле разбиени. Се чини дека овој пораз е причина за новите немири во Бугарија кои довеле до соборување на Телец околу 764 година. Новиот хан, [[Сабин (хан)|Сабин]], се обидел да склучи мир со Византија, но бил обвинет дека ја предал земјата на Византијците и морал да пребега со своите роднини во Константинопол. Меѓутоа, набрзо мирот го склучил еден хан по име [[Паган (хан)|Паган]], но борбата за тронот продолжила. Во неколку наврати (од кои едниот во 766 година), Византија интервенирала со војски во име на нејзините кандидати. Кога интервенирала, империјата можела да ја наметне својата волја врз Бугарите, чија земја била во анархија. [[Податотека:771_CE,_Europe.svg|алт=Colour-coded map|мини|Политичка карта на Европа во 771 год.]] Во 770 [[Телериг]] станал хан. Меѓутоа, војната продолжила во 773 година кога Константин V успешно ги нападнал Бугарите. Истата година Бугарите упаднале јужно до Тесалија каде што биле запрени од Византијците. Хронологијата на овие два настани, како и причините се непознати. Изгледа дека следната година, во 774 година, Константин V планирал нов напад. Телериг му напишал на императорот велејќи дека можеби ќе треба да побегне во Константинопол; ''кому во Бугарија може да му верува?'' Константин наивно му испратил список на византиски агенти во Бугарија. Телериг ги заробил и ги погубил сите. Од оваа приказна дознаваме дека византиските разузнавачи биле активни и интервенирале во внатрешните работи на Бугарија. Константин V потоа започнал да ја планира својата следна кампања против Бугарите; сепак, неговата смрт на почетокот на кампањата значела крај на војната. Иронично, Телериг сепак морал да побегне од земјата, во 777 година; дошол на дворот на императорот [[Лав IV Хазар]], го примил христијанството и добил невеста, роднина на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. [[Податотека:Battle of Marcellae.png|лево|мини|[[Битка кај Маркели (792)|Битката кај Меркели (792)]]]] За време на владеењето на [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] и нејзиниот син [[Константин VI Слепиот|Константин VI]] во Византија, за противник во Бугарија го имале ханот [[Кардам]] (777-802). Отпрвин, Византијците успеале да ја потиснат бугарската граница на север. Во 784 година, царицата Ирина напредувала од Анхиалус, далеку во внатрешноста до Береја (денешна [[Стара Загора]]), која таа ја обновила и ја нарекла ''Иренуполис''.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Сердика, исто така, останала цврсто во византиски раце. Меѓутоа, во 792 година, Кардам му нанел катастрофален пораз на младиот Константин VI кај пограничната тврдина [[Битка кај Маркели (792)|Меркели]]. Византија повторно морала да плаќа данок на Бугарите, кои периодично ги зголемувале нивните барања со уценувачки закани за понатамошни напади. Во 797 година, приврзаниците на Ирина го ослепиле нејзиниот син Константин, а таа продолжила да владее сама.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Во меѓувреме, во 790-тите, франечкиот крал, [[Карло Велики]], водел кампања против [[Авари]]те. Тој извојувал голема победа во 796 година (во која му помогнал и панонскиот хрватски кнез [[Војномир]]) и Франките станале господари над Хрватите од северна Далмација, Славонија и Панонија; франечките мисионери набрзо влегле во областа. Набрзо следел втор голем удар за аварската моќ, но овој пат од исток, под водство на новиот бугарски хан Крум. Како резултат на овие две победи, Франките и Бугарите наскоро дојдоа да имаат заедничка граница долж реката [[Тиса (река)|Тиса]], а Бугарите успеале да го прошират своето владение над територијата северно од Дунав до Карпатите. Аварите не исчезнале одеднаш. Западно од Дунав бил основан каганат, кој бил вазал на Франките и под христијански хан, а Франечките извори спомнуваат аварски пратеници кои го посетиле франечкиот двор помеѓу 805 и 822 година. Во 889 година се споменува дека Маџарите ги зазеле пасиштата на некои слободни Авари во долна Панонија. После тоа, изворите престануваат да ги спомнуваат Аварите; се претпоставува дека потомците на оние кои го преживеале унгарското освојување на унгарската рамнина во 890-тите биле апсорбирани од Унгарците. == Консолидација == {{Историја на Бугарија}} === Владеењето на Крум (803 - 814) === [[Податотека:52-manasses-chronicle.jpg|мини|лево|Ханот [[Крум]] го победил византискиот император [[Никифор I]] во [[Битка кај Плиска|Битката кај Врбишкиот премин (811 г.)]], ''[[Константин Манасиј|Манасиева хроника]]'']] Бидејќи претходникот на [[Крум]], ханот [[Кардам]], успеал да се оттргне од византиските шпиони во Бугарија, тој најпосле имал можност да се зафати со офанзива на југ. Но пред тоа ги разбил остатоците од [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], кој попаднал под ударите на Франкската Империја на [[Карло Велики]]. Во териториите на Бугарија биле вклучени богатите солници на [[Трансилванија]], што и дозволило да се вклучи во напредокот на европската економија. Во 808 година Крум започнува походи по река [[Струма]], а во 809 година ја презема важната крепост Средец (денешна [[Софија]]). Во 811 година император [[Никифор I]] започнува поход против Бугарија, стига до нејзиниот главен град, Плиска, ја презема и ја опожарува. Сметајќи дека тоа е крајот на проблемите со Бугарите, се вратил назад за Цариград. Но утрината на 26 јули 811 година, за време на ноќевањето на армијата и императорот кај Врбишкиот проход, вооружената бугарска војска изненадно ги нападнала, ги исклала повеќето, и дури самиот император ја дочекал таму смртта. За прославувањето на победата Крум употребил чаша, направена од черепот на императорот Никифор, обкован со злато и сребро. [[Податотека:Europe 814.svg|лево|мини|Европа во 814 година]] Две години подоцна, во 813 година, Крум подготвил невиден дотогаш поход кон [[Цариград]]. Меѓутоа, неговата смрт на 13 април 813 година го спречило замисленото дело. Крум влложил големи усилби за закрепување на државата. Присоединил важни територии кон државата и наложил заеднички закони за сите поданици, за да осигури внатрешна стабилност. Законите биле строги и не правеле разлика меѓу [[Прабугари]], [[Стари Словени|Словени]] и други. Тоа била првата стапка кон обединувањето во една народност на различните по бит и култура етноси. === Владеењето на Омуртаг (814-831) === [[Податотека:ThomasTheRebelAndMourtagon.jpg|мини|лево|Со цел да го задуши востанието на [[Тома Славјанинот]] императорот [[Михаил II (Византија)|Михаил II]] се обратил за помош кај бугарскиот кан Омуртаг. Двете војски се судриле во 823 г.]] Неговиот наследник, [[Омуртаг]], склучил 30-годишен мировен договор со [[Византија]], и се зафатил со внатрешната ситуација на државата. Започнал со повторно изградување на главниот град, кој бил опожарен за време на походот на Никифор, изградил и укрепил редица градови. Ја зацврстил бугарската власт на северозапад, каде што Франките се обиделе да одделат 3 словенски племиња од Бугарија. === Омуртаг и христијанството === [[Податотека:Omurtag.jpg|мини|десно|Прогонство на христијаните од Омуртаг.<br>Десно: [[Адријанополски маченици|епископ Мануил]] проповеда на Бугарите.<br>Лево: Погубување на епископ Мануил.]] Омуртаг бил непријателски настроен кон христијанството, кое се чини дека се ширело во Бугарија, иако државата и поголемиот дел од владејачката класа останале пагани до покрстувањето на Борис во 864 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=107}} Ширењето на новата религија беше олеснето со влијанието на византиските бегалци и заробеници кои во голем број биле населени во Бугарија. Бугарските ''болјари'' биле непријателски настроени кон христијанството бидејќи тоа го загрозувало стариот поредок врз кој се засновале нивните привилегии. Се верувало дека секој болјарски клан, кој имал свој тотем, бил божествено воспоставен и од тука потекнува правото на секое семејство на високи позиции во државата и општеството. Така, може да се очекува дека болјарите извршиле притисок врз Омуртаг да дејствува против христијанската религија.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} Омуртаг се чини дека чувствувал дека христијанството (со неговата хиерархија со седиште во Византија) е закана за бугарската независност. Тој веројатно ги гледал христијаните како византиски агенти и се чини дека верувал дека ако неговата држава стане христијанска, тоа нема да биде подобро од тоа да стане византиска колонија. Така тој ги прогонувал христијаните, веројатно исто толку затоа што ги гледал како царски шпиони, колку и за интересите на неговата религија. Познати се и примери на егзекуции на христијани. И покрај прогонството, религијата продолжила да се шири.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} === Маламир, Пресијан и војната со Византија во 836 === Омуртаг починал во 831 година. Оставил три сина; најстариот, [[Енравота]], не успеал да се искачи на тронот. Тој бил преобратен во христијанство од еден од неговите робови и наскоро бил погубен кога одбил да се откаже од христијанската вера. Тронот му припаднал на најмладиот син, [[Маламир]], првиот хан со словенско име. Колку долго владеел е дискутабилно; некои научници сметаат дека тој владеел до 852 год., а други веруваат дека бил заменет со одреден [[Пресијан]], кој владеел од 836 до 852 година. Речиси ништо не се знае за периодот кога овие владетели владееле - ако воопшто станува збор за различни луѓе. [[Податотека:Philippi Inscription 1.JPG|мини|Натпис на Пресијан од Филипи]] [[Податотека:Bunchuk.png|мини|лево|Коњскиот опаш бил симбол до покрстувањето и се носел при секоја битка<ref>[[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|''Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum'']]. "''Наведовте дека досега, кога одевте во битка, ја носевте коњската опашка како свој воен амблем и прашувате што треба да носите сега на негово место. Што друго, се разбира, освен знакот на крстот? Зашто тоа е знакот со кој Мојсеј го разделил морето и го убил Амалик...''"</ref>]] Постојат три извори во врска со ова прашање: [[Константин Порфирогенит]] пишува за нападот на Пресијан врз Србите, во времето на кнезот [[Властимир]]. Пресијан го споменува со титулата ''архонт'', која не мора да се однесува на владетелот, но кога ја користи Константин, обично го има тоа значење. На пример, Константин ја користи титулата ''архонт'' и за хан Борис, кого го нарекува син на Пресијан, што значи дека титулата ''архонт'' укажува, но не докажува дека владетел бил Пресијан. Постојат и два натписи. Во првиот се наведува дека Грците го прекршиле мирот. Маламир со кавхан Исбул тргнал против нив, зазел неколку тврдини во Тракија, а потоа тргнал кон Филипи од кој Византијците побегнале. Вториот натпис наведува дека хан Пресијан го испратил кавхан Исбул против [[Смолјани]]те (словенско племе на византиска територија кај реката [[Струма]]), извојувал победа над христијаните и ги казнил за нивните престапи. Ниту еден од овие натписи не е датиран, но бидејќи од 816 до 846 постоел триесетгодишен мир, меѓу Бугарија и Византија, нарушен само со кратките судири во 836 година, повеќето научници заклучуваат дека овие натписи се од 836/37 год, што се совпаѓа со изјавата во првиот натпис дека Грците го прекршиле мирот. Тесната поврзаност на информациите во двата натписи, може да се види и во тоа што главната улога и во двата походи ја имал кавхан Исбул. Така, белгискиот византолог, Анри Грегоар, разумно предлага дека, бидејќи се знае само за една војна во овој период на мир, натписите се однесуваат на истата кампања и бидејќи би било чудно една иста кампања да биде водена од двајца владетели, се претпоставува дека Маламир и Пресијан се две имиња (словенско и бугарско) на еден ист човек. Ваквите двојни имиња се сосема вообичаени кај средновековните балкански народи. Овој логичен предлог, значи дека еден ист човек, Маламир-Пресијан, владеел од 831 до 852 година. Меѓутоа, други тврдат дека двата натписи се однесуваат на две различни кампањи во една иста војна, и дека Маламир бил заменет со Пресијан во 836/7 во текот на војната во одредено време помеѓу двете кампањи. Натписите се значајни и за споменувањето на кавхан Исбул, што покажува дека клучната позиција на кавхан сè уште ја држел човек со бугарско име, и покрај какво било словенизирање да се случило. Исбул имал неизмерно богатство. Друг натпис кажува дека платил за изградба [[Аквадукт|aквадукт]] што му го подарил на ханот. == Владеењето на Борис I (852-889) == === Проширувањето во Македонија === [[Податотека:Balkans850.png|мини|десно|Проширувањето на Бугарија во времето на кан Пресијан. Според други научници тоа се случило во првите години од владеењето на Борис I.]]Во 846 година истекол бугарскиот мировен договор со Византија. Бугарите нападнале во Македонија покрај реката [[Струма]]. Веројатно, како што сугерираат некои научници, тие избрале момент кога империјата била вклучена во задушувањето на некои словенски бунтови. Сепак, постојат хронолошки проблеми за овие словенски востанија и не може да се покаже дека поголемо востание се случило во 846 година. Најпознатиот бунт меѓу Словените избувнал на [[Пелопонез]] за време на владеењето на [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829-42). Словените се ослободиле и ја опустошиле областа пред да бидат покорени од византиски командант испратен таму со голема војска во раните години од владеењето на [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Се тврди дека походот на Византијците се случил веднаш по доаѓањето на Михаил, уште во 842 година. Ако е така, овој бунт би бил завршен многу пред истекот на бугарскиот договор во 846 година. ''Житието на свети Григориј Декаполит'' опишува словенски бунт во околината на Солун. Иако ова востание е датирано околу 846 г. од некои научници, Дворник, уредникот на житието на тој светител, верува во тоа се случило помеѓу 831 и 838 година. Во секој случај, без разлика дали во врска со словенските востанија или не, Бугарите извршиле инвазија на византиска територија во 846 година. Набргу потоа следело ново примирје.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Многу историчари веруваат дека овој поход од 846 година го означува и почетокот на бугарската експанзија во Македонија западно од Вардар. За жал, хронологијата на оваа експанзија (и на кој кан да му се припише) е непозната. Борис очигледно ја поседувал Македонија дури и западно од Охрид до 880-тите и, бидејќи немало бугарски војни против Византија по 860 година, очигледно е дека ''де факто'' бугарското владеење претходело на 860-тите години. Така, Бугарите или ја анектирале оваа територија во кампањата 846 година - анексија непризнаена од Византија - или анексијата се случила во подоцнежна кампања - непозната за нас - од Пресијан пред 852 година или од Борис после неговото пристапување на престолот во 852 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Во изворите е забележана само една кампања на Борис против Византија. Во изворот без датум, Теофан Континуат вели: „Борис дознавајќи дека една [[Теодора II|жена]] владеела во империјата станал похрабар и испратил гласници да кажат дека ги осудува договорите за мир и започнал кампања против територијата на империјата“. Хроничарот не наведува кои земји ги нападнал или дали стекнал територија. Но, можно е дел или цела Македонија да е освоена од Борис во ова време. Договорот, веројатно потпишан во 853 година, се чини дека го завршил овој конфликт и Борис останал во мир со империјата до околу 860 година, кога тој стапил во франкиски сојуз, веројатно главно насочен против растечката [[Велика Моравија|Моравска држава]]. Нема докази дека Бугарија тргнала во офанзива против Византија по 860 година. Така можеме да заклучиме дека бугарската експанзија во Македонија се случила во текот на една или двете од овие две кампањи - 846 и 852 година - иако византиското признавање на загубата на оваа територија дошла дури со договорот од 904 година со борисовиот син, Симеон.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Горенаведениот аргумент претпоставува дека Византија ја вратила својата власт над западна Македонија во некој период од деветтиот век. Таков настан, иако често се претпоставува, не е документиран. Така, евентуално Западна Македонија можеби претставувала збир од ''[[Склавинии]]'' се до потпаѓањето под власт на Бугарија. Во овој случај, Бугарија едноставно би наметнала контрола над различни независни племиња - акт кој не е поврзан со војна со Византија, и кој можел да се случи во кое било време во деветтиот век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} === Пристапувањето на Борис I на власт === {{See also|Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите}} [[Податотека:TzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg|мини|лево|Минијатура која го прикажува Борис I.]] Во почетокот на управувањето на кнез Борис (852-889) Бугарија води неуспешни војни против [[Византија]] и Германското кралство. Борис решава да го прифати [[христијанство]]то како официјална религија за Бугарија, и по редица спорови и политички настани го прави тоа преку византиското духовенство во периодот 863-865. Актот на покрстувањето предизвикува пагански реакции и се стигнува до бунт, во кој педесет и два аристократски рода си заминуваат од главниот град, но се разбиени и казнети, убиени се сите членови на родот. По покрстувањето, Борис ја прима титулата кнез, како и името на својот крстител византискиот цар Михаил. На 29 август 866 година, набргу по задушувањето на бунтот, во Рим пристигнала амбасада од Бугарија, барајќи одговори на низа прашања за црковните практики, како и богослужбените книги и граѓанскиот законик. Се чини дека Борис испратил и друга амбасада кај [[Лудвиг Германецот]] за да го објави покрстувањето на Бугарите и да побара мисионери. Во ноември 866 година, папската мисија предводена од епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој подоцна станал и римски папа, заминала за Бугарија.{{sfn|Curta|2019|p=202}} Епископот со себе го донел одговорот на папата [[Папа Никола I|Никола I]] на прашањата на Борис во форма на [[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|опширно писмо упатено до сите Бугари]], не само до нивниот владетел. 106-те поглавја од писмото се занимаваат со различни теми: од крштевањето и бракот до капењето, постот и разликата меѓу гревот и злосторството. Папата Никола го укорил Борис за строгата казна кон неговите ''болјари'': „постапи без сериозно да ја измериш работата.“ За прашањето пак за независната бугарска црква, неговиот одговор бил помалку директен: „Сега не можеме да ви дадеме дефинитивен одговор додека нашите легати, кои ги испраќаме во вашата земја, се вратат и ни кажат колку се бројни и обединети христијаните меѓу вас.“{{sfn|Curta|2019|p=202}} Нема многу описи на тогашните бугарски практики, што само делумно може да се реконструираат од одговорите на папата. Откупувањето на невестата, ритуалната жртва без пролевање на крв, употребата на камења со лековити својства и [[Амајлија|амајлии]], сексуалните табуа, и погребувањето на самоубијците, се само неколку погледи во претхристијанските верувања на Бугарите.{{sfn|Curta|2019|p=203}} Се чини дека папата бил изнервиран од она што тој го сметал за глупави прашања: „Она што сакаш да го научиш во врска со панталоните (''[[femoralia]]'') го сметаме за излишно. Зашто, не сакаме да се промени надворешниот стил на вашата облека, туку однесувањето на внатрешниот човек во вас.“ Еден одговор укажува дека во Бугарија постоеле специфични верувања за ритуалната чистота, бидејќи папата Никола детално се осврнува на прашањето „дали чист или нечист човек може да го носи или целива Господовиот крст и моштите.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} [[Податотека:17-1735-H4A3D00Z.jpg|мини|Епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој {{Околу|866–867}} престојувал во Бугарија и е поврзан со почетната фаза на покрстувањето на Бугарите.]] Потребно било повеќе разјаснување за другите ритуални практики од поголемо политичко значење. Очигледно, во претхристијанска Бугарија, кога владетелот „седнува да јаде, обичај е никој, па ни неговата жена, да не вечера со него.“ Борис побарал сите негови поданици „да јадат на далечина, седнати на столчиња на нивото на земјата.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} Папата Никола I забранува [[инцест]] (индикација дека сродството можеби не го спречувало бракот во паганска Бугарија) и [[полигамија]], тема за која тој дефинитивно се согласил со патријархот [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]]. Неколку прашања во врска со теми како бракот на свештениците или положбата на рацете за време на молитвата укажуваат на тоа дека Борис веќе бил свесен за разликите во ритуалите меѓу западните и источните христијани. Меѓутоа, генерално, се чини дека Борис повеќе се интересирал за практиките, отколку за доктрината.{{sfn|Curta|2019|p=204}} Заедно со мисијата во Бугарија, папата Никола испратил уште една амбасада во [[Константинопол]] за што поагресивно да ја изрази папската осуда за изборот на Фотиј за патријарх. Пратениците никогаш не стигнале до Константинопол, бидејќи биле запрени на границата со Бугарија од страна на византиските власти, во околностите на конфликт меѓу Фотиј и Никола I. Не можејќи да преминат во Империјата, пратениците поминале извесно време во Плиска пред да се вратат во Рим. Се вели дека Борис многу го засакал најмладиот член на таа амбасада, [[подѓакон]] во базиликата [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Санта Марија Маџоре]], кого сакал да биде поглавар на неговата црква.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, водечката улога на римската мисија во Бугарија ја имал бискупот Формоз од Порто. За само една година работа, под негово водство, мисијата успешно преобратила голем број луѓе. Охрабрен од тој успех, Формоз почнал да ракополага со свештеници и да осветува новоизградени цркви, со други зборови да се однесува како епископ на Бугарија, а не на Порто. Во овој момент, Борис побарал од папата да го назначи Формоз за поглавар на неговата црква. Но, непосредно пред или непосредно во почетокот на 868 година, Формоз бил отповикан од папата Никола. И другиот епископ на мисијата, Павле од [[Популонија]], се вратил во Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} За да ги замени, новиот папа, [[Папа Адријан II|Адријан II]], испратил уште двајца епископи во Бугарија, Гримоалд од Бомарцо и Доминик од Тривенто. Друга папска амбасада ја преминала Бугарија во 869 година на пат за Константинопол, каде што требало да присуствува на соборот свикан од царот [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] и патријархот [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј I]] за да се реши расколот со Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, на враќање во Рим, папските пратеници не поминале низ Бугарија, бидејќи во меѓувреме самите пратеници на Борис што се појавиле пред тој синод поставиле многу вознемирувачко прашање, имено дали бугарските христијани му должат послушност на Рим или на Константинопол. Огорчен од четиригодишното папско запоставување, ако не и целосно отфрлање на неговото барање за архиепископ, Борис решил да се оддалечи од Рим и повторно да се сврти кон Константинопол. И покрај протестите на папските легати, патријархот Игнатиј I назначил архиепископ на Бугарија, на кој му била ветена значителна автономија. До 870 година, прашањето било решено во корист на Борис. Гримоалд, епископот на Бомарцо, бил протеран од Бугарија, а заедно со него и сите други членови на римската мисија кои сè уште биле во земјата. Во меѓувреме, првиот византиски архиепископ на Бугарија пристигнал во Плиска. Но, одлуките на синодот од 869/70 година не ги обесхрабриле папските напори за враќање на загубените позиции во Бугарија. Папата [[Папа Јован VIII|Јован VIII]] (872-882) напишал писма до грчките епископи и свештеници во Бугарија, до Борис и до неговиот дворјанин Петар и до друг човек кој се чини дека бил брат на Борис. Тој тврдел дека Бугарија била под Рим, а не под цариградска јурисдикција, го повикал Борис да се врати на послушност кон Рим и ги повикал неговите советници да го свртат својот владетел да се изјасни за Рим.{{sfn|Curta|2019|p=206}} [[Податотека:Old Basilica in Pliska 2.JPG|десно|мини|Големата базилика во [[Плиска]].]] [[Податотека:NHMB-Tombstone-cross-of-Anna-daughter-of-Knyaz-BorisI-10centuryAD-replica.jpg|мини|десно|Двојазичната словенско-грчка надгробна плоча на [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]], ќерката на кнез Борис]] По доаѓањето на учениците на [[Кирил и Методиј]] во Бугарија, кои ја донесуваат словенската писменост, Борис го прогонува византиското духовенство и започнуваат проповеди на [[старословенски јазик]], кој станува официјален во државата. Во 869-870 Четвртиот вселенски собор решава да ги исклучи бугарските епархии од Цариградската црква, и на тој начин се создава независна (автокефална) Бугарска архиепископија. По напуштањето на световната власт, Борис Михаил оди во манастир, од каде го продолжува црковното дело. === Владимир Расате и обидот за враќање во паганство === Од неговата жена, со крсно име Марија, Борис имал шест деца — Владимир, Гаврил, Симеон, Јаков, Еупраксија и Ана. Гаврил веројатно умрел млад, а веројатно и Јаков; Еупраксија и [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]] станале калуѓерки; [[Симеон I|Симеон]] влегол во црквата; а [[Владимир Расате|Владимир]] требало да го наследи татко му на престолот. Владимир бил престолонаследник предолго време. Сигурно се приближувал кон својата четириесетта година, бидејќи го придружувал својот татко во српската војна (853 г.) во старите пагански денови. И, како и сите нетрпеливи престолонаследници, тој бил исполнет со дух на противење на политиката на неговиот татко. За внатрешните работи за време на неговото владеење знаеме малку, освен дека тој добил амбасадори од германскиот крал [[Арнулф Корушки|Арнулф]] во 892 година.{{sfn|Runciman|1930|p=133}} Се чини дека веднаш штом Борис се повлекол од светот во неговиот манастир, новиот Кан ги разбранувал сите реформи што ги спровел неговиот татко. Старата бугарска аристократија, која Борис толку цврсто ја отсекол, повторно пораснала до ефективна висина; а Владимир потпаднал под нејзино влијание. Болјарите не го сакале христијанството што Борис го вовел, со неговите строги и автократски тенденции. Спротивно на тоа, дворскиот живот станал екстравагантен и развратен, па дури имало и официјален обид за повторно воведување на старите пагански обреди и идолопоклонство. Но, Владимир и неговите ''болјари'' сметале дека Борис повеќе го нема. И покрај тоа што бил во својот манастир, Борис, знаел што се случува надвор. Четири години ги оставил да владеат; а потоа, кога видел дека неговото животно дело е премногу сериозно загрозено, повторно се појавил. Неговиот престиж на светец бил огромен; со помош на неколку постари државници лесно ја запоседнал власта. Повторно на власт, тој ги жртвувал своите татковски чувства за доброто на својата земја. Владимир бил симнат од тронот и ослепен, и така исчезнува од историјата.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} === Политичко-црковните настани од 893 година === {{See also|Преславски собор}} Ова претставувало последен обид за обновување на паганството. Тој бил осуден на неуспех, бидејќи било малку веројатно пониските и средните општествени слоеви да се вратат кон старата вера по иницијатива на владејачката елита, која во голема мера била мотивирана од политички, а не од верски причини. Повторното појавување на Борис било доволно за целиот потфат да пропадне. Сепак, положбата на Борис била мошне сложена. Со соборувањето на својот син тој го зачувал христијанството, но истовремено го довел во прашање воспоставениот ред на наследување на престолот. Затоа постапил внимателно. Свикал [[Преславски собор|Собор]] од целото царство, за чиј состав не постојат сигурни податоци, иако се претпоставува дека во него учествувале претставници на дворското благородништво, покраинската управа, црковната хиерархија и други угледни личности. На соборот својата интервенција ја оправдал со верски причини, а потоа обезбедил прифаќање на својот помлад син, монахот Симеон, за нов владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} [[Податотека:Preslav fortress 9.jpg|мини|десно|Преславската тврдина]] Во исто време, Борис ја искористил можноста што му ја пружало присуството на соборот за да ја спроведе реформата со која словенскиот јазик постепено го заменил грчкиот во богослужбата и книжевната дејност на Бугарската црква.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Дејноста на Климент во Македонија, која се чини продолжила непрекинато и за време на владеењето на Владимир, и на Наум во источните делови на државата, поблиску до престолнината, придонела за создавање образувано словенско свештенство и за ширење на словенската писменост. Причините поради кои оваа промена била спроведена токму во тоа време не се целосно познати. Во историографијата се претпоставува дека архиепископскиот престол во Бугарија можеби бил испразнет, додека дел од грчкото свештенство веројатно било поврзано со влијателните кругови во државата. Реформата имала не само црковно и културно, туку и политичко значење, бидејќи придонела за зацврстување на државното единство и за понатамошна интеграција на различните етнички и општествени групи во рамките на бугарската држава.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Во истото време продолжило и уредувањето на Бугарската црква. Иако поради недостатокот на извори не можат со сигурност да се реконструираат сите аспекти на нејзината административна организација кон крајот на IX век,{{efn|Според Стивен Рансиман (''A History of the First Bulgarian Empire'', 1930), во тоа време земјата била поделена на седум митрополии (Дристра, Филипополис, Сердика, Провадија, Маргум/Морава, Брегалница и Охрид). Овој податок потекнува главно од подоцнежни извори (особено [[Теофилакт Охридски]] од XII век) и според современата историографија (на пр. ''Jonathan Shepard во The New Cambridge Medieval History'', Vol. II, 1995, стр. 245) можеби е анахронизам — проекција на подоцнежна црковна организација назад во IX век, и кој не е потврден од современи сведоштва.}} јасно е дека црквата веќе располагала со развиена мрежа на епархии и со образувано домашно свештенство. Особено значајно било поставувањето на Климент Охридски за епископ во областа [[Кутмичевица]] околу 893 година, со што словенското духовништво добило уште повидливо место во црковниот и државниот живот. [[Податотека:Bulgaria - Shumen Province - Veliki Preslav Municipality - Town of Veliki Preslav - Veliki Preslav Medieval Palace Complex - Panoramic.jpg|мини|десно|Палатата во Преслав]] Во врска со овие црковни реформи била направена и промена на престолнината. Во овој период архиепископот Јосиф го имал своето седиште во [[Преслав]], а не во Плиска. Истовремено, државниот центар бил префрлен во Преслав, кој постепено станал главно политичко, црковно и културно средиште на државата. Плиска, како стара престолнина поврзана со раниот период на бугарската држава, ја изгубила својата дотогашна улога. Новата престолнина била тесно поврзана со развојот на христијанската култура и книжевност. По спроведувањето на овие промени, Борис повторно се повлекол во манастир. Таму го минал остатокот од својот живот, додека неговите реформи оставиле трајно влијание врз развојот на средновековната бугарска држава, црква и култура.{{sfn|Runciman|1930|p=136}} == Симеон I и Петар I == [[Image:St. Theodor.jpg|мини|десно|Керамичка икона на [[Теодор Стратилат|Св. Теодор Стратилат]], Преслав, околу 900 г.]] [[File:RizMap09.jpg|thumb||left|240 px|Бугарија за време на цар Симеон I.]] [[Симеон I]] го продолжува црковното и просветителното дело на својот татко Борис I, со тоа што засилено го помага книжевното дело во главниот град, основа книжевни центри во целата држава и сам пишува за просветителската заедница во Преслав.<ref>Robert Fossier, Janet Sondheimer - „The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages: 350-950“, Cambridge University Press, 1997, стр. 370</ref> На надворешна сцена постигнува множество на воени успеси, со тоа што успева да ја рашири територијата на Бугарија на југ скоро до Коринт, а на запад ги достигнува земјите на денешна [[Албанија]]. На југоисток териториите достигнуваат до Одринското поле, опфаќајќи го и северниот дел на Дарданелскиот премин. Симеон си поставува за цел создавање на Бугарско-византиско Царство, која откако не успева да ја постигне преку дипломатски начини (морало да биде објавен за регент (василиопатор) на малолетниот император на [[Византија]], но царицата-мајка го спречила договорот), се обидува со војна. Води преговори со [[Арапи]]те за военоморска помош при напад против [[Цариград]], но првиот пат делегацијата била одвлечена од пирати и продадена како робови во Цариград, а вториот пат не се доаѓа до ништо суштествено. === Војната со Византија (894-97) === Бугарската трговија доживеала процут во времето на цар Симеон. Главната дејност во земјата било земјоделството, а веројатно бугарските житарки и добиток помогнале да се прехранат царските градови на брегот, па и самиот Константинопол. Рудата се ископувала, а со тоа се зголемиле кралските приходи. Згора на тоа, бугарските владенија лежеле на главни трговски патишта. Трговија што минувала меѓу степите на Русија и Константинопол се одвивала по западниот брег на Црното Море; но дел од неа поминувала по копно преку Преслав и Адрианопол, а дел преку Дристра до Солун. Имало уште еден трговски пат, речиси подеднакво важен, кој не можел да ја избегне Бугарија; тоа било рутата од Средна Европа, која на Балканскиот полуостров влегувала во Белград и, како и железницата денес, се разделувала кај Ниш, едниот крак водел низ Сердика (Софија) и Филипополис до Адрианопол и Константинопол, а другиот продолжувал на југ до Солун. Тоа значело постојан проток на стока што минувал низ Бугарија и на својот пат ги збогатувал бугарските трговци или грчките и ерменските поданици на царот.{{sfn|Runciman|1930|p=144}} [[Податотека:Bulgarians defeat Byzantines under Krenites and Kourtikios.jpg|мини|Победата на Бугарите над византиската војска предводена од Прокопиј и Куртициј во Тракија.]] Уште од времето на Тервел, трговијата меѓу Бугарија и Империјата била внимателно организирана, а сега веќе Бугарите имале дозвола да престојуваат во Константинопол (веројатно во квартот Свети Мамас, заедно со руските трговци) каде што ја носеле својата стока. Меѓутоа, една интрига во Царскиот двор во 894 година резултирала со тоа што двајца грчки трговци, Ставракиј и Козма, обезбедиле монопол над бугарската трговија. Тие не само што успеале да стават тешки давачки за стоката, туку и инсистирале на преместување на бугарскиот пазар во Солун - било полесно да се управува со корупцијата подалеку од престолнината. Сето тоа природно ги вознемирило Бугарите и тие се пожалиле на Симеон, а тој веднаш се застапил за нив пред царот [[Лав VI Мудриот|Лав VI]]. Но, нечесните грчки трговци биле под заштита на [[Стилијан Зауца]], ''василеопаторот'', семоќниот тест на императорот; затоа Лав ја игнорирал амбасадата на Симеон и скандалот продолжил. Симеон тогаш решил да прибегне кон оружје и се подготвил да ја нападне Тракија. Главните царски војски, под Никифор Фока, биле отсутни на Исток борејќи се со [[Сарацени]]те; Лав можел да испрати против напаѓачите само неискусни трупи, под водство на Прокопиј Кренит и Ерменецот Куртициј. И двајцата генерали биле убиени во битка. Бугарите потоа напредувале низ Тракија кон самата престолнина.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} [[Податотека:Honfoglalas.gif|мини|Мапа на движење на Маџарите. Забележете дека не е потврдено каде завршувала северната граница на Бугарската империја.]] Лав следователно прибегнал кон дипломатија. Истата година тој испратил амбасада во Ратисбон кај кралот Арнулф - веројатно уште пред да избие војната, како одговор на амбасадата на Арнулф кај Владимир во 892 година - но неговиот амбасадор не бил добро примен. Но, сега тој имал далеку подобар план. Уште од деновите на Омуртаг, дивите Маџари биле воспоставени на степите до бугарската граница на реката [[Днестар]], ако не досега и до [[Прут]]. Во 895 година го испратил ''патрицијот'' Никита Склер во маџарските населби и им предложил на маџарските поглавари [[Арпад]] и [[Курсан]] да ја нападнат Бугарија; тој ветил дека ќе испрати бродови за да ги пренесат преку Дунав. Маџарите со задоволство се согласиле, особено затоа што се чувствувале донекаде притиснати на нивните источни граници од една уште подива нација, Печенезите; дале заложници и договорот бил склучен.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} Тогаш Лав го повикал Никифор Фока од Азија и ја опремил царската флота под адмиралот Евстатиј. Сега кога Симеон требало да се справи со Маџарите, Лав повеќе би сакал да не се бори; тој не сакал да ја зголемува моќта на Маџарите на сметка на бугарската, а освен тоа, не сакал да се бори со истоверци како и неговиот народ. Затоа го испратил ''квесторот'' Константинациј да го предупреди Симеон за претстојната инвазија на Маџарите и да предложи мировен договор. Но Симеон бил сомничав; тој во Константинопол научил колку суптилна може да биде царската дипломатија и веројатно не поверувал во приказната за Маџарите. Константинациј бил ставен во притвор, а одговор не бил вратен.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} [[Податотека:HungariansPursueBulgarians.jpg|лево|мини|Повлекување на Симеон во тврдината Дристра ([[Силистра]]).]] Симеон набрзо се уверил. Додека се подготвувал да се пресретне со Никифор Фока во Тракија, му дошла вест дека Маџарите пристигнале. Тој побрзал на север да ги пречека, но бил поразен. Во очај се повлекол во тврдината [[Дристра]]. Маџарите напредувале, ограбувајќи и уништувајќи. Пред портите на Преслав се сретнале со Никифор Фока, на кого му продале бугарски заробеници во илјадници. Бугарите биле во очај. Тие испратиле кај Борис во неговиот манастир да побараат совет; но тој можел да предложи само тридневен пост и се понудил да се моли за својата земја.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} Ситуацијата била спасена со многу помалку угледни средства - со дипломатската измама на Симеон. Кога ја сфатил сериозноста на својата положба, испратил преку Евстатиј да побара мир од царот. Лав бил среќен што се согласил. Тој им наредил на Фока и Евстатиј да се повлечат и го испратил ''магистерот'' [[Лав Хиросфакт]] да преговара за условите. Токму тоа го посакувал Симеон. Кога пристигнал ''магистерот'' Лав, тој бил задржан под стража во тврдината Мундрага: додека Симеон, ослободен од половина од неговите непријатели, тргнал да ги нападне останатите, Маџарите. Во голема битка успеал да ги победи и да ги истера назад преку Дунав. Борбата била толку крвожедна што дури и Бугарите се вели дека изгубиле 20.000 војници. Победнички над Маџарите, Симеон го известил ''магистер'' Лав дека неговите услови сега вклучуваат ослободување на сите бугарски заробеници неодамна купени од Фока од Маџарите. Несреќниот амбасадор, кој во меѓувреме не можел да комуницира со царот, се вратил во Константинопол, за да види што може да се направи.{{sfn|Runciman|1930|p=147}} Лав посакал мир и бил подготвен да се откаже од затворениците. Симеон чекал додека не му бидат вратени сите затвореници, а потоа, под изговор дека некои се задржани, повторно се појавил со полна сила на тракиската граница. На новиот царски командант, Лав Катакалон, му недостасувала способноста на претходниот, Фока. Тој пристигнал со главната царска војска кај Булгарофигон и бил тешко поразен. Следеле натамошни преговори. Договорот бил склучен во 897 година, а Византија се согласила да плаќа годишен данок на Бугарија.{{sfn|Runciman|1930|p=148}} Симеон умира ненадејно на 27 мај 927 година<ref>Златарски, Васил, История на българската държава през средните векове, том 1, част 2, Академично издателство "Марин Дринов", София 1994, ISBN 954-430-299-9, с. 513</ref> во разгор на подготвувањата за опсада на Цариград. Пред својата смрт, тој се објавува за "Цар самодржец на сите Бугари и Ромеи", се титлува со титулата "цар", која била еднаква на императорската, и го објавува бугарскиот црковен поглавар за патријарх - највисокиот ранг во Источната православна црква.<ref>John V. Fine - "The Early Medieval Balkan", University of Michigan Press, 1991, стр. 155</ref> [[Податотека:Seal of Peter I of Bulgaria with Irene Lekapene.jpg|мини|Оловен печат на кој се претставени [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] и [[Ирина Лакапина|Марија (Ирина) Лакапина]], поврзан со нивниот династички брак во 927 година, кој го потврдил мирот меѓу Бугарија и Византија.]] По неговата смрт на престолот седнува син му, [[Петар I (Бугарија)|Петар I]]. Тој склучува мир со Византија, кој официјално му ја признава царската титула и патријаршкиот ранг на [[Бугарска православна црква|Бугарската црква]].<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries - „A history of Eastern Europe“, Taylor & Francis, 2007, стр. 66,</ref> За време на управувањето на Петар, Бугарија навлегува во криза, најмногу заради нападите на [[Киевски Рус|Руси]] и [[Кнежевство Унгарија|Унгарци]] од север. Започнува распространувањето на ереси, најпозната од која била [[богомилство]]то, по името на својот водач - поп Богомил.<ref>Milan Loos - „Dualist heresy in the Middle Ages“, Springer, 1974, стр. 50</ref> Тоа станува основа и на албигојството, кое се појавило подоцна во јужна [[Франција]], како и на [[катарство]]то. === Појава на Богомилството === {{Main|Богомилство}} Трите главни извори за богомилите во Бугарија се: писмо од цариградскиот патријарх [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт]] до цар Петар, напишано околу 940 година; трактат против еретиците напишан од [[Презвитер Козма]] (веројатно напишан околу 970 година) и едиктите на црковниот синод одржан под цар Борил во 1211 година кој ги осудил богомилите.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=172}} Писмото на Теофилакт е напишано како одговор на писмо (кое денес не постои) од цар Петар кој побарал совет од патријархот, кој бил чичко на неговата жена [[Ирина Лакапина|Ирина]], како да постапи со новопојавената [[ерес]]. Забелешките за еретичките верувања веројатно се извлечени од првичното писмо на Петар. Патријархот се осврнува на на новопојавената ерес без да ја именува. Тој тврди дека еретиците веруваат во два принципи, од кои првиот ја создал светлината и невидливиот свет, а вториот темнината, материјата и човечкото тело. Еретиците го отфрлале [[Стар завет|Стариот завет]], бракот, репродукцијата, и учењето за Христовото воплотување; за нив велеле дека настанале од злобниот принцип (ѓаволот). Ереста е античка, но новопојавена, мешавина од [[манихејство]] и [[павликијанство]].{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} Павликијанството била источна ерес, генерално прикажувана како дуалистичка, но неодамна се покажало дека е [[Адопционизам|адопционистичко]] движење. Адопционистите верувале дека Христос бил едноставно човек додека не бил ''посвоен'' од Бога и по благодатта станал божествен во времето на неговото крштевање. Павликијаните живееле во големи концентрации во Ерменија и источна Анадолија. Со текот на годините голем број од нив биле преселени од страна на императорите на Балканот за да ги растурат нивните концентрации на исток и исто така да ја бранат тракиската граница бидејќи биле одлични воини. Многумина биле населени во регионот на Филипополис (денешен Пловдив) во близина на бугарската граница. На Павликијаните генерално им се припишува голема улога во создавањето на богомилството. Ако Павликијаните навистина биле дуалисти, таквата улога е можна; сепак, ако биле адопционисти, тогаш треба да се бара автохтоно потекло за богомилството.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}}[[Податотека:Bogomilist expansion.svg|мини|Развојот на богомилството и другите еретички движења во Европа|лево]]Најдетален извор за [[богомилство]]то е трактатот на презвитер Козма, кој од прва рака ги знаел и ја имал предноста да е несофистициран теолог, бидејќи повеќето византиски антиеретички трактати имаат тенденција да ги нарекуваат ересите со класичните имиња и потоа да му дадат на читателот мешавина од нови и релевантни, како и класични и нерелевантни верувања кога дискутираат за нивните следбеници. Козма вели дека за време на владеењето на Петар, поп по име [[Поп Богомил|Богомил]] (но за волја на вистината ''Богонемил'') проповедал ерес во бугарските земји.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} За нив презвитер Козма вели: „Однадвор, еретиците изгледаат како јагниња; тие се нежни, скромни и тивки; тие не зборуваат залудни зборови, не се смеат и не се однесуваат на таков начин што ќе се разликуваат од вистинските христијани. Но, внатре тие се грабливи волци. Кога ќе ги најдат неуките, го сеат пијанството на нивното учење и ги хулат доктрините што ги пренесува Светата Црква. Еретиците не ги почитуваат [[Икона|иконите]], туку ги нарекуваат идоли. Еретиците се потсмеваат на моштите на светиите и нè исмеваат кога ние им се поклонуваме. Тие одбиваат да им оддаваат почит на светците и ги презираат чудата Божји како што ги предизвикуваат моштите на светите преку силата на Светиот Дух; тие велат дека чудата не се случиле по Божја волја, туку од ѓаволот кој ги тера да ги заведуваат луѓето. Тие тврдат дека не Бог, туку ѓаволот бил творец на видливиот свет. Тие прашуваат како може да се обожава крстот? На него Евреите го распнаа Божјиот Син. Затоа крстот е непријател Божји. Тие ги учат своите приврзаници да го мразат, велејќи дека ако некој го убил синот на кралот со парче дрво, дали тоа дрво ќе му биде драго на кралот? Причеста не била воспоставена по Божја заповед, а [[евхаристија]]та всушност не е тело Христово, туку едноставна храна како и секоја друга. Тие не веруваат дека зборовите на свештениците се осветени од Бога. Ако свештениците се осветени, зошто тогаш не живеат како што треба?{{sfn|V. A. Fine|1991|p=174}} Тие се противат на свештениците, црквите, молитвите (освен на [[Господова молитва|Господовата молитва]]) и го отфрлаат Мојсеевиот закон и книгите на пророците. Тие не ја почитуваат [[Дева Марија]]. Тие не го прифаќаат Стариот Завет, туку само Евангелијата. Тие живеат не според Мојсеевиот закон, туку според онаа на Апостолите. Тие го прават ѓаволот творец на луѓето и на целото божествено создание; некои го нарекуваат паднат ангел. (Козма потоа прави да изгледа дека го обожаваат ѓаволот бидејќи го направиле творец.) Тие велат дека по волја на ѓаволот постои сè - небото, сонцето, ѕвездите, воздухот, земјата, луѓето, црквите, крстот и сè што се движи по земјата. Тие веруваат дека Господ има два сина, Христос постариот и ѓаволот помладиот. Тој, ѓаволот, им заповеда на луѓето да земат жени, јадат месо и пијат вино. Тие се нарекуваат жители на рајот; тие ги одбиваат сите животни радости не со апстиненција како што правиме ние [православните монаси] туку затоа што тие тврдат дека овие дела се нечисти. Тие се молат, затворајќи се во своите домови, четири пати на ден и четири пати во текот на ноќта. Тие веруваат дека луѓето, а не Бог, ги воспоставил обредите и практиките на Црквата и на христијаните; и дека нив ги нема во евангелијата. Еретиците не празнуваат црковни празници. Тие не го одбележуваат споменот на мачениците и светителите. Тие си ги исповедаат своите гревови еден на друг и практикуваат исповед меѓу себе. Ги учат своите приврзаници да не се потчинуваат на власта; ги клеветат богатите; ги мразат царевите; ги исмеваат своите претпоставени и ги навредуваат нивните господари.“{{sfn|V. A. Fine|1991|p=175}} Оваа ерес се проширила од Бугарија во Византија каде привлекла многу интелектуалци и се развила во многу посуптилно теолошко движење. Во секој случај, богомилската секта која се појавила во времето на Петар траела низ историјата на средновековна Бугарија, за последен пат да се слушне за неа во Трново - престолнината на Втората бугарска империја - во средината на XIV век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=179}} === Падот на Бугарија === {{See also|Инвазија на Светослав I во Бугарија}} По мирот од 927 не се променило многу во односите меѓу Бугарија и Византија. Меѓутоа, кога бугарските пратеници дошле во Константинопол да го соберат годишниот данок, тие биле пречекани со луто отфрлање од императорот [[Никифор II Фока]], кој штотуку се вратил од победничкиот поход против Арапите. Византискиот цар го обвинил Петар дека дозволил Маџарите да ја преминат Бугарија на нивниот пат кон византиските територии, обвинение кое можеби се однесува на настан раскажан од Лиутпранд од Кремона, кој пристигнал во Константинопол три години подоцна. Според Лиутпранд, во одреден момент по доаѓањето на Никифор на власт во 963 г., група од 300 Маџари заробила 500 поданици од околината на Солун и ги пренела во Панонија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Без оглед на причината за гневот на императорот Никифор, тој ги преместил своите трупи на границата со Бугарија, каде што Византијците уништиле голем број тврдини во демонстрација на воена моќ, пред да се вратат на источниот фронт. Во обид да го смири Никифор и да понуди своја гаранција со добри намери, Петар ги испратил своите два сина, [[Борис II|Борис]] и [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] во Константинопол како заложници. Сепак, тој исто така испратил пратеници кај императорот [[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]] во [[Магдебург]], можеби во обид да собере поддршка против Византија. Од своја страна, Никифор одлучил да го примени на Бугарија истиот вид притисок што го избрал Лав VI во неговиот конфликт со Симеон во 893 година. Во отсуство на сигурни сојузници [[Печенези]] во степата, тој го избрал кнезот [[Светослав I|Светослав]] од Киев, кого го поткупил да ја нападне Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Она што императорот го имал на ум, најверојатно, е дека ќе се случат голем број на упади на бугарска територија што ќе го турнат Петар на колена. Но, работите не се одвивале баш според планот. Русите пристигнале на Дунав во летото 968 година, ја разбиле бугарската војска и ги блокирале преостанатите трупи во Дристра ([[Силистра]]). Според руската [[Повест за минатите години|примарна хроника]], рускиот кнез „ја преместил својата резиденција“ во Бугарија и почнал да владее од „Перејаславец“. Локацијата на Перејаславец или Преславец („Мал Преслав“) е предмет на спор, но од описот на движењата на Светослав во Летописот и на византиските војски во византиските извори е сосема јасно дека градот се наоѓал на Долниот Дунав, најверојатно во северна [[Добруџа]]. Се чини дека Русите не влегле во внатрешноста на Бугарија и биле задоволни со контролирањето на долниот брег на Дунав и регионот на неговата делта. Ова беше доволно за да го убеди Петар да испрати пратеници во Константинопол и да побара мир. Овој пат, Никифор имал тешки услови, а не само зборови. Тој побарал депонирање на Петар од престолот и негова замена со неговиот син Борис, кој веднаш бил вратен во Бугарија за таа пригода.{{sfn|Curta|2006|p=238}} Како и неговиот дедо Борис I, Петар се повлекол во манастирот во близина на Преслав, каде што умрел набргу потоа на 30 јануари 969 година. Специјална служба му создале монасите од манастирот, кои први го употребиле епитетот „светец“ за поранешниот император. Портретот на Петар ќе се појавува на иконите од подоцнежните векови. [[Податотека:63-manasses-chronicle.jpg|мини|Инвазијата на киевскиот кнез Светослав во Бугарија]] Владеењето на Борис II започнало добро, бидејќи Русите се повлекле од Бугарија откако ја добиле веста за опсадата на [[Печенези]]те на [[Киев]]. Меѓутоа, штом Светослав ги „изгонил Печенезите во степите“, решил да се врати во Бугарија, овој пат заедно со своите сојузници Печенези и Маџари. Меѓутоа, во 969 година, Бугарите, кои во меѓувреме повторно ја зазеле тврдината Преславец, дале силен отпор против опсадата на Русите. По долга борба Преславец бил повторно заземен. Русите брзо се движеле и ги зазеле Преслав и Дристра, пред да ја преминат [[Стара Планина]] и да го нападнат Филипополис (денешен [[Пловдив]]) во Тракија. Во Преслав, Светослав го оставил Борис на власт, очигледно во обид да ја здобие бугарска поддршка за неговото сега отворено антивизантиско присуство во Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=239}} Новиот византиски император [[Јован I Цимискиј|Јован Цимискиј]] имал многу поагресивен пристап. Прво, тој го испратил во Тракија, [[Варда Склир]], кој извојувал голема победа против Русите во близина на Филипополис. Потоа, во пролетта 971 г., самиот император предводел војска од 40.000 преку Стара Планина, додека византиска флота од околу 300 бродови влегла во Дунав преку делтата за да ги нападне Русите од север. Искористувајќи го фактот што ниту еден планински премин не бил чуван, царот Јован брзо стигнал до Преслав, каде што ги победил Русите и го опколил градот. Византиските трупи упаднале во Внатрешниот град убивајќи повеќе Руси и заробувајќи ги Борис и неговото семејство. Преслав веднаш бил преименуван во Јоанополис по самиот император, а извесен Катакалон бил именуван за воен управител, за што сведочи неговиот печат. Во Дристра, плашејќи се од избувнување на локално востание, Светослав наредил да се погубат 300 првенци кога византиските трупи се појавиле под силните ѕидини на градот. Царот Јован ја ставил Дристра под опсада три месеци, пред да ги порази Русите во жестока битка што го принудила Светослав да бара мир. Царот се согласил да му дозволи на рускиот кнез да се повлече во Киев, но на враќање дома, Светослав бил нападнат и убиен од Печенези. Византијците ја зазеле Дристра, која ја преименувале во Теодорополис, по свети [[Теодор Стратилат]], за кој се вели дека се појавил во целосна воена опрема на својот бел коњ во текот на последната битка со Русите.{{sfn|Curta|2006|p=240}}[[Податотека:Tzimiskes returns.jpg|мини|десно|[[Борис II]] и неговиот брат [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] како пленици на императорот Јован Цимиски во 971 г.]]Триумфалното враќање на Јован Цимиски во Константинопол било внимателно исценирано за да го симболизира крајот на Бугарија. Според [[Лав Ѓакон]], по царот на бел коњ следела кола со икона на Пресвета Богородица и бугарските царски регалии заробени во Преслав, особено две круни, едната едноставна дијадема, другата круна со грб слична на оние кои Византиските императори ги носеле кога славеле победи. Борис го следел царот Јован на својот коњ. Кога пристигнале до [[Форум на Константин|Форумот на Константин]], симболично му биле одземени симболите на неговата царска власт.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Царот Јован му ја посветил Борисовата круна на Бога во [[Црква Света Софија (Истанбул)|храмот на Божјата Премудрост]], а Борис, сега само обичен аристократ со бугарско потекло, во замена ја добил титулата ''магистрос''.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Патријархот на Бугарија бил заменет со митрополит на Јоанополис, кој бил подреден на патријархот во Константинопол. Со овие настани е означен и крајот на Бугарското Царство и негово приклучување во рамките на Византија.<ref name="tsff">На капијама града y сусрет су му изашли највиши достојанственици цркве и Царства, певајући химне y славу цара, и пружили му круну и схиптар од злата и драгог камена. На позлаћеним кочијама y четворопрегу y којима ce иначе вози цар, била je икова Богородице коју je он лично донео из Бугарске, a испод ње лежале су одоре и дијадеме бугарских царева. Додека поворката влегувала во градот, зад кочиите јавал царот на бел коњ, накитен со сите царски обележја, а зад него пешки одел бугарскиот цар, Борис II, кого Цимискиј го заробил во Преслав. во црквата „Св. Софија“ византискиот цар ја положил сјајната круна на Бугарија на високиот олтар, ги дал знаците на првиот воен плен и своите благодарности. Потоа, пред насобраната толпа во главниот брод на црквата му наредил на бугарскиот цар да ги симне сите негови владетелски обележја и му доделил византиска дворска титула на магистер. Само во текот на една година (971) Јован Цимискиј постигнал воен триумф кому му нема рамен во средновековните анали на Балканот. Јаотстранил руската опасност која го загрозувала опстанокот на Византија во Европа, потворно ја утврдил северната граница на Дунав и ја повратил територијата која Аспаруховите Прабугари ја одзеле од Византија уште пред три века. За време на оваа сурова војна Бугарите беспомошно ги гледале двте најголеми воени сили на источна Европа како ce борат околу нивните земји. [http://en.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Obolensky Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996]</ref><ref>На запад, во ридовите и изолираните долини на Македонија, каде ни Русите ни Византијците не оделе за време на војната, царската власт била претежно номинална, па и понатаму живеела политичката традиција на соборената бугарска држава. И тому на тоа место по Цимискиевата смрт во 976 г. четирите синови на месниот македонски управник подигнале бунтовен бајрак. Најмладиот Самуил, ја искористил граѓанската војна во Византија која избила по смртта на Јован Цимискиј, и полека изградил држава чиј главен град град најпрвин бил на Преспанското Езеро, a потоа во Охрид. До крајот на векот оваа држава се проширила врз најголемиот дел на дотогашната бугарска територија меѓу Црното и Јадранскто Море, крај Србија сè до долното течение на Сава, Албанија, јужна (Егејска) Македонија, Тесалија и Епир. Димитри Оболенски ВИЗАНТИСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996</ref><ref>Идеолошки, Самуиловото Царство било поврзано за старото Бугарско Царство, затоа и самите негови творци (Самуил и неговите наследници б.н) и Византија го нарекувале бугарско, бидејќи традициите за царство и патријаршија, освен во Византија, постоеле уште само во Бугарија (се мисли само за Балканот б.н). Самуил ги прифатил тие традиции и го презел наследството на Симеоновото и Петровото Царство (Првото Бугарско Царство б.н), кое паднало под ударите на Византијците. Всушност, неговото царство (на Самуил б.н) значајно се разликувало од Симеоновото и Петровото Царство, и по составот и по карактерот тоа било ново царство. Неговиот центар се преместил према југозапад и Македонија го сочинувало неговото јадро. Ако главната цел на Самуил би била воспоставување на стaрото Бугарско Царство, тој секако би се свртел кон бугарските земји и на прво место би се стремел да ги ослободи. Меѓутоа, интересот на Самуил кон старите бугарски земји бил впечатливо мал. Во текот на сите негови борби во областите источно од Сердика играле изненадувачки скромна улога, така што изворите скоро и не ги спомнуваат. Ексапнзијата на Самуиловото Царство било пред сè свртено кон југ, види Георгије Острогорски, Историја на Византија, Народна Књига Алфа, 1998.</ref><ref>Стјепан Антолјак: „Средновековна Македонија“ том 1, издание на Мисла, Скопје, 1985</ref><ref name="SDIV">''[http://www.scribd.com/doc/2945332/- Шарл Дил ИСТОРИЈА ВИЗАНТИЈСКОГ ЦАРСТВА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090209032148/http://www.scribd.com/doc/2945332/- |date=2009-02-09 }}''</ref><ref name="SDIV" /><ref>''Владимир Чоровиќ, "Историја спрског народа", глава VI [http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html Држава мачедонских Словена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071214173525/http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html |date=2007-12-14 }}, издание на страницата www.rastko.org.yu, Белград, 2001. {{sr}}''</ref><ref>''Бранко Панов, "Македонија низ историјата", "Менора", Скопjе, 1999, стр. 15.''</ref><ref>''"Историја на македонскиот народ", том 1 Македонија од праисториско време до паѓането под турска власт, Институт за историја, Скопjе, 2000, стр. 357.''</ref><ref>''Коста Аџиевски, Пелагонија во средниот век, скопје, 1994''</ref><ref>''Александар Атанасовски, Македонија и Македонците во делото на Никифор Григора - византиски историограф од XIV век. - Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје, Кн. 27 (53) Скопје 2000. Истото е објавено во: Славянскиј Сборник. Вѕпуск 6. Саратовскога университета 2003.''</ref> == Религијата на Прабугарите == [[Податотека:Rosette from Pliska.svg|мини|десно|[[Розета од Плиска]]]] Не се знае многу за традиционалните религиозни верувања и практики на Бугарите. Нашиот најдобар извор доаѓа од ''Responsa'' на папата [[Папа Никола I|Никола I]], долго пасторално писмо упатено до бугарскиот хан Борис-Михаел веднаш по неговото преобраќање во христијанството во 864 година. Некои дополнителни информации можат може да се добијат од прабугарските натписи, како и од кратките референци на византиските писци. [[Теофилакт Охридски]] во 11 век пишува дека пред 864 г. Бугарите го славеле сонцето, месечината и ѕвездите, а како жртва им принесувале кучиња. Тој исто така укажува дека тие верувале во многу богови и обожавале идоли. [[Теофан Исповедник|Теофан]] ги опишува жртвите принесени од [[Крум]] пред Златната Порта за време на [[Опсада на Цариград (813)|опсадата на Цариград во 813 г]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Byzantium and Bulgaria, 775–831|last=Sophoulis|first=Panos|publisher=Brill|year=2011|isbn=9789004206953|location=Germany|pages=79-89}}</ref> И покрај фактот што Бугарите почитувале бројни божества, прабугарските натписи, кои ја изразуваат официјалната идеологија на државата, експлицитно се однесуваат на само еден бог (''ὁ θεός''). Ова може да сугерира дека воинската аристократија стоела поблиску до хенотеизмот, термин што значи верување и можно обожавање на повеќе богови, од кои едниот е врховен. Со тоа што не го прецизирале неговото име, хановите очигледно се обиделе да го направат овој бог препознатлив и поистоветен за различни народи. Така, за населението на ханството што зборувало грчки, анонимниот бог што се повикува во титулата на бугарскиот владетел како давател на неговиот божествен мандат (''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'') веројатно е дека бил христијанскиот бог. Има добра причина да се верува дека во умот на канот и неговите благородници овој бог бил [[Тенгризам|Тангра]].<ref name=":0" /> Додека првично ова туркиско име го означувало физичкото небо, Тангра/Тенгри на крајот се појавува како небесен бог и врховно божество на многу номади од Централна и Внатрешна Азија. Во шестиот век Тангри станал тесно поврзан со Ашина, владејачкиот, „харизматичен“ клан на Туркиската империја, и заедно со него претставувал еден од основните извори на политичко единство. Ханот не бил само глава на државата, туку божествено назначен владетел, чиј небесен статус бил особено нагласен во [[Орхонски натписи|''Орхонските натписи'']]. Управувањето со земјата како одраз на управувањето со небото, авторитетот на ханот, теоретски, бил екуменски. Териториите, владетелите и народите можеби ''де факто'' биле надвор од неговата сфера на влијание, но, по волјата на Тангри, биле ''де јуре'' и потенцијално членови на неговата светска империја. == Администрација == Малку се знае за управата на раното Бугарско Царство; освен имињата на неколку бугарски титули; иако е невозможно да се извлечат многу заклучоци од нив, бидејќи е тешко да се каже кои титули претставуваат функции, а кои биле доделувани како почесни титули.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} [[File:Omurtag10 svik.jpg|thumb|right|150px|Грчки натпис со зборовите "канас&nbsp;бигиом&nbsp;оуртаг" (Канас(у)биги Омуртаг) во првите два реда. [[Плиска]], Бугарија.<ref name="inscriptions">Веселин Бешевлиев, Първобългарски надписи. 2ed. София 1992. Chapter: VI. Възспоменателни надписи, Inscription [http://macedonia.kroraina.com/vb3/vb_6.htm#66 No.66].</ref>]] Владетелот во сите негови натписи е Кан или Возвишениот Кан - ''κάνας'' или ''κάννας'', со епитетот ''ὐβιγή'' или ''ὐβηγη'' - збор кој јасно е од [[Кумански јазик|куманско потекло]] ''öweghü'' = висок, знаменит. Натписите честопати ја додаваат титулата ''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'', веројатно воведен од грчките писци, кои сметале дека тоа е неопходна квалификација за секој принц. Титулата Кан исчезнува по воведувањето на христијанството и словенската азбука, за да ја замени Кнез, а подоцна и Цезар, односно Цар.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Главна класа на благородништвото биле ''[[болјар]]ите'' — ''βοιλάδες'' или ''βοηλάδες'' — име кое станало општо меѓу источните Словени. Во десеттиот век постоеле три класи на ''болјари'', шесте Големи Болјари, Надворешните Болјари и Внатрешните Болјари; во средината на деветтиот век имало дванаесет Големи Болјари. Големите Болјари веројатно го сочинувале доверливиот кабинет на Канот; Внатрешните Болјари веројатно биле дворски офицери, надворешните болјари провинциски офицери. Многу од поединците споменати на натписите од деветтиот век биле ''болјари''. И Кавкан Исбул и Багатур Цепа биле ''болјари''; а веројатно е дека болјарите биле цивилни службеници.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Втората класа на благородништво, веројатно инфериорна, биле ''багаините''. Можно е тие да биле воена каста; но нивното име се среќава само во натписите, колективно (Во една прилика Омуртаг им дал подароци на своите ''болјари'' и ''багаини''), или поединечно каде што обично се поврзуваат со титулата багатур. Покрај овие чинови, скоро секој бугарски поданик што се споменува во натписите бил ''θρεπτὸς ἄνθρωπος'' на Канот. ''θρεπτοὶ ἄνθρωποι'' биле, без сомнение, витешки ред, номинално на телохранители на Канот.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''багатур'' — βαγατουρ или βογοτορ — се среќава неколку пати во натписите; бугарскиот генерал кој бил поразен во Хрватска во 927 година се викал Константин ''ἀλογοβοτουρ'', очигледно за ''ἀλο-βογοτουρ''. Овој збор е турскиот ''bagadur'', кој на руски се среќава како ''богатырь'' = херој. Веројатно претставувал воен чин. Префиксот ''ало'' може да значи „главен“.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Колобрус'' — ''καλοβρός'' или ''κουλουβρός'' — што се наоѓа само во натписите, веројатно бил титула на чин, изведен од турскиот ''golaghuz'', водич. Болјарот Цепа бил исто така и колобрус како и багатур.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Жупан'', се среќава како ''ζουπάν'' или како ''κοπάνος'' во натписите. И во двата наврати се споменува семејството на носителот на титулата. Кај јужните Словени генерално, жупан значел поглавар на племе; така што Успенски и Бури веродостојно го сфаќаат како поглавар на еден од бугарските кланови.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''таркан'' веројатно претставувала висока воена функција. Зборот има турско потекло; еден турски амбасадор во дворот на императорот [[Јустин II]] (околу 570 г. н.е.) бил наречен ''тагма'', ‘ ''ἀξίωμα δε αυτῷ ταρχάν ’''. Онегавон, кој се удавил во реката [[Тиса (река)|Тиса]], бил таркан; така таркан бил и жупанот Охсун. Кога [[Свети Климент Охридски|свети Климент]] пристигнал во Белград, бил пречекан од Боритакан „ ''τῷ τότε φυλάσσοντι''“, „''ὑποστράτηγος''“ на кан Борис. Боритакан мора да значи Таркан Борис; неговата позиција била јасно еквивалентна на царски стратег, т.е. тој бил воен гувернер на една провинција.{{sfn|Runciman|1930|p=286}} Најважниот воен чин на царството бил ''кавканот''. За време на владеењето на Маламир, Кавканот Исбул, ''παλαιὸς βοϊλᾶς'' (постар ''болјар?'') на Канот очигледно бил најважна личност после Канот во Бугарија. Тој изградил аквадукт на Канот на свој трошок и го придружувал Канот во битка, очигледно како негов главен генерал. Во 922 читаме дека Симеон бил придружуван од неговиот ''кавкан''.{{sfn|Runciman|1930|p=287}} == Поврзано == * [[Второ Бугарско Царство]] * [[Византиско-бугарски војни]] * [[Бугарско-унгарски војни]] == Белешки == {{notelist}} == Наводи == {{наводи|2}} === Литература === {{Refbegin|30em}} * {{Citation |last1=Runciman |first1=Steven |title=A History of the First Bulgarian Empire |date=1930 |publisher=G. Bell & Sons |location=London}} * {{Citation |last1=V. A. Fine |first1=John |title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century |date=1991 |publisher=University of Michigan Press}} * {{Citation |last1=Curta |first1=Florin |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Citation |last1=Marshall Lang |first1=David |title= The Bulgarians. From pagan times to the Ottoman conquest |date=1976 |publisher=Thames and Hudson}} * {{Наведена книга|title=Eastern Europe in the Middle Ages (500—1300)|last=Curta|first=Florin|publisher=Brill|year=2019|isbn=978-9-0043-4257-6|location=Leiden and Boston|pages=179-213|chapter=Conversion to Christianity: Moravia and Bulgaria}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{portal|Бугарска империја}} * [http://history.rodenkrai.com История на България]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - факти, открития и снимки (с подкрепата на НБУ) [[Категорија:Поранешни држави на Балканот|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни царства|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа|Бугарско Царство]] [[Категорија:Бугарија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Македонија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни словенски држави|Бугарско Царство]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Прво Бугарско Царство| ]] jatrbp3btyc2hbazxy3nw3n7joqac3u 5578714 5578713 2026-06-18T23:20:36Z Buli 2648 /* Политичко-црковните настани од 893 година */ 5578714 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = {{Nobold|{{unbulleted list|item_style=font-size:85%;|[[старословенски]]: Блъгарьско Цѣсарьствиѥ}}}} |conventional_long_name = Прво Бугарско Царство |continent = Европа |region = Балкан |era = среден век |status = |government_type = Апсолутна монархија |religion =[[Тенгризам]] & [[Словенска митологија|Словенски паганство]]<br /><small>(681–864)</small> <br /> [[Православие]]<br /><small>(864–971)</small> |common_languages = [[Прабугарски јазик|Прабугарски]], Средновековен грчки<br /> [[Старословенски јазик|Старословенски]] <br /><small>(официјален од 893)</small> |year_start = 681 |year_end = 971 |event_start = [[Аспарух]] |event1 = [[Христијанизација на Бугарија|Христијанизација]] |date_event1 = 864 |event2 = [[Симеон I]] |date_event2 = 893 |event_end = Распад |p1 = Прабугарија |flag_p1 = Monogram of Kubrat.svg |p2 = Византија |flag_p2 = Simple Labarum.svg |s1 = Византија |flag_s1 = Simple Labarum.svg |s2 = Самоилово Царство |flag_s2 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |image_flag = |flag = |flag_type = |image_map = Southeastern Europe Late Ninth Century.png |image_map_caption = Царството во време на владеењето на [[Симеон I Велики]], крај на {{римски|9}} век |capital = [[Плиска]]<br /><small>(681–893)</small><br />[[Преслав]]<br /><small>(893–968/972)</small><br />[[Скопје]], [[Охрид]], [[Битола]]<br /><small>(до 971)</small> |leader1 = [[Аспарух]] (прв) |leader2 = [[Роман (бугарски цар)|Роман]] (последен) |year_leader1 = 681–700 |year_leader2 = 971 |title_leader = [[Хан]], [[Цар]] ''(Император)'' |year_deputy1 = |title_deputy = |stat_year1 = 9 век |stat_area1 = 400000 |stat_pop1 = 1 000 000 |stat_year2 = |stat_area2 = |footnotes = }} '''Првото Бугарско Царство''' или '''Дунавска Бугарија''' ({{Langx|cu|Блъгарьско цѣсарьствиѥ}}) — [[хан]]ство, подоцна и [[царство]], на [[Прабугари]]те и [[Стари Словени|Словените]], кое постоело на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и неговите гранични делови од [[Југоисточна Европа]] од [[681]] до [[971|971 година]]. Основано од [[Туркиски народи|туранскиот]] хан [[Аспарух]], којшто по распаѓањето на [[Стара Велика Бугарија]] доведувал дел од прабугарските [[Племе|племиња]] во денешна [[Бесарабија]] и [[Добруџа]], ги потчинува месните словенски племиња и ја принудил [[Византија]] да му плаќа данок во 681 година. Во прво време, главниот град било [[Онгал]], денешна [[Романија]], понатака се востановува во [[Плиска]], а кон крајот на [[9 век|{{римски|9}} век]] во [[Велики Преслав]]. Најголемото територијално проширување државата го достигнува во {{римски|9}} век, кога кон првоначалните територии по Долен [[Дунав]] се присоединети области во [[Тракија]] и [[Македонија (регион)|Македонија]], делови од денешните [[Албанија]], [[Србија]] и [[Романија]], а исто така и дел од северното црноморие (до река [[Днепар]]), тогаш познато како [[Кутмичевица]].<ref>Л. Иванов. [[wikisource:bg:История на България в седем страници|История на България в седем страници]]. София, 2007.</ref> Во текот на [[864]]-[[866|866 година]], за време на [[Борис I]], [[христијанство]]то станала [[државна религија]], што води до значителни промени во културниот живот на државата и т''.''н. ''[[Симеон I|Златен век на цар Симеон]]''. Царот Симеон организирал неуспешни походи за да го превземи главниот град на [[Византија]], [[Константинипол|Цариград]]. [[Византиско-бугарски војни|Византиско-бугарските војни]], заедно со инвазиите на [[Кнежевство Унгарија|Унгарците]] (Маѓарите), [[Печенези]]те и [[Киевски Рус|Русите]], доведело до ослабување на царството и паѓањето на главниот град Преслав под византиска власт во 971 година. == Почетокот == {{See also|Прабугари|Седум словенски племиња}} === Стара Велика Бугарија === Во 632 година ханот [[Кубрат]] успева да ги обедини [[Прабугари|прабугарските]] и [[Хуни|хунските]] [[Племе|племиња]], кои се наоѓаат под власта на [[Западнотуркиски ханат|Западнотуркискиот ханат]], во сопствена држава, наречена од византиските хроничари ''[[Стара Велика Бугарија]]''.{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36}} Со помошта на оскудните записи на ерменски и византиски летописци, се востановени приближно границите на таа држава: долното поречие на [[Дунав]] на запад, [[Црно Море|Црно]] и [[Азовско Море|Азовското Море]] на југ, реката [[Кубањ (река)|Кубањ]] на исток и реката [[Дон (река)|Дон]] на север. [[Податотека:Giudjenov Kubrat and his sons.jpg|лево|мини|''Кубрат и неговите синови.'' Слика на Димитар Ѓуџенов од 1926 година.]] Царството на Кубрат се распадна по неговата смрт ({{Circa|650 г.}}). Според византиските хроничари [[Теофан Исповедник|Теофан]] и [[Никифор I Цариградски|Никифор]], тој оставил завет на неговите пет синови да останат заедно во единство и меѓусебна солидарност; но набргу тие се разделиле и повеле дел од својот народ со себе, со што го забрзаа распадот на ''Стара Велика Бугарија''. Најстариот, [[Бајан]] или Батбајан, останал во Стара Бугарија. Вториот, [[Котраг]], го премина [[Дон (река)|Дон]] и се насели на далечната страна. Третиот, [[Аспарух]], го поминал Днепар со своите следбеници и привремено го поставил својот логор меѓу таа река и Дунав. Четвртиот син на Кубрат ги преминал [[Карпати]]те и стигнал до [[Панонија]], каде што се ставил под власта на [[Авари|аварскиот хан]]. Петтиот заминал најдалеку од сите, пристигнувајќи со своето племе во Италија, во близина на Равена, каде што му се покорил на византискиот император. Треба да се додаде дека распадот на ''Стара Бугарија'' беше дополнително забрзан од налетот на [[Хазари]]те, кои подоцна го прифатиле јудаизмот и станаа доминантна сила во [[Евроазиска Степа|Евроазиската Степа]].{{Sfn|Marshall Lang|1976|p=36-37}} === Населување на Бугарите на Балканот === {{See also|Битка кај Онгала}} Откако [[Аспарух]] ги преминал реките Дњепар и Дњестар, и се населил во близина на Дунав, каде што нашол соодветно место за живеење (на [[Прабугарски јазик|нивниот јазик]] наречено ''Онгала''), кое било тешко пристапно и непробојно за непријателите, затоа што од едната страна било мочурливо и непроодно, а од другата страна оградено со непристапни карпи.<ref>{{Наведена книга|title=Nikephoros' Short History [for the years 602-769 A.D.]|first=Nikephoros I of Constantinople|publisher=Dumbarton Oaks, Research Library and Collection|year=1990|isbn=9780884021841|location=Washington|pages=88-89|translator-last=A. Mango|translator-first=Cyril}}</ref> {{Maplink|frame=yes|frame-lat=45.300|frame-long=28.132|frame-align=left|zoom=6 |type=line|id=Q182445 |title=Line|stroke-width=3|stroke-color=#008000|description=[[Прут]] |type2=line|id2=Q1653|title2=Line|stroke-width2=3|description2=[[Дунав]] |type3=line|id3=Q208302|title3=Line|stroke-width3=3|stroke-color3=#0000FF|description3=[[Сирет (река)|Сирет]] |text=Онгала се наоѓала на мало подрачје кое граничело со реките Сирет, Прут и Дунав<ref name=":1" />}} Се смета дека ''Онгала'' се наоѓала на мало подрачје помеѓу реките [[Сирет (река)|Сирет]], [[Прут]] и [[Дунав]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Madgearu|first=Alexandru|date=2000|title=Recent discussions about "Onglos"|journal=Istro-Pontica. Muzeul tulcean la a 50–a aniversare 1950–2000|pages=343-48}}</ref> Според друго мислење се наоѓал на островот [[Певки]], во делтата на Дунав,{{sfn|Runciman|1930|p=25-26}} што е помалку веројатно. Аспаруховите Бугари биле бројни. ''Онгала'' бил само привремен центар, но веројатно имало и претходница во [[Добруџа]] и заден одред во [[Бесарабија]]. Не може точно да се прецизира и датумот на преселбата на Аспарух во ''Онгала''. Тоа морал да биде постепен процес кој се одвивал помеѓу 650 и 670 година. Во овој период Византија била зафатена во крвава [[Византиско-арапски војни|војна со Арапите]] во Азија, а во Европа со религиозните и дипломатски интриги со [[Монотелитизам|монотелитите]]; а во 668 г. убиството на западнољубивиот император [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]] било проследено со краток бунт.{{sfn|Runciman|1930|p=26}} Но, до 679 г. тронот бил безбеден и арапската војна завршувала. Императорот [[Константин IV]] бил свесен за опасноста да дозволи нови освојувачи на Балканот да ги вознемират, или уште полошо да ги организираат Словените. Ордите на Аспарух морало да бидат натерани да се повлечат назад или да бидат уништени. Во 680 година Прабугарите, обединети со седумте словенски племиња и Северите, водат војна со [[Византија]] кај месноста [[Битка кај Онгала|Онгала]], и по поразот, Византија потпишува мировен договор со Бугарија во 681 година, со тоа што се задолжува да и плаќа годишен данок. По војната Бугарија ги опфаќа земјите од северното црноморие и реките Днепар и [[Днестар]] на исток до река [[Морава]] на запад, и од северните склонови на [[Стара Планина]] на југ до јужните склонови на [[Карпати]]те на север. Од југ сосед и била моќната Византија, од запад - [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], од исток - [[Хазари]]те, кои ги заземале териториите на Кубратова Бугарија. Главен град станала словенската крепост [[Плиска]]. === Борби за престолот === [[Податотека:Madara Rider.jpg|мини|лево|[[Мадарски коњаник|Мадарскиот коњаник]]]]Хан Аспарух починал веројатно некаде околу 700 година во битка со Хазарите од исток, 58 години откако се разделил од своите браќа. Го наследил [[Тервел]], неговиот син или можеби внук. Тој востановил директни политички односи со византиската власт, со тоа што неколкупати му помогнал на паднатиот император [[Јустинијан II]] да си го врати престолот. Заради таа помош ханот ја добил богатата и важна област Загоре, на југ од Стара Планина. Најголемиот успех на хан Тервел е победата над [[Арапи]]те, кои го [[Опсада на Цариград (717–718)|опсадиле]] [[Цариград]] во 717 година, што им ставило конечен крај на нивните обиди да проникнат во [[Европа]] преку [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Неговата победа се споредува со постигнатата, многу години подоцна, победа над Арапите на Карл Мартел при [[Поатје]]. [[Податотека:First Bulgarian Empire by Asparuh to Kardam (680- 803).png|мини|Бугарското ханство од 680-803 год.]] По смртта на ханот Тервел, Бугарија навлегла во политичка криза, хановите се менувале речиси секоја година преку преврати и интриги, а врв на сето тоа е управувањето на ханот Умор - само 46 денови. Положбата се стабилизирала кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога престолот го зазел ханот [[Крум]]. Од тој силен и енергичен бугарски хан започнува династијата на најсилно изјавените владетели на Првата Бугарска Држава, кои ја управувале речиси до самиот нејзин крај. Во 756 година императорот [[Константин V Копроним|Константин V]] изградил низа тврдини долж византиско-бугарската граница. Бидејќи овие тврдини ги прекршувале условите од претходниот договор, Бугарите барале компензација. Константин одбил и Бугарите, толкувајќи ги неговите постапки како непријателски, ја нападнале византиската територија само за да бидат разбиени од царските трупи. Ова беше првата од деветте војни меѓу Константин V и Бугарите. Овој пораз довел до соборување на бугарскиот хан. Повторно следела граѓанска војна, на крајот од која, во 761 или 762 година, на тронот дошол извесен [[Телец]]. Телец веднаш собрал војска, ја зацврстил својата граница со Византија, а потоа напредувал во Тракија. Константин V излегол да го пречека и по жестока [[Битка кај Анхијал (763)|битка]] Бугарите повторно биле разбиени. Се чини дека овој пораз е причина за новите немири во Бугарија кои довеле до соборување на Телец околу 764 година. Новиот хан, [[Сабин (хан)|Сабин]], се обидел да склучи мир со Византија, но бил обвинет дека ја предал земјата на Византијците и морал да пребега со своите роднини во Константинопол. Меѓутоа, набрзо мирот го склучил еден хан по име [[Паган (хан)|Паган]], но борбата за тронот продолжила. Во неколку наврати (од кои едниот во 766 година), Византија интервенирала со војски во име на нејзините кандидати. Кога интервенирала, империјата можела да ја наметне својата волја врз Бугарите, чија земја била во анархија. [[Податотека:771_CE,_Europe.svg|алт=Colour-coded map|мини|Политичка карта на Европа во 771 год.]] Во 770 [[Телериг]] станал хан. Меѓутоа, војната продолжила во 773 година кога Константин V успешно ги нападнал Бугарите. Истата година Бугарите упаднале јужно до Тесалија каде што биле запрени од Византијците. Хронологијата на овие два настани, како и причините се непознати. Изгледа дека следната година, во 774 година, Константин V планирал нов напад. Телериг му напишал на императорот велејќи дека можеби ќе треба да побегне во Константинопол; ''кому во Бугарија може да му верува?'' Константин наивно му испратил список на византиски агенти во Бугарија. Телериг ги заробил и ги погубил сите. Од оваа приказна дознаваме дека византиските разузнавачи биле активни и интервенирале во внатрешните работи на Бугарија. Константин V потоа започнал да ја планира својата следна кампања против Бугарите; сепак, неговата смрт на почетокот на кампањата значела крај на војната. Иронично, Телериг сепак морал да побегне од земјата, во 777 година; дошол на дворот на императорот [[Лав IV Хазар]], го примил христијанството и добил невеста, роднина на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. [[Податотека:Battle of Marcellae.png|лево|мини|[[Битка кај Маркели (792)|Битката кај Меркели (792)]]]] За време на владеењето на [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] и нејзиниот син [[Константин VI Слепиот|Константин VI]] во Византија, за противник во Бугарија го имале ханот [[Кардам]] (777-802). Отпрвин, Византијците успеале да ја потиснат бугарската граница на север. Во 784 година, царицата Ирина напредувала од Анхиалус, далеку во внатрешноста до Береја (денешна [[Стара Загора]]), која таа ја обновила и ја нарекла ''Иренуполис''.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Сердика, исто така, останала цврсто во византиски раце. Меѓутоа, во 792 година, Кардам му нанел катастрофален пораз на младиот Константин VI кај пограничната тврдина [[Битка кај Маркели (792)|Меркели]]. Византија повторно морала да плаќа данок на Бугарите, кои периодично ги зголемувале нивните барања со уценувачки закани за понатамошни напади. Во 797 година, приврзаниците на Ирина го ослепиле нејзиниот син Константин, а таа продолжила да владее сама.{{sfn|Marshall Lang|1976|p=50}} Во меѓувреме, во 790-тите, франечкиот крал, [[Карло Велики]], водел кампања против [[Авари]]те. Тој извојувал голема победа во 796 година (во која му помогнал и панонскиот хрватски кнез [[Војномир]]) и Франките станале господари над Хрватите од северна Далмација, Славонија и Панонија; франечките мисионери набрзо влегле во областа. Набрзо следел втор голем удар за аварската моќ, но овој пат од исток, под водство на новиот бугарски хан Крум. Како резултат на овие две победи, Франките и Бугарите наскоро дојдоа да имаат заедничка граница долж реката [[Тиса (река)|Тиса]], а Бугарите успеале да го прошират своето владение над територијата северно од Дунав до Карпатите. Аварите не исчезнале одеднаш. Западно од Дунав бил основан каганат, кој бил вазал на Франките и под христијански хан, а Франечките извори спомнуваат аварски пратеници кои го посетиле франечкиот двор помеѓу 805 и 822 година. Во 889 година се споменува дека Маџарите ги зазеле пасиштата на некои слободни Авари во долна Панонија. После тоа, изворите престануваат да ги спомнуваат Аварите; се претпоставува дека потомците на оние кои го преживеале унгарското освојување на унгарската рамнина во 890-тите биле апсорбирани од Унгарците. == Консолидација == {{Историја на Бугарија}} === Владеењето на Крум (803 - 814) === [[Податотека:52-manasses-chronicle.jpg|мини|лево|Ханот [[Крум]] го победил византискиот император [[Никифор I]] во [[Битка кај Плиска|Битката кај Врбишкиот премин (811 г.)]], ''[[Константин Манасиј|Манасиева хроника]]'']] Бидејќи претходникот на [[Крум]], ханот [[Кардам]], успеал да се оттргне од византиските шпиони во Бугарија, тој најпосле имал можност да се зафати со офанзива на југ. Но пред тоа ги разбил остатоците од [[Аварски каганат|Аварскиот каганат]], кој попаднал под ударите на Франкската Империја на [[Карло Велики]]. Во териториите на Бугарија биле вклучени богатите солници на [[Трансилванија]], што и дозволило да се вклучи во напредокот на европската економија. Во 808 година Крум започнува походи по река [[Струма]], а во 809 година ја презема важната крепост Средец (денешна [[Софија]]). Во 811 година император [[Никифор I]] започнува поход против Бугарија, стига до нејзиниот главен град, Плиска, ја презема и ја опожарува. Сметајќи дека тоа е крајот на проблемите со Бугарите, се вратил назад за Цариград. Но утрината на 26 јули 811 година, за време на ноќевањето на армијата и императорот кај Врбишкиот проход, вооружената бугарска војска изненадно ги нападнала, ги исклала повеќето, и дури самиот император ја дочекал таму смртта. За прославувањето на победата Крум употребил чаша, направена од черепот на императорот Никифор, обкован со злато и сребро. [[Податотека:Europe 814.svg|лево|мини|Европа во 814 година]] Две години подоцна, во 813 година, Крум подготвил невиден дотогаш поход кон [[Цариград]]. Меѓутоа, неговата смрт на 13 април 813 година го спречило замисленото дело. Крум влложил големи усилби за закрепување на државата. Присоединил важни територии кон државата и наложил заеднички закони за сите поданици, за да осигури внатрешна стабилност. Законите биле строги и не правеле разлика меѓу [[Прабугари]], [[Стари Словени|Словени]] и други. Тоа била првата стапка кон обединувањето во една народност на различните по бит и култура етноси. === Владеењето на Омуртаг (814-831) === [[Податотека:ThomasTheRebelAndMourtagon.jpg|мини|лево|Со цел да го задуши востанието на [[Тома Славјанинот]] императорот [[Михаил II (Византија)|Михаил II]] се обратил за помош кај бугарскиот кан Омуртаг. Двете војски се судриле во 823 г.]] Неговиот наследник, [[Омуртаг]], склучил 30-годишен мировен договор со [[Византија]], и се зафатил со внатрешната ситуација на државата. Започнал со повторно изградување на главниот град, кој бил опожарен за време на походот на Никифор, изградил и укрепил редица градови. Ја зацврстил бугарската власт на северозапад, каде што Франките се обиделе да одделат 3 словенски племиња од Бугарија. === Омуртаг и христијанството === [[Податотека:Omurtag.jpg|мини|десно|Прогонство на христијаните од Омуртаг.<br>Десно: [[Адријанополски маченици|епископ Мануил]] проповеда на Бугарите.<br>Лево: Погубување на епископ Мануил.]] Омуртаг бил непријателски настроен кон христијанството, кое се чини дека се ширело во Бугарија, иако државата и поголемиот дел од владејачката класа останале пагани до покрстувањето на Борис во 864 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=107}} Ширењето на новата религија беше олеснето со влијанието на византиските бегалци и заробеници кои во голем број биле населени во Бугарија. Бугарските ''болјари'' биле непријателски настроени кон христијанството бидејќи тоа го загрозувало стариот поредок врз кој се засновале нивните привилегии. Се верувало дека секој болјарски клан, кој имал свој тотем, бил божествено воспоставен и од тука потекнува правото на секое семејство на високи позиции во државата и општеството. Така, може да се очекува дека болјарите извршиле притисок врз Омуртаг да дејствува против христијанската религија.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} Омуртаг се чини дека чувствувал дека христијанството (со неговата хиерархија со седиште во Византија) е закана за бугарската независност. Тој веројатно ги гледал христијаните како византиски агенти и се чини дека верувал дека ако неговата држава стане христијанска, тоа нема да биде подобро од тоа да стане византиска колонија. Така тој ги прогонувал христијаните, веројатно исто толку затоа што ги гледал како царски шпиони, колку и за интересите на неговата религија. Познати се и примери на егзекуции на христијани. И покрај прогонството, религијата продолжила да се шири.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=108}} === Маламир, Пресијан и војната со Византија во 836 === Омуртаг починал во 831 година. Оставил три сина; најстариот, [[Енравота]], не успеал да се искачи на тронот. Тој бил преобратен во христијанство од еден од неговите робови и наскоро бил погубен кога одбил да се откаже од христијанската вера. Тронот му припаднал на најмладиот син, [[Маламир]], првиот хан со словенско име. Колку долго владеел е дискутабилно; некои научници сметаат дека тој владеел до 852 год., а други веруваат дека бил заменет со одреден [[Пресијан]], кој владеел од 836 до 852 година. Речиси ништо не се знае за периодот кога овие владетели владееле - ако воопшто станува збор за различни луѓе. [[Податотека:Philippi Inscription 1.JPG|мини|Натпис на Пресијан од Филипи]] [[Податотека:Bunchuk.png|мини|лево|Коњскиот опаш бил симбол до покрстувањето и се носел при секоја битка<ref>[[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|''Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum'']]. "''Наведовте дека досега, кога одевте во битка, ја носевте коњската опашка како свој воен амблем и прашувате што треба да носите сега на негово место. Што друго, се разбира, освен знакот на крстот? Зашто тоа е знакот со кој Мојсеј го разделил морето и го убил Амалик...''"</ref>]] Постојат три извори во врска со ова прашање: [[Константин Порфирогенит]] пишува за нападот на Пресијан врз Србите, во времето на кнезот [[Властимир]]. Пресијан го споменува со титулата ''архонт'', која не мора да се однесува на владетелот, но кога ја користи Константин, обично го има тоа значење. На пример, Константин ја користи титулата ''архонт'' и за хан Борис, кого го нарекува син на Пресијан, што значи дека титулата ''архонт'' укажува, но не докажува дека владетел бил Пресијан. Постојат и два натписи. Во првиот се наведува дека Грците го прекршиле мирот. Маламир со кавхан Исбул тргнал против нив, зазел неколку тврдини во Тракија, а потоа тргнал кон Филипи од кој Византијците побегнале. Вториот натпис наведува дека хан Пресијан го испратил кавхан Исбул против [[Смолјани]]те (словенско племе на византиска територија кај реката [[Струма]]), извојувал победа над христијаните и ги казнил за нивните престапи. Ниту еден од овие натписи не е датиран, но бидејќи од 816 до 846 постоел триесетгодишен мир, меѓу Бугарија и Византија, нарушен само со кратките судири во 836 година, повеќето научници заклучуваат дека овие натписи се од 836/37 год, што се совпаѓа со изјавата во првиот натпис дека Грците го прекршиле мирот. Тесната поврзаност на информациите во двата натписи, може да се види и во тоа што главната улога и во двата походи ја имал кавхан Исбул. Така, белгискиот византолог, Анри Грегоар, разумно предлага дека, бидејќи се знае само за една војна во овој период на мир, натписите се однесуваат на истата кампања и бидејќи би било чудно една иста кампања да биде водена од двајца владетели, се претпоставува дека Маламир и Пресијан се две имиња (словенско и бугарско) на еден ист човек. Ваквите двојни имиња се сосема вообичаени кај средновековните балкански народи. Овој логичен предлог, значи дека еден ист човек, Маламир-Пресијан, владеел од 831 до 852 година. Меѓутоа, други тврдат дека двата натписи се однесуваат на две различни кампањи во една иста војна, и дека Маламир бил заменет со Пресијан во 836/7 во текот на војната во одредено време помеѓу двете кампањи. Натписите се значајни и за споменувањето на кавхан Исбул, што покажува дека клучната позиција на кавхан сè уште ја држел човек со бугарско име, и покрај какво било словенизирање да се случило. Исбул имал неизмерно богатство. Друг натпис кажува дека платил за изградба [[Аквадукт|aквадукт]] што му го подарил на ханот. == Владеењето на Борис I (852-889) == === Проширувањето во Македонија === [[Податотека:Balkans850.png|мини|десно|Проширувањето на Бугарија во времето на кан Пресијан. Според други научници тоа се случило во првите години од владеењето на Борис I.]]Во 846 година истекол бугарскиот мировен договор со Византија. Бугарите нападнале во Македонија покрај реката [[Струма]]. Веројатно, како што сугерираат некои научници, тие избрале момент кога империјата била вклучена во задушувањето на некои словенски бунтови. Сепак, постојат хронолошки проблеми за овие словенски востанија и не може да се покаже дека поголемо востание се случило во 846 година. Најпознатиот бунт меѓу Словените избувнал на [[Пелопонез]] за време на владеењето на [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829-42). Словените се ослободиле и ја опустошиле областа пред да бидат покорени од византиски командант испратен таму со голема војска во раните години од владеењето на [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Се тврди дека походот на Византијците се случил веднаш по доаѓањето на Михаил, уште во 842 година. Ако е така, овој бунт би бил завршен многу пред истекот на бугарскиот договор во 846 година. ''Житието на свети Григориј Декаполит'' опишува словенски бунт во околината на Солун. Иако ова востание е датирано околу 846 г. од некои научници, Дворник, уредникот на житието на тој светител, верува во тоа се случило помеѓу 831 и 838 година. Во секој случај, без разлика дали во врска со словенските востанија или не, Бугарите извршиле инвазија на византиска територија во 846 година. Набргу потоа следело ново примирје.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Многу историчари веруваат дека овој поход од 846 година го означува и почетокот на бугарската експанзија во Македонија западно од Вардар. За жал, хронологијата на оваа експанзија (и на кој кан да му се припише) е непозната. Борис очигледно ја поседувал Македонија дури и западно од Охрид до 880-тите и, бидејќи немало бугарски војни против Византија по 860 година, очигледно е дека ''де факто'' бугарското владеење претходело на 860-тите години. Така, Бугарите или ја анектирале оваа територија во кампањата 846 година - анексија непризнаена од Византија - или анексијата се случила во подоцнежна кампања - непозната за нас - од Пресијан пред 852 година или од Борис после неговото пристапување на престолот во 852 година.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Во изворите е забележана само една кампања на Борис против Византија. Во изворот без датум, Теофан Континуат вели: „Борис дознавајќи дека една [[Теодора II|жена]] владеела во империјата станал похрабар и испратил гласници да кажат дека ги осудува договорите за мир и започнал кампања против територијата на империјата“. Хроничарот не наведува кои земји ги нападнал или дали стекнал територија. Но, можно е дел или цела Македонија да е освоена од Борис во ова време. Договорот, веројатно потпишан во 853 година, се чини дека го завршил овој конфликт и Борис останал во мир со империјата до околу 860 година, кога тој стапил во франкиски сојуз, веројатно главно насочен против растечката [[Велика Моравија|Моравска држава]]. Нема докази дека Бугарија тргнала во офанзива против Византија по 860 година. Така можеме да заклучиме дека бугарската експанзија во Македонија се случила во текот на една или двете од овие две кампањи - 846 и 852 година - иако византиското признавање на загубата на оваа територија дошла дури со договорот од 904 година со борисовиот син, Симеон.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} Горенаведениот аргумент претпоставува дека Византија ја вратила својата власт над западна Македонија во некој период од деветтиот век. Таков настан, иако често се претпоставува, не е документиран. Така, евентуално Западна Македонија можеби претставувала збир од ''[[Склавинии]]'' се до потпаѓањето под власт на Бугарија. Во овој случај, Бугарија едноставно би наметнала контрола над различни независни племиња - акт кој не е поврзан со војна со Византија, и кој можел да се случи во кое било време во деветтиот век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=111}} === Пристапувањето на Борис I на власт === {{See also|Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите}} [[Податотека:TzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg|мини|лево|Минијатура која го прикажува Борис I.]] Во почетокот на управувањето на кнез Борис (852-889) Бугарија води неуспешни војни против [[Византија]] и Германското кралство. Борис решава да го прифати [[христијанство]]то како официјална религија за Бугарија, и по редица спорови и политички настани го прави тоа преку византиското духовенство во периодот 863-865. Актот на покрстувањето предизвикува пагански реакции и се стигнува до бунт, во кој педесет и два аристократски рода си заминуваат од главниот град, но се разбиени и казнети, убиени се сите членови на родот. По покрстувањето, Борис ја прима титулата кнез, како и името на својот крстител византискиот цар Михаил. На 29 август 866 година, набргу по задушувањето на бунтот, во Рим пристигнала амбасада од Бугарија, барајќи одговори на низа прашања за црковните практики, како и богослужбените книги и граѓанскиот законик. Се чини дека Борис испратил и друга амбасада кај [[Лудвиг Германецот]] за да го објави покрстувањето на Бугарите и да побара мисионери. Во ноември 866 година, папската мисија предводена од епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој подоцна станал и римски папа, заминала за Бугарија.{{sfn|Curta|2019|p=202}} Епископот со себе го донел одговорот на папата [[Папа Никола I|Никола I]] на прашањата на Борис во форма на [[Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите|опширно писмо упатено до сите Бугари]], не само до нивниот владетел. 106-те поглавја од писмото се занимаваат со различни теми: од крштевањето и бракот до капењето, постот и разликата меѓу гревот и злосторството. Папата Никола го укорил Борис за строгата казна кон неговите ''болјари'': „постапи без сериозно да ја измериш работата.“ За прашањето пак за независната бугарска црква, неговиот одговор бил помалку директен: „Сега не можеме да ви дадеме дефинитивен одговор додека нашите легати, кои ги испраќаме во вашата земја, се вратат и ни кажат колку се бројни и обединети христијаните меѓу вас.“{{sfn|Curta|2019|p=202}} Нема многу описи на тогашните бугарски практики, што само делумно може да се реконструираат од одговорите на папата. Откупувањето на невестата, ритуалната жртва без пролевање на крв, употребата на камења со лековити својства и [[Амајлија|амајлии]], сексуалните табуа, и погребувањето на самоубијците, се само неколку погледи во претхристијанските верувања на Бугарите.{{sfn|Curta|2019|p=203}} Се чини дека папата бил изнервиран од она што тој го сметал за глупави прашања: „Она што сакаш да го научиш во врска со панталоните (''[[femoralia]]'') го сметаме за излишно. Зашто, не сакаме да се промени надворешниот стил на вашата облека, туку однесувањето на внатрешниот човек во вас.“ Еден одговор укажува дека во Бугарија постоеле специфични верувања за ритуалната чистота, бидејќи папата Никола детално се осврнува на прашањето „дали чист или нечист човек може да го носи или целива Господовиот крст и моштите.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} [[Податотека:17-1735-H4A3D00Z.jpg|мини|Епископот [[Папа Формоз|Формоз од Порто]], кој {{Околу|866–867}} престојувал во Бугарија и е поврзан со почетната фаза на покрстувањето на Бугарите.]] Потребно било повеќе разјаснување за другите ритуални практики од поголемо политичко значење. Очигледно, во претхристијанска Бугарија, кога владетелот „седнува да јаде, обичај е никој, па ни неговата жена, да не вечера со него.“ Борис побарал сите негови поданици „да јадат на далечина, седнати на столчиња на нивото на земјата.“{{sfn|Curta|2019|p=203}} Папата Никола I забранува [[инцест]] (индикација дека сродството можеби не го спречувало бракот во паганска Бугарија) и [[полигамија]], тема за која тој дефинитивно се согласил со патријархот [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]]. Неколку прашања во врска со теми како бракот на свештениците или положбата на рацете за време на молитвата укажуваат на тоа дека Борис веќе бил свесен за разликите во ритуалите меѓу западните и источните христијани. Меѓутоа, генерално, се чини дека Борис повеќе се интересирал за практиките, отколку за доктрината.{{sfn|Curta|2019|p=204}} Заедно со мисијата во Бугарија, папата Никола испратил уште една амбасада во [[Константинопол]] за што поагресивно да ја изрази папската осуда за изборот на Фотиј за патријарх. Пратениците никогаш не стигнале до Константинопол, бидејќи биле запрени на границата со Бугарија од страна на византиските власти, во околностите на конфликт меѓу Фотиј и Никола I. Не можејќи да преминат во Империјата, пратениците поминале извесно време во Плиска пред да се вратат во Рим. Се вели дека Борис многу го засакал најмладиот член на таа амбасада, [[подѓакон]] во базиликата [[Базилика Голема Богородица (Рим)|Санта Марија Маџоре]], кого сакал да биде поглавар на неговата црква.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, водечката улога на римската мисија во Бугарија ја имал бискупот Формоз од Порто. За само една година работа, под негово водство, мисијата успешно преобратила голем број луѓе. Охрабрен од тој успех, Формоз почнал да ракополага со свештеници и да осветува новоизградени цркви, со други зборови да се однесува како епископ на Бугарија, а не на Порто. Во овој момент, Борис побарал од папата да го назначи Формоз за поглавар на неговата црква. Но, непосредно пред или непосредно во почетокот на 868 година, Формоз бил отповикан од папата Никола. И другиот епископ на мисијата, Павле од [[Популонија]], се вратил во Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} За да ги замени, новиот папа, [[Папа Адријан II|Адријан II]], испратил уште двајца епископи во Бугарија, Гримоалд од Бомарцо и Доминик од Тривенто. Друга папска амбасада ја преминала Бугарија во 869 година на пат за Константинопол, каде што требало да присуствува на соборот свикан од царот [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] и патријархот [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј I]] за да се реши расколот со Рим.{{sfn|Curta|2019|p=205}} Меѓутоа, на враќање во Рим, папските пратеници не поминале низ Бугарија, бидејќи во меѓувреме самите пратеници на Борис што се појавиле пред тој синод поставиле многу вознемирувачко прашање, имено дали бугарските христијани му должат послушност на Рим или на Константинопол. Огорчен од четиригодишното папско запоставување, ако не и целосно отфрлање на неговото барање за архиепископ, Борис решил да се оддалечи од Рим и повторно да се сврти кон Константинопол. И покрај протестите на папските легати, патријархот Игнатиј I назначил архиепископ на Бугарија, на кој му била ветена значителна автономија. До 870 година, прашањето било решено во корист на Борис. Гримоалд, епископот на Бомарцо, бил протеран од Бугарија, а заедно со него и сите други членови на римската мисија кои сè уште биле во земјата. Во меѓувреме, првиот византиски архиепископ на Бугарија пристигнал во Плиска. Но, одлуките на синодот од 869/70 година не ги обесхрабриле папските напори за враќање на загубените позиции во Бугарија. Папата [[Папа Јован VIII|Јован VIII]] (872-882) напишал писма до грчките епископи и свештеници во Бугарија, до Борис и до неговиот дворјанин Петар и до друг човек кој се чини дека бил брат на Борис. Тој тврдел дека Бугарија била под Рим, а не под цариградска јурисдикција, го повикал Борис да се врати на послушност кон Рим и ги повикал неговите советници да го свртат својот владетел да се изјасни за Рим.{{sfn|Curta|2019|p=206}} [[Податотека:Old Basilica in Pliska 2.JPG|десно|мини|Големата базилика во [[Плиска]].]] [[Податотека:NHMB-Tombstone-cross-of-Anna-daughter-of-Knyaz-BorisI-10centuryAD-replica.jpg|мини|десно|Двојазичната словенско-грчка надгробна плоча на [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]], ќерката на кнез Борис]] По доаѓањето на учениците на [[Кирил и Методиј]] во Бугарија, кои ја донесуваат словенската писменост, Борис го прогонува византиското духовенство и започнуваат проповеди на [[старословенски јазик]], кој станува официјален во државата. Во 869-870 Четвртиот вселенски собор решава да ги исклучи бугарските епархии од Цариградската црква, и на тој начин се создава независна (автокефална) Бугарска архиепископија. По напуштањето на световната власт, Борис Михаил оди во манастир, од каде го продолжува црковното дело. === Владимир Расате и обидот за враќање во паганство === Од неговата жена, со крсно име Марија, Борис имал шест деца — Владимир, Гаврил, Симеон, Јаков, Еупраксија и Ана. Гаврил веројатно умрел млад, а веројатно и Јаков; Еупраксија и [[Ана (ќерка на Борис I)|Ана]] станале калуѓерки; [[Симеон I|Симеон]] влегол во црквата; а [[Владимир Расате|Владимир]] требало да го наследи татко му на престолот. Владимир бил престолонаследник предолго време. Сигурно се приближувал кон својата четириесетта година, бидејќи го придружувал својот татко во српската војна (853 г.) во старите пагански денови. И, како и сите нетрпеливи престолонаследници, тој бил исполнет со дух на противење на политиката на неговиот татко. За внатрешните работи за време на неговото владеење знаеме малку, освен дека тој добил амбасадори од германскиот крал [[Арнулф Корушки|Арнулф]] во 892 година.{{sfn|Runciman|1930|p=133}} Се чини дека веднаш штом Борис се повлекол од светот во неговиот манастир, новиот Кан ги разбранувал сите реформи што ги спровел неговиот татко. Старата бугарска аристократија, која Борис толку цврсто ја отсекол, повторно пораснала до ефективна висина; а Владимир потпаднал под нејзино влијание. Болјарите не го сакале христијанството што Борис го вовел, со неговите строги и автократски тенденции. Спротивно на тоа, дворскиот живот станал екстравагантен и развратен, па дури имало и официјален обид за повторно воведување на старите пагански обреди и идолопоклонство. Но, Владимир и неговите ''болјари'' сметале дека Борис повеќе го нема. И покрај тоа што бил во својот манастир, Борис, знаел што се случува надвор. Четири години ги оставил да владеат; а потоа, кога видел дека неговото животно дело е премногу сериозно загрозено, повторно се појавил. Неговиот престиж на светец бил огромен; со помош на неколку постари државници лесно ја запоседнал власта. Повторно на власт, тој ги жртвувал своите татковски чувства за доброто на својата земја. Владимир бил симнат од тронот и ослепен, и така исчезнува од историјата.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} === Политичко-црковните настани од 893 година === {{See also|Преславски собор}} Ова вообичаено се смета за последен обид за обновување на паганството во Бугарија. Обидот се покажал како неуспешен, бидејќи било малку веројатно пониските и средните општествени слоеви да се вратат кон старата вера по иницијатива на владејачката елита, која во голема мера била мотивирана од политички, а не од верски причини. Повторното појавување на Борис било доволно за целиот потфат да пропадне. Сепак, положбата на Борис била мошне сложена. Со соборувањето на својот син тој го зачувал христијанството, но истовремено го довел во прашање воспоставениот ред на наследување на престолот. Затоа постапил внимателно. Свикал [[Преславски собор|Собор]] од целото царство, за чиј состав не постојат сигурни податоци, иако се претпоставува дека во него учествувале претставници на дворското благородништво, покраинската управа, црковната хиерархија и други угледни личности. На соборот својата интервенција ја оправдал со верски причини, а потоа обезбедил прифаќање на својот помлад син, монахот Симеон, за нов владетел.{{sfn|Runciman|1930|p=134}} [[Податотека:Preslav fortress 9.jpg|мини|десно|Преславската тврдина]] Во исто време, Борис ја искористил можноста што му ја пружало присуството на соборот за да ја спроведе реформата со која словенскиот јазик постепено го заменил грчкиот во богослужбата и книжевната дејност на Бугарската црква.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Дејноста на Климент во Македонија, која веројатно продолжила непрекинато и за време на владеењето на Владимир, и на Наум во источните делови на државата, поблиску до престолнината, придонела за создавање образувано словенско свештенство и за ширење на словенската писменост. Причините поради кои оваа промена била спроведена токму во тоа време не се целосно познати. Во историографијата се претпоставува дека архиепископскиот престол во Бугарија можеби бил испразнет, додека дел од грчкото свештенство веројатно било поврзано со влијателните кругови во државата. Според дел од историчарите, реформата имала не само црковно и културно, туку и политичко значење, бидејќи придонела за зацврстување на државното единство и за понатамошна интеграција на различните етнички и општествени групи во рамките на бугарската држава.{{sfn|Runciman|1930|p=135}} Во истото време продолжило и уредувањето на Бугарската црква. Иако поради недостатокот на извори не можат со сигурност да се реконструираат сите аспекти на нејзината административна организација кон крајот на IX век,{{efn|Според Стивен Рансиман (''A History of the First Bulgarian Empire'', 1930), во тоа време земјата била поделена на седум митрополии (Дристра, Филипополис, Сердика, Провадија, Маргум/Морава, Брегалница и Охрид). Овој податок потекнува главно од подоцнежни извори (особено [[Теофилакт Охридски]] од XII век) и според современата историографија (на пр. ''Jonathan Shepard во The New Cambridge Medieval History'', Vol. II, 1995, стр. 245) можеби е анахронизам — проекција на подоцнежна црковна организација назад во IX век, и кој не е потврден од современи сведоштва.}} јасно е дека црквата веќе располагала со развиена мрежа на епархии и со образувано домашно свештенство. Особено значајно било поставувањето на Климент Охридски за епископ во областа [[Кутмичевица]] околу 893 година, со што словенското духовништво добило уште повидливо место во црковниот и државниот живот. [[Податотека:Bulgaria - Shumen Province - Veliki Preslav Municipality - Town of Veliki Preslav - Veliki Preslav Medieval Palace Complex - Panoramic.jpg|мини|десно|Палатата во Преслав]] Во врска со овие црковни реформи била направена и промена на престолнината. Во овој период архиепископот Јосиф го имал своето седиште во [[Преслав]], а не во Плиска. Истовремено, државниот центар бил префрлен во Преслав, кој постепено станал главно политичко, црковно и културно средиште на државата. Плиска, како стара престолнина поврзана со раниот период на бугарската држава, ја изгубила својата дотогашна улога. Новата престолнина била тесно поврзана со развојот на христијанската култура и книжевност. По спроведувањето на овие промени, Борис повторно се повлекол во манастир. Таму го минал остатокот од својот живот, додека неговите реформи оставиле трајно влијание врз развојот на средновековната бугарска држава, црква и култура.{{sfn|Runciman|1930|p=136}} == Симеон I и Петар I == [[Image:St. Theodor.jpg|мини|десно|Керамичка икона на [[Теодор Стратилат|Св. Теодор Стратилат]], Преслав, околу 900 г.]] [[File:RizMap09.jpg|thumb||left|240 px|Бугарија за време на цар Симеон I.]] [[Симеон I]] го продолжува црковното и просветителното дело на својот татко Борис I, со тоа што засилено го помага книжевното дело во главниот град, основа книжевни центри во целата држава и сам пишува за просветителската заедница во Преслав.<ref>Robert Fossier, Janet Sondheimer - „The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages: 350-950“, Cambridge University Press, 1997, стр. 370</ref> На надворешна сцена постигнува множество на воени успеси, со тоа што успева да ја рашири територијата на Бугарија на југ скоро до Коринт, а на запад ги достигнува земјите на денешна [[Албанија]]. На југоисток териториите достигнуваат до Одринското поле, опфаќајќи го и северниот дел на Дарданелскиот премин. Симеон си поставува за цел создавање на Бугарско-византиско Царство, која откако не успева да ја постигне преку дипломатски начини (морало да биде објавен за регент (василиопатор) на малолетниот император на [[Византија]], но царицата-мајка го спречила договорот), се обидува со војна. Води преговори со [[Арапи]]те за военоморска помош при напад против [[Цариград]], но првиот пат делегацијата била одвлечена од пирати и продадена како робови во Цариград, а вториот пат не се доаѓа до ништо суштествено. === Војната со Византија (894-97) === Бугарската трговија доживеала процут во времето на цар Симеон. Главната дејност во земјата било земјоделството, а веројатно бугарските житарки и добиток помогнале да се прехранат царските градови на брегот, па и самиот Константинопол. Рудата се ископувала, а со тоа се зголемиле кралските приходи. Згора на тоа, бугарските владенија лежеле на главни трговски патишта. Трговија што минувала меѓу степите на Русија и Константинопол се одвивала по западниот брег на Црното Море; но дел од неа поминувала по копно преку Преслав и Адрианопол, а дел преку Дристра до Солун. Имало уште еден трговски пат, речиси подеднакво важен, кој не можел да ја избегне Бугарија; тоа било рутата од Средна Европа, која на Балканскиот полуостров влегувала во Белград и, како и железницата денес, се разделувала кај Ниш, едниот крак водел низ Сердика (Софија) и Филипополис до Адрианопол и Константинопол, а другиот продолжувал на југ до Солун. Тоа значело постојан проток на стока што минувал низ Бугарија и на својот пат ги збогатувал бугарските трговци или грчките и ерменските поданици на царот.{{sfn|Runciman|1930|p=144}} [[Податотека:Bulgarians defeat Byzantines under Krenites and Kourtikios.jpg|мини|Победата на Бугарите над византиската војска предводена од Прокопиј и Куртициј во Тракија.]] Уште од времето на Тервел, трговијата меѓу Бугарија и Империјата била внимателно организирана, а сега веќе Бугарите имале дозвола да престојуваат во Константинопол (веројатно во квартот Свети Мамас, заедно со руските трговци) каде што ја носеле својата стока. Меѓутоа, една интрига во Царскиот двор во 894 година резултирала со тоа што двајца грчки трговци, Ставракиј и Козма, обезбедиле монопол над бугарската трговија. Тие не само што успеале да стават тешки давачки за стоката, туку и инсистирале на преместување на бугарскиот пазар во Солун - било полесно да се управува со корупцијата подалеку од престолнината. Сето тоа природно ги вознемирило Бугарите и тие се пожалиле на Симеон, а тој веднаш се застапил за нив пред царот [[Лав VI Мудриот|Лав VI]]. Но, нечесните грчки трговци биле под заштита на [[Стилијан Зауца]], ''василеопаторот'', семоќниот тест на императорот; затоа Лав ја игнорирал амбасадата на Симеон и скандалот продолжил. Симеон тогаш решил да прибегне кон оружје и се подготвил да ја нападне Тракија. Главните царски војски, под Никифор Фока, биле отсутни на Исток борејќи се со [[Сарацени]]те; Лав можел да испрати против напаѓачите само неискусни трупи, под водство на Прокопиј Кренит и Ерменецот Куртициј. И двајцата генерали биле убиени во битка. Бугарите потоа напредувале низ Тракија кон самата престолнина.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} [[Податотека:Honfoglalas.gif|мини|Мапа на движење на Маџарите. Забележете дека не е потврдено каде завршувала северната граница на Бугарската империја.]] Лав следователно прибегнал кон дипломатија. Истата година тој испратил амбасада во Ратисбон кај кралот Арнулф - веројатно уште пред да избие војната, како одговор на амбасадата на Арнулф кај Владимир во 892 година - но неговиот амбасадор не бил добро примен. Но, сега тој имал далеку подобар план. Уште од деновите на Омуртаг, дивите Маџари биле воспоставени на степите до бугарската граница на реката [[Днестар]], ако не досега и до [[Прут]]. Во 895 година го испратил ''патрицијот'' Никита Склер во маџарските населби и им предложил на маџарските поглавари [[Арпад]] и [[Курсан]] да ја нападнат Бугарија; тој ветил дека ќе испрати бродови за да ги пренесат преку Дунав. Маџарите со задоволство се согласиле, особено затоа што се чувствувале донекаде притиснати на нивните источни граници од една уште подива нација, Печенезите; дале заложници и договорот бил склучен.{{sfn|Runciman|1930|p=145}} Тогаш Лав го повикал Никифор Фока од Азија и ја опремил царската флота под адмиралот Евстатиј. Сега кога Симеон требало да се справи со Маџарите, Лав повеќе би сакал да не се бори; тој не сакал да ја зголемува моќта на Маџарите на сметка на бугарската, а освен тоа, не сакал да се бори со истоверци како и неговиот народ. Затоа го испратил ''квесторот'' Константинациј да го предупреди Симеон за претстојната инвазија на Маџарите и да предложи мировен договор. Но Симеон бил сомничав; тој во Константинопол научил колку суптилна може да биде царската дипломатија и веројатно не поверувал во приказната за Маџарите. Константинациј бил ставен во притвор, а одговор не бил вратен.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} [[Податотека:HungariansPursueBulgarians.jpg|лево|мини|Повлекување на Симеон во тврдината Дристра ([[Силистра]]).]] Симеон набрзо се уверил. Додека се подготвувал да се пресретне со Никифор Фока во Тракија, му дошла вест дека Маџарите пристигнале. Тој побрзал на север да ги пречека, но бил поразен. Во очај се повлекол во тврдината [[Дристра]]. Маџарите напредувале, ограбувајќи и уништувајќи. Пред портите на Преслав се сретнале со Никифор Фока, на кого му продале бугарски заробеници во илјадници. Бугарите биле во очај. Тие испратиле кај Борис во неговиот манастир да побараат совет; но тој можел да предложи само тридневен пост и се понудил да се моли за својата земја.{{sfn|Runciman|1930|p=146}} Ситуацијата била спасена со многу помалку угледни средства - со дипломатската измама на Симеон. Кога ја сфатил сериозноста на својата положба, испратил преку Евстатиј да побара мир од царот. Лав бил среќен што се согласил. Тој им наредил на Фока и Евстатиј да се повлечат и го испратил ''магистерот'' [[Лав Хиросфакт]] да преговара за условите. Токму тоа го посакувал Симеон. Кога пристигнал ''магистерот'' Лав, тој бил задржан под стража во тврдината Мундрага: додека Симеон, ослободен од половина од неговите непријатели, тргнал да ги нападне останатите, Маџарите. Во голема битка успеал да ги победи и да ги истера назад преку Дунав. Борбата била толку крвожедна што дури и Бугарите се вели дека изгубиле 20.000 војници. Победнички над Маџарите, Симеон го известил ''магистер'' Лав дека неговите услови сега вклучуваат ослободување на сите бугарски заробеници неодамна купени од Фока од Маџарите. Несреќниот амбасадор, кој во меѓувреме не можел да комуницира со царот, се вратил во Константинопол, за да види што може да се направи.{{sfn|Runciman|1930|p=147}} Лав посакал мир и бил подготвен да се откаже од затворениците. Симеон чекал додека не му бидат вратени сите затвореници, а потоа, под изговор дека некои се задржани, повторно се појавил со полна сила на тракиската граница. На новиот царски командант, Лав Катакалон, му недостасувала способноста на претходниот, Фока. Тој пристигнал со главната царска војска кај Булгарофигон и бил тешко поразен. Следеле натамошни преговори. Договорот бил склучен во 897 година, а Византија се согласила да плаќа годишен данок на Бугарија.{{sfn|Runciman|1930|p=148}} Симеон умира ненадејно на 27 мај 927 година<ref>Златарски, Васил, История на българската държава през средните векове, том 1, част 2, Академично издателство "Марин Дринов", София 1994, ISBN 954-430-299-9, с. 513</ref> во разгор на подготвувањата за опсада на Цариград. Пред својата смрт, тој се објавува за "Цар самодржец на сите Бугари и Ромеи", се титлува со титулата "цар", која била еднаква на императорската, и го објавува бугарскиот црковен поглавар за патријарх - највисокиот ранг во Источната православна црква.<ref>John V. Fine - "The Early Medieval Balkan", University of Michigan Press, 1991, стр. 155</ref> [[Податотека:Seal of Peter I of Bulgaria with Irene Lekapene.jpg|мини|Оловен печат на кој се претставени [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] и [[Ирина Лакапина|Марија (Ирина) Лакапина]], поврзан со нивниот династички брак во 927 година, кој го потврдил мирот меѓу Бугарија и Византија.]] По неговата смрт на престолот седнува син му, [[Петар I (Бугарија)|Петар I]]. Тој склучува мир со Византија, кој официјално му ја признава царската титула и патријаршкиот ранг на [[Бугарска православна црква|Бугарската црква]].<ref>Robert Bideleux, Ian Jeffries - „A history of Eastern Europe“, Taylor & Francis, 2007, стр. 66,</ref> За време на управувањето на Петар, Бугарија навлегува во криза, најмногу заради нападите на [[Киевски Рус|Руси]] и [[Кнежевство Унгарија|Унгарци]] од север. Започнува распространувањето на ереси, најпозната од која била [[богомилство]]то, по името на својот водач - поп Богомил.<ref>Milan Loos - „Dualist heresy in the Middle Ages“, Springer, 1974, стр. 50</ref> Тоа станува основа и на албигојството, кое се појавило подоцна во јужна [[Франција]], како и на [[катарство]]то. === Појава на Богомилството === {{Main|Богомилство}} Трите главни извори за богомилите во Бугарија се: писмо од цариградскиот патријарх [[Теофилакт Цариградски|Теофилакт]] до цар Петар, напишано околу 940 година; трактат против еретиците напишан од [[Презвитер Козма]] (веројатно напишан околу 970 година) и едиктите на црковниот синод одржан под цар Борил во 1211 година кој ги осудил богомилите.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=172}} Писмото на Теофилакт е напишано како одговор на писмо (кое денес не постои) од цар Петар кој побарал совет од патријархот, кој бил чичко на неговата жена [[Ирина Лакапина|Ирина]], како да постапи со новопојавената [[ерес]]. Забелешките за еретичките верувања веројатно се извлечени од првичното писмо на Петар. Патријархот се осврнува на на новопојавената ерес без да ја именува. Тој тврди дека еретиците веруваат во два принципи, од кои првиот ја создал светлината и невидливиот свет, а вториот темнината, материјата и човечкото тело. Еретиците го отфрлале [[Стар завет|Стариот завет]], бракот, репродукцијата, и учењето за Христовото воплотување; за нив велеле дека настанале од злобниот принцип (ѓаволот). Ереста е античка, но новопојавена, мешавина од [[манихејство]] и [[павликијанство]].{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} Павликијанството била источна ерес, генерално прикажувана како дуалистичка, но неодамна се покажало дека е [[Адопционизам|адопционистичко]] движење. Адопционистите верувале дека Христос бил едноставно човек додека не бил ''посвоен'' од Бога и по благодатта станал божествен во времето на неговото крштевање. Павликијаните живееле во големи концентрации во Ерменија и источна Анадолија. Со текот на годините голем број од нив биле преселени од страна на императорите на Балканот за да ги растурат нивните концентрации на исток и исто така да ја бранат тракиската граница бидејќи биле одлични воини. Многумина биле населени во регионот на Филипополис (денешен Пловдив) во близина на бугарската граница. На Павликијаните генерално им се припишува голема улога во создавањето на богомилството. Ако Павликијаните навистина биле дуалисти, таквата улога е можна; сепак, ако биле адопционисти, тогаш треба да се бара автохтоно потекло за богомилството.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}}[[Податотека:Bogomilist expansion.svg|мини|Развојот на богомилството и другите еретички движења во Европа|лево]]Најдетален извор за [[богомилство]]то е трактатот на презвитер Козма, кој од прва рака ги знаел и ја имал предноста да е несофистициран теолог, бидејќи повеќето византиски антиеретички трактати имаат тенденција да ги нарекуваат ересите со класичните имиња и потоа да му дадат на читателот мешавина од нови и релевантни, како и класични и нерелевантни верувања кога дискутираат за нивните следбеници. Козма вели дека за време на владеењето на Петар, поп по име [[Поп Богомил|Богомил]] (но за волја на вистината ''Богонемил'') проповедал ерес во бугарските земји.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=173}} За нив презвитер Козма вели: „Однадвор, еретиците изгледаат како јагниња; тие се нежни, скромни и тивки; тие не зборуваат залудни зборови, не се смеат и не се однесуваат на таков начин што ќе се разликуваат од вистинските христијани. Но, внатре тие се грабливи волци. Кога ќе ги најдат неуките, го сеат пијанството на нивното учење и ги хулат доктрините што ги пренесува Светата Црква. Еретиците не ги почитуваат [[Икона|иконите]], туку ги нарекуваат идоли. Еретиците се потсмеваат на моштите на светиите и нè исмеваат кога ние им се поклонуваме. Тие одбиваат да им оддаваат почит на светците и ги презираат чудата Божји како што ги предизвикуваат моштите на светите преку силата на Светиот Дух; тие велат дека чудата не се случиле по Божја волја, туку од ѓаволот кој ги тера да ги заведуваат луѓето. Тие тврдат дека не Бог, туку ѓаволот бил творец на видливиот свет. Тие прашуваат како може да се обожава крстот? На него Евреите го распнаа Божјиот Син. Затоа крстот е непријател Божји. Тие ги учат своите приврзаници да го мразат, велејќи дека ако некој го убил синот на кралот со парче дрво, дали тоа дрво ќе му биде драго на кралот? Причеста не била воспоставена по Божја заповед, а [[евхаристија]]та всушност не е тело Христово, туку едноставна храна како и секоја друга. Тие не веруваат дека зборовите на свештениците се осветени од Бога. Ако свештениците се осветени, зошто тогаш не живеат како што треба?{{sfn|V. A. Fine|1991|p=174}} Тие се противат на свештениците, црквите, молитвите (освен на [[Господова молитва|Господовата молитва]]) и го отфрлаат Мојсеевиот закон и книгите на пророците. Тие не ја почитуваат [[Дева Марија]]. Тие не го прифаќаат Стариот Завет, туку само Евангелијата. Тие живеат не според Мојсеевиот закон, туку според онаа на Апостолите. Тие го прават ѓаволот творец на луѓето и на целото божествено создание; некои го нарекуваат паднат ангел. (Козма потоа прави да изгледа дека го обожаваат ѓаволот бидејќи го направиле творец.) Тие велат дека по волја на ѓаволот постои сè - небото, сонцето, ѕвездите, воздухот, земјата, луѓето, црквите, крстот и сè што се движи по земјата. Тие веруваат дека Господ има два сина, Христос постариот и ѓаволот помладиот. Тој, ѓаволот, им заповеда на луѓето да земат жени, јадат месо и пијат вино. Тие се нарекуваат жители на рајот; тие ги одбиваат сите животни радости не со апстиненција како што правиме ние [православните монаси] туку затоа што тие тврдат дека овие дела се нечисти. Тие се молат, затворајќи се во своите домови, четири пати на ден и четири пати во текот на ноќта. Тие веруваат дека луѓето, а не Бог, ги воспоставил обредите и практиките на Црквата и на христијаните; и дека нив ги нема во евангелијата. Еретиците не празнуваат црковни празници. Тие не го одбележуваат споменот на мачениците и светителите. Тие си ги исповедаат своите гревови еден на друг и практикуваат исповед меѓу себе. Ги учат своите приврзаници да не се потчинуваат на власта; ги клеветат богатите; ги мразат царевите; ги исмеваат своите претпоставени и ги навредуваат нивните господари.“{{sfn|V. A. Fine|1991|p=175}} Оваа ерес се проширила од Бугарија во Византија каде привлекла многу интелектуалци и се развила во многу посуптилно теолошко движење. Во секој случај, богомилската секта која се појавила во времето на Петар траела низ историјата на средновековна Бугарија, за последен пат да се слушне за неа во Трново - престолнината на Втората бугарска империја - во средината на XIV век.{{sfn|V. A. Fine|1991|p=179}} === Падот на Бугарија === {{See also|Инвазија на Светослав I во Бугарија}} По мирот од 927 не се променило многу во односите меѓу Бугарија и Византија. Меѓутоа, кога бугарските пратеници дошле во Константинопол да го соберат годишниот данок, тие биле пречекани со луто отфрлање од императорот [[Никифор II Фока]], кој штотуку се вратил од победничкиот поход против Арапите. Византискиот цар го обвинил Петар дека дозволил Маџарите да ја преминат Бугарија на нивниот пат кон византиските територии, обвинение кое можеби се однесува на настан раскажан од Лиутпранд од Кремона, кој пристигнал во Константинопол три години подоцна. Според Лиутпранд, во одреден момент по доаѓањето на Никифор на власт во 963 г., група од 300 Маџари заробила 500 поданици од околината на Солун и ги пренела во Панонија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Без оглед на причината за гневот на императорот Никифор, тој ги преместил своите трупи на границата со Бугарија, каде што Византијците уништиле голем број тврдини во демонстрација на воена моќ, пред да се вратат на источниот фронт. Во обид да го смири Никифор и да понуди своја гаранција со добри намери, Петар ги испратил своите два сина, [[Борис II|Борис]] и [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] во Константинопол како заложници. Сепак, тој исто така испратил пратеници кај императорот [[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]] во [[Магдебург]], можеби во обид да собере поддршка против Византија. Од своја страна, Никифор одлучил да го примени на Бугарија истиот вид притисок што го избрал Лав VI во неговиот конфликт со Симеон во 893 година. Во отсуство на сигурни сојузници [[Печенези]] во степата, тој го избрал кнезот [[Светослав I|Светослав]] од Киев, кого го поткупил да ја нападне Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=237}} Она што императорот го имал на ум, најверојатно, е дека ќе се случат голем број на упади на бугарска територија што ќе го турнат Петар на колена. Но, работите не се одвивале баш според планот. Русите пристигнале на Дунав во летото 968 година, ја разбиле бугарската војска и ги блокирале преостанатите трупи во Дристра ([[Силистра]]). Според руската [[Повест за минатите години|примарна хроника]], рускиот кнез „ја преместил својата резиденција“ во Бугарија и почнал да владее од „Перејаславец“. Локацијата на Перејаславец или Преславец („Мал Преслав“) е предмет на спор, но од описот на движењата на Светослав во Летописот и на византиските војски во византиските извори е сосема јасно дека градот се наоѓал на Долниот Дунав, најверојатно во северна [[Добруџа]]. Се чини дека Русите не влегле во внатрешноста на Бугарија и биле задоволни со контролирањето на долниот брег на Дунав и регионот на неговата делта. Ова беше доволно за да го убеди Петар да испрати пратеници во Константинопол и да побара мир. Овој пат, Никифор имал тешки услови, а не само зборови. Тој побарал депонирање на Петар од престолот и негова замена со неговиот син Борис, кој веднаш бил вратен во Бугарија за таа пригода.{{sfn|Curta|2006|p=238}} Како и неговиот дедо Борис I, Петар се повлекол во манастирот во близина на Преслав, каде што умрел набргу потоа на 30 јануари 969 година. Специјална служба му создале монасите од манастирот, кои први го употребиле епитетот „светец“ за поранешниот император. Портретот на Петар ќе се појавува на иконите од подоцнежните векови. [[Податотека:63-manasses-chronicle.jpg|мини|Инвазијата на киевскиот кнез Светослав во Бугарија]] Владеењето на Борис II започнало добро, бидејќи Русите се повлекле од Бугарија откако ја добиле веста за опсадата на [[Печенези]]те на [[Киев]]. Меѓутоа, штом Светослав ги „изгонил Печенезите во степите“, решил да се врати во Бугарија, овој пат заедно со своите сојузници Печенези и Маџари. Меѓутоа, во 969 година, Бугарите, кои во меѓувреме повторно ја зазеле тврдината Преславец, дале силен отпор против опсадата на Русите. По долга борба Преславец бил повторно заземен. Русите брзо се движеле и ги зазеле Преслав и Дристра, пред да ја преминат [[Стара Планина]] и да го нападнат Филипополис (денешен [[Пловдив]]) во Тракија. Во Преслав, Светослав го оставил Борис на власт, очигледно во обид да ја здобие бугарска поддршка за неговото сега отворено антивизантиско присуство во Бугарија.{{sfn|Curta|2006|p=239}} Новиот византиски император [[Јован I Цимискиј|Јован Цимискиј]] имал многу поагресивен пристап. Прво, тој го испратил во Тракија, [[Варда Склир]], кој извојувал голема победа против Русите во близина на Филипополис. Потоа, во пролетта 971 г., самиот император предводел војска од 40.000 преку Стара Планина, додека византиска флота од околу 300 бродови влегла во Дунав преку делтата за да ги нападне Русите од север. Искористувајќи го фактот што ниту еден планински премин не бил чуван, царот Јован брзо стигнал до Преслав, каде што ги победил Русите и го опколил градот. Византиските трупи упаднале во Внатрешниот град убивајќи повеќе Руси и заробувајќи ги Борис и неговото семејство. Преслав веднаш бил преименуван во Јоанополис по самиот император, а извесен Катакалон бил именуван за воен управител, за што сведочи неговиот печат. Во Дристра, плашејќи се од избувнување на локално востание, Светослав наредил да се погубат 300 првенци кога византиските трупи се појавиле под силните ѕидини на градот. Царот Јован ја ставил Дристра под опсада три месеци, пред да ги порази Русите во жестока битка што го принудила Светослав да бара мир. Царот се согласил да му дозволи на рускиот кнез да се повлече во Киев, но на враќање дома, Светослав бил нападнат и убиен од Печенези. Византијците ја зазеле Дристра, која ја преименувале во Теодорополис, по свети [[Теодор Стратилат]], за кој се вели дека се појавил во целосна воена опрема на својот бел коњ во текот на последната битка со Русите.{{sfn|Curta|2006|p=240}}[[Податотека:Tzimiskes returns.jpg|мини|десно|[[Борис II]] и неговиот брат [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] како пленици на императорот Јован Цимиски во 971 г.]]Триумфалното враќање на Јован Цимиски во Константинопол било внимателно исценирано за да го симболизира крајот на Бугарија. Според [[Лав Ѓакон]], по царот на бел коњ следела кола со икона на Пресвета Богородица и бугарските царски регалии заробени во Преслав, особено две круни, едната едноставна дијадема, другата круна со грб слична на оние кои Византиските императори ги носеле кога славеле победи. Борис го следел царот Јован на својот коњ. Кога пристигнале до [[Форум на Константин|Форумот на Константин]], симболично му биле одземени симболите на неговата царска власт.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Царот Јован му ја посветил Борисовата круна на Бога во [[Црква Света Софија (Истанбул)|храмот на Божјата Премудрост]], а Борис, сега само обичен аристократ со бугарско потекло, во замена ја добил титулата ''магистрос''.{{sfn|Curta|2006|p=240}} Патријархот на Бугарија бил заменет со митрополит на Јоанополис, кој бил подреден на патријархот во Константинопол. Со овие настани е означен и крајот на Бугарското Царство и негово приклучување во рамките на Византија.<ref name="tsff">На капијама града y сусрет су му изашли највиши достојанственици цркве и Царства, певајући химне y славу цара, и пружили му круну и схиптар од злата и драгог камена. На позлаћеним кочијама y четворопрегу y којима ce иначе вози цар, била je икова Богородице коју je он лично донео из Бугарске, a испод ње лежале су одоре и дијадеме бугарских царева. Додека поворката влегувала во градот, зад кочиите јавал царот на бел коњ, накитен со сите царски обележја, а зад него пешки одел бугарскиот цар, Борис II, кого Цимискиј го заробил во Преслав. во црквата „Св. Софија“ византискиот цар ја положил сјајната круна на Бугарија на високиот олтар, ги дал знаците на првиот воен плен и своите благодарности. Потоа, пред насобраната толпа во главниот брод на црквата му наредил на бугарскиот цар да ги симне сите негови владетелски обележја и му доделил византиска дворска титула на магистер. Само во текот на една година (971) Јован Цимискиј постигнал воен триумф кому му нема рамен во средновековните анали на Балканот. Јаотстранил руската опасност која го загрозувала опстанокот на Византија во Европа, потворно ја утврдил северната граница на Дунав и ја повратил територијата која Аспаруховите Прабугари ја одзеле од Византија уште пред три века. За време на оваа сурова војна Бугарите беспомошно ги гледале двте најголеми воени сили на источна Европа како ce борат околу нивните земји. [http://en.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Obolensky Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996]</ref><ref>На запад, во ридовите и изолираните долини на Македонија, каде ни Русите ни Византијците не оделе за време на војната, царската власт била претежно номинална, па и понатаму живеела политичката традиција на соборената бугарска држава. И тому на тоа место по Цимискиевата смрт во 976 г. четирите синови на месниот македонски управник подигнале бунтовен бајрак. Најмладиот Самуил, ја искористил граѓанската војна во Византија која избила по смртта на Јован Цимискиј, и полека изградил држава чиј главен град град најпрвин бил на Преспанското Езеро, a потоа во Охрид. До крајот на векот оваа држава се проширила врз најголемиот дел на дотогашната бугарска територија меѓу Црното и Јадранскто Море, крај Србија сè до долното течение на Сава, Албанија, јужна (Егејска) Македонија, Тесалија и Епир. Димитри Оболенски ВИЗАНТИСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996</ref><ref>Идеолошки, Самуиловото Царство било поврзано за старото Бугарско Царство, затоа и самите негови творци (Самуил и неговите наследници б.н) и Византија го нарекувале бугарско, бидејќи традициите за царство и патријаршија, освен во Византија, постоеле уште само во Бугарија (се мисли само за Балканот б.н). Самуил ги прифатил тие традиции и го презел наследството на Симеоновото и Петровото Царство (Првото Бугарско Царство б.н), кое паднало под ударите на Византијците. Всушност, неговото царство (на Самуил б.н) значајно се разликувало од Симеоновото и Петровото Царство, и по составот и по карактерот тоа било ново царство. Неговиот центар се преместил према југозапад и Македонија го сочинувало неговото јадро. Ако главната цел на Самуил би била воспоставување на стaрото Бугарско Царство, тој секако би се свртел кон бугарските земји и на прво место би се стремел да ги ослободи. Меѓутоа, интересот на Самуил кон старите бугарски земји бил впечатливо мал. Во текот на сите негови борби во областите источно од Сердика играле изненадувачки скромна улога, така што изворите скоро и не ги спомнуваат. Ексапнзијата на Самуиловото Царство било пред сè свртено кон југ, види Георгије Острогорски, Историја на Византија, Народна Књига Алфа, 1998.</ref><ref>Стјепан Антолјак: „Средновековна Македонија“ том 1, издание на Мисла, Скопје, 1985</ref><ref name="SDIV">''[http://www.scribd.com/doc/2945332/- Шарл Дил ИСТОРИЈА ВИЗАНТИЈСКОГ ЦАРСТВА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090209032148/http://www.scribd.com/doc/2945332/- |date=2009-02-09 }}''</ref><ref name="SDIV" /><ref>''Владимир Чоровиќ, "Историја спрског народа", глава VI [http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html Држава мачедонских Словена] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071214173525/http://www.rastko.org.yu/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/2_6_l.html |date=2007-12-14 }}, издание на страницата www.rastko.org.yu, Белград, 2001. {{sr}}''</ref><ref>''Бранко Панов, "Македонија низ историјата", "Менора", Скопjе, 1999, стр. 15.''</ref><ref>''"Историја на македонскиот народ", том 1 Македонија од праисториско време до паѓането под турска власт, Институт за историја, Скопjе, 2000, стр. 357.''</ref><ref>''Коста Аџиевски, Пелагонија во средниот век, скопје, 1994''</ref><ref>''Александар Атанасовски, Македонија и Македонците во делото на Никифор Григора - византиски историограф од XIV век. - Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје, Кн. 27 (53) Скопје 2000. Истото е објавено во: Славянскиј Сборник. Вѕпуск 6. Саратовскога университета 2003.''</ref> == Религијата на Прабугарите == [[Податотека:Rosette from Pliska.svg|мини|десно|[[Розета од Плиска]]]] Не се знае многу за традиционалните религиозни верувања и практики на Бугарите. Нашиот најдобар извор доаѓа од ''Responsa'' на папата [[Папа Никола I|Никола I]], долго пасторално писмо упатено до бугарскиот хан Борис-Михаел веднаш по неговото преобраќање во христијанството во 864 година. Некои дополнителни информации можат може да се добијат од прабугарските натписи, како и од кратките референци на византиските писци. [[Теофилакт Охридски]] во 11 век пишува дека пред 864 г. Бугарите го славеле сонцето, месечината и ѕвездите, а како жртва им принесувале кучиња. Тој исто така укажува дека тие верувале во многу богови и обожавале идоли. [[Теофан Исповедник|Теофан]] ги опишува жртвите принесени од [[Крум]] пред Златната Порта за време на [[Опсада на Цариград (813)|опсадата на Цариград во 813 г]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Byzantium and Bulgaria, 775–831|last=Sophoulis|first=Panos|publisher=Brill|year=2011|isbn=9789004206953|location=Germany|pages=79-89}}</ref> И покрај фактот што Бугарите почитувале бројни божества, прабугарските натписи, кои ја изразуваат официјалната идеологија на државата, експлицитно се однесуваат на само еден бог (''ὁ θεός''). Ова може да сугерира дека воинската аристократија стоела поблиску до хенотеизмот, термин што значи верување и можно обожавање на повеќе богови, од кои едниот е врховен. Со тоа што не го прецизирале неговото име, хановите очигледно се обиделе да го направат овој бог препознатлив и поистоветен за различни народи. Така, за населението на ханството што зборувало грчки, анонимниот бог што се повикува во титулата на бугарскиот владетел како давател на неговиот божествен мандат (''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'') веројатно е дека бил христијанскиот бог. Има добра причина да се верува дека во умот на канот и неговите благородници овој бог бил [[Тенгризам|Тангра]].<ref name=":0" /> Додека првично ова туркиско име го означувало физичкото небо, Тангра/Тенгри на крајот се појавува како небесен бог и врховно божество на многу номади од Централна и Внатрешна Азија. Во шестиот век Тангри станал тесно поврзан со Ашина, владејачкиот, „харизматичен“ клан на Туркиската империја, и заедно со него претставувал еден од основните извори на политичко единство. Ханот не бил само глава на државата, туку божествено назначен владетел, чиј небесен статус бил особено нагласен во [[Орхонски натписи|''Орхонските натписи'']]. Управувањето со земјата како одраз на управувањето со небото, авторитетот на ханот, теоретски, бил екуменски. Териториите, владетелите и народите можеби ''де факто'' биле надвор од неговата сфера на влијание, но, по волјата на Тангри, биле ''де јуре'' и потенцијално членови на неговата светска империја. == Администрација == Малку се знае за управата на раното Бугарско Царство; освен имињата на неколку бугарски титули; иако е невозможно да се извлечат многу заклучоци од нив, бидејќи е тешко да се каже кои титули претставуваат функции, а кои биле доделувани како почесни титули.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} [[File:Omurtag10 svik.jpg|thumb|right|150px|Грчки натпис со зборовите "канас&nbsp;бигиом&nbsp;оуртаг" (Канас(у)биги Омуртаг) во првите два реда. [[Плиска]], Бугарија.<ref name="inscriptions">Веселин Бешевлиев, Първобългарски надписи. 2ed. София 1992. Chapter: VI. Възспоменателни надписи, Inscription [http://macedonia.kroraina.com/vb3/vb_6.htm#66 No.66].</ref>]] Владетелот во сите негови натписи е Кан или Возвишениот Кан - ''κάνας'' или ''κάννας'', со епитетот ''ὐβιγή'' или ''ὐβηγη'' - збор кој јасно е од [[Кумански јазик|куманско потекло]] ''öweghü'' = висок, знаменит. Натписите честопати ја додаваат титулата ''ὁ ἐκ θεοῦ ἄρχων'', веројатно воведен од грчките писци, кои сметале дека тоа е неопходна квалификација за секој принц. Титулата Кан исчезнува по воведувањето на христијанството и словенската азбука, за да ја замени Кнез, а подоцна и Цезар, односно Цар.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Главна класа на благородништвото биле ''[[болјар]]ите'' — ''βοιλάδες'' или ''βοηλάδες'' — име кое станало општо меѓу источните Словени. Во десеттиот век постоеле три класи на ''болјари'', шесте Големи Болјари, Надворешните Болјари и Внатрешните Болјари; во средината на деветтиот век имало дванаесет Големи Болјари. Големите Болјари веројатно го сочинувале доверливиот кабинет на Канот; Внатрешните Болјари веројатно биле дворски офицери, надворешните болјари провинциски офицери. Многу од поединците споменати на натписите од деветтиот век биле ''болјари''. И Кавкан Исбул и Багатур Цепа биле ''болјари''; а веројатно е дека болјарите биле цивилни службеници.{{sfn|Runciman|1930|p=284}} Втората класа на благородништво, веројатно инфериорна, биле ''багаините''. Можно е тие да биле воена каста; но нивното име се среќава само во натписите, колективно (Во една прилика Омуртаг им дал подароци на своите ''болјари'' и ''багаини''), или поединечно каде што обично се поврзуваат со титулата багатур. Покрај овие чинови, скоро секој бугарски поданик што се споменува во натписите бил ''θρεπτὸς ἄνθρωπος'' на Канот. ''θρεπτοὶ ἄνθρωποι'' биле, без сомнение, витешки ред, номинално на телохранители на Канот.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''багатур'' — βαγατουρ или βογοτορ — се среќава неколку пати во натписите; бугарскиот генерал кој бил поразен во Хрватска во 927 година се викал Константин ''ἀλογοβοτουρ'', очигледно за ''ἀλο-βογοτουρ''. Овој збор е турскиот ''bagadur'', кој на руски се среќава како ''богатырь'' = херој. Веројатно претставувал воен чин. Префиксот ''ало'' може да значи „главен“.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Колобрус'' — ''καλοβρός'' или ''κουλουβρός'' — што се наоѓа само во натписите, веројатно бил титула на чин, изведен од турскиот ''golaghuz'', водич. Болјарот Цепа бил исто така и колобрус како и багатур.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} ''Жупан'', се среќава како ''ζουπάν'' или како ''κοπάνος'' во натписите. И во двата наврати се споменува семејството на носителот на титулата. Кај јужните Словени генерално, жупан значел поглавар на племе; така што Успенски и Бури веродостојно го сфаќаат како поглавар на еден од бугарските кланови.{{sfn|Runciman|1930|p=285}} Титулата ''таркан'' веројатно претставувала висока воена функција. Зборот има турско потекло; еден турски амбасадор во дворот на императорот [[Јустин II]] (околу 570 г. н.е.) бил наречен ''тагма'', ‘ ''ἀξίωμα δε αυτῷ ταρχάν ’''. Онегавон, кој се удавил во реката [[Тиса (река)|Тиса]], бил таркан; така таркан бил и жупанот Охсун. Кога [[Свети Климент Охридски|свети Климент]] пристигнал во Белград, бил пречекан од Боритакан „ ''τῷ τότε φυλάσσοντι''“, „''ὑποστράτηγος''“ на кан Борис. Боритакан мора да значи Таркан Борис; неговата позиција била јасно еквивалентна на царски стратег, т.е. тој бил воен гувернер на една провинција.{{sfn|Runciman|1930|p=286}} Најважниот воен чин на царството бил ''кавканот''. За време на владеењето на Маламир, Кавканот Исбул, ''παλαιὸς βοϊλᾶς'' (постар ''болјар?'') на Канот очигледно бил најважна личност после Канот во Бугарија. Тој изградил аквадукт на Канот на свој трошок и го придружувал Канот во битка, очигледно како негов главен генерал. Во 922 читаме дека Симеон бил придружуван од неговиот ''кавкан''.{{sfn|Runciman|1930|p=287}} == Поврзано == * [[Второ Бугарско Царство]] * [[Византиско-бугарски војни]] * [[Бугарско-унгарски војни]] == Белешки == {{notelist}} == Наводи == {{наводи|2}} === Литература === {{Refbegin|30em}} * {{Citation |last1=Runciman |first1=Steven |title=A History of the First Bulgarian Empire |date=1930 |publisher=G. Bell & Sons |location=London}} * {{Citation |last1=V. A. Fine |first1=John |title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century |date=1991 |publisher=University of Michigan Press}} * {{Citation |last1=Curta |first1=Florin |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |date=2006 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Citation |last1=Marshall Lang |first1=David |title= The Bulgarians. From pagan times to the Ottoman conquest |date=1976 |publisher=Thames and Hudson}} * {{Наведена книга|title=Eastern Europe in the Middle Ages (500—1300)|last=Curta|first=Florin|publisher=Brill|year=2019|isbn=978-9-0043-4257-6|location=Leiden and Boston|pages=179-213|chapter=Conversion to Christianity: Moravia and Bulgaria}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{portal|Бугарска империја}} * [http://history.rodenkrai.com История на България]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - факти, открития и снимки (с подкрепата на НБУ) [[Категорија:Поранешни држави на Балканот|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни царства|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа|Бугарско Царство]] [[Категорија:Бугарија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Македонија во 11 век|Бугарско Царство]] [[Категорија:Поранешни словенски држави|Бугарско Царство]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Прво Бугарско Царство| ]] ptn7k58rd870l33e7kkm397z5qab7h8 0 158865 5578896 5226476 2026-06-19T11:41:19Z ~2026-35832-42 134320 5578896 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на главни градови во [[Европа]]'''. Во листата се наедени само главните градови на меѓународно признати држави. <center> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="155px"| Град !!width="155px"|Локално име !!width="215px"| Држава !!width="215px" |Слика |- | [[Амстердам]] || Amsterdam||{{ХОЛ}} || [[Податотека:Sint-Nicolaaskerk (Amsterdam).jpg|150px]] |- | [[Андора ла Веља]] || Andorra la Vella||{{АНД}} || |- | [[Анкара]] || Ankara||{{ТУР}} || |- | [[Атина]] || Αθήνα||{{ГРЦ}} || [[Податотека:Athens view from Kifissias Avenue.JPG|150px]] |- | [[Баку]] || Bakı||{{АЗЕ}} || |- | [[Белград]] || Београд||{{СРБ}} || [[Податотека:Belgrade iz balona.jpg|150px]] |- | [[Берлин]] || Berlin||{{ГЕР}} || [[Податотека:Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg|150px]] |- | [[Берн]] || Bern||{{ШВА}} || [[Податотека:CH Bern Aare pano-4.jpg|150px]] |- | [[Братислава]] || Bratislava||{{СВК}}|| [[Податотека:BA Old Town and Castle, enhanced.jpg|150px]] |- | [[Брисел]] || Bruxelles , Brussel || {{БЕЛ}}|| [[Податотека:2007 07 Belgium Brussels 06 (cropped).jpg|150px]] |- | [[Букурешт]] || Bucureşti||{{РОМ}} || [[Податотека:Izvor-bucuresti-bgiu.jpg|150px]] |- | [[Будимпешта]] || Budapest||{{УНГ}} || |- | [[Вадуц]] || Vaduz||{{ЛИХ}} || [[Податотека:Vaduz.jpg|150px]] |- | [[Валета]] || Il-Belt Valletta||{{МАЛ}} || [[Податотека:Panorama_of_Valletta.jpg|150px]] |- | [[Ватикан]] || Città del Vaticano||{{ВАТ}} || [[Податотека:St Peter's Square, Vatican City - April 2007.jpg|150px]] |- | [[Виена]] || Wien||{{АВТ}} || [[Податотека:Stephansdom Vienna July 2008 (27)-Stephansdom Vienna July 2008 (31).jpg|150px]] |- | [[Вилнус]] || Vilnius||{{ЛИТ}}|| [[Податотека:Vilnius Skyline 2.jpg|150px]] |- | [[Варшава]] || Warszawa||{{ПОЛ}} || [[Податотека:Pałac Kultury i Nauki (1).jpg|150px]] |- | [[Даблин]] || Baile Átha Cliath||{{ИРС}} || [[Податотека:Custom House, Dublin.jpg|150px]] |- | [[Ереван]] || Երևան||{{ЕРМ}} || [[Податотека:Yerevan-sunset.jpg|150px]] |- | [[Загреб]] || Zagreb||{{ХРВ}} || [[Податотека: Trg bana Jelacica Zagreb 30102012 2 roberta f.jpg |150px]] |- | [[Кишинев]] ||Chişinău ||{{МОЛ}} || [[Податотека:Arch of Triumph, Chisinau, Republic of Moldova (51160304626 cropped).jpg|150px]] |- | [[Копенхаген]] || København||{{ДАН}} || [[Податотека:Amalienborg from top of church.jpg|150px]] |- | [[Киев]] || Київ||{{УКР}} || [[Податотека:Ukrainian National Theater.jpg|150px]] |- | [[Лисабон]] || Lisboa||{{ПОР}} || [[Податотека:Pavilhão de Portugal - Parque das Nações.JPG|150px]] |- | [[Лондон]] || London||{{ВБР}} || [[Податотека:City of London.jpg|150px]] |- | [[Луксембург (град)|Луксембург]] ||Lëtzebuerg|| {{ЛУКС}} || [[Податотека:Mudam 04 jnl.jpg|150px]] |- | [[Љубљана]] ||Ljubljana ||{{СЛО}} || |- | [[Мадрид]] || Madrid||{{ШПА}} || [[Податотека:Madrid - Palacio de Comunicaciones.jpg|150px]] |- | [[Минск]] || Менск ||{{БЛР}} || [[Податотека:Minskverkhnyhorad.jpg|150px]] |- | [[Монако]] || Monaco||{{МОН}} || [[Податотека:Monaco BW 2011-06-07 16-07-20.jpg|150px]] |- | [[Москва]] ||Москва ||{{РУС}} || [[Податотека:StBasile SpasskayaTower Red Square Moscow.hires.jpg|150px]] |- | [[Никозија]] || Lefkoşa||{{КИП}} || |- | [[Осло]] || Oslo||{{НОР}} || [[Податотека:Det Kongelige Slott by night.jpg|150px]] |- | [[Париз]] || Paris||{{ФРА}} || |- | [[Подгорица]] ||Podgorica|| {{ЦРНАГОРА}} || |- | [[Прага]] ||Praha|| {{ЧЕШ}} || [[Податотека:Prague crowd Malá Strana.jpg|150px]] |- | [[Рејкјавик]] ||Reykjavík|| {{ИСЛ}}|| [[Податотека:Reykjavik from perlan.jpg|150px]] |- | [[Рига]] || Rīga||{{ЛЕТ}} || [[Податотека:Riga dom.jpg|150px]] |- | [[Рим]] ||Roma ||{{ИТА}} || [[Податотека:Piazza del Campidoglio.jpg|150px]] |- | [[Сан Марино (град)|Сан Марино]] || San Marino||{{САН}} || [[Податотека:Blick von san marino.jpg|150px]] |- | [[Сараево]] || Sarajevo||{{БИХ}} || |- | [[Скопје]] || Скопје||{{МКД}} || [[Податотека:Skopje-viewfromKale.JPG|150px]] |- | [[Софија]] || София||{{БУГ}} || [[Податотека:Alexander-Nevski-Chuch-Perspective.jpg|150px]] |- | [[Стокхолм]] ||Stockholm ||{{ШВЕ}} || [[Податотека:GamlaStan from Katarinahissen Stockholm Swe.jpg|150px]] |- | [[Талин]] || Talinn||{{ЕСТ}} || [[Податотека:Tallinn-hafen.jpg|150px]] |- | [[Тбилиси]] ||თბილისი ||{{ГРУ}} || |- | [[Тирана]] ||Tiranë ||{{АЛБ}} || [[Податотека:07Tirana Sheshi Skenderbej01.jpg|150px]] |- | [[Хелсинки]] ||Helsinki|| {{ФИН}} ||[[Податотека:Suurkirkko Helsinki maaliskuu 2002 IMG 0629.JPG|150px]] |} </center> == Надворешни врски == * [http://www.worldcapitalsquiz.com/ Светски главни градови] == Поврзано == * [[Список на главни градови во светот]] [[Категорија:Главни градови во Европа]] 60e2fmf44ubgsnfm66mzrcputt9b3qp 14 160211 5578803 3732550 2026-06-19T08:33:34Z Bjankuloski06 332 5578803 wikitext text/x-wiki {{рв|Visitor attractions in Montenegro}} [[Категорија:Туризам во Црна Гора]] [[Категорија:Знаменитости по земја|Црна Гора]] 5n6n0txgd268c6u3lfw78eldcb4fhld 0 167183 5578729 5511156 2026-06-19T01:32:49Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - своите наместо својте 5578729 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = #fbb900 | color2 = #990a2c | clubname = Рома | current = ФК Рома сезона 2018–2019 | image = [[Податотека:AS Roma's logo from 2017.png|165px]] | fullname = Фудбаслки клуб Рома | nickname = ''Џалороси'' | founded = 22 Јули 1927 | location = [[Рим]], [[Италија]] | ground = [[Стадион Олимпико]] | capacity = 72,698 | chrtitle = Претседател | chairman = {{flagsport|USA}} [[Џејмс Палота]] | manager = {{flagsport|ITA}} [[Џан Пјеро Гасперини]] | league = {{Лига-Серија А}} | season = 2024-25 | position = Серија А, 5. место | website = http://www.asroma.com | titles = 15 | domestic_competitions = [[Серија А]] : '''3''' <br> {{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}{{Трофеј-Скудето}}<br> [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]] : '''9''' <br> {{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}{{Трофеј-Куп на Италија}}<br> [[Суперкуп на Италија]] : '''2''' <br> {{Трофеј-Суперкуп на Италија}}{{Трофеј-Суперкуп на Италија}}<br> | international_competitions = [[Куп на Саемските градови]] : '''1''' <br> {{Трофеј-Куп на Саемските градови}}<br> | pattern_la1 = _roma2425h | pattern_b1 = _roma2425h | pattern_ra1 = _roma2425h | pattern_sh1 = _roma2425h | pattern_so1 = | leftarm1 = 8E1111 | body1 = 8E1111 | rightarm1 = 8E1111 | shorts1 = 8E1111 | socks1 = 8E1111 | pattern_la2 = _roma2425a | pattern_b2 = _roma2425a | pattern_ra2 = _roma2425a | pattern_sh2 = _roma2425a | pattern_so2 = _roma2425al | leftarm2 = EAE9E7 | body2 = EAE9E7 | rightarm2 = EAE9E7 | shorts2 = EAE9E7 | socks2 = EAE9E7 | pattern_la3 = _roma2425t | pattern_b3 = _roma2425t | pattern_ra3 = _roma2425t | pattern_sh3 = _roma2425t | pattern_so3 = | leftarm3 = 2b4375 | body3 = 2b4375 | rightarm3 = 2b4375 | shorts3 = 2b4375 | socks3 = 2b4375 }} '''ФК Рома''' ([[итал.]] "Associazione Sportiva Roma- A.S. Roma"), или едноставно кажано '''Рома''', е професионален [[италија]]нски [[фудбалски клуб]] од градот [[Рим]]. Во моментов се натпреварува во [[Серија А]], највисокото ниво на [[Првенство во фудбал на Италија|италијанскиот фудбалски лигашки систем]]. Клубот бил основан со спојување во 1927 година, и оттогаш до денес има учествувано во сите сезони во највисоката фудбалска лига на [[Фудбалот во Италија|италијанскиот фудбал]], со исклучок само на една сезона во [[1950-ти|раните 50-ти години]] ([[Серија А 1951-1952|1951-1952]]). Рома ја има освоено титулата во [[Серија А]] трипати, првпат во сезоната [[Серија А 1941-1942|1941-1942]], потоа во [[Серија А 1982-1983|1982-1983]] и последен пат во сезоната [[Серија А 2000-2001|2000-2001]], а исто така има девет наслови во [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]], и три во [[Суперкуп на Италија|Суперкупот на Италија]]. На [[УЕФА|Европската сцена]], Рома го освоила [[Куп на велесаемските градови|Купот на саемски градови]] во сезоната 1961-1962 година, и била блиску до освојувањето на [[УЕФА Лига на шампиони|Европскиот куп на шампиони]] во [[Куп на шампиони 1983/84|сезоната 1983-1984]] кога во финалето играно во Рим (на нивниот домашен терен) загубиле од [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] по изведување на пенали со 4-2 откако по 120 минути резултатот бил нерешен 1-1. Исто така, Рома била финалист и во второто по важност европско натпрварување, [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]], кога во сезоната [[Куп на УЕФА 1990-1991|1990-1991]] биле поразени во двомечот од [[ФК Интер|Интер]]. Своите домашни натпревари екипата на Рома ги игра на [[Стадион Олимпико|Стадионот Олимпико]]. Истиот стадион е исто така дом и на нивниот градски и најголем соперник [[СС Лацио|Лацио]], со кого играат натпревари познати под името ''[[Дерби дела Капитале]]'' (превод на мак. ''Дербито на главниот град''). Стадионот е со капацитет од над 72.000 места, и е втор по големина стадион во Италија, по [[Сан Сиро]], којшто собира нешто повеќе. Во септември 2009 година клубот ги обелодени своите планови за изградба на нов стадион со капацитет од 55.000 места во западните предградија на Рим. Неговиот дизајн бил според моделот на англиските стадиони, сè со цел на навивачите да им се даде близок поглед на теренот, но сепак изградбата на новиот стадион сè уште не е започната. Боите на клубот се бордо и златна, па оттаму и прекарот ''„Џалороси“'' (превод на мак. жолто-црвени). Амблемот ги содржи боите на клубот и [[Волк|волчицата]], која асоцира на [[Основање на Рим|митот за Рим]]. == Историја == [[File:FerrarisIV.jpg|thumb|upright|[[Атилио Ферарис]], капитенот на Рома за време на нивните формативни години.]] ФК Рома била основана во летото [[1927]] година од Итало Фоски<ref name="lastoria">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asroma.it/DocList.aspx?Categoria=42|website=asroma.it|title=La Storia|archivedate=23 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071223014855/http://www.asroma.it/DocList.aspx?Categoria=42 |publisher=AS Roma|language=it}}</ref>, кој бил главниот иницијатор за спојување на трите постари клуба од [[Серија А|италијанската фудбалска лига]]: [[ФК Роман]], [[СС Алба-Аудаче]] и [[Фортитудо-Про Рома СГС]]. Предлогот за спојување бил со цел да се создаде силен клуб во главниот град кој ќе може да им парира на веќе постоечките доминантни клубови од [[Северна Италија]] во тоа време. [[СС Лацио|Лацио]] бил единствениот поголем клуб од Рим кој не бил приклучен во спојувањето поради интервенирањето на генералот на фашистичката полиција, Вакарио, член на клубот и главен на [[Фудбалска федерација на Италија|Фудбалската федерација на Италија]] во тоа време. Клубот своите први сезони ги играл на стадионот Мотовелодромо Апио<ref>{{наведени вести|url=http://albionroad.com/club-profiles/roma.html |publisher=AlbionRoad.com |title=A.S. Roma |date=24 June 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080414212915/http://albionroad.com/club-profiles/roma.html |archivedate=14 April 2008 |df=dmy }}</ref>, пред да ги заседне улиците на работничките класи во Тестачо, каде бил изграден стадионот Кампо Тестачо, и истиот бил отворен во ноември 1929 година.<ref name = "Testaccio" /> Првата сезона од основањето во која Рома направила голем знак било првенството во [[Серија А 1930-1931|сезоната 1930-1931]], кога тие завршиле на втората позиција во лигата, зад [[ФК Јувентус|Јувентус]]. Капитенот [[Атилио Ферарис]] заедно со [[Гидо Масети]], [[Фулвио Бернарди]] и [[Родолфо Волк]] биле меѓу најважните играчи во текот на овој период.<ref>{{наведени вести|url= http://www.asrtalenti.altervista.org/index.php?a=ferraris.htm|publisher=Viva la Roma|title=Attilio Ferraris|date=24 June 2007}}</ref> === Прва титула и падот === [[File:Associazione Sportiva Roma 1941-42.jpg|thumb|left|Екипата на Рома која го освоила првото скудето на клубот во 1942.]] По падот кој го доживеала во лигата и заминувањето на клучните играчи, Рома го обновила тимот со купување на напаѓачи, како аргентинецот [[Енрике Гуаита]].<ref name="stars">{{наведени вести|url=http://www.asrtalenti.altervista.org/index.php?a=calciatoriG.htm|publisher=Viva la Roma|title=Tutti i calciatori dell'A.S. Roma|date=24 June 2007}}</ref> Под тренерската палка на [[Лујџи Барнесино]], римскиот клуб дошол многу блиску до првата титула во [[Серија А 1935-1936|сезоната 1935-1936]], но сепак морале да се задоволат само со второто место во лигата, завршувајќи со еден бод помалку зад шампионот [[ФК Болоња|Болоња]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.asromaultras.it/35-36.html |publisher=ASRomaUltras.it |title=1935–'36: Io Faccio I Gol Non La Guerra! |date=24 June 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071022183327/http://www.asromaultras.it/35-36.html |archivedate=22 October 2007 |df=dmy-all }}</ref> Рома се вратила во форма по неконсзистентните сезони во доцните 1930–ти. Во [[Серија А 1941-1942|сезоната 1941-1942]] со неочекуван триумф, Рома го освоила своето прво [[''скудето'']] во историјата на клубот. Со 18 постигнати гола [[Амедео Амедеи]] бил клучниот играч во оваа сезона за освојувањето на титулата која била од суштинско значење за тренерот на Рома, [[Алфред Шафер]]. Во тој период Италија учествувала во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и Рома играла на [[Стадион Национале ПНФ|Стадионот на Националната Фашистичката Партија]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.asromaultras.it/soprannomi.html |publisher=ASRomaUltras.it |title=I Campi da Gioco |date=24 June 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070807000057/http://www.asromaultras.it/soprannomi.html |archivedate=7 August 2007 |df=dmy-all }}</ref> Во периодот после војната, Рома не успеала да ја поврати формата од раните 1940-ти, па во следните пет сезони заземала место во втората половина на табелата, за на крај да подлегне и кон крајот на [[Серија А 1950-1951|сезоната 1950-1951]] да испадне во [[Серија Б]], речиси по само едно десетлетие по освојувањето на титулата.<ref name="league">{{Наведена книга| first = Panini Edizioni | last = Modena| title = Almanacco Illustrato del Calcio – La Storia 1898–2004| year = 2005}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.rsssf.com/tablesi/ital52.html |publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |title=Italy 1951–52 – Serie B |date=24 June 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070509181203/http://www.rsssf.com/tablesi/ital52.html |archivedate=9 May 2007 |df=dmy }}</ref> Под водство на идниот селектор на италијанската репрезентација, [[Џузепе Вијани]], Рома изборила промоција и враќање во Серија А по само една сезона отсуство откако го освоиле првото место во Серија Б во [[Серија Б 1951-1952|сезоната 1951-1952]].<ref name = "managers" /> По враќањето во Серија А, Рома успеала да се стабилизира и повторно да се врати во средината на табелата со играчи како што биле [[Егисто Пандолфини]], [[Дино Да Коста]] и данецот [[Хелге Броне]]. Најголемиот успех од одвој период клубот го забележал под водство на англичанецот [[Џеси Карвер]], кога во [[Серија А 1954-1955|сезоната 1954-1955]] завршиле првично на третото место, зад шампионот [[ФК Милан|Милан]] и [[Удинезе Калчо|Удинезе]], кој подоцна бил осуден за корупција и исфрлен во понизок ранг на натпреварување со што Рома го заземала второто место. Меѓутоа Рома не била способна да се пробие повторно во првите четири додека траело ова десетлетие, по што тие требало да преземат некои мерки за да постигнат успех во куповите. Во [[ФК Рома сезона 1960-1961|сезоната 1960-1961]] Рома за првпат ја имала честа да игра надвор од Италија, учествувајќи во [[Куп на саемските градови|Купот на саемските градови]] којшто и го освоиле, победувајки го англискиот [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]] во финалето со 4-2.<ref>{{наведени вести|url=http://www.rsssf.com/ec/ec196061.html#icfc|publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|title=Inter-Cities Fairs Cup 1960–61|date=24 June 2007}}</ref> Неколку години подоцна Рома го освоила и својот прв наслов во [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] во [[Фудбалски куп на Италија 1963-1964|сезоната 1963-1964]], победувајќи го [[ФК Торино|Торино]] во финалето со 1-0.<ref name="coppaitalia">{{наведени вести|url=http://www.vilacom.net/football/coppa.php |publisher=Vilacom Sports |title=TIM Cup – Coppa Italia |date=24 June 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927161909/http://www.vilacom.net/football/coppa.php |archivedate=27 September 2011 }}</ref> Во [[ФК Рома сезона 1964-1965|сезоната 1964-1965]] Рома доживеала силен пад кога тренерот [[Хуан Карлос Лоренцо]] изјавил дека клубот не може да ги исплати своите играчи и било веројатно дека нема да можат да отпатуваат за [[Виченца]] за да го одиграат нивниот натпревар. Навивачите се грижеле за клубот со тоа што започнале да собираат средства во Систинскиот театар и банкротот бил спречен со избирање на новиот претседател на клубот, [[Франко Евангелисти]]. Во [[ФК Рома сезона 1968-1969|сезоната 1968-1969]] Рома го освоила својот втор Куп на Италија кога се натпреварувале во мала лига како систем. За време на 1969 година, [[Џакомо Лоси]] поставил нов рекорд за Рома со 450 настапи во сите натпреварувања. Овој рекорд што тој го поставил траел 38 години (кога бил надминат од [[Франческо Тоти]]). === Период на различна среќа === [[Податотека:Associazione_Sportiva_Roma_-_Coppa_delle_Fiere_1960-1961.jpg|thumb|upright|Капитенот [[Џакомо Лоси]] (лево) со пехарот од Купот на саемските градови во 1961 година.]] Во 1972 година Рома додала уште еден куп во својата колекција, со победата со 3-1 над [[ФК Блекпул|Блекпул]] во [[Англо-италијанскиот куп]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.rsssf.com/tablesa/angloit72.html |publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |title=Anglo-Italian Cup 1972 |date=24 June 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140529192231/http://www.rsssf.com/tablesa/angloit72.html |archivedate=29 May 2014 |df=dmy }}</ref> Поголемиот период од 1970-те, појавувањето на Рома во горната половина од табелата во Серија А било спорадично. Најдобрата позиција на табелата која ја достигнал клубот за време на оваа деценијата била третата, во [[Серија А 1974-1975|сезоната 1974-1975]]. Во овој период од клубот излегле значајни играчи меѓу кои посебно се истакнуваат играчите од средниот ред [[Џанкарло Де Систи]] и [[Франческо Рока]]. Со освојувањето на уште еден Куп на Италија во [[Фудбалски куп на Италија 1979-1980|сезоната 1979-1980]], со победата над [[ФК Торино|Торино]] во пенали, се осветлила една нова успешна ера во историјата на фудбалот на Рома. Рома ќе го достигне врвот во лигата, којшто го немале допрено од 1940-тите години, но сепак на крајот тесно и контроверзно завршиле на второто место зад [[ФК Јувентус|Јувентус]] во сезоната [[Серија А 1980-1981|сезоната 1980-1981]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.goal.com/en/Articolo.aspx?ContenutoId=420526 |publisher=Goal.com |title=Roma – Juventus: A Historical Look |date=24 June 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081201012742/http://www.goal.com/en/Articolo.aspx?ContenutoId=420526 |archivedate=1 December 2008 }}</ref> Во тоа време, поранешниот фудбалер на [[ФК Милан|Милан]], [[Нилс Лидхолм]], бил тренер, а меѓу истакнатите играчи биле [[Бруно Конти]], [[Агустино Ди Бартоломеј]], [[Роберто Пруцо]] и [[Пауло Роберто Фалкао|Фалкао]].<ref name="legends">{{наведени вести|url=http://www.laroma-online.com/3.html |publisher=LaRoma-Online.com |title=A.S. Roma Legends |date=24 June 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011105345/http://laroma-online.com/3.html |archivedate=11 October 2007 |df=dmy-all }}</ref> Сепак, по оваа одлична сезона Рома не морала многу да чека на своето второ ''скудето''. Во [[Серија А 1982-1983|сезоната 1982-1983]] римскиот клуб ја освоил титулата после 41 година чекање, по што уследила голема веселба во центарот на главниот град. Во сезоните коишто следувале Рома го заземала второто место во Италија и ја освоила титулата во Купот на Италија (во 1984 и 1986),<ref name = "coppaitalia" /> а исто така била финалист во [[Куп на шампиони 1983/84|Европскиот куп на шампиони]] во [[1984]] година.<ref name = "liverpoolfinal" /> Во финалето на Европскиот куп со тие играле против англискиот [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во натпревар што завршил без победник 1-1 по 90 минути игра, Пруцо го постигнал изедначувачкиот гол за Рома со што го анулирал раното водтсво на англичаните кој повеле со голот на [[Фил Нил|Нил]], но сепак Рома загубила по изведувањето на пенали со 4-2.<ref name="liverpoolfinal">{{наведени вести|url=http://www.europeancuphistory.com/euro84.html|publisher=European Cup History|title=Season 1983–84|date=24 June 2007}}</ref> Успешната серија на Рома во 1980-тите завршила со освојувањето на второто место во Серија А во [[Серија А 1984-1985|сезоната 1984-1985]] и освојување на Купот на Италија, со победа над [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] со 3-2. После тоа, започнал компаративен пад во лигата, еден од неколкуте издигнувања во лигата било и освојувањето на третото место во [[Серија А 1987-1988|сезоната 1987-1988]]. Во почетокот на 1990-тите, Рома била дел од се-италијанското [[Финале на Купот на УЕФА 1991|финале на Купот на УЕФА]], каде што загубила од [[ФК Интер|Интер]] со 2-1 во [[1991]] година.<ref>{{наведени вести|url=http://www.goal.com/en/Articolo.aspx?ContenutoId=428273 |publisher=Goal.com |title=Roma – Inter: A Historical Look |date=24 June 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081201012747/http://www.goal.com/en/Articolo.aspx?ContenutoId=428273 |archivedate=1 December 2008 }}</ref> Истата сезона клубот го освои седмиот Куп на Италија и го загубиле [[Суперкуп на Италија 1991|Суперкупот на Италија]] од Сампдорија. И покрај тоа што играле во уште едно финале на Купот на Италија во кое биле поразени од Торино во 1993,<ref name = "coppaitalia" /> остатокот од деценијата не бил баш најуспешен за Рома, особено во лигата каде успеале да достигнат само до четвртото место во [[Серија А 1997-1998]].<ref name = league/> Во раните 1990-ти клубот го вклучува во првиот тим напаѓачот од младинската школа [[Франческо Тоти]] кој подоцна ќе биде еден од битните членови во клубот, капитен и клупска икона. === Во новиот милениум === ==== 2000-2010 ==== [[Податотека:curva sud roma campione.jpg|thumb|right|250px|17 јуни 2001 година - Рома-Парма 3-1 - натпреварот во кој Рома го освоила своето трето скудето]] Рома се вратила во одлична форма на почетокот на 2000-те, започнувајќи ја деценијата во одличен стил со освојување на третата титула шампион на Италија во сезоната [[ФК Рома сезона 2000-01|2000-2001]]. [[Скудето]]тo го освоиле во последното коло од сезоната со победата над [[ФК Парма|Парма]] од 3-1, останувајќи на крајот од првенството на врвот со два бода повеќе од Јувентус.<ref name = league/> Капитенот на екипата, [[Франческо Тоти]] бил една од одлучувачките фигури за освојувањето на титулата а подоцна ќе стане и една од најбитните личности во историјата на клубот, соборувајќи неколку клупски рекорди.<ref name = "legends" />. Меѓутоа покрај својот каитен, Рома исто така во тој период имала одлична екипа која содржела искусни и проверени играчи како [[Алдаир]], [[Кафу]], [[Венсан Кандела]], [[Габриел Батистута]] и [[Винченцо Монтела]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.italica.rai.it/principali/argomenti/altro/calcio/roma/roma.htm |title=Team 2000-2001 |accessdate=2011-01-20 |archive-date=2007-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071114162620/http://www.italica.rai.it/principali/argomenti/altro/calcio/roma/roma.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.italica.rai.it/principali/argomenti/altro/calcio/roma/roma.htm |publisher=Italica RAI |title=A.S. Roma 2000–2001 |date=24 June 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071114162620/http://www.italica.rai.it/principali/argomenti/altro/calcio/roma/roma.htm |archivedate=14 November 2007 |df=dmy-all }}</ref> Во следната сезона клубот се обидел да ја одбрани титулата, но останале само на второто место со еден бод помалку од шампионот, [[ФК Јувентус|Јувентус]].<ref name = league/> Тоа бил почетокот на еден период во кој Рома неколкупати завршувала на второто место во Серија А, но исто така загубиле и две финалиња во [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]]: во сезоната 2002-2003 од [[ФК Милан|Милан]] со вкупни 3-6 по двата финални натпревари, и во сезоната 2004-2005 од Интер со вкупни 3-0. [[Податотека:Coppa Italia 2008 premiazione.jpg|thumb|right|[[Франческо Тоти]], со пехарот од [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] 2007-2008.]] На 9 јули 2006, играчите на Рома Франческо Тоти, [[Даниеле Де Роси]] и [[Симоне Перота]] биле дел од италијанската репрезентација која ја победила [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] во [[Финале на Светското првенство во фудбал 2006|финалето на Светското првенство 2006]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991652.stm|title=Football – World Cup 2006 – Zidane off as Italy win World Cup}}</ref> Скандалот за местење на натпревари во Серија А, кој бил откриен за време на летото 2006 година, според истражувањата не ја опфатил Рома бидејќи тие биле една од екипите коишто не биле вмешани. По казнувањата редоследот на табелата за сезоната 2005-2006 бил изменет со првобитниот, а Рома напредувала сè до второто место зад административниот шампион Интер, како единствените две екипи од врвот кој не се соочиле со санкции.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/5215178.stm Punishments cut for Italian clubs] bbc.co.uk</ref> Во истата сезона, Рома повторно била во финалето на Купот на Италија каде загубила одново од Интер со вкупни 4-2. Во следните две сезони, Рома завршила како втора во Серија А, што значело дека во текот на 2000-тите Рома се наоѓала на првите две позиции многу повеќе од која и да било друга деценија во нејзината историја. Во меѓувреме во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во текот на двете сезони, Рома стигнала до четвртфиналето, пред да биде елиминирана од [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]]. И покрај слабиот почеток во Лигата на шампионите во [[УЕФА Лига на шампиони 2008/09|сезоната 2008-2009]], Рома стигнала до нокаут фазата завршувајќи пред [[ФК Челси|Челси]] во групата, со што за првпат во нејзината историја го освоила првото место во својата група во групната фаза од Лигата на шампионите. Сепак, ''Џалоросите'' загубиле во нокаут фазата од [[ФК Арсенал|Арсенал]] на пенали, со што го заврши своето понатамошно натпреварување. По разочарувачкиот почеток во [[ФК Рома сезона 2009-2010|сезоната 2009-2010]], [[Клаудио Раниери]] го заземал местото на [[Лучано Спалети]] на тренерската клупа. За време на промената, Рома се нашла на дното од табелата, откако загубила од Јувентус и [[ФК Џенова|Џенова]]. И покрај овој неуспех, Рома ќе забележи 24 последователни победи во лигата, каде што во последниот од 24-те натпревари со 2-1 ќе го совлада градскиот соперник Лацио, натпревар во кој Рома направила целосен пресврт по негативата со 1-0 на полувремето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://roma.theoffside.com/team-news/a-tribute-to-claudio-ranieris-coconuts.html |title=A Tribute To Claudio Ranieri's Coconuts – The Offside – AS Roma blog |publisher=Roma.theoffside.com |date=19 April 2010 |accessdate=19 February 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120220192623/http://roma.theoffside.com/team-news/a-tribute-to-claudio-ranieris-coconuts.html |archivedate=20 February 2012 |df=dmy }}</ref> "Џалоросите" биле на еден бод од врвот на табелата, пред да го загубат натпреварот од Сампдорија. Рома повторно и во оваа сезона ќе заврши на второто место, како во Серија А, така и во Купот на Италија. Со ова била заокружена успешната деценија во историјата на Рома, која дошла по неколкуте просечни резултати во 1990-те. За време на 2000-те Рома успеала да го освои ''скудетото'', два трофеја во Купот на Италија и нејзините две први титули во Суперкупот на Италија. Меѓу другите успеси коишто се вбројуваат во историјата на Рома во ова деценија се и враќањето во четвртинафиналиња во Лигата на шампионите на УЕФА (во сезоните 2007-2008 и 2008-2009) за првпат уште од финалето во 1984, шесте второпласирани пласмани во лигата, учество во четири финални натпревари во Купот на Италија и три финални натпревари во Суперкупот на Италија, што ја прави деценијата најуспешна во историјата на клубот. == Претседатели == Низ историјата Рома имала многубројни претседатели кои биле на чело на овој клуб, некој од нив биле и сопственици, а некој почесни претседатели. [[Франко Сенси]] бил претседател сè до неговата смрт во 2008 година, кога неговата ќерка [[Росела Сенси]] го заземала неговото место.<ref>{{наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/08/28/RosellaSensipresidente.shtml|title=Roma, Rosella è presidente|date=28 August 2008|access-date=21 August 2017|work=La Gazzetta dello Sport|publisher=RCS MediaGroup|language=it}}</ref><ref name = president/> Еве ја комплетната список на претседатели на Рома од 1927 година па сè до ден денес.<ref name="president">{{наведени вести|url=http://www.asrtalenti.altervista.org/index.php?a=presidenti.htm|publisher=Viva la Roma|title=I presidenti dell'A.S. Roma dall 1927 ad oggi|date=8 June 2007}}</ref> {| |width="10"|&nbsp; |valign="top"| {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !rowspan="1"|Име !rowspan="1"|Години |- |align=left|Итало Фосчи |align=left|1927–28 |- |align=left|Ренато Сакердоти |align=left|1928–34 |- |align=left|Виторио Сиалоха |align=left|1934–36 |- |align=left|Игино Бетини |align=left|1936–41 |- |align=left|Едгардо Базини |align=left|1941–43 |- |align=left|Пјетро Балдасаре |align=left|1943–49 |- |align=left|Пјер Карло Рестањо |align=left|1949–52 |- |align=left|Ромоло Васели |align=left|1952 |- |align=left|Ренато Сакердоти |align=left|1952–53 |- |align=left|Ренато Сакердоти |align=left|1953–58 |- |align=left|Анаклето Џани |align=left|1958–62 |- |align=left|Франческо Марини Детина |align=left|1962–65 |- |align=left|Франко Евангелисти |align=left|1965–68 |- |} |width="30"|&nbsp; |valign="top"| {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !rowspan="1"|Име !rowspan="1"|Години |- |align=left|Франческо Ранучи |align=left|1968–69 |- |align=left|Алваро Марчини |align=left|1969–71 |- |align=left|Гаетано Анзалоне |align=left|1971–79 |- |align=left|Дино Виола |align=left|1979–91 |- |align=left|Флора Виола |align=left|1991 |- |align=left|Џузепе Кјарапико |align=left|1991–93 |-|- |align=left|Чиро ди Мартино |align=left|1993 |- |align=left|[[Франко Сенси]] |align=left|1993–08 |- |align=left|[[Росела Сенси]] |align=left|2008–11 |- |align=left|Роберто Капели |align=left|2011 |- |align=left|[[Томас Р. ДиБенедето]] |align=left|2011-2012 |- |align=left|[[Џејмс Палота]] |align=left|2012- |} |} == Тренери == Голем број на тренери поминале низ историјата на Рома, еве ја хронолошката листа од 1927 година па наваму:.<ref name="managers">{{наведени вести|url=http://www.asrtalenti.altervista.org/index.php?a=allenatori.htm|publisher=Viva la Roma|title=Gli Allenatori dell'A.S. Roma dal 1927 al Oggi|date=24 June 2007}}</ref> {{Football Window|allign=left|width=50%|border=1px|col1=#930d30|col2=#ffffff|col3=#fbb901|font-size=120%|titolo= Тренери на Рома|contenuto= {{Col-begin|width=100%}} {{Div col}} {{col-3}} * 1927-1929 {{flagsport|ENG}} [[Вилијам Гарбт]] * 1929-1930 {{flagsport|ITA (1861-1946)}} [[Гвидо Бакани]] (1.-7. коло) *: {{flagsport|ENG}} [[Херберт Барџис]] (8.-34. коло) * 1930-1931 {{flagsport|ENG}} [[Херберт Барџис]] * 1931-1932 {{flagsport|ENG}} [[Херберт Барџис]] (1.-9. коло) *: {{flagsport|HUN (1918-1940)}} [[Јанош Бар]] (10.-34. коло) * 1932-1933 {{flagsport|HUN (1918-1940)}} [[Јанош Бар]] (1.-6. коло) *: {{flagsport|HUN (1918-1940)}} [[Лајош Ковач]] (7.-34. коло) * 1933-1937 {{flagsport|ITA (1861-1946)}} [[Лујџи Барбесино]] * 1937-1939 {{flagsport|ITA (1861-1946)}} [[Гвидо Ара]] * 1939-1940 {{flagsport|ITA (1861-1946)}} [[Гвидо Ара]] (1.-26. коло) *: {{flagsport|HUN (1918-1940)}} [[Алфред Шафер]] (27.-30. коло) * 1940-1942 {{flagsport|HUN (1918-1940)}} [[Алфред Шафер]] * 1942-1943 {{flagsport|HUN (1918-1940)}} [[Алфред Шафер]] (1.-5.; 7.-10. коло) *: {{flagsport|HUN}} [[Геза Кертес]] (6.; 11.-30. коло) * 1943-1945 {{flagsport|ITA (1861-1946)}} [[Гвидо Масети]] * 1945-1947 {{flagsport|ITA (1861-1946)}} [[Џовани Дењи]] * 1947-1948 {{flagsport|HUN}} [[Имре Шенкеј]] (1.-26. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Лујџи Брунела]] (27.-40. коло) * 1948-1949 {{flagsport|ITA}} [[Лујџи Брунела]] * 1949-1950 {{flagsport|ITA}} [[Фулвио Бернардини]] (1.-35. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Лујџи Брунела]] (36.-38. коло) * 1950-1951 {{flagsport|ITA}} [[Адолфо Балончери]] (1.-15. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Пјетро Серантони]] (16.-33. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Гвидо Масети]] (34.-38. коло) * 1951-1952 {{flagsport|ITA}} [[Џузепе Вијани]] * 1952-1953 {{flagsport|ITA}} [[Марио Варљен]] * 1953-1954 {{flagsport|ITA}} [[Марио Варљен]] (1.-8. коло) *: {{flagsport|ENG}} [[Џеси Карвер]] (9.-34. коло) * 1954-1955 {{flagsport|ENG}} [[Џеси Карвер]] * 1955-1956 {{flagsport|HUN}} [[Ѓерѓ Шароши]] * 1956-1957 {{flagsport|HUN}} [[Ѓерѓ Шароши]] (1.-29. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Гвидо Масети]] (30.-34. коло) * 1957-1958 {{flagsport|ENG}} [[Алек Сток]] (1.-11. коло) *: {{flagsport|SWE}} [[Гунар Нордал]] (12.-34. коло) {{col-3}} * 1958-1959 {{flagsport|SWE}} [[Гунар Нордал]] (1.-7. коло) *: {{flagsport|HUN}} [[Ѓерѓ Шароши]] (8.-24. коло) *: {{flagsport|SWE}} [[Гунар Нордал]] (25.-34. коло) * 1959-1961 {{flagsport|ITA}} [[Алфредо Фони]] * 1961-1962 {{flagsport|ARG}} [[Луис Карниља]] * 1962-1963 {{flagsport|ARG}} [[Луис Карниља]] (1.-7. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Алфредо Фони]] (8.-34. коло) * 1963-1964 {{flagsport|ITA}} [[Алфредо Фони]] (1.-8. коло) *: {{flagsport|ALB}} [[Наим Кријезиу]] (10. коло) *: {{flagsport|ESP (1945-1977)}} [[Луис Миро]] (9.,<ref>Деветтото коло од првенството било одложено поради натпреварот Италија-СССР. За време на презакажаниот натпревар, Миро веќе бил на клупата.</ref> 11.-34. коло) * 1964-1965 {{flagsport|ARG}} [[Хуан Карлос Лоренцо]] * 1965-1968 {{flagsport|ITA}} [[Оронцо Пуљезе]] * 1968-1970 {{flagsport|ARG}} [[Еленио Ерера]] * 1970-1971 {{flagsport|ARG}} [[Еленио Ерера]] (1.-24. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Лучано Тесари]] (25.-30. коло) * 1971-1972 {{flagsport|ARG}} [[Еленио Ерера]] * 1972-1973 {{flagsport|ARG}} [[Еленио Ерера]] (1.-24. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Антонио Требичани]] (25.-30. коло) * 1973-1974 {{flagsport|ITA}} [[Манлио Скопињо]] (1.-6. коло) *: {{flagsport|SWE}} [[Нилс Лидхолм]] (7.-30. коло) * 1974-1977 {{flagsport|SWE}} [[Нилс Лидхолм]] * 1977-1978 {{flagsport|ITA}} [[Густаво Џањони]] * 1978-1979 {{flagsport|ITA}} [[Густаво Џањони]] (1.-6. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Феручо Валкареџи]] (7.-30. коло) * 1979-1984 {{flagsport|SWE}} [[Нилс Лидхолм]] * 1984-1986 {{flagsport|SWE}} [[Свен-Јоран Ериксон]]<ref name=Eriksson>Ериксон, без тренерска лиценца, бил назначен за тренер, а потоа во сезоната 1984-1985 бил поддржан од Роберто Клаглуна, а во следната од Анџело Сормани. {{Cita|Izzi, Valitutti|p. 258}}.</ref> * 1986-1987 {{flagsport|SWE}} [[Свен-Јоран Ериксон]]<ref name=Eriksson/> (1.-28. коло) *: {{flagsport|BRA}} [[Анџело Сормани]] (29.-30. коло) * 1987-1988 {{flagsport|SWE}} [[Нилс Лидхолм]] * 1988-1989 {{flagsport|SWE}} [[Нилс Лидхолм]] (1.-18. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Лучано Спинози]] (19.-22. коло) *: {{flagsport|SWE}} [[Нилс Лидхолм]] (23.-34. коло) * 1989-1990 {{flagsport|ITA}} [[Лујџи Радиче]] {{col-3}} * 1990-1992 {{flagsport|ITA}} [[Отавио Бјанки]] * 1992-1993 {{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Вујадин Бошков]] * 1993-1996 {{flagsport|ITA}} [[Карло Мацоне]] * 1996-1997 {{flagsport|ARG}} [[Карлос Бјанки]] (1.-23. коло) *: {{flagsport|SWE}} [[Нилд Лидхолм]] и {{flagsport|ITA}} [[Ецио Села]] (24.-34. коло) * 1997-1999 {{flagsport|CZE}} [[Зденек Земан]] * 1999-2004 {{flagsport|ITA}} [[Фабио Капело]] * 2004-2005 {{flagsport|ITA}} [[Чезаре Прандели]] (предсезона) *: {{flagsport|DEU}} [[Руди Фелер]] (1.-4. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Ецио Села]] <small>(прив., 2.)</small><ref>Групна фаза на Лигата на шампионите.</ref> *: {{flagsport|ITA}} [[Лујџи Делнери]] (5.-28. кол) *: {{flagsport|ITA}} [[Бруно Конти]] (''прив.'', 29.-38. коло) * 2005-2009 {{flagsport|ITA}} [[Лучано Спалети]] * 2009-2010 {{flagsport|ITA}} [[Лучано Спалети]] (1.-2. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Клаудио Раниери]] (3.-38. коло) * 2010-2011 {{flagsport|ITA}} [[Клаудио Раниери]] (1.-26. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Винченцо Монтела]] (27.-38. коло) * 2011-2012 {{flagsport|ESP}} [[Луис Енрике]] * 2012-2013 {{flagsport|CZE}} [[Зденек Земан]] (1.-23. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Аурелио Андреацоли]] (24.-38. коло) * 2013-2015 {{flagsport|FRA}} [[Руди Гарсија]] * 2015-2016 {{flagsport|FRA}} [[Руди Гарсија]] (1.-19. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Лучано Спалети]] (20.-38. коло) * 2016-2017 {{flagsport|ITA}} [[Лучано Спалети]] * 2017-2018 {{flagsport|ITA}} [[Еузебио Ди Франческо]] * 2018-2019 {{flagsport|ITA}} [[Еузебио Ди Франческо]] (1.-26. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Клаудио Раниери]] (27.-38. коло) * 2019-2021 {{flagsport|POR}} [[Пауло Фонсека]] * 2021-2023 {{flagsport|POR}} [[Жозе Моурињо]] * 2023-2024 {{flagsport|POR}} [[Жозе Моурињо]] (1.-20. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Даниеле Де Роси]] (21.-38. коло) * 2024-2025 {{flagsport|ITA}} [[Даниеле Де Роси]] (1.-4. коло) *: {{flagsport|CRO}} [[Иван Јуриќ]] (5.-12. коло) *: {{flagsport|ITA}} [[Клаудио Раниери]] (13.-38. коло) * 2025- {{flagsport|ITA}} [[Џан Пјеро Гасперини]] {{col-end}} }} </div> {{clear}} ==Моментален тренерски штаб== Тренерски штаб за сезоната 2025-2026: [[Податотека:Gian Piero Gasperini, 2024.jpg|thumb|right|[[Џан Пјеро Гасперини]], моментален тренер.]] {| class="wikitable" style="background:#FFFFFF; width:450px;" |- class="hintergrundfarbe5" !style="background:#990a2c; color:#fbb900;| Функција !style="background:#990a2c; color:#fbb900;| Име |- | Главен тренер || {{flagsport|ITA}} [[Џан Пјеро Гасперини]] |- | Помошник тренер || {{flagsport|ITA}} [[Тулио Грити]] |- | Технички соработници || {{flagsport|ITA}} [[Мауро Фумагали]] |- | Тренер на голманите || {{flagsport|ITA}} [[Симоне Фарели]]<br>{{flagsport|ITA}} Масимо Бифи |- | Атлетски тренер || {{flagsport|ITA}} Доменико Борели<br>{{flagsport|ITA}} Масимо Каталано |- | Главен анализатор || {{flagsport|ITA}} Микеле Салцаруло |- | Главен на скаут служба || {{flagsport|ITA}} Симоне Ло Скјаво |- | Скаут || {{flagsport|POR}} Жозе Фонтеш<br>{{flagsport|ESP}} Пејо Доменеш |- | Главен на медицинскиот оддел || {{flagsport|ITA}} Андреа Били |- | Клупски доктор || {{flagsport|ITA}} Емилијано Колета |} == Играчи == === Моментален состав === {{updated|1 септември 2025.}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.asroma.com/en/team/players-and-staff|title=Players and Staff|date=8 September 2018|accessdate=8 September 2018|publisher=A.S. Roma|archive-date=2021-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210326023614/https://www.asroma.com/en/team/players-and-staff|url-status=dead}}</ref> {{Fs start/Roma}} {{Fs player|no= 2|pos=DF|nat=NED|name=[[Девајн Ренч]]}} {{Fs player|no= 3|pos=DF|nat=ESP|name=[[Анхелињо]]}} {{Fs player|no= 4|pos=MF|nat=ITA|name=[[Брајан Кристанте]]}} {{Fs player|no= 5|pos=DF|nat=CIV|name=[[Еван Н'дика]]}} {{Fs player|no= 7|pos=MF|nat=ITA|name=[[Лоренцо Пелегрини]] {{Капитен}}}} {{Fs player|no= 8|pos=MF|nat=MAR|name=[[Нејл Ел Ајнауи]]}} {{Fs player|no= 9|pos=FW|nat=UKR|name=[[Артем Довбик]]}} {{Fs player|no=11|pos=FW|nat=IRL|name=[[Еван Фергусон]]}} {{Fs player|no=12|pos=DF|nat=GRE|name=[[Костас Цимикас]]}} {{Fs player|no=17|pos=MF|nat=FRA|name=[[Ману Коне]]}} {{Fs player|no=18|pos=FW|nat=ARG|name=[[Матијас Соуле]]}} {{Fs player|no=19|pos=DF|nat=TUR|name=[[Зеки Челик]]}} {{Fs player|no=21|pos=FW|nat=ARG|name=[[Пауло Дибала]]}} {{Fs player|no=22|pos=DF|nat=ESP|name=[[Марио Ермосо]]}} {{Fs mid/Roma}} {{Fs player|no=23|pos=DF|nat=ITA|name=[[Џанлука Манчини]]}} {{Fs player|no=24|pos=DF|nat=POL|name=[[Јан Зјолковски]]}} {{Fs player|no=31|pos=FW|nat=JAM|name=[[Леон Бејли]]}} {{Fs player|no=32|pos=GK|nat=COL|name=[[Девис Васкес]] }} {{Fs player|no=35|pos=FW|nat=ITA|name=[[Томазо Балданци]]}} {{Fs player|no=43|pos=DF|nat=BRA|name=[[Весли Франса|Весли]]}} {{Fs player|no=61|pos=MF|nat=ITA|name=[[Николо Пизили]]}} {{Fs player|no=66|pos=DF|nat=ESP|name=[[Буба Сангаре]]}} {{Fs player|no=87|pos=DF|nat=ITA|name=[[Даниеле Гиларди]]}} {{Fs player|no=91|pos=GK|nat=POL|name=[[Радослав Железни]]}} {{Fs player|no=92|pos=FW|nat=ARM|name=[[Стефан Ел Шарави]]}} {{Fs player|no=95|pos=GK|nat=ITA|name=[[Пјерлујџи Голини]]}} {{Fs player|no=99|pos=GK|nat=SRB|name=[[Миле Свилар]]}} {{Fs end}} ===Играчи рекордери=== {{col-begin}} '''Извор:''' [https://web.archive.org/web/20150925223752/http://www.asroma.it/annuario-hall-of-fame1415/ Yearbook 2014] {{col-2}} ==== Играчи со најмногу настапи за клубот ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! style="background:#990a2c; color:#fbb900;| {{Tooltip|М.|Место}} ! style="background:#990a2c; color:#fbb900; width=150px| Играч ! style="background:#990a2c; color:#fbb900;| Во клубот ! style="background:#990a2c; color:#fbb900;| Натпревари |- |1 |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Франческо Тоти]] |1992–2017 |786 |- |2 |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Даниеле Де Роси]] |2001–2019 |616 |- |3 |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Џакомо Лоси]] |1954-1969 |455 |- |4 |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Џузепе Џанини]] |1981-1996 |437 |- |5 | align=left| {{знамеикона|BRA}} [[Алдаир]] |1990-2003 |436 |- |6 |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Серџо Сантарини]] |1964-1978 |431 |- |7 |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Бруно Конти]] |1973–1975, 1976–1991 |402 |- |8 |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Себастијано Нела]] |1981–1993 |397 |- |9 |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Франко Танкреди]] |1978–1990 |385 |- |10 |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Гвидо Масети]] |1930–1943 |364 |} {{col-2}} ====Играчи со најмногу постигнати голови за клубот==== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! style="background:#990a2c; color:#fbb900;| {{Tooltip|М.|Место}} ! style="background:#990a2c; color:#fbb900; width=150px| Играч ! style="background:#990a2c; color:#fbb900;| Во клубот ! style="background:#990a2c; color:#fbb900;| Број на голови |- |1 |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Франческо Тоти]] |1992–2017 |307 |- |2 |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Роберто Пруцо]] |1978-1988 |138 |- |3 |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Амадео Амадеи]] |1936-1948 |111 |- |4 |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Родолфо Волк]] |1928-1933 |106 |- |5 | align=left| {{знамеикона|ARG}} [[Педро Манфредини]] |1959–1965 |104 |- |6 |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Винченцо Монтела]] |1999–2006, 2008–2009 |102 |- |7 |align=left| {{знамеикона|BIH}} '''[[Един Џеко]]''' |2015- |91 |- |8 |align=left| {{знамеикона|ARG}} [[Абел Балбо]] |1993–1998, 2000–2002 |87 |- |9 |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Марко Делвекио]] |1995–2005 |81 |- |10 |align=left| {{знамеикона|BRA}} [[Дино Да Коста]] |1955–1960, 1961–1962 |79 |} {{col-end}} ===Освојувачи на титули=== ====Светски шампиони==== {{col-begin}} {{col-2}} * {{знамеикона|ITA|1861}} [[Атилио Ферарис]] [[Податотека:Coppa mondiale.svg.png|8px]] <small>([[Светско првенство во фудбал 1934|1934]])</small> * {{знамеикона|ITA|1861}} [[Енрике Гуаита]] [[Податотека:Coppa mondiale.svg.png|8px]] <small>([[Светско првенство во фудбал 1934|1934]])</small> * {{знамеикона|ITA|1861}} [[Гвидо Масети]] [[Податотека:Coppa mondiale.svg.png|8px]] <small>([[Светско првенство во фудбал 1934|1934]], [[Светско првенство во фудбал 1938|1938]])</small> * {{знамеикона|ITA|1861}} [[Алдо Донати (фудбалер)|Алдо Донати]] [[Податотека:Coppa mondiale.svg.png|8px]] <small>([[Светско првенство во фудбал 1938|1938]])</small> * {{знамеикона|ITA|1861}} [[Ералдо Монѕељо]] [[Податотека:Coppa mondiale.svg.png|8px]] <small>([[Светско првенство во фудбал 1938|1938]])</small> * {{знамеикона|ITA|1861}} [[Пјетро Серантони]] [[Податотека:Coppa mondiale.svg.png|8px]] <small>([[Светско првенство во фудбал 1938|1938]])</small> * {{знамеикона|ITA}} [[Бруно Конти]] [[Податотека:Coppa mondiale.svg.png|8px]] <small>([[Светско првенство во фудбал 1982|1982]])</small> * {{знамеикона|DEU}} [[Томас Бертолд]] [[Податотека:Coppa mondiale.svg.png|8px]] <small>([[Светско првенство во фудбал 1990|1990]])</small> {{col-2}} * {{знамеикона|DEU}} [[Руди Фелер]] [[Податотека:Coppa mondiale.svg.png|8px]] <small>([[Светско првенство во фудбал 1990|1990]])</small> * {{знамеикона|BRA}} [[Алдаир]] [[Податотека:Coppa mondiale.svg.png|8px]] <small>([[Светско првенство во фудбал 1994|1994]])</small> * {{знамеикона|FRA}} [[Венсан Кандела]] [[Податотека:Coppa mondiale.svg.png|8px]] <small>([[Светско првенство во фудбал 1998|1998]])</small> * {{знамеикона|BRA}} [[Кафу]] [[Податотека:Coppa mondiale.svg.png|8px]] <small>([[Светско првенство во фудбал 2002|2002]])</small> * {{знамеикона|ITA}} [[Даниеле Де Роси]] [[Податотека:Coppa mondiale.svg.png|8px]] <small>([[Светско првенство во фудбал 2006|2006]])</small> * {{знамеикона|ITA}} [[Симоне Перота]] [[Податотека:Coppa mondiale.svg.png|8px]] <small>([[Светско првенство во фудбал 2006|2006]])</small> * {{знамеикона|ITA}} [[Франческо Тоти]] [[Податотека:Coppa mondiale.svg.png|8px]] <small>([[Светско првенство во фудбал 2006|2006]])</small> {{col-end}} === Повлечени броеви === '''Следниве броеви на дресовите се повлечени од употреба во екипата на Рома во чест на следниве играчи''' : * '''6''' - {{знамеикона|Бразил}} [[Алдаир]], [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] во клубот 1990-2003 * '''10''' - {{знамеикона|Италија}} [[Франческо Тоти]], [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] во клубот 1992-2017 == Статистика и рекорди == [[Податотека:ASRomapositions09.JPG|thumb|right|250px|Историски позиции на ФК Рома во Серија А.]] [[Франческо Тоти]] го држи официјалниот рекорд на Рома со 496 изиграни натпревари ( до Март 2008) во сите натпреварувања, во текот на 15 сезони од 1992 година па сè до ден денес [http://www.uefa.com/printoutfiles/competitions/ucl/2006/e/e_1116385_pk.pdf]. Тој, исто така, го држи и рекордот во [[Серија А]] со 388 одиграни натпревари, со тоа што на 1 март 1998 година го надмина рекордот на [[Џакомо Лоси]] за време на натпреварот со Парма, одигран на домашен терен. Вклучувајќи ги сите натпреварувања, Франческо Тоти е најдобриот голгетер на Рома со деадени 195 голови, од кои 159 ги има постигнато во Серија А ( што е уште еден рекорд за Рома ). [[Роберто Прузо]] го држеше рекордот сè до 1988 година со 136 постигнати голови во сите натпреварувања. Во сезоната 1930-31 [[Родолфо Волк]] постигна 29 гола во текот на оваа сезона, и не само што постави свој сопствен рекорд , тој го постави и рекордот на Рома со најмногу дадени голови во една сезона , рекорд којшто не е срушен до ден денес. Најбитните создавачи на Рома, Фортитудо и Алба беа пренесени во крајот на кампањата 1926-27, и нововформираната Рома требаше да земе учество во првенството на јужната прва девизија ( Серија Б ), за нејзината инаугуративна сезона. Сепак ФИГЦ одлучи специјално да ја прошири првата лига признавајки ја повторно ФК Рома како ССЦ Наполи. Првото официјално учетво на Рома беше во [[Националната девизија]] , претходникот на Серија А, во сезоната 1927-28, против Ливорно и издвои победа со резултат 2-0. Најголемата победа на Рома е против Кремонезе со 9-0 во сезоната 1929-30 на Серија А, а најголемиот пораз што го има претрпено е 7-0, и тоа трипати: еданш од [[Јувентус]] во сезоната [[1931-32]], потоа од [[Торино]] во [[1947-48]] и против [[Манчестер Јунајтед]] во [[2006-07]]. == Бои, амблем и прекари == Боите на Рома, темноцрвена и златножолта, се традиционалните бои на ''[[вечниот град Рим]]'', официјалниот печат на Општината Рим се одликува со истите бои [http://www.comuni-italiani.it/058/091/stemma.html]. Златната боја го симболизира Бог во католицизмот, додека пак темно-црвената боја го претставува царското достоинство. Како по обичај, белиот шорц и црните чорапи ги комбинираат со темноцрвени дресови, мегутоа , особено во битните натпревари, шорцот и чорапите се во иста боја со домашниот дрес. Самиот комплет беше носен од оригиналниот римски фудбалски клуб, кој беше еден од трите клуба кои се споија во 1927 година за да ја формират денешната Рома. Поради боите што ги носат на себе, играчите на Рома се наречени ''Giallorossi'' , што значи жолто-црвени. Далеку од тоа дека белите комплети се традиционални, но тие се едната третина од комплетите што ги менуваат играчите од време на време. Можеби поради модерниот спортси маркетинг златниот трим и некои детали, во текот на годините се заменети со светлопортокалово. Во модерните колекции како алтернативи се вклучени сите портокалови и портокалово-канелени верзии . Популарниот прекар на клубот им е ''волци'', животно кое што секогаш се наоѓало на амблемот на клубот, но со различни форми во текот на историјата. Моментално амблемот е оној којшто беше употребен првпат кога Рома била создадена. На него е претставена волчицата со двајцата брака близнаци, [[Ромул и Рем]], со кој се илустрира митот за тоа како настанал Рим, ставени на бипатриден златножолт заокружен со црвеноканелен штит. [[Податотека:AS Roma logo (1979-1997).png|thumb|right|Амблемот на Рома користен од 1979 година до 1997 година и бил користен за нивниот трет дрес за сезоната 2010-2011.]] Во митот од каде што клубот го има земено прекарот и логото, близнаците (од татко [[Марс]] и мајка [[Реја Силвија]] ) биле фрлени во реката од нивниот чичко Амулиус, а таа т.е волчицата ги спасила и се грижела за нив. Откога му се одмаздиле на Амилиус, близнаците се скарале. [[Ромул]] го убил [[Рем]] и бил прогласен за крал на новосоздадениот град, кој во чест на неговиот брат бил наречен Рим. [[Податотека:A.S. Roma logo.png|thumb|upright|right|Амблемот на Рома од 1997 до 2013]] === Спонзори на дресови и изработувачи === {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !Период !Изработувач на опремата !Спонзор на дресот |- |1970–71 |rowspan=1|[[Лакост]] |rowspan=5|''Нема'' |- |1972–76 |rowspan=1|''Нема'' |- |1977–79 |rowspan=1|[[Адидас]] |- |1979–80 |rowspan=1|Поучеин |- |1980–81 |rowspan=2|Плајграунд |- |1981–82 |rowspan=5|[[Барила]] (Тестенини) |- |1982–83 |rowspan=1|Патрик |- |1983–86 |rowspan=1|[[Капа]] |- |1986–91 |rowspan=1|NR |- |1991–94 |rowspan=1|Адидас |- |1994–95 |rowspan=2|[[Асикс]] |rowspan=1|Нуова Тирена (Осигурителна компанија) |- |1995–97 |rowspan=3|ИНА (Осигурителна компанија) |- |1997–00 |rowspan=1|[[Дијадора]] |- |2000–02 |rowspan=2|Капа |- |2002–03 |rowspan=2|[[Мазда]] (Автомобили) |- |2003–05 |rowspan=3|Дијадора |- |2005–06 |rowspan=1|Италијанска Банка |- |2006–07 |rowspan=1|''Нема'' |- |2007–13 |rowspan=1|Капа |rowspan=1|[[Wind]] (Телекомуникации) |- |2013–14 |rowspan=1|In-house production |rowspan=1|Roma Cares (добротворна организација) |- |2014–18 |rowspan=2|[[Најк]] |rowspan=1|Никој |- |2018–21 |rowspan=1|[[Qatar Airways]] (авиокомпанија) |} == Навивачи == [[Податотека:ASRomaOlimpico.jpg|thumb|left|Нвивачите на Рома на Олимпико.]] Рома е петтиот најподдржуван фудбалски клуб во Италија - зад [[ФК Јувентус|Јувентус]], [[ФК Интер|Интер]], [[ФК Милан|Милан]] и [[ФК Наполи|Наполи]] - со околу 7% од италијанските фудбалски навивачи според статистиката направена од институтот Doxa и истражувањето на Espresso во април 2006.<ref>{{наведени вести|url=http://espresso.repubblica.it/dettaglio-archivio/163496 |publisher=L'Expresso |title=''L'altra metà del pallone'': Supporters of football clubs in Italy |date=April 2006 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406030436/http://espresso.repubblica.it/dettaglio-archivio/163496 |archivedate=6 April 2009 }}</ref> Историски гледано, најголемиот дел од навивачите на Рома во градот Рим доаѓаат од внатрешноста на градот, особено од [[Тестачо]].<ref name="Testaccio">{{наведени вести|url=http://www.asrtalenti.altervista.org/index.php?a=campo_testaccio.htm|publisher=Viva la Roma|title=Campo Testaccio|date=24 June 2007}}</ref> Традиционалната група на ултраси на клубот била ''Commando Ultra Curva Sud'',<ref name="fans">{{наведени вести|url=http://website.lineone.net/~view_from_the_terrace/italsce.html |publisher=View from the Terrace |title=Italian Ultras Scene |date=29 June 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090508122124/http://website.lineone.net/~view_from_the_terrace/italsce.html |archivedate=8 May 2009 }}</ref> или скратено CUCS. Оваа група била формирана со спојување на повеќе мали групи и се сметала за една од најстарите во историјата на [[Фудбалот во Европа|Европскиот фудбал]].<ref name = "fans" /> Како и да е, во средината на 1990-тите CUCS била узурпирана од влијанието на соперниците и на крајот се распаднала. Во тој период ''Curva Sud'' на [[Стадион|Стадионот Олимпико]] била контролирана од страна на повеќе десничарски групи,<ref name = "fans" /> како што биле ''A.S Roma Ultras, Boys, Giovinezza'' и други. Најстарата група ''Fedayn'' не е политичка и сепак политиката не е основен идентитет Рома, само дел од нејзиниот целосен идентитет. Покрај ултрасите, се верува дека навивачите на Рома ја поддржуваат левицата, наспроти поддржувачите на Лацио, кои се значително горди на нивната десничарска припадност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://m.bleacherreport.com/articles/1730264-why-roma-lazio-is-one-of-world-footballs-fiercest-rivalries|title=Why Roma-Lazio Is One of World Football's Fiercest Rivalries|first=Christopher|last=Impiglia|accessdate=2018-10-02|archive-date=2020-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018095735/http://m.bleacherreport.com/articles/1730264-why-roma-lazio-is-one-of-world-footballs-fiercest-rivalries|url-status=dead}}</ref> Во септември 2009 клубот ги обелодени плановите за изградба на нов стадион со капацитет од 55.000 седишта кој ќе се наоѓа во западните предградија на Рим. Најпознатата химна и мото на клубот е "Рома", позната и како "Рома ,Рома", испеана од [[Антонио Вендити]]. Насловот грубо вели дека Рома не треба да се доведува до прашање, таа треба да биде сакана и се пее пред секој натпревар, а песната "Grazie Roma", од истиот пејач, се слуша на крајот од секој победен натпревар на домашен терен. Неодамна, главниот рефрен од песната на [[The White Stripes]], "[[Seven Nation Army]]" исто така има широка популарност на натпреварите.<ref>{{наведени вести|url=http://www.indie-rock.it/news_look.php?id=408|publisher=Indie-Rock.it|title='Seven Nation Army' coro dei tifosi romanisti|date=29 June 2007|access-date=20 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070917074256/http://www.indie-rock.it/news_look.php?id=408|archive-date=17 September 2007|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> === Конфликти со англиските навивачи === Во последниве неколку години имаше многубројни конфликти помеѓу навивачите на Рома и навивачите англиските клубови, што укажува на очигледна одбивност за англиските навивачи во некои поддржувачи на ''Giallorossi''. Една од причините која го следи ова е поразот од Ливерпул во 1984 година во [[финалето на Европски|Европскиот Куп]] на Стадионот Олимпико и последователното насилство надвор од стадионот, коешто доведе до тоа неколку навивачи на Ливерпул да бидат прободени со нож [http://www.irishexaminer.com/archives/2004/0107/ireland/soccer-roma-therapy-931987514.html] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130413064537/http://www.irishexaminer.com/archives/2004/0107/ireland/soccer-roma-therapy-931987514.html |date=2013-04-13 }}. Уште тогаш во Рим имало повеќе случаи кога некои навивачи на англиски клубови биле нападнати и избодени, вклучувајќи ги инцидентите во 2001 кога Ливерпул ја посети Рома двапати и последователните судири со навивачите на Миделсбро во 2006 и со навивачите на Манчестер Јунајтед во 2007. Во март 2009 автобусот со навивачи на Арсенал бил нападнат од ‘ Ultras ‘, навивачка група на Рома, уште однадвор на стадионот Олимпико. Прозорците на автобусот биле скршени и дури едно лице успеало да влезе во возилото отпуштајки одблесок и пребодил навивач со нож во коленото. Арсенал имаше испратено совети до нивните навивачи на кој начин да ги избегнат правците преземени од Ultras навивачката група на Рома [http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7934399.stm]. ==Соперништва== Во [[Фудбалот во Италија|италијанскиот фудбал]], Рома е клуб којшто има многу соперништва. Па да ги претставиме по ред: {{Главна|Дерби дела Капителе}} *{{Fb team Lazio}} Прв и основен соперник на Рома е нивниот градски соперник [[СС Лацио|Лацио]], клуб со којшто го делат Стадионот Олимпико. [[Дерби]]то помеѓу овие два клуба се нарекува ''[[Дерби дела Капитале]]'' (во превод значи Дерби на главниот град), и тоа е едно од највозбудливите и емоционалните соперништва во светот. За време на фудбалските натпревари во минатото биле забележани повремени случаи на насилство вклучувајќи ја и смртта на навивач на Лацио, Винченцо Папарели во сезоната 1979-1980, која што настапила како резултат на одблесок пуштен за итни случаи. Во март 2004, следејќи ги неоснованите гласини на фаталност, довеле до прекинување на натпреварот и насилство надвор од стадионот. Досега двата тима одиграле преку 200 официјални натпревари, а Рома е засега поуспешна со 20 победи повеќе. Интересно досега двата клуба не се сретнале во ниту едно европско меѓународно натпреварување. Статистиката моментално изгледа вака: {| class="wikitable" style="text-align: center" |- ! !width="13%"|Натпревари !width="13%"|Победи<br />Лацио !width="13%"|Нерешени !width="13%"|Победи<br />Рома !width="13%"|Голови Лацио !width="13%"|Голови Рома |- |Серија А |149 |37 |58 |54 |143 |189 |- |Дивизионе Национале |2 |1 |0 |1 |2 |2 |- bgcolor=E9E9E9 |'''Вкупно првенство''' |'''151''' |'''38''' |'''58''' |'''55''' |'''145''' |'''191''' |- |Куп на Италија |20 |7 |3 |10 |21 |24 |- bgcolor=E9E9E9 |'''Вкупно официјални натпревари''' |'''171''' |'''45''' |'''61''' |'''65''' |'''166''' |'''215''' |} {{Главна|Дерби дел Соле}} *{{Fb team Napoli}} Со Наполи, Рома исто така има свое дерби кое е наречено ''[[Дерби дел Соле]]'' (што во превод би значело Дерби на Сонцето). Соперништвото меѓу овие два клуба е посебно изразено во последните години, откако двата клуба се издвоиле како најголеми конкуренти на шампионот [[ФК Јувентус|Јувентус]] во периодот 2013-2018, водејќи голема битка меѓусебе за второто место на табелата кое во споменатиот период постојано го освојувала една од овие две екипи, додека другата завршувала како трета. *'''Останати соперници''' *{{Fb team Juventus}} *{{Fb team Inter}} *{{Fb team Milan}} Денеска, навивачите на Рома, за свои соперници ги сметаат и гигантите од Серија А, како што се [[ФК Јувентус|Јувентус]] (соперништво кое се развило во текот на 1980-тите), и миланските клубови [[ФК Милан|Милан]] и [[ФК Интер|Интер]] (кое се зголемило во почетокот на новиот милениум), бидејќи овие четири клуба се натпреварувале за првите четири места во табелата за да обезбедат место во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref name = "fans" /> Соперништвото со Интер добило силни размери во втората половина на 2000-тите, кога ''Нероаѕурите'' и ''Џалоросите'' се натпреварувале за титулите во речиси сите национални натпреварувања.<ref>{{наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2011/02/06/inter-roma-il-lungo-brivido-stavolta-si.html|title=Inter e Roma, il lungo brivido stavolta si sceglie la sfidante|publisher=la Repubblica|accessdate=29 март 2018|date=6 февруари 2011|author=Andrea Sorrentino}}</ref> Иако некогаш навивачите на Рома и оние на Милан биле збратимени, денес и нивните односи не се пријателски: меѓу причините е трагичната смрт на навивачот на Рома Антонио Де Фалчи, која се случила во 1989 година, по тепачката на групата ултраси со росонерите.<ref>{{наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1989/06/06/killer-da-stadio-con-tessera.html|title=Killer da stadio con tessera|journal=la Repubblica|date=6 јуни 1989|accessdate=29 март 2018|author=Piero Colaprico e Fabrizio Ravelli}}</ref> == Титули == === {{знамеикона|Италија}} Домашни === [[Податотека:Totti-a.s.Roma-celebration.jpg|300px|right|thumb|Фреската на Франческо Тоти, насликана по сезоната 2001-2002, во чест на освојувањето на третото скудето на клубот во неговата историја.]] *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]] : 3''' :1941–1942; 1982–1983; 2000–2001 *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]] : 9''' :1963–1964; 1968–1969; 1979–1980; 1980–1981; 1983–1984; 1985–1986; 1990–1991; 2006–2007; 2007–2008 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]] : 2''' :2001, 2007 *'''{{Трофеј-Серија Б}} [[Серија Б]] : 1''' :1951–52 === [[Податотека:UEFA_logo_2012.png|20px|УЕФА]] Меѓународни === *'''[[Куп на саемските градови]] : 1''' :1960–1961 *'''[[Англо-италијански куп]] : 1''' :1971–1972 *'''[[УЕФА Лига на конференции]] : 1''' :2021–2022 === Младински натпреварувања === *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Камионато Примавера]] : 8''' :1972-1973, 1973-1974, 1977-1978, 1983-1984, 1989-1990, 2004-2005, 2010-2011, 2015-2016 *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија Примавера|Куп на Италија Примавера]] : 5''' :1973-1974, 1974-1975, 1993-1994, 2011-2012, 2016-2017 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија Примавера]] : 2''' :2012, 2016 *'''[[Турнир Вијареџо]] : 3''' :1981, 1983, 1991 == ФК Рома како компанија == Од 1999 година , кога Франко Сенси беше на функција, спортската асоцијација Рома беше акционерско друштво.Моментално акциите на Рома се поделени мегу: 67,1% на Compaigna Italpetroli SpA ( холдингот на фамилијата [[Сенси]] ); 2,7% на [[Banca Monte dei Paschi di Siena SpA]]; 2,5% на Данило Копола и 27,7% на други акционери. Зедно со [[Лацио]] и [[Јувентус]], Волците се еден од трите италијански клубови кои котираат на [[Borsa Italiana]] ( Италијанска берза ). Според Фудбалската лига на парите, објавена од консултантите на [[Deloitte]], во сезоната 2005-06, Рома го заземаше високото дванаесетто место со остварен приход од 127 милиони евра. По неколку месеци шпекулирање, во април 2008година, [[Џорџ Сорос]] беше задолжен од Росела Сенси,на фудбалскиот клуб Рома од италијанската фудбалска асоцијација, Серија А, да биде наддавач за откуп [http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Roma/Primo_Piano/2008/04_Aprile/18/puntoroma.shtml]. Понудата за откуп последователно беше одбиена од фамилијата Сенси, кои наместо да го продадат сакаа да ја задржат сопственоста. По долго боледување, на 17 август 2008 претседателот и сопственикот на клубот, Франко Сенси, почина. Неговото место во претседавањето последователно и беше преземено од неговата ќерка, [[Росела Сенси]]. === Суперлига формула === ФК Рома има тим во новата [[Суперлига формула]], серија тркачки автомобили, каде што тимовите се спонзорирани од фудбалските клубови. Моменталниот возач на СА Рома е поранешниот возач на [[IndyCar Series]], [[Франк Перера]]. Тимот има објавено три подиуми и моментално е управуван од [[Alan Dockin Racing]]. == Наводи == {{наводи|2}} ==Надворешни врски== {{рв|AS Roma|ФК Рома}} *{{Official website}} {{it}} * [http://www.legaseriea.it/en/serie-a-tim/teams/roma ФК Рома] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180610223919/http://www.legaseriea.it/en/serie-a-tim/teams/roma |date=2018-06-10 }} на мрежното место на [[Серија А]] {{it}} * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=50137/profile/index.html ФК Рома] на мрежното место на [[УЕФА]] * [https://www.fifa.com/live-scores/clubs/club=italy-as-roma-31083/index.html ФК Рома] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180615044120/https://www.fifa.com/live-scores/clubs/club=italy-as-roma-31083/index.html |date=2018-06-15 }} на мрежното место на [[ФИФА]] {{Серија А}} {{Шампиони на Италија во фудбал}} {{Победници на Фудбалскиот куп на Италија}} [[Категорија:ФК Рома| ]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Италија|Р]] [[Категорија:Рим]] 6pquurinltxq35jwa6af08hdbuhl1mm 0 207614 5578731 5346256 2026-06-19T01:34:03Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - своите наместо својте 5578731 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за фудбалска репрезентација | | Име = {{знаме|Аргентина}} | Грб = Afa logo jerseys.png | Грб_големина = 150px | Прекар = ''La Albiceleste'' (Бело и небесно сино) | Сојуз = [[Фудбалски сојуз на Аргентина|АФА]] | Конфедерација = [[КОНМЕБОЛ]] | Селектор = {{знамеикона|Аргентина}} [[Хорхе Сампаоли]] | Капитен = [[Лионел Меси]] | Најмногу натпревари = [[Хавиер Занети]] (145)<ref name="Javier Adelmar Zanetti – Century of International Appearances, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/miscellaneous/zanetti-intl.html ''Javier Adelmar Zanetti – Century of International Appearances, rsssf.com'']; пристапено: 12. 11. 2016.</ref> | Најдобар стрелец = [[Лионел Меси]] (56)<ref name="Lionel Andrés Messi - Goals in International Matches, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/miscellaneous/messi-intlg.html ''Lionel Andrés Messi - Goals in International Matches, rsssf.com'']; пристапено: 12. 11. 2016.</ref> | pattern_la1 = _arg22h | pattern_b1 = _arg22hca | pattern_ra1 = _arg22h | pattern_sh1 = _arg22h2 | pattern_so1 = _arg22h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _arg22a | pattern_b2 = _arg22aca | pattern_ra2 = _arg22a | pattern_sh2 = _arg22a | pattern_so2 = _arg22a | leftarm2 = 1D1F76 | body2 = 1D1F76 | rightarm2 = 1D1F76 | shorts2 = 1D1F76 | socks2 = 1D1F76 | Домашен стадион = [[Ел Монументал (Стадион)|Ел Монументал]] | ФИФАмом = 1 (октомври 2016) | ФИФАнајв = 1 (март 2007) | ФИФАнајн = 24 (август 1996) | Прв меѓународен натпревар = {{знамеикона|Уругвај}} [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] 0 - 6 '''Аргентина''' {{знамеикона|Аргентина}}<br />([[Монтевидео]], [[Уругвај]]; [[20 јули]] [[1902]])| | Најголема победа = {{знамеикона|Аргентина}} '''Аргентина''' 12 - 0 [[Фудбалска репрезентација на Еквадор|Еквадор]] {{знамеикона|Еквадор}}<br />([[Монтевидео]], [[Уругвај]]; [[22 јануари]] [[1942]]) | | Најлош пораз = [[Податотека:Flag of the Czech Republic.svg|25п]] [[Фудбалска репрезентација на Чехословачка|Чехословачка]] 6 - 1 '''Аргентина''' {{знамеикона|Аргентина}}<br />([[Хелсингборг]], [[Шведска]]; [[15 јуни]] [[1958]])<br />{{знамеикона|Уругвај}} [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] 5 - 0 '''Аргентина''' {{знамеикона|Аргентина}}<br />([[Гвајакил]], [[Еквадор]]; [[16 декември]] [[1959]])<br />{{знамеикона|Аргентина}} '''Аргентина''' 0 - 5 [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]] {{знамеикона|Колумбија}}<br />([[Буенос Аирес]], [[Аргентина]]; [[5 септември]] [[1993]]) | Број на учества = 18 (првпат во [[Светско првенство во фудбал 1930|1930]])| | СП првпат = | Најдобар резултат = '''Шампиони''', ([[Светско првенство во фудбал 1978|1978]], [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) | | Регионално првенство = [[Копа Америка]] | | Број на учества (регионално) = 44 | | Регионално прв пат = [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1916|1916]] | | Најдобар резултат (регионално) = '''Шампиони''', ([[Јужноамериканско првенство во фудбал 1921|1921]], [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1925|1925]], [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1927|1927]], [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1929|1929]], [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1937|1937]], [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1941|1941]], [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1945|1945]], [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1946|1946]], [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1947|1947]], [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1955|1955]], [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1957|1957]], [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1959|1959]], [[Копа Америка 1991|1991]], [[Копа Америка 1993|1993]], [[Копа Америка 2021|2021]], [[Копа Америка 2024|2024]]) }} '''Фудбалска репрезентација на Аргентина''' — државна [[фудбал]]ска репрезентација на [[Аргентина]] под раководство на [[Фудбалски сојуз на Аргентина|Аргентинскиот фудбалски сојуз]] (АФА). Аргентина има освоено најмногу меѓународни титули од било кој друга репрезентација (19), рекорд кој го дели само со [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]].<ref>[http://www.afa.org.ar/?m=news&n=7 Asociación del Fútbol Argentino]</ref> Аргентина е една од најуспешните фудбалски репрезентации во светот, а моментално е на првото место на [[Светска ранг-список на ФИФА|Светската ранг-список на ФИФА]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://fifa.com/worldfootball/ranking/lastranking/gender=m/fullranking.html |title=FIFA.com – The FIFA/Coca-Cola World Ranking |accessdate=2010-06-29 |archive-date=2013-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212082010/http://www.fifa.com/worldfootball/ranking/lastranking/gender=m/fullranking.html |url-status=dead }}</ref> Репрезентацијата двапати го има освоено [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство во фудбал]] во [[1978 ФИФА Светско Првенство|1978]] и во [[1986 ФИФА Светско Првенство|1986]]. Аргентина го освоила [[Копа Америка|Јужноамериканското првенство]] 14 пати, рекорд кој го споделува со Уругвај, и го освоила [[ФИФА Куп на конфедерации|Купот на конфедерации]] во [[1992 Крал Фахд Куп|1992]] година и [[Фудбал на Летните олимписки игри|Олимпискиот фудбалски турнир]] во [[Фудбал на Летните олимписки игри 2004|2004]] и [[Фудбал на Летните олимписки игри 2008|2008]] година. Аргентина, [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] и [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] се единствените три репрезентации кои ги освоиле трите најважни машки титули признати од [[ФИФА]]: Светското првенство, Купот на конфедерации и Олимписките игри. Трите репрезентации исто така го освоиле и соодветното континентално првенство ([[Копа Америка]] за Аргентина и Бразил и [[Европско првенство во фудбал|Европското првенство]] за Франција).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fifa.com/associations/association=arg/index.html |title=FIFA.com – Argentina on FIFA.com |accessdate=2010-06-29 |archive-date=2007-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070603165127/http://www.fifa.com/associations/association=arg/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fifa.com/tournaments/index.html |title=FIFA.com – Tournaments> |accessdate=2010-06-29 |archive-date=2014-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140806191348/http://www.fifa.com/tournaments/index.html |url-status=dead }}</ref> ==Историја== ===Рана историја (1902-1947)=== [[Податотека:Argentina 1902.jpg|thumb|right|200px|Составот на Аргентина пред почетокот на нивниот прв официјален натпревар во историјата на репрезентацијата, против Уругвај, на 27 јули 1902. Ова е исто така првата снимена фотографија на репрезентацијата.]] Репрезентацијата на Аргентина својот прв натпревар во историјата го одиграла во [[1901]] година против [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] завршен со победа на Аргентина со 2-3.<ref name="Deportes - Futbol Uruguayo I, eluruguayo.com">[http://www.deportesenuruguay.eluruguayo.com/Futbol-Uruguayo01.htm ''Deportes - Futbol Uruguayo I, eluruguayo.com'']; пристапено: 2. 2. 2014.</ref> На 20 јули година дена подоцна, репрезентацијата го одиграла и својот прв официјален натпревар исто така против Уругвај во [[Монтевидео]] и победиле со 6-0.<ref name="Argentina - Uruguay Matches 1902-2009, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tablesa/argurures.html ''Argentina - Uruguay Matches 1902-2009, rsssf.com'']; пристапено: 2. 2. 2014.</ref><ref name="Argentina national football team - ARCHIVE, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tablesa/arg-intres.html ''Argentina national football team - ARCHIVE, rsssf.com'']; пристапено: 2. 2. 2014.</ref> Составот на Аргентина во тој натпревар бил: Хосе Бурука Лафорија (Баракас), Вилијам Лесли ([[ФК Килмес|Килмес]]), Валтер Бученан (Алумни), Едуардо Патрисио Дуган ([[ФК Белграно|Белграно]]), Карлос Х. Бученан (Алумни), [[Ернесто Браун]] (Алумни), Едвард О. Морган (Килмес), Хуан Хосе Мур (кап.) (Алумни), Хуан О. Андерсон (Ломас), Карлос Едгар Дикинсон (Белграно), [[Хорхе Браун]] (Алумни); головите ги постигнале Дикинсон, Аримало, Морган, Карве Уриосте, Андерсон и Х. Браун.<ref>[http://www.futbolnostalgia.com/amsud1.htm "Uruguay 0-6 Argentina"] on Fútbol Nostalgia</ref> Тој натпревар против Уругвај бил првиот официјален меѓународен натпревар одигран надвор од границите на [[Велика Британија|Британија]]. Треба да се напомене дека Аргентина и Уругвај исто така го држат рекордот по бројот на одиграни натпревари имеѓу две држави. Во својата богата историја овие две репрезентации се сретнале повеќе од 180 пати<ref name="Argentina - Uruguay headtohead records, fifa.com">[http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/headtohead/team1=arg/team2=uru/index.html ''Argentina - Uruguay headtohead records, fifa.com''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131022045242/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/headtohead/team1=arg/team2=uru/index.html |date=2013-10-22 }}; пристапено: 2. 2. 2014.</ref>. [[Податотека:Argentina national football team at the Campeonato Sudamericano (1921).jpg|thumb|left|200px|Екипата го освоила Јужноамериканското првенство во 1921 година.]] Во [[1912]] година Аргентина станала членка на [[ФИФА]], а од [[1916]] година е членка на [[КОНМЕБОЛ]]. Првиот успех Аргентина го остварила во [[1916]] година на домашен терен, освојувајќи го сребрениот медал на првиот [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1921|јужноамериканско континентално првенство]]. Со една победа <small>(6-1 против [[Фудбалска репрезентација на Чиле|Чиле]])</small> и две ремија <small>(против [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] и Уругвај)</small> биле доволни само за втората позиција и сребро додека златото го освоил Уругвај.<ref name="Southamerican Championship 1916, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/16safull.html ''Southamerican Championship 1916, rsssf.com'']; пристапено: 2. 2. 2014.</ref>. Првиот златен медал Аргентина го освоила на [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1921|првенството во 1921 година]] како домаќин. После три сребра и една бронза, Аргентина убедливо завршила на првото место, со три победи од три натпревари, без примен гол<ref name="Southamerican Championship 1921, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/21safull.html ''Southamerican Championship 1921, rsssf.com'']; пристапено: 2. 2. 2014.</ref>. Следниот златен медал го освоиле после четири години, повторно како организатори на турнирот<ref name="Southamerican Championship 1925, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/25safull.html ''Southamerican Championship 1925, rsssf.com'']; пристапено: 2. 2. 2014.</ref>. Следната година освоиле сребро<ref name="Southamerican Championship 1926, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/26safull.html ''Southamerican Championship 1926, rsssf.com'']; пристапено: 2. februar 2014.</ref> а своето прво злато надвор од своите граници го освоиле во [[Перу]]<ref name="Southamerican Championship 1927, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/27safull.html ''Southamerican Championship 1927, rsssf.com'']; пристапено: 2 февруари 2014.</ref>. [[Податотека:Argentina football team Olympics 1928.jpg|thumb|right|200px|Екипата која освоила сребрен медал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 1928|Олимписките игри 1928]].]] Својот прв настап на [[Фудбал на Летните олимписки игри|Олимписките игри]] Аргентина го имала во [[Амстердам]] во [[1928]] година. После три убедливи победи <small>([[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] 11-2, [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] 6-3, [[Фудбалска репрезентација на Египет|Египет]] 6-0)</small> се пласирале во финалето. Првиот натпревар бил завршен без победник 1-1, па во преигрувањето на 13 јуни [[1928]], [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] победил со 1-2 и го освоил златниот медал<ref name="FOOTBALL TOURNAMENT AT THE GAMEs OF THE iXtH OLYMPIAD, AMsTERDAM 1928 BY TONY BijKERK">[http://library.la84.org/SportsLibrary/JOH/JOHv6n3/JOHv6n3j.pdf ''FOOTBALL TOURNAMENT AT THE GAMEs OF THE iXtH OLYMPIAD, AMsTERDAM 1928, BY TONY BijKERK''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140707133004/http://library.la84.org/SportsLibrary/JOH/JOHv6n3/JOHv6n3j.pdf |date=2014-07-07 }}; pristupljeno: 2. 2. 2014.</ref><ref name="Games of the IX. Olympiad Football Tournament (Amsterdam, Netherlands, May 27 - June 13, 1928), rsssf.com, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tableso/ol1928f.html ''Games of the IX. Olympiad Football Tournament (Amsterdam, Netherlands, May 27 - June 13, 1928), rsssf.com'']; пристапено: 2. 2. 2014.</ref>. Следната година, репрезентацијата ја одбранила титулата освоена пред две години во [[Перу]] и на тој начин ја потврдува својата доминација на континенталните првенства на [[Јужна Америка]]<ref name="Southamerican Championship 1929, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/29safull.html ''Southamerican Championship 1929, rsssf.com'']; pristupljeno: 2. 2. 2014.</ref>. [[Податотека:Argentina 1930.jpg|thumb|left|220px|Аргентина пред почетокот на натпреварот против Мексико на [[Светско првенство во фудбал 1930|Светското првенство 1930]].]] Својот прв натпревар на [[Светско првенство во фудбал|Светските првенства]] Аргентина го одиграла на 15 јули [[1930]] година против [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]]. Единствениот гол на тој натпревар, а и прв историски на светските првенства за ''Ла Абиселесте'' го дал [[Луис Монти]] во 81-вата минута од натпреварот со кој аргентинците победиле со 1-0. После таа победа, следувале и победи над [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]], [[Фудбалска репрезентација на Чиле|Чиле]], и во полуфиналето со убедливи 6-1 победена е репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]]. Во финалето на [[Светско првенство во фудбал 1930|Светското првенство 1930]] ги чекал двобој со домаќинот на првенството [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]]. Тоа финале се одиграло на 30 јули 1930 во [[Монтевидео]] во кое иако Аргентина имала предност на полувремето од 1-2 на крајот загубила со 4-2, и морала да се задоволи само со второто место.<ref name="Hosts Uruguay beat arch-rivals to first world crown, fifa.com">[http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/uruguay1930/index.html ''Hosts Uruguay beat arch-rivals to first world crown, fifa.com''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131226001345/http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/uruguay1930/index.html |date=2013-12-26 }}; пристапено: 2. 2. 2014.</ref>. На следното [[Светско првенство во фудбал 1934|светско првенство 1934]] одиграно во [[Италија]], Аргентина била елиминирана уште во првиот круг на натпреварување иако двапати водела во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]] на крајот загубила со резултат 2-3.<ref name="Delight for the Azzurri as home advantage tells, fifa.com">[http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/italy1934/index.html ''Delight for the Azzurri as home advantage tells, fifa.com''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141230012743/http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/italy1934/index.html |date=2014-12-30 }}; пристапено: 2. 2. 2014.</ref>. [[Податотека:Argentina 1945.JPG|thumb|right|220px|Шампионската генерација на Јужноамериканското првенство 1945.]] Следната година, Аргентина го загубила престолот и на јужноамериканскиот континент откако на првенството на Јужна Америка го освоила второто место на табелата препуштајќи му го златото одново на Уругвај<ref name="Southamerican Championship 1935, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/35safull.html ''Southamerican Championship 1935, rsssf.com'']; пристапено : 2. 2. 2014.</ref>. Меѓутоа само две години подоцна во [[1937]] година Аргентина одново станала континентален првак, по освојувањето на првото место на [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1937|првенството]] во кое влегла како организатор, стигајќи вкупно до петтата шампионска титула, односно четврта која била освоена пред своите навивачи на домашен терен. До титулата аргентинците дошле после победата со 2-0 над [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] во плејоф натпревар, кој бил одигран дополнително бидејќи двете репрезентации првично имале ист број на бодови.<ref name="Southamerican Championship 1937, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/37safull.html ''Southamerican Championship 1937, rsssf.com'']; пристапено: 2. 2. 2014.</ref>. Следната година Аргентина не настапила на [[Светско првенство во фудбал 1938|Светското првенство]] како ни на [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1939|јужноамериканското првенство 1939]]. Затоа пак, на следните пет првенства на Јужна Америка, освоиле четири златни (1941, 1945, 1946 и 1947) и еден сребрен медал (1942) сите под водство на селекторот [[Гуљелмо Стабиле]].<ref name="The Copa América Archive - Trivia, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tabless/sachampfulltrivia.html ''The Copa América Archive - Trivia, rsssf.com'']; пристапено: 2. 2. 2014.</ref>. ===Период на транзиција (1947-1974)=== ====Долгото отсуство од турнирите (1947-1955)==== [[Податотека:Argentina Copa América 1957.jpg|thumb|right|250px|Шампионска генерација 1957]] После серијата одлични настапи на првенствата на Јужна Америка уследиле неколку неславни години на фудбалската репрезентација на Аргентина во периодот од (1947-1955 година). Најпрво се повлекле од [[Светско првенство во фудбал 1950|Светското првенство 1950]] кое се одржало во [[Бразил]] поради конфликт со [[Фудбалски сојуз на Бразил|Фудбалскиот сојуз на Бразил]] додека на [[Светско првенство во фудбал 1954|Светското првенство 1954]] кое се играло во [[Швајцарија]] воопшто не учествувале. Истиот случај бил и со Јужноамериканските првенства, на кои Аргентина не учествувала во [[1949]] и [[1953]] година. Во меѓувреме земјата била организатор на [[Панамерикански игри|Панамериканските игри]], турнир за кој од организацијата се повлекол Бразил.<ref name="Panamerican Games 1951 (Buenos Aires), rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tablesp/panam51.html ''Panamerican Games 1951 (Buenos Aires), rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref>. ==== "Los Carasucias" и Катастрофата во Шведска (1955-1967)==== После две отсуства од јужноамериканските првенства Аргентина се вратила на турнирот во 1955 година во [[Чиле]] каде станале шампиони<ref name="Southamerican Championship 1955, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/55safull.html ''Southamerican Championship 1955, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref>. Следната година Аргентина го освоила третото место<ref name="Southamerican Championship 1956, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/56safull.html ''Southamerican Championship 1956, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref> за во [[1957]] повторно да се вратат на врвот и во [[1959]] да ја одбранат титулата освоена прд две години.<ref name="Southamerican Championship 1957, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/57safull.html ''Southamerican Championship 1957, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref><ref name="Southamerican Championship 1959 (1st Tournament), rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/59-1safull.html ''Southamerican Championship 1959 (1st Tournament), rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref>. [[Податотека:Argentina 1958.jpg|thumb|left|300px|Составот на Аргентина на Светското првенство 1958 во Шведска]] На [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1957|Јужноамериканското првенство 1957]] фудбалерите на Аргентина добиле прекар '''Los Carasucias''' (превод на мак. валкани лица) во споредба со децата кој валкано играат фудбал на улица, чиј стил на играње со дриблинг станал како знак на идентитетот на аргентинскиот фудбал. Во меѓувреме, Аргентина после три пропуштени Светски првенства учествувала на [[Светско првенство во фудбал 1958|Светското првенство во фудбал 1958]] играно во [[Шведска]]. Со една победа (<small>над [[Фудбалска репрезентација на Северна Ирска|Северна Ирска]]</small>) и два порази (<small>од [[Фудбалска репрезентација на Западна Германија|Западна Германија]] и [[Фудбалска репрезентација на Чехословачка|Чехословачка]]</small>) сосема неочекувано аргентинците завршиле на дното на табелата<ref name="World Cup 1958, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/58full.html ''World Cup 1958, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref>. Токму на ова првенство репрезентацијата го забележала и еден од двата најубедливи порази во својата историја, кога на 15 јуни 1958 биле поразени во [[Хелсингборг]] од Чехословачка со 6-1. Сиромашниот настап во аргентинската јавност бил наречен '''El desastre de Suecia''' (превод на мак. Катастрофата во Шведска) и предизвикал бес кај навивачите, кој околу 10 000 ги дочекале при враќањето во татковината на аеродромот ''Ezeiza'' за да ги исмејуваат и навредуваат.<ref>[http://www.infobae.com/2012/06/14/653468-argentina-sufria-la-peor-derrota-un-mundial-el-desastre-suecia-1958 ''Argentina sufría la peor derrota en un Mundial: "El desastre de Suecia 1958", infobae.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref>. За лошиот настап на Светското првенство во Шведска, Аргентина се искупила следната година на јужноамериканското првенство каде биле и организатори на турнирот. Треба да се напомене дека во [[1959]] година, е единствениот случај кога јужноамериканското првенство бил одржан двапати во една иста година, 7 март - 4 април во Аргентина и 5-27 декември во [[Еквадор]]. Во декемвриското првенство Аргентина го завршила својот настап на второто место забележувајќи го вториот најубедлив пораз во својата историја со 5-0 од Уругвај, кои подоцна и ја освоиле титулата.<ref name="Southamerican Championship 1959 (2st Tournament), rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/59-2safull.html ''Southamerican Championship 1959 (2st Tournament), rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref>. [[Податотека:Argentina 1966.jpg|thumb|right|200px|Составот на Аргентина на Светското првенство 1966 во Англија]] На [[Фудбал на Летните олимписки игри 1960|Олимписките игри 1960]] одржани во [[Рим]], Аргентина го завршила натпреварувањето на во групната фаза. Пресуден бил поразот од [[Фудбалска репрезентација на Даска|Данска]] во првото коло со 2-3<ref name="Games of the XVII. Olympiad Football Tournament (Roma, Italy, 26th August - 10th September 1960), rsssf.com, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tableso/ol1960f.html ''Games of the XVII. Olympiad Football Tournament (Roma, Italy, 26th August - 10th September 1960), rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref>. На [[Светско првенство во фудбал 1962|Светското првенство 1962]] во Чиле забележала скромен учинок, по една победа,<small>(против [[Фудбалска репрезентација на Бугарија|Бугарија]])</small>, еден пораз <small>(против [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]])</small> и еден нерешен резултат <small>(против [[Фудбалска репрезентација на Унгарија|Унгарија]])</small> но не доволно за пласман во четвртфиналето<ref name="World Cup 1962, rsssf.com, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/62full.html ''World Cup 1962, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref>. Настапот на [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1963|јужномамериканското првенство во 1963]] година во [[Боливија]] на Аргентина и донел бронзен медал.<ref name="Southamerican Championship 1963, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/63safull.html ''Southamerican Championship 1963, rsssf.com'']; pristupljeno: 3. 2. 2014.</ref>. Во [[1964]] година Аргентина по третпат се квалификувала на Олимписките игри. Во [[Токио]] забележале едно реми <small>(против [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]])</small> и пораз <small>(против [[Фудбалска репрезентација на Јапонија|Јапонија]])</small> па така го завршиле своето натпреварување уште во првата фаза.<ref name="Games of the XVIII. Olympiad Football Tournament (Tokyo, Japan, October 11 - 23, 1964), rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tableso/ol1964f.html ''Games of the XVIII. Olympiad Football Tournament (Tokyo, Japan, October 11 - 23, 1964), rsssf.com'']; пристапено: 3. februar 2014.</ref>. На следното [[Светско првенство во фудбал 1966|Светско првенство во 1966 година]] во [[Англија]], ''гаучосите'' стигнале до четвртфиналето, каде биле поразени од домаќинот, кој подоцна се испоставил како шампион на тој турнир.<ref name="World Cup 1966, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/66full.html ''World Cup 1966, rsssf.com'']; пристапено : 3. 2. 2014.</ref>. Година дена подоцна во [[Уругвај]] на последното Јужноамериканско првенство одиграно под ова име Аргентина го освоила второто место, со пораз во поледното коло на натпреварувањето од домаќинот.<ref name="Southamerican Championship 1967, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/67safull.html ''Southamerican Championship 1967, rsssf.com'']; притапено: 3 февруари 2014.</ref>. ====Период на стагнација (1967-1974)==== Во 1969 година, Аргентина ги започнала квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 1970|Светското првенство 1970]] под водство на селекторот [[Адолфо Педернера]]. Аргентина се нашла во квалификациска група со [[Фудбалска репрезентација на Боливија|Боливија]] и [[Фудбалска репрезентација на Перу|Перу]], и ги загубила првите два натпревари одиграни на гости. Иако Аргентина победила во следниот натпревар против Боливија со 1-0, ремито 2-2 против Перу во последното квалификациско коло (натпревар игран на [[Стадион Ла Бомбонера|Ла Бомбонера]]) му донело пласман на Светското првенство како еден од претставниците на Јужна Америка на перуанскиот состав, елиминирајќи ја Аргентина.<ref name=transition>{{Наведена мрежна страница |url=http://es.fifa.com/classicfootball/stories/classicqualifiers/news/newsid=735385.html |title="El día que Perú enmudeció a La Bombonera", FIFA official site |accessdate=2016-11-16 |archive-date=2011-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111217171822/http://es.fifa.com/classicfootball/stories/classicqualifiers/news/newsid%3D735385.html |url-status=dead }}</ref> До денес, тоа е единственото Светско првенство во историјата за кое Аргентина не успеала да се квалификува.<ref>[http://www.pagina12.com.ar/diario/deportes/8-40394-2004-08-31.html "A 35 años de un fatídico empate contra los peruanos", ''Página/12''], August 31, 2004</ref> [[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-N0619-0034, Fußball-WM, Argentinien - Italien 1-1.jpg|thumb|right|200px|<center>Момент од натпреварот Аргентина-Италија на Светското првенство 1974 во Западна Германија.</center>]] По фрустрација во 1969 година, сојузот за селектор на репрезентацијата го назначила [[Хуан Хосе Пицути]], кој го освоил [[Интерконтинентален куп|Интерконтиненталниот куп]] со [[Расинг Клуб де Авелјанеда|Расинг Клуб]] три години пред тоа. Пицути бил селектор во текот на три години, во кои Аргентина одиграла неколку пријателски натпревари против јужноамериканските екипи, во кој е вклучена и титулата на Рока купот во 1971 година (поделена со Бразил). Во [[1972]] година, Пицути бил заменет на селекторската клупа со [[Омар Сивори]]. Сивори успеал да ја квалификува Аргентина на [[Светско првенство во фудбал 1974|Светското првенство 1974]] во [[Западна Германија]], откако во квалификациската група Аргентина била подобра од Парагвај и Боливија, но откако обезбедил пласман на мундијалот Сивори ја напуштил селекторската функција и бил заменет со [[Владислао Кап]].<ref name="World Cup 1974 Qualifying, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/74q.html ''World Cup 1974 Qualifying, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref> На Светското првенство Аргентина стигнала до втората фаза по групи. Претходно успешно ја минале првата групна фаза со една победа <small>(против [[Фудбалска репрезентација на Хаити|Хаити]] 4-1)</small>, реми <small>([[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] 1-1)</small> и пораз <small>([[Фудбалска репрезентација на Полска|Полска]] 2-3)</small> и подобра гол-разлика од Италија. Втората групна фаза во која се нашла Аргентина била прејака, и веќе после првиот натпревар во кој загубиле со 0-4 од [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] се видело дека нема да можат многу да сторат. Вториот пораз од Бразил и математички потврдил дека Аргентина нема да мине понатаму.<ref name="World Cup 1974 finals, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/74full.html ''World Cup 1974 finals, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref> ===Почетокот на славните години и првата титула Светски првак (1974-1982)=== По колапсот на екипата на Светското првенство го принудила фудбалскиот сојуз да направат промени во аргентинскиот фудбал. Давид Бракуто бил назначен за претседател на фудбалската асоцијација во 1974 година. Тој му понудил на [[Сесар Луис Меноти]] да биде нов селектор на Аргентина. Меноти прифатил но под негови услови, а еден од нив бил дека домашните играчи под 25 години не треба да бидат продадени на странски клубови.<ref>[http://www.afa.org.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=7862%3Aseleccion-prioridad-numero-1&catid=181%3Aseleccion-nacional&Itemid=226 "Selección, prioridad número uno", AFA website]</ref> Меноти дебитирал на клупата на Аргентина на 12 октомври 1974, во пријателски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]]. За следното Светско првенство, Аргентина не играла квалификации бидејќи и била доделена организацијата на првенството, односно да биде домаќин на првенството. [[Податотека:Argentina1978.jpg|thumb|right|220px|Составот на Аргентина на Светското првенство 1978 на кое биле домаќини]] После осум години неиграње на јужноамериканското првенство, натпреварувањето повторно било воспоставено и воедно преименувано во ''[[Копа Америка]]''. На првото првенство на Копа Америка, Аргентина го завршила својот настап во групниот дел на натпреварување со половичен учинок. Доживеале два порази и забележиле две победи.<ref name="Copa América 1975, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/75safull.html ''Copa América 1975, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref> ====Светски првак 1978==== Аргентинската репрезентација својата прва титула светски првак ја освоила на домашен терен на [[Светско првенство во фудбал 1978|Светското првенство 1978]]. Тоа била генерацијата во која играле [[Марио Кемпес]], [[Леополдо Луке]], [[Даниел Бертони]], [[Рене Хаусман]], [[Даниел Пасарела]], [[Алберто Тарантини]], [[Освалдо Ардилес]] итн. {| class="infobox" style="width:180px;" |- <tr><td><div style="position: relative;"> [[Податотека:Soccer Field Transparant.svg|250px]] {{Image label|x=0.34|y=0.70|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.34|y=0.75|scale=350|text=[[Леополдо Луке|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Луке</span>]]}} {{Image label|x=0.34|y=0.35|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.34|y=0.40|scale=350|text=[[Америко Галего|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Галего</span>]]}} {{Image label|x=0.34|y=0.05|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.34|y=0.10|scale=350|text=[[Убалдо Филол|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Филол</span>]]}} {{Image label|x=0.60|y=0.55|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.61|y=0.60|scale=350|text=[[Оскар Алберто Ортис|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Ортис</span>]]}} {{Image label|x=0.08|y=0.60|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.07|y=0.55|scale=350|text=[[Даниел Бертони|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Бертони</span>]]}} {{Image label|x=0.19|y=0.45|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.19|y=0.50|scale=350|text=[[Освалдо Ардилес|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Ардилес</span>]]}} {{Image label|x=0.49|y=0.45|scale=350|text={{знамеикона|ESP}}</font>}} {{Image label|x=0.48|y=0.50|scale=350|text=[[Марио Кемпес|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Кемпес</span>]]}} {{Image label|x=0.08|y=0.30|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.08|y=0.35|scale=350|text=[[Хорхе Олхуин|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Олхуин</span>]]}} {{Image label|x=0.20|y=0.20|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.19|y=0.25|scale=350|text=[[Луис Галван|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Галван</span>]]}} {{Image label|x=0.48|y=0.20|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.46|y=0.25|scale=350|text=[[Даниел Пасарела|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Пасарела</span>]]}} {{Image label|x=0.60|y=0.30|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.59|y=0.35|scale=350|text=[[Алберто Тарантини|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Тарантини</span>]]}} </div> |- |<center>Почетната постава на Аргентина во финалниот натопревар на Светското првенство 1978 </small> |} После долгите подготовки за првенството, Аргентина го отворила првенството на 2 јуни 1978 година со победата од 2-1 над [[Фудбалска репрезентација на Унгарија|Унгарија]], иако унгарците први повеле со головите на Луке и Бертони аргентинците успеаледа направат пресврт. Во второто коло од групната фаза Аргентина се сретнала [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]], запишувајќи уште една победа и повторно со истиот резултат како и во првото коло 2-1. Со таа победа Аргентина веќе се пласирала понатаму, како и [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] која после победата над Франција (во првото коло) ја победила и Унгарија, па во последното коло натпреварот Аргентина-Италија директно одлучувал за првото место во групата, но на Аргентина и било потребна победа бидејќи во случај на нерешен резултат Италија би била прва поради подобрата гол-разлика. Натпреварот се одиграл на 10 јуни 1978 и завршил со победа на Италија до 1-0, што значи дека Италија го освоила првото место во групата а Аргентина второто, но и двете репрезентации поминале понатаму во втората групна фаза во која ќе бидат во различни групи. Во втората групна фаза Аргентина се нашла во група со репрезентациите на [[Фудбалска репрезентација на Полска|Полска]], [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] и [[Фудбалска репрезентација на Перу|Перу]]. Во првиот натпревар од втората фаза Аргентина забележала победа со 2-0 над Полска со головите на [[Марио Кемпес]]. Вториот натпревар против Бразил завршил без голови 0-0, па околу тоа кој ќе биде финалист одлучувале натпреварите од последното коло во групата; неколку часа пред Аргентина да го одигра својот последен натпревар од групата Бразил ја победил Полска со 3-1 и на тој начин на Аргентина за прво место во групата и пласман во финалето и била потребна победа над Перу со најмалку 4 гола разлика. После првото полувреме Аргентина водела со 2-0, а на крајот победила со 6-0 и на тој начин се пласирала во финалето; по два гола во овој натпревар постигнале Кемпес и Луке а по еден Тарантини и Хаусман. Во финалето на 11-тото Светско првенство играле Аргентина и [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]]. Финалето се одиграло на 25 јуни 1978 на [[Стадион Ел Монументал|Стадионот Монументал]] во [[Буенос Аирес]] каде преку 70.000 гледачи се собрале во исчекување и надеж дека нивната репрезентација конечно ќе стане Светски шампион. Аргентина повела со голот на Кемпес во 37-мата минута и долго водела сè до осум минути пред крајот кога холанѓаните изедначиле со голот на [[Дик Нанинга]]. По 90 минути игра резултатот останал непроменет што значи дека се играле [[Продолжеток (спорт)|продолженија]]. Кон крајот на првото продолжение со вториот гол на Кемпес Аргентина повторно дошла до водство, а во 115-тата минута гол постигнал и Бертони и на тој начин ја заверил победата на Аргентина во овој натпревар и репрезентацијата за првпат во својата историја станала ''Светски првак''.<ref name="Kempes key as Argentina are crowned with confetti, fifa.com">[http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/argentina1978/index.html ''Kempes key as Argentina are crowned with confetti, fifa.com''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141122224221/http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/argentina1978/index.html |date=2014-11-22 }}; пристапено: 2. 2. 2014.</ref><ref name="World Cup 1978 finals, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/78full.html ''World Cup 1978 finals, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref> Следната година Аргентина не била толку супериорна на [[Копа Америка 1979|Копа Америка]]; во 4 натпревари доживела 2 порази и во одлучувачкиот натпревар против Бразил одиграла нерешено 2-2.<ref name="Copa América 1979, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/79safull.html ''Copa América 1979, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref> ===Времето на Марадона и втората титула светски првак (1982-1994)=== По неуспехот на Копа Америка, Аргентина како бранител на титулата обезбедила учество на следното Светско првенство [[Светско првенство во фудбал|1982]] во [[Шпанија]]. Иако настапот на репрезентацијата во Шпанија бил под знак прашање бидејќи земјата се борела во [[Фокландската војна]], сепак се одлучиле Аргентина да учествува на Светското првенство. [[Податотека:Arg1982 v Brazil.jpg|thumb|right|200px|Играчите на Аргентина го напуштаат теренот откако биле елиминирани од Бразил на Светското првенство во 1982.]] Составот главно бил заснован на играчите од претходното Светско првенство во 1978 година со додавање на [[Диего Марадона]] (кој го освоил домашното првенство и бил во одлична форма) и Рамон Дијаз. Репрезентацијата пристигнала во Шпанија како голем фаворит за освојување на првенството, меѓутоа изненадувачки Аргентина го отвори првенството со пораз од [[Фудбалска репрезетнација на Белгија|Белгија]] со 0-1 на [[Камп Ноу]] во Барселона. После поразот имало внатрешни тензии во соблекувалната на селекцијата помеѓу постарите и помладите играчи, што предизвикало проблеми. Сепак, екипата набргу се вратила на победничките патеки и со двете победи над [[Фудбалска репрезентација на Унгарија|Унгарија]] (4-1) и [[Фудбалска репрезентација на Ел Салвадор|Ел Салвадор]] (2-0) се квалификувале за следната фаза како второпласирана екипа од групата 3. Во вториот круг, Аргентина се нашла во група со Италија и Бразил, и била поразен од страна и на двете репрезентации (3-1 и 2-1) по што биле елиминирани и го препуштиле престолот на Италија. Ниту Марадона не можел да ги покаже своите вистински квалитети за време на турнирот, бидејќи страдал од грубата игра на противниците над него (особено на [[Клаудио Џентиле]] на натпреварот против Италија); во последниот натпревар на турнирот тој бил исклучен поради удирање во препоните на бразилскиот играч Жоао Батиста.<ref>[http://www.afa.org.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=7863%3Auna-alegria-y-un-golpe-inesperado&catid=181%3Aseleccion-nacional&Itemid=226 "Una alegría y un golpe inesperado (1979/1982)", AFA official website]</ref><ref>[http://www.marca.com/reportajes/2010/04/espana_1982/2010/04/19/seccion_01/1271693378.html "Maradona fue mundialista por primera vez en España" by Javier Estepa], ''Marca''</ref> {| class="infobox" style="width:180px;" |- <tr><td><div style="position: relative;"> [[Податотека:Soccer Field Transparant.svg|250px]] {{Image label|x=0.24|y=0.70|scale=350|text={{знамеикона|ESP}}</font>}} {{Image label|x=0.23|y=0.75|scale=350|text=[[Хорхе Валдано|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Валдано</span>]]}} {{Image label|x=0.34|y=0.35|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.34|y=0.40|scale=350|text=[[Серхио Батиста|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Батиста</span>]]}} {{Image label|x=0.34|y=0.05|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.33|y=0.10|scale=350|text=[[Нери Пумпидо|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Пумпидо</span>]]}} {{Image label|x=0.60|y=0.50|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.56|y=0.55|scale=350|text=[[Хулио Олартикочеа|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Олартикочеа</span>]]}} {{Image label|x=0.07|y=0.50|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.08|y=0.55|scale=350|text=[[Рикардо Гиусти|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Гиусти</span>]]}} {{Image label|x=0.24|y=0.45|scale=350|text={{знамеикона|FRA}}</font>}} {{Image label|x=0.21|y=0.50|scale=350|text=[[Хорхе Буручага|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Буручага</span>]]}} {{Image label|x=0.41|y=0.60|scale=350|text={{знамеикона|ITA}}</font>}} {{Image label|x=0.40|y=0.65|scale=350|text=[[Диего Марадона|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Марадона</span>]]}} {{Image label|x=0.15|y=0.27|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.14|y=0.32|scale=350|text=[[Хосе Луис Кукиуфо|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Кукиуфо</span>]]}} {{Image label|x=0.53|y=0.27|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.52|y=0.32|scale=350|text=[[Оскар Руџери|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Руџери</span>]]}} {{Image label|x=0.34|y=0.20|scale=350|text={{знамеикона|COL}}</font>}} {{Image label|x=0.34|y=0.25|scale=350|text=[[Хосе Луис Браун|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Браун</span>]]}} {{Image label|x=0.44|y=0.45|scale=350|text={{знамеикона|ARG}}</font>}} {{Image label|x=0.43|y=0.50|scale=350|text=[[Ектор Енрике|<span style="font-size:0.8em; color:Blue;">Енрике</span>]]}} </div> |- |<center>Почетната постава на Аргентина во финалниот натопревар на Светското првенство 1986 </small> |} Неуспехот на Светското првенство го натерал Меноти да ја напушти функцијата. И покрај слабите перформанси, репрезентацијата освоила две светски титули (сениорски и младински) во текот на 9 години со Меноти како селектор.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.la-redo.net/grandes-tecnicos-argentinos-cesar-luis-menotti-78056/ |title="Grandes técnicos argentinos: César Menotti" - LaRedó.net |accessdate=2016-11-18 |archive-date=2012-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020114724/http://www.la-redo.net/grandes-tecnicos-argentinos-cesar-luis-menotti-78056/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.elgrafico.com.ar/2012/07/04/C-4330-historias-curiosidades-y-estadisticas-de-la-seleccion-tras-sus-primeros-900-partidos.php "Historias, curiosidades y estadísticas de la Selección, tras sus primeros 900 partidos"], ''[[El Gráfico]]'', June 2012</ref> На местото на Меноти, фудбалскиот сојуз одлучил да го назначи [[Карлос Билардо]], тренер кој истата сезона го освоил Метрополитано пренството со [[ФК Естудијантес де Ла Плата|Естудијантес]]. Дебито на големите турнири Билардо го имал на [[Копа Америка 1983]], но без успех бидејќи Аргентина не успеала да ја мине групната фаза. Иако во првото коло го победиле Бразил, во следните три натпревари одиграле нерешено (еднаш против Бразил и двапати против Еквадор) што не било доволно за пласман понатаму.<ref name="Copa América 1983, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/83safull.html ''Copa América 1983, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref> Сепак, Билардо потоа успеал да ја квалификува Аргентина за [[Светско првенство во фудбал 1986|Светското првенство во 1986]] во [[Мексико]], освојувајќи го првото место во групата со Колумбија, Венецуела и Перу. [[Податотека:Maradona cup azteca.jpg|thumb|left|250px|[[Диего Марадона]] со пехарот по освојувањето на Светското првенство 1986]] ====Светски првак (1986)==== На [[Светско првенство во фудбал 1986|Светското првенство 1986]] играно во [[Мексико]] [[1986]] Аргентина по вторпат во својата историја станал светски шампион. Во групната фаза на натпреварување репрезентацијата остварила две победи: против [[Фудбалска репрезентација на Јужна Кореја|Јужна Кореја]] (3-1) и [[Фудбалска репрезентација на Бугарија|Бугарија]] (2-0) и реми против [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] (1-1). По освоеното прво место во групата во осминафиналето противник им била репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]]. Единствениот гол на натпреварот уште во првото полувреме го постигнал [[Педро Пашули]] и така на Аргентина и обезбедил пласман во четвртфиналето. Таму Аргентина се соочила со [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]], предводена од легендарниот [[Гари Линекер]], и изгледала супериорно победувајќи со 2-1 со два гола на Марадона (од кој едниот со рака, кој подоцна самиот го нарекол ''Божја рака''). Во полуфиналето Аргентина играла против [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] и како и во претходниот натпревар победила (2-0) со два гола на Марадона за пласман во финале. Во финалето играно на 29 јуни 1986, играно на стадионот ''Ацтека'', Аргентина ја победила [[Фудбалска репрезентација на Западна Германија|Западна Германија]] со 3-2. Иако Аргентина имала убедливо водство од 2-0 на 15-тина минути пред крајот со головите на [[Хосе Луис Браун]] и [[Хорхе Валдано]], Западна Германија успеала да изедначи на 5 минути пред крајот со головите на [[Карл Хајнц Румениге|Румениге]] и [[Руди Фелер]], но сепак три минути подоцна [[Хорхе Буручага]] го поставил конечниот резултат и Аргентина по вторпат станала светски првак.<ref name="World Cup 1986, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/86full.html ''World Cup 1986, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref><ref name="Maradona lights up the world – with a helping hand, fifa.com">[http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/mexico1986/index.html ''Maradona lights up the world – with a helping hand, fifa.com''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141229131556/http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/mexico1986/index.html |date=2014-12-29 }}; пристапено: 3. 2. 2014.</ref> Следната година Аргентина како домаќин учествувала на [[Копа Америка 1987]], и го освоила дури 4-тото место.<ref name="Copa América 1987, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/87safull.html ''Copa América 1987, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref>, а две години подоцна, на [[Копа Америка 1989]] во [[Бразил]], стигнала до бронзен медал.<ref name="Copa América 1989, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/89safull.html ''Copa América 1989, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref> ==== Финале на СП 1990 и златните години на Копа Америка (1990-1994) ==== На [[Светско првенство во фудбал 1990|Светското првенство 1990]] играно во [[Италија]], Аргентина влегла како бранител на титулата и на почетокот била во група со [[Фудбалска репрезентација на Советскиот Сојуз|Советскиот Сојуз]], [[Фудбалска репрезентација на Романија|Романија]] и [[Фудбалска репрезентација на Камерун|Камерун]]. Во првиот натпревар неочекувано Аргентина доживеала пораз од Камерун на [[Роже Мила]], и на тој начин им се повторило истото сценарио како и во [[Шпанија]] на [[Светско првенство во фудбал 1982|Светското првенство 1982]] кога исто така како актуелни светски шампиони загубиле на отворањето на првенството со истиот резултат 0-1 но тогаш од Белгија. Во второто коло забележале победа со 2-0 над Советскиот Сојуз, а во третото коло Аргентина и Романија ги поделиле бодовите играјќи 1-1, баш онака како што им одговарало и на двете репрезентации за пласман во осминафиналето. Во осминафиналето Аргентина играла против [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] и победила со 1-0, а единствениот погодок вреден четвртфинале за својата репрезентација го постигнал [[Клаудио Каниџа]] на 10 минути пред крајот. Во четвртфиналето противник на ''Abiceleste'' била репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Југославија|Југославија]]. После регуларниот дел од натпреварот и продолженијата од двапати по 15 минути неамо голови па се пристапило кон изведување на пенали. Во пенал-рулетот Аргентина била подобра и победила со 3-2, а како одлучувачка се покажала последната петта серија во која [[Густаво Децоти]] погодил за Аргентина додека на другата страна за Југославија промашил [[Фарук Хаџибегиќ]]. Во полуфиналето Аргентина за противник го имала домаќинот на првенството, репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] и после уште едно реми по 120 минути игра (овојпат 1-1) одново пласманот понатаму аргентинците го обезбедиле по изведувањето на пенали, овој пат било 4-3; откако по првите три серии репрезентациите биле без промашен пенал први попуштиле италијаните а непрецизни биле Донадони и Серена. Во финалето на Светското првенство противник на Аргентина и била [[Фудбалска репрезентација на Западна Германија|Западна Германија]], која победила во финалето со 1-0 со голот на [[Андреас Бреме]] од пенал на 5 минути пред крајот.<ref name="World Cup 1990, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/90full.html ''World Cup 1990, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref><ref name="Germany hit winning note as Italian chorus fades, fifa.com">[http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/italy1990/index.html ''Germany hit winning note as Italian chorus fades, fifa.com''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141122200559/http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/italy1990/index.html |date=2014-11-22 }}; пристапено: 3. 2. 2014.</ref> Следната година во [[Чиле]] Аргентина супериорно триумфирала на [[Копа Америка 1991|Копа Америка]].<ref name="Copa America 1991">[http://www.rsssf.com/tables/91safull.html ''Copa América 1991, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref> Година дена подоцна учествувале на новиот турнир под покровителство на [[ФИФА]] познат по тогашното име [[1992 Крал Фахд Куп|Турнир на Кралот Фахд]], а 4 години подоцна името му било променето во [[Куп на конфедерации|ФИФА Куп на конфедерации]]. На турнирот учествувале 4 екипи, тогашните актуелни шампиони од четирите континенти: [[Јужна Америка]] - Аргентина, [[Африка]] - [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]], [[Северна Америка]] - [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] и актуелниот шампион на [[Азија]] и воедно организатор на турнирот [[Фудбалска репрезентација на Саудиска Арабија|Саудиска Арабија]]. Првиот натпревар на тој турнир Аргентина го одиграла против Брегот на Слоновата Коска и со два рани гола на [[Габриел Батистута]] веќе го скршила отпорот на противникот и до крајот забележале убедлива победа со 4-0 и пласман во финалето. Во финалето играле Аргентина и домаќинот, Саудиска Арабија. Аргентина победила со 3-1 и така станалапрвата репрезентација која го освоила Турнирот на Кралот Фад, подоцна познат под името Куп на конфедерации.<ref name="Saudi Arabia 1992: Argentina get the ball rolling, fifa.com">[http://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/saudiarabia1992/index.html ''Saudi Arabia 1992: Argentina get the ball rolling, fifa.com''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150905074837/http://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/saudiarabia1992/index.html |date=2015-09-05 }}; пристапено: 6 февруари 2014.</ref> На [[Копа Америка 1993]] во [[Еквадор]] Аргентина повторно го освоила златниот медал и ја одбранила титулата освоена пред две години во [[Чиле]].<ref name="Copa América 1993, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/93safull.html ''Copa América 1993, rsssf.com'']; пристапено: 3. 2. 2014.</ref> ===Годините кон крајот на векот и почетокот на следниот (1995-2004)=== ====Ерата на Пасарела==== Во август [[1994]] година, улогата на селектор на Аргентина му била доделена на [[Даниел Пасарела]], капитен на златната генерација на ''abiceleste'' која во 1978 година станала светски шампион. Во јануари 1995 година, Аргентина загубила во финалето на [[1995 Крал Фахд Куп|Купот на Кралот Фахд]], освоен три години порано. Поразот дошол од европскиот шампион [[Фудбалска репрезентација на Данска|Данска]] со 2-0. Потоа, репрезентацијата без проблеми се квалификувала за [[1998 ФИФА Светско Првенство|Светското првенство 1998]], со освојување на Јужноамериканската квалификациска група, кој била без Бразил, кој како светски шампион од претходното првенство стекнал право директно да учествува во Франција '98. Со една квалитетна генерација на фудбалери во која играле: [[Роберто Ајала]], [[Хосе Антонио Шамот]], [[Матијас Алмеида]], [[Клаудио Лопес]], [[Диего Симеоне|Диего Пабло Симеоне]], [[Габриел Батистута]], [[Ариел Ортега]], [[Хуан Себастијан Верон]], [[Хавиер Санети]], [[Абел Балбо]], [[Ернан Креспо]], [[Марсело Галјардо]] итн. Аргентина била еден од фаворитите за освојување на турнирот. Тие започнале супериорно на француското тло со три победи во низа во групната фаза, против [[Фудбалска репрезентација на Јапонија|Јапонија]] (1-0), [[Фудбалска репрезентација на Јамајка|Јамајка]] (5-0) и [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] (1-0). Во осминафиналето Аргентина ја елиминирала [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] по изведување на пенали со 4-3 (резултатот бил 2-2 по продолженијата). Во четвртфиналето против [[Фудбалската репрезентација на Холандија|Холандија]], екипата на Пасарела многу брзо се нашла во негатива, но успеала да изедначи со гол на [[Клаудио Лопес]]. Сепак, на една минута до крајот на регуларното време [[Денис Бергкамп]] постигнал гол со кој ја одвел својата селекција во полуфиналето и ја елиминирал Аргентина. После елиминацијата, Пасарела бил обвинет од страна на јавноста и медиумите за премногу дефанзивниот стил на игра во натпреварот против Холандија. Во септември 1998 година, тој ја напушти клупата на ''Selección'' и бил заменет со [[Марсело Биелса]]. ====Ерата на Биелса==== Новиот селектор донел конкретен стил на игра. Аргентина, не учествувала на [[Копа Америка 2001]] во [[Колумбија]] (на 10 јули, во пресрет на првиот натпревар, дале известување за својата одлука и се пожалиле на смртни закани добиени од нејзините играчи), се квалификувала освојувајќи го првото место во јужноамериканската квалификациска група за [[Светско првенство во фудбал 2002 година|Светското првенство 2002]], со 13 тринаесет бодови пред вториот Еквадор, со најдобар напад и најдобра одбрана, и доживеала само еден пораз во осумнаесет натпревари. Меѓутоа во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] дошло големо разочарување. По тесната победа против [[Фудбалската репрезентација на Нигерија|Нигерија]], Аргентина загубила од Англија. Во последниот натпревар, против [[Фудбалската репрезентација на Шведска|Шведска]], одиграле само 1-1 и сензационално биле елиминирани уште во првиот круг. И покрај неуспехот на Светското првенство, Билеса останал селектор. Под негово водство аргентинската репрезентација стигнал до финалето на [[Копа Америка 2004]], каде загубиле од Бразил на пенали откако по регуларното време и продолженијата резултатот бил изедначен 2-2. Во август Биелса ја водел екипата на ''albiceleste'' до освојување на златниот медал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 2004|Олимписките игри во Атина]] во 2004 година. ===Времето на Меси и трите изгубени финалиња (2004-)=== ====Ерата на Пекерман, Басиле, Марадона и Батиста==== По Биелса на клупата на Аргентина дошол [[Хосе Пекерман]], со кој репрезентацијата лесно се квалификувала за [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство во фудбал 2006]] во [[Германија]], завршувајќи на второ место во јужноамериканската квалификациска група зад Бразил, но со ист број на бодови како и жолто-зелените. Во [[Куп на конфедерации 2005|Купот на конфедерации 2005]] Аргентина стигнала до финалето каде одново биле поразени од Бразил со високи 4-1. Во пресрет на Светското првенство во 2006 година Пекерман спровел исклучувања: во составот не се нашле Санети, [[Мартин Демикелис]] и Верон, најверојатно поради расправија со капитенот [[Хуан Пабло Сорин]]. Во нападот повторно се нашол Креспо, со [[Хулио Круз]], [[Карлос Тевес]], [[Хавиер Савиола]] и младиот [[Лионел Меси]], подоцна петкратен добитник на [[Златна топка|златната топка за најдобар фудбалер на годината]]. Аргентина го започнала турнирот како еден од големите фаворити за конечна победа. По освојувањето на една од најтешките групи во која биле уште и [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]], [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на слоновата коска]] и [[Фудбалска репрезентација на Србија и Црна Гора|Србија и Црна Гора]], во вториот круг ја елиминирале репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] со 2-1 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]], пред да го завршат своето учество во четвртфиналето во кое биле поразени од домаќинот [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] на пенали со 4-2 (1-1 бил резултатот по 120 минути). После првенството Пекерман поднесол ставка и во септември 2006 година бил заменет од [[Алфио Басиле]], кој се вратил на чело на репрезентацијата после 12 години и Светското првенство во 1994 година. Тој ја одвел Аргентина до финалето на [[Копа Америка 2007]] во [[Венецуела]], каде како и пред три години Аргентина одново загубила од Бразил, овојпат со 3-0. Базиле поднесол оставка после поразот во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Чиле|Чиле]] на 16 октомври 2008 година. Во октомври 2008 година, АФА ја номинирала аргентинската и светска фудбалска легенда, [[Диего Марадона]] како наследник на Басиле на клупата на Аргентина. Тој дебитирал со победата над Венецуела во квалификациите за [[2010 ФИФА Светско Првенство|Светското првенство 2010]]. Во следните четири натпревари, сепак, тој доживеал исто толку порази (од Боливија, Еквадор, Бразил и Парагвај), примајќи дванаесет гола. Квалификацијата на мундијалот сепак била остварена без играње на плејофот. Одлучувачки биле победите во последните две кола против Перу и Уругвај, кој Аргентина ги добила без некоја посебно добра игра. Интересно, за време на мандатот на поранешниот играч на Барселона и Наполи, Аргентина има четири победи во пријателски натпревари со европски селекции (Шкотска, Франција, Русија и Германија). Екипата на Марадона за Светското првенство вклучува враќање на Хавиер Санети и Хуан Себастијан Верон во репрезентацијата и доделување на капитенската лента на Лионел Меси добитникот на Златната топка на Фифа за 2009 и 2010 година. Авантурата во Јужна Африка започнала добро, откако Аргентина со три победи во фазата по групи се пласирала понатаму. Меѓу нив се издвојува онаа со 4-1 над Јужна Кореја, во која напаѓачот [[Гонсало Игуаин]] постигнал хет-трик. Во нокаут фазата Аргентина сосема случајно се нашла во двобој со истите противници од пред четири години. Во осминафиналето го елиминирала Мексико (повторно со 2-1 и повторно по продоленија), а потоа, како и во 2006 година, била елиминирана од Германија овојпат со убедливи 4-0. Марадона бил отпуштен набргу потоа. Местото на Марадона го преземал [[Серхио Батиста]], човекот кој ја одвел аргентинската олимписка селекција до златен медал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 2008|Олимписките игри во Пекинг]]. Меѓутоа, Батиста набргу ја напуштил клупата на репрезентацијата по неуспехот на [[Копа Америка 2011]], каде Аргентина била елиминирана во четвртфиналето од Уругвај по изведувањето на пенали. ====Ерата на Сабелја; Финалето на Светското првенство 2014==== [[File:Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 -2014-07-13 (18).jpg|thumb|left|Фудбалерите на Аргентина се поздравуваат со своте германски противници пред почетокот на финалето на [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]]]] На 2 август 2011 година Фудбалскиот сојуз на Аргентина го назначил [[Алехандро Сабелја]] за заменик на селекторската функција на Батиста. Под негово водство Аргентина, и покрај нестабилниот почеток, изборила пласман на [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]] како победник во квалификациската група на Јужна Америка со 32 освоени бода и 35 постигнати голови во 16 натпревари. [[Податотека:Messi in Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 -2014-07-13 (24).jpg|thumb|right|150px|[[Лионел Меси]] бил прогласен за најдобар играч на Светското првенство 2014]] Во 2014 година на завршницата на Светското првенство во [[Бразил]], Аргентина се вратила во финалето на мундијалите за првпат по 24 години. Екипата на Сабелја стигнал до завршниот чин на настанот поразувајќи ги минимално противниците: дебитантот [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|Босна и Херцеговина]] (2-1), потоа [[Фудбалска репрезентација на Иран|Иран]] (1-0) и [[Фудбалска репрезентација на Нигерија|Нигерија]] (3-2) во групата, [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]] после продолженија во осминафиналето (1-0, гол на [[Анхел ди Марија|Ди Марија]]), и [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] во четврт-финалето (1-0, со гол на [[Гонсало Игуаин|Игуаин]]). Во полуфиналето ''albiceleste'' ја елиминирале [[Фудбалската репрезентација на Холандија|Холандија]] после изведување на пенали 4-2 откако по продолженијата натпреварот завршил 0-0. Во двобоите од белата точка одлучувачки за Аргентина бил голманот [[Серхио Ромеро]], кој ги неутрализирал обидите на [[Рон Влар]] и [[Весли Снајдер]]. Во финалето на мундијалот играно на [[Стадион Маракана|Маракана]] во [[Рио де Жанеиро]] против [[Фудбалската репрезентација на Германија|Германија]] аргентинците по третпат се нашле во финален натпревар против истиот противник, после победата во [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]] и поразот во [[Светско првенство во фудбал 1990|1990]]. На крајот Германија излегла како победник на првенството, а одлучувачки бил единствениот гол на натпреварот кој го постигнал [[Марио Геце]] на седум минути од крајот на продолженијата. ====Ерата на Мартино; Двете загубени финалиња на Копа Америка==== ====Ерата на Бауса==== На 1 август 2016 година, сојузот го назначува [[Едгардо Бауса]] на клупата на репрезентацијата. == Резултати на репрезентацијата == {| class="wikitable" style="width:30%; font-size:90%; text-align:center;" |- ! colspan=5 |Број на медали |- !Натпреварување !![[Податотека:Gold medal icon.svg|20px|Златен медал]] !![[Податотека:Silver medal icon.svg|20px|Сребрен медал]] !![[Податотека:Bronze medal icon.svg|20px|Бронзен медал]] !!Вкупно |- |align=left|[[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]] |2 || 3 || 0 || 5 |- |align=left|[[ФИФА Куп на конфедерации|Куп на конфедерации]] |1 || 2 || 0 || 3 |- |align=left|[[Копа Америка]] |2 || 3 || 1 || 6 |- |align=left|[[Копа Америка|Првенство на Јужна Америка]] |12 || 10 || 3 || 25 |- |align=left|[[Олимписки игри]] |0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left|[[Панамерикански игри]] |6 || 2 || 3 || 11 |- ! Вкупно !! 23 !! 21 !! 7 !! 51 |} === Настапи на Светските првенства === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|''[[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]]'' ! style="width:1%;" rowspan="25"| !colspan=6|Квалификации за Светско првенство |- !width="90"|{{Tooltip|Домаќин/Година|Домаќин/Година на одржување на турнирот}} !width="30"|{{Tooltip|Рунда|Рунда до која стигнале на Светското превенство}} !width="30"|{{Tooltip|Поз.|Позиција на Светско превенство}} !width="30"|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width="30"|{{Tooltip|П|Победи}} !width="30"|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width="30"|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width="30"|{{Tooltip|ДГ|Дадени голови}} !width="30"|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width="30"|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width="30"|{{Tooltip|П|Победи}} !width="30"|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width="30"|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width="30"|{{Tooltip|ДГ|Дадени голови}} !width="30"|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Уругвај}} [[Светско првенство во фудбал 1930|1930]]||Финале||2.||5||4||0||1||18||9|| bgcolor="white" colspan=6 align=center| |- |{{знамеикона|Италија|1861}} [[Светско првенство во фудбал 1934|1934]]||Прва рунда||9.||1||0||0||1||2||3||colspan=6 align=center| |- |{{знамеикона|Франција}} [[Светско првенство во фудбал 1938|1938]]||rowspan="2" colspan=8 align=center| Се повлекле ||rowspan="2" colspan=6 align=center| Се повлекле |- |{{знамеикона|Бразил}} [[Светско првенство во фудбал 1950|1950]] |- |{{знамеикона|Швајцарија}} [[Светско првенство во фудбал 1954|1954]]||colspan=8 align=center| Не учествувале||colspan=6 align=center| Не учествувале |- |{{знамеикона|Шведска}} [[Светско првенство во фудбал 1958|1958]]||Групна фаза||13.||3||1||0||2||5||10||4||3||1||0||10||2 |- |{{знамеикона|Чиле}} [[Светско првенство во фудбал 1962|1962]]||Групна фаза||10.||3||1||1||1||2||3||2||2||0||0||11||3 |- |{{знамеикона|Англија}} [[Светско првенство во фудбал 1966|1966]]||Четвртфинале||5.||4||2||1||1||4||2||4||3||1||0||9||2 |- |{{знамеикона|Мексико}} [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]]||colspan=8 align=center| Не се квалификувале||4||1||1||2||4||6 |- |{{знамеикона|Германија}} [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]]||Втора рунда||8.||6||1||2||3||9||12||4||3||1||0||9||2 |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Аргентина}} [[Светско првенство во фудбал 1978|1978]]||Шампиони||1.||7||5||1||1||15||4||colspan=6 align=center| Се квалификувале како домаќини |- |{{знамеикона|Шпанија}} [[Светско првенство во фудбал 1982|1982]]||Втора рунда||11.||5||2||0||3||8||7||colspan=6 align=center| Се квалификувале како шампиони |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Мексико}} [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]]||Шампиони||1.||7||6||1||0||14||5||6||4||1||1||12||6 |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Италија}} [[Светско првенство во фудбал 1990|1990]]||Финале||2.||7||2||3||2||5||4||colspan=6 align=center| Се квалификувале како шампиони |- |{{знамеикона|САД}} [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]||Осминафинале||10.||4||2||0||2||8||6||8||4||2||2||9||10 |- |{{знамеикона|Франција}} [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]]||Четвртфинале||6.||5||3||1||1||10||4||16||8||6||2||23||13 |- |{{знамеикона|Јужна Кореја}} {{знамеикона|Јапонија}} [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]]||Групна фаза||18.||3||1||1||1||2||2||18||13||4||1||42||15 |- |{{знамеикона|Германија}} [[Светско првенство во фудбал 2006|2006]]||Четвртфинале||6.||5||3||2||0||11||3||18||10||4||4||29||17 |- |{{знамеикона|ЈАР}} [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]||Четвртфинале||5.||5||4||0||1||10||6||18||8||4||6||23||20 |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Бразил}} [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]]||Финале||2.||7||5||1||1||8||4||16||9||5||2||35||15 |- |{{знамеикона|Русија}} [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]||colspan=8 align=center| Учествуваат во квалификациите ||colspan=6 align=center| [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 - КОНМЕБОЛ|Квалификациите во тек]] |- |-style="border-bottom:3px solid green;" |{{знамеикона|Катар}} [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]||colspan=8 align=center| Ќе учествуваат во квалификациите ||colspan=6 align=center| Ќе учествуваат во квалификациите |- |'''Вкупно'''||'''2 Титули'''||'''16/20'''||'''77'''||'''42'''||'''14'''||'''21'''||'''131'''||'''84'''||'''118'''||'''68'''||'''29'''||'''21'''||'''216'''||'''111''' |} ===Настапи на континенталните првенства на Јужна Америка=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" width=80% |- |-style="border-bottom:2px solid green;" |- !colspan=11| Јужноамериканско првенство |- !width=10%|{{Tooltip|Домаќин/Година|Домаќин/Година на одржување на турнирот}} !width=15%|Рунда !width=5%|{{Tooltip|Поз.|Позиција на Јужноамериканското првенство / Копа Америка}} !width=5%|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=5%|{{Tooltip|П|Победи}} !width=5%|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=5%|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width=5%|{{Tooltip|ДГ|Дадени голови}} !width=5%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=5%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=5%|{{Tooltip|Ref.|Наводи}} |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Аргентина}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1916|1916]]||Вицешампиони||2.||3||1||2||0||7||2||+5||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/16safull.html ''Southamerican Championship 1916, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Уругвај}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1917|1917]]||Вицешампиони||2.||3||2||0||1||5||3||+2||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/17safull.html ''Southamerican Championship 1917, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor=#cc9966 |{{знамеикона|Бразил|1889}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1919|1919]]||Трето место||3.||3||1||0||2||7||7||0||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/19safull.html ''Southamerican Championship 1919, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Чиле}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1920|1920]]||Вицешампиони||2.||3||1||2||0||4||2||+2||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/20safull.html ''Southamerican Championship 1920, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Аргентина}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1921|1921]]||Шампиони||1.||3||3||0||0||5||0||+5||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/21safull.html ''Southamerican Championship 1921, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |{{знамеикона|Бразил|1889}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1922|1922]]||Четврто место||4.||4||2||0||2||6||3||+3||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/22safull.html ''Southamerican Championship 1922, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Уругвај}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1923|1923]]||Вицешампиони||2.||3||2||0||1||6||6||0||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/23safull.html ''Southamerican Championship 1923, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Уругвај}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1924|1924]]||Вицешампиони||2.||3||1||2||0||2||0||+2||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/24safull.html ''Southamerican Championship 1924, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Аргентина}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1925|1925]]||Шампиони||1.||4||3||1||0||11||4||+7||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/25safull.html ''Southamerican Championship 1925, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Чиле}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1926|1926]]||Вицешампиони||2.||4||2||1||1||14||3||+11||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/26safull.html ''Southamerican Championship 1926, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Перу|1825}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1927|1927]]||Шампиони||1.||3||3||0||0||15||4||+11||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/27safull.html ''Southamerican Championship 1927, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Аргентина}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1929|1929]]||Шампиони||1.||3||3||0||0||9||1||+8||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/29safull.html ''Southamerican Championship 1929, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Перу|1825}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1935|1935]]||Вицешампиони||2.||3||2||0||1||8||5||+3||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/35safull.html ''Southamerican Championship 1935, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Аргентина}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1937|1937]]||Шампиони||1.||6||5||0||1||14||5||+9||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/37safull.html ''Southamerican Championship 1937, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |{{знамеикона|Перу|1825}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1939|1939]]||colspan=9|Не учествувале||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/39safull.html ''Southamerican Championship 1939, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Чиле}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1941|1941]]||Шампиони||1.||4||4||0||0||10||2||+8||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/41safull.html ''Southamerican Championship 1941, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Уругвај}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1942|1942]]||Вицешампиони||2.||6||4||1||1||21||6||+15||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/42safull.html ''Southamerican Championship 1942, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Чиле}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1945|1945]]||Шампиони||1.||6||5||1||0||22||5||+17||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/45safull.html ''Southamerican Championship 1945, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Аргентина}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1946|1946]]||Шампиони||1.||5||5||0||0||17||3||+14||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/46safull.html ''Southamerican Championship 1946, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Еквадор}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1947|1947]]||Шампиони||1.||7||6||1||0||28||4||+24||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/47safull.html ''Southamerican Championship 1947, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |{{знамеикона|Бразил|1889}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1949|1949]]||colspan=9|Не учествувале||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/49safull.html ''Southamerican Championship 1949, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |{{знамеикона|Перу}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1953|1953]]||colspan=9|Не учествувале||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/53safull.html ''Southamerican Championship 1953, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Чиле}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1955|1955]]||Шампиони||1.||5||4||1||0||18||6||+12||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/55safull.html ''Southamerican Championship 1955, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor=#cc9966 |{{знамеикона|Уругвај}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1956|1956]]||||3.||5||3||0||2||5||3||+2||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/56safull.html ''Southamerican Championship 1956, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Перу}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1957|1957]]||Шампиони||1.||6||5||0||1||25||6||+19||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/57safull.html ''Southamerican Championship 1957, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Аргентина}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1959 (Аргентина)|1959]]||Шампиони||1.||6||5||1||0||19||5||+14||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/59-1safull.html ''Southamerican Championship 1959 (1st Tournament), rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Еквадор}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1959 (Еквадор)|1959]]||Вицешампиони||2.||4||2||1||1||9||9||0||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/59-2safull.html ''Southamerican Championship 1959 (2nd Tournament), rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor=#cc9966 |{{знамеикона|Боливија}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1963|1963]]||Трето место||3.||6||3||1||2||15||10||+5||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/63safull.html ''Southamerican Championship 1963, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Уругвај}} [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1967|1967]]||Вицешампиони||2.||5||4||0||1||12||3||+9||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/67safull.html ''Southamerican Championship 1967, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-style="border-bottom:2px solid green;" !colspan=2| ||26/29||113||81||15||17||314||107||+207||colspan=1| |- !colspan=11| [[Копа Америка]] |- |[[Податотека:CONMEBOL orthographic projection Mapa CONMEBOL.png|20px]] [[Копа Америка 1975|1975]]||Групна фаза||5.||4||2||0||2||17||4||+13||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/75safull.html ''Copa América 1975, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |[[Податотека:CONMEBOL orthographic projection Mapa CONMEBOL.png|20px]] [[Копа Америка 1979|1979]]||Групна фаза||8.||4||1||1||2||7||6||+1||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/79safull.html ''Copa América 1979, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |[[Податотека:CONMEBOL orthographic projection Mapa CONMEBOL.png|20px]] [[Копа Америка 1983|1983]]||Групна фаза||6.||4||1||3||0||5||4||+1||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/83safull.html ''Copa América 1983, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |{{знамеикона|Аргентина}} [[Копа Америка 1987|1987]]||Полуфинале||4.||4||1||1||2||5||4||+1||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/87safull.html ''Copa América 1987, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor=#cc9966 |{{знамеикона|Бразил|1968}} [[Копа Америка 1989|1989]]||Трето место||3.||7||2||3||2||2||4||-2||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/89safull.html ''Copa América 1989, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Чиле}} [[Копа Америка 1991|1991]]||Шампиони||1.||7||6||1||0||16||6||+10||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/91safull.html ''Copa América 1991, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Еквадор}} [[Копа Америка 1993|1993]]||Шампиони||1.||6||2||4||0||6||4||+2||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/93safull.html ''Copa América 1993, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |{{знамеикона|Уругвај}} [[Копа Америка 1995|1995]]||Четвртфинале||5.||4||2||1||1||8||6||+2||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/95safull.html ''Copa América 1995, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |{{знамеикона|Боливија}} [[Копа Америка 1997|1997]]||Четвртфинале||6.||4||1||2||1||4||3||+1||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/97safull.html ''Copa América 1997, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |{{знамеикона|Парагвај}} [[Копа Америка 1999|1999]]||Четвртфинале||8.||4||2||0||2||6||6||0||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/99safull.html ''Copa América 1999, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |{{знамеикона|Колумбија}} [[Копа Америка 2001|2001]]||colspan=9|Не учествувале||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/2001safull.html ''Copa América 2001, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Перу}} [[Копа Америка 2004|2004]]||Финале||2.||6||4||1||1||16||6||+10||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/2004safull.html ''Copa América 2004, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Венецуела}} [[Копа Америка 2007|2007]]||Финале||2.||6||5||0||1||16||6||+10||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/2007safull.html ''Copa América 2007, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |{{знамеикона|Аргентина}} [[Копа Америка 2011|2011]]||Четвртфинале||7.||4||1||3||0||5||2||+3||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/2011safull.html ''Copa América 2011, rsssf.com'']; пристапено: 20. 5. 2015.</ref> |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Чиле}} [[Копа Америка 2015|2015]]||Финале||2.||6||3||3||0||10||3||+7||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/2015sa.html ''Copa América 2015, rsssf.com'']; пристапено: 5. 7. 2015.</ref> |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|САД}} [[Копа Америка 2016|2016]]||Финале||2.||6||5||1||0||18||2||+16||<ref>[http://www.rsssf.com/tables/2016sa.html ''Copa América (Centenario) 2016, rsssf.com'']; пристапено: 27. 7. 2016.</ref> |- |{{знамеикона|Бразил}} [[Копа Америка 2019|2019]]||colspan=9|Дополнително ќе биде одлучено|| |- |{{знамеикона|Еквадор}} [[Копа Америка 2023|2023]]||colspan=9|Дополнително ќе биде одлучено|| |- |-style="border-bottom:2px solid green;" !colspan=2| ||13/14||70||33||23||14||123||64||+59||colspan=1| |- !colspan=2|'''Вкупно'''||'''39/43'''||'''183'''||'''114'''||'''38'''||'''31'''||'''437'''||'''171'''||+266||colspan=1| |- |} ===Настапи на Купот на Конфедерации=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|[[ФИФА Куп на Конфедерации|Куп на Конфедерации]] |- !Година !Рунда !Позиција !{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !{{Tooltip|П|Победи}} !{{Tooltip|Н*|Нерешени}} !{{Tooltip|П|Порази}} !{{Tooltip|ДГ|Дадени голови}} !{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} |- |-bgcolor="gold" |{{знамеикона|Саудиска Арабија}} [[1992 Крал Фахд Куп|1992]]||Шампиони||1.||2||2||0||0||7||1 |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Саудиска Арабија}} [[1995 Крал Фахд Куп|1995]]||Финале||2.||3||1||1||1||5||3 |- |{{знамеикона|Саудиска Арабија}} [[1997 ФИФА Куп на Конфедерации|1997]]||rowspan="4" colspan=8 align=center| Не се квалификувале |- |{{знамеикона|Мексико}} [[1999 ФИФА Куп на Конфедерации|1999]] |- |{{знамеикона|Јужна Кореја}} {{знамеикона|Јапонија}} [[2001 ФИФА Куп на Конфедерации|2001]] |- style="background:#9acdff;" |{{знамеикона|Франција}} [[2003 ФИФА Куп на Конфедерации|2003]] |- |-bgcolor="silver" |{{знамеикона|Германија}} [[2005 ФИФА Куп на Конфедерации|2005]]||Финале||2.||5||2||2||1||10||10 |- |{{знамеикона|Јужна Африка}} [[2009 ФИФА Куп на Конфедерации|2009]]||rowspan="2" colspan=8 align=center| Не се квалификувале |- |{{знамеикона|Бразил}} [[2013 ФИФА Куп на Конфедерации|2013]] |- |{{знамеикона|Русија}} [[2017 ФИФА Куп на Конфедерации|2017]]||rowspan="2" colspan=8 align=center| Дополнително ќе биде одлучено |- |{{знамеикона|Катар}} [[2021 ФИФА Куп на Конфедерации|2021]] |- |'''Вкупно'''||'''1 Титула'''||'''3/9'''||'''10'''||'''5'''||'''3'''||'''2'''||'''22'''||'''14''' |} ===Настапи на Олимписките игри=== {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|[[Фудбал на Летните олимписки игри|Летни олимписки игри]] |- !Година !Рунда !Позиција !ОН !П !Н* !И !ДГ !ПГ |- | {{знамеикона|Greece}} [[Летни олимписки игри 1896|1896]] |rowspan=1 colspan=8|''Немало фудбалски турнир'' |- | {{знамеикона|France}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1900|1900]] |rowspan=6 colspan=8|''Не учествувале'' |- | {{знамеикона|United States}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1904|1904]] |- | {{знамеикона|United Kingdom}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1908|1908]] |- | {{знамеикона|Sweden}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1912|1912]] |- | {{знамеикона|Belgium}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1920|1920]] |- | {{знамеикона|France}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1924|1924]] |- style="background:silver;" | {{знамеикона|Netherlands}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1928|1928]]||'''Сребрен медал'''||'''2.'''||'''5'''||'''3'''||'''1'''||'''1'''||'''25'''||'''7''' |- | {{знамеикона|United States}} [[Летни олимписки игри 1932|1932]] |rowspan=1 colspan=8|''Немало фудбалски турнир'' |- | {{знамеикона|Nazi Germany}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1936|1936]] |rowspan=4 colspan=8|''Не учествувале'' |- | {{знамеикона|United Kingdom}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1948|1948]] |- | {{знамеикона|Finland}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1952|1952]] |- | {{знамеикона|Australia}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1956|1956]] |- | {{знамеикона|Italy}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1960|1960]]||Четвртфинале||7.||3||2||0||1||6||4 |- | {{знамеикона|Japan}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1964|1964]]||Групна фаза||10.||2||0||1||1||3||4 |- | {{знамеикона|Mexico}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1968|1968]] |rowspan=3 colspan=8|''Не се квалификувале'' |- | {{знамеикона|West Germany}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1972|1972]] |- | {{знамеикона|Canada}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1976|1976]] |- | {{знамеикона|Soviet Union}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1980|1980]] | colspan="8"|''Се квалификувале и се повлекле'' |- | {{знамеикона|United States}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1984|1984]] | colspan="8"|''Не се квалификувале'' |- | {{знамеикона|South Korea}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1988|1988]]|| Четвртфинале||8.||4||1||1||2||4||5 |- | {{знамеикона|Spain}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|1992]] | colspan="8"|''Не се квалификувале'' |- |- style="background:silver;" | {{знамеикона|United States}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 1996|1996]]||| '''Сребрен медал''' ||'''2.'''||6||3||2||1||13||6 |- | {{знамеикона|Australia}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 2000|2000]] | colspan="8"|''Не се квалификувале'' |- |- style="background:gold;" | {{знамеикона|Greece}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 2004|2004]]|| '''Златен медал'''||'''1.'''||6||6||0||0||17||0 |- |- style="background:gold;" | {{знамеикона|China}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 2008|2008]]|| '''Златен медал'''||'''1.'''||6||6||0||0||11||2 |- | {{знамеикона|United Kingdom}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 2012|2012]] | colspan="8"|''Не се квалификувале'' |- | {{знамеикона|Brazil}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 2016|2016]]||Групна фаза||11.||3||1||1||1||3||4 |- | {{знамеикона|Japan}} [[Фудбал на Летните олимписки игри 2020|2020]] | colspan="8"|''TBD'' |- !'''Вкупно'''||2 Златни медали<br/>2 Сребрени медали||8/19||35||22||6||7||81||32 |} {{col-2}} ===Настапи на Панамериканските игри=== {|class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|[[Фудбал на Панамериканските игри|Панамерикански игри]] |- !Година !Рунда !Позиција !ОН !П !Н* !И !ДГ !ПГ |- style="background:Gold;" | style="border: 3px solid red"| {{знамеикона|Argentina}} [[Фудбал на Панамериканските игри 1951|1951]] || '''Шампиони''' || '''1.''' || '''4''' || '''4''' || '''0''' || '''0''' || '''16''' || '''2''' |- style="background:Gold;" | {{знамеикона|Mexico}} [[Фудбал на Панамериканските игри 1955|1955]] || '''Шамшпиони''' || '''1.''' || '''6''' || '''5''' || '''1''' || '''0''' || '''23''' || '''7''' |- style="background:Gold;" | {{знамеикона|United States}} [[Фудбал на Панамериканските игри 1959|1959]] || '''Шампиони''' || '''1.''' || '''6''' || '''5''' || '''1''' || '''0''' || '''20''' || '''4''' |- style="background:Silver;" | {{знамеикона|Brazil}} [[Фудбал на Панамериканските игри 1963|1963]] || '''Финале''' || 2. || 7 || 3 || 1 || 0 || 18 || 3 |- | {{знамеикона|Canada}} [[Фудбал на Панамериканските игри 1967|1967]] || Прва рунда || 5. || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 3 |- style="background:Gold;" | {{знамеикона|Colombia}} [[Фудбал на Панамериканските игри 1971|1971]] || '''Шампиони''' || '''1.''' || '''5''' || '''4''' || '''1''' || '''0''' || '''7''' || '''2''' |- style="background:#c93;" | {{знамеикона|Mexico}} [[Фудбал на Панамериканските игри 1975|1975]] || Трето место || 3. || 3 || 2 || 1 || 0 || 9 || 1 |- style="background:#c93;" | {{знамеикона|Puerto Rico}} [[Фудбал на Панамериканските игри 1979|1979]] || Трето место || 3. || 4 || 2 || 2 || 0 || 3 || 0 |- | {{знамеикона|Venezuela}} [[Фудбал на Панамериканските игри 1983|1983]] || Прва рунда || 5. || 2 || 0 || 0 || 2 || 0 || 4 |- style="background:#c93;" | {{знамеикона|United States}} [[Фудбал на Панамериканските игри 1987|1987]] || Трето место || 3. || 4 || 3 || 0 || 1 || 11 || 3 |- | {{знамеикона|Cuba}} [[Фудбал на Панамериканските игри 1991|1991]] || colspan=8|''Не се квалификувале'' |- style="background:Gold;" | style="border: 3px solid red"| {{знамеикона|Argentina}} [[Фудбал на Панамериканските игри 1995|1995]] || '''Шампиони''' || '''1.''' || '''6''' || '''5''' || '''1''' || '''0''' || '''10''' || '''4''' |- | {{знамеикона|Canada}} [[Фудбал на Панамериканските игри 1999|1999]] || colspan=8|''Не се квалификувале'' |- style="background:Gold;" | {{знамеикона|Dominican Republic}} [[Фудбал на Панамериканските игри 2003|2003]] || '''Шампиони''' || '''1.''' || '''5''' || '''5''' || '''0''' || '''0''' || '''10''' || '''5''' |- | {{знамеикона|Brazil}} [[Фудбал на Панамериканските игри 2007|2007]] || Прва рунда || 9. || 3 || 0 || 2 || |1 || 1 || 3 |- style="background:Silver;" | {{знамеикона|Mexico}} [[Фудбал на Панамериканските игри 2011|2011]] || '''Финале''' || '''2.''' || '''5''' || '''3''' || '''1''' || '''1''' || '''6''' || '''2''' |- | {{знамеикона|Canada}} [[Фудбал на Панамериканските игри 2015|2015]] || colspan=8|''Не учествувале'' |- | {{знамеикона|Peru}} [[Фудбал на Панамериканските игри 2019|2019]] || colspan=8|''TBD'' |- | '''Вкупно''' || '''6 Титули''' || 14/16 || 60 || 46 || 10 || 6 || 134 || 43 |} {{col-end}} == Титули == * '''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал}} [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]]''' (2) : [[Светско првенство во фудбал 1978|Аргентина 1978]], [[Светско првенство во фудбал 1986|Мексико 1986]] * '''{{Трофеј-Копа Америка}} [[Копа Америка]]''' (14) : [[Јужноамериканско првенство 1921|Аргентина 1921]], [[Јужноамериканско првенство 1925|Аргентина 1925]], [[Јужноамериканско првенство 1927|Перу 1927]], [[Јужноамериканско првенство 1927|Аргентина 1927]], [[Јужноамериканско првенство 1937|Аргентина 19371]], [[Јужноамериканско првенство 1941|Чиле 1941]], [[Јужноамериканско првенство 1945|Аргентина 1945]], [[Јужноамериканско првенство 1946|Аргентина 1946]], [[Јужноамериканско првенство 1947|Аргентина 1947]], [[Јужноамериканско првенство 1955|Аргентина 1955]], [[Јужноамериканско првенство 1957|Аргентина 1957]], [[Јужноамериканско првенство 1959|Аргентина 1959]], [[Копа Америка 1991|Чиле 1991]] и [[Копа Америка 1993|Еквадор 1993]] * '''[[Куп на конфедерации]]''' (1) : [[1992 Крал Фахд Куп|Саудиска Арабија 1992]] ==Играчи== ===Моментален состав=== Состав на [[Копа Америка 2019]]. {{nat fs g start|background=#0B0B3F|color=#ffffff}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Франко Армани]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1986|10|16|df=y}}|caps=5|goals=0|club=[[ФК Ривер Плејт|Ривер Плејт]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Хуан Фојт]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1998|1|12|df=y}}|caps=3|goals=0|club={{Fb team (N) Tottenham}}|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Николас Талјафико]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1992|8|31|df=y}}|caps=14|goals=0|club=[[ФК Ајакс|Ајакс]]|clubnat=NED}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Ренцо Саравија]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1993|6|16|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[Расинг Клуб де Авелјанеда|Расинг]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Леандро Паредес]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1994|6|29|df=y}}|caps=12|goals=1|club={{Fb team (N) Paris Saint-Germain}}|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Херман Пецелја]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1991|6|27|df=y}}|caps=7|goals=1|club={{Fb team (N) Fiorentina}}|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Роберто Переира]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1991|1|7|df=y}}|caps=16|goals=2|club={{Fb team (N) Watford}}|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Маркос Акуња]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1991|10|28|df=y}}|caps=18|goals=0|club={{Fb team (N) Sporting Lisboa}}|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Серхио Агуеро]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1988|6|2|df=y}}|caps=90|goals=39|club=[[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[Лионел Меси]] {{Капитен}}|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1987|6|24|df=y}}|caps=130|goals=67|club={{Fb team (N) Barcelona}}|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[Анхел Ди Марија]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1988|2|14|df=y}}|caps=97|goals=20|club={{Fb team (N) Paris Saint-Germain}}|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Агустин Марчесин]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1988|3|16|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[Клуб Америка|Америка]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Рамиро Фунес Мори]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1991|3|5|df=y}}|caps=25|goals=2|club=[[ФК Вилјареал|Вилјареал]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Милтон Каско]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1988|4|11|df=y}}|caps=2|goals=0|club=[[ФК Ривер Плејт|Ривер Плејт]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Гвидо Писаро]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1990|2|26|df=y}}|caps=2|goals=0|club=[[Тигрес УАНЛ|Тигрес]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Родриго Де Паул]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1994|5|24|df=y}}|caps=5|goals=0|club={{Fb team (N) Udinese}}|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=DF|name=[[Николас Отаменди]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1988|2|12|df=y}}|caps=60|goals=4|club=[[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Гвидо Родригес]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1994|4|12|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[Клуб Америка|Америка]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Матијас Суарес]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1988|5|9|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[ФК Ривер Плејт|Ривер Плејт]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[Џовани Ло Селсо]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1996|4|9|df=y}}|caps=13|goals=1|club={{Fb team (N) Betis}}|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Пауло Дибала]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1993|11|15|df=y}}|caps=20|goals=1|club={{Fb team (N) Juventus}}|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Лаутаро Мартинес]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1997|8|22|df=y}}|caps=7|goals=4|club={{Fb team (N) Inter}}|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Хуан Мусо]]|age={{Birth date and age2|2019|6|14|1994|5|6|df=y}}|caps=1|goals=0|club={{Fb team (N) Udinese}}|clubnat=ITA}} {{nat fs end|background=#0B0B3F}} ===Статистика на играчите=== <small>Последна промена [[12 ноември]] [[2016]].</small> {{легенда|#CFECEC|Активни репрезентативци|border=#AAAAAA}} ====Список на играчи со најмногу настапи==== {| class="wikitable" cellpadding="3" style="font-size:90%; text-align: center;" |- !width="20"|# !width="300"|Играч !width="75"|Бр. настапи !width="75"|Бр. голови !width="120"|Кариера !width="120"|{{Tooltip|Прв настап|Прв настап во дресот на аргентинската репрезентација}} |- | 1. | <center> [[Хавиер Санети]]<small><ref name="Javier Adelmar Zanetti – Century of International Appearances, rsssf.com" /></small> |'''143''' | 5 | 1994-2011 | 16 ноември 1994 |- |- style="background:#cfecec;" | 2. | <center> [[Хавиер Маскерано]]<small><ref name="Javier Mascherano, national-football-teams.com">[http://www.national-football-teams.com/player/331/Javier_Mascherano.html ''Javier Mascherano, national-football-teams.com'']; пристапено: 12. 11. 2016.</ref></small> |'''134''' | 3 | 2003- | 16 јули 2003 |- |- style="background:#cfecec;" | 3. | <center> [[Лионел Меси]]<small><ref name="Lionel Andrés Messi - Goals in International Matches, rsssf.com" /></small> |'''116''' | 56 | 2005- | 17 август 2005 |- | 4. | <center> [[Роберто Ајала]]<small><ref name="Roberto Fabián Ayala – Century of International Appearances, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/miscellaneous/rayala-intl.html ''Roberto Fabián Ayala – Century of International Appearances, rsssf.com'']; пристапено: 12. 11. 2016.</ref></small> |'''115''' | 7 | 1994-2007 | 16 ноември 1994 |- | 5. | <center> [[Диего Симеоне]]<small><ref name="Diego Pablo Simeone - Century of International Appearances, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/miscellaneous/simeone-intl.html ''Diego Pablo Simeone - Century of International Appearances, rsssf.com'']; пристапено: 12. 11. 2016.</ref></small> |'''106''' | 11 | 1988-2002 | 14 јули 1988 |- | 6. | <center> [[Оскар Руџери]]<small><ref name="Oscar Alfredo Ruggeri - International Appearances, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/miscellaneous/ruggeri-intl.html ''Oscar Alfredo Ruggeri - International Appearances, rsssf.com'']; пристапено: 12. 11. 2016.</ref></small> |'''97''' | 7 | 1983-1994 | 12 мај 1983 |- | 7. | <center> [[Диего Марадона]]<small><ref name="Diego Armando Maradona - International Appearances, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/miscellaneous/maradona-intl.html ''Diego Armando Maradona - International Appearances, rsssf.com'']; пристапено: 12. 11. 2016.</ref></small> |'''91''' | 34 | 1977-1994 | 27 февруари 1977 |- | 8. | <center> [[Ариел Ортега]]<small><ref name="Ariel Ortega, national-football-teams.com">[http://www.national-football-teams.com/player/339/Ariel_Ortega.html ''Ariel Ortega, national-football-teams.com'']; пристапено: 12. 11. 2016.</ref></small> |'''87''' | 17 | 1993-2010 | 15 декември 1993 |- |- style="background:#cfecec;" | 9. | <center> [[Серхио Ромеро]] |'''84''' | 0 | 2009- | 9 септември 2009 |- |- style="background:#cfecec;" | 10. | <center> [[Анхел Ди Марија]] |'''81''' | 17 | 2008- | 6 септември 2008 |} <gallery> Messi_Copa_America_2011.jpg|<center><small>[[Лионел Меси]]</small> Javier Zanetti - Argentina.jpg|<center><small>[[Хавиер Санети]]</small> Argentine - Portugal - Javier Mascherano.jpg|<center><small>[[Хавиер Маскерано]]</small> Diego Simeone - 01.jpg|<center><small>[[Диего Симеоне]]</small> Maradona at 2012 GCC Champions League final.JPG|<center><small>[[Диего Марадона]]</small> Roberto Ayala y Javier Zanetti - 07FEB2007 - Francia - presidencia-govar.jpg|<center><small>[[Роберто Ајала]]</small> </gallery> ==== Список на играчи со најмногу постигнати голови ==== {| class="wikitable" cellpadding="3" style="font-size:90%; text-align: center;" |- !width="20"|# !width="300"|Играч !width="75"|Бр. голови !width="75"|Бр. настапи !width="120"|Кариера !width="120"|{{Tooltip|Просек|Просек на голови по натпревар во дресот на аргентинската репрезентација}} |- |- style="background:#cfecec;" | 1. | <center> [[Лионел Меси]]<small><ref name="Lionel Andrés Messi - Goals in International Matches, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/miscellaneous/messi-intlg.html ''Lionel Andrés Messi - Goals in International Matches, rsssf.com'']; пристапено: 12. 11. 2016.</ref></small> |'''56''' | 115 | 2005- | 0.491 |- | 2. | <center> [[Габриел Батистута]]<ref name="Gabriel Omar Batistuta - Goals in International Matches, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/miscellaneous/batistuta-intlg.html ''Gabriel Omar Batistuta - Goals in International Matches, rsssf.com'']; пристапено: 12. 11. 2016.</ref></small> |'''54''' | 77 | 1991-2002 | 0.701 |- | 3. | <center> [[Ернан Креспо]]<small><ref name="Hernán Jorge Crespo - Goals in International Matches, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/miscellaneous/crespo-intlg.html ''Hernán Jorge Crespo - Goals in International Matches, rsssf.com'']; пристапено: 12. 11. 2016.</ref></small> |'''35''' | 64 | 1995-2007 | 0.555 |- | 4. | <center> [[Диего Марадона]]<small><ref name="Diego Armando Maradona - International Appearances, rsssf.com"/></small> |'''34''' | 91 | 1977–1994 | 0.374 |- |- style="background:#cfecec;" | 5. | <center> [[Серхио Агуеро]]<small><ref name="Goalscoring for Argentina National Team, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/miscellaneous/arg-recintlp.html#goals ''Goalscoring for Argentina National Team, rsssf.com'']; пристапено: 12. 11. 2016.</ref></small> |'''33''' | 79 | 2006– | 0.423 |- |- style="background:#cfecec;" | 6. | <center> [[Гонсало Игуаин]]<small><ref name="Goalscoring for Argentina National Team, rsssf.com"/></small> |'''31''' | 65 | 2009- | 0.484 |- | 7. | <center> [[Луис Артиме]]<small><ref name="Luis Artime - Goals in International Matches, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/miscellaneous/artime-intlg.html ''Luis Artime - Goals in International Matches, rsssf.com'']; пристапено: 12. 11. 2016.</ref></small> |'''24''' | 25 | 1961–1967 | 0.960 |- | 8. | <center> [[Даниел Пасарела]]<small><ref name="Goalscoring for Argentina National Team, rsssf.com"/></small> |'''23''' | 70 | 1976–1986 | 0.328 |- | rowspan="2" | 9. | <center> [[Леополдо Луке]]<small><ref name="Leopoldo Jacinto Luque, national-football-teams.com">[http://www.national-football-teams.com/player/18618/Leopoldo_Luque.html ''Leopoldo Jacinto Luque, national-football-teams.com'']; пристапено: 12. 11. 2016.</ref></small> | rowspan="2" |'''22''' | 45 | 1975–1981 | 0.488 |- | <center> [[Хосе Санфилипо]]<small><ref name="Goalscoring for Argentina National Team, rsssf.com"/></small> | 29 | 1956–1962 | 0.759 |} <gallery> Gabriel batistuta.jpg|<center><small>[[Габриел Батистута]]</small> Dinamo-Napoli (10).jpg|<center><small>[[Гонсало Игуаин]]</small> CrespoInter.jpg|<center><small>[[Ернан Креспо]]</small> LuisArtime.jpg|<center><small>[[Луис Артиме]]</small> Suisse vs Argentine - Sergio Agüero (cropped).jpg|<center><small>[[Серхио Агуеро]]</small> </gallery> == Селектори == Од 1924¹<ref name="ARGENTINA NATIONAL TEAM ARCHIVE, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tablesa/arg-intres.html ''ARGENTINA NATIONAL TEAM ARCHIVE, rsssf.com'']; пристапено: 5. 2. 2014.</ref>: {| |- | style="vertical-align:top;"| {| class="wikitable" |- ! Период ! Селектори |- | 1924-1925 | {{знамеикона|ARG}} [[Анхел Васкес]] |- | 1926-1927 | {{знамеикона|ARG}} [[Хорхе Валдерама]] |- | 1927-1928 | {{знамеикона|ESP}} [[Хосе Лаго Милан]] |- | 1928-1929 | {{знамеикона|ARG}} [[Франсиско Оласар]] |- | 1929-1930 | {{знамеикона|ARG}} [[Франсиско Оласар]] &<br> {{знамеикона|ARG}} [[Хуан Хосе Трамутола]] |- | 1934 | {{знамеикона|ITA}} [[Фелипе Пашучи]] |- | 1934-1937 | {{знамеикона|ARG}} [[Мауел Сеоане]] |- | 1937-39 | {{знамеикона|ARG}} [[Анхел Фернандес Рока]] |- | 1939-1960 | {{знамеикона|ARG}} [[Гилермо Стабиле]] |- | 1960-1961 | {{знамеикона|ARG}} [[Викторио Спинето]] |- | 1962-1963 | {{знамеикона|ARG}} [[Хуан Карлос Лоренцо]] |} | style="vertical-align:top;"| {| class="wikitable" |- ! Период ! Селектор |- | 1963 | {{знамеикона|ARG}} [[Алехандро Галан]] |- | 1963-1964 | {{знамеикона|ARG}} [[Хорасио Амабле Торес|Хорасио Торес]] |- | 1964-1968 | {{знамеикона|ARG}} [[Хосе Марија Минела]] |- | 1968 | {{знамеикона|ITA}} [[Ренато Чезарини]] |- | 1968-1969 | {{знамеикона|ARG}} [[Умберто Маскио]] |- | 1969 | {{знамеикона|ARG}} [[Адолфо Педернера]] |- | 1969-1972 | {{знамеикона|ARG}} [[Хуан Хосе Пицути]] |- | 1972-1974 | {{знамеикона|ARG}} [[Омар Сивори]] |- | 1974 | {{знамеикона|ARG}} [[Владислао Кап]] |- | 1974-1983 | {{знамеикона|ARG}} [[Сесар Луис Меноти]] |- | 1983-1990 | {{знамеикона|ARG}} [[Карлос Билардо]] |- | 1990-1994 | {{знамеикона|ARG}} [[Алфио Басиле]] |} | style="vertical-align:top;"| {| class="wikitable" |- ! Период ! Селектор |- | 1994-1998 | {{знамеикона|ARG}} [[Даниел Пасарела]] |- | 1998-2004 | {{знамеикона|ARG}} [[Марсело Биелса]] |- | 2004-2006 | {{знамеикона|ARG}} [[Хосе Пекерман]] |- | 2006-2008 | {{знамеикона|ARG}} [[Алфио Басиле]] |- | 2008-2010 | {{знамеикона|ARG}} [[Диего Марадона]] |- | 2010-2011 | {{знамеикона|ARG}} [[Серхио Батиста]] |- | 2011–2014 | {{знамеикона|ARG}} [[Алехандро Сабелја]] |- | 2014-2016 | {{знамеикона|ARG}} [[Херардо Мартино]] |- | 2016- | {{знамеикона|ARG}} [[Едгардо Бауса]] |} |} '''Напомена:''' * ¹ Моментално не се внесени информации околу тоа кој бил селектор во периодот 1901-1924 и 1930-1935 (освен Пашучи, кој бил селектор од 27 мај 1934).<ref name="ARGENTINA NATIONAL TEAM ARCHIVE, rsssf.com"/> <gallery> Stabile arg.jpg|<center><small>[[Гилермо Стабиле]]</small> Omar Sivori.jpg|<center><small>[[Омар Сивори]]</small> Sabella2009.jpg|<center><small>[[Алехандро Сабелја]]</small> Gerardo Martino (marzo de 2014).jpg|<center><small>[[Херардо Мартино]]</small> EDGARDO BAUZA (16223003301).jpg|<center><small>[[Едгардо Бауса]]</small> </gallery> ==Дресови низ историјата== ===Домашни=== {| |{{Football kit | pattern_la=|pattern_b=|align=left|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=FFFFFF|socks=000000|title=1901–1910 }} | {{Football kit | pattern_la=_white_stripes|pattern_b=_3stripesonwhite|pattern_ra=_white_stripes|leftarm=0099ff|body=0099ff|rightarm=0099ff|shorts=000000|socks=707070|title=1911–1974}} | {{Football kit | pattern_la=_white_stripes|pattern_b=_3stripesonwhite|pattern_ra=_white_stripes|leftarm=0099ff|body=0099ff|rightarm=0099ff|shorts=000000|socks=ffffff|title=1975}} | {{Football kit |pattern_la=_white_stripes|pattern_b=_3stripesonwhite|pattern_ra=_white_stripes|pattern_sh=_adidaswhite|pattern_so=_3_rangersHome| leftarm=75aadb|body=75aadb|rightarm=75aadb|shorts=000000|socks=FFFFFF| title=1978}} | {{Football kit | pattern_la=_white_stripes|pattern_b=_whitestripes|pattern_ra=_white_stripes|pattern_sh=| leftarm=42A0FF|body=42A0FF|rightarm=42A0FF|shorts=000000|socks=FFFFFF| title=1986}} | {{Football kit | pattern_la=_shoulder_stripes_sky_blue_stripes|pattern_b=_3stripesonwhite|pattern_ra=_shoulder_stripes_sky_blue_stripes|pattern_sh=_adidas_arg1990| pattern_so=_color_3_stripes_sky_blue|leftarm=FFFFFF|body=75aadb|rightarm=FFFFFF|shorts=000000|socks=FFFFFF| title=1990}} | {{Football kit | pattern_la=_shoulder_stripes_sky_blue_stripes|pattern_b=_3stripesonwhite|pattern_ra=_shoulder_stripes_sky_blue_stripes|pattern_sh=_adidas_arg1994| pattern_so=_adidas_thick_stripes_sky_blue|leftarm=FFFFFF|body=75aadb|rightarm=FFFFFF|shorts=000000|socks=FFFFFF| title=1994}} | {{Football kit | pattern_la=_white_stripes|pattern_b=_arg98|pattern_ra=_white_stripes|pattern_sh=_adidaswhite| leftarm=9fcfff|body=FFFFFF|rightarm=9fcfff|shorts=000000|socks=FFFFFF| title=1998}} | {{Football kit | pattern_la=_whiteborder|pattern_b=_3stripesonwhite|pattern_ra=_whiteborder|pattern_sh=_adidaswhite| leftarm=18ADE7|body=18ADE7|rightarm=18ADE7|shorts=141453|socks=FFFFFF| title=1999}} | {{Football kit | pattern_la=_shoulra_stripes_black_stripes_half|pattern_b=_arg_2002|pattern_ra=_shoulra_stripes_black_stripes_half|pattern_sh=_adidaswhite| leftarm=0080ff|body=0080ff|rightarm=0080ff|shorts=000000|socks=FFFFFF| title=2002}} |} {| | {{Football kit | pattern_la=_colorunrawhite|pattern_b=_arg06h|pattern_ra=_colorunrawhite|pattern_sh=_argh06|pattern_so=_arg11h| leftarm=75AADB|body=FFFFFF|rightarm=75AADB|shorts=000000|socks=FFFFFF| title=2006}} | {{Football kit | pattern_la=_arg08h|pattern_b=_arg08h|pattern_ra=_arg08h|pattern_sh=_adidaswhite|pattern_so=_arg11h| leftarm=75AADB|body=00AADB|rightarm=00AADB|shorts=000000|socks=000000| title=2008}} | {{Football kit | pattern_la=_arg10h|pattern_b=_arg10h|pattern_ra=_arg10h|pattern_sh=_arg10h|pattern_so=_arg10h| leftarm=75AADB|body=00AADB|rightarm=00AADB|shorts=000000|socks=000000| title=2010}} | {{Football kit | pattern_la=_arg11h|pattern_b=_arg11h|pattern_ra=_arg11h|pattern_sh=_arg11h|pattern_so=_arg11h| leftarm=75AADB|body=00AADB|rightarm=00AADB|shorts=000000|socks=000000| title=2011}} | {{Football kit | pattern_la=_arg13h|pattern_b=_arg2014h|pattern_ra=_arg13h|pattern_sh=_arg13h|pattern_so=_arg13h| leftarm=ffffff|body=ffffff|rightarm=ffffff|shorts=ffffff|socks=ffffff| title=2014}} | {{Football kit | pattern_la=_arg15h|pattern_b=_argentina15h|pattern_ra=_arg15h|pattern_sh=_arg15h|pattern_so=_arg15h| leftarm=ffffff|body=ffffff|rightarm=ffffff|shorts=000000|socks=FFFFFF| title=2015}} |} ===Гостински=== {| | {{Football kit | pattern_la=|pattern_b=|pattern_ra=|leftarm=99ccff|body=99ccff|rightarm=99ccff|shorts=000000|socks=888888|title=1919}} | {{Football kit | pattern_la=|pattern_b=_collaryellow|pattern_ra=|leftarm=FFD700|body=FFD700|rightarm=FFD700|shorts=000000|socks=707070|title=1958}} | {{Football kit | pattern_la=_whitelines|pattern_b=_BAYER_1112t|pattern_ra=_whitelines|pattern_sh=_liverpool1112||pattern_so=_3_rangersHome| leftarm=0000FF|body=000080|rightarm=0000FF|shorts=FFFFFF|socks=FFFFFF| title=1978}} | {{Football kit | pattern_la=_whiteborder|pattern_b=_vneckwhite|pattern_ra=_whiteborder|pattern_sh=||pattern_so=| leftarm= 0000FF|body=0000FF|rightarm=0000FF|shorts=000000|socks= FFFFFF| title=1982}} | {{Football kit | pattern_la=_whiteborder|pattern_b=_vneckwhite|pattern_ra=_whiteborder|pattern_sh=_whitebottom|pattern_so=_band_blue| leftarm=000099|body= 000099|rightarm=000099|shorts=000000|socks= ffffff| title=1986}} | {{Football kit | pattern_la=_arg_94_away|pattern_b=_arg_94_away|pattern_ra=_shoulder_stripes_black_stripes|pattern_sh=_arg_94_away| pattern_so=_adidas_thick_stripes_black|rightarm=0030E0|socks=0030E0|title=1994}} | {{Football kit | pattern_la=_adidasstripeswhite|pattern_b=_arg98_away|pattern_ra=_adidasstripeswhite|pattern_sh=_adidaswhite|pattern_so=| leftarm=000255|body=000255|rightarm=000255|shorts=000255|socks=000255| title=1998}} | {{Football kit | pattern_la=_shoulra_stripes_white_stripes_half|pattern_b=|pattern_ra=_shoulra_stripes_white_stripes_half|pattern_sh=_adidaswhite|pattern_so=| leftarm=0000CD|body=0000CD|rightarm=0000CD|shorts=0000CD|socks=0000CD| title=2002}} | {{Football kit | pattern_la=_arg04a|pattern_b=_arg04a|pattern_ra=_arg04a|pattern_sh= _arg04a|pattern_so=_color_3_stripes_white| leftarm=000040|body=000040|rightarm=000040|shorts=000040|socks=000040| title=2004}} | {{Football kit | pattern_la=|pattern_b=_arg06a|pattern_ra=|pattern_sh=_arga06|pattern_so=_3_stripes_white| leftarm=282A59|body=282A59|rightarm=282A59|shorts=FFFFFF|socks=282A59| title=2006}} |- | {{Football kit | pattern_la=_arg08a|pattern_b=_arg08a|pattern_ra=_arg08a|pattern_sh=_adidasonwhite|pattern_so=_3_stripes_white| leftarm=1b1f56|body=1b1f56|rightarm=1b1f56|shorts=1b1f56|socks=1b1f56| title=2008}} | {{Football kit | pattern_la=_arg10a|pattern_b=_arg10a|pattern_ra=_arg10a|pattern_sh=_adidasonwhite|pattern_so=_3_stripes_white| leftarm=1b1f56|body=1b1f56|rightarm=1b1f56|shorts=1b1f56|socks=0000FF| title=2010}} | {{Football kit | pattern_la=_arg11a|pattern_b=_arg11a|pattern_ra=_arg11a|pattern_sh=_arg11a|pattern_so=_3_stripes_white| leftarm=1b1f56|body=1b1f56|rightarm=1b1f56|shorts=1b1f56|socks=1b1f56| title=2011}} | {{Football kit | pattern_la=_arg13a|pattern_b=_arg2014a|pattern_ra=_arg13a|pattern_sh=_arg13a|pattern_so=_arg13a| leftarm=001363|body=001363|rightarm=001363|shorts=0020C2|socks=001363| title=2014}} | |} == Наводи == {{наводи|4}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Argentina national football team}} * [http://www.fifa.com/associations/association=arg/index.html Аргентина на официјалната страна на ФИФА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070603165127/http://www.fifa.com/associations/association=arg/index.html |date=2007-06-03 }} * [http://www.afa.org.ar Официјална страна на фудбалскиот сојуз на Аргентина] {{избрана статија}} {{CONMEBOL teams}} {{Шампиони на Копа Америка}} [[Категорија:Фудбалски репрезентации од Јужна Америка|Аргентина]] [[Категорија:Фудбалот во Аргентина]] 3dyhybt6vt7iidk7rtiqg59rblrgutt 0 208305 5578728 5443728 2026-06-19T01:31:39Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - своите наместо својте 5578728 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Стамат Танчев Георгиев | портрет = Stamat Geogiev.JPG | px = 200п | опис = ''Македонски револуционер'' | родено-име = | роден-дата = {{роден на|||1857}} | роден-место = [[Бугариево]], [[Солунски Пашалак]], [[Османлиско Царство]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|1904|||1857||}} | починал-место = {{починал во|Солун}}, [[Солунски Вилает]], [[Османлиско Царство]] | починал-причина = | познат = раководител на [[ТМОРО]] | занимање = | сопружник = | родители = | деца = [[Димитар Поп Стаматов]] }} '''Поп Стамат Танчев Георгиев''' — македонски свештеник, деец на преродбата во [[Македонија (регион)|Македонија]], активен учесник во борбата за независна словеногласна црква, деец и раководител на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Стамат Танчев е роден во селото [[Бугариево]], тогаш во [[Отоманското Царство]], денес Неа Месимврија, [[Грција]]. Во [[1893]] година се основа [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] и поп Стамат е меѓу првите кој стануваат нејзини членови. Тој во организацијата бил примен од [[Даме Груев]], а неговото влегување во [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] било од особено значење. Свештеникот Стамат бил тактичен, смел и секогаш бил прв каде што постоеле опасности и ризици. Тој успеал да ја прошири и зацврсти организациската мрежа во солунските села. Во текот на својата револуционерна дејност се истакнал особено со своите организациски способности, а тоа било евидентно по неговото преминување во Вардарската црква во [[Солун]] и затоа Христо Татарчев истакнува дека: {{Цитатник|''Вардарската црква... од храм на богомолци се претворила во свртилиште на револуционери'' <ref name="ht">Д-р, Христо Татарчев, Вътрешна македоно-одринска революционна организация като мит или реалност, Цочо Биљарски и Валентин Китанов, София, 1995</ref> }} == Револуционерна дејност == Неговата револуционерна дејност била разнострана. Во [[1896]] година поп Стамат му помагла на Даме Груев за пречек на 3 000 англиски пушки во [[Солунски Залив|Солунскиот Залив]] кој биле ветени од [[Македонски комитет|Врховниот комитет]], а кој никогаш не пристигнале. Стамат исто така агитирал меѓу учениците на машката егзархиска гимназија [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Св. Кирил и Методиј]], тој во учебната 1896/97 година од [[Училиштен кружок на МРО|Училишниот кружок]] покрстил во [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]] 21 ученик, а меѓу нив бил и [[Христо Куслев]]. Во првата половина на [[1897]] година во [[Солунски вилает|Солунскиот вилает]] била формирана првата чета на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] на чело со [[Апостол Петков]] и [[Иван Орџанов Карасулијата]], а тие двајца биле покрстени од страна на поп Стамат. Веќе во 1899/1900 година поп Стамат бил член на Солунскиот окружен комитет заедно со [[Христо Матов]] како претставник на ([[Централен комитет на МРО|ЦК]]) , [[Иван Гарванов]] и епитромот на ''Вардарската црква'', [[Атанас Ангелов]] (кој бил претседател). Во текот на [[Солунска афера|Солунската провала]] која била една од поголемите со која се соочила [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]], полицијата на двапати провалила во неговото живеалиште но ништо не нашла но на [[12 февруари]] 1901 година тој бил уапсен и бил затворен во вилаетскиот централен затвор [[Једи Куле]] каде бил заедно со останатите членови и дејци на [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]]. На 20 февруари 1901 година било покренато обвинение против 19 - мината прво обвинети поради [[Солунска афера|Солунската провала]], меѓу нив бил и Стамат, сите тие биле обвинети според член 56 и 58 од Османлискиот кривичен закон, последниот член се однесувал на: {{Цитатник|''формирање здруженија и организации поради вооружен бунт''}} Според обвинителството поп Стамат бил обвинет поради видување со Никола Попчев кој се готвел да замине за гевгелиската чета. Судењето започнало на 26.02.1901 година во главниот вилаетски апелационен суд, а на последната седница која се одржала на 14.03.1901 година, меѓу другите поп Стамат бил осуден на петгодишен темничен затвор во прангии. На 6 јули 1901 година 38 затвореници во придружба на 20 жандари биле спроведени до паробродот Марија за [[Подрум Кале]]. Меѓу затворениците биле и членовите на [[Централен комитет на МРО|ЦК]]: [[Христо Татарчев]], [[Иван Хаџи Николов]], [[Христо Матов]], [[Пере Тошев]] како и 11 свешеници меѓу кој и Стамат. Тие по пат ја пееле ''Жив е, тој е жив!'', а во тој момент излегле многу луѓе да ги испратат. При качувањето на паробродот Матов извикал неколку збора, а по него сите извикале: {{Цитатник|''Да живее револуцијата''}} Стамат бил ослободен со општата амнестија во [[август]] [[1902]] година. По враќањето во Солун повторно се вклучил во револуционерното движење. Тој бил убиен пред вратата на својата куќа во [[Солун]] од грчки терористи во [[1904]] година.<ref>Албум-алманах „Македония“, София, 1931.</ref> Стамат Танчев е брат на наставникот Божин Танчев и татко на деецот на [[ВМОРО]] [[Димитар Поп Стаматов]] <ref>[http://www.kroraina.com/knigi/obm1/2_1.html Силянов, Христо. „Освободителните борби на Македония“, том 1, София, 1933, стр. 41]</ref>. == Извори == <references/> {{Дејци на МРО}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Танчев, Стамат}} [[Категорија:Борци против грчката вооружена пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Луѓе од Бугариево]] [[Категорија:Родени во 1857 година]] [[Категорија:Починати во Солун]] [[Категорија:Починати во 1904 година]] [[Категорија:Македонски свештеници]] 5tmdqq295mi1xq1ff7rr0e8maml356m 0 313357 5578761 5518775 2026-06-19T07:21:46Z BosaFi 115936 5578761 wikitext text/x-wiki [[Image:Saška Lipša.jpg|thumb|250px|Сашка Петковска - Липша]] '''Сашка Петковска - Липша''' ({{родена на|||1951}}, {{родена во|Битола}} - {{починала во|Светиниколско}}, {{починала на|31|август|1983}}) била популарна македонска и југословенска пејачка.<ref name="Ми Ан">{{наведена книга|last=Павловски|first=Јован|title=Ми-Анова енциклопедија: М-П|publisher=Книгоиздателство МИ-АН|date=2006|isbn=9989613915|language=македонски}}</ref> ==Кариера== Петковска има добиено неколку награди на [[Скопскиот фестивал]] и на фестивалите во поранешна Југославија: "[[Белградска пролет]]", "[[Опатија (фестивал)|Опатија]]", "[[Вашиот шлагер на сезоната]]". Нејзини најпознати песни се „Бакни ме“, „Чао, Адио“, „Грижа“. Таа била и член на познатата група „[[Македонија (група)|Македонија]]“. Загинала во сообраќајна несреќа на [[31 август]] [[1983]] година, патувајќи на концерт во [[Свети Николе]]. Во нејзина чест одреден период, детскиот битолски фестивал за деца [[Си-До]] доделувал награда со нејзиното име, а додека во [[2010]] година по повод 27 години од нејзината трагична смрт организиран бил концерт под името „''Незаборав''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zurnal.mk/mk/cont.asp?k=21208181241&s=16100914291&id=2381015322|title=Концерт посветен на Сашка Петковска во Битола|date=23 август 2010|publisher=Журнал|language=македонски|accessdate=2010-08-24}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Фестивали == * [[Податотека:Заврши_третиот_фестивал_на_забавни_мелодии,_16_номври_1970_година.jpg|мини|Исечок од дневниот весник [[Нова Македонија|„Нова Македонија“]], објавен на 16 номври 1970 година]]1970 Вашиот шлагер на сезоната, Сараево - Доцна е за двајца * 1970 Омладина, Суботица - Еден пораз не е крај * 1970 Опатија - Среќна сум што живеам * 1970 Скопје - Никогаш, никогаш * 1971 Златни орфеј - Остани * 1971 Белградска пролет - Толико љубави * 1971 Сплит - Има у теби нешто * 1972 Скопје - Граде мој * 1977 Скопје - Есенска роза (со групата „Македонија“) * 1978 Вашиот шлагер на сезоната, Сарајево - Има једна дјевојка (со групата „Македонија“) * 1978 Скопје - Ѕма, Ѕма, Ѕм (со групата „Македонија“) * 1979 Белградска пролет - Цео је свет, велики цвет (со групата „Македонија“) * 1979 Опатија - Око моје зелено (со групата „Македонија“) * 1980 Опатија - Зимска елегија * 1983 Опатија - Минува како река == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.tera.mk/2013083169518/aktuel/30-godini-bez-sashka-petkovska 30 години без Сашка Петковска] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131031202010/http://www.tera.mk/2013083169518/aktuel/30-godini-bez-sashka-petkovska |date=2013-10-31 }} ;Дел од дискографијата (од [[YouTube]]) *[http://www.youtube.com/watch?v=Cu3ZPLXc6-4 Бакни ме] *[http://www.youtube.com/watch?v=KyW-E5KknKA Охридска елегија] *[http://www.youtube.com/watch?v=UKvLnYTM53g Ciao Adio] *[https://www.youtube.com/watch?v=nMyUaPIyJn8 Песна за Елпида Караманди] {{DEFAULTSORT:Петковска, Сашка}} [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Битола]] eho54yncmkj5prxk1zvu27bme243iwz 0 736560 5578622 5578393 2026-06-18T13:46:55Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-35464-46|~2026-35464-46]]) и ја поврати преработката 5300594 на Buli 5578622 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian leader | name = Теофилакт Охридски | image = [[Податотека:Theophylact the Bulgarian.jpg|180px]] | birth_name = | term_start = [[1084]] | term_end = [[1107]] | predecessor = [[Јован III Аин|Јован III]] | successor = [[Лав Мунг (охридски архиепископ)|Лав Мунг]] | birth_date = {{околу|1050-1060}} | birth_place = [[Халкида]], [[Евбеја]], [[Византија]] | dead = alive | death_date = {{околу|1125-1126}} | deathplace = [[Византија]] }} '''Теофилакт Охридски''' ({{langx|el|Θεοφύλακτος}}) — византиски свештеник и [[Список на архиепископи на македонската и охридската архиепископија|охридски архиепископ]] во периодот од [[1084]] до [[1107]] година<ref>{{наведена книга|last=Грозданов|first=Цветан |title=Живописот на Охридската архиепископија: студии|publisher=Македонска академија на науките и уметностите|location=Скопје|date=2007}}</ref>. Тој бил архиепископ на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] по потекло од [[Византија]]. Претставува еден од најпознатите православни [[теолог|теолози]] во тоа време, кој оставил голем број на дела и текстови. ==Животопис== Биографијата на Теофилакт Охридски до ден денешен не е осветлена сосема во науката. Пред да дојде за архиепископ во Охрид, неговото презиме било Хефестос,<ref>P. Gautier, L'episcopat de Theophylacte Hephaistos, стр. 165-168.</ref> а по народност бил [[Грк]]. Роден од византиски родители во градот [[Еврип]] (Халкида), на островот [[Евбеја]]. Годината на неговото раѓање не е позната во науката. Со основно образование се стекнал во Атина, бидејќи таа била најблиску до Еврип, а потоа своето образование го продолжил во [[Цариград]], чии учители биле едни од најпознатите во тоа време, како на пример [[Михаил Псел]], кој во тоа време бил признаен за врховник на филозофите.<ref>Бранко Панов: „Средновековна Македонија“, том 2, стр. 20.</ref> ===Цариград=== Својата кариера Теофилакт ја започнал како ѓакон во Цариградската велика црква [[Црква Света Софија (Истанбул)|Св. Софија]], каде долги години се покажал како добар оратор. Неговите широки познавања на филозофијата и реториката, довеле до тоа тој да се издигне високо меѓу учениот свет на [[Византија]] и да стане „врховник на реторите“,<ref>Бранко Панов: „Средновековна Македонија“, том 2, стр. 23.</ref> односно мајстор магистер на реторите во Цариград. Во својата предархиепископска дејност Теофилакт бил активен и на писателско поле. Се смета дека тогаш ги напишал своите обемни објаснувања на [[Свето писмо|Светото писмо]], и редица реторски дела.<ref>Р. Катичиќ: „Биографија на Теофилакт“, стр. 368.</ref> Потоа, како архиепископ, Теофилакт составувал „елегични песни“, ги напишал „Житието на Климент Охридски“, „Житието на Тивериополските маченици“, и многу други дела. Заради својата широка наобразба, Теофилакт си обезбедил место во кругот на царското семејство. Имено, царот [[Михаил VII]] го назначил за учител на својот син [[Константин Дука]]. За ова, Теофилакт напоменува во своето дело „Царско воспитание“. Во науката сè уште се води полемика по однос на времето кога го воспитувал царскиот син Константин. Освен Константин, Теофилакт воспитувал и други членови на царските семејства. Преку воспитување на синовите на царски семејства, а и на други високи државници, Теофилакт постепено почнал да се занимава со [[политика]]. Близок до царскиот двор, тој знаел сè што се одигрува таму, па поради своето широко познавање на работите, играл камелеонска улога: одржувал блиски контакти и со членови на симнатите царски семејства, како и со оние што биле на власт. За него, „родот на Дуковци“ бил благороден, бидејќи му направиле многу добрини, а царот [[Алексиј I Комнин]] бил „предобриот цар“.<ref>Бранко Панов: „Средновековна Македонија“, том 2, стр. 29.</ref> ===Архиепископска дејност=== [[Податотека:Граници на Охридската Архиепископија - 1025-1185 г.jpg|мини|Диецезата на Охридската архиепископија во времето на архиепископот Теофилакт.]] По доаѓањето на власт на [[Алексиј I Комнин]], Теофилакт бил отстранет од своите должности во [[Цариград]] и назначен за архиепископ во [[Охрид]]. Точната дата за неговото назначување не е позната, но се смета дека тоа се случило во околу [[1084]] година. На охридскиот престол се задржал до [[1107]] година, каде по ова тој заминал во [[Солун]]. Најверојатно починал околу 1125-1126 година. Се чини дека причината поради која царот [[Алексиј I Комнин]] го прогласил Теофилакт за архиепископ на [[Охридската архиепископија]] бил фактот што Теофилакт бил пријател на голем број дворски функционери.<ref>Фрањо Рачки: „Борба Јужних Словена за државну неодвисност. Богомили и патарени.“, Београд, 1931 г., стр. 306.</ref> Во „варварската земја Македонија“,<ref>Theophylacti arhiepiscopi Bulgariae Epistolae. J.P. Migne PG t. CXXVI. Paris, 1864, col. 517, C</ref> Алексиј I Комнин ги затекнал позициите на Византија ослабнати. Македонскиот народ настојувал на секој начин да го отфрли византиското господство. Во Охрид и другите градови и села низ Македонија, населението пеело „некаква борбена и победоносна песна“.<ref name="Bulgariae Epistolae 1864">Theophylacti arhiepiscopi Bulgariae Epistolae. J.P. Migne PG t. CXXVI. Paris, 1864, col. 308, B; 508, C</ref> Положбата била пред војна, поради што Византијците биле многу исплашени.<ref>Theophylacti arhiepiscopi Bulgariae Epistolae. J.P. Migne PG t. CXXVI. Paris, 1864, col. 336, D-337, A-B-C-D; 338; B-C</ref> Царот побрзал да ги зајакне овде своите позиции, бидејќи агресивните [[Нормани]], предводени од [[Роберт Гвискард]], настојувале да ги освојат балканските владенија на Византија. Човекот кого имепраторот го одбрал за архиепископ, требало со „помош на Бог“ да ги натера Македонците да ги трпат без отпор своите господари.<ref>Theophylacti arhiepiscopi Bulgariae Epistolae. J.P. Migne PG t. CXXVI. Paris, 1864, col. 376, B-C</ref> Во науката постои едно големо несложување по однос на датумот кога Теофилакт дошол на чело на Охридската архиепископија. Назначен од царот, а посветен во чин на архиепископ од патријархот, Теофилакт заминал за Македонија каде што работите биле пред „призрак за војна“.<ref>Theophylacti arhiepiscopi Bulgariae Epistolae. J.P. Migne PG t. CXXVI. Paris, 1864, col. 376, B</ref> Нему му било поставено за задача и од царот и од патријархот, во оваа „варварска земја“ да настојува преку црквата, т.е. „со помош на некакви горни сили“ да ги оттгрне смрдливите „варвари“ - „жабите“ (т.е. Македонците) од тагувањето за своето славно минато и да ги спречи да пеат борбени и победоносни песни.<ref name="Bulgariae Epistolae 1864"/> Овие погрдни зборови се на самиот Теофилакт. Како архиепископ во Охрид, Теофилакт барал такви помошници кои ќе му помогнат во грцизирањето на народот. Им давал инструкции на разните епископи и на управниците од световната власт како би требало да го зачуваат византиското владеење врз Македонија, а сето тоа преку пишани писма, од кои се зачувани околу 130. Преку овие писма Теофилакт го подигал моралот на византиските управници (духовни и световни), пред сè на оние кои служеле во Македонија, и кои се пожалиле дека станале варвари живеејќи меѓу Македонците. На книжевно поле, освен писмата, Теофилакт напишал и две житија: едното за [[Св. Петнаесет тивериополски (струмички) маченици|Тивериополските маченици]], а другото за [[Климент Охридски]], во кои на византиски начин го извртел славното минато на македонскиот народ. Отворени остануваат прашањата: каде и кога точно умрел Теофилакт, и дали умрел додека бил архиепископ во Охрид. ==Писмата на Теофилакт== До [[1864]] година, кога во Париз, Миње ги издал речиси сите дела на Теофилакт во 126. том на „Patrologiae cursus completus, Series graeca“, писмата не се сметале за важни за проучување на историјата. Пред ова издание постоеле неколку изданија на писмата на Теофилакт: 75 писма биле издадени од Јован Меурсија, 35 од Јован Ламија и 20 од Бонфациј Финети.<ref>Сп. Ф. Успенски: „Образование...“, стр. 2-3; М. Симеон: „Писмата“ с. II-III.</ref> Успенски писмата ги публикувал на [[руски јазик]], со што овозможил Теофилакт како историски извор да биде достапен до поголем број истражувачи. Писмата на Теофилакт се тешки за изучување и разбирање, поради грешките направени од првите препишувачи и издавачи на писмата, а можеби и од печатарите. {{quote|„Напати се среќаваат зборови така криво напишани, што при сите усилби да ги поправи човек не може да ги разбере. Поради тоа, читателот треба да се потруди да ја сфати смислата на текстот, земајќи предвид што е претходно напишано, како и она што следува.“<ref>М. Симеон: „Писмата“, стр. IV-V.</ref>}} Ова мислење на митрополитот Симеон го прифатиле подоцнежните истражувачи, па денес имаме бројни поправки на писмата на Теофилакт, кои даваат нови резултати. Во прв ред, тоа го направила Белгијката Леруа-Молинген, која извршила поправки само на две писма. По однос на поправките направени од митрополитот Симеон и неговиот превод на писмата на [[бугарски јазик]], таа сметала дека Симеон покажал доста добро разбирање за јазикот на Теофилакт.<ref>A. Leroy-Molinghen, Les lettres de Theophylacte de Bulgarie. Metropolite Symeon. Bruxelles, 1936, 770-771.</ref> Податоците од писмата на Теофилакт се особено драгоцени извори за следење на феудалниот процес и животот во Македонија во време на владеење на имепраторот [[Алексиј I Комнин]], кон крајот на [[11 век]] и почетокот на [[12 век]]. Развитокот на феудализмот одел многу нерамномерно. До паѓањето на Македонија под византиска власт, процесот на феудализација течел побавно од Бугарија на пример. За време на византиското владеење, пак, било обратно.<ref>Бранко Панов: „Средновековна Македонија“, том 2, стр. 77.</ref> Причина било тоа што Македонија од втората половина на 11 век била наполно вклопена во управниот систем на [[Византија]], поради што византискиот феудализам извршил силно влијание врз развојот на феудалните односи во неа. Теофилакт нè известува дека кон крајот на 11 век во Македонија имало појави на организирано напуштање на домовите од селското население и ајдукување во шумите.<ref>Theophylacti arhiepiscopi Bulgariae Epistolae. J.P. Migne PG t. CXXVI. Paris, 1864, col. 529, A-C-D</ref> Општината како заедница на слободни селани сè повеќе се губела поради силните внатрешни и надворешни удари. Во едно свое писмо Теофилакт го известува зетот на царот дека практорот ги заплашувал селаните од општината која поминала под патронат на Архиепископијата, оти ќе им наложи даноци поголеми од нивните сили ако „ја изберат за владетел Архиепископијата“.<ref>Theophylacti arhiepiscopi Bulgariae Epistolae. J.P. Migne PG t. CXXVI. Paris, 1864, col. 449, C</ref> Со ова, Теофилакт сведочи дека тоа време општините во Македонија располагале со одредени права, штом самите се изјаснувале под чиј патронат ќе бидат. Друг фактор кој влијаел за исчезнување на слободните селски општини во Македонија биле постојаните војни кои Византија ги водела во Македонија и во другите делови на Империјата со [[Нормани]]те, [[Печенези]]те, [[Кумани]]те, [[Турци]]те, [[Срби]]те и со крстоносците од [[Прва крстоносна војна|првиот крстоносен поход]]. Византија ги терала своите провинции да „даваат определен број војници“. Но, Теофилакт известува дека при собирање на пешадија од Македонија, византиската администрација не се држела до нормите, туку напротив, населението се земало во неограничен број во војската. Самиот Теофилакт реагирал на ова, замолувајќи во едно писмо да се води сметка, бидејќи охридското население е пред исчезнување.<ref>Theophylacti arhiepiscopi Bulgariae Epistolae. J.P. Migne PG t. CXXVI. Paris, 1864, col. 532, D-533</ref> Освен Визатијците, и другите завојувачи на Македонија со своите пљачкашки и истребувачки походи, влијаеле да се намали населението. Така на пример, од [[Вилхелм Тирски]] дознаваме дека [[крстоносци]]те во [[1096]] година уништиле едно цело село во [[Пелагонија]], „наполнето само со кривоверци (богомили)“.<ref>Willermi Tyrensis: Historia rerum in partibus transmarinis gestarum a tempore successorum Mahumeth usque ad annum Domini 1184. t. I, p. 658.</ref> Од друга страна, Византија колонизирала туѓо население во Македонија. Теофилакт известува за голем број вдовици и сирачиња на загинати селани. Имотите на овие селани ако немало наследници, се одземале.<ref>Theophylacti arhiepiscopi Bulgariae Epistolae. J.P. Migne PG t. CXXVI. Paris, 1864, col. 313, C</ref> Како феудалец, и самиот Теофилакт во име на црквата присвојувал имоти од селаните. Бил обвинуван дека им ги присвојува на охриѓани „нивите и лозјата“,<ref>Џанкова-Петкова: „Феодалното земевладение...“, стр. 281.</ref> при тоа применувал разни методи: ги прогласувал за кривоверци, за многуженци, за стапување во незаконски брак и слично. На овој начин на многумина од Македонија им се одземени имотите. За ваквите грабежи луѓето оделе да се жалат во Цариград. До [[Алексиј I Комнин]] дошла борбата која ја воделе парикот Лазар и „мнозина“ како него против „тиранијата на архиепископот“ Теофилакт. Царот реагирал на ова и наредил да се вратат одземените имоти, а на даночните чиновници им да право да извршат претрес кај архиепископот Теофилакт.<ref>Theophylacti arhiepiscopi Bulgariae Epistolae. J.P. Migne PG t. CXXVI. Paris, 1864, col. 445, D</ref> ==Улогата на Теофилакт во грцизирањето на македонскиот народ== Најголемиот број научници се согласуваат дека Теофилакт одиграл огромна улога во грцизирање на Охридската црква, како и во асимилирање на македонскиот, бугарскиот и другите словенски народи, потчинети на Византија.<ref>Бранко Панов: „Средновековна Македонија“, том 2, стр. 299.</ref> Во [[1037]] година на местото на [[Јован Дебарски]] не дошол за архиепископ Македонец, туку Грк, а грцизаторската политика на Византија во Македонија дошла до израз за време на владеењето на [[Алексиј I Комнин]] со поставување на чело на охридскиот архиепископски престол на Гркот Теофилакт. Задачата која му била доверена на Теофилакт од страна на царот може да се установи од неговите писма, а тоа била: да се натера народот да ги сврти очите кон Византија, како и да се одржува моралот на Византијците кои управувале со Македонија. Ова се дознава и од писмото до Офемах, на кого му пишува: {{quote|Порано секогаш се оплакував дека сум плашлив, и затоа сметав да се закопам во дното на земјата. Но сега кога видов дека ти си поплашлив од мене, и се исправив и гордо стапувам како саламински херој, зошто о дивни, се уплаши толку, само со тоа што погледна на работите, ''големата злоба која ние со радост ја трпиме, иако не бевме подготвени и истренирани во нив?'' ... А ти каде бегаш? Зошто се плашиш од шумот на колите? Коњите немаат јавач, ниту помошник, ниту војувач. Тие бегаат ... и влечат во шум празни коли. Истрај го нивното бегање, и тие веднаш ќе престанат да бегаат. Откако ќе ги погалиш и скротиш, ти ќе ги јавнеш и јавањето ќе ти биде спас.<ref>Theophylacti arhiepiscopi Bulgariae Epistolae. J.P. Migne PG t. CXXVI. Paris, 1864, col. 373, D-376, A-B-C</ref>}} Од писмото се гледа дека Теофилакт настојувал да се уништи борбеното расположение на македонскиот народ, кој бил готов да се дигне против византиската власт, а на своите соработници испратени во Македонија, им влевал верба во нивните акции. Во едно писмо се изјаснил дека „домашните ни се непријатели“,<ref>Theophylacti arhiepiscopi Bulgariae Epistolae. J.P. Migne PG t. CXXVI. Paris, 1864, col. 549, А</ref> дека „соседната река ... древниот и грчки јазик ја наречува Аксиос, а новиот варварски Вардариј“.<ref>Theophylacti arhiepiscopi Bulgariae Epistolae. J.P. Migne PG t. CXXVI. Paris, 1864, col. 472, C</ref> Теофилакт свесно го омаловажува словенскиот јазик на Македонците нарекувајќи го „варварски“, а секаде каде се среќавал со словенски имиња, ги заменувал со старогрчки, односно ромејски имиња. Интересно е да се напомене дека Теофилакт само во едно писмо наведува дека живее во Македонија.<ref>Theophylacti arhiepiscopi Bulgariae Epistolae. J.P. Migne PG t. CXXVI. Paris, 1864, col. 496, B-C</ref> Во други писма Теофилакт истакнува дека бил архиепископ на „цела Бугарија“,<ref>Theophylacti arhiepiscopi Bulgariae Epistolae. J.P. Migne PG t. CXXVI. Paris, 1864, col. 500, А</ref> дури и дека Охрид спаѓа во Бугарија, а и Пелагонија, и дека во Бугарија живееле Бугари.<ref>Theophylacti arhiepiscopi Bulgariae Epistolae. J.P. Migne PG t. CXXVI. Paris, 1864, col. 532, C-D; 524, A; 444, D-445, A; 448, C-D-449, A</ref> Факт е дека самите Византијци не полагале многу сметка за народносните одлики на народите со кои владееле, па така и Теофилакт не се трудел да ги истакне етничките одлики на народите, на чии цркви стоел на чело.<ref>Бранко Панов: „Средновековна Македонија“, том 2, стр. 314.</ref> Приврзаниците на тезата за „непостоење на македонскиот народ“ во време на византиското владеење на Македонија го земаат Теофилакт како главен извор. Се поставува прашањето: Дали Теофилакт свесно го извртел историското минато на македонскиот народ? Одговорот е потврден,<ref>Бранко Панов: „Средновековна Македонија“, том 2, стр. 319.</ref> бидејќи сестрано образованиот Византиец не ги споменувал славните традиции на македонскиот народ, оние владетели кои не биле признати од [[Византија]]. Дека Византија водела асимилаторска политика кон потчинетото македонско население се гледа и од фактот што индиркетно, со помош на [[Алемани]]те и [[Франки]]те ги уништила остатоците од [[Самуил]]овите дворци во [[Преспа]], тогашниот храм го оштетиле и слично. Во време на Теофилактовото архиепископување во Македонија, се засилило грчкото свештенство, грчките населеници биле многубројни, но не успеале да го изменат основниот состав на населението. Словенската писменост иако била ограничена, не била уништена, бидејќи некои ракописи од 11 век и 12 век се јасен доказ за тоа. Иако по Теофилакт и другите грчки архиепископи активно ја продолжиле грцизаторската политика на Византија во Македонија, грцизмот не можел да навлезе во низинските на народот, кој продолжил да си зборува на својот мајчин јазик, „варварски“ јазик како што го нарекувал Теофилакт. Од она што Теофилакт успеал да го измени спаѓа: проширување на грчкиот јазик во богослужбата и преработување на словенските житија. == Дела == * Толкување на [[Нов завет|Новиот завет]] со исклучок на Апокалипса * Толкување на неколку книги од [[Стар завет|Стариот завет]] * Житие на [[Св. Петнаесет тивериополски (струмички) маченици|15-те тивериополски маченици]] <ref>[http://makedonija.rastko.net/delo/11723]</ref> * [[Житие на свети Климент Охридски]] * Служба за свети Климент Охридски * „Царско воспитување“ * Панигирик на Алексиј I Комнин * Книга за разликите со Латинската црква * Зборник со писма ==Теофилакт Охридски како тема во уметноста== * „Теофилакт всемоги Архиепископ Охридски се моли за македонските Словени“ - песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1966 година.<ref>Славко Јаневски, ''Евангелие по Итар Пејо''. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 22.</ref> == Наводи == {{наводи|2}} {{Архиепископи на македонската и охридската архиепископија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Византијци од 11 век]] [[Категорија:Архиепископи од 11 век]] [[Категорија:Охридски архиепископи]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Православни епископи]] [[Категорија:Светци од средновековен Охрид]] [[Категорија:Починати во непозната година]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Византиски теолози]] [[Категорија:Христијански светци од 12 век]] 56d0l7s0dq24hqy4svy20x04z4qc9xy 0 738747 5578784 5473064 2026-06-19T08:25:43Z Vdms skopje 134316 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 5578784 wikitext text/x-wiki {{Внимание}} {{Викифицирање}} [[Податотека:Busybox DG834Gt.PNG|мини|Busybox DG834Gt]] {{Без извори}} '''Телнет''' претставува мрежен протокол кој се користи во интернетот и локалните мрежи за да обезбеди двонасочна интерактивна текст-комунукација користејќи виртуелна терминал врска. Корисничките податоци се пресретнуваат со Телнет контролна информација во 8-битни бајт ориентирани податоци поврзани со [[TCP/IP|Трансмисиски контролен протокол]](TCP).<br /> Телнет е основан во 1969 почнувајќи со RFC 15, подоцна проширено со RFC 854 и стандардизирано како [[IETF|Internet Engineering Task Force]](IETF) интернет стандард STD 8, еден од првите интернет стандарди.<br/> Телнет овозможува пристап до интерфејс командната линија(command-line interface, вообичаено на оперативниот систем) на оддалечен [[опслужувач]]. Поголем број од мрежната опрема и оперативниот систем заедно со TCP/IP stack ги поддржуваат Телнет услугите за оддалечените конфигурации (вклучувајќи системи засновани на Windows NT). Поради безбедносните проблеми на Телнет протоколот неговата употреба за оваа намена се намали во однос на SSH. == Историја и стандарди == Телнет претставува [http://en.wikipedia.org/wiki/Client-server_protocol клиент-опслужувач протокол], заснован на сигурен ориентиран транспорт. Најчесто овој протокол се употребува за да овозможи врска до TCP([http://mk.wikipedia.org/wiki/TCP/IP Трансмисиски конролен протокол]) влез број 23, каде Телнет-опслужувач апликацијата се користи. Телнет финкционира TCP/IP , а оригинално е заснован на Програма за контролирање на мрежен прoтокол([http://en.wikipedia.org/wiki/Network_Control_Program NCP]). Пред 5 Март, 1973 година Телнет претставувал ад-хог протокол без официјална дефиниција. Во суштина користел 8-битен канал за разменување на 7-битни ASCII податоци. Секој бајт што ќе остане при разменувањето на 7-битни ASCII податоци на битови претставувал специјален Телнет карактер. На 5 Март, 1973 бил дефиниран Телнет стандард протокол во UCLA со издавање на 2 NIC документи: Телнет протокол спецификации, NIC #15372 , и опциони Телнет спецификации, NIC #15373. Поради палетата на поставки на структурата на протоколот, многу верзии беа направени, некои од нив беа преземени како [http://en.wikipedia.org/wiki/Internet_standard Интернет Стандарди], IETF документи STD 27 низ STD 32. Некои верзии беа широко имплементирани а други се предложени како стандарди на IETF. == Безбедност == Кога Телнет беше развиен во 1969 повеќето од компјутерските корисници беа во компјутерските одделенија на академските интитуции, или пак на големите приватни и владини истражувачки институции. Сигурноста во овие околини во почетокот не претставувал некој поголем проблем сè до 1990 година сè до појавата на Bandwidith. Сè поголемиот број на корисници на компјутерските системи со пристап до интернетот и сè поголемиот број на корисници кои се обидуваат да им наштетат на другите кориснички опслужувачи доведе до тоа криптираните податоци да станат потреба во компјутерскиот свет. Експертите во [http://en.wikipedia.org/wiki/Computer_security компјутерската безбедност] како што се научниците од [http://en.wikipedia.org/wiki/SANS_Institute SANS институтот] препорачуваат дека користењето на Телнет врската на далечинско конектирање треба да биде избегнето во сите нормални ситуации од следниве причини: * По дефиниција Телнет не ги [http://en.wikipedia.org/wiki/Encryption криптира] податоците испратени преку врската(вклучувајќи ги и лозинките) и често во пракса е да се прислушкуваат комуникациите и подоцна да се упоребуваат во злонамерни цели, секој кој има пристат до [http://en.wikipedia.org/wiki/Router насочувач], [http://en.wikipedia.org/wiki/Gateway_%28computer_networking%29 порта], [http://en.wikipedia.org/wiki/Network_switch пренасочувач] или центар може да лоцира мрежа помеѓу два хоста каде што се употребува Телнет врска и може да се пресретнуваат пораките и да се добијат податоци за корисничкото име и лозинката(или било што друго да е внесено) со помош на следниве програми како [http://en.wikipedia.org/wiki/Tcpdump tcpdump] и [http://en.wikipedia.org/wiki/Wireshark Wireshark]. * Повеќето Телнет имплементации немаат потврда дека ќе обезбедат сигурна комуникација помеѓу два хоста без притоа информациите да бидат пресретнати. * Најчесто користените Телнет системски програми имаат неколку пропусти откриено во текот на годините. Сите проблеми околу сигурноста и безбедноста во Телнет комунациите драстично ја намали употребата на Телнет протоколите, а особено во секојдневното употребување на [http://en.wikipedia.org/wiki/Internet интернетот] за разлика од [http://en.wikipedia.org/wiki/Secure_Shell Secure Shell] (SSH) протоколот кој беше развиен во 1995. SSN ги обезбедуваше повеќе од функционалностите на Телнет протоколот, но со назначени подобрувања во енкриптирањето на приватните податоци меѓу кои и лозиниките од можноста да бидат пресретнати, а исто така и употребата на [http://en.wikipedia.org/wiki/Public_key приватниот клуч] како доказ дека компјутерот е тој што навистина се претставува. Како што се случи и со некои од првите интернет протоколи, така се појавија и подобрени верзии на Телнет протоколот како што се [http://en.wikipedia.org/wiki/Transport_Layer_Security Transport Layer Security] (TLS) безбедноста и [http://en.wikipedia.org/wiki/Simple_Authentication_and_Security_Layer Simple Authentication and Security Layer] (SASL) потврда дека се решаваат горенаведените проблеми. Повеќето од Телнет имплементациите не ги содржат овие додатоци за заштита и безбедност на податоците и со тоа се доведе до значително мал интерес за Телнет протоколот. ==Телнет 5250== IBM 5250 или 3270 работната станица е поддржана со Телнет клиенти, TN5250/TN3270, и [http://en.wikipedia.org/wiki/IBM_System_i IBM опслужувачи]. Клиентите и опслужувачите се дизајнирани да пропуштат [http://en.wikipedia.org/wiki/IBM_5250 IBM 5250] податоците преку Телнет генерално ја поддржуваат [http://en.wikipedia.org/wiki/Secure_Sockets_Layer SSL] енкрипцијата, и SSH не вклучува 5250 пропуштање. Под OS/400, влез 992 е претставува основен влез за обезбеден телнет. ==Телнет Податоци== Сите октет податоци освен \377 се пренесени преку TCP комуникација како што се. Исто така Телнет апликацијата за клиенти може да се користи за подобрување на интерактивната ТСР употреба и целосно се верува дека таквата употреба која што не корист IAC(\377 карактер или 255 во децимала) е функционално идентично. Како и да е постојат и други виртуелни мрежни терминални правила, како што е побарувањето за враќањето на основниот карактер(CR, [http://en.wikipedia.org/wiki/ASCII ASCII] 13) да биде проследен со NULL(ASCII 0 ) карактер којшто прави разлика помеѓу телнет протоколот и TCP употреба. Од друга страна , многу системи сега имаат вистински TCP клиенти , како што се [http://en.wikipedia.org/wiki/Netcat netcat] или socat на UNIX и [http://en.wikipedia.org/wiki/PuTTY PuTTY] на Windows, којшто исто така може да се користи за мануелен разговор со други сервиси без специализиран софтвер за клиенти. Како и да е Телнет сè уште се користи за дебагирање на некои мрежни уреди како што се [http://en.wikipedia.org/wiki/SMTP SMTP], [http://en.wikipedia.org/wiki/Internet_Relay_Chat IRC], [http://en.wikipedia.org/wiki/HTTP HTTP], [http://en.wikipedia.org/wiki/FTP FTP] и [http://en.wikipedia.org/wiki/POP3 POP3] опслужувачите, но од сите овие само FTP вистински користи Телнет формат. ==Тековна состојба== Почнувајќи од средината на 2010 Телнет протоколот најчесто е користен за”влез оддалеку”, но Телнет е популарен и други различни области на примена: * Мрежи на правни лица да иммат пристап до хост апликации, пр. на IBM Mainframes. * Администрација на деловите на мрежата, пр. Во одобрување, интеграција и зачувување на јадрото на мрежните елементи во мобилните мрежи за комуникација и многу системи за индустриска контрола. * [http://en.wikipedia.org/wiki/MUD MUD] игри, играни преку интернет како и [http://en.wikipedia.org/wiki/Talker talkers], [http://en.wikipedia.org/wiki/MUSH MUSHes], [http://en.wikipedia.org/wiki/MUCK MUCKs], [http://en.wikipedia.org/wiki/MOO MOOes], и растот на BBS заедниците. * Интернет гејмерските клубови, како [http://en.wikipedia.org/wiki/Internet_Chess_Club Internet Chess Club], [http://en.wikipedia.org/wiki/Free_Internet_Chess_Server the Free Internet Chess Server] и [http://en.wikipedia.org/wiki/Internet_Go_server Internet Go server]. * Embedded systems. * Мобилни дата колекции на апликации каде што Телнет се користи како заштита на мрежата Телнет е дел од FTP протоклот. FTP податоците се пренесуваат во Телнет формат, иако некој софтвер ги имплементира погрешно. ==Надворешни врски== * [http://www.iana.org/assignments/telnet-options Telnet Options] - Официјална список на опции на Телнет протокол објавени на iana.org * [http://www.eventhelix.com/RealtimeMantra/Networking/Telnet.pdf Telnet Interactions Described as a Sequence Diagram] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100508221446/http://www.eventhelix.com/realtimemantra/networking/Telnet.pdf |date=2010-05-08 }} * [http://www.pcmicro.com/netfoss/telnet.html Telnet protocol description, with NVT reference] {{Семарх|url=https://archive.today/20121210122203/http://www.pcmicro.com/netfoss/telnet.html |date=2012-12-10 }} * [http://technet.microsoft.com/en-us/library/bb491013.aspx Microsoft TechNet:Telnet commands] [[Категорија:Семрежни протоколи]] 8a0eexdt296bs3a406kvq4m4qd90rbs 0 754923 5578900 5219984 2026-06-19T11:52:08Z ~2026-35719-97 134321 /* */ 5578900 wikitext text/x-wiki '''Автомобилските регистарски таблички во [[Хрватска]]''' се состојат од две букви кои го означуваат [[град]]от каде што возилото е регистрирано, потоа следува [[Грб на Хрватска|државниот грб]], па три или четири броја, а на крајот се наоѓа една или две букви кои од броевите се одделени со цртичка. [[Податотека:Croatian license plate.jpg|thumb|250px|Стандардна регистерска табличка во [[Хрватска]], која го означува подрачјето на [[Задар]]]] [[Податотека:Croatia army plate.jpg|thumb|250px|Регистерска табличка на хрватската војска]] [[Податотека:Hr auto code.jpg|thumb|200px|Авто ознака за Хрватска]] Табличките се изработени од метал, со бела позадина и црни букви и броеви, за војската позадината е жолта, додека за полициските возила броевите и буквите се со сина боја, а позадината е бела.<ref>[http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/287588.html Pravilnik o registraciji vozila, Ministarstvo unutarnjih poslova] »Narodne novine«, broj 105/04. ([[хрватски јазик|хрв.]])</ref> ==Регистарски ознаки на градовите== {| class="wikitable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" |- !ознака || пример || опфатени градови |- |<center> '''BJ''' || [[Податотека:Car-plate bjelovar.jpg|150px]] || [[Бјеловар]], [[Чазма]], [[Гарешница]] |- |<center>'''BM''' || [[Податотека:Car-plate beli manastir.jpg|150px]] || [[Бели Манастир]] |- |<center>'''ČK''' || [[Податотека:Cakovec car-plate.jpg|150px]] || [[Чаковец]], [[Мурско Средишќе]], [[Прелог]] |- |<center>'''DA''' || [[Податотека:Daruvar car-plate.jpg|150px]] || [[Дарувар]], [[Грубишно Поље]], [[Липик]], [[Пакрац]] |- |<center>'''DE''' || [[Податотека:Car-plate delnice.jpg|150px]] || [[Делнице]], [[Чабар]] |- |<center>'''DJ''' || [[Податотека:Car-plate djakovo.jpg|150px]] || [[Ѓаково]] |- |<center>'''DU''' || [[Податотека:Dubrovnik car-plate.jpg|150px]] || [[Дубровник]], [[Корчула (град)|Корчула]], [[Метковиќ]], [[Опузен]], [[Плоче]] |- |<center>'''GS''' || [[Податотека:Car-plate gospic.jpg|150px]] || [[Госпиќ]], [[Новаља]], [[Оточац]], [[Сењ]] |- |<center>'''IM''' || [[Податотека:Car-plate imotski.jpg|150px]] || [[Имотски]], [[Руновиќи]], [[Змијавци]], [[Вињани]], [[Проложац]] |- |<center>'''KA''' || [[Податотека:Car-plate karlovac.jpg|150px]] || [[Карловац]], [[Дуга Реса]], [[Слуњ]], [[Озаљ]] |- |<center>'''KC''' || [[Податотека:Car-plate koprivnica.jpg|150px]] || [[Копривница]], [[Ѓурѓевац]] |- |<center>'''KR''' || [[Податотека:Krapina car-plate.jpg|150px]] || [[Крапина]], [[Долна Стубица]], [[Клањец]], [[Орославје]], [[Преграда]], [[Забок]], [[Златар]] |- |<center>'''KT''' || [[Податотека:Car-plate kutina.jpg|150px]] || [[Кутина]], [[Новска]] |- |<center>'''KŽ''' || [[Податотека:Car-plate krizevci.jpg|150px]] || [[Крижевци]] |- |<center>'''MA''' || [[Податотека:Car-plate makarska.jpg|150px]] || [[Макарска]], [[Вргорац]] |- |<center>'''NA''' || [[Податотека:Car-plate nasice.jpg|150px]] || [[Нашице]], [[Долни Михољац]] |- |<center>'''NG''' || [[Податотека:Car-plate nova gradiska.jpg|150px]] || [[Нова Градишка]] |- |<center>'''OG''' || [[Податотека:Car-plate ogulin.jpg|150px]] || [[Огулин]] |- |<center>'''OS''' || [[Податотека:Car-plate osijek.jpg|150px]] || [[Осиек]], [[Белишќе]], [[Валпово]] |- |<center>'''PU''' || [[Податотека:Car-plate pula.jpg|150px]] || [[Пула]], [[Бује]], [[Бузет]], [[Лабин]], [[Новиград]], [[Пазин]], [[Пореч]], [[Ровињ]], [[Умаг]], [[Водњан]] |- |<center>'''PŽ''' || [[Податотека:Car-plate pozega.jpg|150px]] || [[Пожега]], [[Плетерница]] |- |<center>'''RI''' || [[Податотека:Rijeka car-plate.jpg|150px]] || [[Риека]], [[Бакар (град)|Бакар]], [[Црес (град)|Црес]], [[Цриквеница]], [[Кастав]], [[Краљевица]], [[Крк (град)|Крк]], [[Мали Лошињ]], [[Нови Винодолски]], [[Опатија]], [[Раб (град)|Раб]], [[Врбовско]] |- |<center>'''SB''' || [[Податотека:Slavonski brod car-plate.jpg|150px]] || [[Славонски Брод]] |- |<center>'''SK''' || [[Податотека:Car-plate sisak.jpg|150px]] || [[Сисак]], [[Глина (град)|Глина]], [[Хрватска Костајница]], [[Петриња]] |- |<center>'''SL''' || || [[Слатина (Хрватска)|Слатина]], [[Ораховица]] |- |<center>'''ST''' || [[Податотека:Split car-plate.jpg|150px]] || [[Сплит]], [[Хвар (град)|Хвар]], [[Каштела]], [[Комижа]], [[Омиш]], [[Сињ]], [[Солин]], [[Стари Град (Хрватска)|Стари Град]], [[Супетар]], [[Триљ]], [[Трогир]], [[Вис (град)|Вис]], [[Врлика]] |- |<center>'''ŠI''' || [[Податотека:SI-399-BF.jpg|150px]] || [[Шибеник]], [[Дрниш]], [[Книн]], [[Скрадин]], [[Водице (Хрватска)|Водице]] |- |<center>'''VK''' || [[Податотека:Car-plate vinkovci.jpg|150px]] || [[Винковци]] |- |<center>'''VT''' || [[Податотека:Car-plate virovitica.jpg|150px]] || [[Вировитица]] |- |<center>'''VU''' || [[Податотека:Car-plate vukovar.jpg|150px]] || [[Вуковар]], [[Илок]] |- |<center>'''VŽ''' || [[Податотека:Car-plate varazdin.jpg|150px]] || [[Вараждин]], [[Иванец]], [[Лепоглава]], [[Лудбрег]], [[Нови Мароф]], [[Вараждинске Топлице]] |- |<center>'''ZD''' || [[Податотека:Car-plate zadar.jpg|150px]] || [[Задар]], [[Бенковац]], [[Биоград на Мору]], [[Нин]], [[Обровац]], [[Паг (град)|Паг]] |- |<center>'''ZG''' || [[Податотека:Croatian registration 3012.JPG|150px]] || [[Загреб]], [[Дуго Село]], [[Иваниќ Град]], [[Јастребарско]], [[Самобор]], [[Свети Иван Зелина]], [[Велика Горица]], [[Врбовец]], [[Запрешиќ]] |- |<center>'''ŽU''' || [[Податотека:Car-plate zupanja.jpg|150px]] || [[Жупања]] |} ==Наводи== <references/> {{Европа по тема|Автомобилски регистарски таблички во}} [[Категорија:Автомобилски регистарски таблички по земја|Хрватска]] [[Категорија:Сообраќајот во Хрватска]] hsx0urzz28clq8kx24ri3y6njon2nye 0 771918 5578740 5564376 2026-06-19T01:40:30Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5578740 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Ристо Аврамовски |Img = Ристо Аврамовски.jpg |Img_capt = |Img_size = |Background = non_performing_personnel |Birth_name = |Alias = |Born = {{роден на|20|август|1943}}<br />{{роден во|Селци}}, [[Кралство Албанија (1939-1943)|Кралство Албанија]] |Origin = |Died = {{death date and age|df=yes|2002|7|7|1943|8|20}}<br />{{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] |Instrument = |Genre = |Occupation = [[Композитор]] |Years_active = |Label = |Associated_acts = |URL = |Notable_instruments = }} '''Ристо Аврамовски''' ([[Селци]], {{роден|20|август|1943}} - {{починал|7|јули|2007}}) — [[Македонија|македонски]] [[композитор]].<ref>{{наведена книга|last=Старделов|first=Георги|title=Музиката на почвата на Македонија од Атанас Бадев до денес|publisher=МАНУ|date=2004|isbn=9789989101380}}</ref> Категоризирани е во [[Повоена македонска музика#Четврта генерација повоени македонски композитори|четвртата генерација македонски повоени композитори]]. ==Животопис== Аврамовски e роден е во селото [[Селци]], [[Малесија]] на 20 август 1943 година. Со музичко образование се стекнал уште во најмладата возраст учејќи [[виолина]]. Подоцна учел композиција кај професорот [[Властимир Николовски]], а со високо образование се стекнал на Факултетот за музичка уметност во [[Белград]], на одделот за композиција во класата на професорот Енрико Јосиф. Аврамовски е автор на голем број хорски творби, суити, сонати, варијации, циклуси и други слободни форми, како и на дела камерната, симфониската, вокално-инструменталната, [[балет]]ска и оперска музика. Од неговиот значаен опус (кој опфаќа над сто и педесет наслови) ќе ги споменеме само следниве творби: "третата, четвртата, седмата и осмата симфонија", "двата концерта за виолина и оркестар", "двата концерта за пијано и оркестар", "Психофонија", "Библиофонија", "Канон", "Еволуција", "Соната за две пијана", вокалниот циклус "Тишина", "Три исповедни молитви за пијано", "Гудачкиот квартет бр. 2 (Берлински)", вокално - инструменталниот циклус "Азбуки", кантатата "Егзодус", "Сонатата за виолина и пијано", како и две опери "Болен Дојчин" и "Лидија од Македонија". Творештвото на Аврамовски е изведувано на сцените во сите европски држави, како и во Австралија, Јужна и Северна Америка, Руската Федерација, Азија како и на многу значајни фестивали во странство и дома. Неговото музичко творештво е издадено на албуми од 6 плочи, како и на 10 компакт диска. Неговите дела се издадени во над 50 самостојни партитури и албуми во земјава и во странство (Peters). За својот долгогодишен опус и придонес во творештвото Аврамовски е добитник на поголем број стручни и општествени награди и признанија, како и наградата 11 Октомври за животно дело, сребрен орден за заслуги како и меѓународни награди и признанија. Ристо Аврамовски е творец, кој уште во почетокот на 60-тите години ќе го сврти вниманието на македонската и тогашната југословенска јавност, одликувајќи се со специфичен, секогаш еволутивен период кон музиката, насочувајќи го својот спектар на сознанија скоро во сите полиња на уметноста и културата. Композиторот, академик Ристо Аврамовски во областа на музичката уметност претставува една несекојдневна творечка личност, чиј огромен опус одамна го надминал нашиот културен простор. Неговото творештво мошне брзо се приклучи кон највисоките современи дострели на европската и светска музичка култура, со мошне препознатлив јазик и стил со изразити емотивни и креативни погледи и трансформации на музиката како најуниверзална уметност. Композиторот Ристо Аврамовски уште кон крајот на шеесеттите, почетокот на седумдесеттите години со изведбата на творбите "Четири дела", "Психофонија 1 и 2", "Библиофонија", "Канон", "Езеро 1", "Еволуција", и др. ја импесионира тогашната музичка јавност, но и музичката критика, која му предвиде брза и блескава кариера. Тој низ четридецениското создавање преку преку своевидниот голем опус кој ги опфаќа сите жанрови на музиката (соло песната, детска, хорска, камерна, оркестарска, симфониската, вокално - инструменталната, балетската, оперската и филмска музика) ја потврди својата дарба и уметност да се справува и со најголемите форми на музичкото творештво, како што се симфониите, кантатите, ораториумите, балетот и операта. Податокот, дека Аврамовски е автор на осум симфонии, самиот по себе зборува дека тој, сакале ние или не, се вбројува во великаните на светската музичка историја со самата бројка. Таа за наши прилики, и воопшто за културата во Република Македонија има огромно значење. Посебно, кога формално ги презентираме осумте симфонии не може да не се спомене фактот дека тие во себе содржат една невообичаена, просто раскошна музичка експресија, своевидна оркестрација, мелодиска и звучна имагинација со јасни и оригинални трансформации на нашиот фолклор, но и одблесоци од подалечното наше духовно наследство и бит. Значи големите форми за Аврамовски стануваат постојана инспирација. Затоа нема да биде случајно присутен фактот дека овој автор ни остава неколку кантати ( "Силно светнал ден", "Азбуки 1", "Црвени цветови", како и ораториумите "Кирил и Методиј", "Македонија", "Повесница" и вокално инструменталната драма "Црно писмо" ( Етнографофонија ). Последново дело е особено значајно зошто Аврамовски во него мошне смело ги трансформира многуте обичаи од македонските простори, ( гатањата, верувањето, баењето, коледарските, додолските обичаи, детските игри и др. ) низ фолклорните напеви, и автентичниот инструментариум што претставува оригинален период на македонска Етнографофонија, на звукот, ритамот во музичка смисла. Секако, не можеме а да не споменеме уште неколку музички форми кои се дел од творечкото внимание на овој автор, како што се: Двата концерти за виолина и окестар и двата концерта за пијано и оркестар, симфониската фреска "Хармосин"..., ( и десетици други дела претставени во прилог "Творештво") а исто така двата балета и двете опери. Операта "Болен Дојчин", што беше изведена за отворањето на новиот објект на МНТ во 1983 година, според критиката оценета како "Културен чин и настан", претставува смел творечки потфат кој потоа на Аврамовски му ги отвора портите на тогашната југословенска а подоцна и на европската сцена. Очигледно осумдесеттите години за овој автор претставуваат најзначакни за неговите истражувања и потврдувањеа на сите полиња на музичкото творештво, но и во пишуваниот збор, потврдувајќи се и на тоа поле како немилосрден бранител на естетските принципи на уметноста и смел гласноговорник за културните и општествени збиднувања и битисувања на нашиот простор. Од деведесеттите години па сè до денес композиторот Аврамовски стамено и со јасна мисла го гради своето творештво, пишувајќи ги според наша оценка и најзначајните дела. Можеме со сигурност да речеме дека крунско дело на овој доблестен автор и интелектуалец беше операта "Лидија од Македонија" изведена 2005 година за отворањето на "Мајските оперски вечери". Оваа библиска фреска која говори за Лидија Македонката, првата христијанка покрстена од Св. Апостол Павле, е создадена со една силна еспресија и емотивна возвишеност. Дејствието се чини како да се движи на филмска лента и отсликува мноштво ликови и драмски заплети вткаени во една чиста и достоинствена на нашите традиции музичка мелодика. Ова, секако претставува вистински творечки дострел, зошто музиката предадена низ огромниот број на солистички имиња, хорските ансамбли, војската, големите "народни" сцени, ја прават оваа опера грандиозна и мошне блиска и за обичните љубители на оперската уметност. Не случајно што целата културана јавност и критика со ласкави зборови и оценки се произнесе за ова оперско дело на композиторот Ристо Аврамовски. Од 2005 година тој е член на [[Македонската академија на науките и уметностите]]. == Награди и признанија== ; ;Награди Аврамовски има добиено 20 награди на стручни конкурси во Македонија и поранешна СФРЈ, како и I награда на ЈРТ, за делото „Црвени цветови“, II награда на ЈРТ, за делото „Канон“ Три први награди за тонски снимки на ЈРТ, во Опатија и Нови Сад, Награда на Републичката заедница за култура на Македонија, Наградата „Панче Пешев“ за операта „Болен Дојчин“, за „Млад борец“ за делото „Четири дела“, „13 ноември“ за делото „Психофонија II“ . Наградата „11 октомври“ за делото „Силно светнал ден“, Награда „4 јули“ на СУБНОР на Југославија за делото „Повесница“, Орден за заслуги на народ со сребрена ѕвезда, Златна значка на Музичка младина на Југославија и Награда 11 Октомври и за животно дело во 1999 г. ; ;Плакети и благодарници * Од 13 институции од Македонија и од поранешна Југославија. ; ;Општествени ангажмани * Претседател и Секретар на СОКОМ *Претседател на Музичка младина на Македонија *Претседател на Управниот одбор на СОКОМ-ЗАМП *Уредник во списанието за литература, култура и уметност „[[Современост]]“ *Претседател на Управниот одбор на ЗАМП - Скопје *Претседател на Управниот одбор на фестивалот „Охридско лето“ *Претседател на Управниот одбор на Здружението „Балкански музички форум“-Скопје. ; ;Посебни творечки придонеси * Автор на повеќе сценарија за документарни ТВ филмови на МРТ * Автор е на две телевизиски сценара за Меѓународниот фестивал „Златна Прага“ - Чешка * Автор на над 50 критики објавени во „Вечер“ и „Нова Македонија“ *Автор на над 20 статии, опсервации и полемики, објавени во весникот „Нова Македонија“ и списанието „[[Современост]]“ *Отворање на Фестивалот „Охридско лето“ 1993 година, со делото „Црно писмо“ (Етнографофонија) *Велики школски час - Крагуевац, 1977 година, со делото „Повесница“ *Отворање на новата Оперска зграда со операта „Болен Дојчин“, 1983 *Средба на децата бегалци од Егејска Македонија, 1978 година со делото „Егзодус“ ;Изведени дела на позначајни фестивали *Југословенска музичка трибина - Опатија *Варненско лето - Бугарија *Софиски фестивал - Бугарија * Златна Прага - Чешка *Братиславски музички свечености- Словачка *БЕМУС - Белград, СЦГ *Дубровнички летни игри- Хрватска *Охридско лето - Македонија == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.socom.com.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=1150%3A-1943-2007&catid=45%3A2008-11-26-13-19-05&Itemid=95&lang=mk Биографија]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{МАНУ| state=expanded}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аврамовски, Ристо}} [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Југословенски композитори]] [[Категорија:Академици на МАНУ]] [[Категорија:Членови на СОКОМ]] 6br90iblcfojbfv6ga2j6zxo963rhdb 0 872948 5578735 5563251 2026-06-19T01:37:02Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - своите наместо својте 5578735 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = white | color2 = #88bbff | clubname = Манчестер Сити | current = ФК Манчестер Сити сезона 2018-2019 | image = [[Податотека:Грб на Манчестер Сити.png|200px]] | fullname = Фудбалски клуб Манчестер Сити | country = {{flagsport|ENG}} [[Англија]] | nickname = ''Граѓани'' | motto = Superbia in Proelia (Латински за: Гордост во Битката) | shortname = MCFC | founded = {{Start date and years ago|df=yes|1880}} | colors = {{colorbox|#88bbff}} {{colorbox|white}} [[Сина боја|светлосина]] и [[Бела боја|бела]] | ground = [[Градски стадион во Манчестер|Етихад]] | capacity = 55.017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2015-16.pdf |title=Premier League Handbook Season 2015/16 |format=PDF |accessdate=23 May 2016 |work=[[Premier League]] |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150906045556/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2015-16.pdf |archivedate= 6 September 2015 |df= }}</ref> | owner = ''[[City Football Group]]'' | chairman = {{flagsport|UAE}} [[Халдун Ал Мубарак]] | manager = {{flagsport|ESP}} [[Пеп Гвардиола]] | league = {{Лига-Премиер лига на Англија}} | season = 2023-2024 | position = Премиер лига, 1. место | website = http://www.mancity.com/ | pattern_la1 = _mancity2223h | pattern_b1 = _mancity2223h | pattern_ra1 = _mancity2223h | pattern_sh1 = _mancity2223h | pattern_so1 = _mancity2223hl | leftarm1 = 78BCFF | body1 = 78BCFF | rightarm1 = 78BCFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 78BCFF | pattern_la2 = _mancity2223a | pattern_b2 = _mancity2223a | pattern_ra2 = _mancity2223a | pattern_sh2 = _mancity2223a | pattern_so2 = _mancity2223al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _mancity2223t | pattern_b3 = _mancity2223t | pattern_ra3 = _mancity2223t | pattern_sh3 = _mancity2223t | pattern_so3 = _mancity2223tl | leftarm3 = D3FE7A | body3 = D3FE7A | rightarm3 = D3FE7A | shorts3 = 384157 | socks3 = D3FE7A }} '''ФК Манчестер Сити''' ({{langx|en|Manchester City F.C.}}) — професионален [[фудбал]]ски клуб од [[Манчестер]], [[Англија]]. Основан во 1880 година под името '''Сент Маркс''' ('''Вест Гортон'''), клубот го добил денешното име '''Манчестер Сити''' во 1894 година. Од 2003 година своите домашни натпревари ги играат на стадионот [[Градски стадион во Манчестер|Етихад]], кој го заменил [[Мејн Роуд]] нивниот поранешен дом уште од 1923 година. Клубот најголеми успеси остварил кон крајот на 1960. години и почетокот на 1970. години, кога успеал да ги освои [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија|англиското првенство]], [[ФА Куп]]от, [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига Куп]]от и [[УЕФА Куп на победниците на куповите|УЕФА Купот на победници на куповите]] под водство на тренерите [[Џо Мерсер]] и [[Малколм Елисон]]. По поразот во финалето од ФА Купот во 1981 година, клубот доживеал пад, кој кулминирал со испаѓање во трета лига на [[Првенство во фудбал на Англија|англискиот фудбалски систем]] во 1998 година. Откако успеал да се врати во [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]]та во 2000 година, клубот во 2008 година бил купен од страна на [[Abu Dhabi United Group]] и оттогаш станал еден од најбогатите во светот. Од 2011 година, Манчестер Сити освоил 14 големи титули, вклучувајќи четири титули во Премиер лигата. Во сезоната 2018–2019, Манчестер Сити бил петти најпрофитабилен фудбалски клуб со остварен годишен приход од 568,9 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www2.deloitte.com/uk/en/pages/sports-business-group/articles/deloitte-football-money-league.html |title=Deloitte Football Money League 2017 |work=[[Deloitte]] |date=January 2017 |accessdate=16 June 2017 }}</ref> Во 2019 година, списанието ''[[Форбс (списание)|Форбс]]'' проценило дека клубот вреди 2.69&nbsp;милијарди долари.<ref name="Forbes Valuation">{{Наведена мрежна страница|last1=Ozanian|first1=Mike|title=The World's Most Valuable Soccer Teams 2017|url=https://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2017/06/06/the-worlds-most-valuable-soccer-teams-2017/|website=Forbes|accessdate=16 July 2017|date=6 June 2017}}</ref> == Историја == ===Основање и успесите во првите педесет години (1879-1930)=== Клубот бил формиран во 1880 година, под името Сент Маркс, по иницијатива на Артур Конел (ректорот на црквата Сент Маркс во Западен Гортон) и неговата ќерка Ен Конел. Нивната цел била да се обидат да го спречат насилството на локалните банди и алкохолизмот преку воспоставување нови активности за локалните мажи, додека високата невработеност го измачувала источен Манчестер, поточно областа Гортон. Сите мажи биле добредојдени да се приклучат, без оглед на верата. Црковен [[крикет]] клуб бил формиран во 1875 година, но не постоел еквивалент за зимските месеци.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S2rGCQAAQBAJ&pg=PT13|title=Manchester City: The Secret History of a Club That Has No History|last=Devlin|first=Mike|date=2015-04-15|publisher=Amberley Publishing Limited|isbn=9781445648118|language=en}}</ref> Во врска со ова, Конел, со помош на чуварите на црквите Вилијам Бестоу и Томас Гудбехер, основал црковен фудбалски клуб во зимата 1880 година наречен „Сент Маркс Вест Гортон“, понекогаш запишан и како „Западен Гортон (Сент Маркс)“.<ref>{{Cite book|title=Manchester City : the complete record : every game, every scorer, every player and every attendance, memorable matches, complete history, pen pictures, manager profiles, appearance records|last=1967-|first=James, Gary|date=2006|publisher=Breedon|isbn=1859835120|location=Derby|oclc=156890195}}</ref> Првиот натпревар во аналите на овој клуб бил регистриран на 23 ноември 1880 година, против друг црковен тим од [[Маклесфилд]]. Сент Маркс го загубиле натпреварот со 2-1 и добиле само еден натпревар за време на нивната инаугуративна сезона 1880–1881, со победа над Сталибриџ Кларенс во март 1881 годинa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XsptDwAAQBAJ&pg=PT53|title=Lancashire Turf Wars: A Football History|last=Tongue|first=Steve|date=2018-09-07|publisher=Pitch Publishing|isbn=9781785314704|language=en}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:ManCity1904.jpg|thumb|upright=1.4|Составот на Манчестер Сити кој го освоил [[ФА Куп|ФА&nbsp;Купот]] во 1904 година.]] Во 1884 година, клубот се споил со друг, „Гортон Атлетик“, но спојувањето траело само неколку месеци, по што клубовите повторно се разделиле, а претставникот на Западен Гортон сега бил наречен „Гортон А.Ф.К.“ додека Гортон Атлетик се преименувал во „Вест Гортон Атлетик“.<ref>Gary James, ''Manchester: The Greatest City'' (Polar Publishing, 2002), 15.</ref> Во 1887 година Гортон А.Ф.К. станал професионален клуб, а ова вклучувало и преместување на местото на домашниот терен во [[Хајд Роуд]], со што се сменило и името на клубот во „Ардвик А.Ф.К.“, во чест на новата локација на клубот во источниот дел од градот. Ардвик стекнал поголема слава во 1891 година, освојувајќи го [[Сениор куп на Манчестер|Сениор купот на Манчестер]] за првпат во својата историја совладувајќи го [[ФК Манчестер Јунајтед|Њутн Хит]] со 1-0 во финалето.<ref>{{cite book |last=Clayton |first=David |title=Everything under the blue moon: the complete book of Manchester City FC - and more! |publisher=Mainstream publishing |location=Edinburgh |year=2002 |isbn=1-84018-687-9}} pg.17</ref> Овој успех имал позитивен ефект врз [[Фудбалската алијанса]], која го прифатила Ардвик како дополнителна франшиза за сезоната 1891-1892. Подоцна Алијансата се споила со [[Фудбалска лига на Англија|Фудбалската лига]] во 1892 година, така што Ардвик станал член на Втората дивизија. Финансиските проблеми во сезоната 1893-1994 година довеле до реорганизација на клубот, и на 16 април [[1894]] година тој станал '''ФК Манчестер Сити'''. Освојувањето на титулата во Втората дивизија на фудбалската лига во 1899 година, му ги донела на клубот првите почести и промоција во највисоката фудбалска лига во Англија, [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија|Првата дивизија]]. Неколку години подоцна клубот го постигнал најголемиот успех во својата историја, откако на 23 април 1904 година, совладувајќи го [[ФК Болтон Вондерерс|Болтон Вондерерс]] со 1-0 во [[Националнен спортски центар Кристал Палас|Кристал Палас]] го освоил најпрестижниот елиминационен турнир<ref name="ReferenceA">Manchester: The Greatest City, 59-65.</ref> во англискиот фудбал, [[ФА Куп]]от. Клубот бил близу до освојување на [[Двојна круна (фудбал)|двојната круна]], но на крајот сепак во лигата завршиле втори со три бода помалку од шампионот [[ФК Шефилд Венздеј|Венздеј]]. Во сезоните по нивниот триумф во ФА Купот, клубот бил обвинет за финансиски нерегуларности, а сето тоа кулминирало со суспензија на седумнаесет играчи во 1906 година, вклучувајќи го и [[капитен]]от [[Били Мередит]].<ref name="ReferenceA"/> Бесот на навивачите на Сити бил уште поголем кога многу од суспендираните играчи отишле да играат за локалниот соперник [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]], формирајќи го јадрото на тимот Јунајтед кој ја освоил Првата дивизија за време на сезоната 1907-1908. Во 1920 година се случил пожар кој ја изгорел и уништил главната трибина Хајд Роуд, по што клубот во 1923 година одлучил да се пресели на својот нов стадион на [[Мејн Роуд]] во [[Мос Сајд]] во јужниот дел на Манчестер.<ref>{{Cite news |title=Maine Road through the ages |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_city/3011895.stm |publisher=BBC Sport |date=11 May 2003 |access-date=10 September 2011 |first=Chris |last=Bevan}}</ref> Новиот стадион бил со капацитет од 100,000 гледачи и ќе биде важен дел од историјата на клубот, а поради својот висок капацитет го добил прекарот Вембли на северот. ===Вториот ФА Куп, првата шампионска титула и испаѓање (1930-1950)=== Во [[1930-ти]]те години, Манчестер Сити стигнал до две последователни финалиња во ФА Купот: губејќи од {{Fb team (N) Everton}} во 1933 година, пред да го освои купот победувајќи го {{Fb team (N) Portsmouth}} во 1934 година. Во финалето 1933 година, тие биле немоќни да му се спротивстават на силниот Евертон предводен од [[Дикси Дин]] и биле поразени со убедливи 3-0, меѓутоа при доделувањето на медалите тогашниот капитен на Сити, [[Сам Коуан]], рекол дека ќе се врати следната година за да победи. Неговите зборови се обвистиниле и Сити се вратиле на [[Вембли (стадион)|Вембли]] следната година каде во финалето го совладале Портсмут со 2-1 и му овозможиле на Коуан да го подигне пехарот од вториот освоен куп во историјата на клубот. Коуан, исто така, станал првиот и досега единствен играч на Манчестер Сити кој го претставувал клубот во три финалиња на ФА Купот (играл и во финалето во 1926 година во кое загубиле од Болтон). Манчестер Сити конечно станал шампион на Англија, откако во [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1936-1937|сезоната 1936-1937]] ја освоиле својата прва титула во Првата дивизија со три бода повеќе пред вториот [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]]. Со тоа завршило долгогодишното чекање на приврзаниците на ''светлосините'', откако претходно клубот неколку пати бил близу до овој успех завршувајќи втор во сезоните [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1903-1904|1903-1904]] и [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1920-1921|1920-1921]]. Сепак, веќе следната сезона им приредила вистински шок на сите симпатизери на клубот, кога Манчестер Сити како бранител на титулата испаднал од лигата завршувајќи на претпоследното место, и покрај тоа што постигнале најмногу голови во дивизијата.<ref>{{cite web | title=England 1937/38| work=league table from RSSSF | url=http://www.rsssf.com/engpaul/FLA/1937-38.html| access-date=29 December 2005 }}</ref> По одигрувањето на следната сезона во Втората дивизија во која клубот завршил петти и не успеал да избори промоција, првенствата биле прекинати поради почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Кога првенствата продолжиле, во сезоната 1946-1947, Сити си го вратил статусот на фаворит и ја освоил петтата своја титула во Втората дивизија под водството на нивниот поранешен играч и капитен Сам Коуан. ===Новите куп успеси и ново испаѓање (1950-1965)=== [[File:Sculpture of Bert Trautmann.jpg|thumb|190px|right|Скулптура на голманот [[Берт&nbsp;Траутман]], во музејот на Манчестер Сити.]] Во педесеттите години од минатиот век, Сити, користејќи тактика наречена „Реви план“, стигнале до нови последователни финалиња на ФА Купот по втор пат во својата историја, и идентично како во 1930-тите, тие го загубиле првото и го освоиле второто, во 1955 и 1956 година, соодветно. Во првото финале тие биле поразени од {{Fb team (N) Newcastle United}} со 3-1. Голот на [[Боби Џонстоун]] во последните минути од првото полувреме му донел израмнување на Сити и на одмор резултатот гласел 1-1, но во првите 15 минути од вториот дел играчите на Њукасл постигнале два гола и го решиле натпреварот. Следната година, во финалето одиграно во 1956, Манчестер Сити го победил [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]] со 3-1. Тоа било едно од најпрепознатливите финалиња на ФА Купот на сите времиња, а останало запаметено по голманот на ''Граѓаните'', германецот [[Берт Траутман]], кој продолжил да го игра натпреварот и покрај тоа што го скршил вратот. Освен споменатите успесите во куповите, Сити немале поголеми успеси во Првата дивизија во текот на оваа декада, завршувајќи само еднаш четврти во сезоната 1955-1956 и еднаш петти во сезоната 1957-1958. Почетокот на следната декада донел уште полоши денови за клубот и набргу потоа дошло до ново испаѓање од елитната дивизија за време на сезоната 1962-1963. Веднаш по испаѓањето во 1963, [[Џорџ Појсер]] бил назначен за менаџер, но тој неуспеал да го спречи падот на клубот. Сезоната ја завршиле на единаесеттото место во Втората дивизија, што бил нивниот најнизок пласман во клупската историја.<ref>Ардвик завршиле на 13. место во Втората дивизија во 1894 година, но во тоа време Првата дивизија броела само 16 клубови.</ref> ===Години на слава (1965-1979)=== <div style="float:left; font-size:90%; width:300px; border:0px; padding:0px; margin-left:0em; margin-right:20px; margin-bottom:0px; text-align:left"> {{Football Window|align=right|width=50%|border=1px|col1=#AAD0FF|col2=white|col3=white|font-size=120%|titolo=Куп на победниците на куповите 1970<ref>{{de}} [http://home6.inet.tele.dk/pin/Europacup/Pokal_69-70.htm Statistiche] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081016121742/http://home6.inet.tele.dk/pin/Europacup/Pokal_69-70.htm |data=16 ottobre 2008 }} на [[Куп на победниците на куповите 1969-1970|Куп на победниците на куповите 1969-70]]</ref>|contenuto= <div align="center">29 април [[1970]] - [[Стадион „Ернст Хапел“|Пратер]], [[Виена]] '''{{симбол2|600px sky city.png}} Манчестер Сити - [[ФК Гурник Забже|Гурник Забже]] {{симбол2|600px Bianco e Rosso.svg}}''' '''2 - 1'''</div> '''{{Fb team Manchester City}}''': Кориган, Бук, Бут, Хеслоп, Пардо, Дојл (54' Бојер), Тауерс, Оукс, Бел, Ли, Јанг. '''Тренер''': Мерсер. '''{{Fb team Gornik Zabrze}}''': Костка, Ослизло, Флоренски (Деја), Олек, Горгон, Латоха, Вилчек (Сковронек), Шолтисик, Банаш, Шарински, Љубански. <br>'''Тренер:''' Матјас. '''Судија''': {{flagsport|AUT}} Паул Шилер<br> '''Стрелци''': Јанг {{goal|11}}, Ли {{goal|43|пен.}}, Ослизло {{goal|68}}<br> '''Гледачи''': 7.968 }} </div> Во [[1965]] година [[Џо Мерсер]] бил назначен за нов менаџер, додека [[Малком Елисон]] за негов помошник. Веќе во првата сезона под раководството на овој тандем Манчестер Сити ја освоил титулата во Втората дивизија и се вратиле во Првата по двегодишно отсуство. Во следната сезона, тимот, засилен за време на летниот трансфер пазар, со потписите на [[Мајк Самерби]] и [[Колин Бел]], успеал да избори опстанок завршувајќи на петнаесеттото место: одлучувачки за постигнувањето на оваа цел биле последните седумнаесет натпревари, во кои Сити загубиле само четири пати. На крајот од [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1967-1968|сезоната 1967-1968]] Манчестер Сити успеа да ја освои втората титула во својата историја: главните моменти на сезоната биле натпреварот против [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] (кои се емитувал на [[телевизија]] и во кои Сити победил со 4-1) наречен ''The Ballet on Ice'' (балетот на мраз) поради снегот што го покрил теренот тој ден, победата со 3-1 на [[Олд Трафорд]] против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] (иден шампион [[Европа]] и соперник на ''Граѓаните'' во борбата за титулата) во [[Дерби (фудбал)|дербито]], и натпреварот во последното коло од првенството, победата со 4-3 против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]], што на Сити му ја донела шампионската титула. Сепак, славата не траела долго затоа што само неколку дена подоцна Јунајтед го освоил Европскиот куп на шампиони, станувајќи првиот англиски клуб на кој му успеал овој подвиг. Страниците во весниците биле преполни со текстови за ''Црвените ѓаволи'' и успехот на Сити паднал во заден план. Во [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1968-1969|следната сезона]], и покрај тоа што клубот завршил на тринаесеттото место на табелата во првенството и бил елиминиран во првото коло од [[Куп на шампиони 1968/69|Европскиот куп]] од турскиот {{Fb team (N) Fenerbahce}}, клубот ја продолжил својата серија на освојување трофеи со успех во [[ФА Куп]]от. Освојувањето на националниот куп му овозможило на Манчестер Сити да игра во [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Купот на победниците на куповите]] за [[Куп на победниците на куповите 1969-1970|сезоната 1969-1970]]: откако ги елиминирале [[ФК Атлетик Билбао|Атлетико Билбао]], [[Лирс С.К.|Лирс]], [[ФК Академика Коимбра|Академика Коимбра]] и [[ФК Шалке 04|Шалке 04]], ''Граѓаните'' стигнале до финалето во [[Виена]] во кое се соочиле со [[Полска|полскиот]] [[ФК Гурник Забже|Гурник Забже]], кого го победиле со 2-1, за првиот европски трофеј во историја на клубот. На крајот на сезоната Манчестер Сити го освоил и [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига купот]], со што станал првиот англиски клуб кој освоил национален и европски турнир во истата сезона. Во 1971 година, Мерсер бил назначен за генерален менаџер на тимот, отстапувајќи му го местото менаџер (тренер) на првиот тим на неговиот асистент Малком Елисон: во неговата прва сезона Сити се бореле за освојување на титулата, наоѓајќи се во март на првото место во поредокот со минимална разлика од четири бода во однос на гонителите. Сепак, резултатската криза во самиот финиш од првенството предизвикала клубот да се лизне на четвртото место. По овој неуспех, навивачите го означиле играчот [[Родни Марш]] како главен виновник<ref name="marsh">[http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/s/33/33094_marsh_fa_quick_to_discard_experience.html Marsh: FA quick to discard experience], преземено на 29 април [[2006]].</ref> (чие купување во меѓувреме ја оптоварило финансиската состојба во клубот), кој подоцна ја признал својата вина.<ref name="marsh"/> Во следната сезона тимот бил напуштен од двоецот Мерсер-Елисон, чии односи во меѓувреме се оладиле: Мерсер заминал во [[ФК Ковентри Сити|Ковентри Сити]], додека Елисон поднел оставка во средината на сезоната. [[Податотека:Coppa UEFA 1978-79 - Milan vs Manchester City - David Watson.jpg|thumb|upright=1.5|Капитенот [[Дејвид Вотсон]], голманот [[Џо Кориган]] и [[Кени Клементс]] го предводат тимот на Манчестер Сити на [[Сан Сиро]] за натпреварот од [[Куп на УЕФА 1978-1979|Купот на УЕФА 1978-1979]] против {{Fb team (N) Milan}}.]] Почетокот на [[Прва дивизија на Англија 1973-1974|сезоната 1973-1974]] бил означен со неколку промени на клупата на клубот, кој сега бил под контрола на новиот претседател [[Питер Сволс]]: сезоната како тренер ја започнал [[Џони Харт (фудбалер)|Џони Харт]], но бил отпуштен во октомври во корист на поранешниот капитен [[Тони Бук]], кој пак функцијата му ја предал на [[Рон Сондерс]] само неколку дена подоцна. Бук се вратил на клупата на крајот на сезоната, останувајќи таму до [[1979]] година, освојувајќи го Лига купот во [[1976]] и стигнал до второто место во лигата во [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1976-1977|сезоната 1976-1977]], завршувајќи го првенството на еден бод зад {{Fb team (N) Liverpool}}. ===Падот (1979-1989)=== Во [[1979]] година, Малком Елисон се вратил на клупата на тимот, и потрошил големи пари на доведување нови засилувања како [[Аса Хартфорд]], [[Гари Овен]], [[Питер Барнс]] и [[Стив Дејли]], кои подоцна се покажале како неуспешни. Во [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1980-1981|следната сезона]], под водството на [[Џон Бонд]] (кој ја презел функцијата од Елисон по крајот на сезоната 1979-1980), Сити стигнале до финалето на [[ФА Куп]]от каде се соочиле со [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]]: натпреварот завршил нерешено 1-1 (благодарение на погодокот и автоголот на [[Томи Хачинсон]]) и неизбежно било преигрување за да се добие победникот. Во вториот натпревар, Тотенхем откако заостанувале со 1-2 на дваесеттина минути до крајот успеале со два гола за шест минути да го свртат резултатот и да го победат Сити со 3-2, а победничкиот гол дошол по фантастична соло акција на аргентинецот [[Рикардо Виља|Рики Виља]] кој бил двоен стрелец во тој натпревар. Во средината на [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1982-1983|сезоната 1982-1983]], додека тимот се наоѓал во средината на табелата, Бонд бил разрешен по дискусија со управата и заменет со неговиот помошник [[Џон Бенсон (фудбалер 1942)|Џон Бенсон]]: тој потег скапо го чинел клубот, бидејќи по заминувањето на Бонд тие забележиле катастрофален пад во перформансите под водството на Бенсон (освојувајќи само 11 бодови во 19 натпревари) и сезоната завршила со најлошото можно сценарио - испаѓање во последното коло од сезоната по поразот од [[ФК Лутон Таун|Лутон Таун]] (кој исто така се бореле за опстанок и успеале во целта благодарение на победата над Сити) кога и нерешено би им било доволно за да се спасат. Потоа бил ангажиран нов менаџер, [[Били Мекнил]], кој откако замалку не успеал во првата сезоната да избори промоција, тоа го сторил во 1985 година кога ги вратил ''Ѓраѓаните'' во највисокото ниво. Престојот на Манчестер Сити во Првата дивизија овој пат бил краток: откако успеале да го избегнат испаѓањето во сезоната 1985-86, клубот испаднал на крајот на сезоната 1986-1987, откако Мекнил му го отстапил место на сонародникот [[Џими Фрицел]]. За враќањето во елита по две сезони поминати во Втората дивизија, Манчестер Сити му благодари на [[Мел Макин]], кој во 1989 година изборил промоција со освојувањето на второто место во втората лига. ===Подобрување, првите сезони во Премиер лигата и уште еден пад (1987-1998)=== Макин бил отпуштен во ноември [[1989]] и бил заменет со поранешниот менаџер на Евертон, [[Хауард Кендал]]. Откако обезбедил опстанок во претходната сезона, Кендал се вратил во Евертон во ноември [[1990]] и бил заменет на клупата од 34-годишниот [[Среден ред (фудбал)|играч за врска]] на клубот, [[Питер Рид]]. Сити ја завршиле сезоната [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1990-1991|1990-1991]] на петтото место и го повториле истиот пласман и во следната година, но не се квалификувале за [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]] затоа што во тоа време тоа право им припаѓало само на второ и третопласираните екипи. Во [[Премиер лига на Англија 1992-1993|сезоната 1992-1993]], инаугуративната сезона на [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], тимот завршил деветти. Тоа бил добар резултат, но сепак Рид бил отпуштен само по две одиграни кола за време на [[Премиер лига на Англија 1993-1994|сезоната 1993-1994]]. Таа сезона била проблематична за Сити и шеснаесеттото место во лигата кое го постигнал новиот менаџер [[Брајан Хортон]] не било доволно за да го смири гневот на навивачите, под чии притисок потклекнал и претседателот Питер Сволс, кој контролата врз клубот ја предал на поранешниот славен играч на клубот [[Френсис Ли (фудбалер)|Френсис Ли]]. Првенството [[Премиер лига на Англија 1994-1995|1994-1995]] донело катастрофална втора половина од сезоната која го спуштила Сити на седумнаесеттото место, две места над зоната за испаѓање. Хортон бил ослободен од функцијата пред крајот на сезоната и бил заменет со менаџерот на [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]] [[Џејмс Алан Бол]]. Бол се обидел да спроведе револуција во тимот, залагајќи се за продажба на многу од битните „шрафови“ низ текот на годините и вметнувајќи бројни надежни млади играчи во тимот, вклучувајќи го и 22-годишниот играч за врска од [[Грузија]], [[Георги Кинкладзе]]. Почетокот на сезоната бил ужасно лош, со освоени само два бода во првите единаесет натпревари, но добрата серија резултати во месец ноември влела надеж дека Сити може да се бори за спас и опстанок во лигата. Сепак, испаѓањето дошло во последниот ден од сезоната, и тоа не било избегнато само поради гол-разликата, иако клубот имал ист број бодови како Ковентри Сити и Саутхемптон два клуба кој на крајот останале во Премиер. Така, клубот се најде повторно во втората лига по седум последователни сезони играње во највисокото ниво. Испаѓањето во понизок ранг овојпат, за разлика од претходните случаи во кои клубот брзо го наоѓаше патот назад во највисокото ниво, било многу посериозен проблем и тие се мачеле да опстанат во Првата дивизија (која по основањето на Премиер лигата станал второ ниво на фудбалскиот систем во Англија). Во [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1997-1998|сезоната 1996-1997]] завршиле на 14. место, менувајќи неколку тренери: Бол бил отпуштен во последните месеци од 1996 година и заменет од [[Стив Копел]], кој пак поднел оставка по неколку недели поради прекумерниот притисок, па по краток период во кој должноста ја вршел привремениот менаџер [[Фил Нил]], сезоната ја завршиле со [[Франк Кларк]] на клупата. Проблемите во клубот продолжиле и во [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1997-1998|следната сезона]] кога Сити бил принуден во уште поголема битка за опстанок во Првата дивизија. По малку повеќе од година дена работа, Кларк бил отпуштен во средината на февруари, оставајќи го клубот во последните 5 на табелата. Неговата замена, [[Џо Ројл]], наследил многу лоша ситуација. Тој го добил последниот натпревар од сезоната, совладувајќи го со 5-2 на домашен терен директниот конкурент за опстанок [[ФК Стоук Сити|Стоук Сити]], но победата била бескорисна, бидејќи другите три екипи вклучени во битката за спас - [[ФК Портсмут|Портсмут]], [[ФК Квинс Парк Ренџерс|Квинс Парк Ренџерс]] и [[ФК Порт Вејл|Порт Вејл]] - ги освоиле трите бода во своите натпревари. Така, Сити испаднале во Втората дивизија, англиската трета лига, за прв пат во нивната историја. Делот на Манчестер каде што се навива за небесно-синиот клуб останал потиштен откако го допреле дното, додека на другата страна на градот навивачите на Јунајтед имале многу поводи за радост бидејќи нивниот клуб бил доминантен и на домашната и на европската сцена. ===Искачувањето од третото ниво назад во Премиер лигата (1998-2001)=== [[Податотека:Paul Dickov vs Gillingham.jpg|thumb|right|250px|[[Пол Диков]] (лево) го постигнува израмнувачкиот гол за Сити во последните секунди од финалето на плејофот на Втората дивизија против {{Fb team (N) Gillingham}}.]] По испаѓањето, клубот претрпел перипетија надвор од теренот, со преземањето од страна на новиот претседател [[Дејвид Бернштајн]]. Сезоната во третата лига никако не била лесна, но навивачите никогаш не недостасувале на трибините покажувајќи ја својата наклонетост кон тимот, иако сега морале да се соочат со мали екипи, понекогаш дури и од предградијата на Манчестер како [[ФК Маклесфилд Таун|Меклсфилд Таун]] и [[ФК Бери|Бери]]. [[Втора дивизија на фудбалската лига на Англија 1998-1999|Сезоната]] ја завршиле на третото место, зад {{Fb team (N) Fulham}} и {{Fb team (N) Walsall}}, што значело дека ќе мора да играат плејоф за да можат да се вратат во второто ниво. Откако ја минале првата пречка наречена {{Fb team (N) Wigan}}, Сити се пласирал во финалето на Вембли против малиот {{Fb team (N) Gillingham}}, кој никогаш до тогаш во својата историја не играл во повисок ранг на натпреварување од третото ниво. Натпреварот бил многу изедначен, но оддеднаш Сити се нашол во многу тешка ситуација кога тимот предводен од [[Тони Пјулис]] на брзина постигнал два гола во 82-рата и 87-мата минута. Се чинело готово и Џилингем за првпат во својата историја ќе избори промоција во втората лигата. Уште една сезона во Втората дивизија би бил претежок удар за прифаќање за навивачите на Сити и погубна за клубот. Сепак во последните минути од натпреварот настапило потполно лудило: во последната 90-та минута [[Кевин Хорлок]] го пронашол патот на топката до мрежата и ја намалил негативата на Сити на еден гол. И тогаш, во последните секунди од судиското продолжение кога тимот очајнички тргнал во напад по израмнување, еден обид за удар кон голот на Џилингем на еден од играчите на Сити бил изблокиран, но топката се одбила до напаѓачот [[Пол Диков]] кој успеал да го изедначи резултатот на 2-2 за огромна радост на навивачите на ''Граѓаните''. Ова легендарно враќање во натпреварот, останало во сеќавање по лизгањето на колена по тревата при ликувањето на стрелецот Диков, кој во тој момент станал икона на клубот. Враќањето во натпреварот му донело голема психолошка предност на некогашниот англиски шампион, па при [[Изведување пенали (фудбал)|изведувањето на пеналите]] голманот [[Ники Вивер]] ја заклучил мрежата на Сити примајќи само еден гол од четири пенали на Џилингем за да ја прослават промоцијата. Но, и покрај оваа победа со неверојатен пресверт, Сити уште еднаш останале во сенка на своите градски соперници кои ја освоиле Лигата на шампионите неколку дена подоцна на сличен начин против {{Fb team (N) Bayern Munchen}}. Веќе во следната сезона тимот на Ројл се изборил за директна промоција во Премиер лигата, освојувајќи го второто место пред {{Fb team (N) Ipswich Town}}, кое го постигнале во последното коло благодарение на победата со 4-1 на [[Ивуд Парк]] над {{Fb team (N) Blackburn}}.<ref>{{cite web|url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/may/5-last-day-dramas-other-than-93-20|title=5 last-day Man City dramas (other than 93:20!)|work=mancity.com|date=19 мај 2017|access-date=2 мај 2021}}</ref> Очекуваното враќање од навивачите на Манчестер Сити во Премиер лигата било реализирано во најкус можен рок. Во [[Премиер лига на Англија 2000-2001|сезоната 2000-2001]], сепак, „небесно-сините“ испаднале од Премиер лигата по само една сезона помината во елита и тоа на едно коло пред крајот на првенството. За првпат во историјата на Премиер лигата, сите три клуба кои испаднале биле познати уште пред изигрувањето на последното првенствено коло. Иако се засилиле со неколку звучни имиња меѓу кои и освојувачот на ''[[Златна топка|Златната топка]]'' за 1995 година, напаѓачот [[Џорџ Веа]], Сити не успеале да навлезат во потребниот ритам во текот на целата сезона, завршувајќи на 18. место со само 8 остварени победи. Веднаш по завршувањето на сезоната Ројл бил отпуштен.<ref>{{cite news |title=Man City sack Royle |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_city/1342293.stm |work=BBC Sport |date=21 May 2001 |access-date=9 September 2010}}</ref> ===Стабилизирање под водството на Киган и Пирс и доаѓањето на Шинаватра (2001-2008)=== [[File:Kevin Keegan.jpg|thumb|160px|left|[[Кевин Киган]], менаџерот кој го претворил Сити во стабилен прволигаш во периодот 2002-2005.]] Иако навивачите биле против тоа Ројл да биде отпуштен, тоа сепак се случило во мај 2001, кога како негов наследник на клупата дошол поранешниот селектор на [[Фудбалска репрезентација на Англија|англиската репрезентација]], [[Кевин Киган]]. Во неговата прва година на чело, [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 2001-2002|сезоната 2001-2002]], Киган донел во Манчестер неколку влијателни играчи како [[Ејал Берковиќ]], [[Али Бенарбија]] и [[Стјуарт Пирс]]. Промоцијата овојпат многу полесно била изборена, откако клубот ја освоил титулата во Првата дивизија, соборувајќи го клупскиот рекорди по бројот на освоени бодови (освоиле 99 бода). Напаѓачот [[Шон Гоутер]] постигнал 30 голови, а неговиот соиграч [[Дарен Хакерби]] додал уште 26. Како подготовка со цел да се оствари подобар пласман следната сезона во Премиер лигата и клубот да се задржи таму подолго од претходниот пат, Киган довел неколку квалитетни и искусни играчи во летото 2002 како [[Никола Анелка]], [[Петер Шмајхел]] и [[Марк-Вивиен Фое]]. Во текот на оваа сезона, Сити го победил Ливерпил на [[Анфилд]] и освоил четири бодови од пресметките со градскиот соперник Манчестер Јунајтед. Напаѓачите биле во добра форма: новото засилување Анелка постигнал 14 гола, а Гоутер 7. ''Ѓраѓаните'' ја завршиле сезоната на одличното деветто место, обезбедувајќи го опстанокот многу порано. На крајот од сезоната, клубот изборил пласман во [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]], квалификувајќи се преку [[УЕФА Ферплеј рангирање|УЕФА Ферплејот]]. Сезоната 2002-2003, исто така, била последната сезона во која Сити настапувале на Мејн Роуд, стадионот кој клубот го оставил по 80 години за да се пресели на [[Градски стадион во Манчестер|Градскиот стадион во Манчестер]] со капацитет од 48.000 седишта, првично изграден за да биде домаќин на [[Комонвелтски игри 2002|Комонвелтските игри 2002]]. Клубот и неговите приврзаници останале вчудовидени кога Марк-Вивиен Фое, играчот кој бил на позајмица во претходната сезона во Манчестер Сити и бил несомнено еден од најдобрите играчи на Сити во сезоната,<ref>{{Cite news |title=Fans unite in Foe grief |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/3026400.stm |publisher=BBC Sport |date=27 June 2003 |access-date=21 October 2010 |first=Frank |last=Keogh}}</ref> починал додека играл за својата репрезентација, [[Фудбалска репрезентација на Камерун|Камерун]], за време на [[ФИФА Куп на конфедерации 2003|Купот на конфедерации]] во натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]]. Во 72-рата минута од натпреварот, Фое колабирал во кругот на центарот од игралиштето,<ref name="BBC1">{{Cite news |title=Cameroon star Foe dies |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/3024360.stm |publisher=BBC Sport |date=26 June 2003 |access-date=21 October 2010}}</ref> без да има други играчи во негова близина.<ref>{{Cite news |title=Footballer Foe dies during game |url=http://football.guardian.co.uk/News_Story/0,1563,985814,00.html |work=The Guardian|date=26 June 2003 |access-date=21 October 2010 |location=London}}</ref> По обидите да го реанимираат на теренот, тој бил изнесен надвор од теренот, каде добил реанимација и кислород. Медицинските екипи минале 45 минути во обид да го рестартираат неговото срце, и иако тој сè уште бил жив по пристигнувањето во медицинскиот центар на стадионот, по кратко време починал, и покрај напорите да му се спаси животот.<ref name="BBC1"/> Во летото 2003, во Сити пристигнале уште неколку искусни играчи како: [[Стив МекМанаман]], [[Паул Босвелт]], [[Дејвид Симан]] и [[Михаел Тарнат]], но и покрај тоа сезоната 2003-2004 била тешка за клубот. Тие останале застрашени со мала шанса за испаѓање до претпоследниот натпревар во сезоната, сепак завршувајќи на безбедното 16-тото место на табелата со гол-разлика +1. Меѓу резултатите постигнати во првенството за одбележување е уште една победа над лутиот соперник Манчестер Јунајтед, овојпат со 4-1 во нивното прво соочување на новиот стадион на Сити. Тие стигнале до петтото коло на ФА Купот каде испаднале од Манчестер Јунајтед, елиминирајќи го претходно Тотенхем со 4-3 на [[Вајт Харт Лејн]] во еден од најлудите натпревари во историјата на натпреварувањето, со неверојатен пресврт откако губеле со 3-0 на полувремето и имале играч помалку.<ref name="fabbcspurs">{{cite news |title=Tottenham 3–4 Man City |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/3447235.stm |publisher=BBC Sport |date=4 February 2004 |access-date=9 September 2010}}</ref><ref>{{cite news |title=Great FA Cup comebacks of our time |url=https://www.theguardian.com/football/2004/feb/05/facup200304 |work=The Guardian|date=5 February 2004 |access-date=9 September 2010 |location=London |first=Scott |last=Murray}}</ref> Сепак, најголемото разочарување се чини дека било испаѓањето во второто коло на [[Куп на УЕФА 2003-2004|Купот на УЕФА]] од полскиот [[Дискоболија Гроѓиск Вјелкополски|Гроцлин]] и покрај нерешениот вкупен резултат 1-1 поради правилото за гол во гости. Одново Анелка бил предводник на клубот со 24 постигнати голови во сите натпреварувања, но се истакнале и некои млади играчи како [[Џои Бартон]] и [[Шон Рајт-Филипс]]. [[File:Stuart Pearce.jpg|thumb|190px|right|[[Стјуарт Пирс]], менаџер на Сити во периодот 2005–2007.]] Киган ја напуштил екипата во март 2005 година и бил заменет со привремениот менаџер [[Стјуарт Пирс]].<ref>{{cite news |title = Keegan ends his reign at Man City |url= http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_city/4338665.stm |publisher= BBC Sport |date= 11 March 2005 |access-date= 24 February 2008}}</ref> Тој ја завршил сезоната со Сити на осмото место, не успевајќи замалку да го одведе клубот во квалификациите за Купот на УЕФА, што било доволно убедливо за раководството да го задржи трајно на функцијата.<ref>{{cite news |title = Man City unveil Pearce as manager |url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_city/4503717.stm |publisher= BBC Sport |date = 12 May 2005 |access-date = 24 February 2008}}</ref> Последниот натпревар во сезоната против {{Fb team (N) Middlesbrough}} останал запаметен по одлуката на Пирс да го внесе во игра голманот Ники Вивер на место на играчот за врска [[Клаудио Рејна]] во последните минути од натпреварот, така што му овозможил на 198 сантиметри високиот голман [[Дејвид Џејмс (фудбалер 1970)|Дејвид Џејмс]] да игра во нападот, и покрај тоа го што имал напаѓачот [[Џон Макен]] на клупата.<ref>{{Cite news |title=The Joy of Six: Inspired substitutions |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2010/feb/19/joy-of-six-inspired-substitutions |work=The Guardian|date=19 February 2010 |access-date=23 October 2010 |location=London |first1=Rob |last1=Smyth |first2=Paul |last2=Doyle}}</ref> Сити дури имале подготвен дрес со број 1 за играч во поле, кој Џејмс го носел откако бил преместен напред и овој експеримент се покажал донекаде успешен бидејќи во последните минути од натпреварот (при резултат 1-1) бил досуден пенал за ''Граѓаните'', кој [[Роби Фаулер]] го промашил и со тоа згаснала шансата Сити да се пласира во Европа.<ref>{{Cite news |title=Fowler misses late penalty to hand Boro place in Uefa Cup |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/fowler-misses-late-penalty-to-hand-boro-place-in-uefa-cup-490893.html |work=The Independent|date=16 May 2005 |access-date=21 October 2010 |location=London |first=Ian |last=Whittell}}</ref> [[File:Daniel Agger.jpg|thumb|240px|left|Натпревар меѓу Манчестер Сити и Ливерпул во април 2007.]] Во [[Премиер лига на Англија 2005-2006|сезоната 2005-2006]], тимот започнал добро, но кон крајот имале пад во формата - 9 порази на последните 10 натпревари - што ги спуштило на петнаесеттата позиција во конечниот поредок. Пирс не успеал да донесе подобрување ниту во следната сезона, во која Сити воделе битка за опстанок и ќе се покаже многу тешка за клубот.<ref>{{cite news |title=Hughes defends under-fire Pearce |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/6441009.stm |publisher=BBC Sport |date=12 March 2007 |access-date=23 February 2008}}</ref> Сепак, добрата серија кон крајот на март и почетокот на април 2007, во која клубот забележил три гостински победи во низа и реми без голови на домашен терен против Ливерпул им била доволна да си го осигураат опстанокот завршувајќи на 14. место со 42 освоени бода. Исто така, се пласирале во четвртфиналето на [[ФА Куп 2005-2006|ФА Купот]], што бил нивен најдобар пласман во ова натпреварување уште од сезоната 1992-1993, каде биле елиминирани од {{Fb team (N) Blackburn}} со 2-0. [[Податотека:Thaksin crop.jpg|thumb|170px|[[Таксин Шинаватра]], контроверзниот сопственик на клубот во периодот 2007-2008.]] По завршувањето на сезоната 2006-2007, Пирс бил отпуштен. Во текот на летото, клубот преминал во сопственост на поранешниот [[тајланд]]ски премиер [[Таксин Шинаватра]], кој го купил Манчестер Сити за 81,6 милиони фунти.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6277502.stm |title=Thaksin completes Man City buyout |publisher=BBC Sport |access-date=6 July 2007 | date=6 July 2007}}</ref> Еден од неговите први потези било назначување на поранешниот селектор на Англија, [[Свен-Јоран Ериксон]] за нов менаџер.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_city/6241052.stm |title=Eriksson named as Man City boss |publisher=BBC Sport |access-date=6 July 2007 | date=6 July 2007}}</ref> Ериксон потрошил околу 45 милиони фунти на нови играчи, меѓу кои најскапи биле трансферите на [[Роландо Бјанки]], [[Елано]], [[Ведран Ќорлука]] и бугарите [[Валери Божинов]] и [[Мартин Петров]], и тргнал добро во [[Премиер лига на Англија 2007-2008|сезоната 2007-2008]] забележувајќи три победи на почетокот од првенството (вклучувајќи ја и онаа над Манчестер Јунајтед), но во вториот дел од сезоната тимот не издржал и завршил на деветтото место. Покрај тоа, клубот забележал и некој срамни резултати во текот на сезоната, како што биле поразот со 6-0 од Челси на [[Стемфорд Бриџ]] и поразот со 8-1 од Мидлсбро во последното коло од првенството. ===Доаѓањето на шеикот Мансур и новата славна ера (2008-денес)=== На 2 јуни 2008, Ериксон бил отпуштен, и заменет од дотогашниот менаџер на Блекбурн Роверс, [[Марк Хјуз]].<ref>{{cite news |title=Eriksson leaves Manchester City |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_city/7430827.stm |publisher=BBC Sport |date=2 June 2010 |access-date=18 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |title=Hughes becomes Man City manager |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_city/7431155.stm |publisher=BBC Sport |date=5 June 2008 |access-date=18 August 2010 |first=Phil |last=McNulty}}</ref> Веднаш потоа, започнале проблемите на сопственикот Шинаватра со тајландските власти, при што неговите сметки и богатството од 800 милиони фунти во Тајланд останало замрзнато, а тој не сакал да се врати во земјата за да го расчисти своето име.<ref>{{Cite news |title=Embattled Thaksin faces new trial |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7528407.stm |publisher=BBC Sport |date=28 July 2008 |access-date=21 October 2010 |first=Jonathan |last=Head}}</ref> Целта да се врати славната ера во Сити, поставена од Шинаватра само една година претходно, сега изгледала осудена на пропаст,<ref>{{cite news |title=Thaksin Shinawatra's crisis ends Manchester City's European dream |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/manchester-city/2548558/Thaksin-Shinawatras-crisis-ends-Manchester-Citys-European-dream-Football.html |work=Daily Telegraph|date=12 August 2008 |access-date=4 September 2010 |location=London |first=Ian |last=Winrow}}</ref> но она што наскоро се случило никој во Манчестер Сити тогаш веројатно не можел ни да го замисли. На 1 септември 2008, Шинаватра склучил договор за продавање на клубот на, во тоа време, претежно непознат арапски конзорциум наречен ''[[Abu Dhabi United Group]]''.<ref>{{cite news |title=Arab group agrees Man City deal |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_city/7591735.stm |publisher=BBC Sport |date=1 September 2008 |access-date=4 September 2010}}</ref> Оваа аквизиција нај на крај засекогаш ќе го промени текот на неконзистентната историја на Манчестер Сити. Така претседател на клубот станал арапот [[Халдун Ал Мубарак]], а сопственоста врз компанијата ја преземал сонародникот [[Мансур бин Заид Ал Нахјан]]. [[File:Robinho Citeh 2009.jpg|thumb|170px|left|Бразилската ѕвезда [[Робињо]] од {{Fb team (N) Real Madrid}}, била првиот потпис на арапските сопственици.]] По појавата на богатата арапска компанија, клубот бил во центарот на најважните и најсензационални преговори на пазарот. На истиот ден кога се случила промената на сопственоста, клубот му плати 32,5 милиони фунти на {{Fb team (N) Real Madrid}} за да ја купи бразилската ѕвезда [[Робињо]].<ref>{{cite news |title=Man City beat Chelsea to Robinho |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_city/7593026.stm |publisher=BBC Sport |date=1 September 2008 |access-date=4 September 2010}}</ref> Во јануари [[2009]], клубот претставил понуда од 120 милиони евра до екипата на [[ФК Милан|Милан]] за нивниот играч [[Кака]].<ref>[http://iltempo.ilsole24ore.com/sport/2009/01/16/977061-kaka_milan_vacilla.shtml Kakà, il Milan vacilla] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090117034617/http://iltempo.ilsole24ore.com/sport/2009/01/16/977061-kaka_milan_vacilla.shtml |data=17 јануари 2009 }} Iltempo.ilsole24ore.com</ref><ref>[http://www.goal.com/it/news/7/calciomercato/2009/01/16/1063262/kaka-tutti-i-dettagli-delloperazione-finanziaria-e-le-scelte-tat Kaka': tutti i dettagli dell'operazione finanziaria e le scelte tattiche di Hughes] Goal.com</ref><ref>[http://www.news-impianti.com/notizia/496/16/kaka-il-manchester-city-spendera-272-milioni Kakà, il Manchester City spenderà 272 milioni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131212125914/http://www.news-impianti.com/notizia/496/16/kaka-il-manchester-city-spendera-272-milioni |date=12 декември 2013 }} News-impianti.com</ref> На 19 јануари 2009 година, кога трансферот на Кака кај ''Граѓаните'' се чинел веќе дефиниран,<ref>{{cite web |url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Milan/Primo_Piano/2009/01/19/vertice.shtml |title=Berlusconi: "Kakà resta". Lui: "Ho deciso con il cuore" |work=[[La Gazzetta dello Sport]] |date=19 јануари 2009 |access-date=20 јануари 2009}}</ref> играчот ја одбил понудата.<ref>{{cite web |url=http://milano.repubblica.it/dettaglio/Milan-Kak%C3%A0-resta-Ho-scelto-col-cuore/1577659?ref=rephp |title=Kakà resta al Milan "Ho scelto col cuore, i soldi non contano" |work=[[La Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]] |date=20 јануари 2009 |access-date=20 јануари 2009 |archive-date=2021-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509092805/https://milano.repubblica.it/dettaglio/Milan-Kak%C3%A0-resta-Ho-scelto-col-cuore/1577659?ref=rephp |url-status=dead }}</ref> Сепак, за време на јануарскиот трансферен прозорец раководството успеало да доведе две засилувања, [[Крег Белами]] од [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]] и голманот [[Шеј Гивен]] од Њукасл Јунајтед. Сезоната 2008-2009 под водството на Хјуз била резултатски многу неконзистентна. Лесните победи против [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]], [[АФК Сандерленд|Сандерленд]], [[ФК Портсмут|Портсмут]], [[ФК Стоук Сити|Стоук Сити]] и Арсенал биле комбнирани со разочарувачки порази, главно надвор од дома. Добрата форма на крајот на сезоната, му овозможила на Сити да се бори за освојување на седмото место на табелата, но поразот од Тотенхем во претпоследниот натпревар од сезоната ставил крај на нивните надежи и сезоната ја завршиле на десеттото место. Домашните куп натпреварувања донеле понатамошна непредвидлива форма: тие биле поразени во второто коло на Лига купот од [[ФК Брајтон енд Хоув Албион|Брајтон енд Хоув Албион]], членот на Лига Еден, по изведувањето пенали,<ref>{{Cite news |title=Brighton 2–2 Man City (5–3 pens) |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/league_cup/7626796.stm |publisher=BBC Sport |date=24 September 2008 |access-date=20 October 2010}}</ref> додека во [[ФА Куп 2008-2009|ФА Куп]]от, Сити се соочиле со [[ФК Нотингем Форест|Нотингем Форест]] на домашен терен во третото коло, и загубиле со високи 3-0.<ref>{{Cite news |title=Man City 0–3 Nottm Forest |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/7803315.stm |publisher=BBC Sport |date=3 January 2009 |access-date=20 October 2010}}</ref> Најголемиот успех во оваа сезона бил постигнат во [[Куп на УЕФА 2008-2009|Купот на УЕФА]], каде биле елиминирани во четвртфиналето од германскиот {{Fb team (N) HSV}} со вкупен резултат 4-3. [[Податотека:Carlos Tévez ManCity2.jpg|thumb|upright=0.8|[[Карлос Тевес]], играл за Манчестер Сити во периодот 2009-2013.]] За време на летниот пазар во 2009 година, Манчестер Сити се потврдил како клуб со големи финансиски средства, трошејќи над 100 милиони фунти за набавки на нови звучни имиња како: [[Гарет Бари]], [[Роке Санта Крус]], [[Карлос Тевес]], [[Емануел Адебајор]], [[Коло Туре]] и [[Џолеон Лескот]]. Почетокот на [[Премиер лига на Англија|сезоната 2008-2009]] во Премиер лигата бил успешен, откако Сити тргнале со 4 победи во исто толку натпревари (вклучувајќи ја и победата над Арсенал). Сепак до 15-тото коло иако имале само еден пораз - кој дошол во градското дерби против Манчестер Јунајтед на Олд Трафорд со 4-3 - клубот не можел да ја задржи формата од првите кола забележувајќи низа на последователни нерешени резултати. Победата со 2-1 на домашен терен над Челси на почетокот на декември дала надеж дека работите конечно ќе тргнат во права насока, но поразот со убедливи 3-0 на гостувањето кај Тотенхем бил кобен за менаџерот Хјуз; иако три дена подоцна тој го победил Сандерленд со 4-3, сепак само неколку часа по натпреварот Хјуз бил отпуштен.<ref>{{cite web |title=Manchester City FC has today terminated the contract of Mark Hughes |url=http://www.mcfc.co.uk/News/Club-news/2009/December/Change-of-manager-at-City |publisher=mcfc.co.uk |date=19 December 2009 |access-date=18 August 2010 |archive-date=2009-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091222073243/http://mcfc.co.uk/News/Club-news/2009/December/Change-of-manager-at-City |url-status=dead }}</ref> Наследникот на Хјуз, италијанецот [[Роберто Манчини]], со 11 победи, 6 нерешени и 4 порази во 21 натпревар на клупата го одвел тимот до петтото место во крајниот поредок - најдобриот пласман на Сити од 1992 година - и пласман во новоформираната [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]].<ref>{{cite news |title=West Ham 1–1 Man City |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/8666056.stm |publisher=BBC Sport |date=9 May 2010 |access-date=18 August 2010}}</ref> Сепак, самиот крај на сезоната оставил горчлив вкус, бидејќи големата цел на ''Ѓраѓаните'' пласманот во Лигата на шампионите не била постигната, откако во претпоследното коло биле поразени на домашен терен од Тотенхем во директниот судир за четвртата позиција. Следната сезона, благодарение на новите засилувања како [[Давид Силва]], [[Александар Коларов]], [[Марио Балотели]], [[Јаја Туре]], [[Џејмс Милнер]] и [[Џером Боатенг]], Манчини успеал да ја постигне целта која му побегнала во претходната сезона. Манчестер Сити се пласирале во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] по 43 години отсуство од најсилното европско натпреварување, завршувајќи на третото место во Премиер лигата со еднаков број бодови со второпласираниот Челси. Сепак, круна на одличната сезона било освојувањето на првиот трофеј по 35 години чекање: екипата предводена од Манчини го освоила [[ФА Куп 2010-2011|ФА Купот]] совладувајќи ги на својот пат до успехот Лестер Сити (4-2), Нотс Каунти (5-0), Астон Вила (3-0) и [[ФК Рединг|Рединг]] (1-0), стигајќи до полуфиналето каде го совладале Манчестер Јунајтед со 1-0, а со истиот резултат во финалето биле подобри и од [[ФК Стоук Сити|Стоук Сити]]. Во двата последни натпревари на турнирот, стрелец на одлучувачките голови за Сити бил Јаја Туре. == Бои, дресови и амблеми == ===Бои и дресови=== {{Главна|Додаток:Дресови на ФК Манчестер Сити}} [[File:Manchester City v Real Madrid 21 November 2012.jpg|left|mini|thumb|Играчите на Манчестер Сити со традиционалната светлосина и бела опрема за време на натпреварот со {{Fb team (N) Real Madrid}} на 21 ноември 2012.]] [[File:Dzeko city.jpg|thumb|upright=0.8|[[Един Џеко]] во гостинскиот дрес на Манчестер Сити за сезоната 2011-2012.]] Домашните бои на Манчестер Сити се [[Небесно сина (боја)|небесно сина]] (дрес) и [[Бела боја|бела]] (шорцеви). Потеклото на боите кои се употребуваат во опремата кога клубот е домаќин е нејасно, но постојат докази дека клубот носи сина боја уште од далечната 1892 година или порано. Гостинскиот дрес традиционално бил во [[Костенлива боја|костенлива]] боја, но во последните години биле користени и други бои како [[Сива боја|сива]], [[Црна боја|црна]], темносина, виолетова и зелена боја. Во сезоната 2011-2012 година, тие имале пругаст втор дрес со црвено-црни верикални ленти, инспириран од оној што ''Ѓраѓаните'' го носеле во 1969 и 1970 година, еден од најуспешните периоди во историјата на клубот и тој одново им донел среќа. За подетален преглед на дресовите на Манчестер Сити кликнете [[Додаток:Дресови на ФК Манчестер Сити|тука]]. ===Амблеми=== Првото официјално лого на Манчестер Сити датира од [[1960-ти|1960-тите години]] на минатиот век. Тоа бил кружен грб со штит поделен на два дела: во горната половина имало брод, кој го претставувал каналот во [[Манчестер]] ''(Manchester Ship Canal)'', додека во долната половина биле нацртани три жолти дијагонални ленти на црвена позадина, кои ги симболизирале трите реки кои течат низ градот - [[Ервел (река)|Ервел]], [[Ирк (река)|Ирк]] и [[Медлок (река)|Медлок]]. Во 1972 година, овој амблем го доживел првиот рестајлинг: трите ленти на дното биле заменети со црвената роза на [[Династија Ланкастер|Ланкастер]], што го претставувала округот [[Ланкашир]]. Во 1997 година било воведено ново лого на кое се прикажувал штит поставен пред златен орел на сина позадина, штитот бил поделен на два дела како претходното лого и исто така ги претставувал бродот на врвот и трите дијагонални ленти на дното (сега во бела боја, на светлосина позадина). Латинското мото ''Superbia in Proelio'' (превод на мак. ''Гордост во битката'') било ставено под штитот, додека три ѕвезди биле вметнати во горниот дел над штитот и орелот и служеле чисто за украсни цели. Тековниот грб бил воведен почнувајќи од сезоната 2016-2017 и е инспириран од оној што го користел клубот во [[1960-ти|шеесеттите години]]. Логото се вратило повторно во форма на круг и внатре содржи мал штит поделен на два дела: во горната половина има брод, кој го претставува каналот за бродови во Манчестер, додека во долната половина ја има црвената роза на [[Династија Ланкастер|Ланкастер]], која го претставува округот [[Ланкашир]]. Отстрането е латинското мото ''Superbia in Proelio'' (превод на мак. ''Гордост во битката'') и зборовите Фудбалски клуб покрај името на клубот. ==Стадиони== {{Главна|Мејн Роуд|Градски стадион во Манчестер}} [[File:Maine road prior to last game.jpg|thumb|Стариот [[Мејн Роуд]].]] [[File:City of Manchester Stadium 2.jpg|thumb|Новиот [[Градски стадион во Манчестер|Етихад]].]] Пред да биде урнат во [[2004]] година, стадионот [[Мејн Роуд]] бил местото каде што Манчестер Сити ги играле домашните натпревари цели 80 години. Кога Мејн Роуд бил инаугуриран, стадионот бил најголемото спортско место на фудбалски клуб во Англија и втор во земјата по [[Вембли (стадион 1923)|Вембли]]. Рекордната посетеност на овој стадион била забележана во 1934 година, кога 84.569 гледачи присуствувале на натпреварот од [[ФА Куп]]от помеѓу Манчестер Сити и [[ФК Стоук Сити|Стоук Сити]]. Сезоната 2002-2003, била последната во која Манчестер Сити играле на Мајн Роуд, а последниот натпревар бил одигран на 11 мај 2003 година. Следната сезона Манчестер Сити се преселиле да играат на нивниот нов дом, [[Градски стадион во Манчестер|Градскиот стадион во Манчестер]], новоизграден стадион со капацитет од {{formatnum:48000}} седечки места, изграден за да биде домаќин на [[Комонвелтски игри 2002|Игрите на Комонвелтот]]. Клубот потрошил околу 35 милиони фунти за некои работи на новиот стадион, вклучувајќи ја и изградбата на Северната трибина. Новиот стадион бил отворен со победа од 2-1 над {{Fb team (N) Barcelona}}, со головите на Никола Анелка и Тревор Синклер.<ref>{{cite web|url=http://www.mcfc.co.uk/default.sps?pagegid={20E7C2B7-4832-46D1-B772-AB8CCA2FD0D5}|title=Storia degli Stadi - mcfc.co.uk|access-date=11 февруари 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060929181224/http://www.mcfc.co.uk/default.sps?pagegid=%7b20E7C2B7-4832-46D1-B772-AB8CCA2FD0D5%7d|archivedate=29 септември 2006}}</ref> На 8 јули 2011 година, Манчестер Сити постигнал договор со [[Etihad Airways]], со што на компанијата и се дале правата на името на стадионот, кој бил преименуван во стадион „Етихад“. За возврат, клубот би добил 150 милиони фунти во следните 10 години. Тоа бил најбогатиот комерцијален договор во историјата на [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]]: го надминал оној од 2006 година помеѓу [[ФК Арсенал|Арсенал]] и [[Емирејтс (авиокомпанија)|Емирејтс]] (200 милиони за 15 години). == Спортска опрема и спонзори == <div style="float:left; font-size:100%; width:350px; border:0px; padding:0px; margin-left:1em; margin-right:5px;margin-bottom:0px; text-align:left"> {{Football Window|align=left|width=80%|logo=|border=1px|col1=#AAD0FF|col2=white|col3=white|font-size=120%|titolo=Спортска опрема|contenuto= * 1975-1997 [[Umbro]] * 1997-1999 [[Капа (компанија)|Kappa]] * 1999-2003 [[Le Coq Sportif]] * 2003-2007 [[Reebok]] * 2007-2009 [[Le Coq Sportif]] * 2009-2013 [[Umbro]] * 2013-2019 [[Nike, Inc.|Nike]] * 2019-2029 [[Пума (компанија)|Puma]]<ref>{{cita news|url=https://www.mancity.com/news/club-news/club-news/2019/february/man-city-puma-kit-deal-announcement-information|titolo=PUMA AND CFG SIGN GLOBAL LONG-TERM STRATEGIC DEAL|autore=mancity.com|data=28 febbraio 2019|lingua=en}}</ref> }} * </div> <div style="float:left; valign:top; font-size:100%; width:350px; border:0px; padding:0px; margin-left:1em; margin-right:5px;margin-bottom:0px; text-align:left"> {{Football Window|align=left|width=80%|logo=|border=1px|col1=#AAD0FF|col2=white|col3=white|font-size=120%|titolo=Спонзори на дресовите|contenuto= * 1982-1984 [[Saab]] * 1984-1987 [[Philips]] * 1987-1999 [[Brother Industries|Brother]] * 1999-2002 [[Eidos Interactive|Eidos]] * 2002-2004 First Advice * 2004-2009 [[Thomas Cook Airlines]] * 2009-денес [[Etihad Airways]] * 2017-денес [[Nexen Tire]] }} </div> {{Clear}} == Играчи == === Моментален состав === {{Fs start/Manchester City}} {{Fs player|no=1 |nat=ENG|pos=GK|name=[[Џејмс Трафорд]]}} {{Fs player|no=3 |nat=POR|pos=DF|name=[[Рубен Дијаш]]}} {{Fs player|no=4 |nat=NED|pos=MF|name=[[Тиџани Рејндерс]]}} {{Fs player|no=5 |nat=ENG|pos=DF|name=[[Џон Стоунс]]}} {{Fs player|no=6 |nat=NED|pos=DF|name=[[Нејтн Аке]]}} {{Fs player|no=7 |nat=EGY|pos=FW|name=[[Омар Мармуш]]}} {{Fs player|no=8 |nat=CRO|pos=MF|name=[[Матео Ковачиќ]]}} {{Fs player|no=9 |nat=NOR|pos=FW|name=[[Ерлинг Холанд]]}} {{Fs player|no=10|nat=FRA|pos=MF|name=[[Рајан Шерки]]}} {{Fs player|no=11|nat=BEL|pos=MF|name=[[Жереми Доку]]}} {{Fs player|no=13|nat=ENG|pos=GK|name=[[Маркус Бетинели]]}} {{fs player|no=14|nat=ESP|pos=DF|name=[[Нико Гонсалес (фудбалер 2002)|Нико Гонсалес]]}} {{Fs player|no=15|nat=ENG|pos=DF|name=[[Марк Гехи]]}} {{Fs mid/Manchester City}} {{Fs player|no=16|nat=ESP|pos=MF|name=[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]]}} {{Fs player|no=20|nat=POR|pos=MF|name=[[Бернардо Силва]] {{Капитен}}}} {{Fs player|no=21|nat=ALG|pos=DF|name=[[Рајан Аит-Нури]]}} {{Fs player|no=24|nat=CRO|pos=DF|name=[[Јошко Гвардиол]]}} {{Fs player|no=25|nat=ITA|pos=GK|name=[[Џанлујџи Донарума]]}} {{Fs player|no=26|nat=BRA|pos=MF|name=[[Савињо]]}} {{Fs player|no=27|nat=POR|pos=DF|name=[[Матеуш Нунеш]]}} {{Fs player|no=33|nat=ENG|pos=DF|name=[[Нико О'Рајли]]}} {{Fs player|no=41|nat=NOR|pos=MF|name=[[Свере Нипан]]}} {{Fs player|no=42|nat=GHA|pos=FW|name=[[Антуан Семењо]]}} {{Fs player|no=45|nat=UZB|pos=DF|name=[[Абдукодир Хусанов]]}} {{Fs player|no=47|nat=ENG|pos=MF|name=[[Фил Фоден]]}} {{Fs player|no=82|nat=ENG|pos=DF|name=[[Рико Луис]]}} {{fs end }} <small>Извор: [https://www.mancity.com/teams/first-team Мрежното место на Манчестер Сити]</small> === Повлечени броеви === * 23 {{flagsport|CMR}} {{football/MFs}} {{0}} [[Марк Вивиен Фое]] ''(посмртно)'' Од 2003 година, Манчестер Сити го повлекле од употреба дресот со број 23 во сеќавање на [[Марк Вивиен Фое]], нивен поранешен играч кој настапувал за клубот како позајмен од францускиот [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] кога се случила неговата смрт. Тој починал на терен за време на натпревар кој го играл со неговата репрезентација, [[Фудбалска репрезентација на Камерун|Камерун]], на [[ФИФА Куп на конфедерации 2003|Купот на конфедерациите 2003]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/3026212.stm |title=Man City retire number 23 shirt |publisher=BBC Sport |date=27 June 2003 |access-date=22 July 2018}}</ref> == Менаџери == {{Main|Менаџери на ФК Манчестер Сити}} <div style="float:left; font-size:100%; width:60%; valign:top; border:0px; padding:0px; margin-left:1em; margin-bottom:0px; text-align:left"> {{Football Window|allign=left|width=50%|logo=|border=1px|col1=#88bbff|col2=white|col3=white|font-size=120%|titolo= Менаџери на Манчестер Сити|contenuto= {{Col-begin|width=100%}} {{col-3}} * 1880-1882: {{flagsport|ENG}} [[Фредерик Хопкинсон]] * 1882-1884: {{flagsport|NP}} ''Непознато'' * 1884-1887: {{flagsport|ENG}} [[Едвард Кичен]] * 1887-1889: {{flagsport|ENG}} [[Волтер Чоу]] * 1889-1893: {{flagsport|ENG}} [[Лоренс Фарнис]] * 1893-1895: {{flagsport|ENG}} [[Џошуа Парлби]] * 1895-1902: {{flagsport|ENG}} [[Сам Ормерод]] * 1902-1906: {{flagsport|ENG}} [[Том Мали]] * 1906-1912: {{flagsport|ENG}} [[Хари Њубилд]] * 1912: ''Комисија'' * 1912-1924: {{flagsport|ENG}} [[Ернест Мангнал]] * 1924-1925: {{flagsport|ENG}} [[Дејвид Ешворт]] * 1925-1926: {{flagsport|ENG}} [[Алберт Александер]] / ''Комисија'' * 1926-1932: {{flagsport|SCO}} [[Питер Хоџ]] * 1932-1946: {{flagsport|ENG}} [[Вилф Вајлд]] * 1946-1947: {{flagsport|ENG}} [[Сам Коуан]] * 1947: {{flagsport|ENG}} [[Вилф Вајлд]] * 1947-1950: {{flagsport|SCO}} [[Џок Томсон]] {{col-3}} * 1950-1963: {{flagsport|SCO}} [[Лес МекДауол]] * 1963-1965: {{flagsport|ENG}} [[Џорџ Појсер]] * 1965: ''Комисија'' * 1965-1971: {{flagsport|ENG}} [[Џо Мерсер]] * 1971-1973: {{flagsport|ENG}} [[Малколм Елисон]] * 1973: {{flagsport|ENG}} [[Џони Харт (англиски фудбалер)|Џони Харт]] * 1973: {{flagsport|ENG}} [[Тони Бук]] * 1973-1974: {{flagsport|ENG}} [[Рон Сондерс]] * 1974-1979: {{flagsport|ENG}} [[Тони Бук]] * 1979-1980: {{flagsport|ENG}} [[Малколм Елисон]] * 1980: {{flagsport|ENG}} [[Тони Бук]] * 1980-1983: {{flagsport|ENG}} [[Џон Бонд (фудбалер)|Џон Бонд]] * 1983: {{flagsport|SCO}} [[Џон Бенсон (фудбалер 1942)|Џон Бенсон]] * 1983-1986: {{flagsport|SCO}} [[Били МекНил]] * 1986-1987: {{flagsport|SCO}} [[Џими Фрицел]] * 1987-1989: {{flagsport|ENG}} [[Мел Макин]] * 1989: {{flagsport|ENG}} [[Тони Бук]] * 1989-1990: {{flagsport|ENG}} [[Хауард Кендал]] {{col-3}} * 1990-1993: {{flagsport|ENG}} [[Питер Рид]] * 1993: {{flagsport|ENG}} [[Тони Бук]] * 1993-1995: {{flagsport|ENG}} [[Брајан Хортон]] * 1996: {{flagsport|ENG}} [[Аса Хартфорд]] * 1996: {{flagsport|ENG}} [[Стив Копел]] * 1996: {{flagsport|ENG}} [[Фил Нил]] * 1996-1998: {{flagsport|ENG}} [[Франк Кларк]] * 1998-2001: {{flagsport|ENG}} [[Џо Ројл]] * 2001-2005: {{flagsport|ENG}} [[Кевин Киган]] * 2005-2007: {{flagsport|ENG}} [[Стјуарт Пирс]] * 2007-2008: {{flagsport|SWE}} [[Свен-Јоран Ериксон]] * 2008-2009: {{flagsport|WAL}} [[Марк Хјуз]] * 2009-2013: {{flagsport|ITA}} [[Роберто Манчини]] * 2013: {{flagsport|ENG}} [[Брајан Кид]] * 2013-2016: {{flagsport|CHL}} [[Мануел Пелегрини]] * 2016-: {{flagsport|ESP}} [[Пеп Гвардиола]] {{col-end}} }} </div> {{clear}} ==Управа и стручни кадри== [[File:Khaldoon Al Mubarak.jpg|thumbnail|right|upright|[[Халдун Ал Мубарак]], моментален претседател.]] ===Управен одбор=== {| class="wikitable" |- ! Позиција ! Име |- |Претседател ||{{flagsport|UAE}} [[Халдун Ал Мубарак]] |- |Спортски директор ||{{flagsport|ESP}} [[Чики Беригистан]] |- |Извршен директор ||{{flagsport|ESP}} [[Феран Соријано]] |- |Технички директор на [[City Football Group]] ||{{flagsport|ESP}} Родолфо Борел |- |Директор на [[ФК Манчестер Сити Резерви и Академија#Академија|City Football Academy]] ||{{flagsport|ENG}} [[Брајан Марвуд]] |} [[File:Josep Guardiola 0525.jpg|thumbnail|right|upright|[[Пеп Гвардиола]], моментален менаџер.]] ===Тренерски штаб=== {| class="wikitable" |- ! Позиција !! Име |- |Менаџер ||{{flagsport|ESP}} [[Пеп Гвардиола]] |- |Помошник менаџер ||{{flagsport|ENG}} [[Брајан Кид]] |- |Помошник менаџер ||{{flagsport|ESP}} [[Хуан Мануел Лило]] |- |Тренер на голманите ||{{flagsport|ENG}} [[Ричард Рајт]] |- |Директор на академијата ||{{flagsport|ENG}} [[Џејсон Вилкокс]] |- |Менаџер на тимот под 23 години ||{{flagsport|ITA}} [[Енцо Мареска]] |- |Менаџер на тимот под 18 години ||{{flagsport|ESP}} Карлос Висенс |} ==Титули== [[Податотека:Vincent Kompany holds up the Premier League trophy 2012.jpg|мини|Капитенот [[Венсан Компани]] со трофејот од Премиер лигата за сезоната 2011-2012.]] === Домашни === * '''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија|Прва Дивизија]] / [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]]''' : '''8''' : 1936–1937, 1967–1968, 2011–2012, 2013–2014, 2017–2018, [[Премиер лига на Англија 2018-2019|2018–2019]], [[Премиер лига на Англија 2020-2021|2020–2021]], [[Премиер лига на Англија 2021-2022|2021–2022]] * '''[[Втора дивизија на фудбалската лига на Англија|Втора Дивизија]] / [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија|Прва Дивизија]] / [[Фудбалска лига Чемпионшип|Чемпионшип]]''' : '''7''' : 1898–1899, 1902–1903, 1909–1910, 1927–1928, 1946–1947, 1965–1966, 2001–2002 * '''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА Куп]]''' : '''6''' : 1903–1904, 1933–1934, 1955–1956, 1968–1969, 2010–2011, 2018–2019 * '''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига куп / Карабао куп]]''' : '''8 (рекорд, изедначен со {{Fb team (N) Liverpool}})''' : 1969–1970, 1975–1976, 2013–2014, 2015–2016, 2017–2018, 2018–2019, 2019–2020, 2020–2021 * '''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Комјунити Шилд|ФА Черити Шилд / ФА Комјунити Шилд]]''' : '''6''' : 1937, 1968, 1972, 2012, 2018, 2019 === Меѓународни=== * '''{{Трофеј-КПК}} [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Куп на победниците на куповите]]''' : '''1''' : 1969-1970 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Manchester City FC}} * {{Official website|http://www.mcfc.co.uk/}} * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=52919/profile/index.html Профил на Манчестер сити] на мрежното место на [[УЕФА]] * [http://www.scoreshelf.com/wmbb/en/Manchester_City Manchester City] на ScoreShelf {{Тимови од Премиер лига}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Англија|М]] 825rq46ii1b9jqjb0fgrg79e58l5uee 0 964888 5578866 5503800 2026-06-19T10:34:30Z Bjankuloski06 332 /* Дејност */ Правописна исправка, replaced: еќк → еќск 5578866 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint |honorific-prefix = [[Светец|Свети]] |name= Сава |birth_date=1175 |death_date=14 јануари 1236 |feast_day= 14 јануари |venerated_in= [[православие]] |image= Sveti Sava Kraljeva Crkva.jpg |imagesize= |caption= Фреска од Свети Сава, [[Студеница (манастир)|манастир Студеница]] |birth_place=Доклеа |death_place=[[Велико Трново]] |titles= Архиепископ на Србија |beatified_date= |beatified_place= |beatified_by= |canonized_date= |canonized_place= |canonized_by= |attributes= |patronage= |major_shrine= |suppressed_date= |issues= }} '''Свети Сава''' ({{langx|sr|Свети Сава}}; [[црковнословенски]]: {{lang|cu|Свѧтъ Сава / {{Script|Glag|ⰔⰂⰤⰕⰟ ⰔⰀⰂⰀ}}}}; {{langx|el|Άγιος Σάββας}}; 1169 или 1175 – 14 јануари 1236) — православен светец, прв [[архиепископ]] на [[автокефалност|автокефалната]] [[Српска православна црква|српска црква]]. Во 1219 година Сава I Српски ги убедил Васеленскиот патријарх и никејскиот цар да одобрат автокефалност (самостојност) на српската црква со статус на архиепископија. Васеленсиот патријарх Михајло I Цариградски во Никеја го именувал Сава за пр архиепископ во Србија. Сава останал архиепископ до 1233 година, а потоа го заменил неговиот ученик Арсеније I Сремац. ==Животопис== [[Податотека:St. Sava and Nemanja 1796, Bay of Kotor painting school.png|мини|лево|Свети Сава и неговиот татко Свети Симеон, икона од 1796]] Свети Сава, роден како '''Растко Немањиќ''', бил син на големиот српски жупан [[Стефан Немања]]. Свети Сава е роден околу [[1175]] година. Како млад, заминал во [[Света Гора]], каде што се замонашил и со ретка ревност го поминал целиот подвижнички устав. Немања го следел примерот на својот син, па подоцна и тој заминал во Света Гора, каде што се замонашил и умрел како монах Симеон. <br /> Св. Сава починал во [[Трново]] за време на владеењето на царот Асен, на [[12 јануари]] [[1236]] година. Неговото тело [[Крал Владислав|кралот Владислав]] го пренел во [[Милешево|Милешева]]. Подоцна, [[Коџа Синан-паша]] го зел телото на св. Сава и запалил на [[Врачар]], во [[Белград]], на [[27 април]] [[1595]] година.<ref>„Охридски пролог“ стр. 18.</ref> ==Дејност== [[Податотека:Temple of Saint Sava.jpg|мини|Соборниот храм „Св. Сава“ во Белград]] Св. Сава е основач на првата српска црква, позната како [[Пеќска патријаршија]] која била неканонски формирана со државна интервенција со расцеп на автокефалната охридска архиепископија и со протерување на канонски поставениот рашки епископ на рашката епархија на автокефалната охридска архиепископија а при тоа Сава неканонски од калуѓер директно станал архиепископ. За ова реагирал во писмо тогашниот охридски архиепископ Хоматијан. Во [[1219]] година, Сава успеал издејствува независност на [[Српска православна црква|Српската православна црква]] "Пеќска Архиепископија" неканонски од Никејскиот патријарх и од царот кој владеел во седиштето на претходно уништеното византиско царство (уништено и распарчено од крстоносците и заменето со латинско царство) и без согласност од матичната црква охридска архиепископија од која неканонски се отцепила (рашката епархија), а Сава бил прогласен за архиепископ директно од калуѓер (неканонски) и тој е првиот српски архиепископ. Подоцна, заедно со својот татко, св. Сава го подигнал [[Хиландар|манастирот Хилендар]], како и многу други манастири, цркви и училишта во денешна [[Србија]]. На двапати патувал на поклонение во [[Света земја|Светата земја]]. [[Православна црква|Православната црква]] го чествува денот на св. Сава на [[14 јануари]]. ==Св. Сава во народното творештво== Св. Сава често се среќава како лик во српското народно творештво, каде што тој е претставен како благороден, праведен и мудар светец кој им помага на сиромашните и несреќните. Така, во приказната „Свети Сава и волкот“ (''Свети Сава и вук''), поради претрпените големи штети, селаните го замолуваат св. Сава да го покрсти [[волк]]от за повеќе да не им ги убива [[овци]]те. Но, откако молитвите не даваат никаков резултат, св. Сава наоѓа делотворно решение и наредува да го истепаат волкот.<ref>„Свети Сава и вук“, во: ''Први је смех - Српске шаљиве народне приче''. Београд: Српска књижевна задруга, 2001, стр. 13.</ref> Во приказната „Свети Сава и ѓаволот“ (''Свети Сава и ђаво''), светецот и [[ѓавол]]от се договараат заедно да се занимаваат со [[градинарство]] и со [[лозарство]] при што св. Сава постојано успева да го надмудри ѓаволот и да му го земе родот. Оттогаш, ѓаволот секогаш бега кога ќе здогледа поп.<ref>„Свети Сава и ђаво“, во: ''Први је смех - Српске шаљиве народне приче''. Београд: Српска књижевна задруга, 2001, стр. 28-30.</ref><ref>„Свети Сава и ђаво“, во: ''Народне приповетке''. Београд: Просвета, 1963, стр. 80-82.</ref> Во приказната „Свети Сава и сиромашниот селанец“ (''Свети Сава и сиромах сељак''), светецот му прави добри дела на еден сиромашен селанец кој го прима да преноќи и притоа му го спасува животот. Меѓутоа, желбите на селанецот постојано се зголемуваат и најпосле тој бара од светецот да му биде слуга. Тогаш, св. Сава го казнува неблагодарниот селанец така што му го одзема целото богатство и повторно го враќа во [[сиромаштија]].<ref>„Свети Сава и сиромах сељак“, во: ''Први је смех - Српске шаљиве народне приче''. Београд: Српска књижевна задруга, 2001, стр. 31-34.</ref> Во „Свети Сава и стогодишниот старец“ (''Свети Сава и стогодишњи старац''), светецот му докажува на еден старец дека треба да биде благодарен од тоа што го постигнал во животот.<ref>„Свети Сава и стогодишњи старац“, во: ''Први је смех - Српске шаљиве народне приче''. Београд: Српска књижевна задруга, 2001, стр. 86.</ref> == Месности наречени по светецот == * [[Савин Камен]] — место со преданија за светецот, во атарот на с. [[Вратница]], Тетовско == Наводи == {{наводи}} {{Пеќски архиепископи}} {{Династија Немањиќ}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Сава}} [[Категорија:Династија Немањиќ]] [[Категорија:Архиепископи од 13 век]] [[Категорија:Христијански писатели]] [[Категорија:Православни теолози]] [[Категорија:Православни архиепископи]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Српски светци]] [[Категорија:Христијански светци од 13 век]] [[Категорија:Српски патријарси]] [[Категорија:Српски писатели]] [[Категорија:Чудотворци]] [[Категорија:Светогорски монаси]] [[Категорија:Византиски теолози]] [[Категорија:Хагиографи]] [[Категорија:Христијански светци од 12 век]] [[ru:Святой Савва]] m5gotvke3r9amstj8ystzi58jjyy683 0 965303 5578790 5578396 2026-06-19T08:27:28Z BosaFi 115936 5578790 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=|official_name=Мариупол|native_name={{native name|uk|Маріу́поль|italics=no}}<br />{{native name|ru|Мариу́поль|italics=no}}<br />{{native name|el|Μαριούπολη|italics=no}}|settlement_type=|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = | photo2a = Вежа взимку.jpg | photo2b = Вежа влітку.jpg | photo3a = Будинки зі шпилем (Маріуполь).jpg | photo3b = Вул. Італійська (Апатова), 115.jpg | photo4a = Драмтеатр Маріуполь.jpg | photo4b = | size = 265 | spacing = 2 | color = | border = 0 | foot_montage = }}|image_caption=|image_flag=Mariupol WIKI.svg|image_shield=Mariupol coat.svg|image_blank_emblem=|blank_emblem_type=|nickname=|motto=|subdivision_type=[[Список на држави во светот|Држава]]|subdivision_name={{UKR}}|subdivision_type1=Контролиран од|subdivision_name1={{RUS}}<br>{{DPR}}<ref>https://www.reuters.com/world/middle-east/leading-putin-ally-predicts-mariupol-victory-thursday-2022-04-20/</ref> <br>{{UKR}}(Азовстал)<ref>https://www.bbc.com/news/world-europe-61362557.amp</ref>|subdivision_type2=[[Области во Украина|Област]]|subdivision_name2=[[Донечка Област|Донечка]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=Основан|established_date=1778|area_total_km2=244|population_as_of=2021|population_note=|population_total=431859 (est.) <ref name="2021Census">{{cite web|url=http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2021/zb_chuselnist%202021.pdf|title=Чисельність наявного населення України (Actual population of Ukraine)|publisher=[[State Statistics Service of Ukraine]]|language=uk|access-date=10 April 2022|archive-date=2022-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214173606/http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2021/zb_chuselnist%202021.pdf|url-status=dead}}</ref>|population_density_km2=auto|pushpin_map=Украина|pushpin_map_caption=Mariupol shown within Ukraine|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|47|5|45|N|37|32|58|E|region:UA|display=inline,title}}|elevation_m=|postal_code_type=[[Поштенски број]]|postal_code=87500—87590|area_code=+380 629|blank_name=[[Кепенова класификација на климата|Клима]]|blank_info=[[Humid continental climate#Hot/warm summer subtype|Dfa]]|website={{url|mariupolrada.gov.ua/en}}|footnotes=|leader_party=|leader_title=Градоначалник ''де јуре''|leader_name=[[Вадим Бојченко]]<ref name="pravdaUA7272113">{{in lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/news/2020/11/2/7272113/ Boychenko was re-elected mayor of Mariupol], [[Ukrayinska Pravda]] (2 November 2020)</ref>|leader_title1=Градоначалник ''де факто''|leader_name1=[[Константин Ивашченко]]<ref>{{Cite web |date=13 April 2022 |title=The siege of Mariupol |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220413-the-siege-of-mariupol |access-date=17 April 2022 |website=France 24 |language=en}}</ref>}}'''Мариупол {{Efn|{{IPAc-en|UK|ˌ|m|ær|i|ˈ|uː|p|ɒ|l}} {{Respell|MARR|ee|OO|pol}}, {{IPAc-en|US|audio=Mariupol English pronunciation.mp3|ˌ|m|ɑːr|i|ˈ|uː|p|əl}} {{Respell|MAR|ee|OO|pəl}}; {{langx|uk|Маріуполь}} {{IPA|uk|mɐr⁽ʲ⁾iˈupolʲ||uk-Маріуполь.ogg}}; {{langx|ru|Мариуполь}}, {{IPA|ru|mərʲɪˈupəlʲ|audio=Ru-Мариуполь.ogg}}; {{langx|el|Μαριούπολη|Marioúpoli}}}}''' е град во [[Донечка Област|Донецката област]], [[Украина]]. Сместен е на северниот брег ( Прјазовија ) на [[Азовско Море|Азовското Море]], на устието на реката Калмиус. Во јануари 2022 година, пред [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]], бил десеттиот најголем град во земјата и втор најголем град во Донецката област, со проценето население од 425.681 жители; во август 2023 година, украинските власти го процениле населението на Мариупол на приближно 120.000.<ref name="population">{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/930023.html|title=Invaders develop 10-year plan for ethnic cleansing in Mariupol, replacing population with Russians – ISW|date=21 August 2023|access-date=20 January 2024|publisher=Interfax-Ukraine}}</ref> Историски гледано, градот бил центар за трговија и производство и играл клучна улога во развојот на високото образование и многу бизниси, а исто така служел и како крајбрежно одморалиште. Во 1948 година, бил преименуван во '''Жданов''' ({{Langx|ru|Жданов}}) по [[Андреј Жданов]], роден во градот кој станал висок функционер на [[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз|Комунистичката партија на Советскиот Сојуз]] и близок сојузник на [[Јосиф Сталин]]. Името било дел од поголем напор за преименување на градовите по високи политички личности во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]. Името било вратено во 1989 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Zhdanov,+Ukraine|title=Mariupol|publisher=The Free Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402074818/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Zhdanov,+Ukraine|archive-date=2 April 2019|accessdate=4 December 2014}}</ref> Мариупол бил основан на местото на поранешен логор за [[Козаци]], познат како Калмиус,<ref name="Mariupol">{{Наведена енциклопедија|access-date=9 February 2015}}</ref> и му се доделени градски права во рамките на [[Руска Империја|Руската империја]] во 1778 година. Играл клучна улога во [[Историја на Советскиот Сојуз (1927–1953)|индустријализацијата во ерата на Сталин]]; бил центар за трговија со жито, металургија и тешка индустрија – вклучувајќи ги железарницата Илич и железарницата Азовстал. == Историја == === Античка историја === Неолитските гробишта, откриени на брегот на Азовското Море, потекнуваат од крајот на третиот милениум пред нашата ера. При ископувањата биле пронајдени повеќе од 120 скелети, заедно со различни предмети, меѓу кои камени и коскени алатки, мониста, школки и заби од животни.<ref name="Penn">[https://books.google.com/books?id=eO3gAAAAMAAJ Bulletin, American School of Prehistoric Research: The Prehistory of Eastern Europe, Alseikaitė], American School of Prehistoric Research, p.46. </ref> === Кримско ханство === [[Податотека:Crimean_Khanate_1600.gif|лево|мини|[[Кримско Ханство|Кримското ханство]] околу 1600 година]] Од 12-ти до 16-ти век, областа околу Мариупол била во голема мера опустошена и депопулирана по конфликтот меѓу [[Кримски Татари|Кримските Татари]], Ногајската Орда, [[Големо Кнежевство Литванија|Големото Кнежевство Литванија]] и [[Големо Московско Кнежевство|Големото Московско Кнежевство]]. До средината на 15-ти век, голем дел од регионот северно од Црното и Азовското Море бил анексиран од [[Кримско Ханство|Кримското Ханство]] и станал вазал на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]]. Источно од реката [[Днепар]], пуста [[степа]] се протегала до Азовското Море, каде поради недостаток на вода го правел раното населување несигурно. Бидејќи се наоѓала во близина на Муравската патека, таа била изложена на чести [[Кримско-ногајски напади во Источна Европа|кримско-ногајски напади]] и грабежи од страна на татарските племиња, спречувајќи трајно населување и држејќи ја ретко населена, или дури и целосно ненаселена, под татарска власт. === Козачки период === Во овој дел од евроазиските степи, во доцниот XV и почетокот на XVI век се појавиле [[Козаци|Козаците]] како посебен народ. Под днепарските брзаци живееле Запорошките Козаци, слободни и подвижни групи што се занимавале со сточарство, лов, риболов и преселничко земјоделство. Нивната независност привлекла многу селани и кметови кои бегале од [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската државна заедница]] и [[Големо Московско Кнежевство|Големото Московско Кнежевство]]. Со Цариградскиот договор од 1700 година, областа околу Азовското Море останала без населби и утврдувања. Во 1709 година, по сојузот на Козаците со Шведска против Русија, царот [[Петар Велики]] наредил уништување на Запорошката Сеч и нивно протерување. Сепак, во 1733 година Русија им дозволила да се вратат поради подготовките за нова војна со [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]]. Со Лубенскиот договор од 1734 година, Запорошците ги повратиле своите земји и се обврзале на воена служба во руската армија. Тие изградиле нова Сеч на Днепар, но без утврдувања. Поради ретката населеност, воспоставиле окружна поделба, а областа околу денешен Мариупол станала предмет на спорови меѓу Запорошките и Донските Козаци, при што во 1746 година реката Калмиус била одредена како граница меѓу нив. Во втората половина на XVIII век, татарските напади ги уништиле козачките утврдувања, а Русија ја поместила својата граница кон југозапад и ја присоединила областа. По победата над Османлиите и договорот од Кучук Кајнарџа, заканата од Крим исчезнала, а во 1775 година Запорожје и територијата на денешен Мариупол биле вклучени во новите руски административни единици. [[Податотека:Francophone_map_Peter_Bergman_Kalmius_mouth_of_the_river_(1702).jpg|мини|Карта на устието на реката Калмиус од 1702 година]] === Руската империја и Советскиот Сојуз === По [[Руско-турска војна (1768-1774)|Руско-турската војна]] од 1768 до 1774 година, гувернерот на Азовската губернија, Василиј А. Чертков, во 1776 година известил за остатоци од древни населби во областа и во 1778 година го испланирал новиот град Павловск. Сепак, на 29 септември 1779 година на тоа место бил основан градот Маријанопол (денешен Мариупол), именуван во чест на руската [[Марија Фјодоровна|царица Марија Фјодоровна]]. Во 1780 година, руските власти присилно преселиле голем број православни Грци од Крим во областа на Мариупол. Во 1782 година, Мариупол станал административен центар на округот во Азовската губернија и имал 2.948 жители. Во почетокот на XIX век биле изградени царинарница, училишта и пристанишни објекти, а до 1850-тите населението пораснало на 4.600 жители. Во 1869 година повеќе европски држави отвориле конзуларни претставништва во градот. Изградбата на железничката линија до Мариупол во 1882 година го претворила градското пристаниште во значаен извозен центар за жито и јаглен. Во 1898 година белгиската компанија „СА Провиденс Русе“ отворила железарница во близина на градот, што привлекло бројни доселеници од различни делови на Руското Царство и значително го зголемило бројот на работници. Во 1914 година Мариупол имал околу 58.000 жители. По Октомвриската револуција и за време на Руската граѓанска војна, градот доживеал пад на населението и индустријата и неколкупати преминувал под различни власти. Потоа административно станал дел од Донецката губернија на Украина, а во 1933 година покрај реката Калмиус била изградена новата челичарница Азовстал. === Втората светска војна === [[Податотека:Пам'ятник_жертвам_фашизму_і_військовополоненим.JPG|лево|мини|Споменик на жртвите од Втората светска војна. ]] За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], градот бил под [[Трет Рајх|германска]] воена окупација од 8 октомври 1941 година до 10 септември 1943 година.<ref name="YadVashem">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yadvashem.org/untoldstories/database/index.asp?cid=493|title=Mariupol|publisher=[[Yad Vashem]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203221758/https://www.yadvashem.org/untoldstories/database/index.asp?cid=493|archive-date=3 February 2022|accessdate=19 March 2022}}</ref> Во овој период, градот претрпел огромна материјална штета и голема загуба на животи. Германците застрелале приближно 10.000 жители,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/international/article-705570|title=More Mariupol residents died in Russian invasion than under Nazi occupation - mayor|date=1 May 2022|access-date=27 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903083341/https://www.jpost.com/international/article-705570|archive-date=3 September 2023}}</ref> испратиле речиси 50.000 млади мажи и девојки како принудни работници во Германија и депортирале 36.000 затвореници во концентрациони логори. За време на германската окупација, властите се насочиле кон целосно и брзо уништување на еврејското население во Мариупол како дел од Холокаустот. Егзекуциите ги извршила Сондеркомандо 10А, предводена од Хајнц Зецен. На 20 и 21 октомври 1941 година германските сили стрелале околу 8.000 Евреи од Мариупол, а до 21 ноември 1941 година градот бил прогласен за „ослободен од Евреи“.<ref name="stengazeta" /> [[Податотека:Мемориальный_комплекс_"Менора".jpg|мини|Споменикот на убиените Евреи од Мариупол, исто така наречен „Споменик Менора“]] „Менора споменик“, или официјално, Споменикот на убиените Евреи во Мариупол<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.shukach.com/ru/node/69914|title=Шукач &#124; Мемориальный комплекс "Менора" в с.Бердянское (Мангушский район)|work=www.shukach.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629142140/https://www.shukach.com/ru/node/69914|archive-date=29 June 2022|accessdate=27 June 2022}}</ref> е поставен во предградие на Мариупол во спомен на убиените Евреи од градот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ujew.com.ua/index/objects/doneczkaya-oblast/mariupol/memorialnyij-pamyatnik-menora-v-g.-mariupol|title=Мемориальный памятник "Менора" г. Мариуполь|work=ujew.com.ua}}</ref> Делото се состои од [[Менора|седумкрака менора]], [[Давидова ѕвезда]] и две комеморативни стели со натписи на руски јазик.<ref name="auto" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ujew.com.ua/objects/doneczkaya-oblast/mariupol/memorialnyij-pamyatnik-menora-v-g.-mariupol|title='' Мемориальный памятник "Менора" г. Мариуполь ''|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629142205/https://ujew.com.ua/objects/doneczkaya-oblast/mariupol/memorialnyij-pamyatnik-menora-v-g.-mariupol|archive-date=29 June 2022|accessdate=27 June 2022}}</ref> Во 1948 година, Мариупол бил преименуван во „Жданов“, по неодамна починатиот близок сојузник [[Јосиф Сталин|на Сталин]], Андреј Жданов, кој бил роден во градот. Историското име на градот „Мариупол“ било вратено во 1989 година.<ref>{{Наведена енциклопедија|access-date=29 January 2023}}</ref> == Географија == Мариупол се наоѓа на југ од [[Донечка Област|Донецката област]], на брегот на [[Азовско Море|Азовското Море]] и на устието на реката Калмиус. Се наоѓа во област на Азовската Низина која е продолжение на Украинската Црноморска Низина. Источно од Мариупол се наоѓа Хомутовската Степа, која е исто така дел од Азовската Низина, на границата со Русија. Градот зафаќа површина од 166 км2, или 244 км2 заедно со предградијата администрирани од градскиот совет. Центарот на градот е 106 км2, додека површината на парковите и градините е 80,6 км2. Градот е главно изграден на земјиште направено од солонец (збогатен со натриум) [[Црница (почва)|црница]], со значителна количина на подземна вода, што често доведува до лизгање на земјиштето. === Клима === Мариупол има [[умереноконтинентална клима]] ([[Кепенова класификација на климата|Кепенова климатска класификација]] ''Dfa'' ) со топли лета и студени зими. Просечните годишни врнежи се 511 мм. Агроклиматските услови овозможуваат одгледување на топли земјоделски култури со долги вегетативни периоди (сончоглед, дињи, грозје итн.) Водните ресурси во регионот се недоволни, па затоа барите и водните базени се користат за потребите на населението и индустријата. Во зима, ветерот дува главно од исток, а во лето од север.{{Климатска табела}} === Административна поделба === [[Податотека:Raions_of_Mariupol.png|десно|мини|Поделба на територијата, подредена на општина Мариупол: Урбани области на Мариупол: ]] Мариупол е поделен на четири урбани окрузи. * Калмиускиот округ ([[Декомунизација на Украина|до јуни 2016 година]] именуван како Иличивски округ по Владимир ''Илич'' Ленин) е северниот дел од градот, најголемата и најиндустријализираната населба во градот. Општо е познат како Завод („Фабрика“) на Илич. * Ливобережњскиот округ ([[Декомунизација на Украина|до јуни 2016 година]] именуван по Серго Орџоникидзе <ref name="zakon4.rada.gov.ua" />) е источниот дел од градот, на левиот брег на реката Калмиус. Неговото име значи „Лев брег“. * Приморскиот округ е јужниот дел од градот, на брегот на Азовското Море. Секојдневното име на централниот дел од оваа населба е едноставно „[[Пристаниште]]“. * Централниот округ е централниот урбан округ. Неговото секојдневно име е едноставно „Центар“ или „Град“. Порано бил познат како Жовтневски округ (Октомвриски округ) во чест на [[Октомвриска револуција|Болшевичката револуција]] од 1917 година. == Демографија == {{Население низ историјата|1897|31116|1923|28707|1926|40825|1939|223796|1959|283570|1970|416927|1979|502581|1989|518933|2001|492176|2003|487522|2004|484454|2005|482440|2006|479959|2007|477585|2008|474715|2009|471975|2010|469336|2011|466665|2012|464457|2013|461810|2014|458533|2015|455063|2016|453643|2017|449498|2018|444493|2019|440367|2020|436569|2021|431859|2022|425681|2023<ref name="population">{{cite news |title=Invaders develop 10-year plan for ethnic cleansing in Mariupol, replacing population with Russians – ISW |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/930023.html |access-date=20 January 2024 |publisher=Interfax-Ukraine |date=21 August 2023}}</ref><ref name="ria.ru">{{cite news |title=Пушилин оценил численность населения Мариуполя |url=https://ria.ru/20230320/mariupol-1859096502.html |access-date=20 January 2024 |publisher=RIA |date=20 March 2023 |language=ru}}</ref>|280000}} {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" |+Етничка структура во 2002 година ! Етничка припадност ! Број на луѓе ! Процент од населението |- ! [[Украинци|украински]] | 248.683 | 48,7 |- ! [[Руси|руски]] | 226.848 | 44,4 |- ! Грци | 21.923 | 4.3 |- ! [[Белоруси|белоруски]] | 3.858 | 0,8 |- ! [[Ерменци|ерменски]] | 1.205 | 0,2 |- ! [[Евреи]] | 1.176 | 0,2 |- ! [[Бугари|бугарски]] | 1.082 | 0,2 |- ! друг | 6.060 | 1.2 |- ! Целото население | 510.835 | 100 |} === Религиозни заедници === [[Податотека:Ukr_Donobl_Mariupol_St._Micholas_Church_l_2020_SU-HS.jpg|мини|Црква „Свети Никола“]] [[Податотека:Mosque_in_Mariupol.jpg|десно|мини|Султан Сулејман џамија во Мариупол]] * 11 цркви на Украинската православна црква на Московската патријаршија. * 3 цркви на Украинската православна црква на Киевската патријаршија. * 52 различни религиозни заедници. Градот е украсен со катедралата „Свети Никола“ (во Централниот округ) и други цркви во градот, имено: * Свети Никола (округ Приморски) * Свети Михаил (округ Ливобережњи) * Свето Преображение (Приморски округ) * Св. Илија (округ Калмиуски) * Успение (округ Ливобережњи) * Свети Володимир (Округ Ливобережњи) * Свети Амброзиј Оптински (Калмиуски округ) * Св. Варлампи (округ Калмиуски) * Св. Борис и Глеб (Приморски округ) Многу цркви биле уништени во 1930-тите за време на [[Историја на Советскиот Сојуз|советската ера]] од страна на [[Болшевици|болшевичката]] влада како дел од Атеистичкиот петгодишен план.<ref name="mrpl.city">{{Наведена мрежна страница|url=https://mrpl.city/blogs/view/tserkov-sv-marii-magdaliny|title=Church of St. Mary Magdalene|work=mrpl.city|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410033513/https://mrpl.city/blogs/view/tserkov-sv-marii-magdaliny|archive-date=10 April 2018|accessdate=20 March 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://colvilleandersen.medium.com/the-architecture-of-mariupol-and-the-legacy-of-viktor-nielsen-a8505ed04b9b|title=The Architecture of Mariupol — and the legacy of Viktor Nielsen|last=Colville-Andersen|first=Mikael|date=7 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307085141/https://colvilleandersen.medium.com/the-architecture-of-mariupol-and-the-legacy-of-viktor-nielsen-a8505ed04b9b|archive-date=7 March 2022|accessdate=24 June 2022}}</ref><gallery mode="packed"> Податотека:Маріуполь,_Успения_Пресвятой_Богородицы_(Успенская,_Мариинская),_(1).jpg|алт=Church of the Assumption of Mary| Црква на Успението на Пресвета Богородица Податотека:Мариуполь._Александровский_сквер.jpg|алт=Church of Mary Magdalene| Црквата на Марија Магдалена Податотека:Мариуполь,_Церква_Марії_Магдалини,_Капличка_(1).png|алт=Tsarevich Chapel in Mariupol| Царевичовата капела во Мариупол Податотека:Мариуполь._Католическая_церковь.jpg|алт=Roman Catholic church| Римокатоличка црква Податотека:Маріуполь,_Слободка,_церква_Св._Костянтина_і_Єлени.jpg|алт=Saints Constantine and Helen Church| Црквата „Свети Константин и Елена“ Податотека:Маріуполь._Колишній_Харлампіївський_собор_1845_р.добудови_1892,_фото_1900_р.jpg|алт=Cathedral of St. Charalambos| Катедралата Свети Хараламбос Податотека:Ukr_Donobl_Mariupol_St._Micholas_Cathedral_2_2020_SU-HS.jpg|алт=Cathedral of Saint Nicholas| Катедралата Свети Никола Податотека:Mariupol_2007_(47).jpg|алт=Cathedral of Saint Michael the Archangel| Катедралата на Свети Архангел Михаил Податотека:Ukr_Donobl_Sartana_Church_of_St._George_1_2020_SU-HS.jpg|алт=Cathedral of Saint George| Катедралата Свети Ѓорѓи Податотека:Ukr_Donobl_Mariupol_Church_of_the_Intercession_of_the_Mother_of_God_1_2020_SU-HS.jpg|алт=Cathedral of the Holy Virgin Protection| Катедрала на Пресвета Богородица Заштита Податотека:Маріуполь._Ринкова_площа_біля_собору_Св._Харлампія.jpg|алт=Market square| <small>Пазарен плоштад</small> Податотека:Маріуполь_вулиця_Катерининська.jpg|алт=Catherine Street| <small>Улица Катерина</small> </gallery> == Белешки == {{Белешки}} == Надворешни врски  == * [https://web.archive.org/web/20111007194923/http://www.welcome-to-mariupol.org.ua/ welcome-to-mariupol.org.ua] – Welcome to Mariupol! – support and assistance for foreign visitors * [https://web.archive.org/web/20060307100342/http://www.ilyich.ua/ Ilyich Mariupol steel and iron works] * [http://photoua.net/show_en.php?cur_cat_id=149&size=little photos of Mariupol] * [https://web.archive.org/web/20130319015548/http://www.3dmariupol.com/en/ photo Mariupol: panoramic photos of Mariupol in 360 degrees] * [http://www.yadvashem.org/untoldstories/database/index.asp?cid=493 The murder of the Jews of Mariupol] Archived 3 February 2022 at the Wayback Machine during [[Втора светска војна|World War II]], at [[Јад Вашем|Yad Vashem]] website. == Наводи == [[Категорија:Населени места основани во 1778 година]] [[Категорија:Тврдини во Украина]] [[Категорија:Градови во Донечката област]] [[Категорија:CS1 со писмо на украински (uk)]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:CS1 со писмо на руски (ru)]] [[Категорија:Статии со извори на украински (uk)]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Статии со текст на грчки]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] [[Категорија:Статии кои во себе содржат записи за изговор]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на украински]] [[Категорија:Статии со краток опис]] d5vt4smm28wylzvxovh57qax885b1nz 5578791 5578790 2026-06-19T08:29:15Z BosaFi 115936 /* Административна поделба */ 5578791 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=|official_name=Мариупол|native_name={{native name|uk|Маріу́поль|italics=no}}<br />{{native name|ru|Мариу́поль|italics=no}}<br />{{native name|el|Μαριούπολη|italics=no}}|settlement_type=|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = | photo2a = Вежа взимку.jpg | photo2b = Вежа влітку.jpg | photo3a = Будинки зі шпилем (Маріуполь).jpg | photo3b = Вул. Італійська (Апатова), 115.jpg | photo4a = Драмтеатр Маріуполь.jpg | photo4b = | size = 265 | spacing = 2 | color = | border = 0 | foot_montage = }}|image_caption=|image_flag=Mariupol WIKI.svg|image_shield=Mariupol coat.svg|image_blank_emblem=|blank_emblem_type=|nickname=|motto=|subdivision_type=[[Список на држави во светот|Држава]]|subdivision_name={{UKR}}|subdivision_type1=Контролиран од|subdivision_name1={{RUS}}<br>{{DPR}}<ref>https://www.reuters.com/world/middle-east/leading-putin-ally-predicts-mariupol-victory-thursday-2022-04-20/</ref> <br>{{UKR}}(Азовстал)<ref>https://www.bbc.com/news/world-europe-61362557.amp</ref>|subdivision_type2=[[Области во Украина|Област]]|subdivision_name2=[[Донечка Област|Донечка]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=Основан|established_date=1778|area_total_km2=244|population_as_of=2021|population_note=|population_total=431859 (est.) <ref name="2021Census">{{cite web|url=http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2021/zb_chuselnist%202021.pdf|title=Чисельність наявного населення України (Actual population of Ukraine)|publisher=[[State Statistics Service of Ukraine]]|language=uk|access-date=10 April 2022|archive-date=2022-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214173606/http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2021/zb_chuselnist%202021.pdf|url-status=dead}}</ref>|population_density_km2=auto|pushpin_map=Украина|pushpin_map_caption=Mariupol shown within Ukraine|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|47|5|45|N|37|32|58|E|region:UA|display=inline,title}}|elevation_m=|postal_code_type=[[Поштенски број]]|postal_code=87500—87590|area_code=+380 629|blank_name=[[Кепенова класификација на климата|Клима]]|blank_info=[[Humid continental climate#Hot/warm summer subtype|Dfa]]|website={{url|mariupolrada.gov.ua/en}}|footnotes=|leader_party=|leader_title=Градоначалник ''де јуре''|leader_name=[[Вадим Бојченко]]<ref name="pravdaUA7272113">{{in lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/news/2020/11/2/7272113/ Boychenko was re-elected mayor of Mariupol], [[Ukrayinska Pravda]] (2 November 2020)</ref>|leader_title1=Градоначалник ''де факто''|leader_name1=[[Константин Ивашченко]]<ref>{{Cite web |date=13 April 2022 |title=The siege of Mariupol |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220413-the-siege-of-mariupol |access-date=17 April 2022 |website=France 24 |language=en}}</ref>}}'''Мариупол {{Efn|{{IPAc-en|UK|ˌ|m|ær|i|ˈ|uː|p|ɒ|l}} {{Respell|MARR|ee|OO|pol}}, {{IPAc-en|US|audio=Mariupol English pronunciation.mp3|ˌ|m|ɑːr|i|ˈ|uː|p|əl}} {{Respell|MAR|ee|OO|pəl}}; {{langx|uk|Маріуполь}} {{IPA|uk|mɐr⁽ʲ⁾iˈupolʲ||uk-Маріуполь.ogg}}; {{langx|ru|Мариуполь}}, {{IPA|ru|mərʲɪˈupəlʲ|audio=Ru-Мариуполь.ogg}}; {{langx|el|Μαριούπολη|Marioúpoli}}}}''' е град во [[Донечка Област|Донецката област]], [[Украина]]. Сместен е на северниот брег ( Прјазовија ) на [[Азовско Море|Азовското Море]], на устието на реката Калмиус. Во јануари 2022 година, пред [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]], бил десеттиот најголем град во земјата и втор најголем град во Донецката област, со проценето население од 425.681 жители; во август 2023 година, украинските власти го процениле населението на Мариупол на приближно 120.000.<ref name="population">{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/930023.html|title=Invaders develop 10-year plan for ethnic cleansing in Mariupol, replacing population with Russians – ISW|date=21 August 2023|access-date=20 January 2024|publisher=Interfax-Ukraine}}</ref> Историски гледано, градот бил центар за трговија и производство и играл клучна улога во развојот на високото образование и многу бизниси, а исто така служел и како крајбрежно одморалиште. Во 1948 година, бил преименуван во '''Жданов''' ({{Langx|ru|Жданов}}) по [[Андреј Жданов]], роден во градот кој станал висок функционер на [[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз|Комунистичката партија на Советскиот Сојуз]] и близок сојузник на [[Јосиф Сталин]]. Името било дел од поголем напор за преименување на градовите по високи политички личности во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]. Името било вратено во 1989 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Zhdanov,+Ukraine|title=Mariupol|publisher=The Free Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402074818/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Zhdanov,+Ukraine|archive-date=2 April 2019|accessdate=4 December 2014}}</ref> Мариупол бил основан на местото на поранешен логор за [[Козаци]], познат како Калмиус,<ref name="Mariupol">{{Наведена енциклопедија|access-date=9 February 2015}}</ref> и му се доделени градски права во рамките на [[Руска Империја|Руската империја]] во 1778 година. Играл клучна улога во [[Историја на Советскиот Сојуз (1927–1953)|индустријализацијата во ерата на Сталин]]; бил центар за трговија со жито, металургија и тешка индустрија – вклучувајќи ги железарницата Илич и железарницата Азовстал. == Историја == === Античка историја === Неолитските гробишта, откриени на брегот на Азовското Море, потекнуваат од крајот на третиот милениум пред нашата ера. При ископувањата биле пронајдени повеќе од 120 скелети, заедно со различни предмети, меѓу кои камени и коскени алатки, мониста, школки и заби од животни.<ref name="Penn">[https://books.google.com/books?id=eO3gAAAAMAAJ Bulletin, American School of Prehistoric Research: The Prehistory of Eastern Europe, Alseikaitė], American School of Prehistoric Research, p.46. </ref> === Кримско ханство === [[Податотека:Crimean_Khanate_1600.gif|лево|мини|[[Кримско Ханство|Кримското ханство]] околу 1600 година]] Од 12-ти до 16-ти век, областа околу Мариупол била во голема мера опустошена и депопулирана по конфликтот меѓу [[Кримски Татари|Кримските Татари]], Ногајската Орда, [[Големо Кнежевство Литванија|Големото Кнежевство Литванија]] и [[Големо Московско Кнежевство|Големото Московско Кнежевство]]. До средината на 15-ти век, голем дел од регионот северно од Црното и Азовското Море бил анексиран од [[Кримско Ханство|Кримското Ханство]] и станал вазал на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]]. Источно од реката [[Днепар]], пуста [[степа]] се протегала до Азовското Море, каде поради недостаток на вода го правел раното населување несигурно. Бидејќи се наоѓала во близина на Муравската патека, таа била изложена на чести [[Кримско-ногајски напади во Источна Европа|кримско-ногајски напади]] и грабежи од страна на татарските племиња, спречувајќи трајно населување и држејќи ја ретко населена, или дури и целосно ненаселена, под татарска власт. === Козачки период === Во овој дел од евроазиските степи, во доцниот XV и почетокот на XVI век се појавиле [[Козаци|Козаците]] како посебен народ. Под днепарските брзаци живееле Запорошките Козаци, слободни и подвижни групи што се занимавале со сточарство, лов, риболов и преселничко земјоделство. Нивната независност привлекла многу селани и кметови кои бегале од [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската државна заедница]] и [[Големо Московско Кнежевство|Големото Московско Кнежевство]]. Со Цариградскиот договор од 1700 година, областа околу Азовското Море останала без населби и утврдувања. Во 1709 година, по сојузот на Козаците со Шведска против Русија, царот [[Петар Велики]] наредил уништување на Запорошката Сеч и нивно протерување. Сепак, во 1733 година Русија им дозволила да се вратат поради подготовките за нова војна со [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]]. Со Лубенскиот договор од 1734 година, Запорошците ги повратиле своите земји и се обврзале на воена служба во руската армија. Тие изградиле нова Сеч на Днепар, но без утврдувања. Поради ретката населеност, воспоставиле окружна поделба, а областа околу денешен Мариупол станала предмет на спорови меѓу Запорошките и Донските Козаци, при што во 1746 година реката Калмиус била одредена како граница меѓу нив. Во втората половина на XVIII век, татарските напади ги уништиле козачките утврдувања, а Русија ја поместила својата граница кон југозапад и ја присоединила областа. По победата над Османлиите и договорот од Кучук Кајнарџа, заканата од Крим исчезнала, а во 1775 година Запорожје и територијата на денешен Мариупол биле вклучени во новите руски административни единици. [[Податотека:Francophone_map_Peter_Bergman_Kalmius_mouth_of_the_river_(1702).jpg|мини|Карта на устието на реката Калмиус од 1702 година]] === Руската империја и Советскиот Сојуз === По [[Руско-турска војна (1768-1774)|Руско-турската војна]] од 1768 до 1774 година, гувернерот на Азовската губернија, Василиј А. Чертков, во 1776 година известил за остатоци од древни населби во областа и во 1778 година го испланирал новиот град Павловск. Сепак, на 29 септември 1779 година на тоа место бил основан градот Маријанопол (денешен Мариупол), именуван во чест на руската [[Марија Фјодоровна|царица Марија Фјодоровна]]. Во 1780 година, руските власти присилно преселиле голем број православни Грци од Крим во областа на Мариупол. Во 1782 година, Мариупол станал административен центар на округот во Азовската губернија и имал 2.948 жители. Во почетокот на XIX век биле изградени царинарница, училишта и пристанишни објекти, а до 1850-тите населението пораснало на 4.600 жители. Во 1869 година повеќе европски држави отвориле конзуларни претставништва во градот. Изградбата на железничката линија до Мариупол во 1882 година го претворила градското пристаниште во значаен извозен центар за жито и јаглен. Во 1898 година белгиската компанија „СА Провиденс Русе“ отворила железарница во близина на градот, што привлекло бројни доселеници од различни делови на Руското Царство и значително го зголемило бројот на работници. Во 1914 година Мариупол имал околу 58.000 жители. По Октомвриската револуција и за време на Руската граѓанска војна, градот доживеал пад на населението и индустријата и неколкупати преминувал под различни власти. Потоа административно станал дел од Донецката губернија на Украина, а во 1933 година покрај реката Калмиус била изградена новата челичарница Азовстал. === Втората светска војна === [[Податотека:Пам'ятник_жертвам_фашизму_і_військовополоненим.JPG|лево|мини|Споменик на жртвите од Втората светска војна. ]] За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], градот бил под [[Трет Рајх|германска]] воена окупација од 8 октомври 1941 година до 10 септември 1943 година.<ref name="YadVashem">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yadvashem.org/untoldstories/database/index.asp?cid=493|title=Mariupol|publisher=[[Yad Vashem]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203221758/https://www.yadvashem.org/untoldstories/database/index.asp?cid=493|archive-date=3 February 2022|accessdate=19 March 2022}}</ref> Во овој период, градот претрпел огромна материјална штета и голема загуба на животи. Германците застрелале приближно 10.000 жители,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/international/article-705570|title=More Mariupol residents died in Russian invasion than under Nazi occupation - mayor|date=1 May 2022|access-date=27 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903083341/https://www.jpost.com/international/article-705570|archive-date=3 September 2023}}</ref> испратиле речиси 50.000 млади мажи и девојки како принудни работници во Германија и депортирале 36.000 затвореници во концентрациони логори. За време на германската окупација, властите се насочиле кон целосно и брзо уништување на еврејското население во Мариупол како дел од Холокаустот. Егзекуциите ги извршила Сондеркомандо 10А, предводена од Хајнц Зецен. На 20 и 21 октомври 1941 година германските сили стрелале околу 8.000 Евреи од Мариупол, а до 21 ноември 1941 година градот бил прогласен за „ослободен од Евреи“. [[Податотека:Мемориальный_комплекс_"Менора".jpg|мини|Споменикот на убиените Евреи од Мариупол, исто така наречен „Споменик Менора“]] „Менора споменик“, или официјално, Споменикот на убиените Евреи во Мариупол<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.shukach.com/ru/node/69914|title=Шукач &#124; Мемориальный комплекс "Менора" в с.Бердянское (Мангушский район)|work=www.shukach.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629142140/https://www.shukach.com/ru/node/69914|archive-date=29 June 2022|accessdate=27 June 2022}}</ref> е поставен во предградие на Мариупол во спомен на убиените Евреи од градот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ujew.com.ua/index/objects/doneczkaya-oblast/mariupol/memorialnyij-pamyatnik-menora-v-g.-mariupol|title=Мемориальный памятник "Менора" г. Мариуполь|work=ujew.com.ua}}</ref> Делото се состои од [[Менора|седумкрака менора]], [[Давидова ѕвезда]] и две комеморативни стели со натписи на руски јазик.<ref name="auto" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ujew.com.ua/objects/doneczkaya-oblast/mariupol/memorialnyij-pamyatnik-menora-v-g.-mariupol|title='' Мемориальный памятник "Менора" г. Мариуполь ''|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629142205/https://ujew.com.ua/objects/doneczkaya-oblast/mariupol/memorialnyij-pamyatnik-menora-v-g.-mariupol|archive-date=29 June 2022|accessdate=27 June 2022}}</ref> Во 1948 година, Мариупол бил преименуван во „Жданов“, по неодамна починатиот близок сојузник [[Јосиф Сталин|на Сталин]], Андреј Жданов, кој бил роден во градот. Историското име на градот „Мариупол“ било вратено во 1989 година.<ref>{{Наведена енциклопедија|access-date=29 January 2023}}</ref> == Географија == Мариупол се наоѓа на југ од [[Донечка Област|Донецката област]], на брегот на [[Азовско Море|Азовското Море]] и на устието на реката Калмиус. Се наоѓа во област на Азовската Низина која е продолжение на Украинската Црноморска Низина. Источно од Мариупол се наоѓа Хомутовската Степа, која е исто така дел од Азовската Низина, на границата со Русија. Градот зафаќа површина од 166 км2, или 244 км2 заедно со предградијата администрирани од градскиот совет. Центарот на градот е 106 км2, додека површината на парковите и градините е 80,6 км2. Градот е главно изграден на земјиште направено од солонец (збогатен со натриум) [[Црница (почва)|црница]], со значителна количина на подземна вода, што често доведува до лизгање на земјиштето. === Клима === Мариупол има [[умереноконтинентална клима]] ([[Кепенова класификација на климата|Кепенова климатска класификација]]) со топли лета и студени зими. Просечните годишни врнежи се 511 мм. Агроклиматските услови овозможуваат одгледување на топли земјоделски култури со долги вегетативни периоди (сончоглед, дињи, грозје итн.) Водните ресурси во регионот се недоволни, па затоа барите и водните базени се користат за потребите на населението и индустријата. Во зима, ветерот дува главно од исток, а во лето од север.{{Климатска табела}} === Административна поделба === [[Податотека:Raions_of_Mariupol.png|десно|мини|Поделба на територијата, подредена на општина Мариупол: Урбани области на Мариупол: ]] Мариупол е поделен на четири урбани окрузи. * Калмиускиот округ ([[Декомунизација на Украина|до јуни 2016 година]] именуван како Иличивски округ по Владимир ''Илич'' Ленин) е северниот дел од градот, најголемата и најиндустријализираната населба во градот. Општо е познат како Завод („Фабрика“) на Илич. * Ливобережњскиот округ ([[Декомунизација на Украина|до јуни 2016 година]] именуван по Серго Орџоникидзе) е источниот дел од градот, на левиот брег на реката Калмиус. Неговото име значи „Лев брег“. * Приморскиот округ е јужниот дел од градот, на брегот на Азовското Море. Секојдневното име на централниот дел од оваа населба е едноставно „[[Пристаниште]]“. * Централниот округ е централниот урбан округ. Неговото секојдневно име е едноставно „Центар“ или „Град“. Порано бил познат како Жовтневски округ (Октомвриски округ) во чест на [[Октомвриска револуција|Болшевичката револуција]] од 1917 година. == Демографија == {{Население низ историјата|1897|31116|1923|28707|1926|40825|1939|223796|1959|283570|1970|416927|1979|502581|1989|518933|2001|492176|2003|487522|2004|484454|2005|482440|2006|479959|2007|477585|2008|474715|2009|471975|2010|469336|2011|466665|2012|464457|2013|461810|2014|458533|2015|455063|2016|453643|2017|449498|2018|444493|2019|440367|2020|436569|2021|431859|2022|425681|2023<ref name="population"/><ref name="ria.ru">{{cite news |title=Пушилин оценил численность населения Мариуполя |url=https://ria.ru/20230320/mariupol-1859096502.html |access-date=20 January 2024 |publisher=RIA |date=20 March 2023 |language=ru}}</ref>|280000}} {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" |+Етничка структура во 2002 година ! Етничка припадност ! Број на луѓе ! Процент од населението |- ! [[Украинци|украински]] | 248.683 | 48,7 |- ! [[Руси|руски]] | 226.848 | 44,4 |- ! Грци | 21.923 | 4.3 |- ! [[Белоруси|белоруски]] | 3.858 | 0,8 |- ! [[Ерменци|ерменски]] | 1.205 | 0,2 |- ! [[Евреи]] | 1.176 | 0,2 |- ! [[Бугари|бугарски]] | 1.082 | 0,2 |- ! друг | 6.060 | 1.2 |- ! Целото население | 510.835 | 100 |} === Религиозни заедници === [[Податотека:Ukr_Donobl_Mariupol_St._Micholas_Church_l_2020_SU-HS.jpg|мини|Црква „Свети Никола“]] [[Податотека:Mosque_in_Mariupol.jpg|десно|мини|Султан Сулејман џамија во Мариупол]] * 11 цркви на Украинската православна црква на Московската патријаршија. * 3 цркви на Украинската православна црква на Киевската патријаршија. * 52 различни религиозни заедници. Градот е украсен со катедралата „Свети Никола“ (во Централниот округ) и други цркви во градот, имено: * Свети Никола (округ Приморски) * Свети Михаил (округ Ливобережњи) * Свето Преображение (Приморски округ) * Св. Илија (округ Калмиуски) * Успение (округ Ливобережњи) * Свети Володимир (Округ Ливобережњи) * Свети Амброзиј Оптински (Калмиуски округ) * Св. Варлампи (округ Калмиуски) * Св. Борис и Глеб (Приморски округ) Многу цркви биле уништени во 1930-тите за време на [[Историја на Советскиот Сојуз|советската ера]] од страна на [[Болшевици|болшевичката]] влада како дел од Атеистичкиот петгодишен план.<ref name="mrpl.city">{{Наведена мрежна страница|url=https://mrpl.city/blogs/view/tserkov-sv-marii-magdaliny|title=Church of St. Mary Magdalene|work=mrpl.city|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410033513/https://mrpl.city/blogs/view/tserkov-sv-marii-magdaliny|archive-date=10 April 2018|accessdate=20 March 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://colvilleandersen.medium.com/the-architecture-of-mariupol-and-the-legacy-of-viktor-nielsen-a8505ed04b9b|title=The Architecture of Mariupol — and the legacy of Viktor Nielsen|last=Colville-Andersen|first=Mikael|date=7 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307085141/https://colvilleandersen.medium.com/the-architecture-of-mariupol-and-the-legacy-of-viktor-nielsen-a8505ed04b9b|archive-date=7 March 2022|accessdate=24 June 2022}}</ref><gallery mode="packed"> Податотека:Маріуполь,_Успения_Пресвятой_Богородицы_(Успенская,_Мариинская),_(1).jpg|алт=Church of the Assumption of Mary| Црква на Успението на Пресвета Богородица Податотека:Мариуполь._Александровский_сквер.jpg|алт=Church of Mary Magdalene| Црквата на Марија Магдалена Податотека:Мариуполь,_Церква_Марії_Магдалини,_Капличка_(1).png|алт=Tsarevich Chapel in Mariupol| Царевичовата капела во Мариупол Податотека:Мариуполь._Католическая_церковь.jpg|алт=Roman Catholic church| Римокатоличка црква Податотека:Маріуполь,_Слободка,_церква_Св._Костянтина_і_Єлени.jpg|алт=Saints Constantine and Helen Church| Црквата „Свети Константин и Елена“ Податотека:Маріуполь._Колишній_Харлампіївський_собор_1845_р.добудови_1892,_фото_1900_р.jpg|алт=Cathedral of St. Charalambos| Катедралата Свети Хараламбос Податотека:Ukr_Donobl_Mariupol_St._Micholas_Cathedral_2_2020_SU-HS.jpg|алт=Cathedral of Saint Nicholas| Катедралата Свети Никола Податотека:Mariupol_2007_(47).jpg|алт=Cathedral of Saint Michael the Archangel| Катедралата на Свети Архангел Михаил Податотека:Ukr_Donobl_Sartana_Church_of_St._George_1_2020_SU-HS.jpg|алт=Cathedral of Saint George| Катедралата Свети Ѓорѓи Податотека:Ukr_Donobl_Mariupol_Church_of_the_Intercession_of_the_Mother_of_God_1_2020_SU-HS.jpg|алт=Cathedral of the Holy Virgin Protection| Катедрала на Пресвета Богородица Заштита Податотека:Маріуполь._Ринкова_площа_біля_собору_Св._Харлампія.jpg|алт=Market square| <small>Пазарен плоштад</small> Податотека:Маріуполь_вулиця_Катерининська.jpg|алт=Catherine Street| <small>Улица Катерина</small> </gallery> == Белешки == {{Белешки}} == Надворешни врски  == * [https://web.archive.org/web/20111007194923/http://www.welcome-to-mariupol.org.ua/ welcome-to-mariupol.org.ua] – Welcome to Mariupol! – support and assistance for foreign visitors * [https://web.archive.org/web/20060307100342/http://www.ilyich.ua/ Ilyich Mariupol steel and iron works] * [http://photoua.net/show_en.php?cur_cat_id=149&size=little photos of Mariupol] * [https://web.archive.org/web/20130319015548/http://www.3dmariupol.com/en/ photo Mariupol: panoramic photos of Mariupol in 360 degrees] * [http://www.yadvashem.org/untoldstories/database/index.asp?cid=493 The murder of the Jews of Mariupol] Archived 3 February 2022 at the Wayback Machine during [[Втора светска војна|World War II]], at [[Јад Вашем|Yad Vashem]] website. == Наводи == [[Категорија:Населени места основани во 1778 година]] [[Категорија:Тврдини во Украина]] [[Категорија:Градови во Донечката област]] [[Категорија:CS1 со писмо на украински (uk)]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:CS1 со писмо на руски (ru)]] [[Категорија:Статии со извори на украински (uk)]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Статии со текст на грчки]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] [[Категорија:Статии кои во себе содржат записи за изговор]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на украински]] [[Категорија:Статии со краток опис]] ggqfmky522jd592b3rbeoix6y20nrko 0 1008668 5578615 5268320 2026-06-18T13:40:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5578615 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |податотека = NGC 0258 SDSS.jpg |соѕвездие=[[Андромеда (соѕвездие)|Андромеда]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=0 ч 48 м 12,8 с |деклинација=+ 27° 39' 28" |положбен агол=108 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sb |привиден сјај В=14,2 |привиден сјај Ч=15 |површински сјај=12,3 |привидни димензии=0,5' х 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Парсонс]] |датум на откривање=[[22 декември]] [[1848]] |алтернативни ознаки=MCG 4-3-5, NPM1G +27.0034 }} '''NGC 258''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Андромеда (соѕвездие)|Андромеда]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 258 се споменува и како MCG 4-3-5, NPM1G +27.0034 . == Откривање == Телото е откриено на [[22 декември]] [[1848]] година од страна на [[Вилијам Парсонс]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 72&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 258 е од видот Sb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,2 ''m'', оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,3 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 258 има привидни димензии од 0,5' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Телото е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 0 ч 48 м 12,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, + 27° 39' 28". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 108°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 258 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 2829. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 127; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1745. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 857. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (1-500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Андромеда (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)". Tucson, Arizona:University of Arizona Press, 1973. (4016,0) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC258 Прегледувач на длабокото небо — NGC 258]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC258 Поправени информации за NGC 258] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%20258 NGC 258] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%20258 NGC 258] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240607002341/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%20258 |date=2024-06-07 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Андромеда (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1848 година]] [[Категорија:Леќести галаксии]] r1aeywb6a1x2kc4jzxi7wn74yginii8 0 1038583 5578607 5268300 2026-06-18T13:27:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5578607 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Октант (соѕвездие)|Октант]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=23 ч 7 м 32 с |деклинација=- 89° 6' 55" |положбен агол=120 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=IBm |привиден сјај В=14,5 |привиден сјај Ч=15,1 |површински сјај=14 |привидни димензии=2,1' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Џон Хершел]] |датум на откривање=[[29 март]] [[1837]] |алтернативни ознаки=ESO 1-8, AM 2240-892 }} '''NGC 2573B''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Октант (соѕвездие)|Октант]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот не претставува [[Дрееров објект]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2573B се споменува и како ESO 1-8, AM 2240-892. == Откривање == Објектот е откриен на [[29 март]] [[1837]] година од страна на [[Џон Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 2573B е од видот IBm.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,5 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,1 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 2573B има привидни димензии од 2,1' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 23 ч 7 м 32 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, - 89° 6' 55". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 120°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 2573B е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 70533. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 472; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 9502. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (2501-3000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Октант (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC2573B Прегледувач на длабокото небо — NGC 2573B]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2573B Поправени информации за NGC 2573B] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%202573B NGC 2573B] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202573B NGC 2573B] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220201003528/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202573B |date=2022-02-01 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Октант (соѕвездие)]] k8zurg9lsyub0pk42iprt5twzjf5rwe 0 1038588 5578612 5268315 2026-06-18T13:35:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5578612 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Крма (соѕвездие)|Крма]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 2578 DSS.jpg |ректасцензија=8 ч 21 м 24,2 с |деклинација=- 13° 19' 5" |положбен агол=80 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SB0-a |привиден сјај В=12,6 |привиден сјај Ч=13,5 |површински сјај=13,5 |привидни димензии=2,2' x 1,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[8 март]] [[1793]] |алтернативни ознаки=MCG -2-22-2, IRAS 08191-1310 }} '''NGC 2578''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Крма (соѕвездие)|Крма]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2578 се споменува и како MCG -2-22-2, IRAS 08191-1310. == Откривање == Објектот е откриен на [[8 март]] [[1793]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 2578 е од видот SB0-a.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,6 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,5 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,5 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 2578 има привидни димензии од 2,2' х 1,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 21 м 24,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, - 13° 19' 5". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 80°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 2578 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 23440. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 276; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 5439. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 986. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (2501-3000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Крма (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC2578 Прегледувач на длабокото небо — NGC 2578]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2578 Поправени информации за NGC 2578] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%202578 NGC 2578] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202578 NGC 2578] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240707020900/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202578 |date=2024-07-07 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Крма (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1784 година]] h4v1rxyl9rma1dnc484jyh7g31wbw1f 0 1038619 5578631 5268421 2026-06-18T14:27:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5578631 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |податотека = NGC 2608 - HST - Potw2023a.tif |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 35 м 17,2 с |деклинација=+ 28° 28' 24" |положбен агол=60 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SBb |привиден сјај В=12,3 |привиден сјај Ч=13 |површински сјај=13,4 |привидни димензии=1,9' x 1,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[12 март]] [[1785]] |алтернативни ознаки=UGC 4484, MCG 5-20-27, CGCG 149-55, IRAS 08322+2838, Arp 12, KUG 0832+286 }} '''NGC 2608''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2608 се споменува и како UGC 4484, MCG 5-20-27, CGCG 149-55, IRAS 08322+2838, Arp 12, KUG 0832+286. == Откривање == Објектот е откриен на [[12 март]] [[1785]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 2608 е од видот SBb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,3 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,4 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 2608 има привидни димензии од 1,9' х 1,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 35 м 17,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, + 28° 28' 24". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 60°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 2608 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 24111. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 102; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1948. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 924. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (2501-3000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC2608 Прегледувач на длабокото небо — NGC 2608]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2608 Поправени информации за NGC 2608] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%202608 NGC 2608] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202608 NGC 2608] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210819075057/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202608 |date=2021-08-19 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] [[Категорија:Арпови објекти]] [[Категорија:Пречкести спирални галаксии]] [[Категорија:PGC-објекти]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1785 година]] akj3y3ja03idt43f0s90jjn1id8ahak 0 1038624 5578632 5268439 2026-06-18T14:37:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5578632 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |податотека = Phot-09g-02-hires.jpg |соѕвездие=[[Компас (соѕвездие)|Компас]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 33 м 22,8 с |деклинација=- 22° 58' 22" |положбен агол=113 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sb |привиден сјај В=10,3 |привиден сјај Ч=11,2 |површински сјај=12,9 |привидни димензии=6,5' x 1,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[20 ноември]] [[1784]] |алтернативни ознаки=ESO 495-18, MCG -4-21-3, UGCA 141, IRAS 08311-2248, AM 0831-224, CGMW 2-3822 }} '''NGC 2613''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Компас (соѕвездие)|Компас]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2613 се споменува и како ESO 495-18, MCG -4-21-3, UGCA 141, IRAS 08311-2248, AM 0831-224, CGMW 2-3822. == Откривање == Објектот е откриен на [[20 ноември]] [[1784]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 2613 е од видот Sb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 10,3 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,2 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,9 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 2613 има привидни димензии од 6,5' х 1,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 33 м 22,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, - 22° 58' 22". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 113°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 2613 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 23997. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 321; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 6570. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1280. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (2501-3000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Компас (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC2613 Прегледувач на длабокото небо — NGC 2613]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2613 Поправени информации за NGC 2613] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%202613 NGC 2613] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202613 NGC 2613] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211204162954/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202613 |date=2021-12-04 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Компас (соѕвездие)]] [[Категорија:ESO-објекти]] [[Категорија:UGC-објекти]] [[Категорија:PGC-објекти]] [[Категорија:Преодни спирални галаксии]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1784 година]] spj82807qa5pq60ixv4ced2ht6vlvb1 0 1038653 5578640 5268532 2026-06-18T15:21:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5578640 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 2641 DSS.jpg |ректасцензија=8 ч 47 м 57,4 с |деклинација=+ 72° 53' 47" |положбен агол=5 |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=13,6 |привиден сјај Ч=14,6 |површински сјај=13,9 |привидни димензии=1,3' x 1,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[30 септември]] [[1802]] |алтернативни ознаки=UGC 4577, MCG 12-9-12, CGCG 331-65, CGCG 332-12, NPM1G +73.0042 }} '''NGC 2641''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2641 се споменува и како UGC 4577, MCG 12-9-12, CGCG 331-65, CGCG 332-12, NPM1G +73.0042. == Откривање == Објектот е откриен на [[30 септември]] [[1802]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 2641 е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,6 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,6 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,9 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 2641 има привидни димензии од 1,3' х 1,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 47 м 57,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, + 72° 53' 47". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 5°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 2641 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 24722. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 7; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 4381. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1325. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (2501-3000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Голема Мечка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)". Tucson, Arizona:University of Arizona Press, 1973. (4016,0) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC2641 Прегледувач на длабокото небо — NGC 2641]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2641 Поправени информации за NGC 2641] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%202641 NGC 2641] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202641 NGC 2641]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] or9ku433n6kmj2qvnekidyxeyva5g1b 0 1038655 5578642 5268538 2026-06-18T15:25:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5578642 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 2643 SDSS 1.jpg |ректасцензија=8 ч 42 м 9 с |деклинација=+ 19° 31' 20" |положбен агол= |вид на објект= [[засега неутврден објект]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Алберт Март]] |датум на откривање=[[30 октомври]] [[1864]] |алтернативни ознаки=IC 2390 ? }} '''NGC 2643''' — [[засега неутврден објект]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведен во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2643 се споменува и како IC 2390 ?. == Откривање == Објектот е откриен на [[30 октомври]] [[1864]] година од страна на [[Алберт Март]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 48&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 2643 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 42 м 9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, + 19° 31' 20". == Други поделби == Проучување на NGC 2643 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 141; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1395. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1311. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (2501-3000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)". Tucson, Arizona:University of Arizona Press, 1973. (4016,0) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC2643 Прегледувач на длабокото небо — NGC 2643]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2643 Поправени информации за NGC 2643] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%202643 NGC 2643] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202643 NGC 2643] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210305015051/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202643 |date=2021-03-05 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1864 година]] o5l4mholowvkpeoibg1piiq93yt0awu 0 1038687 5578644 5268640 2026-06-18T16:13:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5578644 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Водна Змија (соѕвездие)|Водна Змија]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 2674 DSS.jpg |ректасцензија=8 ч 49 м 13,2 с |деклинација=- 14° 17' 37" |положбен агол=65 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sa |привиден сјај В=14,9 |привиден сјај Ч=15,8 |површински сјај=12,9 |привидни димензии=0,6' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ормонд Стоун]] |датум на откривање= [[1886]] |алтернативни ознаки=NPM1G -14.0280 }} '''NGC 2674''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Водна Змија (соѕвездие)|Водна Змија]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2674 се споменува и како NPM1G -14.0280. == Откривање == Објектот е откриен во [[1886]] година од страна на [[Ормонд Стоун]], со помош на [[рефрактор]], чијашто леќа имала пречник од 26&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 2674 е од видот Sa.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,9 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,8 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,9 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 2674 има привидни димензии од 0,6' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 49 м 13,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, - 14° 17' 37". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 65°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 2674 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 24785. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 277; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 5455. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1528. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (2501-3000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Водна Змија (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)". Tucson, Arizona:University of Arizona Press, 1973. (4016,0) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC2674 Прегледувач на длабокото небо — NGC 2674]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2674 Поправени информации за NGC 2674] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%202674 NGC 2674] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202674 NGC 2674] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240724030945/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202674 |date=2024-07-24 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Водна Змија (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1886 година]] m0oikkvinblasmevfroay2bri754xt6 0 1038691 5578645 5268652 2026-06-18T16:21:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5578645 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рак (соѕвездие)|Рак]] |слика= NGC 2678 SDSS.jpg |опис= Поглед кон NGC 2678 |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 50 м 2,7 с |деклинација=+ 11° 20' 19" |положбен агол= |вид на објект= [[расеано ѕвездено јато]] |морфолошки вид=OCL |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии=10' x 2,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[15 март]] [[1784]] |алтернативни ознаки= }} '''NGC 2678''' — [[расеано ѕвездено јато]] во соѕвездието [[Рак (соѕвездие)|Рак]], заведено во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[15 март]] [[1784]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 2678 е од видот OCL.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> NGC 2678 има привидни димензии од 10' х 2,5'.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 50 м 2,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, + 11° 20' 19". == Други поделби == Проучување на NGC 2678 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 187; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 813. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 438. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (2501-3000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Рак (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)". Tucson, Arizona:University of Arizona Press, 1973. (4016,0) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC2678 Прегледувач на длабокото небо — NGC 2678]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2678 Поправени информации за NGC 2678] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%202678 NGC 2678] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202678 NGC 2678] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220126152421/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202678 |date=2022-01-26 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Рак (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1784 година]] k4vlipywogvk5nzol94m3l2dnm9dva8 0 1038699 5578646 5268676 2026-06-18T16:33:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5578646 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |слика=NGC 2686 SDSS.jpg |опис=NGC 2686 SDSS (во средината, десно) |соѕвездие=[[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 54 м 58,8 с |деклинација=+ 49° 8' 33" |положбен агол=54 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=C |привиден сјај В=14,8 |привиден сјај Ч=15,8 |површински сјај=12,6 |привидни димензии=0,5' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Парсонс]] |датум на откривање=[[11 март]] [[1858]] |алтернативни ознаки=NGC 2686-1, MCG 8-16-36, VV 765 }} '''NGC 2686A''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот не претставува [[Дрееров објект]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2686A се споменува и како NGC 2686-1, MCG 8-16-36, VV 765. == Откривање == Објектот е откриен на [[11 март]] [[1858]] година од страна на [[Вилијам Парсонс]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 72&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 2686A е од видот C.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,8 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,8 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,6 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 2686A има привидни димензии од 0,5' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 54 м 58,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, + 49° 8' 33". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 54°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 2686A е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 25026. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 70; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 3420. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1004. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (2501-3000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Голема Мечка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)". Tucson, Arizona:University of Arizona Press, 1973. (4016,0) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC2686A Прегледувач на длабокото небо — NGC 2686A]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2686A Поправени информации за NGC 2686A] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%202686A NGC 2686A] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202686A NGC 2686A] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211111145310/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202686A |date=2021-11-11 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] rihi8ywe63rjm0ui8x4m9hp6m67g2u6 0 1038704 5578648 5268691 2026-06-18T16:42:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5578648 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 2689 SDSS.png |ректасцензија=8 ч 55 м 25,3 с |деклинација=+ 49° 6' 55" |положбен агол=102 |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=16,3 |привиден сјај Ч=17,3 |површински сјај=13,1 |привидни димензии=0,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Парсонс]] |датум на откривање=[[11 март]] [[1858]] |алтернативни ознаки= }} '''NGC 2689''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[11 март]] [[1858]] година од страна на [[Вилијам Парсонс]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 72&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 2689 е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,3 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,3 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 2689 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 55 м 25,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, + 49° 6' 55". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 102°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 2689 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 2333935. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 70; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 3420. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1004. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (2501-3000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Голема Мечка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)". Tucson, Arizona:University of Arizona Press, 1973. (4016,0) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC2689 Прегледувач на длабокото небо — NGC 2689]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2689 Поправени информации за NGC 2689] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%202689 NGC 2689] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202689 NGC 2689] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240720190926/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202689 |date=2024-07-20 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] r42vf23berjibtne1nksquv8hvffoc1 0 1038706 5578649 5268700 2026-06-18T16:47:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5578649 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рис (соѕвездие)|Рис]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 2691 SDSS.jpg |ректасцензија=8 ч 54 м 46,3 с |деклинација=+ 39° 32' 21" |положбен агол=165 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sa |привиден сјај В=13,1 |привиден сјај Ч=13,9 |површински сјај=13 |привидни димензии=0,9' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[20 март]] [[1787]] |алтернативни ознаки=UGC 4664, MCG 7-18-64, MK 391, IRAS 08515+3943, CGCG 208-68, CGCG 209-6, KUG 0851+397 }} '''NGC 2691''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Рис (соѕвездие)|Рис]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2691 се споменува и како UGC 4664, MCG 7-18-64, MK 391, IRAS 08515+3943, CGCG 208-68, CGCG 209-6, KUG 0851+397. == Откривање == Објектот е откриен на [[20 март]] [[1787]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 2691 е од видот Sa.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,1 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,9 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 2691 има привидни димензии од 0,9' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 54 м 46,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, + 39° 32' 21". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 165°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 2691 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 25020. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 70; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 2983. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 721. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (2501-3000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Рис (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC2691 Прегледувач на длабокото небо — NGC 2691]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2691 Поправени информации за NGC 2691] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%202691 NGC 2691] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202691 NGC 2691] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240706231552/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202691 |date=2024-07-06 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Рис (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1787 година]] 5rarbcry7rxwoa8ztgo9dagn5j1omxq 0 1038732 5578652 5268787 2026-06-18T17:29:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5578652 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Водна Змија (соѕвездие)|Водна Змија]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 2717 DSS.jpg |ректасцензија=8 ч 58 м 50,3 с |деклинација=+ 6° 17' 38" |положбен агол= |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SBab |привиден сјај В=11,8 |привиден сјај Ч=12,6 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=2,1' x 2,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[24 март]] [[1786]] |алтернативни ознаки=UGC 4707, MCG 1-23-15, MK 703, CGCG 33-34, IRAS 08561+0629 }} '''NGC 2717''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Водна Змија (соѕвездие)|Водна Змија]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2717 се споменува и како UGC 4707, MCG 1-23-15, MK 703, CGCG 33-34, IRAS 08561+0629. == Откривање == Објектот е откриен на [[24 март]] [[1786]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 2717 е од видот SBab.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 11,8 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,6 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 2717 има привидни димензии од 2,1' х 2,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 58 м 50,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, + 6° 17' 38". == Други поделби == Проучување на NGC 2717 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 25225. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 187; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 6589. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1529. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (2501-3000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Водна Змија (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC2717 Прегледувач на длабокото небо — NGC 2717]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2717 Поправени информации за NGC 2717] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%202717 NGC 2717] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202717 NGC 2717] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240706132734/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202717 |date=2024-07-06 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Водна Змија (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1835 година]] 3qmu39j6ock2olrimcep30bocpq58z4 0 1038737 5578657 5268805 2026-06-18T17:39:21Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5578657 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Водна Змија (соѕвездие)|Водна Змија]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 2721 DSS.jpg |ректасцензија=8 ч 58 м 56,5 с |деклинација=- 4° 54' 5" |положбен агол=153 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sbc |привиден сјај В=12,2 |привиден сјај Ч=13 |површински сјај=13,5 |привидни димензии=2,4' x 1,6' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[1 февруари]] [[1786]] |алтернативни ознаки=MCG -1-23-15 }} '''NGC 2721''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Водна Змија (соѕвездие)|Водна Змија]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2721 се споменува и како MCG -1-23-15. == Откривање == Објектот е откриен на [[1 февруари]] [[1786]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 2721 е од видот Sbc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,2 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,5 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 2721 има привидни димензии од 2,4' х 1,6'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 58 м 56,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, - 4° 54' 5". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 153°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 2721 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 25231. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 232; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 4873. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 934. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (2501-3000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Водна Змија (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC2721 Прегледувач на длабокото небо — NGC 2721]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2721 Поправени информации за NGC 2721] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%202721 NGC 2721] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202721 NGC 2721] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220209074511/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202721 |date=2022-02-09 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Водна Змија (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1786 година]] 1bn3cliaqy385s6e2sns1d2ydzo3ei4 0 1038740 5578663 5268814 2026-06-18T17:45:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5578663 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рис (соѕвездие)|Рис]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 2724 SDSS.jpg |ректасцензија=9 ч 1 м 1,8 с |деклинација=+ 35° 45' 45" |положбен агол=2 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SBc |привиден сјај В=13,6 |привиден сјај Ч=14,3 |површински сјај=14,5 |привидни димензии=1,8' x 1,6' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Џон Хершел]] |датум на откривање=[[7 февруари]] [[1832]] |алтернативни ознаки=UGC 4726, MCG 6-20-19, CGCG 180-27, KUG 0857+359C, IRAS 08579+3557 }} '''NGC 2724''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Рис (соѕвездие)|Рис]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2724 се споменува и како UGC 4726, MCG 6-20-19, CGCG 180-27, KUG 0857+359C, IRAS 08579+3557. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 февруари]] [[1832]] година од страна на [[Џон Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 2724 е од видот SBc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,6 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14,5 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 2724 има привидни димензии од 1,8' х 1,6'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 9 ч 1 м 1,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, + 35° 45' 45". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 2°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 2724 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 25331. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 103; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 2498. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1342. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (2501-3000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Рис (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)". Tucson, Arizona:University of Arizona Press, 1973. (4016,0) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC2724 Прегледувач на длабокото небо — NGC 2724]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2724 Поправени информации за NGC 2724] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%202724 NGC 2724] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202724 NGC 2724]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Рис (соѕвездие)]] bw60c4ehcsjm8kdwngmfaslfitt5o0z 0 1038742 5578666 5268820 2026-06-18T17:50:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5578666 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 2726 SDSS.jpg |ректасцензија=9 ч 4 м 56,8 с |деклинација=+ 59° 56' 0" |положбен агол=87 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sa |привиден сјај В=12,5 |привиден сјај Ч=13,4 |површински сјај=12,1 |привидни димензии=1,6' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[19 март]] [[1790]] |алтернативни ознаки=UGC 4750, MCG 10-13-54, CGCG 288-18, IRAS 09010+6007 }} '''NGC 2726''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2726 се споменува и како UGC 4750, MCG 10-13-54, CGCG 288-18, IRAS 09010+6007. == Откривање == Објектот е откриен на [[19 март]] [[1790]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 2726 е од видот Sa.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,5 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,4 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 2726 има привидни димензии од 1,6' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 9 ч 4 м 56,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, + 59° 56' 0". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 87°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 2726 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 25498. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 44; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 3811. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 982. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (2501-3000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Голема Мечка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC2726 Прегледувач на длабокото небо — NGC 2726]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC2726 Поправени информации за NGC 2726] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%202726 NGC 2726] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%202726 NGC 2726]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1790 година]] nwh23vzxn4vb2dd9bbw8wolhwj4mvdx 0 1061504 5578734 5558836 2026-06-19T01:36:12Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - своите наместо својте 5578734 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = #FFFFFF | color2 = #2737a3 | clubname = Сампдорија | current = ФК Сампдорија сезона 2017-2018| | image = [[Податотека:Sampdoria badge.png|150px]] | fullname = Унионе Калчо Сампдорија, СпА | nickname = ''Самп'' | founded = 1 август 1946 | location = [[Џенова]], [[Италија]] | ground = [[Стадион Лујџи Ферарис]] | capacity = 36,536 | chrtitle = Претседател | | chairman = {{знамеикона|Италија}} [[Масимо Фереро]] | manager = {{знамеикона|Италија}} [[Марко Џампаоло]] | mgrtitle = Тренер | | league = {{Лига-Серија B}} | season = 2024-2025 | position = 17-ти | website = http://www.sampdoria.it/ |pattern_la1=|pattern_b1=_samp1819h|pattern_ra1=|pattern_sh1=_samp1819h|pattern_so1= |leftarm1=2737a3|body1=0000FF|rightarm1=2737a3|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF| |pattern_la2=|pattern_b2=_samp1819a|pattern_ra2=|pattern_sh2=_samp1819a|pattern_so2= |leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=2345c0|socks2=2345c0| |pattern_la3=|pattern_b3=_samp1819t|pattern_ra3=|pattern_sh3=_samp1819t|pattern_so3= |leftarm3=000000|body3=000000|rightarm3=000000|shorts3=000000|socks3=000000| }} '''Унионе Калчо Сампдорија''' или '''ФК Сампдорија''' е [[италија]]нски фудбалски клуб од градот [[Џенова]]. Клубот бил основан на [[1 август]] [[1946]] година со спојување на два други клуба, Сампиердаренсе и Андреа Дорија. Моментално клубот се натпреварува во првата лига или [[Серија А]]. Боите на клубот се сина, бела, црвена и црна. Своите домашни натпревари Сампдорија ги игра на [[Стадион Лујџи Ферарис|стадионот Лујџи Ферарис]], кој е со капацитет од 36,536 гледачи. Стадионот го делат со нивниот [[Џенова|градски соперник]], екипата на [[ФК Џенова|Џенова 1893]]. ==Историја== Сампдорија го освои ''[[Серија А|скудетото]]'' во сезоната 1990-91, и тоа до денес останува нивниот единствен наслов шампион на Италија. Клубот има четири наслови во [[Coppa Italia|италијанскиот куп]] освоени во [[1985]], [[1988]], [[1989]], и [[1995]] година. Исто така Сампдорија има една титула и во [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Купот на победниците на куповите]] освоена во [[1990]] година и има играно во финалето на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во [[1992]], каде биле поразени од [[ФК Барселона|Барселона]] со 1-0 по продолженијата откако натпреварот завршил нерешено во регуларниот тек. Од последниов настан наваму, Сампдорија немала значејни успеси во следната деценија, дотолку повеќе што клубот во дури го загубил елитниот статус и испаднал во [[Серија Б]] во [[1999]] година. Најголемите успеси на Сампдорија по враќањето во [[Серија А]] беа во сезоните 2004-05 и 2009-10. Во сезоната 2004-05 тие го освоија 5-тото место во [[Серија А]] и изборија настап во [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]]. Истата таа сезона "за влакно" им побегна 4-тото место и настап во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] по подолго време, но во последното коло неуспеаа да ја победат [[ФК Болоња|Болоња]] и ја загубија трката за четвртото место од [[Удинезе Калчо|Удинезе]]. Но сепак, тоа што не им успеа тогаш им успеа 5 години подоцна кога Сампдорија го освои 4-тото место во [[Серија А]] во сезоната 2009-10. Тоа значеше настап во квалификациите за Лигата на шампионите следната сезона, каде тие се сретнаа со германскиот [[Бундеслига]]ш [[ФК Вердер Бремен|Вердер Бремен]]. Во првиот натпревар во [[Германија]], Вердер победи со 3-1, но во реваншот Сампдорија возврати со ист резултат по што се играа продолженија. Во нив одлучувачки беше голот на [[Клаудио Писаро]] во 100-тата минута со кој Сампдорија беше елиминирана и неуспеа да стигне до групната фаза. Ова беше само најава за лошата сезона која следуваше, па по крајот на сезоната 2010-11 Сампдорија повторно испадна во [[Серија Б]]. Во мај 2012 тимот се враќа во Серија А со победа во плеј-оф финалето против [[ФК Варезе|Варезе]] со 4-2 вкупен резултат. == Играчи == === Моментален состав === {{Fs start|nat=|pos=|other=|no=|name=}} {{Fs player|no= 1|pos=GK|nat=ITA|name=[[Емил Аудеро]]}} {{Fs player|no= 3|pos=DF|nat=DNK|name=[[Јоаким Андерсен (фудбалер)|Јоаким Андерсен]]}} {{Fs player|no= 4|pos=MF|nat=ENG|name=[[Роналдо Виеира (фудбалер 1998)|Роналдо Виеира]]}} {{Fs player|no= 5|pos=MF|nat=ITA|name=[[Рикардо Сапонара]]}} {{Fs player|no= 6|pos=MF|nat=SWE|name=[[Албин Екдал]]}} {{Fs player|no= 7|pos=MF|nat=ITA|name=[[Јакопо Сала]]}} {{Fs player|no= 8|pos=MF|nat=PAR|name=[[Едгар Барето]]}} {{Fs player|no=10|pos=MF|nat=BEL|name=[[Денис Прет]]}} {{Fs player|no=11|pos=MF|nat=URU|name=[[Гастон Рамирес]]}} {{Fs player|no=14|pos=MF|nat=CZE|name=[[Јакуб Јанкто]]}} {{Fs player|no=15|pos=DF|nat=GAM|name=[[Омар Коли]]}} {{Fs player|no=16|pos=MF|nat=POL|name=[[Карол Линети]]}} {{Fs player|no=17|pos=FW|nat=ITA|name=[[Џанлука Капрари]]}} {{Fs player|no=18|pos=DF|nat=FRA|name=[[Максим Леверб]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=19|pos=DF|nat=ITA|name=[[Васко Реџини]] {{Капитен}}}} {{Fs player|no=22|pos=DF|nat=BRA|name=[[Жуниор Таварес]]}} {{Fs player|no=24|pos=DF|nat=POL|name=[[Бартош Берешински]]}} {{Fs player|no=25|pos=DF|nat=ITA|name=[[Алекс Ферари (фудбалер)|Алекс Ферари]]}} {{Fs player|no=26|pos=DF|nat=ITA|name=[[Лоренцо Тонели]]}} {{Fs player|no=27|pos=FW|nat=ITA|name=[[Фабио Кваљарела]]}} {{Fs player|no=29|pos=DF|nat=ITA|name=[[Никола Муру]]}} {{Fs player|no=33|pos=GK|nat=BRA|name=[[Рафаел Кабрал]]}} {{Fs player|no=40|pos=MF|nat=MNE|name=[[Огњен Стјеповиќ]]}} {{Fs player|no=72|pos=GK|nat=SLO|name=[[Вид Белец]]}} {{Fs player|no=92|pos=FW|nat=FRA|name=[[Грегуар Дефрел]]}} {{Fs player|no=95|pos=MF|nat=ITA|name=[[Габриеле Роландо]]}} {{Fs player|no=99|pos=FW|nat=POL|name=[[Давид Ковнацки]]}} {{Fs end}} == Познати поранешни играчи == '''Италија''' *{{знамеикона|ITA}} [[Серџо Бригенти]] *{{знамеикона|ITA}} [[Енрико Киеза]] *{{знамеикона|ITA}} [[Фабио Кваљарела]] *{{знамеикона|ITA}} [[Марчело Липи]] *{{знамеикона|ITA}} [[Атилио Ломбардо]] *{{знамеикона|ITA}} [[Роберто Манчини]] *{{знамеикона|ITA}} [[Винченцо Монтела]] *{{знамеикона|ITA}} [[Џанлука Паљука]] *{{знамеикона|ITA}} [[Џузепе Сињори]] *{{знамеикона|ITA}} [[Џанлука Вијали]] *{{знамеикона|ITA}} [[Пјетро Вјерховод]] *{{знамеикона|ITA}} [[Кристијан Виери]] *{{знамеикона|ITA}} [[Антонио Касано]] *{{знамеикона|ITA}} [[Валтер Ѕенга]] '''Англија''' *{{знамеикона|ENG}} [[Даниеле Дикио]] *{{знамеикона|ENG}} [[Тревор Френсис]] *{{знамеикона|ENG}} [[Дејвид Плат]] *{{знамеикона|ENG}} [[Ли Шарп]] *{{знамеикона|ENG}} [[Дес Вокер]] '''Аргентина''' *{{знамеикона|ARG}} [[Ернесто Кучијарони]] *{{знамеикона|ARG}} [[Ариел Ортега]] *{{знамеикона|ARG}} [[Хуан Себастијан Верон]] '''Србија''' *{{знамеикона|SRB}} [[Владимир Југовиќ]] *{{знамеикона|SRB}} [[Синиша Михајловиќ]] *{{знамеикона|SRB}} [[Братислав Живковиќ]] '''Франција''' *{{знамеикона|FRA}} [[Алан Богосијан]] *{{знамеикона|FRA}} [[Кристијан Карембу]] '''Германија''' *{{знамеикона|GER}} [[Ханс-Петер Бригел]] *{{знамеикона|GER}} [[Јирген Клинсман]] '''Холандија''' *{{знамеикона|NED}} [[Руд Гулит]] *{{знамеикона|NED}} [[Кларенс Сидорф]] '''Бразил''' *{{знамеикона|BRA}} [[Тонињо Серезо]] '''Ирска''' *{{знамеикона|IRL}} [[Лајам Брејди]] '''Шкотска''' *{{знамеикона|SCO}} [[Грем Сунес]] '''Словенија''' *{{знамеикона|SLO}} [[Сречко Катанец]] '''Шпанија''' *{{знамеикона|ESP}} [[Луис Суарез Мирамонтес|Луис Суарез]] == Титули == *'''[[Серија А]]:''' [[1991]]. *'''[[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]:''' [[1985]], [[1988]], [[1989]], [[1995]]. *'''[[УЕФА Куп на победниците на куповите|КПК]]:''' [[1990]]. == Надворешни врска == *[http://www.sampdoria.it/ Официјално мрежно место на Сампдорија] *[http://www.ucsampdoria.co.uk/ Неофицијално мрежно место на Сампдорија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131006231122/http://ucsampdoria.co.uk/ |date=2013-10-06 }} *[http://www.resultsfromfootball.com/seriea-team/ucsampdoria.html клупска статистика] *[http://www.sampstory.it The story told through UC Sampdoria collectables] {{Серија А}} {{Шампиони на Италија во фудбал}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Италија|С]] dmpm6vosmsbegl78rsn1ucw42uj4gib 0 1062911 5578758 5494499 2026-06-19T07:15:15Z BosaFi 115936 /* Надворешни врски */ 5578758 wikitext text/x-wiki {{внимание}} [[Image:Clothes.jpg|thumb|Облеката низ историјата]] '''Облека''' — текстил, направен од влакна, која се носи врз телото. Носењето на облека обично се ограничува на [[Човек|човечките суштества]] и претставува особина на речиси сите човекови општества. Количината и видот на облеката која се носи, зависи од физичките, општествените и географските фактори. Некои видови на облека се полово определени, но ова не ги вклучува [[транвестит]]ите. Физички, облеката служи за повеќе цели: може да се користи како заштита од природните појави и да ја зголеми сигурноста при ризичните активности како што се пешачењето и готвењето. Со поставување на граница помеѓу кожата и околината, таа го заштитува носителот од нерамните површини, растенијата кои предизвикуваат исфрлање на кожата, убоди од инсекти, спици, трње и боцки. Алиштата може да не заштитат од студ и од топлина. Покрај тоа, тие можат да обезбедат хигиенска граница, држејќи ги заразните и отровните материи подалеку од човечкото тело. Облеката исто така обезбедува заштита од штетното [[ултравиолетово зрачење]]. ==Историја на облеката== Не постои лесен начин да се одреди кога за првпат била создадена облеката, но добиени се некои информации при проучувањето на [[вошка|вошките]]. Вошката на телото живее во облеката и се одвојува од вошките на главата уште пред 107. 000 години, што укажува на тоа дека облеката постоела во тоа време. Друга теорија е дека современите луѓе се единствените преживеани од неколкуте видови на примати кои можеби носеле облека и дека облеката се користела уште пред 650 илјади години. Друго истражување, исто така основано врз основа на вошката проценува дека облеката се појавила пред околу 42. 000- 72. 000 години. Датирањето со директни археолошки докази дава датуми конзистентни со оние на лицето. Во септември 2021 година, научниците пријавиле докази за изработка на облека пред 120.000 години врз основа на наоди во наоѓалишта во Мароко.<ref>{{Наведено списание|last=Hallett|first=Emily Y.|last2=Marean|first2=Curtis W.|last3=Steele|first3=Teresa E.|last4=Álvarez-Fernández|first4=Esteban|last5=Jacobs|first5=Zenobia|last6=Cerasoni|first6=Jacopo Niccolò|last7=Aldeias|first7=Vera|last8=Scerri|first8=Eleanor M.L.|last9=Olszewski|first9=Deborah I.|date=2021-09|title=A worked bone assemblage from 120,000–90,000 year old deposits at Contrebandiers Cave, Atlantic Coast, Morocco|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2589004221009561|journal=iScience|language=en|volume=24|issue=9|pages=102988|doi=10.1016/j.isci.2021.102988}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://doi.org/10.1126/science.aae0235|title=Grisly find suggests humans inhabited Arctic 45,000 years ago|date=2021-05-27|work=AAAS Articles DO Group|accessdate=2025-02-03}}</ref> == Функција== [[Image:Well-clothed baby.jpg|thumb|Бебе во зима]] Основната функција на облеката е да ја подобри удобноста на носителот. Во топло време, облеката обезбедува заштита од изгореници или воспаление на кожата, додека во ладно време нејзините својства на топлотна изолација се обично поважни. Засолништата, вообичаено ја намалуваат практичната потреба од облека. На пример, капутите, шапките, ракавиците и другите површни слоеви на облека се отстрануваат при влегувањето во топол дом, особено ако некој престојува или преспива таму. Исто така, облеката се разликува и од аспект на сезоните и регионите, така што потенките материјали и помалиот број на слоеви на облека обично се носат во потоплите сезони и региони, за разлика од поладните. Облеката извршува поголем број на општествени и културолошки функции, како што се поединечно, професионално и полово диференцирање и општествениот статус. Во многу општества, принципите за облеката ги отсликуваат нормите на пристојност, религија, пол и општествен статус. Облеката исто така може да функционира како украс и израз на сопствен вкус или стил. Облеката во минатото била правена од најразлични материјали. Материјалите варираат од кожа и крзна, ткаенина, до сложени и необични природни и синтетички материјали. Не сè што го прикрива телото се смета за облека. Додатоците кои се носат а не се облекуваат (како што се чантите), кои се носат на еден дел од телото и лесно се вадат (шалчиња), кои се носат чисто како украс (накит) или оние кои служат за заштита (очила), се сметат за модни додатоци а не за облека како чевлите и шапките. Облеката ги заштитува луѓето од многуте фактори кои можат да го повредат непокриеното човечко тело. Алиштата заштитуваат од природни појави, како на пр. дожд, снег, ветер, сонце и др. временски промени. Меѓутоа, заштитничкиот ефект се намалува, доколку облеката е премногу проѕирна, тенка, мала, тесна, итн. Алиштата го намалуват и нивото на ризик при физичка активност, како работа или спорт. Понекогаш, облеката се носи поради заштита од одредени ризици на околината, како што се инсектите, отровните хемикалии, оружјата и допирот со абразивни супстанци. Обратно на ова, облеката може да ја заштити околината од оној што ја носи, како што е униформата на лекарите. Луѓето покажале огромна креативност во смислувањето на решенија за облека против ризиците на околината. Некои примери вклучуваат: вселенски костими, облека за воздухопловство, оклопи, костими за нуркање, костими за капење, пчеларска облека, облека за мотоциклисти, лесно забележлива облека и други парчиња на заштитна облека. Разликата меѓу облеката и заштитната опрема не е строго дефинирана, бидејќи истовремено алиштата, дизајнирани да бидат модерни, честопати нудат и заштита, а пак, оние кои се дизајнирани за да бидат функционални, честопати ја применуваат модата во нивниот дезен. Носењето на алишта исто така има и социјални последици. Тие се носат за да ги покријат оние делови од телото, кои се бараат да бидат покриени со општествените норми, имаат улога на украс или пак наоѓаат други намени во општеството. ==Научност== Иако во периодот на 19-от век кога колонизираните држави се справувале со новите средини биле пронајдени тезите за облеката и нејзината функционалност, во втората половина на 20-от век се појавило сложено научно истражување за психосоцијалните, физиолошките и другите функции на облеката (на пр. заштитна, преносна), со изданија како што се „Психологија на алиштата” од Флугел (англ. Flugel’s Psychology of Clothing) во 1930 година, антологиската „Физиологија на регулирање на топлината” (англ. Physiology of Heat Regulation) на Њубург и „Науката за облека” (англ. The Science of Clothing) во 1949 година. До 1968 година, значително напреднала и се проширила областа на физиологијата на средината, додека пак науката за облеката во однос на физиологијата на средината претпела мали промени. Иако оттогаш се појавило значајно истражување и значително се развило, основните идеи останале непроменети и секако современите автори продолжиле да и оддаваат признание на книгата за Њубург, вклучувајќи ги и оние автори кои се обидуваат да развијат терморегулативни модели за развојот на облеката<ref>{{Наведено списание|last=Gilligan|first=Ian|date=2010-03|title=The Prehistoric Development of Clothing: Archaeological Implications of a Thermal Model|url=http://link.springer.com/10.1007/s10816-009-9076-x|journal=Journal of Archaeological Method and Theory|language=en|volume=17|issue=1|pages=15–80|doi=10.1007/s10816-009-9076-x|issn=1072-5369}}</ref>. ==Културолошки аспекти== ===Полово диференцирање=== [[Image:3rd Duke of Fife in Kilt. Allan Warren.jpg|left|thumb|150px|Поранешниот трет војвода од Фајф облечен во традиционален шкотски килт. (1984)]] [[Image:Gül et Rice.jpg|thumb|150px|Поранешната државна секретарка на САД Кондолиза Рајс и турскиот претседател Абдула Ѓул носат деловни костуми во западен стил.]] Во повеќето култури, половото диференцирање се смета како погодно за мажите и жените. Разликите се во стиловите, боите и материјалите. Во западните општества, здолништата, фустаните и чевлите со високи потпетици обично се сметаат за женска облека, додека вратоврските пак за машка облека. Панталоните некогаш се сметале за исклучиво машка облека, но денеска ги носат и двата пола. Машките алишта, вообичаено се попрактични(т.е. можат да бидат пофункционални при различни ситуации), но жените пак имаат поголем избор на стилови на облека. На мажите обично им е дозволено да ги покажат своите гради на повеќе јавни места. Општоприфатливо е жената да носи машка облека, додека спротивното е невообичаено. Во некои култури, со закони се регулира она што мажите и жените треба да го носат. Исламот наложува жените да носат поскромни форми на облека, обично хиџаб (англ. hijab). Што се определува како ,,скромно’’ се разликува во различните муслимански општества, но сепак, жените треба да покријат поголем дел од своето тело за разлика од мажите. Со додатоците на облека како што се шамијата и бурката (англ. burqa), жените муслиманки го постигнуваат скромниот изглед. Мажите понекогаш носат машки здолништа како тога(англ. toga) и килт (англ. kilt), особено на церемониите. Во минатото, овие алишта мажите често ги носеле како секојдневна облека. Во споредба со машката облека, женската облека е поатрактивна, и да ги заведува погледите на мажите. Низ историјата, жените со повисок статус носеле поскромна облека. ===Општествен статус=== [[Image:Prokudin-Gorskii-19.jpg|thumb|left|Облеката на Алим Кан со медали испраќа општествена порака за неговото богатство, статус и моќ.]] Во некои општества, облеката се користи за да укаже на класата или статусот. На пр., во Стар Рим, само на сенаторите им било дозволено да носат облека со тиријан виолетова (англ.Tyrian purple). Во традиционалните хавајски општества само водачите носеле пердувести наметки, палаоа (ѓердани од заби на кит) или гравирани заби од кит. Во кралството Траванкор во Керала (Индија), жените од пониската каста морале да плаќаат данок за да го покријат горниот дел од нивното тело. Во Кина, пред создавањето на републиката, само императорот носел жолта боја. Историјата нуди многу примери за сложените закони со кои се регулираат нормите за облекување. Во општествата без вакви закони, како што се модерните општества, општествениот статус се определува со поседувањето на ретки или луксузни додатоци кои се ограничуваат со цената на оние со богатство или статус. Покрај тоа, влијанието на средината има улога во изборот на облека. ===Религија=== [[Image:NicolasTrigaultInChineseCostume.jpg|thumb|Николас Триголт, фламански језуит, во костим на конфучијански научник во стилот на Минг, од Петер Паул Рубенс. Овој цртеж покажува фузија помеѓу Западот и Истокот, како и христијанството и конфучијанството.]] [[File:Takbir of prayer.jpg|thumb|left|Муслиманските мажи традиционално носат бели мантии и капа за време на молитвите]] Верската облека може да се смета за специјален случај на професионалана облека. Понекогаш се носи само кога се изведуваат некои религиски церемонии. Но сепак, може да се носи секојдневно како ознака на припадност на некој религиски статус. На пример, мажите јансенисти и муслимани носат незашиени парчиња облека кога изведуваат религиски церемонии. Таа облека претставува неколеблива и целосна оддаденост на задачата која им била дадена, без отстапување. Сиките носат турбан кој е дел од нивната религија. Чистота на религиските фустани во источните религии како Хиндуизам, Сикизам, Будизам, Ислам, Јансенизам се од голема важност, бидејќи означуваат чистота. Облеката има значајна улога во Библијата каде се среќава во бројни контексти, но најзначајни се: приказната за Адам и Ева, кои со листови од смоква ги покриле деловите од телото, наметката на Јосиф, Јуда и Тамар, Мардохеј и Естер. Понатаму свештениците кои чиноначалствувале во Храмот носеле посебна облека, и со нејзин недостаток тие биле подлежни на смрт. Во исламската традиција, жените треба да носат долг, широк, непроѕирен фустан кога излегуваат од дома. Овој начин на облекување бил демократски (за сите жени, независно од нивниот статус) и заштита од жешкото сонце. Куранот го вели следното за соппружниците и сопругите: ,,…Тие се облека за вас, a вие за нив’’(глава 2:187) Еврејскиот ритуал исто така наложува да се скине горниот дел од облеката, како знак на жалост. Оваа практика се наоѓа во Библијата кога Јаков слушнал за ненадејната смрт на неговиот син Јосиф. ==Потекло и историја== ===Првата забележена употреба=== Според археолозите и антрополозите, првата облека најверојатно се состоела од крзно, кожа, листови или трева кои биле завиткани или врзани околу телото. Познавањето на ваква облека останува дедуктивно, бидејќи материјалите од кои е изработена облеката попуштаат брзо за разлика од ракотворбите направени камен, коска, школка и метал. Археолозите многу рано ги откриле иглите за шиење од коска и слонова коска од пред 30.000 години п.н.е, пронајдени во близина на Костенки, Русија во 1988 година. Обоените ленени влакна кои можеби се користеле за облека биле пронајдени во праисториска пештера во Грузија пред 36.000 години. Научниците сѐ уште за тоа кога луѓето почнале да носат облека. Ралф Китлер, Манфред Кеизер и Марк Стоункинг, антрополози на Институтот ,,Макс Планк” за еволутивна антропологија спровеле генетска истражување на телесни вошки коишто укажуваат на тоа дека облеката од неодамна, од пред околу 107.000 години. Телесните вошки се знак за носење на облека, бидејќи повеќе луѓе имаат ретки влакна на телото, поради тоа вошките бараат човечка облека за да преживеат. Нивното истражување укажува на тоа дека пронаоѓањето на облека можеби се совпаѓа со миграцијата кон север на современиот хомо сапиенс (Homo sapiens) далеку од жешката клима на Африка, која се мисли дека започнала пред 50.000- 100.000 години. Меѓутоа, втората група на истражувачи кои користеле слични генетски методи, процениле дека облеката потекнува од пред 540.000 години. За сега, датумот за настанувањето на облеката останува неоткриен. ===Правење на облека=== Некои човечки култури, како луѓето од Северниот Поларник, традиционално ги прават нивните облеки од подготвени и украсени крзно и кожа. Други култури пак, ја надополниле или целосно ја замениле кожата со материјал: ткаен, плетен, испреден од разни животински и растителни влакна. Иако модерните потрошувачи го прифаќаат производството на облека здраво за готово, рачното произведување на материјал е здодевен и напорен процес на работа. Текстилната индустрија е првата која била механизирана со електрични разбои, за време на индустриската револуција. Различните култури, создале разни начини за создавање на облека од материјал. Еден пристап вклучува украсување на материјалот. Многу луѓе носеле, и сѐ уште носат облека која што се состои од правоаголни парчиња на материјал така завиткани да се сложуваат, на пример, доти (англ. dhoti) и сари (англ. sari) за жените на Индискиот Потконтинент, шкотски килт (англ. Scottish kilt) или јавански саронг (англ. Javanese sarong). Облеката може да биде едноставно врзана, како што е случајот со првите парчиња на облека или пак иглите или појасите ја држат облеката на место, како што е случајот со последните две парчиња на облека. Скапоцената облека останува нескратена, па така луѓето од повеќе големини или пак истата личност со различна големина може да ја носи облеката. Друг пристап вклучува сечење и шиење на материјалот, користејќи го секое парче од материјалот во вид на правоаголник при создавањето на облека. Кројачот може да сече парчиња во вид на триаголник од еден агол на материјалот и притоа да ги додаде било каде како фалти. Традиционалните европски модели за машки кошули и женски поткошули го преземаат овој пристап. Модерната европска мода го обработува материјалот на понеконзервативен начин, обично сечејќи го материјалот и оставајќи разни чудни форми на парчиња од истиот. Индустриите за шиење овие ги продаваат како отпад, а пак домашните шивачи ги претвораат во јоргани. Низ илјадници години коишто луѓето ги поминале во создавање на облека, тие создале неверојатен спектар на стилови, од кои повеќето биле реконструирани од зачуваните делови од облека, фотографии, слики, мозаици итн., како и од пишаните описи. Историјата на костумите служи како извор на инспирација на сегашните модни творци, исто така како тема на професионален интерес на костумерите кои прават костими за драми, филмови, телевизија и историски реконструкции. ===Современа облека=== ===Норми на облекување=== Нормите на облекување се развивале во текот на изминатите 500 години. Механизацијата на текстилната индустрија направи голем избор на материјали, широко достапни по пристапни цени. Стиловите се промениле и достапноста на синтетички материјали ја променила дефиницијата за „модерно“. Во втората половина на 20-от век, сините фармерки станале многу популарни и сега се носат на настани кои обично бараат формална облека. Спортската облека исто така стана голем и растечки пазар. Лиценцирањето на дизајнерските имиња прв го вовел дизајнерот Пјер Кардин (англ. Pierre Cardin) во 1960-тите години и тоа станало вообичаена пракса во модната индустрија околу 1970-тите години. === Ширење на западните стилови === До почетокот на 21 век, западните стилови на облека до одреден степен, станале меѓународни стилови. Овој процес започнал стотици години порано, за време на европската колонизација. Процесот на културно ширење се засилил низ вековите како што западните медиумски компании се пробивале на пазарот низ целиот свет, ширејќи ја западната култура и стилови. Брзата мода исто така стана светски феномен. Овие парчиња на облека се поевтини, и сериски направени. Донираната користена облека од западните земји исто така беше подарена на луѓето во сиромашните земји од страна на хуманитарни организации. === Етничко и културно богатство === Луѓето можат да носат етнички и национални носии на специјални пригоди, во одредени улоги или занимања. На пример, повеќето Корејци мажи и жени го прифатиле западниот стил на секојдневна облека, но сѐ уште ги носат тредиционалните хенбокс (англ.hanboks) на специјални пригоди како што се свадби и празници. Додатоците од западната облека може да се појават како носени или додадени на посебен начин, различен од западниот. Тонганец може да комбинира маица со тонганско завиткано здолниште или тапену (англ. tapenu). ===Спорт и активност=== Повеќето спортови и физички активности практикуваат носење на специјална облека, од практични, удобни и безбедносни причини. Вообичаената спортска облека, вклучува шорцеви, маици, кошули за тенис, трикоа, тренерки и патики. Специјалните парчиња вклучуваат костими (за пливање, нуркање и сурфање), облека за скијање и трикоа (за гимнастика). Исто така еластичниот материјал се користи како основен слој кој ја впива потта. Спандексот се препорачува и за активни спортови кои бараат соодветна облека како што се: борење, атлетика, танцување, гимнастика и пливање. === Мода === Постојат голем број на стилови во модата, кои варираат според географската положба, изложувањето на современите медиуми, економските услови, движејќи се од скапа висока мода до традиционална облека, до евтини гранџ (носење валкана и неуредна облека, мода популарна кај младите во 90-тите години на 20-от век) продавници. === Идни трендови === Светот на облеката секојдневно се менува, како што културните влијанија се соочуваат со технолошките откритија. Истражувачите во научните лаборатории откриле нови протипи за материјалите, кои имаат функционални цели покрај нивната традиционална улога, на пример, облека која автоматски ја регулира температурата, одбива куршуми, создава слики и произведува електрицитет. Некои практични достигнувања се веќе достапни за потрошувачите како што е облеката отпорна на куршуми, направена со кевлар, материјали отпорни на дамки кои се обложени со хемиски смеси кои го намалуваат впивањето на течности. ==Политички проблеми== ===Услови за работа=== [[Image:Safety garb for women workers. The uniform at the left, complete with the plastic "bra" on the right, will prevent... - NARA - 522882.jpg|thumb|right|250px|<small>Заштитна облека за жени работнички. Униформата лево, заедно со пластичниот „градник“ десно, ќе спречи идните несреќи на работното место кај жени воени работнички. Лос Анџелес, Калифорнија. околу 1943 година.</small><small>Референца на сликата: Биро за жени на Соединетите Американски Држави, преку историскиот фонд НАРА.</small>]] Иако механизацијата ги изменила повеќето аспекти на човечката индустрија до средината на 20-от век текстилните работници продолжиле да работат под предизвикувачки услови, кои бараат постојана физичка работа. Сериското производство на облека е така направено, што некои го сметаат за експлоатација, која се одликува со долго работно време, недостаток од предности и недостиг од работна сила. Повеќето примери со такви услови се пронајдени во развиените земји, каде што облеката произведена во индустриските земји исто така може да биде произведена на сличен начин, од страна на имигрантите без документи. Коалициите на НВО, дизајнерите(Кетрин Хамнет(англ. Katharine Hamnet),Американ Апарел(англ. American Apparel), Вежа(англ.Veja), Квиксилвер (англиски: Quiksilver), еВокам (англ.eVocal), Едун(англ.Edun)), групи за кампањи како Кампањата за чиста облека (англ. Clean Clothes Campaign), се обидуваат да ги подобрат овие услови колку што е можно повеќе со спонзирање настани за подигање на свеста, со што го привлекле вниманието на медиумската и широката јавност за работниците. Производството без снабдувачи, во земјите со ниска плата како Бангладеш, Кина, Индија и Шри Ланка станало можно кога бил укинат договорот (Multi Fibre Agreement). Договорот, кој поставил контрола врз увозот на материјал, се сметал за заштитна мерка. Глобализацијата често се одредува како единствен фактор кој придонесува за лошите услови за работи на текстилните работници. Иако многу држави признаваат договори како Меѓународната организација на трудот(англ. International Labor Organization), која се обидувала да постави норми за безбедноста и правата на работникот, многу држави направиле исклучок за одредени делови од договорите или не успеале целосно да ги спроведат. На пример, Индија не ги потпишала членовите 87 и 92 од договорот. Покрај силните реакции кои „експлоататорите” ги предизвикале помеѓу критичарите на глобализацијата, производството на материјали, фукционирало како доследна индустрија за обезбедување на работа и плати за земјите во развој, за илјадници луѓе, било да е сфатена како експлоататорска или не. ===Крзно=== Употребата на животинското крзно во облеката датира од праисториско време. Моментално се поврзува со развиените земји, со скапа дизајнерска облека иако крзното сѐ уште се употребува кај домородците во арктичките области и во областите со поголема надморска височина заради нивна топлина и заштита. Неодамна, крзното било во центарот на кампањите, бидејќи активистите го сметале за грубо и непотребно. Американската организација за правата на животните [[PETA]] заедно со другите групи за права на животните и ослободување на животните, повикале за внимание за одгледувањето на крзно и за другите практики кои ти ги сметале за сурови. ==Животен циклус == ===Одржување на облеката=== Облеката трпи напад и однадвор и однатре. Човечкото тело губи клетки од кожата и телесни масла, лачи пот, урина, и измет. Оштетувањето од сонцето, влагата, абразијата и нечистотијата ги напаѓаат алиштата однадвор. Болвите и вошките се кријат во рабовите на облеката. Носената облека, ако не е исперена и обновена, предивикува чешање, изгледа изветено и ја губи својата функционалност (како кога ќе паднат копчињата, облеката не се закопчува, материјалите се истенчуваат и искинуваат и патентите откажуваат). Во некои случаи, луѓето носат дел од облека сè додека не им се распадне. Чистењето на кожата предизвикува тешкотии, додека пак материјалот направен од кора на дрво, не може да се испере без да се распушти. Сопствениците може да ги закрпат дупките и цепките, да ја исчеткат валканата површина , но старата облека и облеката од материјал направен од дрво секогаш изгледаат старо. Но поголемиот дел од облеката се состои од материјал, а пак повеќето материјали можат да се пераат и закрпуваат. === Перење, пеглање, чување === Луѓето развиле повеќе специјализирани методи за перење, почнувајќи од најраните методи на удирање на алиштата во карпите на потоците кои течеле, па сè до најновите методи со машини за перење и хемиско чистење (растворање на нечистотиите во растворувачи). Перењето со врела вода(вриење), хемиското чистење и пеглањето се традиционалните начини за стелиризирање на материјалите, од хигиенски причини. Повеќе видови на облека се така направени да можат да се пеглаат, односно да им се отстранат брчките пред да се облечат. Најголемиот дел од модерната формална и полуформална облека, спаѓа во оваа категорија (на пример, свечените кошули и костуми). Испегланите алишта се смета дека изгледаат чисто, свежо и уредно. Поголемиот дел од денешната секојдневна облека е направена од материјали за плетење, кои не се гужваат лесно и на кои не им е потребно пеглање. Некоја облека е постојано мазна, заштитена со облоги (како што е политетрафлуоретилен) кој ги намалува брчките а создава мазен изглед, дури и без пеглање. Откако ќе се исперат алиштата или евентуално испеглат, тие вообичаено се закачени на закачалки или пак предиплени, за да останат неизгужвани додека да се облечат. Алиштата се предиплуваат за да може да се складираат позбиено, да се спречи туткањето, да им се зачуваат рабовите или за да се прикажат на подопадлив начин, на пример кога се ставени на излозите од продавниците. ===Облека која не се пегла === Смолата која се користи за да се направат кошули кои не се брчкаат испушта формалхеид, кој може да предизвика контактен дерматитис кај некои луѓе, но не постојат барања за негово откривање. Во 2008 година (англ. Government Accountability Office) спровела тестирање за формалхеидот во облеката и било откриено дека највисок степен на формалхеид се наоѓа во кошулите и панталоните кои не се гужват. Во 1999 година, едно проучување за ефектот од перењето на формалхеидот покажа дека по 6 месеци перење, 7 од 27 кошули имале ниво над 75 делови од милионот (англ. ppm), што е безбедна граница од директното изложување на кожата. ===Крпење на облеката=== Во последно време, крпењето стана уметност. Прецизен шивач или шивачка може да ги закрпи дупките со конец, расплетените рабовите толку вешто што дупката е речиси невидлива. Кога суровинскиот материјал, вредел повеќе од работната рака, требало да се прошири работната сила со цел да се спаси материјалот. Денеска облеката се смета за потрошен материјал. Масовното произведување на облека е поевтино од поправката на истата. Многу луѓе купуваат нови парчиња на облека, наместо наместо да трошат пари на крпење. Економичноста сѐ уште ги заменува патентите и копчињата, со шиење на распарените рабови. ===Рециклирање=== Искористената облека која веќе не се носи може да се користи за јоргани, крпи, ќилими, завои и за многу употреби во домаќинството. Може исто така да се рециклира во хартија. Во западните општества, користената облека најчесто се фрла или се донира во хуманитарни цели. Исто така се продаваат преку пошта, во агенции за облека, на пазари на стара облека и преку онлајн продажба. Искористената облека, често се собира и на индустриско ниво за да биде одделена и испратена за повторна употреба во сиромашните земји. Постојат многу проблеми околу животниот циклус на синтетиката, кои доаѓаат првично од петрохемикалии. За разлика од природните влакна, нивниот извор не е обновлив и тие не се биоразградливи. ==Производството на облека во Македонија== Во 2019 година, индустријата за облека во Македонија ја сочинувале 1 159 [[Претпријатие|претпријатија]] од кои 739 биле микро-претпријатија, 384 мали, 29 средни и 7 големи. Од нив, 1 106 претпријатија биле ангажирани во производството на облека, освен облека од крзно; 6 претпријатија се занимавале со производство на предмети од крзно; а 52 со производство на плетена и „хеклана“ облека. Според географкста распределба, најмногу претпријатија имало во Скопје (210), а потоа во Штип (112), Кочани (81), Тетово (70), Куманово (52), Прилеп (52), Гостивар (50) итн. Во јули 2020 година, просечната нето-[[плата]] во индустријата за облека во Македонија изнесувала 17 969 денари.<ref name="ReferenceA">Кирко Бошкоски, „Инвестирање во автоматски машини - можност за зголемена продуктивност и за зголемување на платите на вработените“, ''Економија и бизнис'', година 22, број 266, октомври 2020, стр. 86.</ref> {| class="wikitable" |+ Најголеми македонски претпријатија за производство на облека во 2019 година (според вкупниот приход)<ref name="ReferenceA"/> |- ! Претпријатие !! Вкупен приход (во милиони денари) |- | Окитекс || 416,2 |- | Арини фешн || 407,2 |- | Текстилна коорпорација || 348,6 |- | Лаура ГМБХ || 290,2 |- | Бенттон || 281,9 |- | Алекс-3 || 273,9 |- | Тетекс || 273,0 |- | Кара || 237,9 |- | Мода || 229,9 |- | Алма || 214,6 |- | ВАВ || 214,6 |- | Ноел || 209,6 |- | ЕАМ || 206,4 |- | Алена || 205,7 |- | Семак фешн компани || 203,4 |- | Албатрос || 200,5 |- | Фалко || 196,1 |- | Конигтон || 185,9 |- | Текспорт || 176,3 |- | Империал НТТ || 169,4 |} {| class="wikitable" |+ Најголеми македонски претпријатија за производство на облека во 2019 година (според добивката)<ref name="ReferenceB">Кирко Бошкоски, „Инвестирање во автоматски машини - можност за зголемена продуктивност и за зголемување на платите на вработените“, ''Економија и бизнис'', година 22, број 266, октомври 2020, стр. 87.</ref> |- ! Претпријатие !! Добивка (во милиони денари) |- | Алекс-3 || 99,8 |- | Кара || 93,6 |- | Тетекс || 34,0 |- | Модна конфекција ЗЕН || 25,6 |- | ЕАМ || 24,1 |- | В и Е || 21,7 |- | Монд || 18,1 |- | Тексико || 17,5 |- | Стампа || 16,2 |- | Алма || 14,8 |- | Алена || 14,2 |- | Њу ера техтиле || 13,9 |- | Вабо || 13,8 |- | Тритекс трејд || 13,1 |- | Арини фешн || 13,0 |- | Евро-џинс || 12,2 |- | Фам моде || 11,8 |- | Мадако || 11,1 |- | Ланком || 10,7 |- | Империал НТТ || 10,7 |} {| class="wikitable" |+ Најголеми македонски претпријатија за производство на облека во 2019 година (според бројот на вработени)<ref name="ReferenceB"/> |- ! Претпријатие !! Вработени |- | Ноел || 549 |- | Мода || 538 |- | Окитекс || 467 |- | Алена || 426 |- | Текстилна коорпорација || 415 |- | Босут || 410 |- | Албатрос || 342 |- | Конигтон || 340 |- | Алкон-текс || 296 |- | Штиптекс || 295 |- | Бреботекс || 292 |- | Империал НТТ || 292 |- | Тритекс трејд || 281 |- | Арини фешн || 253 |- | Модна конфекција Линеа || 249 |- | Ју-Ка || 249 |- | Камотекс || 243 |- | Фалко || 240 |- | Фам моде || 240 |- | Текспорт || 237 |} ==Облеката како тема во уметноста и во популарната култура== ===Облеката како мотив во книжевноста=== * „Убавата облека може многу да направи“ (српски: ''Лијепе хаљине много којешта учине'') — српска народна приказна.<ref>Вук Караџић, ''Српске народне приповијетке''. Београд: Лагуна и Вукова задужбина, 2017, стр. 159-161.</ref> * „Шал“ — расказ на македонскиот писател [[Милко Бојковски]].<ref>Милко Бојковски, ''Фотографии од пеколот''. Скопје: Бегемот, 2017, стр. 61-63.</ref> * „Јакна со превез“ (руски: ''Кофта фата'') — песна на рускиот поет [[Владимир Мајаковски]] од 1914 година.<ref>Владимир Мајаковски, ''Песме и поеме''. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 37.</ref> * „Скинати хулахопки“ — краток расказ на македонската писателка [[Сања Михајловиќ-Костадиновска]].<ref>Сања Михајловиќ-Костадиновска, ''Во кратки црти''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 53-54.</ref> * „Господарот на пелерините“ — краток расказ на македонскиот писател [[Марко Петрушевски]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 229.</ref> * „Две кошули“ — песна на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 78.</ref> * „Тетин“ — краток расказ на [[Оливера Ќорвезироска]] од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 565-566.</ref> * „Љубовен елек“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 527-528.</ref> * „Карирана меморија“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 535-536.</ref> * „Облека“ — песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 223.</ref> * „Капут“ — песна на македонската поетеса [[Љубица Шопова]] од 2020 година.<ref>Љубица Шопова, ''Форми во создавање''. Скопје: ПНВ Публикации, 2020, стр. 41.</ref> ===Облеката како мотив во популарната музика=== * „Моето утринско палто“ (англиски: ''My Morning Jacket'') — американска рок-група.<ref>[https://www.discogs.com/artist/100346-My-Morning-Jacket Discogs, My Morning Jacket (пристапено на 13.3.2023)]</ref> * „Сина и сива маица“ (англиски: ''Blue And Grey Shirt'') — песна на американската рок-група ''[[American Music Club]]'' од 1988 година.<ref>[https://www.discogs.com/American-Music-Club-California/master/137994 Discogs, American Music Club ‎– California (пристапено на 20.4.2021)]</ref> * „Сага за линијата на облека“ (англиски: ''Clothes Line Saga'') — песна на [[Боб Дилан]] и [[Бенд (рок-група)|Бенд]] (''The Band'') од 1975 година.<ref>[https://www.discogs.com/Bob-Dylan-The-Band-The-Basement-Tapes/master/14459 Discogs, Bob Dylan & The Band ‎– The Basement Tapes (пристапено на 30.9.2020)]</ref> * „Нови чизми и гаќички!!“ (англиски: ''New Boots And Panties!!'') — музички албум на англискиот [[панк-рок]] музичар [[Ијан Дјури]] (''Ian Dury'') од 1977 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/36641-Ian-Dury-New-Boots-And-Panties Discogs, Ian Dury – New Boots And Panties!! (пристапено на 13.9.2022)]</ref> * „Костум“ ([[српски]]: ''Odelo'') — песна на српската [[Рок-музика|рок]]-група [[Електрични оргазам]] од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/Elektri%C4%8Dni-Orgazam-Li%C5%A1%C4%87e-Prekriva-Lisabon/release/1288611 Discogs, Električni Orgazam – Lišće Prekriva Lisabon (пристапено на 15.4.2021)]</ref> * „Тајниот живот на големиот црн костум“ (англиски: ''The Secret Life Of The Big Black Suit'') — песна на британската рок-група [[Клок ДВА]] (''Clock DVA'') од 1983 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/5381-ClockDVA-Advantage ClockDVA* – Advantage (пристапено на 3.6.2022)]</ref> * „Познатиот син дождовен мантил“ (англиски: ''Famous Blue Raincoat'') — песна на канадскиот рок-музичар [[Леонард Коен]] од 1971 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/483725-Leonard-Cohen-Songs-Of-Love-And-Hate Leonard Cohen – Songs Of Love And Hate (пристапено на 4.6.2022)]</ref> * „Зелена маица“ (англиски: ''Green Shirt'') — песна на англискиот рок-музичар [[Елвис Костело]] од 1979 година.<ref>[https://www.discogs.com/Elvis-Costello-The-Attractions-Armed-Forces/release/2480516 DISCOGS, Elvis Costello & The Attractions ‎– Armed Forces (пристапено на 29.4.2020)]</ref> * „Царевата нова облека“ (англиски: ''The Emperor's New Clothes'') — песна на ирската поп-рок музичарка [[Шинед О'Конор]] (''Sinéad O'Connor'') од 1989 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=f83tPLefzUQ YouTube, Sinéad O’Connor - I Do Not Want What I Haven't Got (1989) (пристапено на 29.9.2019)]</ref> * „Фустан“ (англиски: ''Dress'') — песна на британската рок-музичарка [[П Ј Харви]] (''P J Harvey'') од 1992 година.<ref>[https://www.discogs.com/P-J-Harvey-Dry/release/884515 DISCOGS, P J Harvey* ‎– Dry (пристапено на 2.12.2019)]</ref> * „Совршениот фустан“ (англиски: ''This Perfect Dress'') — песна на американската рок-музичарка [[Марија Меки]] (''Maria McKee'') од 1996 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/145844-Maria-McKee-Life-Is-Sweet Discogs, Maria McKee – Life Is Sweet (пристапено на 3.3.2023)]</ref> * „Туника (Песна за Карен)“ (англиски: ''Tunic (Song For Karen)'') — песна на американската рок-група [[Соник Јут]] (''Sonic Youth'') од 1990 година.<ref>[https://www.discogs.com/Sonic-Youth-Goo/master/9751 DISCOGS, Sonic Youth ‎– Goo (пристапено на 22.7.2019)]</ref> ==Галерија== <gallery> Garments_Factory_in_Bangladesh.JPG|Фабрика за облека во Бангладеш Garments_Product_Made_in_Bangladesh.JPG|Облека направена во Бангладеш, фабрички изложбен салон Product_Made_in_Bangladesh.JPG|Различни видови на боење извршени на тексас, фабрички изложбен салон Jaket_Made_in_Bangladesh.JPG|Вештачка кожна јакна произведена во Бангладеш Blazer_production_in_Bangladesh.JPG|Производство на блејзери во Бангладеш Washing_Factory.JPG|Во оваа фабрика за перење готови облеки во Бангладеш се користат модерна технологија и машини. </gallery> == Поврзано == *[[Нудизам]] *[[Продавници за стара облека]] *[[Терморегулација]] == Надворешни врски == {{Sister project links|clothing}} * [http://news.bbc.co.uk/local/wiltshire/hi/people_and_places/history/newsid_8299000/8299700.stm BBC Wiltshire] Dents Glove Museum * [http://www.itaaonline.org/template.asp?intPageId=1 International Textile and Apparel Association] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080216110508/http://www.itaaonline.org/template.asp?intPageId=1 |date=2008-02-16 }}, scholarly publications * [http://www.german-hosiery-museum.de/hosiery-museum.htm German Hosiery Museum (English language)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041010153547/http://www.german-hosiery-museum.de/hosiery-museum.htm |date=2004-10-10 }} * [http://www.eva.mpg.de/genetics/pdf/Kittler.CurBiol.2003.pdf Molecular Evolution of Pediculus humanus and the Origin of Clothing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080910120019/http://www.eva.mpg.de/genetics/pdf/Kittler.CurBiol.2003.pdf |date=2008-09-10 }} by Ralf Kittler, Manfred Kayser and Mark Stoneking (.[[PDF]] file) * [http://hearth.library.cornell.edu/ Cornell Home Economics Archive: Research, Tradition, History (HEARTH)] == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Облека| ]] hdhje2in3x6mpemdxp1ug8mz2dks3n4 0 1069204 5578842 5424374 2026-06-19T09:55:47Z Bjankuloski06 332 5578842 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!-- See Template:Инфокутија Населено место for additional fields and descriptions --> | name = Пчињски Управен Округ | native_name = Пчињски управни округ | settlement_type = [[Управни окрузи во Србија|управен округ]] во [[Србија]] <!-- maps and coordinates ------> | image_map = Pcinja in Serbia (Kosovo semi-independent).svg | mapsize = 200px | map_caption = Местоположба на Пчињскиот Управен Округ во Србија <!-- location ------------------> | subdivision_type = Држава | subdivision_name = {{знаме|Serbia}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = <!-- seat, smaller parts -------> | seat_type = Седиште | seat = [[Врање]] <!-- government type, leaders --> | leader_title = Началник | leader_name = Будимир Михајловиќ | total_type = Вкупно | area_total_km2 = 3,520 | population_footnotes = | population_total = 159,081 | population_as_of = 2011 попис | population_density_km2 = 45.1 <!-- blank fields (section 1) --> | blank_name_sec1 = [[Општини во Србија|Општини]] | blank_info_sec1 = 7 и 1 [[градови во Србија|град]] | blank1_name_sec1 = Населби | blank1_info_sec1 = 363 | blank2_name_sec1 = – [[Градови во Србија|Градови]] | blank2_info_sec1 = 6 | blank3_name_sec1 = – Села | blank3_info_sec1 = 357 | website = [http://www.pcinjski.okrug.gov.rs/ pcinjski.okrug.gov.rs] }} '''Пчињски Управен Округ''' ('''Пчински Управен Округ''') или '''Врањско''', ({{langx|sr|Пчињски управни округ}}) — округ кој се наоѓа во најјужниот дел на [[Србија]], меѓу [[Република Македонија]], [[Бугарија]] и [[Косово]]. Вкупното население во округот изнесува 227 690 луѓе. Административен центар на округот е градот [[Врање]]. Површината на округот е 3520 км². Физичкогеографската местоположба, и најмногу близината на областа, ја прави во историско-географски план поблиска кон [[Македонија]], него до Поморавието и [[Косово]]. Земјописно, се наоѓа во [[Централна Србија|централниот]] дел на [[Јужна Србија]]. ===Административна поделба=== Пчињскиот Oкруг е составен од седум административни единици. *Град [[Врање]] *[[Општина Босилеград]] *Општина Бујановац *Општина Владичин Хан *[[Општина Прешево]] *Општина Сурдулица *[[Општина Трговиште (Србија)|Општина Трговиште]] ===Историја=== Името Врањско е дадено на областа во близина на јужна Морава по името на градот [[Врање]] во текот на [[средниот век]]. За првпат името се спомнува во 1093, кога рашкиот жупан Вукан, војувајќи со византијците, стигнал до [[Скопје]], [[Полог]] и до областа околу [[Врање]] наречена Врањско. По распаѓањето на Душановото царство, деспотот [[Константин Драгаш]] владее со областа. Со подпагањето под [[Османлиското Царство]], регионот влегува традиционално од претходниот период во [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилскиот Санџак]]. Пред XIX век, населението во областа се вклучува во борбата за национална црква, и под бугарска власт, Врањско било под врховенството на [[Бугарската егзархија]]. По потпишувањето на Санстефанскиот мировен договор од 3 март 1878, поголемиот дел од денешниот Пчињски Oкруг влегува во состав на Кнежевството Бугарија. Тогаш, источните делови (Босилеград) беше населена со Шопи и Бугари. Според Берлинскиот конгрес, тој дел од Пчињскиот крај, како и пиротскиот, е соединет кон [[Србија]]. По меѓусојузната војна и јужниот дел на Пчињскиот Oкруг е соединет кон Србија. По [[Првата светска војна]], според Нејскиот договор, територијата на општината Босилеград е вклучена кон Србија. Во периодот меѓу мај 1941 до август 1944, областа е под окупација на Бугарија. Денеска, според официјалните српски пописи, населението на Пчињскиот Oкруг се состои од [[Срби]], [[Албанци]], [[Македонци]], [[Бугари]] и [[Роми]]. Албанците живеат целосно во општина [[Прешево]] и [[Бујановац]], и во руралните области на Медвеѓа. Македонците живеат во граничните области во регионот околу [[Прохор Пчињски]]. Ромите живеат насекаде низ областа, додека Бугарите претежно живеат во источните делови на округот, поточно во општина Босилеград. == Поврзано == * [[Пчиња]] * [[Прохор Пчињски]] * [[Јужна Србија]] == Надворешни врски == * [http://www.pcinjski.okrug.gov.rs/ Службен портал на Пчињскиот Управен Округ] {{sr}} {{Окрузи во Србија}} {{Пчињски Управен Округ}} [[Категорија:Пчињски Управен Округ| ]] [[Категорија:Управни окрузи во Србија]] [[Категорија:Јужна Србија]] 8yy4j3euj48h7rmj2ukjtlyb3qytrxs 0 1075592 5578616 5578265 2026-06-18T13:40:28Z Gurther 105215 5578616 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Jackal Cape cross 2009.JPG|мини|десно|250п|Црногрб шакал (''C. mesomelas'') во [[Намибија]]]] '''Шакал''' или '''чакал''' — [[грабливец]] со среден раст, еден од трите (во некои извори четирите) [[цицачи]] од семејството [[кучиња]] (''Canidae''), пронајдени во [[Африка]], [[Азија]] и југоисточна [[Европа]]. Во [[Македонија]] живее [[обичен шакал|обичниот шакал]] (''Canis aureus''). ==Особини== Шакалите и [[којот]]от (американски шакал) заземаат мала [[еколошка ниша]], заедно со останатите [[мршојадно животно|мршојадни]] и [[Сештојад|сештојадни животни]]. Нивните долги нозе и криви [[кучешки заби]] се приспособени за лов на мали [[цицач]]и, [[птици]] и [[влекачи]]. Големите шепи, опремени со перници, овозможувајќи им да се задржи до 16 км/ч подолго [[време]]. Тие ловат главно при слаба [[светлина]], најчесто при мугрите и самракот. Шакалите се моногамни, како една двојка брани својата територија од останатите како гневен прогонува натрапниците и обележува границата со [[урина]] и измет. Населена област може да биде доволно голема за да се сместат и младите чекаше додека си основаат [[семејство]] и да најдат свој територија. Понекогаш шакалите формираат мали групи, ако најде труп на животно, но обично ловат сами или во парови. Современи истражувања разјаснуваат врските меѓу шакаловите видови. Иако нивните надворешни карактеристични црти, не сите шакалови видови се толку блиски едни со други. Пругавиот и црногрбиот шакал се слични, но биолошки, нивниот изглед е поделен од оној на дивите кучиња и волците пред 6-7 милиони години. [[Обичен шакал|Обичниот шакал]] и [[етиопски волк|етиопскиот волк]] се дел од групата, која вклучува и [[сив волк|сиви волци]], домашно [[куче]] и [[којот]]. [[Опит]]и во [[Германија]] дошле до заклучок дека при вкрстување помеѓу [[пудлица]] и шакал, се добива [[хибрид]], кој за разлика од вкрстување помеѓу [[волк]] и [[куче]] е со намалена способност за размножување, намалени комуникациски способности, како и зголемување на генетските болести, само по три генерации размножување. ==Видови== * [[обичен шакал]] (''Canis aureus'') * [[пругав шакал]] (''Canis adustus'') * [[црногрб шакал]] (''Canis mesomelas'') * [[етиопски волк]] или етиопски шакал (''Canis simensis'') ==Во антиката== Староегипетскиот бог на подземниот свет, [[Анубис]] е претставен во човечко [[тело]] со глава на шакал. Денес шакалот е едно од најчестите животни во [[Африка]] - надвор од резерватите, во обработливо земјиште, дури и во близина на човековите [[Населба|населби]]. ==Преносно значење== Популарната, но донекаде неточна, идеја за шакалите како [[мршојадни животни]], придонесува за негативна асоцијација кога ќе се спомене тоа. Заедничко е оттаму и поврзувањето на зборот шакал со човек, дури и со група луѓе кои се однесуваат со одредени сличности - тепање, зборување агресивно, подло однесување и сл.ситуации во кои се напаѓа паднатиот. ==Шакалите како тема во уметноста и во популарната култура== * „Шакалот во лов“ — африканска приказна.<ref>''Крилатиот лав (црнечки приказни)''. Детска радост, Скопје, 1954, стр. 19-22.</ref> * „Месечината и чакалите“ - песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]].<ref>Славко Јаневски, ''Коренот на стеблото ја надминува мерата на нивните разуми''. Скопје: Темплум, 2014, стр. 131-133.</ref> * „Тема за чакал“ ([[англиски]]: ''Theme For A Jackal'') - песна на американската [[Панк рок|панк-рок]] група [[Мисфитс]] (''The Misfits'').<ref>[https://www.discogs.com/The-Misfits-Static-Age/release/489145 Discogs, The Misfits* – Static Age (пристапено на 28 јануари 2021)]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Кучиња]] [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] 2o3lds5rdw9n4m4a435d4y7ncycrq6y 0 1087415 5578757 4459001 2026-06-19T07:04:54Z BosaFi 115936 5578757 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Аеродром | name = Аеродром Брисел | nativename = | nativename-a = | nativename-r = | image = Brussels_Airport_logo.svg | image-width = 200 | caption = | image2 = Brussels Airport Runway 25 R.jpg | image2-width = 200 | caption2 = | IATA = BRU | ICAO = EBBR | FAA = | TC = | LID = | GPS = | WMO = | type = | owner-oper = | owner = | operator = | city-served = [[Брисел]] | location = [[Завентем]]<br />[[Диегем]], [[Макелен]] | hub = <div> *[[Бриселс Ерлајнс]] *[[ЕВА Ер Карго]] *[[Џет Ервејс]] *[[Финер Карго]] *[[Џетерфлај]] *[[Сауди Карго]] *[[Сингапур Ерлајнс Карго]] </div> | built = <!-- воени аеродроми --> | used = <!-- воени аеродроми --> | commander = <!-- воени аеродроми --> | occupants = <!-- воени аеродроми --> | metric-elev = | elevation-f = 184 | elevation-m = 56 | website = [http://www.brusselsairport.be/en/ www.brusselsairport.be] | coordinates = {{Coord|50|54|05|N|004|29|04|E|type:airport_region:BE|display=inline,title}} | latd = 50 | latm = 54 | lats = 05 | latNS = N | longd= 04 | longm= 29 | longs= 04 | longEW= E | coordinates_type = | coordinates_region = BE | coordinates_notitle = | image_map = LFPO - EBBR airport diagram.jpg | image_mapsize = | image_map_alt = | image_map_caption = | pushpin_map = Белгија | pushpin_label_position = | pushpin_label = | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_image = | pushpin_map_caption = | metric-rwy = Yes r1-length-f = 9,800 | r1-length-m = 2,987 | r1-surface = [[Асфалт]] | r2-number = 07R/25L | r2-length-f = 10,535 | r2-length-m = 3,211 | r2-surface = Асфалт | r3-number = 07L/25R | r3-length-f = 11,936 | r3-length-m = 3,638 | r3-surface = [[Асфалт]] | stat-year = 2011 | stat1-header = Патници | stat1-data = 18,716,034 | stat2-header = Товар([[тон]]и) | stat2-data = 475,124 | stat3-header = Движења на авиони | stat3-data = 233,758 | footnotes = Sources: Brussels Airport,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://issuu.com/brusselsairport/docs/brutrends_2010?mode=embed&layout=http%3A%2F%2Fskin.issuu.com%2Fv%2Flight%2Flayout.xml&showFlipBtn=true |title=BRUtrends 2010 by Johan Bockstaele |publisher=ISSUU |date=}}</ref> [[Aeronautical Information Publication|AIP]]<ref name="aip_ebbr">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.ead.eurocontrol.int/ | title = EBBR&nbsp;– Brussels / Brussels-National | type = Available at Eurocontrol website, free registration required | format = PDF | at = part AD 2.EBBR | work = AIP Belgium and G.D. of Luxembourg | date = 26 July 2012 | location = Steenokkerzeel | publisher = Belgocontrol AIM | accessdate = 4 August 2012 }}</ref> }} '''Аеродромот Брисел''' е меѓународен аеродром кој се наоѓа 11 км од [[Брисел]], [[Белгија]]. Се наоѓа во општината Завентем во Фламански Брабант, 12 км североисточно од Брисел. Исто така неформално познат како Национален аеродром Брисел или Аеродром Брисел-Завентем, аеродромот Брисел опслужил повеќе од 26 милиони патници во 2019 година, што го прави 26-ти најпрометен аеродром во Европа. Тој е дом на околу 260 компании, заедно директно вработувајќи 20.000 луѓе и служи како база за „Браселс Ерлајнс“ и „ТУИ флај Белџам“. Аеродромот зафаќа 1.245 хектари и содржи три писти.[3] На 22 март 2016 година, салата за заминувања на аеродромот била сериозно оштетена од две терористички експлозии на бомби. Аеродромот бил затворен до 3 април 2016 година, кога бил повторно отворен со привремени објекти со помалку од 20% од претходниот капацитет. Оттогаш повторно е вратен во употреба со рекорд од 90.000 патници на 29 јули 2016 година. Аеродромот е во сопственост првенствено на фламанската и белгиската влада, кои поседуваат 39% и 25% соодветно. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Brussels Airport}} *[http://www.brusselsairport.be/en/ Brussels Airport homepage] *{{NWS-current|EBBR}} *{{ASN|BRU}} [[Категорија:Аеродроми во Белгија]] [[Категорија:Аеродроми]] 3nw7kz5j5etr0twzfkywz1rkkvclzlf 0 1109955 5578759 5450980 2026-06-19T07:17:24Z BosaFi 115936 /* Примери за мрежи на комутација на кола */ 5578759 wikitext text/x-wiki {{внимание}} '''Комутација на кола''' е методологија на извршување [[телекомуникациска мрежа]], во која два [[Node (networking)|мрежни јазли]] воспоставуваат наменет канал за комуникации ([[Telecommunication circuit|коло]]) низ мрежата пред јазлите да можат да комуницираат. Колото гарантира целосен пропустен опсег на каналот и останува поврзан за време на траењето на комуникацијата. Колото работи како јазлите да биле физички поврзани со електрично коло. Дефинирање на пример на мрежа на "комутација на кола" е почетокот на аналогна телефонска мрежа. Кога се телефонира од еден на друг телефон, прекинувачи во рамките на телефонските замени прават непрекинато жичено коло помеѓу двата телефона сè додека трае повиот.. Комутација на кола се разликува од [[packet switching|Комутација на пакети]] кое ги разделува податоците кои треба да бидат независно пренесени преку мрежата. Мрежните врски во комутација на пакети, наместо да бидат наменети на една комуникација тие се споделуваат преку пакети од повеќе конкурентни комуникациски сесии, а како резултат се јавува послаб квалитет на услугите кои ги овозможува комутација на кола. Во комутација на кола постојано има мало доцнење за време на врската, за разлика од пакетното, каде што пакетните низи(редови)може да предизвикаат различни неодредено долги доцнења на пакетниот пренос.Ниедно коло не може да биде деградирано од други корисници затоа што тоа е заштитено од употреба од други повикувачи сè додека колото не се ослободи и не се постави нова врска. Дури и да нема комуникација, каналот останува резервиран и заштитен од други конкурентни корисници. Виртуелна комутација на кола е технологија на [[packet switching|комутација на пакети]] кое предничи во однос на комутација на кола, во смисла на тоа што врската се воспоставува пред какви било пакети да се пренесат, а пакетите се пренесуваат по ред. Додека комутација на кола општо се користи за поврзување гласовни(звучни)кола, концептот на наменетата насока која трае помеѓу две лица кои разговараат или јазли ,може да да ја соопшти и содржината, а не само гласот.Неговата предност е што обезбедува континуиран пренос без општи трошоци со пакети кои овозможуваат максимална употреба на достапни врски за таа комуникација. Неговата мана е што може да биде неефикасен поради неупотребениот капацитет осигуран за врска и не може да се употребува од други врски на истата мрежа. ==Повик== За нагодување повик и контрола( и други административни цели), може да се употребува друг сигнален канал од крајот на јазелот до мрежата. [[Integrated Services Digital Network|ISDN]] е таква услуга (сервис) кој користи одделен сигнален канал додека обичниот стар телефонски сервис (POTS) не користи. Методот на воспоставување на врскатата и следењето на нејзиното траење и порестанок низ мрежата може исто така да користи одделен контролен канал како во случајот на врски помеѓу телефонски размени кои користат CCS7 пакет-уклучен сигнален протокол за да му соопшти на подесувачот за повик и употребува [[Time-division multiplexing|TDM]] за да ги пренесе податоците. Поранешните телефонски размени се соодветен пример за комутација на кола. Претплатникот барал од операторот да го поврзе со друг претплатник, без разлика дали е истиот преносител или преку интер преносна врска и друг оператор. Во секој случај, крајниот резултат бил физичка електрична врска помеѓу двата претплатника за време на траењето на врската. Бакарната жица која се користела за врска, не можела да се користи за пренесување други повици во исто време, дури и ако претплатниците не разговарале и линијата била тивка. ==Споредба со датаграм на комутација на пакети== Комутација на кола се разликува од [[packet switching|комутација на пакети]] кое ги дели податоците кои треба да бидат пренесени во помали единици, наречени пакети, и кои независно се пренесуваат низ мрежата. Комутација на пакети споделува достапна мрежна врска помеѓу повеќе комуникациски сесии. [[Multiplexing|Мултиплексни]] телекомникациски врски врз ист физички водич бил можен долго време но сепак секој канал на мултиплексната (вишеструка)врска бил или наменет на еден повик или помеѓу два повика. Во комутација на кола како и во виртуелната комутација на кола рутата е резервирана од почетокот до крајот на одредиштето. Комутација на кола може да биде неефикасна затоа што капацитетот е гарантиран за врските кои се подесени но не се во постојана употреба туку моментална. Како и да е, врската е веднаш достапна. Комутација на пакети е процес на делење на порака/податок која треба да биде пренесена во помали пакети. Секој пакет е означен со све одредиште и реден број за нарачување слични пакети, На крајното одредиште, првата порака се поврзува (се составува )по точниот редослед според пакетниот број. Датаграм пакетот не бара коло за да се воспостави и дозволува многу делови на јазли да комуницираат преку ист канал. ==Поврзано== * [[Клос мрежа]] * [[Теорија на прекинувачки кола]] * [[Временски управувано прекинување]] – варијанта на прекинување на кола ==Надворешни врски== * [http://www.wired.com/wired/archive/4.10/atm.html ''Netheads vs Bellheads'' by Steve Steinberg] * [http://www.cs.virginia.edu/~mngroup/projects/mpls/documents/thesis/node8.html University of Virginia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111209051559/http://www.cs.virginia.edu/~mngroup/projects/mpls/documents/thesis/node8.html |date=2011-12-09 }} * [http://www.ietf.org/rfc/rfc3439.txt RFC 3489 ''Some Internet Architectural Guidelines and Philopsophy''] [[Категорија:Сметачка мрежа]] ivzvide11a2qr1uro62lwxmfrgd9fc9 0 1114963 5578737 5354797 2026-06-19T01:38:20Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - своите наместо својте 5578737 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Соѕвездие | local_name = Кобилица | name = Carina | abbreviation = Car | genitive = Carinae | symbolism = [[Кобилица]] | RA = {{RA|06|02|59.7365}}–{{RA|11|20|37.4211}}<ref name=boundary>{{Наведено списание | title=Carina, constellation boundary | work=The Constellations | publisher=International Astronomical Union | url=http://www.iau.org/public/constellations/#car | accessdate=15 February 2014 | archive-date=2013-06-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130604014156/http://www.iau.org/public/constellations/#car | url-status=dead }}</ref> | dec= {{dec|-50.7545471}}–{{dec|-75.6840134}}<ref name=boundary/> | family = [[Небесни води (астрономија)|Небесни води]] | areatotal = 494 | arearank = 34-то | numbermainstars = 9 | numberbfstars = 52 | numberstarsplanets = 11 | numberbrightstars = 6 | numbernearbystars = 1 | brighteststarname = [[Канопус]] (α Car) | starmagnitude = −0.72 | neareststarname = [[LHS 288]] | stardistancely = 14,64 | stardistancepc = 4,49 | numbermessierobjects = 0 | meteorshowers = {{plainlist | * [[Алфа Кариниди]] * [[Ета Кариниди]] }} | bordering = {{plainlist | * [[Едро (соѕвездие)|Едро]] * [[Крма (соѕвездие)|Крма]] * [[Сликар (соѕвездие)|Сликар]] * [[Летечка Риба (соѕвездие)|Летечка Риба]] * [[Камелеон (соѕвездие)|Камелеон]] * [[Мува (соѕвездие)|Мува]] * [[Кентаур (соѕвездие)|Кентаур]] }} | latmax = [[20-ти северен напоредник|20]] | latmin = [[Јужен Пол|90]] | month = Март | notes = }} '''Кобилица''' — [[соѕвездие]] на [[јужно небо|јужното небо]]. Името потекнува од латинскиот збор ''Carina'' што значи [[кобилица]] дел од брод, и едно време било дел од поголемото соѕвездие [[Брод Арго (соѕвездие)|Брод Арго]] (''Argo Navis''), соѕвездие кое беше поделено на три делови, останатите две се [[Крма (соѕвездие)|Крма]], и [[Едро (соѕвездие)|Едро]]. ==Историја и митологија== Кобилица едно време била дел од соѕвездието Брод Арго, познатиот брод на [[Јасон]] и [[Аргонаути]]те кои биле во потрага по [[Златно руно|Златното руно]]. Соѕвездието било осмислено во [[Стара Грција]]. Но, [[Никола Луј де Лакај]] го поделил Арго на три соѕвездија во 1763 година.{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=104–106}} И покрај поделбата Лакај ги задржал Бајеровите ознаки за Арго. Па затоа Кобилица ги има α, β и ε, Едро ги има γ и δ, Крма ζитн. ==Забележителности== [[Image:Constellation Carina.jpg|thumb|left|256px|Соѕвездието Кобилица гледано со голо око.]] ===Ѕвезди=== Кобилица ја содржи ѕвездата [[Канопус]], бел [[суперџин]] која е втората најсјајна [[ѕвезда]] на ноќното небо со светлинска величина −0,72, на растојание од 313 сг. од Земјата. Алфа Кобилица, порано означена како Канопус, е [[променлива ѕвезда]] која има промена на светллинската величина од 0,1. Името Канопус потекнува од митологијата [[Канопус (митологија)|Канопус]], кој бил навигатор на кралот на Спарта [[Менелај]].{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=104–106}} Постојат и други ѕвезди во Кобилица со светлински величини поголеми од 3. [[Бета Кобилица]], традиционално позната под името Миаплацидус, е сино бела ѕвезда со светлинска величина 1,7 и на растојание од 111 светлосни години од Земјата. [[Епсилон Кобилица]] е портокалова џиновска ѕвезда со сличен сјај како Миаплацидус со светлинска величина од 1,9 и е на растојание од 630 сг. од Земјата. Друга силносјајна ѕвезда е синобелата [[Тета Кобилица]], со светлинска величина 2,7 и на растојание од 440 сг. од Земјата. Тета Кобилица е и најизразениот член на ѕвезденото јато [[IC 2602]]. [[Јота Кобилица]] е бел суперџин со светлинска величина од 2,2 и на растојание од 690 светлосни години од Земјата.{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=104–106}} [[Ета Кобилица]] е најистакнатата [[променлива ѕвезда]] во Кобилица, со маса од околу 100 сончеви маси и сјајност поголема за 4 милиони пати од онаа на Сонцето.{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=104–106}} Првично било откриено дека станува збор за крајно невообичаена ѕвезда во 1677 година, кога нејзината светлинска величина наеднаш пораснала на 4, привлекувајќи го вниманието на [[Едмонд Халеј]].{{sfn|Levy|2005|p=101}} Ета Кобилица е сместена во [[NGC 3372]], или т.н. маглина Кобилица.{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=104–106}} Имала невообичаен изблик на сјајност во 1827 година, кога сјајноста достигнала светлинска величина 1, за да се намали на 1,5 во 1828 година. Најсилниот изблик на сјајност Ета Кобилица ја изедначил по сјајност со [[Сириус]], со светлинска величина од −1.5 во 1843 година. Но, од 1843, Ета Кобилица мирува и има сјајност со светлинска величина од 6,5 до 7,9.{{sfn|Levy|2005|p=101}} Во 1998 година таа засјајува повторно но само до светлинска величина 5, доста послаб изблик на сјајност. Ета Кобилица е [[двојна ѕвезда]], со придружник чиј орбитален период е 5,5 години, двете ѕвезди се обвиени со [[Хомункул (маглина)|Хомункулова маглина]], која се состои од гас кој бил исфрлен во 1843 година.{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=104–106}} Постојат и неколку помалку интересни променливи ѕвезди. [[HD 84810|l Кобилица]] е [[кефеида]] забележителен по својата сјајност, станува збор за најсјајната кефеида чија променливост може да се набљудува и со голо око. Ѕвездата е жолт суперџин со минимална светлинска величина од 4,2 до максимална светлинска величина од 3,3, и со временски период од 36,5 денови.{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=104–106}} Во Кобилица има и две светли [[Мирида|Мириди]]: [[R Кобилица]] и [[S Кобилица]], се [[црвен џин|црвени џинови]]. R Кобилица има минимална светлинска величина 10 и максимална 4. Периодот изнесува 309 денови и е на растојание од 416 сг. од Земјата. S Кобилица е слична ѕвезда,со минимална светлинска величина 10 и максимална 5. Но, S Кобилица има покус период&nbsp; од 150 денови, и е на растојание од 1300 сг. од Земјата.{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=104–106}} Кобилица е дом на неколку [[двојна ѕвезда|двојни ѕвезди]]. [[Ипсилон Кобилица]] е двојна ѕвезда од два бело-сини џинови, на растојание од 1600 сг. од Земјата. Првичната има светлинска величина 3 додека пак втората е со светлинска величина 6,0, двете можат да се забележат одделени со употреба на мал аматерски телескоп.{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=104–106}} Два [[астеризам (астрономија)|астеризми]] се издвојуваат во Кобилица. Еден од нив е познат како 'Дијамантски Крст', кој е поголем од Јужниот Крст, и, од гледиште на набљудувач од јужната полутопка, превртен наопаку, при што долгите оски на двата крста се напоредни. Другиот астеризам во соѕвездието е [[Лажен Крст]], кој често се помешува со Јужниот Крст, кој е пак астеризам за [[Крст]]. Лажниот Крст се состои од две ѕвезди во Кобилица, [[Јота Кобилица]] и [[Епсилон Кобилица]], и две ѕвезди од соѕвездието Едро, [[Капа Едро]] и [[Делта Едро]].{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=104–106}} ===Далечни објекти=== Кобилица е позната по истоимената маглина, [[NGC 3372]],{{sfn|Levy|2005|p=100}} првпат забележана од францускиот астроном [[Никола Луј де Лакај]] во 1751 година, која пак содржи неколку помали маглини. Маглината Кобилица е пред сè огромна [[оддавна маглина]] на приближно растојание од 8.000 сг. од Земјата и со широчина од 300 светлосни годинии истата поседува огромни области каде се создаваат нови ѕвезди, и има вкупна светлинска величина 8.{{sfn|Levy|2005|p=101}} Исто така има и огромен привиден пречник, со големина од 2 степени.{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=104–106}} Централната област се нарекува [[Клучалка (маглина)|Клучалка]], именувана како таква во 1847 година од страна на [[Џон Хершел]]. Клучалка е со широчина од 7 сг. и е составена од [[јонизиран водород]], и има две области во кои се создаваат ѕвезди. [[Хомункулова маглина|Хомункуловата маглина]] е [[планетарна маглина]] видлива со голо око и истата е создадена од светлата сина променлива ѕвезда [[Ета Кобилица]], најмасивната позната променлива ѕвезда. Ета Карина е толку масивна што ја постигнала теоретската горна граница за маса на една ѕвезда и поради тоа истата е мошне нестабилна. Позната е по своите изблици на сјајност, во 1840 година станала една од најсјајните ѕвезди на небото, сето ова поради исфрлањето на огромно количество на гас, со што се создала и Хомункуловата маглина. Поради својата нестабилност и историја на изблици, Ета Карина се смета за кандидат за [[супернова]] експлозија која би требала да се случи во наредните неколку стотина илијади години бидејќи ена крајот од својот животен пат проценет на 1 милион години. Бидејќи [[Млечен Пат|Млечниот Пат]] минува низ Кобилица, во истото соѕвездие има голем број на [[расеано ѕвездено јато|расеани ѕвездени јата]], кои се сместени во области богати со ѕвезди. [[NGC 2516]] е расеано јато кое е доста големо со површина од половина степен квадратен и може да се види со голо око. Се наоѓа на растојание од 1.100 сг. од Земјатаи има околу 80 ѕвезди, од кои најсветлата е ѕвезда [[црвен џин]] со светлинска величина 5,2. [[NGC 3114]] е друго расеано ѕвездено јато со иста големина и е на растојание од 3.000 сг. од Земјата. Истото е порасеано и потемно од NGC 2516, и најсветлите ѕвезди се со светлинска величина 6. Најизразеното расеано ѕвездено јато во кобилица е [[IC 2602]], наречено и „Јужни [[Плејади (ѕвездено јато)|Плејади]]“. Во себе ја содржи [[Тета Кобилица]], заедно со уште неколку ѕвезди кои можат да се набљудуваат со голо око, во целина јатото брои 60 ѕвезди. Јужните Плејади е изразито големо по површина јато, со пречник од 1 степен. Како и IC 2602, [[NGC 3532]]е видливо со голо око и е со слична големина. Се состои од 150 ѕвезди кои се наредени во необичен облик, кој наликува на [[елипса]] со темна централна област. Неколку изразити портокалови џинови се најсветлите ѕвезди во јатото, и имаат светлинска величина 7. Позади јатото се наоѓа [[Хи Кобилица]], жолтобела ѕвезда со светлинска величина 3,9 и на растојание поголемо од растојанието до NGC 3532.{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=104–106}} Кобилица го содржи и видливото со голо око [[збиено ѕвездено јато]] [[NGC 2808]]. [[Епсилон Кобилица]] и [[Ипсилон Кобилица]] се двојни ѕвезди видливи со мали телескопи. Забележано е и едно [[галактичко јато]] со ознака [[1E 0657-56]], или пак [[Куршум (галактичко јато)|Куршум]]. На растојание од 4 милијарди сг. ([[црвено поместување]] 0,296), ова галактичко јато е именувано според [[ударен бран|ударниот бран]] кој може да се види во [[меѓуѕвездената средина]], која наликува на ударен бран од надзвучен куршум. Се смета дека оваа појава се должи на фактот што помало галактичко јато се движи низ меѓуѕвездената средина со брзина од 3.000–4.000&nbsp;км/с кон поголемото галактичко јато. Бидејќи ова [[гравитациско заемодејство]] траe веќе со стотици милиони години, помалото јато е уништено и целосно ќе се припои кон поголемото јато. ===Метеори=== Кобилица го содржи радијантото од метеорскиот дожд [[Ета Кариниди]], чиј максимум е на 21 јануари секоја година. == Поврзано == * [[Едро (соѕвездие)]] * [[Крма (соѕвездие)]] * [[Сликар (соѕвездие)]] * [[Летечка Риба (соѕвездие)]] * [[Камелеон (соѕвездие)]] * [[Мува (соѕвездие)]] * [[Кентаур (соѕвездие)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Carina (constellation)}} * [http://www.allthesky.com/constellations/crux/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Carina] * [http://www.starrynightphotos.com/constellations/carina.htm Starry Night Photography: Carina] * [http://www.willig.net/Images/Astronomy/Pages/Nebulae.html#4 Eta Carina Nebula by Thomas Willig] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304081408/http://www.willig.net/Images/Astronomy/Pages/Nebulae.html#4 |date=2016-03-04 }} * [http://www.ianridpath.com/startales/carina.htm Star Tales&nbsp;– Carina] * [http://news.yahoo.com/s/afp/20090219/sc_afp/sciencespaceastronomy Huge gamma-ray blast seen 12.2 billion light-years from Earth] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090222072240/http://news.yahoo.com/s/afp/20090219/sc_afp/sciencespaceastronomy |date=2009-02-22 }} * [http://www.constellation-guide.com/constellation-list/carina-constellation/ Carina Constellation at Constellation Guide] {{Соѕвездија}} {{Ѕвезди во Кобилица}} [[Категорија:Кобилица (соѕвездие)| ]] [[Категорија:Соѕвездија]] [[Категорија:Јужни соѕвездија]] 9maj52ffckgp8izxmicd8g8o1ja7n01 0 1122251 5578623 5578491 2026-06-18T13:47:17Z Gurther 105215 Одбиени последните 3 промени (од [[Специјална:Придонеси/Aleksandar.markoski|Aleksandar.markoski]]) и ја поврати преработката 5417568 на Gurther 5578623 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=Славе Николовски - Катин |image= |birth_date= {{роден на и возраст|1941|8|19}} |birth_place={{роден во|Наколец}}, [[Кралство Албанија (1938-1943)|Кралство Албанија]] |occupation = публицист |website = [http://www.makedonskosonce.com www.makedonskosonce.com] }} '''Славе Николовски - Катин'''<ref>{{нмс|title=Биографија на Славе Николовски - Катин | url=http://www.makedonskosonce.com/43338 | work = [[Македонско сонце]] | publisher= | date= 8.4.2020 | accessdate = 18 2023}}</ref> ([[Наколец]], [[Преспанско]], {{роден на|19|август|1941}}) — [[Македонија|македонски]] публицист, познат по бројните публицистички, новинарски и научни трудови кои се посветени, главно на животот на Македонците во светот.<ref>''Monograph of Katin, by Borče Naumovski, Makedonska iskra, Skopje, 2002, pp. 1-382''</ref> == Животопис == Николовски - Катин е роден на [[19 август]] [[1941]] година во Долно[[преспанско]]то село [[Наколец]] на брегот од [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]]. Се школувал во Скопје, Белград и Торонто. На македонската и меѓународната културна и научна јавност е познат по бројните публицистички, новинарски и научни трудови кои се посветени, главно на животот на Македонците во светот. Во неговиот творечки опус од четириесетина дела, посебно внимание заслужуваат книгите : „Македонците во САД и Канада“, „Македонските православни цркви во Австралија, Канада и САД“, „Македонски холокауст“, како и поголем број монографии, а познат е со неговите лексикографски изданија, како и со преводите. Катин, во период од педесетина години објавил над 5000 текстови, главно за [[Македонија]], за иселеништвото, религијата, културата, македонскиот јазик и литература и други области во информативни гласила за [[Република Македонија]] и странство и тоа во: [[Нова Македонија]], [[Вечер (дневен весник)|Вечер]], списанијта Македонија, Македонска ревија, Литературен збор, Искра, Австралиско-македонски неделник, Македонски весник, Македонски иселенички алманах, Духовна искра, [[Македонско сонце]], Македонски збор, Илинден, [[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]] и други..Добитник на голем број награди и признанија („Крсте П. Мисирков“ од Здружението на новинарите).<ref>''Macedonian Emigrant Portrait, by Borče Naumovski, Makedonska iskra. Skopje, 2004, pp. 192''</ref> Тој последниве години пишува за списанието „''[[Македонско сонце]]''“. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Николовски - Катин, Славе}} [[Категорија:Македонски публицисти]] [[Категорија:Луѓе од Наколец]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Членови на МНД]] [[Категорија:Македонци од Канада]] c9j25fogozcr4jvr9uetjilaif3e7pq 0 1126459 5578826 5409053 2026-06-19T08:42:44Z Bjankuloski06 332 /* Историја */ Печатна грешка, replaced: натрешнсот → натрешност 5578826 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Пештера | name = Постојнска Јама | other_name = ''Postojnska jama'' | photo = Burger PostojnskaJama.jpg | photo_caption = [[Сталагмит]]и во јамата | map = Словенија | map_caption = Местоположба на Постојнската Јама во Словенија | relief = yes | lat_d = 45 | lat_m = 46 | lat_s = 52.5 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 12 | long_s = 20.5 | long_EW = E | location = [[Општина Постојна]], [[Словенија]] | depth = 115 м | length = 20,5 км | survey = | discovery = | geology = [[варовник|варовничка]] | access = пеш | entrance_count = | register = Cave E-Cadastre<ref>{{cite cecad |id=747 |title=Postojnska jama |trans_title=Postojna Cave |accessdate=28 August 2012}}</ref> }} '''Постојнска Јама''' ({{langx|sl|Postojnska jama}}) — [[карст]]ен [[пештера|пештерски]] систем кај [[Постојна]], [[Словенија]], долг 20,5&nbsp;км. Претставува втор најголем ваков систем во Словенија (по Миговец)<ref>{{наведени вести |url=http://www.delo.si/novice/slovenija/nov-najdaljsi-jamski-sistem-je-pod-migovcem.html |title=Nov najdaljši jamski sistem je pod Migovcem |newspaper=Delo.si |date=16 August 2012 |publisher=Delo, d. d. |issn=1854-6544 |first=Blaž |last=Močnik}}</ref> и една од најголемите [[туризам|посетителски места]] во земјата.<ref name="DEDI298">{{наведена енциклопедија |url=http://www.dedi.si/dediscina/83-postojnski-jamski-sistem |title=Postojnski jamski sistem |trans_title=Postojna Cave System |encyclopedia=Enciklopedija naravne in kulturne dediščine na Slovenskem – DEDI [Encyclopedia of Natural and Cultural Heritage in Slovenia] |first1=Janja |last1=Kogovšek |first2=Tanja |last2=Pipan |first3=Šebela |last3=Stanka |first4=Nadja |last4=Zupan Hajna |editor1-first=Mateja |editor1-last=Šmid Hribar |editor2-first=Gregor |editor2-last=Golež |editor3-first=Dan |editor3-last=Podjed |editor4-first=Drago |editor4-last=Kladnik |editor5-first=Bojan |editor5-last=Erhartič |editor6-first=Primož |editor6-last=Pavlin |editor7-first=Jerele |editor7-last=Ines |accessdate=14 August 2012}}</ref> Јамата е создадена од реката [[Пивка (река)|Пивка]]. ==Историја== Пештерата прв ја опишал природонаучникот [[Јанез Вајкард Валвазор]] — основоположник на изучувањето на [[карст]]ните појави.<ref>Johann Weichard Valvasor, ''Die Ehre dess Hertzogthums Crain: das ist, Wahre, gründliche, und recht eigendliche Belegen- und Beschaffenheit dieses Römisch-Keyserlichen herrlichen Erblandes, Laybach 1689''; преп. Љубљљана 1984</ref> Во 1818 г. мештанинот Лука Чеч открил нов дел од системот, кога се вршени подготовките за посетата на светиот римски цар [[Франц II (Свето римско царство)|Франц I]] на пештерата. ;Прв водич и електрично осветлување Во 1819 г. Постојнската Јама е отворена за посети од јавноста и Чеч станал нејзиниот прв туристички водич. Во 1884 г. во пештерата е поставено [[електрична светилка|електрично осветлување]] во земјата, дури и пред [[Љубљана]]. ;Посетителска железница Во 1872 г. во пештерата е поставена посетителска железница за разгледување на внатрешноста. Најпрвин вовчето го туркале самите водичи, но на почетокот на XX век туркањето го заменила гасна [[локомотива]]. ;Воено складиште За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], [[нацистичка Германија|германската]] војска ја пренаменила пештерата во складиште, каде се чувале 1.000 буриња авионско гориво. Залихите се уништени во април 1944 г. од словенечките [[партизани]] во оган кој беснеел цели седум дена, уништувајќи голем дел од пештерата и зацрнувајќи го влезот.<ref>Clark, Sydney. 1955. ''All the Best in Europe.'' New York: Dodd, Mead and Company, стр. 472.</ref><ref>Šerko, Alfred, & Ivan Mishler. 1967. ''The Postojna Grottoes and the Other Marvels of the Karst.'' Postojna: Tiskarna Toneta Tomšiča, стр. 21.</ref><ref>Merrill, Christopher. 1999. ''Only the Nails Remain: Scenes from the Balkan Wars.'' Lanham, MD: Rowman and Littlefield, стр. 91.</ref> ;По војната По 1945 г. гасната локомотива е заменета со електрична. За јавноста се отворени 5,3&nbsp;км од пештерата, што претставува најдолгата јавно достапна пештерска атракција во светот. На крајот на 1990-тите била една од најпосетуваните изложбени пештери во светот, со речиси 1 милион туристи годишно.<ref>{{Cite journal|last1=Tičar|first1=J.|last2=Tomić|first2=N.|last3=Breg Valjavec|first3=M.|last4=Zorn|first4=M.|last5=Marković|first5=S. B.|last6=Gavrilov|first6=M. B.|date=2018-08-11|title=Speleotourism in Slovenia: balancing between mass tourism and geoheritage protection|journal=Open Geosciences|language=en|volume=10|issue=1|pages=344–357|doi=10.1515/geo-2018-0027|issn=2391-5447|bibcode=2018OGeo...10...27T|doi-access=free}}</ref> '''Туризмот во 21 век''' Во јуни 2015 година, управата на пештерата известила дека пештерските нуркачи успеале да истражат дополнителен подводен дел од пештерата што води кон пештерата Планина, со што го продолжил системот на пештерата од 20.570 м (67.490 стапки) на 24.120 м (79.130 стапки).Во пештерата се наоѓала и единствената подземна пошта во светот.<ref name=Delo2015-06>{{cite news |url=http://www.delo.si/novice/politika/v-postojnski-jami-odkrili-nov-podvodni-rov.html |title=V Postojnski jami odkrili nov podvodni rov |language=sl|trans-title=A New Underwater Passage Found in Postojna Cave |journal=Delo.si |date=30 June 2015}}</ref><ref>{{Cite web | url=http://inhabitat.com/postojna-concert-hall-boasts-the-world%E2%80%99s-first-post-office-inside-a-cave/ | title=Inhabitat - Green Design, Innovation, Architecture, Green Building | accessdate=2023-01-28 | archive-date=2012-03-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120323203952/http://inhabitat.com/postojna-concert-hall-boasts-the-world%E2%80%99s-first-post-office-inside-a-cave/ | url-status=dead }}</ref> ==Човечка рипка== Постојнската Јама е позната како дом на ендемската [[човечка рипка]] (''Proteus anguinus'') — најголемиот пештерски [[водоземец]] во светот. ==Галерија== <gallery widths="220"> |Карстниот систем на пештерата Податотека:Burger Postojnska Koncertna dvorana.jpg|Концертен простор во јамата погоден за 10.000 публика Податотека:Cave train in Postojnska Jama.jpg|[[Воз|Вовчето]] во пештерата </gallery> == Поврзано == * [[Постојна]] * [[Човечка рипка]] * [[Јосиф Николај Лауренти]] * [[Нотрањска]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Postojna Cave}} * {{official|http://www.postojnska-jama.eu|Postojnska-jama.eu}} * {{наведени вести|url=http://vecer.mk/kultura/chudesna-kamena-bajka|title=„Чудесна камена бајка“ — опширен напис за Постојнската јама|date=7 март 2005|publisher=[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} [[Категорија:Пештери во Словенија]] [[Категорија:Знаменитости во Словенија]] [[Категорија:Постојна]] 4e0ygkhf4lieq7mmrdadrf32sl31y7z 0 1165647 5578856 5448035 2026-06-19T10:10:40Z Bjankuloski06 332 5578856 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Качарево | native_name = Качарево | image_skyline = Hram Svetih Kirila i Metodija u Kačarevu 24.jpg | image_caption = Црква во Качарево | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Војводина | pushpin_map_caption = Местоположба во Војводина | settlement_type = Град | coordinates_display = inline, title | coordinates_region = RS | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Земја]] | subdivision_name = {{СРБ}} | subdivision_type1 = [[Административна поделба на Србија|Покраина]] | subdivision_name1 = {{знаме|Војводина}} | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Јужнобанатски Управен Округ|Јужнобанатски]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Панчево]] | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_magnitude = | area_total_km2 = 38 | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | total_type = | population_total = {{decrease}} 6.346 | population_density_km2 = 201 | population_demonym = | timezone = [[средноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | latd = 44 | latm = 57 | lats =35| latNS = N | longd = 20 | longm = 41| longs =22| longEW = E | elevation_footnotes = | elevation_m = 80 | elevation_ft = 80 | postal_code_type = Поштенски број | postal_code = 26212 | area_code = [[Повикувачки броеви во Србија|+381(0)13]] | website = | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Србија|Регист. таблички]] | blank_info = PA }} '''Качарево''' — градска населба во градот [[Панчево]], [[Војводина]], [[Србија]]. Во градот во 2022 година живееле 6.346 жители. Качарево е град со значително македонско население, односно според пописот во 2022 година, во градот живееле 710 Македонци или 11.2&nbsp;% од вкупниот број на жители. == Име == Градот првично бил именуван со [[германски јазик|германското]] име ''Францфелд'', изведено од австрискиот цар [[Франц I (Свето Римско Царство)|Франц I]]. На [[унгарски јазик|унгарски]], градот бил познат како ''Francföld'', ''Ferencfalva'' или ''Ferenchalom''. До 1918 година, тој бил познат на [[српски јазик|српски]] како ''Краљевиќево'' и ''Банатско Краљевиќево''. По втората светска војна, населбата била именувна ''Качарево'' во чест на националниот херој [[Светозар Качар]]. == Географија == Качарево се наоѓа на рамна и плодна рамница, приближно 11 километри северно од [[Панчево]] и 21 километар северозападно од [[Белград]]. Градот се наоѓа во [[Јужнобанатски округ|Јужнобанатскиот округ]], во автономната покраина [[Војводина]], која се наоѓа во северниот дел на [[Србија]]. Градот се наоѓа на надморска височина од речиси 81 метар. Најголема соседна општина е Панчево, но во регионот исто така се расфрлани други помали населенени места, слични во големина со Качарево, како [[Банатско Ново Село]] и [[Јабука]]. ==Историја== Градот бил основан во 1791 година<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Foundation certificate|url=http://www.franzfelder.de/geschichte/gruendungsurkunde.htm}}</ref> од царот [[Леополд II (Свето Римско Царство)|Леополд II]] и изграден во 1792 година од германски доселеници. До 1921 година населението вклучувало 4,450 [[Германци]], кои сочинувале 97.7 проценти од вкупното население во тоа време. Тука исто така се наоѓал концентрационен камп за локалните граѓани од германско потекло држен од [[Југословенски партизани|партизаните]] по [[втората светска војна]]. По втората светска војна, градот бил колонизиран од [[Срби]] кои дошле од [[Босна и Херцеговина|Босна]], [[Република Српска Краина|Краина]], [[Лика]], и [[Далмација]] и од [[Македонци]] кои дошле од [[Македонија]]. ==Демографски податоци== [[Податотека:Kačarevo, Sports centre.jpg|мини|десно|250п|Спортска сала]] [[Податотека:Kačarevo 1.jpg|мини|250п|Паркот во центтар на Качарево]] ===Попис од 1981 година=== Според пописот од 1981 година, градот бил етички мешан. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 1981 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|43.7}} {{Столбен постоток|[[Македонци]]|orange|38.6}} }} ===Попис од 2002 година=== Бројот на регистрирани жители во градот во 2002 година бил 7,624, во 2,529 домаќинства. Мнозинството жители биле [[Срби]] (5,042 или 66.13%), додека [[Македонци]]те сочинувале 19.24% од населението или 1,467 луѓе. Околу осум проценти од населението се или [[бегалец|бегалци]] или Интерно раселено лице|интерно раселени лица, како последица на војните во [[Косово]] и Босна. Поради асимилацијата бројот на Македонците стално опаѓал. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 2022 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|77.8}} {{Столбен постоток|[[Македонци]]|orange|11.2}} }} ===Историско население=== {{historical populations|align=none |1961| 7792 |1971| 8088 |1981| 8309 |1991| 8103 |2002| 7624 |2011| 7100 }} === Македонски родови во Качарево === Во Качарево се населиле македонски родови од следните области и села во Македонија, населени во периодот од 1946 до 1956 година: '''[[Кривопаланечко]]''' * ''Петровски (3 к.), Трајковски (1 к.), Алтишовски (1 к.), Тончовски (1 к.), Величковски (1 к.), Милковски (1 к.), Младеновски (4 к.), Атанасовски (4 к.), Младеновски (1 к.), Милковски (1 к.) и Милошевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Баштево]]; ''Паневски (1 к.) и Крстевски (2 к.)'' доселени се од селото [[Борово]]; ''Лековски (3 к.), Веселин (1 к.), Додевски (3 к.), Цветан (1 к.), Цветковски (1 к.) и Јаќимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Габар]]; ''Бошковци (2 к.), Станко (1 к.), Атанас (1 к.), Велиновски (1 к.), Стојановски (2 к.), Цветковски (1 к.) и Станисавлевски (2 к.)'' доселени се од селото [[Голема Црцорија]]; ''Митиќи (1 к.), Риста (1 к.), Јошко (1 к.), Јован (1 к.), Јованче (1 к.), Ѓорге (1 к.), Гроздан (1 к.), Ѓеро (1 к.) и Стојан (1 к.)'' доселени се од селото [[Градец (Кривопаланечко)|Градец]]; ''Јаќимовиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Добровница]]; ''Санде (1 к.)'' доселени се од селото [[Дурачка Река]]; ''Бора (1 к.) и Владо (1 к.)'' доселени се од селото [[Жидилово]]; ''Цветановиќи (2 к.), Додиќи (1 к.), Величковиќи (1 к.), Стефановиќи (1 к.), Спасиќи (1 к.), Цветановиќи (2 к.), Величковиќи (1 к.), Велковиќи (1 к.), Митиќи (1 к.), Станковиќи (1 к.), Николиќи (1 к.), Јовчиќи (1 к.), Трапчиќи (2 к.), Цветковиќи (2 к.), Китановиќи (1 к.), Николиќи (2 к.), Петковиќи (2 к.) и Илиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Герман (Кривопаланечко)|Герман]]; ''Величковиќи (2 к.), Спасовски (1 к.) и Ристовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Лозаново]]; ''Велковски (2 к.) и Крстиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Луке]]; ''Лешовски (5 к.) и Мијалко (1 к.)'' доселени се од селото [[Киселица (Кривопаланечко)|Киселица]]; ''Крстевски (2 к.), Крстевски (2 к.), Цветановски (3 к.), Трајановски (1 к.), Љубен (1 к.), Додевски (2 к.), Симоновски (1 к.), Митковски (1 к.), Спасовски (1 к.), Тодоровски (2 к.), Павловски (1 к.), Спасовски (1 к.), Велин (1 к.), Пешевски (1 к.), Трајановски (1 к.), Крстевски (1 к.) и Ристовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Конопница]]; ''Јаќимовиќи (1 к.), Цветковиќи (3 к.), Димитријевиќи (1 к.) и Јаќимовиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Крстов Дол]]; ''Стојановски (2 к.), Стојмир (1 к.), Насе (3 к.), Санде (1 к.), Стамен (3 к.) и Цоне (1 к.)'' доселени се од селото [[Мала Црцорија]]; ''Ѓоргиевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Мартиница]]; ''Ѓоргевски (2 к.), Јаќимовиќи (1 к.), Станојини (3 к.), Доне (1 к.), Павловски (1 к.), Јовчиќ (1 к.), Јаќимовски (1 к.) и Миливоје (1 к.)'' доселени се од селото [[Метежево]]; ''Стојан (2 к.), Спасевски (3 к.), Игњат (2 к.), Станојко (2 к.), Трајко (1 к.), Славко (1 к.), Максим (1 к.) и Санде (1 к.)'' доселени се од селото [[Мождивњак]]; ''Савиќи (2 к.) и Митиќи (3 к.)'' доселени се од селото [[Нерав]]; ''Смилковиќи (2 к.), Стоилковиќи (1 к.), Петровиќи (2 к.), Китановиќи (2 к.), Стојановски (1 к.), Анѓеловски (4 к.), Јордановски (2 к.) и Величковиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Огут]]; ''Величковиќи (2 к.), Ристовски (3 к.), Павловски (2 к.), Анѓеловски (1 к.), Цекови (1 к.), Ангеловски (1 к.), Стоилковски (2 к.) и Младеновски (1 к.)'' доселени се од селото [[Осиче (Кривопаланечко)|Осиче]]; ''Борис (1 к.), Славко (1 к.) и Игњат (1 к.)'' доселени се од некое село [[Острец кривопаланечко|Острец]]?; ''Николовски (1 к.), Стаме (1 к.), Стоилковски (1 к.), Анѓеловски (1 к.), Петруш (1 к.), Стоилковски (1 к.), Ристовски (1 к.), Николовски (1 к.), Петковски (1 к.) и Бошко (1 к.)'' доселени се од селото [[Петралица]]; ''Ѓорге (1 к.), Манаско (1 к.), Бенко (1 к.), Стаме (1 к.), Трајо (1 к.), Васко (1 к.), Насте (1 к.), Тодос (1 к.), Стојановски (1 к.), Дувало (1 к.) и Марко (1 к.)'' доселени се од селото [[Псача]]; ''Ѓоргиевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Трново (Кривопаланечко)|Трново]]; ''Стојановски (1 к.), Митовски (1 к.) и Ранев (1 к.)'' доселени се од селото [[Узем]]; ''Николиќи (1 к.), Анѓеловски (1 к.) и Илија (1 к.)'' доселени се од [[Крива Паланка]]. '''[[Порече]] ([[Општина Македонски Брод]])''' * ''Попоски (1 к.) и Лешникоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бенче]]; ''Филипоски (1 к.), Савески (1 к.), Гаџески (1 к.) и Неделкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Битово]]; ''Матески (1 к.)'' доселени се од селото [[Брест (Порече)|Брест]]; ''Видоески (2 к.)'' доселени се од селото [[Звечан]]; ''Душан (1 к.)'' доселени од [[Крушје]] ([[Горно Крушје (Порече)|Горно]] или [[Долно Крушје|Долно]]); ''Давидоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Горни Манастирец|Манастирец]]; ''Станковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Самоков]]; ''Маркоски (1 к.) и Дојчиноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Растеш]]; ''Трајчески (1 к.), Стојкоски (1 к.), Змејкоски (1 к.), Блажески (1 к.) и Меноски (1 к.)'' доселени се од селото [[Сушица (Порече)|Сушица]]; ''Стојчески (1 к.), Иваноски (1 к.), Златаноски (4 к.), Крагујески (2 к.), Митаноски (2 к.) и Јанески (3 к.)'' доселени се од селото [[Томино Село]]; ''Брајкоски (1 к.) и Карафилоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Тополница (Порече)|Тополница]]; ''Милосав (1 к.) и Слободан (1 к.)'' доселени се од селото [[Требовље]]. '''[[Велешко]]''' * ''Митревски (1 к.)'' доселени се од селото [[Попадија]]; ''Петровски (2 к.)'' доселени се од селото [[Владиловци]]; ''Темелковски (2 к.), Јанковски (1 к.) и Петковски (2 к.)'' доселени се од селото [[Оморани]]; ''Антевски (2 к.), Најдовски (2 к.), Темелковски (2 к.), Дамјановски (1 к.), Николовски (1 к.) и Михајловски (1 к.)'' доселени се од селото [[Мокрени]]; ''Атанасовски (1 к.) и Адамовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Ораов Дол]]; ''Петрушевски (1 к.), Ристовски (1 к.), Атанасовски (1 к.) и Петковски (1 к.)'' доселени се од селото [[Габровник]]; ''Дамјановски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бистрица (Велешко)|Бистрица]]; ''Димитријевски (1 к.), Никола (1 к.) и Ацевски (1 к.)'' доселени се од селото [[Дреново (Велешко)|Дреново]]; ''Николовски (1 к.) и Димовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Степанци (Велешко)|Степанци]]; ''Трајковски (2 к.), Алексовски (2 к.), Андоновски (1 к.), Михајловски (1 к.), Димитрија (1 к.) и Трајче (2 к.)'' доселени се од селото [[Капиново]]; ''Пановски (1 к.)'' доселени се од [[Велес]]. '''[[Кумановско]]''' * ''Божиновски (1 к.)'' доселени се од селото [[Бајловце]]; ''Јаќимовски (1 к.), Пешиќи (1 к.), Стефановиќи (1 к.), Јаќимовски (1 к.), Петровиќи (1 к.) и Јаќимовски (1 к.)'' доселени се од селото [[Длабочица (Кумановско)|Длабочица]]; ''Стефановски (1 к.), Денковски (1 к.) и Јовановски (1 к.)'' доселени се од селото [[Добрача]]; ''Перо (1 к.)'' доселени се од селото [[Жељувино]]; ''Мициќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Матејче]]; ''Пешевски (2 к.), Владо (1 к.), Јовановски (1 к.) и Тошиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Орах]]; ''Антоније (1 к.)'' доселени се од селото [[Тромеѓа (село)|Тромеѓа]]; ''Стојановски (2 к.)'' доселени се од селото [[Цвиланце]]; ''Антон (1 к.), Тодоровски (1 к.), Денковски (1 к.), Ќиро (1 к.), Глигор (1 к.), Тошиќи (1 к.) и Илиевски (1 к.)'' доселени се од [[кумановско]]. '''[[Демирхисарско]] и [[Крушевско]]''' * ''Соколоски (2 к.)'' доселени се од селото [[Арилево]]; ''Најдоски (2 к.), Петкоски (1 к.), Стефаноски (3 к.), Мицко (1 к.), Богданоски (1 к.), Димитријески (2 к.), Крстески (2 к.) и Маркоски (1 к.)'' доселеи се од селото [[Долно Дивјаци]]; ''Стефаноски (1 к.) и Аврамоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Горно Дивјаци]]; ''Трајковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Слоештица]]; ''Ристоски (1 к.) и Стојан (1 к.)'' доселени се од селото [[Селце (Крушевско)|Селце]]. '''[[Охридско]]''' * ''Алексиоски (3 к.), Аврамоски (1 к.) и Бумбалески (1 к.)'' доселени се од селото [[Мешеишта]]; ''Јаковчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Злести]]; ''Трајчески (1 к.)'' доселени се од селото [[Врбјани (Охридско)|Врбјани]]; ''Трајчески (1 к.), Климески (1 к.), Дамјан (1 к.) и Златкови (1 к.)'' доселени се од [[Охрид]]. '''[[Мала Преспа]] (денес во [[Албанија]])''' * ''Костовци (5 к.) и Трајкоски (4 к.)'' доселени се од селото [[Леска (Мала Преспа)|Леска]]; ''Колески (2 к.)'' доселени се од селото [[Пустец]]. '''[[Кичевско]]''' * ''Мојсоски (1 к.) и Брајкови (1 к.)'' доселени се од селото [[Козица]]; ''Гогоски (3 к.), Вељаноски (1 к.) и Стаменкоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Брждани]]; ''Дамјаноски (3 к.)'' доселени се од селото [[Прострање]]. [[Полошка Котлина|Полог]] ([[Гостиварско]] и [[Тетовско]]) * ''Милевиќи (3 к.), Ралевци (2 к.) и Попоски (1 к.)'' доселени се од селото [[Дуф]]; ''Димитријевиќи (1 к.), Јаковлевиќи (1 к.) и Николовски (1 к.)'' доселени се од [[Тетово]]. '''[[Тиквеш]] ([[кавадаречко]], [[неготинско]] и [[Демиркаписка Клисура|демиркаписко]])''' * ''Цветковиќи (1 к.) и Златановиќи (2 к.)'' доселени се од селото [[Тимјаник]]; ''Арсовски (1 к.), Крсте (1 к.) и Серафин (1 к.)'' доселени се од селото [[Сирково]]; ''Витановски (1 к.)'' доселени се од [[Тиквеш]]. '''[[Битолско]] и [[Прилепско]]''' * ''Дончески (1 к.), Петкоски (1 к.), Атанасоски (1 к.) и Дончески (1 к.)'' доселени се од селото [[Десово]]; ''Станоески (1 к.)'' доселени се од селото [[Дебреште]]; ''Трајковски (1 к.)'' доселени се од [[битолско]]. '''[[Преспа]] ([[Општина Ресен]])''' * ''Котевски (3 к.), Карапалевски (2 к.) и Гроздановски (1 к.)'' доселени се од селото [[Лева Река]]; ''Стефановски (1 к.)'' доселени се од селото [[Асамати]]. '''[[Скопско]]''' * ''Џукиќи (1 к.)'' доселени се од селото [[Кучково]]. '''[[Гевгелиско]]''' * ''Петрови (1 к.)'' доселени се од селото [[Ума]]; ''Петковски (1 к.)'' доселени се од [[Гевгелиско]]. '''[[Струшко]]''' * ''Симкоски (3 к.)'' доселени се од селото [[Долна Белица]]. Во Качарево има уште 30 семејства доселени од Македонија, но со непознато потекло.<ref>{{Наведена книга|title=О послератном насељавању становништва из НР Македоније у три банатска насеља, Јабука, Качарево и Глогоњ|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Матица Српска|year=1958|isbn=|location=Нови Сад|pages=}}</ref> <br /> == Познати личности == '''Личности починати во Качарево:''' * [[Менка Глигуроска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] == Стопанство == Главното занимање на луѓето во градот е [[земјоделство]]то, како и во многутте други локални населби. Сепак, многу од жителите во градот, исто така, работат во фабрики во соседниот град Панчево. ==Фестивал== Градот е познат по фестивалот за сланина наречен „Сланинијада“, кој е организиран од Туристичката асоцијација на Качарево. Фестивалот првпат бил организиран во 1988 година и се одржува секоја година во претпоследната недела од месец февруари. ==Наводи== <references> </references> == Литература == * Слободан Ќурќиќ, Broj stanovnika Vojvodine, Нови Сад, 1996. == Надворешни врски == {{рв|Kačarevo}} * [http://www.kacarevo.org.rs Официјално мрежно место - www.kacarevo.org.rs] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200106112946/http://www.kacarevo.org.rs/ |date=2020-01-06 }} * [http://wikimapia.org/maps?ll=44.959833,20.6895&spn=0.3,0.3 Сателитска мапа на Wikimapia] * [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/vojvodina/kacarevo/ Гугл сателитска мапа на Maplandia] {{Град Панчево}} {{Јужнобанатски округ}} [[Категорија:Панчево]] [[Категорија:Градови во Војводина]] [[Категорија:Македонци во Србија]] [[Категорија:Населени места основани во 1787 година]] gssngxuqijcmi7l49fxjkmxbkhdhyh5 0 1167481 5578754 5530088 2026-06-19T06:48:00Z BosaFi 115936 5578754 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party |name = Атака |native_name = Атака |country = Бугарија |logo = |colorcode = #00563F |leader = [[Волен Сидеров]] |chairman = |foundation = {{Start date|df=yes|2005|04|17}} |membership_year = |membership = |ideology = [[Национализам]]<br>[[Антиглобализам]]<br>[[Евроскептицизам]] |headquarters = [[Софија]], ул. "Врабча" №1 |position = Десно |newspaper = [[Атака (весник)|Атака]] |youth_wing = НМО Атака |slogan = ''„Да си вратиме Бугарија“'' |national = [[Обединети патриоти]] |european = |europarl = |colours = бело, зелена, црвено |seats1_title = [[Народно собрание на Бугарија|Народно собрание]] |seats1 = {{Composition bar|11|240|hex=#00563F}} |seats2_title = [[Европски парламент]] |seats2 = {{Composition bar|0|17|hex=#00563F}} |website = [http://www.ataka.bg/ ataka.bg] |footnotes = |flag = [[File:Flag of Ataka.png|200px]] }} '''Атака''' ({{langx|bg|Атака}}) е националистичка политичка партија во Бугарија. Според некои мислења, Атака е крајнодесничарска партија, а според други - левичарска, или крајнолева.<ref>[http://www.capital.bg/blogove/arhiv/2007/05/14/339581_koi_e_liav_i_koi_desen_v_bulgariia/ Матеев, Йордан. Кой е ляв и кой десен в България?, Капитал, 14 май 2007]</ref> Од своето основање во 2005 до есента 2009 година, партијата е поддржана од ТВ СКАТ и нејзиниот сопственик [[Валери Симеонов]]. Партијата го земала името од политичката емисија „Атака“, која постоела во тоа време на телевизија СКАТ со автор и водител новинарот [[Волен Сидеров]]. Партијата е парламентарно претставена, издава партиски весник („Атака“) и поседува своја телевизија - „ТВ Алфа“. Партијата има [[Русофилија|русофилски]] позиции.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ataka.bg/index.php?option=com_content&task=view&id=7051&Itemid=66 |title=Волене, с теб сме! |accessdate=2016-12-15 |archive-date=2016-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160531153254/http://www.ataka.bg/index.php?option=com_content&task=view&id=7051&Itemid=66 |url-status=dead }}</ref> ==Историја== ===Создавање=== Партија Атака била формирана на 17 април 2005 година во Софија, официјално регистрирана во Софискиот градски суд во јули 2005 година. На основачкиот собир на партијата учествувале над 500 делегати. За претседател на партија Атака е избран Волен Сидеров. Уште во првите месеци по своето создавање, Атака собрала голем број симпатизери и членови на партијата. На парламентарните избори во 2005 година партија Атака учествувала како Коалиција Атака, заедно со неколку партии и други организации, поради одбивањето на судот да ја регистрира, за да учествува самостојно на изборите. ===Позиции=== Партија Атака политички е ориентирана кон национализмот. Малку по основањето во април 2005 година, Атака ја претставила својата политичка програма со подготовка на т.н. „20 принципи“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ataka.bg/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=29 |title=20 точки на партия „Атака“ |accessdate=2016-12-15 |archive-date=2007-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070622175715/http://www.ataka.bg/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=29 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ataka.bg/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=29 |title=Програмна схема |accessdate=2016-12-15 |archive-date=2007-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070622175612/http://www.ataka.bg/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=29 |url-status=dead }}</ref> Атака се одределува како антипод на (според мислењето на нејзините водачи) етничката, турска, анти-уставна и сепаратистичка организација [[Движење за права и слободи]] (ДПС). Таму можат да се најдат доста предлози за радикални промени во Уставот на Република Бугарија како институционализирање на Бугарската православна црква и признавање на православието како официјална религија во Бугарија. Друго барање е за враќање на смртната казна за тешки криминални злосторства, поради фактот на зачестените сурови убиства, голем дел од кои се извршени од т. н. „цигански бандити и мародери“ во Бугарија во последните неколку години.<ref>[http://www.mediapool.bg/атака-връщане-на-смъртното-наказание-и-незабавно-разрушаване-на-гетата-news184395.html „Атака“: Връщане на смъртното наказание и незабавно разрушаване на гетата]</ref> [[File:ATAKA 3.03.06.jpg|thumb|left|250px|Поворка од 3 март 2006]] Исто така партијата бара целосна воена неутралност на државата и излегување од [[НАТО]]. Една од точките на шемата на Атака бара правна формула за поимот „национален предавник“, како и строги санкции за личности кои ги исмеваат бугарски национални знаменитости. Атака сака запирање на нелегалните според нив новини на [[турски јазик]] на [[БНТ]] (која се издржува од државниот буџет). Волен Сидеров го објаснува тоа со фактот дека во Уставот на Бугарија единствениот службен јазик е бугарскиот. Со својата нова политичка програма, прогласена во почетокот на 2012 година и наречен „Планот Сидеров“, ПП Атака тврди дека при враќањето во бугарски раце на злато и други вредни метали воопшто, електро-дистрибуција компании, мобилни телекомуникациски компании и банки, минималната пензија во државата веднаш е можно да стане 500 лв. а минималната плата е можно да стане 1 000 лв.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vestnikataka.bg/2012/11/%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D0%B1%D1%8E%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%82-%D0%B7%D0%B0-500-%D0%BB%D0%B2-%D0%BF%D0%B5/ |title=архивски примерок |accessdate=2016-12-15 |archive-date=2016-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301021035/http://www.vestnikataka.bg/2012/11/%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D0%B1%D1%8E%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%82-%D0%B7%D0%B0-500-%D0%BB%D0%B2-%D0%BF%D0%B5/ |url-status=dead }}</ref> Надворешнополитичката позиција на Атака е проруска и антиамериканска и антинатовска.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vestnikataka.bg/2014/11/%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD-%D1%81%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4-%E2%80%9E%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%D1%8F-%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D1%81-%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BA/ |title=архивски примерок |accessdate=2016-12-15 |archive-date=2016-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307012748/http://www.vestnikataka.bg/2014/11/%d0%b2%d0%be%d0%bb%d0%b5%d0%bd-%d1%81%d0%b8%d0%b4%d0%b5%d1%80%d0%be%d0%b2-%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%b4-%e2%80%9e%d1%80%d1%83%d1%81%d0%b8%d1%8f-%d0%b4%d0%bd%d0%b5%d1%81-%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%ba/ |url-status=dead }}</ref> ===Енергетика=== ====Затворени блокови на АЕЦ „Козлодуј“==== По однос на евроинтеграцијата на страницата, Атака е за ревизија на некои од главите во договори за членството на Бугарија во ЕУ, како затворањето на атомската централа Козлодуј. Според водачите на партијата, потпишаните договори за влезот на Бугарија во [[Европската унија]] се „национални предавници“, токму поради лошо договорените параметри за членство. Позицијата на Атака за затворањето на атомска централа Козлодуј е дека тоа е направено не европско барање, а за пари од „грст неодговорни политики и ... национални предавници“. Издвоени биле: [[Иван Костов]], [[Симеон ІІ]], [[Сергеј Станишев]], Румен Овчаров, Меглена Кунева.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vestnikataka.com/?module=displaystory&story_id=26097&edition_id=408&format=html |title=Димитър Карамфилов: Лобисти затвориха III и IV блок на АЕЦ |accessdate=2016-12-15 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308144118/http://vestnikataka.com/?edition_id=408&format=html&module=displaystory&story_id=26097 |url-status=dead }}</ref> Пораките на Атака предизвикале пречки во медиумскиот простор, како нејзиното место во политичкиот спектар е одредувано од крајно лево до крајно десно. ====Белене==== Во 2012 година Атака, исто како и [[Бугарска социјалистичка партија|БСП]] сака референдум за изградба на атомска централа „Белене“ (таков референдум е одржан подоцна 27 јануари 2013 година).<ref>[http://www.dnevnik.bg/bulgaria/2012/10/15/1926144_ataka_iska_referendum_i_za_aec_belene_i_za_chlenstvoto/ „Атака“ иска референдум и за АЕЦ „Белене“, и за членството в НАТО], в. Дневник, 15 октомври 2012</ref> Така тоа се двете парламентарно претставени партии останале, кои го поддржуваат проектот при неодобрување од [[Граѓани за европски развој на Бугарија|ГЕРБ]], [[Демократи за силна Бугарија|ДСБ]] и ДПС.<ref>[http://darikfinance.bg/novini/93933/%CF%E0%F0%EB%E0%EC%E5%ED%F2+%ED%E0+21+%EC%E0%E9,+%C0%F2%E0%EA%E0+%E4%E0%E2%E0+%F0%E0%EC%EE+%ED%E0+%F1%EE%F6%E8%E0%EB%E8%F1%F2%E8%F2%E5 „Атака“ дава рамо на социалистите]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Дарик – финанси, 17 май 2013</ref> ===Обвинение за тивка поддршка за БСП-ДПС=== Веднаш по изборите на 12 мај 2013 година, Волен Сидеров изјавил јасно дека нема да поддржи ниту влада на ГЕРБ, ниту влада на БСП и ДПС, а Атака ќе биде набљудувач и коректив, и ќе гласа само овие одлуки на идната влада, кои се во интерес на Бугарија и на нејзините граѓани.<ref>[http://bnt.bg/bg/news/view/100799/volen_siderov_ataka_njama_da_se_koalira_s_gerb Сидеров: „Атака“ няма да се коалира с ГЕРБ]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, БНТ, 13 май 2013</ref><ref>[http://www.vestnikataka.bg/2013/05/%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%B0-%D0%BD%D1%8F%D0%BC%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%D0%B2%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%B0-%D0%B2-%D0%BA%D0%BE%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B8/ Волен Сидеров: „Атака“ няма да влиза в коалиции] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170922145438/http://www.vestnikataka.bg/2013/05/%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%ba%d0%b0-%d0%bd%d1%8f%d0%bc%d0%b0-%d0%b4%d0%b0-%d0%b2%d0%bb%d0%b8%d0%b7%d0%b0-%d0%b2-%d0%ba%d0%be%d0%b0%d0%bb%d0%b8%d1%86%d0%b8%d0%b8/ |date=2017-09-22 }}, в. „Атака“, 18 май 2013</ref><ref>[http://www.mediapool.bg/атака-няма-да-подкрепи-правителство-но-и-няма-да-позволи-нови-избори-news206605.html „Атака“ няма да подкрепи правителство, но и „няма да позволи нови избори“], Медиапул, 21 май 2013</ref><ref>[http://www.vestnikataka.bg/2013/05/волен-сидеров-нито-борисов-нито-ореша/ Волен СИДЕРОВ: Нито Борисов, нито Орешарски, подкрепяме само интереса на народа!] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170718153526/http://www.vestnikataka.bg/2013/05/%d0%b2%d0%be%d0%bb%d0%b5%d0%bd-%d1%81%d0%b8%d0%b4%d0%b5%d1%80%d0%be%d0%b2-%d0%bd%d0%b8%d1%82%d0%be-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b8%d1%81%d0%be%d0%b2-%d0%bd%d0%b8%d1%82%d0%be-%d0%be%d1%80%d0%b5%d1%88%d0%b0/ |date=2017-07-18 }}, в. „Атака“, 28 май 2013</ref> При гласањето на предлог за влада на БСП во партнерство со ДПС на 29 мај 2013 година, и покрај индикациите од претходната недела дека нема да учествуваат во гласањето во НС, што при отсуство и на ГЕРБ не би дало потребниот кворум за формирање влада. Освен тоа што овозможува кворум при гласањето за влада на БСП, Атака не гласа со „не“, и гласовите на десницата во парламентот биле за 1 повеќе. Владата на Пламен Орешарски е усвоена од парламентот. Волен Сидеров вели дека обезбедува тивка поддршка на владата на БСП, која подоцна може да ја повлече.<ref>[http://www.dnevnik.bg/bulgaria/2013/05/29/2070162_na_jivo_liderut_na_ataka_volen_siderov_osiguri_kvorum/ Водачът на „Атака“ Волен Сидеров осигури кворум за гласуване на проектокабинета „Орешарски“], в. Дневник, 29 май 2013</ref> ==Атака во Европскиот парламент== [[File:Siderov-LePen.jpg|thumb|[[Волен Сидеров]] со [[Марин Ле Пен]] од Националниот фронт во [[Париз]], мај 2011]] Партија Атака била првично претставена во Европскиот парламент од Димитар Стојанов, кој е пратеник во ЕП. Димитар Стојанов е внук на познатиот бугарски писател Радој Ралин и син на сопругата на Сидеров, Капка Георгиева. Подоцна тој станал независен член во ЕП. Таму неколкупати влегол во вербални расправии со холандската европратеничка Елс де Хрун, која според зборовите на Стојанов ги искривува идеите и активностите на „Атака“ и ги претставува барањата за еднакви права и обврски како расизам. И покрај сè, Де Хрун повторно ја обвинила „Атака“ поттикнување на „омраза кон малцинствата во Бугарија“ и поддршка на [[Националсоцијализам|националсоцијализмот]]. ==Избори== {| class="wikitable" |+ '''Учество на Атака на изборите во Бугарија''' !<center>година !<center>избори !<center>гласа !<center>% !<center>резултат |- |<center>2005 |<center>Народно Собрание |<center>296 848 |<center>8,14 |<center>21 од 240 места |- |rowspan="2"|<center>2006 |<center>Претседател – први круг |<center>597 175 |<center>21,486 |<center>Волен Сидеров оди на втори круг |- |<center>Претседател – втори круг |<center>649 387 |<center>24,052 |<center>Волен Сидеров губи од [[Георги Прванов]] |- |<center>2007 |<center>Европски парламент |<center>275 237 |<center>14,2 |<center>3 од 18 места за Бугарија |- |<center>2009 |<center>Европски парламент |<center>308 052 |<center>11,96 |<center>2 од 17 места за Бугарија |- |<center>2009 |<center>Народно Собрание |<center>395 656 |<center>9,36 |<center>21 од 240 места |- |<center>2011 |<center>Претседател |<center>122 466 |<center>3,64 |<center>четврто место |- |<center>2013 |<center>Народно Собрание |<center>258 481 |<center>7,4 |<center>23 од 240 места |- |<center>2014 |<center>Европски парламент |<center>66 210 |<center>2,957 |<center>не добива место<ref>[http://results.cik.bg/ep2014/rezultati/ Официална страница на ЦИК за изборите за Европейски парламент на 25 май 2014]</ref> |- |<center>2014 |<center>Народно Собрание |<center>148 262 |<center>4,5 |<center>11 од 240 места |- |<center>2016 |<center>Претседател |<center>573 016 |<center>14,97 |<center>трето место |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Political party ATAKA}} * [http://www.ataka.bg/ Официјална страница на Атака] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080928171531/http://ataka.bg/ |date=2008-09-28 }} {{Бугарски политички партии}} {{Превод од|bg|Атака (партия)|7574296}} [[Категорија:Бугарски национализам]] [[Категорија:Политички партии во Бугарија]] [[Категорија:Русофили]] tlsmbsy6788b5qp40red3q7nudgdry8 0 1175359 5578897 5374490 2026-06-19T11:43:39Z Makenzis 67668 5578897 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = white | color2 = #1A478F | nickname = ''Жељо'',<ref>{{наведени вести | url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=1446588.html#osim+sets+zeljo+sights+europe | title= Osim card coming up trumps at Željezničar (Željo for short) | publisher=uefs.com| accessdate=14 August 2015}}</ref><br>''Плави'' (Сините) | ground = [[Стадион Грбавица|Грбавица]] | capacity = 17.000 | season = 2025/26 | pattern_la1 = | pattern_b1 = _zeljo2018h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _whitetop | pattern_so1 = | leftarm1 = 0E3BA9 | body1 = 0E3BA9 | rightarm1 = 0E3BA9 | shorts1 = 0E3BA9 | socks1 = 0E3BA9 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _zeljo2018a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _umbro | pattern_so2 = _blacktop | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = | pattern_b3 = _zeljo2018t | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = _umbro | pattern_so3 = _blacktop | leftarm3 = 03003B | body3 = 03003B | rightarm3 = 03003B | shorts3 = FFFFFF | socks3 = FFFFFF | clubname = Железничар | image = [[Податотека:Zeljeznicar.png|150px]] | fullname = Фудбалски клуб Железничар | founded = {{Start date and age|df=yes|1921|9|19}} | chrtitle = Претседател | website = http://www.fkzeljeznicar.ba/ | chairman = {{знамеикона|Босна и Херцеговина}} Ведран Вукотиќ | manager = | coach = {{знамеикона|Србија}} [[Славко Петровиќ]] | league = [[Премиер лига на Босна и Херцеговина|Премиер лига]] | position = 6-ти }} '''Фудбалски клуб Железничар''' е [[фудбал]]ски клуб од [[Сараево]], [[Босна и Херцеговина]] и еден од најголемите и најуспешните клубови во земјата. Името ''Железничар'' значи "железнички работник", а клубот го носи ова име токму порад фактот дека бил основан од страна на група на железнички работници. Во Босна, клубот традиционално е познат по производството на талентирани играчи, наместо нивно купување. Клубот обично се потпира на продажба на своите најталентирани играчи на крајот на секоја сезона<ref>{{наведени вести | url=http://fkzeljeznicar.ba/berjan-zeljo-je-dobijao-aplauz-po-cijeloj-jugoslaviji/6975/ | title= Berjan: Željo je dobijao aplauz po cijeloj Jugoslaviji | publisher=fkzeljeznicar.ba | accessdate=19 August 2015}}</ref> за да преживее финансиски. Во времето на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|поранешна Југославија]], ФК Железничар биле шампиони еднаш во [[Прва фудбалска лига на Југославија 1971-1972|сезоната 1971-1972]], квалификувајќи се за [[Куп на шампиони|Европскиот куп]] во [[Куп на шампиони 1972/73|1972-1973]] сезоната, каде што биле елиминирани во првата рунда. Клубот исто така завршил како [[Прва фудбалска лига на Југославија 1970-1971|вицешампион еднаш]] во лигата, и бил финалист во [[Куп на Југославија|Купот на Југославија]] во сезоната 1980-1981. Во Европа, клубот е најпознат по достигнувањето до полуфиналето на [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]] за време на сезоната 1984-1985 и четвртфиналето во сезоната 1971-1972. Железничар е првиот босански клуб кој успеал да стигне до полуфиналето на [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]] и еден од ретките тимови од Југославија кои некогаш успеале да го сторат тоа. Железничар е исто така најуспешниот фудбалски тим во денешна Босна и Херцеговина, со освоени 6 [[Премиер лига на Босна и Херцеговина|првенства на Босна и Херцеговина]], 5 [[Фудбалски куп на Босна и Херцеговина|купа]] и 3 [[Суперкуп на Босна и Херцеговина|суперкупа]]. Клубот никогаш не успеал да се квалификува за [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] (во ерата пост Европскиот куп), а како најдобар резултат на клубот би можело да се истакне достигнувањето до [[УЕФА Лига на шампиони 2002/03#Трето квалификациско коло|третото (последно) квалификациско коло во сезоната 2002-2003]], во кое загубиле од [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] со вкупен резултат 0-5. Според списокот на [[IFFHS]] од Топ 200 европски клубови на 20-от век, организација призната од страна на [[ФИФА]], Железничар е највисоко рангираниот босански клуб, на делба на 110-тотот место на листата заедно со [[ФК Аз Алкмар|АЗ Алкмар]] и [[Виторија Сетубал]].<ref>[http://www.iffhs.de/?a413f0e03790c443e0f40390b41be8b01905fdcdc3bfcdc0aec70aeedb883ccb05ff1d Europe's Club of the Century] retrieved from www.iffhs.de, 13 September 2009</ref> Своите домашни натпревари Железничар ги игра на стадионот [[Стадион Грбавица|Грбавица]], кој е со капацитет од 17.000 седечки места. Основните бои на клубот се сината и белата и најчесто настапуваат сини дресови и шорцеви или бели дресови и шорцеви. Нивен најголем соперник им е локалниот градски конкурент [[ФК Сараево]], со кого се натпреварува во [[Дерби на Сараево|Дербито на Сараево]], во кое гледано историски Железничар доминира. Низ историјата клубот има произведено многу великани на [[Југославија|југословенски]]от и [[Босна и Херцеговина|босански]]от фудбал, како: [[Ивица Осим]], [[Јосип Каталински]], [[Мишо Смајловиќ]], [[Благоје Братиќ]] [[Хајрудин Сарачевиќ]], [[Јосип Букал]], [[Божо Јанковиќ]], [[Мехмед Баждаревиќ]], [[Един Бахтиќ]], [[Радмило Михајловиќ]], [[Харис Шкоро]], [[Никола Никиќ]], [[Един Чуриќ]], [[Џелалудин Мухаремовиќ]], [[Един Вишча]] и [[Един Џеко]]. == Титули == ===={{знамеикона|Југославија}} Југославија==== * '''[[Прва фудбалска лига на Југославија|Првенство на Југославија]]: 1''' :1971-1972 ===={{знамеикона|Босна и Херцеговина}} Босна и Херцеговина==== * '''[[Премиер лига на Босна и Херцеговина|Првенство на Босна и Херцеговина]]: 6''' ''(рекорд)'' :1997-1998, 2000-2001, 2001-2002, 2009-2010, 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Фудбалски куп на Босна и Херцеговина|Куп на Босна и Херцеговина]]: 5''' ''(рекорд)'' :1999-2000, 2000-2001, 2002-2003, 2010-2011, 2011-2012 * '''[[Суперкуп на Босна и Херцеговина]]: 3''' ''(рекорд)'' :1998, 2000, 2001 == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|FK Željezničar}} *[http://fkzeljeznicar.ba/ Официјална страна] {{bs}} *[http://fanshop.ba/ Официјален фан-шоп] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181117023525/http://fanshop.ba/ |date=2018-11-17 }} {{bs}} *[http://www.themaniacs.org/ Официјална страна на навивачите на Железничар] {{bs}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Босна и Херцеговина|Железничар]] [[Категорија:ФК Железничар Сараево| ]] [[Категорија:Спортот во Сараево]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] kzd8k4e2mswxoqtnx7lw346h4hxut5j 5578898 5578897 2026-06-19T11:44:03Z Makenzis 67668 5578898 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = white | color2 = #1A478F | nickname = ''Жељо'',<ref>{{наведени вести | url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=1446588.html#osim+sets+zeljo+sights+europe | title= Osim card coming up trumps at Željezničar (Željo for short) | publisher=uefs.com| accessdate=14 August 2015}}</ref><br>''Плави'' (Сините) | ground = [[Стадион Грбавица|Грбавица]] | capacity = 17.000 | clubname = Железничар | image = [[Податотека:Zeljeznicar.png|150px]] | fullname = Фудбалски клуб Железничар | founded = {{Start date and age|df=yes|1921|9|19}} | chrtitle = Претседател | website = http://www.fkzeljeznicar.ba/ | chairman = {{знамеикона|Босна и Херцеговина}} Ведран Вукотиќ | manager = | coach = {{знамеикона|Србија}} [[Славко Петровиќ]] | league = [[Премиер лига на Босна и Херцеговина|Премиер лига]] | position = 6-ти | season = 2025/26 | pattern_la1 = | pattern_b1 = _zeljo2018h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _whitetop | pattern_so1 = | leftarm1 = 0E3BA9 | body1 = 0E3BA9 | rightarm1 = 0E3BA9 | shorts1 = 0E3BA9 | socks1 = 0E3BA9 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _zeljo2018a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _umbro | pattern_so2 = _blacktop | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = | pattern_b3 = _zeljo2018t | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = _umbro | pattern_so3 = _blacktop | leftarm3 = 03003B | body3 = 03003B | rightarm3 = 03003B | shorts3 = FFFFFF | socks3 = FFFFFF }} '''Фудбалски клуб Железничар''' е [[фудбал]]ски клуб од [[Сараево]], [[Босна и Херцеговина]] и еден од најголемите и најуспешните клубови во земјата. Името ''Железничар'' значи "железнички работник", а клубот го носи ова име токму порад фактот дека бил основан од страна на група на железнички работници. Во Босна, клубот традиционално е познат по производството на талентирани играчи, наместо нивно купување. Клубот обично се потпира на продажба на своите најталентирани играчи на крајот на секоја сезона<ref>{{наведени вести | url=http://fkzeljeznicar.ba/berjan-zeljo-je-dobijao-aplauz-po-cijeloj-jugoslaviji/6975/ | title= Berjan: Željo je dobijao aplauz po cijeloj Jugoslaviji | publisher=fkzeljeznicar.ba | accessdate=19 August 2015}}</ref> за да преживее финансиски. Во времето на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|поранешна Југославија]], ФК Железничар биле шампиони еднаш во [[Прва фудбалска лига на Југославија 1971-1972|сезоната 1971-1972]], квалификувајќи се за [[Куп на шампиони|Европскиот куп]] во [[Куп на шампиони 1972/73|1972-1973]] сезоната, каде што биле елиминирани во првата рунда. Клубот исто така завршил како [[Прва фудбалска лига на Југославија 1970-1971|вицешампион еднаш]] во лигата, и бил финалист во [[Куп на Југославија|Купот на Југославија]] во сезоната 1980-1981. Во Европа, клубот е најпознат по достигнувањето до полуфиналето на [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]] за време на сезоната 1984-1985 и четвртфиналето во сезоната 1971-1972. Железничар е првиот босански клуб кој успеал да стигне до полуфиналето на [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]] и еден од ретките тимови од Југославија кои некогаш успеале да го сторат тоа. Железничар е исто така најуспешниот фудбалски тим во денешна Босна и Херцеговина, со освоени 6 [[Премиер лига на Босна и Херцеговина|првенства на Босна и Херцеговина]], 5 [[Фудбалски куп на Босна и Херцеговина|купа]] и 3 [[Суперкуп на Босна и Херцеговина|суперкупа]]. Клубот никогаш не успеал да се квалификува за [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] (во ерата пост Европскиот куп), а како најдобар резултат на клубот би можело да се истакне достигнувањето до [[УЕФА Лига на шампиони 2002/03#Трето квалификациско коло|третото (последно) квалификациско коло во сезоната 2002-2003]], во кое загубиле од [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] со вкупен резултат 0-5. Според списокот на [[IFFHS]] од Топ 200 европски клубови на 20-от век, организација призната од страна на [[ФИФА]], Железничар е највисоко рангираниот босански клуб, на делба на 110-тотот место на листата заедно со [[ФК Аз Алкмар|АЗ Алкмар]] и [[Виторија Сетубал]].<ref>[http://www.iffhs.de/?a413f0e03790c443e0f40390b41be8b01905fdcdc3bfcdc0aec70aeedb883ccb05ff1d Europe's Club of the Century] retrieved from www.iffhs.de, 13 September 2009</ref> Своите домашни натпревари Железничар ги игра на стадионот [[Стадион Грбавица|Грбавица]], кој е со капацитет од 17.000 седечки места. Основните бои на клубот се сината и белата и најчесто настапуваат сини дресови и шорцеви или бели дресови и шорцеви. Нивен најголем соперник им е локалниот градски конкурент [[ФК Сараево]], со кого се натпреварува во [[Дерби на Сараево|Дербито на Сараево]], во кое гледано историски Железничар доминира. Низ историјата клубот има произведено многу великани на [[Југославија|југословенски]]от и [[Босна и Херцеговина|босански]]от фудбал, како: [[Ивица Осим]], [[Јосип Каталински]], [[Мишо Смајловиќ]], [[Благоје Братиќ]] [[Хајрудин Сарачевиќ]], [[Јосип Букал]], [[Божо Јанковиќ]], [[Мехмед Баждаревиќ]], [[Един Бахтиќ]], [[Радмило Михајловиќ]], [[Харис Шкоро]], [[Никола Никиќ]], [[Един Чуриќ]], [[Џелалудин Мухаремовиќ]], [[Един Вишча]] и [[Един Џеко]]. == Титули == ===={{знамеикона|Југославија}} Југославија==== * '''[[Прва фудбалска лига на Југославија|Првенство на Југославија]]: 1''' :1971-1972 ===={{знамеикона|Босна и Херцеговина}} Босна и Херцеговина==== * '''[[Премиер лига на Босна и Херцеговина|Првенство на Босна и Херцеговина]]: 6''' ''(рекорд)'' :1997-1998, 2000-2001, 2001-2002, 2009-2010, 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Фудбалски куп на Босна и Херцеговина|Куп на Босна и Херцеговина]]: 5''' ''(рекорд)'' :1999-2000, 2000-2001, 2002-2003, 2010-2011, 2011-2012 * '''[[Суперкуп на Босна и Херцеговина]]: 3''' ''(рекорд)'' :1998, 2000, 2001 == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|FK Željezničar}} *[http://fkzeljeznicar.ba/ Официјална страна] {{bs}} *[http://fanshop.ba/ Официјален фан-шоп] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181117023525/http://fanshop.ba/ |date=2018-11-17 }} {{bs}} *[http://www.themaniacs.org/ Официјална страна на навивачите на Железничар] {{bs}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Босна и Херцеговина|Железничар]] [[Категорија:ФК Железничар Сараево| ]] [[Категорија:Спортот во Сараево]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] 1dkxs96ngcr3q9z0q3lbfbc97opkphc 5578899 5578898 2026-06-19T11:44:23Z Makenzis 67668 /* Надворешни врски */ 5578899 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = white | color2 = #1A478F | nickname = ''Жељо'',<ref>{{наведени вести | url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=1446588.html#osim+sets+zeljo+sights+europe | title= Osim card coming up trumps at Željezničar (Željo for short) | publisher=uefs.com| accessdate=14 August 2015}}</ref><br>''Плави'' (Сините) | ground = [[Стадион Грбавица|Грбавица]] | capacity = 17.000 | clubname = Железничар | image = [[Податотека:Zeljeznicar.png|150px]] | fullname = Фудбалски клуб Железничар | founded = {{Start date and age|df=yes|1921|9|19}} | chrtitle = Претседател | website = http://www.fkzeljeznicar.ba/ | chairman = {{знамеикона|Босна и Херцеговина}} Ведран Вукотиќ | manager = | coach = {{знамеикона|Србија}} [[Славко Петровиќ]] | league = [[Премиер лига на Босна и Херцеговина|Премиер лига]] | position = 6-ти | season = 2025/26 | pattern_la1 = | pattern_b1 = _zeljo2018h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _whitetop | pattern_so1 = | leftarm1 = 0E3BA9 | body1 = 0E3BA9 | rightarm1 = 0E3BA9 | shorts1 = 0E3BA9 | socks1 = 0E3BA9 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _zeljo2018a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _umbro | pattern_so2 = _blacktop | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = | pattern_b3 = _zeljo2018t | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = _umbro | pattern_so3 = _blacktop | leftarm3 = 03003B | body3 = 03003B | rightarm3 = 03003B | shorts3 = FFFFFF | socks3 = FFFFFF }} '''Фудбалски клуб Железничар''' е [[фудбал]]ски клуб од [[Сараево]], [[Босна и Херцеговина]] и еден од најголемите и најуспешните клубови во земјата. Името ''Железничар'' значи "железнички работник", а клубот го носи ова име токму порад фактот дека бил основан од страна на група на железнички работници. Во Босна, клубот традиционално е познат по производството на талентирани играчи, наместо нивно купување. Клубот обично се потпира на продажба на своите најталентирани играчи на крајот на секоја сезона<ref>{{наведени вести | url=http://fkzeljeznicar.ba/berjan-zeljo-je-dobijao-aplauz-po-cijeloj-jugoslaviji/6975/ | title= Berjan: Željo je dobijao aplauz po cijeloj Jugoslaviji | publisher=fkzeljeznicar.ba | accessdate=19 August 2015}}</ref> за да преживее финансиски. Во времето на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|поранешна Југославија]], ФК Железничар биле шампиони еднаш во [[Прва фудбалска лига на Југославија 1971-1972|сезоната 1971-1972]], квалификувајќи се за [[Куп на шампиони|Европскиот куп]] во [[Куп на шампиони 1972/73|1972-1973]] сезоната, каде што биле елиминирани во првата рунда. Клубот исто така завршил како [[Прва фудбалска лига на Југославија 1970-1971|вицешампион еднаш]] во лигата, и бил финалист во [[Куп на Југославија|Купот на Југославија]] во сезоната 1980-1981. Во Европа, клубот е најпознат по достигнувањето до полуфиналето на [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]] за време на сезоната 1984-1985 и четвртфиналето во сезоната 1971-1972. Железничар е првиот босански клуб кој успеал да стигне до полуфиналето на [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]] и еден од ретките тимови од Југославија кои некогаш успеале да го сторат тоа. Железничар е исто така најуспешниот фудбалски тим во денешна Босна и Херцеговина, со освоени 6 [[Премиер лига на Босна и Херцеговина|првенства на Босна и Херцеговина]], 5 [[Фудбалски куп на Босна и Херцеговина|купа]] и 3 [[Суперкуп на Босна и Херцеговина|суперкупа]]. Клубот никогаш не успеал да се квалификува за [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] (во ерата пост Европскиот куп), а како најдобар резултат на клубот би можело да се истакне достигнувањето до [[УЕФА Лига на шампиони 2002/03#Трето квалификациско коло|третото (последно) квалификациско коло во сезоната 2002-2003]], во кое загубиле од [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] со вкупен резултат 0-5. Според списокот на [[IFFHS]] од Топ 200 европски клубови на 20-от век, организација призната од страна на [[ФИФА]], Железничар е највисоко рангираниот босански клуб, на делба на 110-тотот место на листата заедно со [[ФК Аз Алкмар|АЗ Алкмар]] и [[Виторија Сетубал]].<ref>[http://www.iffhs.de/?a413f0e03790c443e0f40390b41be8b01905fdcdc3bfcdc0aec70aeedb883ccb05ff1d Europe's Club of the Century] retrieved from www.iffhs.de, 13 September 2009</ref> Своите домашни натпревари Железничар ги игра на стадионот [[Стадион Грбавица|Грбавица]], кој е со капацитет од 17.000 седечки места. Основните бои на клубот се сината и белата и најчесто настапуваат сини дресови и шорцеви или бели дресови и шорцеви. Нивен најголем соперник им е локалниот градски конкурент [[ФК Сараево]], со кого се натпреварува во [[Дерби на Сараево|Дербито на Сараево]], во кое гледано историски Железничар доминира. Низ историјата клубот има произведено многу великани на [[Југославија|југословенски]]от и [[Босна и Херцеговина|босански]]от фудбал, како: [[Ивица Осим]], [[Јосип Каталински]], [[Мишо Смајловиќ]], [[Благоје Братиќ]] [[Хајрудин Сарачевиќ]], [[Јосип Букал]], [[Божо Јанковиќ]], [[Мехмед Баждаревиќ]], [[Един Бахтиќ]], [[Радмило Михајловиќ]], [[Харис Шкоро]], [[Никола Никиќ]], [[Един Чуриќ]], [[Џелалудин Мухаремовиќ]], [[Един Вишча]] и [[Един Џеко]]. == Титули == ===={{знамеикона|Југославија}} Југославија==== * '''[[Прва фудбалска лига на Југославија|Првенство на Југославија]]: 1''' :1971-1972 ===={{знамеикона|Босна и Херцеговина}} Босна и Херцеговина==== * '''[[Премиер лига на Босна и Херцеговина|Првенство на Босна и Херцеговина]]: 6''' ''(рекорд)'' :1997-1998, 2000-2001, 2001-2002, 2009-2010, 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Фудбалски куп на Босна и Херцеговина|Куп на Босна и Херцеговина]]: 5''' ''(рекорд)'' :1999-2000, 2000-2001, 2002-2003, 2010-2011, 2011-2012 * '''[[Суперкуп на Босна и Херцеговина]]: 3''' ''(рекорд)'' :1998, 2000, 2001 == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|FK Željezničar}} *[http://fkzeljeznicar.ba/ Официјална страна] {{bs}} *[http://www.themaniacs.org/ Официјална страна на навивачите на Железничар] {{bs}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Босна и Херцеговина|Железничар]] [[Категорија:ФК Железничар Сараево| ]] [[Категорија:Спортот во Сараево]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] 7degomboz3vmynqmq3ocmasle5kdk1b 0 1189785 5578732 5075107 2026-06-19T01:34:32Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - своите наместо својте 5578732 wikitext text/x-wiki [[File:Дриблинг Валерия Кечинова.JPG|thumb|Слика од пријателски натпревар во [[фудбал]].]] '''Пријателски натпревар''' или '''Пријателска''' е [[Спорт|спортски настан]] - во екипните спортови - за кои не се доделуваат бодови.<ref>[http://www.fipav.mo.it/documenti/reg_gare.pdf Regolamento FIPAV per le gare della stagione 2003-04 (in PDF)]</ref> ==Дефиниција== Статистичките податоци за пријателскитe натпревар меѓу клубови (конечен резултат, присуство на [[спортист|играчи]] и резултати) немаат - обично - официјална вредност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/esteri/2012/12/14/news/messi_niente_record-48753198/|title=La Fifa gela Messi: "Impossibile confermare il suo record"|author=Luigi Panella|date=14 декември 2012}}</ref> Ова се должи на фактот што екипите ги планираат пријателските натпревари во претсезонскиот период, односно пред официјално да почне сезоната, со цел да се подготоват за стартот на сезоната и да тренираат.<ref>{{наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1987/08/15/oggi-in-campo-anche-inter-juventus.html|title=OGGI IN CAMPO ANCHE INTER E JUVENTUS|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=15 август 1987|page=18}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/12-07-2016/amichevoli-inter-cska-sofia-milan-chelsea-ecco-programma-big-160322093152.shtml|title=Amichevoli, da Inter-Cska Sofia a Milan-Chelsea ecco il programma delle big|date=12 јули 2016}}</ref> За разлика од клубовите, пријателските натпревари на [[Екипа|репрезентациите]] се поважни, бидејќи тие имаат поинтензивен распоред од клубовите.<ref>{{наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1987/08/06/септември-primo-raduno-dell-italia.html|title=A септември primo raduno dell'Italia|publisher=la Repubblica|date=6 август 1987|page=19|quote=Roma}}</ref> За овие селекции, овие натпревари се користат за подготовка за меѓународни турнири.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://vesti.mk/read/news/2120268/697688/uchesnicite-na-sp-pobeduvaat-na-prijatelski-natprevari|title=Учесниците на СП победуваат на пријателски натпревари|date=5 јуни 2014}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.figc.it/other/Scheda%20richiesta%20amichevoli.pdf |title=Modulo di richiesta amichevoli della FIGC (in PDF) |accessdate=2018-02-17 |archive-date=2016-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418074621/http://www.figc.it/other/Scheda%20richiesta%20amichevoli.pdf }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sitel.com.mk/kosharkarite-so-10-prijatelski-natprevari-kje-ja-podignuvaat-formata-za-ep|title=Кошарка, Кошаркарите со 10 пријателски натпревари ќе ја подигнуваат формата за ЕП|publisher=Сител|date=20 јули 2015}}</ref> Календарот обично ги опфаќа овие натпревари кога играчите се на одмор од своите клубови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://skopjeinfo.mk/nashata-fudbalska-reprezentacija-kje-ja-zavrshi-sezonata-protiv-iran-i-azerbejdzhan|title=Нашата фудбалска репрезентација ќе ја заврши сезоната против Иран и Азербејџан|author=|date=23 мај 2016}}</ref> ==Правила== Поради неофицијалниот карактер, пријателскиот натпревар може да има различен правилник од другите натпревари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://a1on.mk/archives/340415|title=ФИФА ја поништи победата на Белгија над Луксембург|3=pubblisher:a1on.mk|date=4 јуни 2014}}{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во [[фудбал]]от - на пример - дозволено е да се направат поголем број на замени на место вообичаено дозволените три.<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.dirittocalcistico.it/otherside/data/general_stagione/file/45/Circ%20AIA%20n1%2005.pdf|title = Circolare n° 1 - Stagione sportiva 2004/2005|editor = [[Фудбалска Асоцијација на Италија|F.I.G.C.]] – [[Associazione Italiana Arbitri|A.I.A.]]|format = PDF|page = 4|accessdate = 17 април 2015|date = 17 април 2015|archive-date = 2015-04-17|archive-url = https://web.archive.org/web/20150417195024/http://www.dirittocalcistico.it/otherside/data/general_stagione/file/45/Circ%20AIA%20n1%2005.pdf|url-status = dead}}</ref> Исто така во фудбалот, календарот на ФИФА точно одредува кои датуми се наменети за меѓународни пријателски. ==Поединечни спортови== Иако е типично за колективните спортови, пријателскиот натпревар е исто така присутен и во [[Поединечен спорт|поединечните спортови]] каде што е познат под името "егзибиција": ова се случува, меѓу другите дисциплини, во [[бокс]] и други [[боречки спортови]], потоа во [[тенис]] итн. == Наводи == {{наводи|2}} [[Категорија:Спортска терминологија]] 23saplr8emnv2tq2t5zwhpanod1qk9u 10 1205535 5578795 4643502 2026-06-19T08:31:00Z EUPBR 119386 5578795 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Загреб | title = [[Загреб|Град Загреб]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | above = | image = [[Податотека: Coat of arms of Zagreb.svg |50п]] | group1 = '''Градски квартови''' | list1 = * [[Брезовица (Загреб)|Брезовица]] * [[Горна Дубрава (Загреб)|Горна Дубрава]] * [[Горни Град–Медвешчак]] * [[Долна Дубрава (Загреб)|Долна Дубрава]] * [[Долни Град]] * [[Максимир]] * [[Нови Загреб–запад]] * [[Нови Загреб–исток]] * [[Пешченица–Житњак]] * [[Подсљеме]] * [[Подсусед–Врапче]] * [[Сесвете]] * [[Стењевец]] * [[Трешњевка–југ]] * [[Трешњевка–сјевер]] * [[Трње (Загреб)|Трње]] * [[Чрномерец]] | group2 = '''Населени места''' | list2 = * [[Адамовец]] * [[Беловар]] * [[Благуша]] * [[Ботинец]] * [[Бреберница]] * [[Брезовица (Загреб)|Брезовица]] * [[Буденец]] * [[Бузин (Загреб)|Бузин]] * [[Велико Поље (Загреб)|Велико Поље]] * [[Вугер Село]] * [[Вугровец Горни]] * [[Вугровец Долни]] * [[Вурновец]] * [[Гајец]] * [[Главница Горна]] * [[Главница Долна]] * [[Главничица]] * [[Голи Брег]] * [[Горанец (Загреб)|Горанец]] * [[Горни Драгоножец]] * [[Горни Трпуци]] * [[Горни Чехи]] * [[Гранчари]] * [[Демерје]] * [[Десприм]] * [[Добродол (Загреб)|Добродол]] * [[Долни Драгоножец]] * [[Долни Трпуци]] * [[Долни Чехи]] * [[Дрежник Брезовички]] * [[Дренчец]] * [[Думовец]] * [[Ѓурѓековец]] * [[Жерјавинец]] * '''[[Загреб]]''' * [[Задворско]] * [[Ивања Река]] * [[Јеждовец]] * [[Јесеновец]] * [[Кашина (Загреб)|Кашина]] * [[Кашинска Сопница]] * [[Купинечки Краљевец]] * [[Куќанец]] * [[Кучиловина]] * [[Липница (Загреб)|Липница]] * [[Лужан]] * [[Лучко]] * [[Мала Млака]] * [[Марково Поље]] * [[Моравче (Загреб)|Моравче]] * [[Одра (Загреб)|Одра]] * [[Одрански Обреж]] * [[Паружевина]] * [[Планина Горна]] * [[Планина Долна]] * [[Поповец]] * [[Преквршје]] * [[Препуштовец (Загреб)|Препуштовец]] * [[Сесвете]] * [[Соблинец]] * [[Старјак]] * [[Стрмец (Загреб)|Стрмец]] * [[Хавидиќ Село]] * [[Хорвати]] * [[Храшќе Туропољско]] * [[Хрватски Лесковац]] * [[Худи Битек]] * [[Церје (Загреб)|Церје]] * [[Шашиновец]] * [[Шимунчевец]] | group3 = '''Поранешни населени места''' | list3 = * Адамовец Долни * Бачун * Брестје * Видовец * Врапче * Вугровец * Вукомерец * Гајишќе * Главница * Глоговец Запрудски * Гољак * Горенци * Горна Кустошија * Горно Врапче * Горни Буковец * Горни Маркушевец * Горни Стењевец * Гранешина * Грачани * Данковец * Дедиќи * Дегидовец * Дешќевец * Долец * Доље * Доље Подсуседско * Долно Врапче * Долни Буковец * Долни Маркушевец * Драгоножец * Драгоножец Долни * Дубрава Маркушевечка * Житњак * Јагодишќе * Јакушевец * Јалшевец * Јанкомир * Јарек Подсуседски * Јарун * Јачковина * Јелковец * Кашина Горна * Кашина Дољња * Клара * Кобиљак Сесветски * Костањек * Краљевец Сесветски * Крвариќи * Кустошија * Лашќина * Лисичина * Лукшиќи * Љубљаница * Медведски Брег * Микулиќи * Мирошевец * Млинови * Новаки Гранешински * Новаки Краљевечки * Новоселец Гранешински * Опатовина * Опоровец * Оток Запрудски * Оточец Запрудски * Перјавица * Петрушевец * Пионирски Град * Планина * Подбрежје * Подсусед * Поповец * Пречко * Ремете * Реметинец Ступнички * Ресник * Реснички Гај * Ретковец * Рудеш * Села Сесветска * Селница Сесветска * Слановец * Сопница Сесветска * Стењевец * Трнава * Трнава Ресничка * Трстеник * Фратершќица * Хрелиќи * Црквена Вес * Чехи * Чрномерец * Чуговец * Чулинец * Чучерје * Шестине * Шестински Краљевец * Шпанско * Штефановец | below = }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Предлошки за општини во Хрватска|Загреб]] [[Категорија:Загреб|Ψ]] </noinclude> o310zafqlklfkvhxy6gjw7sn5w0gvep 0 1207011 5578762 5456282 2026-06-19T07:38:24Z BosaFi 115936 5578762 wikitext text/x-wiki '''Ажуриран Статус''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Status update'') е [[САД|американски]] романтичем тинејџерски комичен филм во режија на Скот Шпеер, од сценарио на Џејсон Филарди. Главни улоги имаат Рос Линч и Оливија Холт. == Заплет == Не-толку популарен средношколец по име Кајл открива нова апликација која ги доловува сите негови најлуди фантазии во реалниот свет. == Глумци во филмот == * Рос Линч како Кајл Мур * Оливија Холт како Дани МакКензи<ref name="T-T">{{Наведена мрежна страница|url=https://teaser-trailer.com/status-update-movie/|title=Status Update Movie : Teaser Trailer|accessdate=2017-07-23}}</ref> * Кортни Итон како Шарлот Чарлот Алден * Дијана Бенг како Директор Ким * Мартин Донован како г-дин Алден * Харви Гвилен како Лони Грегори * Грег Салкин како Дерек Лоу * Брек Басинџер како Макси Мур * Александра Сигел како г-ѓа Вескот * Роб Ригл како Дерл Мур * Фамки Џансен како Катрин Алден * Џон Мајкл Хигинс како г-дин Муди * Венди Меклендом-Кови како Ан Мур * Џош Островски како Забрадениот човек == Производство == Во ноември 2014 година, Холивуд Репортерoт објавил дека Рос Линч ќе глуми во нов филм за натприродна комедична романса наречена Ажуриран Статус, поставен во [[Нова Англија]]. Скот Спир го режирал филмот. Филмот започнал со производство во Ванкувер, [[Британска Колумбија]] во јуни 2016 година. == Премиера == ''Ажуриран статус,'' имал ограничено издание на 23 март 2018 година, пред да биде пуштен на видео на 30 март 2018 година од страна на Вертикал Ентертејнмент.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ramascreen.com/watch-this-trailer-for-status-update-starring-ross-lynch-and-olivia-holt/|title=Watch This Trailer For STATUS UPDATE Starring Ross Lynch And Olivia Holt|last=Rama|date=February 26, 2018|publisher=Rama Screen|accessdate=March 14, 2018}}</ref> == Наводи== {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Rotten Tomatoes|title=status_update}} [[Категорија:Филмови од 2018 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] 2lu9vlshtgeacm4go5qln55yjngakqt 0 1219944 5578743 5575614 2026-06-19T02:27:02Z Stephan1000000 82108 1375 5578743 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{викификација}} {{Инфокутија за телевизија |show_name = Покемон |image = International Pokémon logo.svg |caption = |genre = [[фантазија]], [[аниме]] |creator = [[Сатоши Таџири]] |starring = - |opentheme = „Gotta Catch 'Em All“, [[Џејсон Пејџ]] |country = [[Јапонија]] |language = [[Јапонски јазик|јапонски]], [[Англиски јазик|англиски]] |num_episodes = 1375 |executive_producer = |location = - |runtime = [[24 минути]] |network = - |first_aired = [[1 април]] [[1997]] |website = {{Official website|URL=http://www.pokemon.co.jp/|name=Japan}} }} '''''Покемон''''' — аниме-серија создадена од [[Сатоши Таџири]] во [[1996]] година и која е во сопственост на јапонската компанија [[Нинтендо]]. „Покемони“ започнале од неколку игри за Нинтендо, а подоцна е направена и [[аниме]]-серијата [[Покемон (аниме)|со исто име]]. === Покемон Филмови === {| class="wikitable" |- ! Филм !! Година !! Режисер |- | ''Pokémon: The First Movie'' || 1998 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon The Movie 2000'' || 1999 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon 3: The Movie || 2000 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon 4Ever'' || 2001 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon Heroes'' || 2002 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon: Jirachi—Wish Maker'' || 2003 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon: Destiny Deoxys'' || 2004 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon: Lucario and the Mystery of Mew ''|| 2005 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon Ranger and the Temple of the Sea'' || 2006 || Kunihiko Yuyama, Armen Mazlumian |- |''Pokémon: The Rise of Darkrai'' || 2007 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon: Giratina and the Sky Warrior''|| 2008 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon: Arceus and the Jewel of Life'' || 2009 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon: Zoroark: Master of Illusions ''|| 2010 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: White—Victini and Zekrom'' || 2011 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: Black—Victini and Reshiram ''|| 2011 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon the Movie: Kyurem vs. the Sword of Justice'' || 2012 || Kunihiko Yuyama |- |'' Genesect and the Legend Awakened'' || 2013 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: Diancie and the Cocoon of Destruction ''|| 2014 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: Hoopa and the Clash of Ages'' || 2015 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: Volcanion and the Mechanical Marvel'' || 2016 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: I Choose You!'' || 2017|| Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: The Power of Us'' || 2018 || Tetsuo Yajima |- | ''Pokémon the Movie: Mewtwo Strikes Back Evolution '' || 2019 || Motonori Sakakibara, Tetsuo Yajima |- | ''Pocket Monsters the Movie: Coco'' || 2020 || Tetsuo Yajima |} === Серии === {| class="wikitable" |- ! Серија !!Година |- | ''Pokémon ''|| 1997-2002 |- |'' Pokémon Chronicles'' || 2002 |- |'' Pokémon: Advanced ''|| 2002-2006 |- | ''Pokémon Diamond and Pearl'' || 2006-2010 |- | ''Pokémon: Black & White'' || 2010-2013 |- | ''Pokémon XY ''|| 2013-2016 |- |'' Pokémon The Series: Sun & Moon'' || 2016-2019 |- | ''Pokémon Journeys: The Series ''|| 2019-во тек |- | ''Pokémon: The Arceus Chronicles ''|| 2022 |} [[Категорија:Аниме]] [[Категорија:Покемон]] 5k1t9m4w8e4fxwvcogp7daezj6pi954 0 1233936 5578741 5371866 2026-06-19T01:42:08Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - своите наместо својте 5578741 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Handball Competition | tourney_name = Светско првенство во ракомет за жени 2019 | other_titles = | caption = | country = Јапонија | dates = 30 ноември – 15 декември | num_teams = 24 | confederations = 5 | venues = 5 | cities = 5 | champion_other = {{hbw|NED}} <br>(1. титула) | count = | second_other = {{hbw|ESP}} | third_other = {{hbw|RUS}} | fourth_other = {{hbw|NOR}} | matches = 96 | goals = 5179 | attendance = {{#expr: 9100 + 3605 + 1300 + 1900 + 4900 + 2864 + 1450 + 1800 + 1300 + 2230 + 1871 + 1400 + 1580 + 1910 + 1450 + 1850 + 1600 + 1380 + 5570 + 6628 + 4476 + 4690 + 1680 + 2100 + 6765 + 5060 + 1750 + 1950 + 1600 + 1985 + 2280 + 1540 + 1810 + 6375 + 1970 + 1000 + 1590 + 2000 + 1700 + 1950 + 2020 + 1100 + 5520 + 6729 + 2460 + 6220 + 1870 + 2442 + 4680 + 1490 + 2000 + 1700 + 8310 + 2680 + 2950 + 2100 + 2500 + 3380 + 1600 + 3826 + 800 + 3430 + 3726 + 1000 + 5870 + 3450 + 1100 + 7356 + 4020 + 600 + 2132 + 1890 + 6920 + 1700 + 6464 + 5090 + 1900 + 2920 + 2200 + 600 + 2120 + 6338 + 3428 + 1980 + 6281 + 5070 + 3962 + 3080 + 1926 + 3520 + 5690 + 6860 + 4240 + 4261 + 8664 + 9624}} | top_scorer = {{знамеикона|NED}} [[Лоис Абинг]]<br />(71 гол) | player = {{знамеикона|NED}} [[Еставана Полман]] | previous = Светско првенство во ракомет за жени 2017 | next = Светско првенство во ракомет за жени 2021 }} '''Светско првенство во ракомет за жени 2019''' — 24. издание на [[Светско првенство во ракомет за жени|Светското првенство во ракомет за жени]]. Првенството се одржало во [[Јапонија]] од 30 ноември до 15 декември 2019 година.<ref>{{нмс|url= http://www.ihf.info//MediaCenter/News/NewsDetails/tabid/130/Default.aspx?ID=1748|title=Japan and Denmark/Germany are the hosts of the 2019 World Championships|date=28 октомври 2013}}</ref> {{NazNB|HArep|NED|F}} ја освоила својата прва титула светски првак, совладувајќи ја {{NazNB|HArep|ESP|F}} во финалето со 30-29.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ihf.info/media-center/news/netherlands-take-first-world-title-last-second-penalty|title=Netherlands take first world title with last-second penalty|publisher=ihf.info|date=15 December 2019}}</ref> == Градови-домаќини == Организација на Светското првенство му била доверена на регионот [[Кумамото]]. Покрај тоа, јапонскиот организационен комитет одлучил да му додели едно место на одржување на [[Токио]] со цел подобро да се подготват за [[Летни олимписки игри 2020|Летните олимписки игри 2020]]. Инаку [[Кумамото]] имал и претходно искуство со организација на ракометни турнири, откако бил домаќин на [[Светско првенство во ракомет за мажи 1997|машкиот светски турнир во 1997 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.handball-world.com/o.red.c/news-2-2-23-18402.html|title=Japan will host Women´s World Cup 2019|publisher=handball-world.com|date=28 October 2013|accessdate=9 May 2015|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045724/http://www.handball-world.com/o.red.c/news-2-2-23-18402.html|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- |'''[[Хигаши-ку]]''' |'''[[Минами-ку]]''' |'''[[Ниши-ку]]''' |'''[[Јацуширо]]''' |'''[[Јамага]]''' |- | [[Парк дом Кумамото]]<br>Капацитет: 10.000 | [[Аква дом Кумамото]]<br>Капацитет: 6.400 | [[Кумамото Гимнасиум]]<br>Капацитет: 3.400 | [[Јацуширо Гимнасиум]]<br>Капацитет: 2.500 | [[Јамага Сити Гимнасиум]]<br>Капацитет: 2.100 |- | [[Податотека:Kumamoto park dome.jpg|x90px]] | [[Податотека:Aqua dome Kumamoto.JPG|x90px]] | [[Податотека:Kumamoto-pref synthesis gymnasium 1.jpg|x90px]] | | |} == Квалификувани репрезентации == {| class="wikitable sortable" ! width=130|Држава !! class="unsortable"|Се квалификувале како!!Дата на квалификување !! class="unsortable"|Претходни учества^{'''[[#1|1]]'''} |- |{{hbw|JPN}} || Домаќин || {{dts|28 октомври 2013}} || 18<span style="display:none">0</span> ([[Светско првенство во ракомет за жени 1962|1962]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1965|1965]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1971|1971]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1973|1973]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1975|1975]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1986|1986]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1995|1995]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1997|1997]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1999|1999]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2001|2001]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2003|2003]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2005|2005]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2007|2007]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2009|2009]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2011|2011]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2013|2013]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2015|2015]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2017|2017]]) |- |{{hbw|FRA}} || [[Светско првенство во ракомет за жени 2017|Бранител на титулата]] || {{dts|17 декември 2017}} || 13<span style="display:none">0</span> ([[Светско првенство во ракомет за жени 1986|1986]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1990|1990]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1997|1997]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1999|1999]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2001|2001]], '''[[Светско првенство во ракомет за жени 2003|2003]]''', [[Светско првенство во ракомет за жени 2005|2005]], ''[[Светско првенство во ракомет за жени 2007|2007]]'', [[Светско првенство во ракомет за жени 2009|2009]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2011|2011]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2013|2013]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2015|2015]], '''[[Светско првенство во ракомет за жени 2017|2017]]''') |- |{{hbw|BRA}} || Први на [[Првенство на Јужна и Средна Америка во ракомет за жени 2018|Првенство на Јужна и Средна Америка 2018]] || {{dts|3 декември 2018}} || 12<span style="display:none">0</span> ([[Светско првенство во ракомет за жени 1995|1995]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1997|1997]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1999|1999]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2001|2001]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2003|2003]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2005|2005]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2007|2007]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2009|2009]], ''[[Светско првенство во ракомет за жени 2011|2011]]'', '''[[Светско првенство во ракомет за жени 2013|2013]]''', [[Светско првенство во ракомет за жени 2015|2015]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2017|2017]]) |- |{{hbw|ARG}} || Втори на [[Првенство на Јужна и Средна Америка во ракомет за жени 2018|Првенство на Јужна и Средна Америка 2018]] || {{dts|3 декември 2018}} || 9<span style="display:none">0</span> ([[Светско првенство во ракомет за жени 1999|1999]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2003|2003]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2005|2005]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2007|2007]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2009|2009]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2011|2011]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2013|2013]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2015|2015]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2017|2017]]) |- |{{hbw|CHN}} || Полуфиналист на [[Азиско првенство во ракомет за жени 2018|Азиското првенство 2018]] || {{dts|4 декември 2018}} || 15<span style="display:none">0</span> ([[1986 World Women's Handball Championship|1986]], [[1990 World Women's Handball Championship|1990]], [[1993 World Women's Handball Championship|1993]], [[1995 World Women's Handball Championship|1995]], [[1997 World Women's Handball Championship|1997]], [[1999 World Women's Handball Championship|1999]], [[2001 World Women's Handball Championship|2001]], [[2003 World Women's Handball Championship|2003]], [[2005 World Women's Handball Championship|2005]], [[2007 World Women's Handball Championship|2007]], ''[[2009 World Women's Handball Championship|2009]]'', [[2011 World Women's Handball Championship|2011]], [[2013 World Women's Handball Championship|2013]], [[2015 World Women's Handball Championship|2015]], [[2017 World Women's Handball Championship|2017]]) |- |{{hbw|KAZ}} || Полуфиналист на [[Азиско првенство во ракомет за жени 2018|Азиското првенство 2018]] || {{dts|4 декември 2018}} || 4<span style="display:none">0</span> ([[Светско првенство во ракомет за жени 2007|2007]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2009|2009]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2011|2011]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2015|2015]]) |- |{{hbw|KOR}} || Полуфиналист на [[Азиско првенство во ракомет за жени 2018|Азиското првенство 2018]] || {{dts|4 декември 2018}} || 17<span style="display:none">0</span> ([[1978 World Women's Handball Championship|1978]], [[1982 World Women's Handball Championship|1982]], [[1986 World Women's Handball Championship|1986]], ''[[1990 World Women's Handball Championship|1990]]'', [[1993 World Women's Handball Championship|1993]], '''[[1995 World Women's Handball Championship|1995]]''', [[1997 World Women's Handball Championship|1997]], [[1999 World Women's Handball Championship|1999]], [[2001 World Women's Handball Championship|2001]], [[2003 World Women's Handball Championship|2003]], [[2005 World Women's Handball Championship|2005]], [[2007 World Women's Handball Championship|2007]], [[2009 World Women's Handball Championship|2009]], [[2011 World Women's Handball Championship|2011]], [[2013 World Women's Handball Championship|2013]], [[2015 World Women's Handball Championship|2015]], [[2017 World Women's Handball Championship|2017]]) |- |{{hbw|AUS}} || Петто место на [[Азиско првенство во ракомет за жени 2018|Азиското првенство 2018]] ||{{dts|8 декември 2018}} || 7<span style="display:none">0</span> ([[1999 World Women's Handball Championship|1999]], [[2003 World Women's Handball Championship|2003]], [[2005 World Women's Handball Championship|2005]], [[2007 World Women's Handball Championship|2007]], [[2009 World Women's Handball Championship|2009]], [[2011 World Women's Handball Championship|2011]], [[2013 World Women's Handball Championship|2013]]) |- |{{hbw|SEN}} || Финалист на [[Африканско првенство во ракомет за жени 2018|Африканско првенство 2018]] || {{dts|10 декември 2018}} || Деби |- |{{hbw|ANG}} || Финалист на [[Африканско првенство во ракомет за жени 2018|Африканско првенство 2018]] || {{dts|10 декември 2018}} || 14<span style="display:none">0</span> ([[1990 World Women's Handball Championship|1990]], [[1993 World Women's Handball Championship|1993]], [[1995 World Women's Handball Championship|1995]], [[1997 World Women's Handball Championship|1997]], [[1999 World Women's Handball Championship|1999]], [[2001 World Women's Handball Championship|2001]], [[2003 World Women's Handball Championship|2003]], [[2005 World Women's Handball Championship|2005]], [[2007 World Women's Handball Championship|2007]], [[2009 World Women's Handball Championship|2009]], [[2011 World Women's Handball Championship|2011]], [[2013 World Women's Handball Championship|2013]], [[2015 World Women's Handball Championship|2015]], [[2017 World Women's Handball Championship|2017]]) |- |{{hbw|DRC}} || Трето место на [[Африканско првенство во ракомет за жени 2018|Африканско првенство 2018]] || {{dts|12 декември 2018}} || 2<span style="display:none">0</span> ([[Светско првенство во ракомет за жени 2013|2013]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2015|2015]]) |- |{{hbw|NED}} || Полуфиналист на [[Европско првенство во ракомет за жени 2018|Европско првенство 2018]] || {{dts|12 декември 2018}} || 11<span style="display:none">0</span> (''[[1971 World Women's Handball Championship|1971]]'', [[1973 World Women's Handball Championship|1973]], [[1978 World Women's Handball Championship|1978]], ''[[1986 World Women's Handball Championship|1986]]'', [[1999 World Women's Handball Championship|1999]], [[2001 World Women's Handball Championship|2001]], [[2005 World Women's Handball Championship|2005]], [[2011 World Women's Handball Championship|2011]], [[2013 World Women's Handball Championship|2013]], [[2015 World Women's Handball Championship|2015]], [[2017 World Women's Handball Championship|2017]]) |- |{{hbw|ROU}} || Полуфиналист на [[Европско првенство во ракомет за жени 2018|Европско првенство 2018]] || {{dts|12 декември 2018}} || 23<span style="display:none">0</span> ([[1957 World Women's Handball Championship|1957]], '''[[1962 World Women's Handball Championship|1962]]''', [[1965 World Women's Handball Championship|1965]], [[1971 World Women's Handball Championship|1971]], [[1973 World Women's Handball Championship|1973]], [[1975 World Women's Handball Championship|1975]], [[1978 World Women's Handball Championship|1978]], [[1982 World Women's Handball Championship|1982]], [[1986 World Women's Handball Championship|1986]], [[1990 World Women's Handball Championship|1990]], [[1993 World Women's Handball Championship|1993]], [[1995 World Women's Handball Championship|1995]], [[1997 World Women's Handball Championship|1997]], [[1999 World Women's Handball Championship|1999]], [[2001 World Women's Handball Championship|2001]], [[2003 World Women's Handball Championship|2003]], [[2005 World Women's Handball Championship|2005]], [[2007 World Women's Handball Championship|2007]], [[2009 World Women's Handball Championship|2009]], [[2011 World Women's Handball Championship|2011]], [[2013 World Women's Handball Championship|2013]], [[2015 World Women's Handball Championship|2015]], [[2017 World Women's Handball Championship|2017]]) |- |{{hbw|RUS}} || Полуфиналист на [[Европско првенство во ракомет за жени 2018|Европско првенство 2018]] || {{dts|12 декември 2018}} || 12<span style="display:none">0</span> ([[1993 World Women's Handball Championship|1993]], [[1995 World Women's Handball Championship|1995]], [[1997 World Women's Handball Championship|1997]], [[1999 World Women's Handball Championship|1999]], '''[[2001 World Women's Handball Championship|2001]]''', [[2003 World Women's Handball Championship|2003]], '''''[[2005 World Women's Handball Championship|2005]]''''', '''[[2007 World Women's Handball Championship|2007]]''', '''[[2009 World Women's Handball Championship|2009]]''', [[2011 World Women's Handball Championship|2011]], [[2015 World Women's Handball Championship|2015]], [[2017 World Women's Handball Championship|2017]]) |- |{{hbw|CUB}} || [[НорКа првенство во ракомет за жени 2019|НорКа 2019 шампион]] || {{dts|2 јуни 2019}} || 3<span style="display:none">0</span> ([[Светско првенство во ракомет за жени 1999|1999]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2011|2011]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2015|2015]]) |- |{{hbw|HUN}} || [[Квалификации за Светско првенство во ракомет жени 2019 (Европа)|Европски квалификации]] || {{dts|5 јуни 2019}} || 21<span style="display:none">0</span> ([[1957 World Women's Handball Championship|1957]], [[1962 World Women's Handball Championship|1962]], '''[[1965 World Women's Handball Championship|1965]]''', [[1971 World Women's Handball Championship|1971]], [[1973 World Women's Handball Championship|1973]], [[1975 World Women's Handball Championship|1975]], [[1978 World Women's Handball Championship|1978]], ''[[1982 World Women's Handball Championship|1982]]'', [[1986 World Women's Handball Championship|1986]], [[1993 World Women's Handball Championship|1993]], ''[[1995 World Women's Handball Championship|1995]]'', [[1997 World Women's Handball Championship|1997]], [[1999 World Women's Handball Championship|1999]], [[2001 World Women's Handball Championship|2001]], [[2003 World Women's Handball Championship|2003]], [[2005 World Women's Handball Championship|2005]], [[2007 World Women's Handball Championship|2007]], [[2009 World Women's Handball Championship|2009]], [[2013 World Women's Handball Championship|2013]], [[2015 World Women's Handball Championship|2015]], [[2017 World Women's Handball Championship|2017]]) |- |{{hbw|DEN}} || [[Квалификации за Светско првенство во ракомет жени 2019 (Европа)|Европски квалификации]] || {{dts|5 јуни 2019}} || 19<span style="display:none">0</span> ([[1957 World Women's Handball Championship|1957]], [[1962 World Women's Handball Championship|1962]], [[1965 World Women's Handball Championship|1965]], [[1971 World Women's Handball Championship|1971]], [[1973 World Women's Handball Championship|1973]], [[1975 World Women's Handball Championship|1975]], [[1990 World Women's Handball Championship|1990]], [[1993 World Women's Handball Championship|1993]], [[1995 World Women's Handball Championship|1995]], '''[[1997 World Women's Handball Championship|1997]]''', ''[[1999 World Women's Handball Championship|1999]]'', [[2001 World Women's Handball Championship|2001]], [[2003 World Women's Handball Championship|2003]], [[2005 World Women's Handball Championship|2005]], [[2009 World Women's Handball Championship|2009]], [[2011 World Women's Handball Championship|2011]], [[2013 World Women's Handball Championship|2013]], ''[[2015 World Women's Handball Championship|2015]]'', [[2017 World Women's Handball Championship|2017]]) |- |{{hbw|GER}} || [[Квалификации за Светско првенство во ракомет жени 2019 (Европа)|Европски квалификации]] || {{dts|5 јуни 2019}} || 11<span style="display:none">0</span> ('''[[Светско првенство во ракомет за жени 1993|1993]]''', [[Светско првенство во ракомет за жени 1995|1995]], ''[[Светско првенство во ракомет за жени 1997|1997]]'', [[Светско првенство во ракомет за жени 1999|1999]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2003|2003]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2005|2005]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2007|2007]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2009|2009]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2011|2011]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2013|2013]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2015|2015]], ''[[Светско првенство во ракомет за жени 2017|2017]]'') |- |{{hbw|NOR}} || [[Квалификации за Светско првенство во ракомет жени 2019 (Европа)|Европски квалификации]] || {{dts|5 јуни 2019}} || 19<span style="display:none">0</span> ([[Светско првенство во ракомет за жени 1971|1971]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1973|1973]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1975|1975]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1982|1982]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1986|1986]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1990|1990]], ''[[Светско првенство во ракомет за жени 1993|1993]]'', [[Светско првенство во ракомет за жени 1995|1995]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1997|1997]], '''''[[Светско првенство во ракомет за жени 1999|1999]]''''', [[Светско првенство во ракомет за жени 2001|2001]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2003|2003]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2005|2005]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2007|2007]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2009|2009]], '''[[Светско првенство во ракомет за жени 2011|2011]]''', [[Светско првенство во ракомет за жени 2013|2013]], '''[[Светско првенство во ракомет за жени 2015|2015]]''', [[Светско првенство во ракомет за жени 2017|2017]]) |- |{{hbw|MNE}} || [[Квалификации за Светско првенство во ракомет жени 2019 (Европа)|Европски квалификации]] || {{dts|5 јуни 2019}} || 4<span style="display:none">0</span> ([[Светско првенство во ракомет за жени 2011|2011]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2013|2013]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2015|2015]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2017|2017]]) |- |{{hbw|SWE}} || [[Квалификации за Светско првенство во ракомет жени 2019 (Европа)|Европски квалификации]] || {{dts|6 јуни 2019}} || 9<span style="display:none">0</span> ([[Светско првенство во ракомет за жени 1957|1957]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1990|1990]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1993|1993]], [[Светско првенство во ракомет за жени 1995|1995]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2001|2001]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2009|2009]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2011|2011]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2015|2015]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2017|2017]]) |- |{{hbw|SRB}} || [[Квалификации за Светско првенство во ракомет жени 2019 (Европа)|Европски квалификации]] || {{dts|6 јуни 2019}} || 3<span style="display:none">0</span> (''[[Светско првенство во ракомет за жени 2013|2013]]'', [[Светско првенство во ракомет за жени 2015|2015]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2017|2017]]) |- |{{hbw|SVN}} || [[Квалификации за Светско првенство во ракомет жени 2019 (Европа)|Европски квалификации]] || {{dts|6 јуни 2019}} || 5<span style="display:none">0</span> ([[Светско првенство во ракомет за жени 1997|1997]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2001|2001]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2003|2003]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2005|2005]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2017|2017]]) |- |{{hbw|ESP}} || [[Квалификации за Светско првенство во ракомет жени 2019 (Европа)|Европски квалификации]] || {{dts|6 јуни 2019}} || 9<span style="display:none">0</span> ([[Светско првенство во ракомет за жени 1993|1993]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2001|2001]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2003|2003]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2007|2007]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2009|2009]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2011|2011]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2013|2013]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2015|2015]], [[Светско првенство во ракомет за жени 2017|2017]]) |} :<div id="1">¹ '''Болд''' означува шампион за таа година, ''Италикс'' означува домаќин за таа година.</div> == Ждрепка == Ждрепката била одржана на 21 јуни 2019 во [[Токио]], [[Јапонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ihf.info/competitions/women/307/24th-ihf-womens-world-championship-2019/6147/news/6505|title=Draw for 24th IHF Women’s World Championship|date=1 February 2019|work=ihf.info}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ihf.info/media-center/news/groups-womens-world-championship-set|title=Groups for Women’s World Championship set|date=21 June 2019|work=ihf.info}}</ref> === Носители === Носителите биле објавени на 19 јуни 2019.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ihf.info/media-center/news/2019-ihf-womens-world-championship-draw-0|title=2019 IHF Women’s World Championship draw|date=19 June 2019|work=ihf.info}}</ref> Како организатор, Јапонија имала право да ја одбере својата група. {| class="wikitable" |- !width=16%|Шешир 1 !width=16%|Шешир 2 !width=16%|Шешир 3 !width=16%|Шешир 4 !width=16%|Шешир 5 !width=16%|Шешир 6 |- style="vertical-align: top;" | *{{hbw|FRA}} *{{hbw|RUS}} *{{hbw|NED}} *{{hbw|ROU}} | *{{hbw|NOR}} *{{hbw|SWE}} *{{hbw|HUN}} *{{hbw|DEN}} | *{{hbw|MNE}} *{{hbw|JPN}} *{{hbw|GER}} *{{hbw|SRB}} | *{{hbw|ESP}} *{{hbw|SVN}} *{{hbw|KOR}} *{{hbw|CHN}} | *{{hbw|BRA}} *{{hbw|ANG}} *{{hbw|SEN}} *{{hbw|ARG}} | *{{hbw|KAZ}} *{{hbw|CUB}} *{{hbw|COD}} *{{hbw|AUS}} |} == Судии == <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ihf.info/media-center/news/referee-couples-24th-ihf-womens-world-championship-2019|title=Referee couples for 24th IHF Women's World Championship 2019|date=5 September 2019|work=ihf.info}}</ref> {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" style="width: 300px;" |- ! colspan="2" | Судии |- | {{ALG}} || Јусеф Белхири<br />Саид Али Хамиди |- | {{ARG}} || Марија Паолантони<br />Маријана Гарсија |- | {{CHN}} || Ченг Јуфенг<br />Жу Јунлеи |- | {{CRO}} || Давор Лончар<br />Зоран Лончар |- | {{DEN}} || Карина Кристијансен<br />Лине Хансен |- | {{EGY}} || Јасмина Ел-Сајед<br />Хајди Ел-Сајед |- | {{FRA}} || Шарлот Бонавентура<br />Жули Бонавентура |- | {{GER}} || Мајке Мерц<br />Тања Шилха |- | {{JPN}} || Којоши Хизаки<br />Томоказу Икебучи |} {{col-2}} {| class="wikitable" style="width: 300px;" |- ! colspan="2" | Судии |- | {{ROU}} || Кристина Настасе<br />Симона Станку |- | {{RUS}} || Викторија Алпаидзе<br />Татјана Березкина |- | {{SVN}} || Бојан Лах<br />Давид Сок |- | {{SRB}} || Вања Антиќ<br />Јелена Јаковљевиќ |- | {{KOR}} || Ко Бон-ок<br />Ли Се-ок |- | {{ESP}} || Игнасио Гарсија<br />Андреу Мартин |- | {{TUN}} || Самир Кришен<br />Самир Махлуф |- | {{URU}} || Матијас Соса<br />Кристијан Лемес |} {{col-end}} == Преглед на првенството == === Групна фаза === Групата А на првенството започнала со мало изненадување за кое заслужна била репрезентацијата на {{NazNB|HArep|SLO|F}} која ја победила фаворизираната {{NazNB|HArep|NED|F}} со 32-26.<ref name="Прво коло">{{наведени вести|url=https://sportmedia.mk/2019/11/30/%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%82-%D1%81%D0%B2/|title=Сензација на стартот на Мундијалот: Светскиот првак Франција поразен од Јужна Кореја|publisher=sportmedia.mk|date=30 ноември 2019|accessdate=14 декември 2019}}</ref> Во останатите два натпревари од првото коло фаворитите биле сигурни, {{NazNB|HArep|SRB|F}} ја победила {{NazNB|HArep|ANG|F}} 32-25,<ref name="Прво коло"/> односно {{NazNB|HArep|NOR|F}} која ја победила {{NazNB|HArep|CUB|F}} со 31 гол разлика (47-16), што била втора најубедлива победа на првенството.<ref>{{наведени вести|url=https://kajgana.com/koreankite-go-iznenadija-shampionot-norvezhankite-nemilosrdni|title=Корејанките го изненадија шампионот, Норвежанките немилосрдни|publisher=kajgana.com|date=30 ноември 2019|accessdate=14 декември 2019}}</ref><ref name="30 ноември">{{наведени вести|url=https://derbi.mk/sp-vo-japonija-francuzinkite-startuvaa-neochekuvan-poraz-norvezhankite-najubedlivi/|title=СП во Јапонија: Французинките стартуваа со неочекуван пораз, Норвежанките најубедливи|publisher=derby.mk|date=30 ноември 2019|accessdate=14 декември 2019|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214213813/https://derbi.mk/sp-vo-japonija-francuzinkite-startuvaa-neochekuvan-poraz-norvezhankite-najubedlivi/|url-status=dead}}</ref> Второто коло не донело изнедувања, Србија ја победила Куба со убедливи 46-27, а Холандија ја забележала првата победа на турнирот совладувајќи ја Ангола со 35-28.<ref>{{наведени вести|url=https://www.gol.mk/rakomet/srbija-bezmilosna-kon-kuba-prvi-bodovi-za-lalinjata|title=Србија безмилосна кон Куба, први бодови за „лалињата“|publisher=gol.mk|date=2 декември 2019|accessdate=14 декември 2019}}</ref> Најинтересно било во третиот натпревар во кој Норвешка со пресврт и одлична игра во второто полувреме ја победила Словенија.<ref>{{наведени вести|url=https://www.gol.mk/rakomet/norveshka-odigra-neverojatno-vtoro-poluvreme-i-ja-deklasira-slovenija|title=Норвешка одигра неверојатно второ полувреме и ја декласира Словенија|publisher=gol.mk|date=2 декември 2019|accessdate=14 декември 2019}}</ref> Во третото коло Холандија ја победила Куба, додека Ангола ја изненадила Словенија славејќи убедлива победа од 33-24.<ref>{{наведени вести|url=https://vesti.mk/read/article/https%3A%2F%2Ftopsport.mk%2Frakomet%2Fangola-ja-pregazi-slovenija%2F|title=Ангола ја прегази Словенија|publisher=vesti.mk|date=3 декември 2019|accessdate=14 декември 2019}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во дербито на колото Норвешка во тесен и неизвесен натпревар ја добила Србија со 28-25.<ref name="Трето коло">{{наведени вести|url=https://topsport.mk/makfax/srbija-padna-od-norveshka-crnogorkite-ja-prezhiveaja-ungarija/|title=Србија падна од Норвешка, Црногорките ја преживеаја Унгарија|publisher=topsport.mk|date=3 декември 2019|accessdate=14 декември 2019}}</ref> Во четвртото коло Норвешка и Словенија забележале победи над Ангола и Куба,<ref name="НОР-АНГ ШВЕ-АРГ">{{наведени вести|url=https://www.gol.mk/rakomet/norveshka-se-namachi-so-angola-shvedska-lesno-do-nokaut-faza|title=Норвешка се намачи со Ангола, Шведска лесно до нокаут-фаза на Мундијалот|publisher=gol.mk|date=5 декември 2019|accessdate=14 декември 2019}}</ref><ref>{{наведени вести|url=https://vesti.mk/read/article/https%3A%2F%2Fwww.gol.mk%2Frakomet%2Fslovenija-go-napolni-golot-na-kuba-i-protiv-srbija-kje-reshava-za-vtora-faza-na-sp|title=Словенија го наполни голот на Куба и против Србија ќе решава за втора фаза на СП|publisher=gol.mk|date=5 декември 2019|accessdate=14 декември 2019}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> додека Холандија ја декласирала Србија со 36-23.<ref>{{наведени вести|url=http://kajgana.com/holangjankite-ja-deklasiraa-srbija|title=Холанѓанките ја декласираа Србија|publisher=kajgana.com|date=5 декември 2019|accessdate=14 декември 2019|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214160644/http://kajgana.com/holangjankite-ja-deklasiraa-srbija|url-status=dead}}</ref> Во последното коло Србија забележала важна победа над Словенија со која изборила пласман понатаму,<ref>{{наведени вести|url=https://ekipa.mk/sp-rakomet-zheni-srbija-preku-slovenija-do-vtora-faza-triler-pobeda-na-shpanija-nad-tsrna-gora/|title=СП ракомет жени: Србија преку Словенија до втора фаза, трилер-победа на Шпанија над Црна Гора|publisher=ekipa.mk|date=6 декември 2019|accessdate=14 декември 2019}}</ref> Ангола ја победила Куба, додека Холандија и го нанела првиот пораз на Норвешка со 30-28.<ref>{{наведени вести|url=https://www.gol.mk/rakomet/lalinjata-ja-reshija-norveshka-i-kako-lideri-odat-vo-nokaut-faza|title=„Лалињата“ ја решија Норвешка и како водачи одат во втора фаза|publisher=gol.mk|date=6 декември 2019|accessdate=14 декември 2019}}</ref> На крајот, од оваа група натаму минале Холандија со 4 пренесени бода, Норвешка со 2 и Србија без ниту еден пренесен бод. Во групата Б забележан е лош почеток на турнирот за бранителот на трофејот {{NazNB|HArep|FRA|F}}, која сосема неочекувано загубила од {{NazNB|HArep|KOR|F}} 27-29.<ref name="Прво коло"/><ref name="30 ноември"/> {{NazNB|HArep|GER|F}} славела над шампионот од [[Светско првенство во ракомет за жени|2013]] {{NazNB|HArep|BRA|F}} со 30-24,<ref name="Прво коло"/><ref name="30 ноември"/> додека Данска без проблеми ја соваладала Австралија со 25 гола разлика (37-12).<ref name="30 ноември"/> Во второто коло се забележани дури два нерешени резултати: Бразил - Франција 19-19<ref>{{наведени вести|url=https://www.gol.mk/rakomet/francija-se-izvleche-i-otkina-remi-protiv-borbenite-brazilki|title=Франција се извлече и откина реми против борбените Бразилки|publisher=gol.mk|date=1 декември 2019|accessdate=14 декември 2019}}</ref> и Јужна Кореја - Данска 26-26.<ref>{{наведени вести|url=https://www.gol.mk/rakomet/korejkite-redat-iznenaduvanja-golemo-remi-protiv-favoriziranata-danska|title=Корејките редат изненадувања, големо реми против фаворизираната Данска|publisher=gol.mk|date=1 декември 2019|accessdate=14 декември 2019}}</ref> Единствената репрезентација која забележала победа во ова коло била Германија, која ја совладала Австралија со убедливи 34-8.<ref>{{наведени вести|url=https://a1on.mk/sport1/germanskite-rakometarki-ja-pobedija-avstralija-francija-povtorno-ne-pobedi/|title=Германските ракометарки ја победија Австралија, Франција повтоно не победи|publisher=a1on.mk|date=1 декември 2019|accessdate=14 декември 2019|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214213815/https://a1on.mk/sport1/germanskite-rakometarki-ja-pobedija-avstralija-francija-povtorno-ne-pobedi/|url-status=dead}}</ref> Третото коло донело нов успех за Јужна Кореја која го совладала Бразил,<ref name="3 декември">{{наведени вести|url=https://kajgana.com/vazhni-pobedi-za-norveshka-i-germanija-slovenija-iznenadena-od-angola|title=Важни победи за Норвешка и Германија, Словенија изненадена од Ангола|publisher=kajgana.com|date=3 декември 2019|accessdate=14 декември 2019}}</ref> додека французинките ја забележале својата прва победа на турнирот совладувајќи ја Австралија со огромни 46-7;<ref name="3 декември"/> оваа победа од 39 гола разлика била и најубедливата на турнирот. Во дербито на колото, Германија ја победила Данска во тесен натпревар со еден гол разлика 26-25.<ref name="3 декември"/> Четвртото коло донело победи на Јужна Кореја, Данска и Франција над Австралија, Бразил и Германија. Во последното коло, Бразил ја победил Австралија за петто место во групата, Германија и Јужна Кореја одиграле нерешено 27-27 резултат што и двете екипи ги одвел понатаму, а Данска ја победила Франција со 20-18 и го исфрлила бранителот на титулата од натпреварувањето.<ref>{{наведени вести|url=https://www.gol.mk/rakomet/kraj-za-svetskite-shampionki-danska-slavi-naredna-faza-na-mundijalot|title=Крај за светските шампионки, Данска слави наредна фаза на Мундијалот|publisher=gol.mk|date=6 декември 2019|accessdate=14 декември 2019}}</ref> На крајот Германија пренела 3 бода во главната фаза, Јужна Кореја 2, а Данска 1. Почетокот во групата Ц го одбелeжaла убедливата победа на {{NazNB|HArep|ESP|F}} над {{NazNB|HArep|ROU|F}} со 31-16.<ref>{{наведени вести|url=https://www.gol.mk/rakomet/shpanija-ja-demolira-romanija-holangjankite-na-kolena-pred-slovenija|title=Шпанија ја демолира Романија, Холанѓанките на колена пред Словенија|publisher=gol.mk|date=31 ноември 2019|accessdate=15 декември 2019}}</ref> Во другите два натпревари од првото коло, {{NazNB|HArep|MNE|F}} и {{NazNB|HArep|HUN|F}} ја оправдале фаворитската улога против {{NazNB|HArep|SEN|F}} и {{NazNB|HArep|KAZ|F}}.<ref>[https://www.slobodenpecat.mk/svetskoto-prvenstvo-za-rakometarkite-zapochna-so-senzaczionalen-poraz-na-shampionkite/ Светското првенство за ракометарките започна со сензационален пораз на шампионките] slobodenpecat.mk</ref> Во второто коло, Црна Гора и Шпанија дошле до втората победа во групата победувајќи ги Казахстан и Унгарија,<ref name="2Ц">{{наведени вести|url=https://www.gol.mk/rakomet/shpanija-iznenaduvachki-lesno-ja-sredi-ungarija-romankite-so-prva-pobeda-na-sp|title=Шпанија изненадувачки лесно ја среди Унгарија, Романките со прва победа на СП|publisher=gol.mk|date=1 декември 2019|accessdate=15 декември 2019}}</ref> додека Романија забележала многу важна победа против Сенегал за да ги задржи шансите за пласман во главната фаза.<ref name="2Ц"/> Во најинтересниот натпревар од третото коло Црна Гора ја победила Унагрија со 25-24,<ref name="Трето коло"/> а до третата победа во групата стигнала и Шпанија која го победила Сенегал 29-20.<ref name="3 декември"/> Во последниот натпревар од колото Романија го победила Казахстан.<ref name="3 декември"/> Во четвртото коло, Црна Гора дошла до уште една минимална победа совладувајќи ја Романија со 27-26,<ref name="3Ц">{{наведени вести|url=https://www.gol.mk/rakomet/crna-gora-i-shpanija-vo-nokaut-fazata-rutina-za-korejkite-vo-duelot-so-avstralija|title=Црна Гора и Шпанија во нокаут фазата, рутина за Корејките во двобојот со Австралија|publisher=gol.mk|date=4 декември 2019|accessdate=15 декември 2019}}</ref> а Шпанија и Унгарија биле сигурни против аутсајдерите Казахстан и Сенегал.<ref name="3Ц"/> Во последното коло Сенегал го победил Казахстан во двобојот на двете репрезентации кој доживеале порази во сите претходни натпревари на турнирот и така го освоиле петтото место во групата. Во натпреварот за првото место, Шпанија ја победила Црна Гора со 27-26, за прво место и максимален број пренесени бодови во следната фаза.<ref>[https://sportmanija.mk/srbija-ja-dobi-dramata-protiv-slovenija-shpanija-za-gol-podobra-od-tsrna-gora/ Србија ја доби драмата против Словенија, Шпанија за гол подобра од Црна Гора] sportmanija.mk</ref> Во еден од најинтересните натпревари на првенството се сретнале соседите Романија и Унгарија, во натпревар кој директно одлучувал која репрезентација од оваа група ќе мине понатаму како трета во групата. Во првото полувреме Унгарија имала 7 гола предност, меѓутоа тоа не им било доволно па при крајот Романија успела да го изедначи резултатот, а во последните секунди со гол од пенал на [[Кристина Њагу]] дошла до победа (28-27) со која се пласирале во главната фаза.<ref>{{наведени вести|url=https://www.gol.mk/rakomet/neagu-so-penal-vo-poslednite-sekundi-ja-eliminira-ungarija-korea-i-germanija-podelija-po-bod|title=Њагу со пенал во последните секунди ја елиминира Унгарија, Кореја и Германија поделија по бод|publisher=gol.mk|date=6 декември 2019|accessdate=15 декември 2019}}</ref> На крајот натаму минале Шпанија со 4 пренесени бода во главната фаза, Црна Гора со 2 и Романија без бодови. Во првото коло од групата Д немало изненадувања: домаќинот на турнирот {{NazNB|HArep|JPN|F}} ја победила {{NazNB|HArep|ARG|F}}, {{NazNB|HArep|RUS|F}} ја победи {{NazNB|HArep|CHN|F}}, а {{NazNB|HArep|SWE|F}} била подобра од {{NazNB|HArep|COD|F}}. Во второто коло истите три репрезентации ја забележале и втората победа на турнирот Русија ја победила Аргентина, Јапонија била подобра од ДР Конго, додека Шведска ја совладала Кина. Во трето коло Аргентина ја остварила првата победа совладувајќи ја Кина, Русија била убедлива против ДР Конго славејќи убедлива победа од 34-13, додека Шведска ја добила Јапонија со 34-26. Четвртото коло донело нови победи за Русија и Шведска против Јапонија и Аргентина,<ref name="НОР-АНГ ШВЕ-АРГ"/> а својата прва победа на првенството ја забележале и ракометарките на ДР Конго кои во неизвесен натпревар со еден гол разлика ја победиле Кина. Во последното коло, Русија ја победила Шведска 30-22 за прво место во групата, додека Јапонија со победата над Кина од 35-18 ја обзебдила третата позиција и пласман во главната фаза. Во последниот натпревар Аргентина го победила ДР Конго и ја освоила четвртата позиција во групата додека ДР Конго завршиле на петтото место. Од оваа група натаму минале Русија со 4 пренесени бода, Шведска со 2 и Јапонија без бодови. ===Главна фаза=== Првото коло од групата 1 од главната фаза донело неколку интересни натпревари. Во првиот {{NazNB|HArep|SRB|F}} ја победила дотогаш одличната {{NazNB|HArep|KOR|F}} со 36-33 за први бодови во новата група, додека во неизвесен натпревар {{NazNB|HArep|GER|F}} ја победила {{NazNB|HArep|NED|F}} со 25-23 и го презела првото место во групата. Во последниот натпревар од првото коло, скандинавското дерби и двобојот на два поранешни светски шампиони {{NazNB|HArep|NOR|F}} и {{NazNB|HArep|DEN|F}} победа славела репрезентацијата на Норвешка со 22-19. Во второто коло, Србија ја изненадила Германија со 29-28, додека за уште едно изненадување се погрижила Данска совладувајќи ја Холандија со 27-24. Изненадување не дозволила Норвешка која била сигурна против Јужна Кореја за да избие на првото место во групата со бод повеќе од Германија, но со сè уште не обезбеден пласман во полуфиналето. Во последното коло Холандија ја победила Јужна Кореја и дошла на чекор од пласман во полуфиналето што би станало реалност доколку Норвешка и Германија не одиграат нерешено, додека Данска со нерешените 26-26 ја исклучила од трката за полуфинале Србија. Во последниот натпревар кој одлучувал се во групата околу тоа кој две репрезентации ќе минат натаму, Норвешка ја победила Германија со 32-29 и се пласирале во полуфиналето водејќи ја со себе и Холандија како втротопласирана од оваа група. Со поразот Германија, била најголемиот губитник затоа што освен што не минала меѓу четирите најдобри паднала на четвртото место во групата и со самото тоа натпревар за седмото место кое последно води во квалификациите за Олимписките игри, додека Србија завршила како трета во групата и обезбедила место на квалификацискиот турнир и натпреавар за петто место на првенството. Во групата 2 со победи тргнале {{NazNB|HArep|RUS|F}} и {{NazNB|HArep|MNE|F}} кои ги совладале {{NazNB|HArep|ROU|F}} и домаќинот {{NazNB|HArep|JPN|F}}. Последниот натпревар од првото коло меѓу {{NazNB|HArep|ESP|F}} и {{NazNB|HArep|SWE|F}} донел големи возбудувања. Иако Шпанија во еден момент од второто полувреме имала 9 гола предност, Шведска успеала да се врати и да се избори за нерешен резултат 28-28. Во второто коло Русија го заверила својот пласман во полуфиналето совладувајќи ја Црна Гора, додека Шпанија дошла на чекор од тоа да го стори после победата над Јапонија. Во последниот натпревар од колото Шведска ја победила Романија и избила на третото место на табелата. Во последното коло русинките го потврдиле првото место совладувајќи ја Шпанија, меѓутоа и шпанките продолжиле заедно со нив меѓу четирите најдобри благодарение на победата на Црна Гора над Шведска. Со оваа победа црногорките го освоиле третото место во групата и избориле двобој со Србија за петто место, праќајќи ја Шведска во натпревар за седмото место - последно кое води во квалификациите за ЛОИ 2020. Во натпреварот без големо резултатско значење помеѓу двете веќе елиминирани репрезентации Јапонија ја победила Романија и завршила петта во оваа група додека романките останале последни без ниту еден освоен бод. ===Полуфинале=== Полуфиналните двојки биле {{NazNB|HArep|RUS|F}}-{{NazNB|HArep|NED|F}} и {{NazNB|HArep|NOR|F}}-{{NazNB|HArep|ESP|F}}. Во првото полуфинале виден е неизвесен натпревар меѓу Русија и Холандија. Резултатот бил во најголем дел од натпреварот нерешен или водство на една од двете репрезентации со гол предност, а одлуката паднала во последната минута кога холанѓанките преку [[Лаура ван дер Хејден (ракометарка)|Лаура ван дер Хејден]] стигнале до водство, а во самата завршница русинките го промашиле последниот удар и така Холандија победила (33-32) и изборила втрото финале во својата историја нанесувајќи и го првиот пораз на Русија на турнирот. Во второто полуфинале Шпанија ја изненадила Норвешка совладувајќи ја со 28-22. Првото полувреме било изедначено иако во еден момент Шпанија имала 4 гола предност Норвешка се вратила и на полувреме се отишло со нерешен резултат 13-13. Во второто полувреме Норвешка почнала многу да греши и тоа го искористила Шпанија со една серија од 6-1 пред крајот да го реши победникот. Прво историско финале за Шпанија. ===Натпревар за трето место=== Во натпреварот за третото место се сретнале репрезентациите на {{NazNB|HArep|NOR|F}} и {{NazNB|HArep|RUS|F}}. Норвежанките подобро го отвориле натпреварот и имале водство минимално водство негде до средината на полувремето кога Русија стигнала до израмнување, а потоа во втората половина од првото полувреме го презеле водство и постојано го зголемувале. На полувремето резултатот гласел 18-15 за Русија. Во второто полувреме Русија рутински ја одржувала предноста која успеала и да ја зголеми и на крајот да победи со пет гола разлика, 33-28. Така Русија стигнала до својот прв бронзен медал на Светските првенства во ракомет за жени и до вкупно петтиот нивен медал од мундијалите по претходните четири златни медали. Норвешка останала без медал на Светското првенство што за последен пат и се случило на [[Светско првенство во ракомет за жени 2013|првенството во 2013]] кога завршиле петти. ===Финале=== Во финалето играле репрезентациите на {{NazNB|HArep|ESP|F}} и {{NazNB|HArep|NED|F}} кои биле во потрага по нивниот прв златен медал во историјата на мундијалите. Последен пат кога две репрезентации без освоен златен медал се сретнале во финалето било на [[Светско првенство во ракомет за жени 2013|Светското првенство 2013]] во [[Србија]], на кое во финалето репрезентацијата на {{NazNB|HArep|BRA|F}} го победила домаќинот {{NazNB|HArep|SRB|F}}. Инаку, Холандија имала едно финале до ова, пораз од {{NazNB|HArep|NOR|F}} во [[Светско првенство во ракомет за жени 2015|2015]], додека за Шпанија ова било прво финале на Светските првенства во ракомет за жени. Претходно најдобар резултат за Шпанија било третото место од [[Светско првенство во ракомет за жени 2011|првенството во 2011]]. Репрезентацијата на Шпанија подобро го отворила натпреварот и водела со 8-4 до првиот тајмаут кој го побарал селекторот на Холандија. После тајмаутот Холандија се вратила во игра со серија 5-1 и успеала да изедначи на 9-9 во 16-тата минута. Следувал период без гол со многу грешки и пропуштени шанси на двете страни по што во завршницата од првото полувреме подобро се снашле холанѓанките и тие заминале на полувреме со три гола предност 16-13. Во второто полувреме Холандија ја одржувала предноста, пред сè благодарение на расположената [[Еставана Полман]], но во последните 10 минути Шпанија успеала да се приближи на еден гол заостаток. Израмнувањето дошло во 59-тата минута кога [[Марта Лопес]] го изедначила резултатот на 29-29. Во следниот напад холанѓанките ја загубиле топката под пасивен напад и Шпанија имала напад од околу 35 секунди за победа.<ref>[https://frontline.mk/2019/12/15/holandi-a-e-nov-svetski-shampion-vo-rakomet-za-zheni/ Холандија е нов светски шампион во ракомет за жени] frontline.mk</ref> Сепак, ударот на [[Александрина Кабрал]] најдобрата ракометарка на Шпанија на првенството на десет секунди до крајот го одбранила [[Тес Вестер]] по што следувала вистинска драма. Веднаш по одбраната Вестер се обидела да ја фрли топката напред кон своите соиграчки во контра, меѓутоа додавањето било блокирано од [[Аиноа Ернандес]] пивотот на Шпанија.<ref name="sportclub.mk">{{наведени вести|url=https://sportclub.mk/drama-kakva-shto-ne-e-videna-holandija-e-nov-svetski-shampion/|title=Драма каква што не е видена: Холандија е нов светски шампион!|publisher=sportklub.mk|date=15 декември 2019|accessdate=16 декември 2019|archive-date=2019-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216162406/https://sportclub.mk/drama-kakva-shto-ne-e-videna-holandija-e-nov-svetski-shampion/|url-status=dead}}</ref> Според судиките на овој натпревар сестрите Бонавентура од [[Франција]], Ернандес била во голманскиот простор на Холандија и намерно и недозволено спречила контра по што и доделиле директен црвен картон и пенал за Холандија.<ref name="sportclub.mk"/> [[Лоис Абинг]] била сигурна од седум метри и ја донела на Холандија светската титула шампион.<ref name="sportclub.mk"/> Холандија ја победила Шпанија 30-29 и стигнала до својот прв златен медал во историјата како и директен пласман на [[Летни олимписки игри 2020|Олимписките игри 2020]], додека Шпанија со освојувањето на сребрениот медал го забележила својот најдобар резултат на мундијалите. ==Групна фаза== ===Група A=== {{Handball table start}} {{hbt-row |pos=1|team={{hbw|NED}} |bg=a |w=4 |d=0 |l=1 |gf=178 |ga=134|пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Главна фаза|Главна фаза]]}} {{hbt-row |pos=2|team={{hbw|NOR}} |bg=a |w=4 |d=0 |l=1 |gf=169 |ga=115|пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Главна фаза|Главна фаза]]}} {{hbt-row |pos=3|team={{hbw|SRB}} |bg=a |w=3 |d=0 |l=2 |gf=155 |ga=143|пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Главна фаза|Главна фаза]]}} {{hbt-row |pos=4|team={{hbw|SLO}} |bg=e |w=2 |d=0 |l=3 |gf=150 |ga=151|пласман=Испаѓа}} {{hbt-row |pos=5|team={{hbw|ANG}} |bg=e |w=2 |d=0 |l=3 |gf=142 |ga=150|пласман=Испаѓа}} {{hbt-row |pos=6|team={{hbw|CUB}} |bg=e |w=0 |d=0 |l=5 |gf=122 |ga=223|пласман=Испаѓа}} {{Handball table end}} {{handballbox |date=30 ноември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|SRB}} |score=32–25 |team2={{hbw|ANG}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/04OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Жељка Николиќ|Николиќ]] 7 |goals2=5 [[Исабел Гуиало|Гуиало]] |HT=16–12 |twomin1=4 |yellow1=2 |red1= |twomin2=4 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=3,605 |referee=Гарсија, Паолантони |refnat=ARG }} {{handballbox |date=30 ноември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|NED}} |score=26–32 |team2={{hbw|SVN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/05OMR.PDF Report] |goals1=[[Лоис Абинг|Абинг]], [[Еставана Полман|Полман]] 5 |goals2=12 [[Тјаша Станко|Станко]] |HT=14–15 |twomin1=3 |yellow1=1 |red1= |twomin2=4 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=2,864 |referee=Кришен, Махлоуф |refnat=TUN }} {{handballbox |date=30 ноември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|NOR}} |score=47–16 |team2={{hbw|CUB}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/06OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Камила Херем|Херем]], [[Хајди Локе|Локе]] 8 |goals2=3 [[Јаруми Сеспедес|Сеспедес]], [[Лисандра Лусон|Лусон]] |HT=25–9 |twomin1=3 |yellow1= |red1= |twomin2=1 |yellow2= |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=1,871 |referee=Ел-Сајед, Ел-Сајед |refnat=EGY }} ---- {{handballbox |date=2 декември 2019 |time=12:30 |team1={{hbw-rt|CUB}} |score=27–46 |team2={{hbw|SRB}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/19OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Ејатне Ризо|Ризо]] 6 |goals2=6 ''три ракометарки'' |HT=11–25 |twomin1=5 |yellow1= |red1= |twomin2=4 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=5,570 |referee=Кришен, Махлуф |refnat=TUN }} {{handballbox |date=2 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|ANG}} |score=28–35 |team2={{hbw|NED}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/20OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Азенаиде Карлос|Карлос]] 9 |goals2=11 [[Лоис Абинг|Абинг]] |HT=12–17 |twomin1=5 |yellow1=1 |red1= |twomin2=5 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=4,690 |referee=Белхири, Хамиди |refnat=ALG }} {{handballbox |date=2 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|SVN}} |score=20–36 |team2={{hbw|NOR}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/21OMR.PDF Извштај] |goals1=[[Ана Грос|Грос]] 9 |goals2=8 [[Марит Росберг Јакобсен|Росберг Јакобсен]] |HT=12–13 |twomin1=3 |yellow1= |red1= |twomin2=3 |yellow2= |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ки]] |attendance=1,680 |referee=Бонавентура, Бонавентура |refnat=FRA }} ---- {{handballbox |date=3 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|NED}} |score=51–23 |team2={{hbw|CUB}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/25OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Анџела Малештајн|Малештајн]] 11 |goals2=4 [[Јаруми Сеспедес|Сеспедес]] |HT=22–11 |twomin1=5 |yellow1=1 |red1= |twomin2=6 |yellow2= |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=5,060 |referee=Гарсија, Паолантони |refnat=ARG }} {{handballbox |date=3 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|SVN}} |score=24–33 |team2={{hbw|ANG}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/26OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Тјаша Станко|Станко]] 9 |goals2=6 [[Азенаиде Карлос|Карлос]], [[Албертина Касома|Касома]] |HT=12–16 |twomin1=3 |yellow1=2 |red1= |twomin2=5 |yellow2= |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=2,280 |referee=Ко, Ли |refnat=KOR }} {{handballbox |date=3 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|NOR}} |score=28–25 |team2={{hbw|SRB}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/27OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Стине Бредал Офтедал|Офтедал]], [[Емили Хег Арнцен|Арнцен]] 7 |goals2=6 [[Кристина Лишчевиќ|Лишчевиќ]] |HT=13–12 |twomin1=4 |yellow1=3 |red1= |twomin2=8 |yellow2=1 |red2=1 |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=1,970 |referee=Кутлер, Мерц |refnat=GER }} ---- {{handballbox |date=5 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|CUB}} |score=26–39 |team2={{hbw|SVN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/43OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Ејатне Ризо|Ризо]] 7 |goals2=11 [[Тјаша Станко|Станко]] |HT=15–17 |twomin1=2 |yellow1=2 |red1= |twomin2=5 |yellow2=3 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=5,520 |referee=Настасе, Станку |refnat=ROU }} {{handballbox |date=5 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|SRB}} |score=23–36 |team2={{hbw|NED}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/44OMR.PDF Извештај] |goals1=''три ракометарки'' 6 |goals2=8 [[Еставана Полман|Полман]] |HT=12–20 |twomin1=4 |yellow1= |red1= |twomin2=4 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=2,460 |referee=Бонавентура, Бонавентура |refnat=FRA }} {{handballbox |date=5 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|NOR}} |score=30–24 |team2={{hbw|ANG}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/45OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Емили Хег Арнцен|Арнцен]] 6 |goals2=6 [[Азенаиде Карлос|Карлос]] |HT=13–12 |twomin1=2 |yellow1=3 |red1= |twomin2=5 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=1,870 |referee=Гарсија, Паолантони |refnat=ARG }} ---- {{handballbox |date=6 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|SRB}} |score=29–27 |team2={{hbw|SVN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/49OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Слаѓана Поп-Лазиќ|Поп-Лазиќ]] 8 |goals2=10 [[Тјаша Станко|Станко]] |HT=12–11 |twomin1=4 |yellow1=1 |red1= |twomin2=2 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=4,680 |referee=Махлуф, Кришен |refnat=TUN }} {{handballbox |date=6 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|ANG}} |score=40–30 |team2={{hbw|CUB}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/50OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Исабел Гуиало|Гуиало]] 7 |goals2=7 [[Лизандра Лусон|Лусон]] |HT=20–16 |twomin1=6 |yellow1= |red1= |twomin2=6 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=2,680 |referee=Белхири, Хамиди |refnat=ALG }} {{handballbox |date=6 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|NED}} |score=30–28 |team2={{hbw|NOR}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/51OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Лоис Абинг|Абинг]] 6 |goals2=9 [[Стине Бредал Офтедал|Офтедал]] |HT=14–18 |twomin1=1 |yellow1=2 |red1= |twomin2=2 |yellow2= |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=3,380 |referee=Гарсија, Марин |refnat=ESP }} ===Група Б=== {{Handball table start}} {{hbt-row |pos=1|team={{hbw|KOR}} |bg=a |w=3 |d=2 |l=0 |gf=149 |ga=124|пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Главна фаза|Главна фаза]]}} {{hbt-row |pos=2|team={{hbw|GER}} |bg=a |w=3 |d=1 |l=1 |gf=142 |ga=111|пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Главна фаза|Главна фаза]]}} {{hbt-row |pos=3|team={{hbw|DEN}} |bg=a |w=3 |d=1 |l=1 |gf=132 |ga=100|пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Главна фаза|Главна фаза]]}} {{hbt-row |pos=4|team={{hbw|FRA}} |bg=e |w=2 |d=1 |l=2 |gf=137 |ga=100|пласман=Испаѓа}} {{hbt-row |pos=5|team={{hbw|BRA}} |bg=e |w=1 |d=1 |l=3 |gf=119 |ga=115|пласман=Испаѓа}} {{hbt-row |pos=6|team={{hbw|AUS}} |bg=e |w=0 |d=0 |l=5 |gf= 53 |ga=182|пласман=Испаѓа}} {{Handball table end}} {{handballbox |date=30 ноември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|GER}} |score=30–24 |team2={{hbw|BRA}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/07OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Јулија Бенке|Бенке]] 6 |goals2=5 [[Александра до Насименто|Насименто]] |HT=14–11 |twomin1=4 |yellow1=1 |red1= |twomin2=1 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Јамага Сити Гимнасиум]], [[Јамага]] |attendance=1,300 |referee=Гарсија, Марин |refnat=ESP }} {{handballbox |date=30 ноември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|FRA}} |score=27–29 |team2={{hbw|KOR}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/08OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Грејс Заади|Заади]] 5 |goals2=12 [[Риу Еун-хи|Риу]] |HT=13–12 |twomin1=5 |yellow1=2 |red1= |twomin2=2 |yellow2=1 |red2=1 |stadium=[[Јамага Сити Гимнасиум]], [[Јамага]] |attendance=1,450 |referee=Лемес, Соса |refnat=URU }} {{handballbox |date=30 ноември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|DEN}} |score=37–12 |team2={{hbw|AUS}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/09OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Трине Естергард|Естергард]] 6 |goals2=4 [[Сејли Потоцки|Потоцки]] 4 |HT=17–4 |twomin1=2 |yellow1=2 |red1= |twomin2=8 |yellow2= |red2= |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=1,400 |referee=Ченг, Жу |refnat=CHN }} ---- {{handballbox |date=1 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|BRA}} |score=19–19 |team2={{hbw|FRA}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/13OMR.PDF Извештај] |goals1=''четири ракометарки'' 3 |goals2=3 ''три ракометарки'' |HT=7–10 |twomin1=3 |yellow1= |red1= |twomin2=5 |yellow2=2 |red2=1 |stadium=[[Јамага Сити Гимнасиум]], [[Јамага]] |attendance=1,580 |referee=Лах, Сок |refnat=SLO }} {{handballbox |date=1 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|AUS}} |score=8–34 |team2={{hbw|GER}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/14OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Сејли Потоцки|Потоцки]] 3 |goals2=6 [[Антје Лауенрот|Лауенрот]] |HT=4–16 |twomin1=2 |yellow1= |red1= |twomin2=6 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Јамага Сити Гимнасиум]], [[Јамага]] |attendance=1,450 |referee=Хизаки, Икебучи |refnat=JPN }} {{handballbox |date=1 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|KOR}} |score=26–26 |team2={{hbw|DEN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/15OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Риу Еун-хи|Риу]] 9 |goals2=4 [[Мие Хејлунд|Хејлунд]] |HT=13–10 |twomin1=5 |yellow1=1 |red1= |twomin2=6 |yellow2=1 |red2=1 |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=1,380 |referee=Алпаидзе, Березкина |refnat=RUS }} ---- {{handballbox |date=3 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|KOR}} |score=33–27 |team2={{hbw|BRA}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/28OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Риу Еун-хи|Риу]], [[Шин Еун-јо|Шин]] 12 |goals2=9 [[Едуарда Аморим|Аморим]] |HT=16–14 |twomin1=6 |yellow1=2 |red1= |twomin2=3 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Јамага Сити Гимнасиум]], [[Јамага]] |attendance=1,750 |referee=Амиди, Белхири |refnat=ALG }} {{handballbox |date=3 декември 2019 |time=19:00 |team1={{hbw-rt|FRA}} |score=46–7 |team2={{hbw|AUS}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/29OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Паулин Котанеа|Котанеа]] 7 |goals2=4 [[Сејли Потоцки|Потоцки]] |HT=21–3 |twomin1=2 |yellow1=1 |red1= |twomin2=6 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Јамага Сити Гимнасиум]], [[Јамага]] |attendance=1,540 |referee=Ел-Сајед, Ел-Сајед |refnat=EGY }} {{handballbox |date=3 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|DEN}} |score=25–26 |team2={{hbw|GER}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/30OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Кристина Јоргенсен|Јоргенсен]] 5 |goals2=7 [[Јулија Бенке|Бенке]] |HT=11–13 |twomin1=2 |yellow1=1 |red1= |twomin2=5 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=1,000 |referee=Соса, Лемес |refnat=URU }} ---- {{handballbox |date=4 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|AUS}} |score=17–34 |team2={{hbw|KOR}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/37OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Сејли Потоцки|Потоцки]] 10 |goals2=[[Ли Ми-гјеонг|Ли]] 5 |HT=10–18 |twomin1=6 |yellow1=1 |red1= |twomin2=3 |yellow2= |red2= |stadium=[[Јамага Сити Гимнасиум]], [[Јамага]] |attendance=1,590 |referee=Лончар, Лончар |refnat=CRO }} {{handballbox |date=4 декември 2019 |time=19:00 |team1={{hbw-rt|GER}} |score=25–27 |team2={{hbw|FRA}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/38OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Емили Болк|Болк]] 8 |goals2=4 [[Грејс Заади|Заади]] |HT=12–14 |twomin1=1 |yellow1=2 |red1= |twomin2=2 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Јамага Сити Гимнасиум]], [[Јамага]] |attendance=1,950 |referee=Гарсија, Марин |refnat=ESP }} {{handballbox |date=4 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|DEN}} |score=24–18 |team2={{hbw|BRA}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/39OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Стине Јоргенсен|С. Јоргенсен]] 6 |goals2=[[Самара Виеира|Виеира]] 5 |HT=11–9 |twomin1=3 |yellow1=1 |red1= |twomin2=5 |yellow2= |red2= |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=1,100 |referee=Гарсија, Паолантони |refnat=ARG }} ---- {{handballbox |date=6 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|BRA}} |score=31–9 |team2={{hbw|AUS}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/52OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Ана Паула Бело|Бело]] 5 |goals2=7 [[Сејли Потоцки|Потоцки]] |HT=15–5 |twomin1=7 |yellow1=1 |red1=1 |twomin2=2 |yellow2= |red2= |stadium=[[Јамага Сити Гимнасиум]], [[Јамага]] |attendance=1,490 |referee=Ченг, Жу |refnat=CHN }} {{handballbox |date=6 декември 2019 |time=19:00 |team1={{hbw-rt|GER}} |score=27–27 |team2={{hbw|KOR}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/53OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Јулија Бенке|Бенке]] 7 |goals2=10 [[Риу Еун-хи|Риу]] |HT=15–14 |twomin1=6 |yellow1=2 |red1= |twomin2=2 |yellow2= |red2= |stadium=[[Јамага Сити Гимнасиум]], [[Јамага]] |attendance=2,100 |referee=Алпаидзе, Березкина |refnat=RUS }} {{handballbox |date=6 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|FRA}} |score=18–20 |team2={{hbw|DEN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/54OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Александра Лакрабер|Лакрабер]] 6 |goals2=7 [[Стине Јоргенсен|С. Јоргенсен]] |HT=7–9 |twomin1=4 |yellow1=3 |red1= |twomin2=6 |yellow2= |red2= |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=1,600 |referee=Лах, Сок |refnat=SLO }} ===Група Ц=== {{Handball table start}} {{hbt-row |pos=1|team={{hbw|ESP}} |bg=a |w=5 |d=0 |l=0 |gf=159 |ga=103|пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Главна фаза|Главна фаза]]}} {{hbt-row |pos=2|team={{hbw|MNE}} |bg=a |w=4 |d=0 |l=1 |gf=137 |ga=123|пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Главна фаза|Главна фаза]]}} {{hbt-row |pos=3|team={{hbw|ROU}} |bg=a |w=3 |d=0 |l=2 |gf=121 |ga=129|пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Главна фаза|Главна фаза]]}} {{hbt-row |pos=4|team={{hbw|HUN}} |bg=e |w=2 |d=0 |l=3 |gf=145 |ga=117|пласман=Испаѓа}} {{hbt-row |pos=5|team={{hbw|SEN}} |bg=e |w=1 |d=0 |l=4 |gf=119 |ga=137|пласман=Испаѓа}} {{hbt-row |pos=6|team={{hbw|KAZ}} |bg=e |w=0 |d=0 |l=5 |gf= 92 |ga=164|пласман=Испаѓа}} {{Handball table end}} {{handballbox |date=30 ноември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|MNE}} |score=29–25 |team2={{hbw|SEN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/10OMR.PDF Report] |goals1=[[Ѓурѓина Јауковиќ|Јауковиќ]] 7 |goals2=5 [[Фанта Кеита|Кеита]], [[Амина Санкаре|Санкаре]] |HT=14–15 |twomin1=5 |yellow1=3 |red1= |twomin2=2 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Јацуширо Гимнасиум]], [[Јацуширо]] |attendance=1,900 |referee=Кутлер, Мерц |refnat=GER }} {{handballbox |date=30 ноември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|ROU}} |score=16–31 |team2={{hbw|ESP}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/12OMR.PDF Report] |goals1=[[Кристина Њагу|Њагу]] 6 |goals2=6 [[Александрина Кабрал|Кабрал]], [[Алисија Фернандес|Фернандес]] |HT=9–16 |twomin1=7 |yellow1=2 |red1= |twomin2=5 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=1,300 |referee=Бонавентура, Бонавентура |refnat=FRA }} {{handballbox |date=30 ноември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|HUN}} |score=39–15 |team2={{hbw|KAZ}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/11OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Грета Мартон|Мартон]], [[Надине Шацл|Шацл]] 7 |goals2=5 [[Дана Абилда|Абилда]] |HT=22–8 |twomin1=1 |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium=[[Јацуширо Гимнасиум]], [[Јацуширо]] |attendance=1,800 |referee=Хизаки, Икебучи |refnat=JPN }} ---- {{handballbox |date=1 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|KAZ}} |score=21–30 |team2={{hbw|MNE}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/16OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Ирина Александрова|Александрова]] 5 |goals2=9 [[Јованка Радичевиќ|Радичевиќ]] |HT=11–13 |twomin1=3 |yellow1= |red1= |twomin2=5 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Јацуширо Гимнасиум]], [[Јацуширо]] |attendance=1,910 |referee=Ел-Сајед, Ел-Сајед |refnat=EGY }} {{handballbox |date=1 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|ESP}} |score=29–25 |team2={{hbw|HUN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/18OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Александрина Кабрал|Кабрал]] 7 |goals2=5 [[Петра Товизи|Товизи]] |HT=18–13 |twomin1=4 |yellow1=1 |red1=1 |twomin2=5 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=1,600 |referee=Кристијансен, Хансен |refnat=DEN }} {{handballbox |date=1 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|SEN}} |score=24–29 |team2={{hbw|ROU}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/17OMR.PDF Извештај] |goals1=''три ракометарки'' 6 |goals2=13 [[Кристина Њагу|Њагу]] |HT=12–15 |twomin1=3 |yellow1=2 |red1= |twomin2=7 |yellow2=4 |red2= |stadium=[[Јацуширо Гимнасиум]], [[Јацуширо]] |attendance=1,850 |referee=Ко, Ли |refnat=KOR }} ---- {{handballbox |date=3 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|HUN}} |score=24–25 |team2={{hbw|MNE}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/33OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Надине Шацл|Шацл]] 7 |goals2=8 [[Јованка Радичевиќ|Радичевиќ]] |HT=12–13 |twomin1=2 |yellow1=2 |red1= |twomin2=7 |yellow2=1 |red2=1 |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=1,600 |referee=Гарсија, Марин |refnat=ESP }} {{handballbox |date=3 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|ESP}} |score=29–20 |team2={{hbw|SEN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/31OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Александрина Кабрал|Кабрал]] 8 |goals2=6 [[Дунгу Камара|Камара]] |HT=14–13 |twomin1=5 |yellow1=3 |red1= |twomin2=4 |yellow2= |red2= |stadium=[[Јацуширо Гимнасиум]], [[Јацуширо]] |attendance=1,950 |referee=Лах, Сок |refnat=SLO }} {{handballbox |date=3 декември 2019 |time=19:00 |team1={{hbw-rt|ROU}} |score=22–20 |team2={{hbw|KAZ}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/32OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Крина Пинтеа|Пинтеа]] 5 |goals2=6 [[Вероника Хардина|Хардина]] |HT=14–11 |twomin1=3 |yellow1=1 |red1= |twomin2=1 |yellow2= |red2= |stadium=[[Јацуширо Гимнасиум]], [[Јацуширо]] |attendance=1,810 |referee=Ченг, Жу |refnat=CHN }} ---- {{handballbox |date=4 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|MNE}} |score=27–26 |team2={{hbw|ROU}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/42OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Јованка Радичевиќ|Радичевиќ]], [[Милена Раичевиќ|Раичевиќ]] 6 |goals2=11 [[Кристина Њагу|Њагу]] |HT=11–12 |twomin1=7 |yellow1=3 |red1=1 |twomin2=7 |yellow2=1 |red2=1 |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=1,700 |referee=Кристијансен, Хансен |refnat=DEN }} {{handballbox |date=4 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|KAZ}} |score=16–43 |team2={{hbw|ESP}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/40OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Дана Абилда|Абилда]], [[Севара Рејеметова|Рејеметова]] 3 |goals2=10 [[Марта Лопес|М. Лопес]] |HT=11–19 |twomin1=5 |yellow1= |red1= |twomin2=4 |yellow2= |red2= |stadium=[[Јацуширо Гимнасиум]], [[Јацуширо]] |attendance=2,000 |referee=Ел-Сајед, Ел-Сајед |refnat=EGY }} {{handballbox |date=4 декември 2019 |time=19:00 |team1={{hbw-rt|HUN}} |score=30–20 |team2={{hbw|SEN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/41OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Ана Ковач|Ковач]] 6 |goals2=6 [[Амина Санкаре|Санкаре]] |HT=17–9 |twomin1=2 |yellow1=1 |red1= |twomin2=4 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Јацуширо Гимнасиум]], [[Јацуширо]] |attendance=2,020 |referee=Алпаидзе, Березкина |refnat=RUS }} ---- {{handballbox |date=6 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|SEN}} |score=30–20 |team2={{hbw|KAZ}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/57OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Дунгу Камара|Камара]] 8 |goals2=7 [[Дана Абилда|Абилда]] |HT=15–7 |twomin1=3 |yellow1= |red1= |twomin2=6 |yellow2=1 |red2=1 |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=1,700 |referee=Хизаки, Икебучи |refnat=JPN }} {{handballbox |date=6 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|MNE}} |score=26–27 |team2={{hbw|ESP}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/55OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Јованка Радичевиќ|Радичевиќ]] 7 |goals2=6 [[Александрина Кабрал|Кабрал]], [[Нереа Пена|Пена]] |HT=14–14 |twomin1=7 |yellow1= |red1= |twomin2=4 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Јацуширо Гимнасиум]], [[Јацуширо]] |attendance=2,000 |referee=Бонавентура, Бонавентура |refnat=FRA }} {{handballbox |date=6 декември 2019 |time=19:00 |team1={{hbw-rt|ROU}} |score=28–27 |team2={{hbw|HUN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/56OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Кристина Њагу|Њагу]] 10 |goals2=6 [[Анико Ковачич|Ковачич]], [[Лаура Шабо|Шабо]] |HT=10–16 |twomin1=6 |yellow1=2 |red1= |twomin2=5 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Јацуширо Гимнасиум]], [[Јацуширо]] |attendance=2,500 |referee=Кутлер, Мерц |refnat=GER }} ===Група Д=== {{Handball table start}} {{hbt-row |pos=1|team={{hbw|RUS}} |bg=a |w=5 |d=0 |l=0 |gf=158 |ga= 91|пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Главна фаза|Главна фаза]]}} {{hbt-row |pos=2|team={{hbw|SWE}} |bg=a |w=4 |d=0 |l=1 |gf=144 |ga=114|пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Главна фаза|Главна фаза]]}} {{hbt-row |pos=3|team={{hbw|JPN}} |bg=a |w=3 |d=0 |l=2 |gf=136 |ga=121|пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Главна фаза|Главна фаза]]}} {{hbt-row |pos=4|team={{hbw|ARG}} |bg=e |w=2 |d=0 |l=3 |gf=124 |ga=133|пласман=Испаѓа}} {{hbt-row |pos=5|team={{hbw|DRC}} |bg=e |w=1 |d=0 |l=4 |gf= 86 |ga=137|пласман=Испаѓа}} {{hbt-row |pos=6|team={{hbw|CHN}} |bg=e |w=0 |d=0 |l=5 |gf=100 |ga=152|пласман=Испаѓа}} {{Handball table end}} {{handballbox |date=30 ноември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|JPN}} |score=24–20 |team2={{hbw|ARG}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/01OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Мана Охјама|Охјама]] 5 |goals2=7 [[Елке Карстен|Карстен]] |HT=14–10 |twomin1=9 |yellow1=2 |red1= |twomin2=4 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=9,100 |referee=Настасе, Станку |refnat=ROU }} {{handballbox |date=30 ноември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|RUS}} |score=26–11 |team2={{hbw|CHN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/02OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Јулија Манагарова|Манагарова]] 5 |goals2=4 [[Чен Шуо|Чен]] |HT=13–6 |twomin1=3 |yellow1= |red1= |twomin2=4 |yellow2= |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=4,900 |referee=Лончар, Лончар |refnat=CRO }} {{handballbox |date=30 ноември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|SWE}} |score=26–16 |team2={{hbw|COD}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/03OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Ана Лагерквист|Лагерквист]] 6 |goals2=6 [[Кристиане Мвасеса|Мвасеса]] |HT=11–8 |twomin1=2 |yellow1=3 |red1= |twomin2=3 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=2,230 |referee=Антиќ, Јаковљевиќ |refnat=SRB }} ---- {{handballbox |date=2 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|ARG}} |score=22–35 |team2={{hbw|RUS}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/22OMR.PDF Извештај] |goals1=''три ракометарки'' 4 |goals2=5 [[Олга Горшенина|Горшенина]] |HT=12–17 |twomin1=1 |yellow1=3 |red1= |twomin2=7 |yellow2=1 |red2=1 |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=6,628 |referee=Ченг, Жу |refnat=CHN }} {{handballbox |date=2 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|COD|name=ДР Конго}} |score=16–28 |team2={{hbw|JPN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/23OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Роселине Нго|Нго]] 4 |goals2=6 [[Мана Охјама|Охјама]] |HT=9–17 |twomin1=2 |yellow1=1 |red1= |twomin2=4 |yellow2= |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=4,476 |referee=Лончар, Лончар |refnat=CRO }} {{handballbox |date=2 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|CHN}} |score=19–32 |team2={{hbw|SWE}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/24OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Џин Менкинг|Џин]] 5 |goals2=4 ''три ракометарки'' |HT=7–16 |twomin1=6 |yellow1=1 |red1= |twomin2=6 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=2,100 |referee=Stancu, Năstase |refnat=ROU }} ---- {{handballbox |date=3 декември 2019 |time=14:30 |team1={{hbw-rt|RUS}} |score=34–13 |team2={{hbw|COD}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/34OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Јулија Манагарова|Манагарова]] 6 |goals2=5 [[Кристијане Мвасеса|Мвасеса]] |HT=19–7 |twomin1=4 |yellow1= |red1= |twomin2=5 |yellow2= |red2=1 |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=6,765 |referee=Хизаки, Икебучи |refnat=JPN }} {{handballbox |date=3 декември 2019 |time=17:00 |team1={{hbw-rt|CHN}} |score=28–34 |team2={{hbw|ARG}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/35OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Џин Менгкинг|Џин]] 10 |goals2=12 [[Елке Карстен|Карстен]] |HT=13–18 |twomin1=4 |yellow1= |red1= |twomin2=3 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance= |referee=Антиќ, Јаковљевиќ |refnat=SRB }} {{handballbox |date=3 December 2019 |time=19:30 |team1={{hbw-rt|SWE}} |score=34–26 |team2={{hbw|JPN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/36OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Лин Блом|Блом]] 7 |goals2=5 [[Јуки Танабе|Танабе]] |HT=20–13 |twomin1=4 |yellow1=1 |red1= |twomin2=4 |yellow2= |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=6,375 |referee=Кришен, Махлуф |refnat=TUN }} ---- {{handballbox |date=5 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|COD|name=ДР Конго}} |score=25–24 |team2={{hbw|CHN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/46OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Кристијане Мвасеса|Мвасеса]] 12 |goals2=8 [[Џин Менгкинг]] |HT=10–11 |twomin1=6 |yellow1=2 |red1=1 |twomin2=5 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=6,729 |referee=Кутлер, Мерц |refnat=GER }} {{handballbox |date=5 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|JPN}} |score=23–33 |team2={{hbw|RUS}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/47OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Харуно Сасаки|Сасаки]] 7 |goals2=8 [[Ана Сен|Сен]] |HT=16–16 |twomin1=2 |yellow1=1 |red1= |twomin2=2 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=6,220 |referee=Антиќ, Јаковљевиќ |refnat=SRB }} {{handballbox |date=5 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|SWE}} |score=30–23 |team2={{hbw|ARG}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/48OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Микаела Масинг|Масинг]] 5 |goals2=8 [[Лусијана Мендоса|Мендоса]] |HT=14–11 |twomin1=5 |yellow1=1 |red1= |twomin2=3 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=2,442 |referee=Лончар, Лончар |refnat=CRO }} ---- {{handballbox |date=6 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|JPN}} |score=35–18 |team2={{hbw|CHN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/58OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Нацуми Акијама|Акијама]] 8 |goals2=5 [[Сун Менгјинг|Сун]] |HT=17–8 |twomin1=2 |yellow1=2 |red1= |twomin2=5 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=8,310 |referee=Соса, Лемес |refnat=URU }} {{handballbox |date=6 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|ARG}} |score=25–16 |team2={{hbw|COD}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/59OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Елке Карстен|Карстен]] 8 |goals2=5 [[Кристијане Мвасеса|Мвасеса]] |HT=9–13 |twomin1=3 |yellow1=2 |red1= |twomin2=5 |yellow2= |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=2,950 |referee=Кристијансен, Хансен |refnat=DEN }} {{handballbox |date=6 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|RUS}} |score=30-22 |team2={{hbw|SWE}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/60OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Јарослава Фролова|Фролова]] 11 |goals2=8 [[Изабел Гулден|Гулден]] |HT=16–12 |twomin1=8 |yellow1=3 |red1= |twomin2=5 |yellow2= |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=3,826 |referee=Ко, Ли |refnat=KOR }} ==Президентс куп== ===Разигрување од 21-во до 24-то место=== {{#invoke:RoundN|N4 |widescore=yes|bold_winner=high |3rdplace=yes | RD1=21-во–24-то место полуфинале | RD2=21-во место | Consol=23-то место <!-- Date-Place/Team 1/Score 1/Team 2/Score 2 --> <!-- semi finals --> |8 декември|{{hbw|CUB}}|45|{{hbw|AUS}}|25 |8 декември|{{hbw|KAZ}}|29|{{hbw|CHN}}|23 <!-- final --> |9 декември|{{hbw|CUB}} ([[Изведување пенали#Ракомет|пен.]])|33|{{hbw|KAZ}}|31 <!-- third place --> |9 декември|{{hbw|AUS}}|15|{{hbw|CHN}}|33 }} ====21-во-24-то место полуфинале==== {{handballbox |date=8 декември 2019 |time=10:00 |team1={{hbw-rt|CUB}} |score=45–25 |team2={{hbw|AUS}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/69OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Шакира Роберт|Роберт]], [[Лорена Телес|Телес]] 7 |goals2=10 [[Сејли Потоцки|Потоцки]] |HT=25–16 |twomin1=8 |yellow1=1 |red1=2 |twomin2=4 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=800 |referee=Лемес, Соса |refnat=URU }} ---- {{handballbox |date=8 декември 2019 |time=12:30 |team1={{hbw-rt|KAZ}} |score=29–23 |team2={{hbw|CHN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/70OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Севара Реџеметова|Реџеметова]] 8 |goals2=7 [[Џин Менгкинг|Џин]] |HT=16–15 |twomin1=1 |yellow1=1 |red1= |twomin2=2 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=1,000 |referee=Антиќ, Јаковљевиќ |refnat=SRB }} ====Натпревар за 23-то место==== {{handballbox |date=9 декември 2019 |time=12:30 |team1={{hbw-rt|AUS}} |score=15–33 |team2={{hbw|CHN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/73OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Сејли Потоцки|Потоцки]] 9 |goals2=11 [[Чен Шуо|Чен]] |HT=7–17 |twomin1=3 |yellow1=1 |red1= |twomin2=4 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=6,920 |referee=Лемес, Соса |refnat=URU }} ====Натпревар за 21-во место==== {{handballbox |date=9 декември 2019 |time=12:30 |team1={{hbw-rt|CUB}} |score=33–31 |team2={{hbw|KAZ}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/79OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Јунислеиди Камехо|Камехо]], [[Џенифер Толедо|Толедо]] 7 |goals2=9 [[Вероника Хардина|Хардина]] |HT=15–14 |FT=29–29 |PEN=4–2 |twomin1=4 |yellow1=3 |red1=1 |twomin2= |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=1,700 |referee=Ченг, Жу |refnat=CHN }} ===Разигрување од 17-то до 20-то место=== {{#invoke:RoundN|N4 |widescore=yes|bold_winner=high |3rdplace=yes | RD1=17-то–20-то место полуфинале | RD2=17-то место | Consol=19-то место <!-- Date-Place/Team 1/Score 1/Team 2/Score 2 --> <!-- semi finals --> |8 декември|{{hbw|SLO}}|19|{{hbw|BRA}}|32 |8 декември|{{hbw|SEN}}|28|{{hbw|COD}}|23 <!-- final --> |9 декември|{{hbw|BRA}}|22|{{hbw|SEN}}|18 <!-- third place --> |9 декември|{{hbw|SLO}}|29|{{hbw|COD}}|27 }} ====17-то-20-то место полуфинале==== {{handballbox |date=8 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|SLO}} |score=19–32 |team2={{hbw|BRA}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/71OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Ана Грос|Грос]] 5 |goals2=6 [[Лариса Араужо|Араужо]], [[Тамирес Морена Лима|Тамирес]] |HT=9–18 |twomin1=4 |yellow1= |red1= |twomin2=1 |yellow2= |red2= |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=1,100 |referee=Ли, Ко |refnat=KOR }} ---- {{handballbox |date=8 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|SEN}} |score=28–23 |team2={{hbw|COD}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/72OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Хауа Н'Диаје|Н'Диаје]], [[Амина Санкаре|Санкаре]] 6 |goals2=7 [[Кристијане Мвасеса|Мвасеса]] |HT=16–9 |twomin1=2 |yellow1=3 |red1= |twomin2=3 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=600 |referee=Настасе, Станку |refnat=ROU }} ====Натпревар за 19-то место==== {{handballbox |date=9 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|SLO}} |score=29–27 |team2={{hbw|COD}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/80OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Тјаша Станко|Станко]] 13 |goals2=9 [[Кристијане Мвасеса|Мвасеса]] |HT=14–13 |twomin1=3 |yellow1=2 |red1= |twomin2=3 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=1,900 |referee=Белхири, Хамиди |refnat=ALG }} ====Натпревар за 17-то место==== {{handballbox |date=9 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|BRA}} |score=22–18 |team2={{hbw|SEN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/81OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Александра до Насименто|Насименто]] 4 |goals2=7 [[Амина Санкаре|Санкаре]] |HT=13–9 |twomin1=4 |yellow1=1 |red1= |twomin2=3 |yellow2= |red2= |stadium=[[Кумамото Гимнасиум]], [[Ниши-ку]] |attendance=600 |referee=Ел-Сајед, Ел-Сајед |refnat=EGY }} ===Разигрување од 13-то до 16-то место=== {{#invoke:RoundN|N4 |widescore=yes|bold_winner=high |3rdplace=yes | RD1=13-то–16-то место полуфинале | RD2=13-то место | Consol=15-то место <!-- Date-Place/Team 1/Score 1/Team 2/Score 2 --> <!-- semi finals --> |8 декември|{{hbw|HUN}}|34|{{hbw|ARG}}|26 |8 декември|{{hbw|ANG}}|17|{{hbw|FRA}}|28 <!-- final --> |9 декември|{{hbw|HUN}}|21|{{hbw|FRA}}|26 <!-- third place --> |9 декември|{{hbw|ARG}}|27|{{hbw|ANG}}|30 }} ====13-то–16-то место полуфинале==== {{handballbox |date=8 декември 2019 |time=12:30 |team1={{hbw-rt|HUN}} |score=34–26 |team2={{hbw|ARG}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/61OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Анико Ковачич|Ковачич]] 7 |goals2=9 [[Елке Карстен|Карстен]] |HT=19–12 |twomin1=3 |yellow1= |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=3,726 |referee=Кристијансен, Хансен |refnat=DEN }} ---- {{handballbox |date=8 декември 2019 |time=12:30 |team1={{hbw-rt|ANG}} |score=17–28 |team2={{hbw|FRA}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/65OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Исабел Гуиало|Гуиало]] 4 |goals2=5 [[Естел Нзе Минко|Нзе Минко]] |HT=9–9 |twomin1=4 |yellow1= |red1=1 |twomin2=3 |yellow2=3 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=3,430 |referee=Лончар, Лончар |refnat=CRO }} ====Натпревар за 15-то место==== {{handballbox |date=9 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|ARG}} |score=27–30 |team2={{hbw|ANG}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/74OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Елке Карстен|Карстен]] 6 |goals2=11 [[Исабел Гуиало|Гуиало]] |HT=17–13 |twomin1=3 |yellow1= |red1= |twomin2=9 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=6,464 |referee=Хизаки, Икебучи |refnat=JPN }} ====Натпревар за 13-то место==== {{handballbox |date=9 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|HUN}} |score=21–26 |team2={{hbw|FRA}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/75OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Викторија Лукач|Лукач]] 7 |goals2=6 [[Александра Лакрабер|Лакрабер]] |HT=12–12 |twomin1=2 |yellow1=1 |red1= |twomin2=3 |yellow2= |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=2,920 |referee=Алпаидзе, Березкина |refnat=RUS }} ==Главна фаза== ===Група 1=== {{Handball table start}} {{hbt-row |pos=1|team={{hbw|NOR}} |bg=a |w=4 |d=0 |l=1 |gf=146 |ga=128 |пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Полуфинале|Полуфинале]]}} {{hbt-row |pos=2|team={{hbw|NED}} |bg=a |w=3 |d=1 |l=2 |gf=153 |ga=136 |пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Полуфинале|Полуфинале]]}} {{hbt-row |pos=3|team={{hbw|SRB}} |bg=o |w=2 |d=1 |l=2 |gf=139 |ga=151 |пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Натпревар за петто место|За 5. место]]}} {{hbt-row |pos=4|team={{hbw|GER}} |bg=n |w=2 |d=1 |l=2 |gf=135 |ga=136 |пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Натпревар за седмо место|За 7. место]]}} {{hbt-row |pos=5|team={{hbw|DEN}} |bg=e |w=1 |d=2 |l=2 |gf=123 |ga=124 |пласман=Испаѓа}} {{hbt-row |pos=6|team={{hbw|KOR}} |bg=e |w=0 |d=2 |l=3 |gf=144 |ga=165 |пласман=Испаѓа}} {{Handball table end}} {{handballbox |date=8 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|SRB}} |score=36–33 |team2={{hbw|KOR}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/67OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Јелена Лавко|Лавко]] 7 |goals2=10 [[Риу Еун-хи|Риу]] |HT=21–16 |twomin1=7 |yellow1=1 |red1=1 |twomin2=4 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=3,450 |referee=Гарсија, Марин |refnat=ESP }} {{handballbox |date=8 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|NED}} |score=23–25 |team2={{hbw|GER}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/68OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Кели Дулфер|Дулфер]] 4 |goals2=6 [[Емили Болк|Болк]] |HT=12–11 |twomin1=4 |yellow1= |red1= |twomin2=1 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=4,020 |referee=Бонавентура, Бонавентура |refnat=FRA }} {{handballbox |date=8 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|NOR}} |score=22–19 |team2={{hbw|DEN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/66OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Емили Хег Арнцен|Арнцен]] 5 |goals2=4 [[Мие Хејлунд|Хејлунд]], [[Лоте Григел|Григел]] |HT=12–9 |twomin1=4 |yellow1=1 |red1= |twomin2=3 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=1,890 |referee=Алпаидзе, Березкина |refnat=RUS }} ---- {{handballbox |date=9 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|GER}} |score=28–29 |team2={{hbw|SRB}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/77OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Амели Бергер|Бергер]], [[Евгенија Миневскаја|Миневскаја]] 6 |goals2=7 [[Драгана Цвијиќ|Цвијиќ]] |HT=17–19 |twomin1=5 |yellow1=1 |red1= |twomin2=5 |yellow2=2 |red2=1 |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=5,090 |referee=Настасе, Станку |refnat=ROU }} {{handballbox |date=9 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|DEN}} |score=27–24 |team2={{hbw|NED}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/78OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Ане Мете Хансен|Хансен]] 5 |goals2=5 [[Еставана Полман|Полман]], [[Даник Снелдер|Снелдер]] |HT=14–9 |twomin1=6 |yellow1=3 |red1= |twomin2=4 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=2,200 |referee=Гарсија, Марин |refnat=ESP }} {{handballbox |date=9 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|KOR}} |score=25–36 |team2={{hbw|NOR}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/76OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Риу Еун-хи|Риу]] 7 |goals2=7 [[Стине Бредал Офтедал|Офтедал]] |HT=10–20 |twomin1=3 |yellow1=1 |red1= |twomin2=2 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=2,120 |referee=Бонавентура, Бонавентура |refnat=FRA }} ---- {{handballbox |date=11 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|NED}} |score=40–33 |team2={{hbw|KOR}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/90OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Лоис Абинг|Абинг]] 11 |goals2=9 [[Риу Еун-хи|Риу]] |HT=23–16 |twomin1=7 |yellow1=1 |red1=1 |twomin2=2 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=5,070 |referee=Настасе, Станку |refnat=ROU }} {{handballbox |date=11 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|SRB}} |score=26–26 |team2={{hbw|DEN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/88OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Слаѓана Поп-Лазиќ|Поп-Лазиќ]] 6 |goals2=[[Стине Јоргенсен|С. Јоргенсен]] 6 |HT=14–11 |twomin1=6 |yellow1=1 |red1= |twomin2=2 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=3,080 |referee=Гарсија, Марин |refnat=ESP }} {{handballbox |date=11 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|NOR}} |score=32–29 |team2={{hbw|GER}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/89OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Кари Братсет|Братсет]] 6 |goals2=6 [[Емили Болк|Болк]] |HT=17–16 |twomin1=2 |yellow1= |red1= |twomin2=2 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Аква дом Кумамото]], [[Минами-ку]] |attendance=3,520 |referee=Алпаидзе, Березкина |refnat=RUS }} ===Група 2=== {{Handball table start}} {{hbt-row |pos=1|team={{hbw|RUS}} |bg=a |w=5 |d=0 |l=0 |gf=161 |ga=117|пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Полуфинале|Полуфинале]]}} {{hbt-row |pos=2|team={{hbw|ESP}} |bg=a |w=3 |d=1 |l=1 |gf=145 |ga=137|пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Полуфинале|Полуфинале]]}} {{hbt-row |pos=3|team={{hbw|MNE}} |bg=o |w=3 |d=0 |l=2 |gf=137 |ga=137|пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Натпревар за петто место|За 5. место]]}} {{hbt-row |pos=4|team={{hbw|SWE}} |bg=n |w=2 |d=1 |l=2 |gf=141 |ga=132|пласман=[[Светско првенство во ракомет за жени 2019#Натпревар за седмо место|За 7. место]]}} {{hbt-row |pos=5|team={{hbw|JPN}} |bg=e |w=1 |d=0 |l=4 |gf=143 |ga=150|пласман=Испаѓа}} {{hbt-row |pos=6|team={{hbw|ROU}} |bg=e |w=0 |d=0 |l=5 |gf=102 |ga=156|пласман=Испаѓа}} {{Handball table end}} {{handballbox |date=8 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|ROU}} |score=18–27 |team2={{hbw|RUS}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/63OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Кристина Њагу|Њагу]] 5 |goals2=5 [[Владлена Бобровникова|Бобровникова]], [[Ана Вјахирева|Вјахирева]] |HT=10–10 |twomin1=3 |yellow1=1 |red1=1 |twomin2=4 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=5,870 |referee=Гарсија, Паолантони |refnat=ARG }} {{handballbox |date=8 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|MNE}} |score=30–26 |team2={{hbw|JPN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/62OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Јованка Радичевиќ|Радичевиќ]] 8 |goals2=7 [[Асука Фуџита|Фуџита]] |HT=14–11 |twomin1=3 |yellow1=1 |red1= |twomin2=3 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=7,356 |referee=Белхири, Хамиди |refnat=ALG }} {{handballbox |date=8 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|ESP}} |score=28–28 |team2={{hbw|SWE}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/64OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Александрина Кабрал|Кабрал]] 6 |goals2=8 [[Натали Хагман|Хагман]], [[Микаела Масинг|Масинг]] |HT=14–8 |twomin1=7 |yellow1=2 |red1=1 |twomin2=3 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=2,132 |referee=Лах, Сок |refnat=SLO }} ---- {{handballbox |date=10 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|RUS}} |score=35–28 |team2={{hbw|MNE}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/84OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Јулија Манагарова|Манагарова]] 12 |goals2=8 [[Јованка Радичевиќ|Радичевиќ]] |HT=17–16 |twomin1=5 |yellow1=1 |red1= |twomin2=7 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=6,338 |referee=Кришен, Махлуф |refnat=TUN }} {{handballbox |date=10 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|JPN}} |score=31–33 |team2={{hbw|ESP}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/83OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Мана Охјама|Охјама]] 6 |goals2=7 [[Нереа Пена|Пена]] |HT=13–17 |twomin1=4 |yellow1=3 |red1= |twomin2=5 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=3,428 |referee=Кутлер, Мерц |refnat=GER }} {{handballbox |date=10 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|SWE}} |score=34-22 |team2={{hbw|ROU}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/82OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Оливија Мелегард|Мелегард]] 7 |goals2=4 ''три ракометарки'' |HT=14–9 |twomin1=4 |yellow1=1 |red1= |twomin2=3 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=1,980 |referee= Лемес, Соса |refnat=URU }} ---- {{handballbox |date=11 декември 2019 |time=15:00 |team1={{hbw-rt|ESP}} |score=26–36 |team2={{hbw|RUS}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/87OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Александрина Кабрал|Кабрал]] 6 |goals2=9 [[Јарослава Фролова|Фролова]] |HT=12–16 |twomin1=1 |yellow1= |red1= |twomin2=2 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=6,281 |referee=Бонавентура, Бонавентура |refnat=FRA }} {{handballbox |date=11 декември 2019 |time=18:00 |team1={{hbw-rt|ROU}} |score=20–37 |team2={{hbw|JPN}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/85OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Габриела Периану|Периану]], [[Анета Удриштоју|Удриштоју]] 4 |goals2=8 [[Харуно Сасаки|Сасаки]] |HT=8–18 |twomin1=3 |yellow1=1 |red1= |twomin2= |yellow2= |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=3,962 |referee=Белхири, Хамиди |refnat=ALG }} {{handballbox |date=11 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|MNE}} |score=26–23 |team2={{hbw|SWE}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/86OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Мајда Мехмедовиќ|Мехмедовиќ]] 7 |goals2=7 [[Лин Блом|Блом]] |HT=12–12 |twomin1=2 |yellow1=3 |red1= |twomin2=4 |yellow2= |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=1,926 |referee=Гарсија, Паолантони |refnat=ARG }} ==Нокаут фаза== ===Жреб и резултати=== {{#invoke:RoundN|N4 |widescore=yes|bold_winner=high |3rdplace=yes |RD1=Полуфинале |RD2=Финале |Consol=Third place <!-- Date-Place/Team 1/Score 1/Team 2/Score 2 --> <!-- semi finals --> |13 декември|{{hbw|RUS}}|32|{{hbw|NED}}|33 |13 декември|{{hbw|NOR}}|22|{{hbw|ESP}}|28 <!-- final --> |15 декември|{{hbw|ESP}}|29|{{hbw|NED}}|30 <!-- third place --> |15 декември|{{hbw|NOR}}|28|{{hbw|RUS}}|33 }} ===Полуфинале=== {{handballbox |date=13 декември 2019 |time=17:30 |team1={{hbw-rt|RUS}} |score=32–33 |team2={{hbw|NED}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/94OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Ана Вјахирева|Вјахирева]] 11 |goals2=9 [[Еставана Полман|Полман]] |HT=16–16 |twomin1=3 |yellow1=2 |red1= |twomin2=3 |yellow2= |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=4,240 |referee=Бонавентура, Бонавентура |refnat=FRA }} ---- {{handballbox |date=13 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw-rt|NOR}} |score=22–28 |team2={{hbw|ESP}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/93OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Малин Ауне|Ауне]] 5 |goals2=7 [[Александрина Кабрал|Кабрал]] |HT=13–13 |twomin1=3 |yellow1=3 |red1= |twomin2=5 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=4,261 |referee=Алпаидзе, Березкина |refnat=RUS }} ===Натпревар за седмо место=== {{handballbox |date=13 декември 2019 |time=11:30 |team1={{hbw-rt|GER}} |score=24–35 |team2={{hbw|SWE}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/91OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Алисија Штоле|Штоле]] 6 |goals2=7 [[Изабел Гулден|Гулден]] |HT=13–18 |twomin1=2 |yellow1=1 |red1= |twomin2=1 |yellow2=1 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=6,860 |referee=Гарсија, Марин |refnat=ESP }} ===Натпревар за петто место=== {{handballbox |date=13 декември 2019 |time=14:30 |team1={{hbw-rt|SRB}} |score=26–28 |team2={{hbw|MNE}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/92OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Јована Стоиљковиќ|Стоиљковиќ]] 6 |goals2=4 [[Милена Раичевиќ|Раичевиќ]], [[Ема Рамусовиќ|Рамусовиќ]] |HT=12–13 |twomin1= |yellow1=1 |red1= |twomin2=4 |yellow2=3 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=5,690 |referee=Белхири, Хамиди |refnat=ALG }} ===Натпревар за трето место=== {{handballbox |bg=#DDAA77 |date=15 декември 2019 |time=17:30 |team1={{hbw-rt|NOR}} |score=28–33 |team2={{hbw|RUS}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/95OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Емили Хег Арнцен|Арнцен]], [[Стине Бредал Офтедал|Офтедал]] 7 |goals2=9 [[Ана Вјахирева|Вјахирева]] |HT=15–18 |twomin1=4 |yellow1=1 |red1= |twomin2=4 |yellow2= |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=8,664 |referee=Гарсија, Марин |refnat=ESP }} ===Финале=== {{handballbox |bg=gold |date=15 декември 2019 |time=20:30 |team1={{hbw|ESP}} |score=29–30 |team2={{hbw-rt|NED}} |report=[https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/96OMR.PDF Извештај] |goals1=[[Александрина Кабрал|Кабрал]] 7 |goals2=9 [[Еставана Полман|Полман]] |HT=13–16 |twomin1=1 |yellow1=2 |red1=1 |twomin2=3 |yellow2=2 |red2= |stadium=[[Парк дом Кумамото]], [[Хигаши-ку]] |attendance=9,624 |referee=Бонавентура, Бонавентура |refnat=FRA }} {{Naz|HArep|ESP|F}} : [[Марта Лопес|М. Лопес]] 6, [[Марија Нуњес|Нуњес]], [[Силвија Ардериус|Ардериус]], [[Елисабет Сесарео|Сесарео]], [[Силвија Наваро (ракометарка)|Наваро]], [[Џенифер Гутиерес Бермехо|Гутиерес]], [[Маитане Ечеберија|Ечеберија]], [[Нереа Пена|Пена]] 3, [[Лара Гонсалес Ортега|Ортега]] 1, [[Соледад Лопес|С. Лопес]] 2, [[Алисија Фернандес|Фернандес]] 5, [[Алмудена Родригес|Родригес]], [[Аиноа Ернандес|Ернандес]] 3, [[Дарли се Паула|де Паула]], [[Александрина Кабрал|Кабрал]] 7, [[Миреја Гонсалес|Гонсалес]] 2. Тренер: [[Карлос Вивер]] {{Naz|HArep|NED|F}} : [[Џеси Крамер|Крамер]], [[Лаура ван дер Хејден (ракометарка)|ван дер Хејден]] 3, [[Деби Бонт|Бонт]] 2, [[Лоис Абинг|Абинг]] 7, [[Лариса Нусер|Нусер]], [[Дани Снелдер|Снелдер]] 5, [[Бо ван Ветеринг|ван Ветеринг]] 1, [[Кели Дулфер|Дулфер]], [[Мерел Фрерикс|Фрерикс]], [[Мартине Сметс|Сметс]], [[Анџела Малештајн|Малештајн]] 3, [[Ринка Дујиндам|Дујиндам]], [[Тес Вестер|Вестер]] (12 одбрани), [[Дионе Хушер|Хушер]], [[Еставана Полман|Полман]] 9. Тренер: [[Емануел Мајонад]] ==Освојувачи на медали== {| width=95% |- align=center | [[Слика:Silver medal world centered-2.svg|35п]]<br /> '''2° место'''<br /><br />[[Слика:Flag of Spain.svg|75п]] <br /> [[Женска ракометна репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | [[Слика:Gold medal world centered-2.svg|35п]]<br />'''Победник на Светско првенство во ракомет за жени 2019'''<br /> <br /><br />[[Слика:Flag of Netherlands.svg|150п]] <br />'''[[Женска ракометна репрезентација на Холандија|Холандија]]'''<br />'''1° титула''' |[[Слика:Bronze medal world centered-2.svg|35п]]<br />'''3° место'''<br /><br />[[Слика:Flag of Russia.svg|75п]] <br /> [[Женска ракометна репрезентација на Русија|Русија]] |} ==Табела== {| class="wikitable" !width=40|Поз. !width=180|Репрезентација |-bgcolor=#ccffcc |align=center|{{gold1}} || {{hbw|NED}} |- |align=center|{{silver2}} || {{hbw|ESP}} |- |align=center|{{bronze3}} || {{hbw|RUS}} |- |align=center|4 || {{hbw|NOR}} |- |align=center|5 || {{hbw|MNE}} |- |align=center|6 || {{hbw|SRB}} |- |align=center|7 || {{hbw|SWE}} |- |align=center|8 || {{hbw|GER}} |- |align=center|9 || {{hbw|DEN}} |- |align=center|10 || {{hbw|JPN}} |- |align=center|11 || {{hbw|KOR}} |- |align=center|12 || {{hbw|ROU}} |- |align=center|13 || {{hbw|FRA}} |- |align=center|14 || {{hbw|HUN}} |- |align=center|15 || {{hbw|ANG}} |- |align=center|16 || {{hbw|ARG}} |- |align=center|17 || {{hbw|BRA}} |- |align=center|18 || {{hbw|SEN}} |- |align=center|19 || {{hbw|SLO}} |- |align=center|20 || {{hbw|COD}} |- |align=center|21 || {{hbw|CUB}} |- |align=center|22 || {{hbw|KAZ}} |- |align=center|23 || {{hbw|CHN}} |- |align=center|24 || {{hbw|AUS}} |} {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- |width=10px bgcolor=#ccffcc| ||Шампион и се квалификува директно за [[Ракомет на Летните олимписки игри 2020 – жени|Летните олимписки игри 2020]] |} ==Состав на екипата победник и Ол-стар тимот на првенството== {{col-begin}} {{col-break|width=450px}} === Состав на екипата победник === {| class="wikitable" style="width: 80%;" |- style="text-align: center;" |'''Светско првенство во ракомет за жени 2019''' [[Image:Flag of Netherlands.svg|150px|border|link=|Netherlands]]<br />'''[[Женска ракометна репрезентација на Холандија|Холандија]]'''<br />'''Прва титула''' '''Состав:''' [[Џеси Крамер]], [[Лаура ван дер Хејден (ракометарка)|Лаура ван дер Хејден]], [[Деби Бонт]], [[Лоис Абинг]], [[Лариса Нусер]], [[Даник Снелдер]], [[Бо ван Ветеринг]], [[Делаила Амега]], [[Кели Дулфер]], [[Мерел Фрерикс]], [[Ингер Смитс]], [[Мартине Сметс]], [[Анџела Малештајн]], [[Ринка Дујиндам]], [[Тес Вестер]], [[Дионе Хушер]], [[Еставана Полман]]. <br />'''Тренер''': [[Емануел Мајонад]]. |} {{col-2}} === Ол-стар тим === Ол-стар тимот и МВП играчот на турнирот биле објавени на 15 декември 2019.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ihf.info/media-center/news/japan-2019-all-star-team|title=Japan 2019 All-star Team|date=15 December 2019|work=ihf.info}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Позиција !! Играч |- | МВП || {{спортистзнаме|[[Еставана Полман]]|ХОЛ}} |- | Голман || {{спортистзнаме|[[Тес Вестер]]|ХОЛ}} |- | Десно крило || {{спортистзнаме|[[Јованка Радичевиќ]]|ЦГР}} |- | Десен бек || {{спортистзнаме|[[Ана Вјахирева]]|РУС}} |- | Среден бек || {{спортистзнаме|[[Еставана Полман]]|ХОЛ}} |- | Лев бек || {{спортистзнаме|[[Александрина Кабрал]]|ШПА}} |- | Лево крило || {{спортистзнаме|[[Камила Херем]]|НОР}} |- | Пивот || {{спортистзнаме|[[Лин Блом]]|ШВЕ}} |} {{col-end}} {{Col-begin}} {{Col-2}} == Статистика == {{col-begin}} {{col-2}} === Најдобри стрелци === {| class="wikitable sortable" cellpadding="3" style="text-align: center;" ! Мес ! Име ! Репрезентација ! Голови ! Шутеви ! % |- | 1 | style="text-align: left;" | [[Лоис Абинг]] | style="text-align: left;" | {{hbw|NED}} | 71 || 114 || 62 |- | 2 | style="text-align: left;" | [[Риу Еун-хи]] | style="text-align: left;" | {{hbw|KOR}} | 69 || 114 || 61 |- | 3 | style="text-align: left;" | [[Тјаша Станко]] | style="text-align: left;" | {{hbw|SVN}} | 62 || 98 || 63 |- | 4 | style="text-align: left;" | [[Александрина Кабрал]] | style="text-align: left;" | {{hbw|ESP}} | 60 || 95 || 63 |- | rowspan="2" | 5 | style="text-align: left;" | [[Еставана Полман]] | style="text-align: left;" | {{hbw|NED}} | rowspan="2" | 58 || 107 || 54 |- | style="text-align: left;" | [[Јованка Радичевиќ]] | style="text-align: left;" | {{hbw|MNE}} | 82 || 71 |- | 7 | style="text-align: left;" | [[Стине Бредал Офтедал]] | style="text-align: left;" | {{hbw|NOR}} | 51 || 82 || 62 |- | 8 | style="text-align: left;" | [[Кристина Њагу]] | style="text-align: left;" | {{hbw|ROU}} | 49 || 82 || 60 |- | 9 | style="text-align: left;" | [[Јарослава Фролова]] | style="text-align: left;" | {{hbw|RUS}} | 48 || 69 || 70 |- | 10 | style="text-align: left;" | [[Сејли Потоцки]] | style="text-align: left;" | {{hbw|AUS}} | 47 || 100 || 47 |} {{small|Извор: [https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/TOPSCORER.PDF IHF]}} {{col-2}} === Најдобри голмани === {| class="wikitable sortable" cellpadding="3" style="text-align: center;" ! Мес ! Име ! Репрезентација ! % ! Одбрани ! Шутеви |- | 1 | style="text-align: left;" | [[Катерини Габриел]] | style="text-align: left;" | {{hbw|FRA}} | 42 || 34 || 81 |- | rowspan="2" | 2 | style="text-align: left;" | [[Викторија Калинина]] | style="text-align: left;" | {{hbw|RUS}} | rowspan="2" | 39 || 42 || 107 |- | style="text-align: left;" | [[Сандра Тофт]] | style="text-align: left;" | {{hbw|DEN}} | 90 || 229 |- | 4 | style="text-align: left;" | [[Хатаду Сако]] | style="text-align: left;" | {{hbw|SEN}} | 37 || 85 || 228 |- | 5 | style="text-align: left;" | [[Дина Екерле]] | style="text-align: left;" | {{hbw|GER}} | 36 || 103 || 290 |- | rowspan="3" | 6 | style="text-align: left;" | [[Бланка Биро]] | style="text-align: left;" | {{hbw|HUN}} | rowspan="3" | 35 || 43 || 123 |- | style="text-align: left;" | [[Амандин Лејно]] | style="text-align: left;" | {{hbw|FRA}} | 46 || 133 |- | style="text-align: left;" | [[Сиље Солбер]] | style="text-align: left;" | {{hbw|NOR}} | 113 || 321 |- | rowspan="2" | 9 | style="text-align: left;" | [[Барбара Аренхарт]] | style="text-align: left;" | {{hbw|BRA}} | rowspan="2" | 34 || 49 || 146 |- | style="text-align: left;" | [[Филипа Иден]] | style="text-align: left;" | {{hbw|SWE}} | 88 || 256 |} {{small|Извор: [https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/TOPGK.PDF IHF]}} {{col-end}} === Најдобри асистенти === {| class="wikitable sortable" cellpadding="3" style="text-align: center;" ! Мес ! Име ! Репрезентација ! Асистенции |- | 1 | style="text-align: left;" | [[Ана Вјахирева]] | style="text-align: left;" | {{hbw|RUS}} | 62 |- | 2 | style="text-align: left;" | [[Милена Раичевиќ]] | style="text-align: left;" | {{hbw|MNE}} | 51 |- | 3 | style="text-align: left;" | [[Стине Бредал Офтедал]] | style="text-align: left;" | {{hbw|NOR}} | 47 |- | 4 | style="text-align: left;" | [[Еставана Полман]] | style="text-align: left;" | {{hbw|NED}} | 43 |- | rowspan="2" | 5 | style="text-align: left;" | [[Емили Хег Арнцен]] | style="text-align: left;" | {{hbw|NOR}} | rowspan="2" | 40 |- | style="text-align: left;" | [[Јуи Сунами]] | style="text-align: left;" | {{hbw|JPN}} |- | 7 | style="text-align: left;" | [[Кристина Лишчевиќ]] | style="text-align: left;" | {{hbw|SRB}} | 37 |- | 8 | style="text-align: left;" | [[Александрина Кабрал]] | style="text-align: left;" | {{hbw|ESP}} | 33 |- | rowspan="2" | 9 | style="text-align: left;" | [[Јелена Лавко]] | style="text-align: left;" | {{hbw|SRB}} | rowspan="2" | 31 |- | style="text-align: left;" | [[Риу Еун-хи]] | style="text-align: left;" | {{hbw|KOR}} |} {{small|Извор: [https://www.ihf.info/sites/default/files/competitions/459525eb-a3b4-457d-94b9-ed7d6afd3491/pdf/TOPSCORER.PDF IHF]}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Ракомет |image1=Olympic pictogram Handball.png |name2=Јапонија |image2=Flag of Japan.svg }} *[https://www.japanhandball2019.com/en/ Официјално мрежно место] *[https://www.ihf.info/competitions/women/307/24th-ihf-womens-world-championship-2019/7819 ИХФ мрежно место] {{Светски ракометни првенства}} [[Категорија:Светско првенство во ракомет за жени|2019]] [[Категорија:Ракометот во 2019 година]] [[Категорија:Ракометот во Јапонија]] km9s0jahkb8m05jo3qkonvun32zkcr7 0 1235178 5578745 3905860 2026-06-19T04:22:02Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Памятник_башкирке._Самарская_область.jpg|Памятник_башкирке._Самарская_область.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No license since 11 June 2026. 5578745 wikitext text/x-wiki '''Споменик на башкирските жени''' во регионот [[Самара]] е споменик посветен на башкирските жени, во селото Мала Малишевка. == Историја == [[Податотека:Надпись_на_памятнике_башкирке._Самарская_область.jpg|лево|мини|Натпис на споменикот]] Мала Малишевка е село кое постои од доцниот 17 век. Името го добило по презимето Малишев. Според легендата, жена била водач на Башкирите, и нејзиниот одред загинал на ова место во борба со [[Козаци|Козаците]] од Самара. Споменикот во чест на оваа и други храбри жени бил подигнат во Мала Малишевка.<ref>[https://gregorkon.wordpress.com/2011/11/03/29-09-11/ Башкирка]</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{YouTube|pJAugxVAxZE|logo=1}} Споменикот во Мала Малишевка [[Категорија:Споменици во Русија]] sv1syc22x84llrd5zrj601q1x7v4400 0 1242284 5578561 5304893 2026-06-18T12:40:24Z SpectralWiz 106165 5578561 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Инфокутија за книга | name = Македонски речник од 16 век | title_orig = Un lexique macédonien du XVI siècle | image = Bulgarian-Greek dictionary page (Vatican Archive, San Pietro, C152, Fol134v).jpg | image_caption = Насловната страница на речникот гласи: „Ἀρχὴ ἐν βουλγαρίοις ριμάτον εἰς κῑνῆ γλότα ἐρχομένη” (Почеток на зборови при Бугарите, кои (зборови) се однесуваат на народниот јазик.)<ref>[https://naum.slav.uni-sofia.bg/node/1720 Илиева, Лилия. Нови данни за българската поезия през ХVІ и ХVІІ век] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210113192202/https://naum.slav.uni-sofia.bg/node/1720 |date=2021-01-13 }}, Филологически факултет, Югозападен университет „Неофит Рилски“.</ref> | author = [[Чиро Џанели]] во соработка со [[Андре Вајан]] | translator = | country = [[Франција]] | language = [[македонски]] со [[грчка азбука]] и француски превод | genre = | publisher = Институт за словенски студии при [[Париски универзитет|Парискиот универзитет]] | release_date = 1958 | pages = | isbn = }} '''Македонски речник од 16 век''' – [[речник]] напишан во 16 век од непознат автор, а објавен во 1958 година. Текстовите презентирани за анализа во ова издание биле изработени од „Институтот за словенски студии“ при [[Париски универзитет|Парискиот универзитет]] во 1958 година и се студија заснована на зборови и фрази од [[Македонија]] во 16 век. Станува збор за еден од најраните ракописи напишани на чисто македонски народен јазик, а неговите содржини се собрани од селото [[Богатско]], кое се наоѓа во регионот на [[Костур (округ)|Костурскиот Округ]], во југозападна Македонија. Авторот останува анонимен и единствениот заклучок што може да се заклучи е дека тој можеби го зборувал македонскиот јазик како мајчин или го стекнал како дополнителен јазик заради живеење во близина на луѓето што го зборувале тоа. Текстовите биле напишани со [[грчка азбука]], што не било невообичаено на [[Балкан]]от за време на османлискиот период, како што имало слични примери со [[албански јазик|албанскиот]] и [[влашки јазик|влашкиот јазик]].<ref name=ML16>{{нмс |first=Ciro |last=Gianelli |author= |authorlink= |author2= André Vaillant|title=Macedonian lexicon – 16th century |url= https://www.academia.edu/1107169/Ciro_Giannelli_Lexicon_of_the_Macedonian_Language_16th_century |archiveurl= |work= |publisher= |location= |page= |pages= |language= |format= |doi= |date= |month= |year= |archivedate= |accessdate=4 мај 2020 |quote= }}</ref> ==Речнички и лингвистички одлики== Текстовите откриваат карактеристични локални обележја кои трајно ги преживеале вековите, а сè уште се присутни во голем број денешни говорни [[македонски дијалекти]]. Овој факт ја открива извонредната доследност на македонскиот јазик, и покрај непостоењето државна поддршка или школување сè до 20 век. Текстот дава примери на зборови од текстовите, паралелно со лингвистичките одлики на јазикот на [[Македонци]]те.<ref name=ML16/> ===Животни, храна, анатомија=== Мраве (мрави), цурвец (црв), сокол, врапци, голоби (гулаби), кокошки, петел, офци (овци), кози, јагне, мечика (мечка), елен, лисица, кон (коњ), круша, месо, сирени (сирење), јајца, вино, сол, жито, коска, гас (газ), куро (кур), маде.<ref name=ML16/> ===Единствени и позајмени зборови=== Се користи зборот галухци (глувци), кој исто така може да се рече: глухци или глуфци, а Македонците се единствените што го користат овој збор. Се користи зборот Велигден, кој се изговора со „г“ само на македонски јазик. Турските заемки се многу ретки, еден пример е „јоргано“.<ref name=ML16/> ===Дијалектни особини=== Костурскиот Округ содржи дијалекти кои содржат архаични одлики, како што е зборот „ранка“ (рака), а не како заедничката македонска варијанта „рака“. Интересен тренд е пронајден во употреба на повеќекратни транзиции на зборови кои се присутни во разни македонски и словенски дијалекти. На пример, во текстот се употребува зборот „дедо“, а не „дјадо“, но сепак„ хљап“ (леб) а не „леп“ или „леб“. ===Одреден член=== Типичниот македонски постпозитивен одреден член е даден во зборовите „крушата“, и „душата“. Се забележува дека во „пато“ исто како и во „јоргано“ се испушта крајното „т“ што е случај и во неколку денешни македонски дијалекти.<ref name=ML16/> ==Зборови и реченици непроменети со векови== Речникот содржи повеќе од 300 зборови и фрази, текстовите ја демонстрираат јачината на зачувување на македонскиот јазик. Следува споредба на реченици помеѓу текстовите од речникот и македонскиот дијалект од Битола, како што се зборува денес. Костурски дијалект 16 век: ''„Господине, брате, да си здрав, да си прост, остави ни да спиме, ела да јаме, и да пиеме, дол да појдиме, да работиме“''. Битолски дијалект 21 век: ''„Господине, брате, да си здрав, да си прост, остаи да спиаме, ела да јаиме, и да пиаме, долу да појдиме, да работиме.“'' Костурски дијалект 16 век: ''„Имате хљап-о да купиме, имате вино да купиме, од која страна да појдиме во Богаско.“'' Битолски дијалект 21 век: ''„Имате леп да купиме, имате вино да купиме, од која страна да појдиме во Богатско.“'' Како што може да се забележи речнички и граматички се скоро идентични. Сите елементи што подоцна биле потребни за да се подмлади македонскиот народ, кој со векови бил потчинет, биле присутни во овој период. Јазикот на народот се зацврстил, се развила традиција на хералдика и симболика која вклучувала амблем на канџест лав и историски личности од минатото на Македонија, а црквите продолжиле да ги зачувуваат локалните обичаи и да служат како културни центри за населението. Значењето на сите овие елементи заедно не може да биде преценето, јазикот на средновековна Македонија е ист како јазикот на Македонците денес. За жал, преживеал само мал дел од поголема количина македонска книжевност од [[среден век|средниот век]], голем дел од нив е ограбена и уништена од грчките свештеници и учители. Како и да е, македонскиот како јазик ја достигна својата сегашна форма векови пред создавање на балканските држави во XIX и XX век.<ref name=ML16/> ==Поврзано== *[[Дигитален речник на македонскиот јазик]] *[[Толковен речник на македонскиот јазик]] *[[Речник на македонскиот јазик со српскохрватски толкувања]] *[[Официјален дигитален речник на македонскиот јазик]] *[[Речник на македонската народна поезија]] ==Наводи== {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Македонски јазик]] [[Категорија:Речници на македонскиот јазик]] [[Категорија:Речници]] [[Категорија:Дела од 16 век]] jj9dbfqwzi3mqhacjmdbw6uyxfse9uq 14 1247723 5578724 4292666 2026-06-19T01:20:27Z P.Nedelkovski 47736 5578724 wikitext text/x-wiki {{TOC}} [[Категорија:ВикиПроект Македонија]] [[Категорија:Статии по ВикиПроекти|Македонија]] 3d9u7qeh8h1vnd6w96wafyr2id44rjy 5578725 5578724 2026-06-19T01:24:33Z P.Nedelkovski 47736 5578725 wikitext text/x-wiki {{Категориски азбучник}} [[Категорија:ВикиПроект Македонија]] [[Категорија:Статии по ВикиПроекти|Македонија]] 7zkh5o0vfw7gktz8p69h3ttz8iwgym3 0 1259457 5578736 5224873 2026-06-19T01:37:51Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - своите наместо својте 5578736 wikitext text/x-wiki {{Епидемија | title = Пандемија на КОВИД-19 | image = {{Photomontage|position=center|photo1a=COVID-19 Nurse (cropped).jpg|photo2a=|photo2b=蔡總統視導33化學兵群 02.jpg|photo3a=Temporary graves in Iran during COVID-19 pandemic 1 cropped.jpg|photo3b=China COVID19 test kit PH donation 8.jpg|size=250|spacing=2|color=#FFFFFF|border=0}} | мапа1 = Податотека:COVID-19 Outbreak World Map per Capita.svg | легенда1 = Тековна мапа на ширење на коронавирусот<br>{{legend|#290000|10 000 000+ случаи на милион жители}}{{legend|#510000|1 000 000 – 9 999 999 случаи на милион жители}}{{legend|#900000|100 000 – 999 999 случаи на милион жители}}{{legend|#c80200|10 000 – 99 999 случаи на милион жители}}{{legend|#ee7070|1000 – 9999 случаи на милион жители}}{{legend|#ffc0c0|100 – 999 случаи на милион жители}}{{legend|#ffdfe0|1 – 99 случаи на милион жители}}{{legend|#e0e0e0|нема потврдени случаи или нема податоци}} | причина = [[COVID-19]] | прв_случај = 1 декември 2019 | потекло = [[Вухан]], [[Кина]] | датапочеток = 1 декември 2019 | датакрај = ''во тек'' | држави = Свет | излекувани = 212.000 | мртви = 53.100 | случаи = 1,01 мил. }} '''Пандемија на КОВИД-19''' — тековна пандемија од [[КОВИД-19|коронавирусната болест 2019]] (КОВИД-19), која предизвикува [[SARS-CoV-2|тежок остар дишен синдром коронавирус 2]] (SARS-CoV-2). Вирусот за првпат се појавил во [[Вухан]] во провинцијата Хубеи во [[Кина]] во декември 2019. [[Светска здравствена организација|Светската здравствена организација (СЗО)]] прогласила пандемија на 11 март 2020 година.<ref name="WHOpandemic">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-March-2020|title=WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on COVID-19 - 11 March 2020|date=11 март 2020|publisher=[[World Health Organization]]|access-date=11 март 2020}}</ref> До 15 март 2020, преку 167.000 потврдени случаи во повеќе од 140 земји и територии, а најтешко биле погодени Кина, [[Пандемија на коронавирус во Италија 2020|Италија]], [[Јужна Кореја]], [[Иран]] и [[Шпанија]].<ref name="WOM">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldometers.info/coronavirus/|title=Coronavirus Update (Live) for COVID-19 Wuhan China Virus Outbreak – Worldometer|website=www.worldometers.info}}</ref> Умреле преку 6.400 луѓе, додека 76.000 оздравеле. Вирусот се шири помеѓу луѓето преку респираторни капки од кашлање и кивање.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/getting-workplace-ready-for-covid-19.pdf|title=Getting your workplace ready for COVID-19|date=27 февруари 2020|website=World Health Organization}}</ref> Времето пред појавата на првите [[симптом]]и обично е пет дена, но може да биде и помеѓу два и 14 дена.<ref name=":4">{{Наведено списание|date=februar 2020|title=The epidemiology and pathogenesis of coronavirus disease (COVID-19) outbreak|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0896841120300469|journal=Journal of Autoimmunity|pages=102433|doi=10.1016/j.jaut.2020.102433|pmid=32113704|vauthors=Rothan HA, Byrareddy SN}}</ref> Препорачани мерки за превенција вклучуваат често миење и дезинфекција на рацете, одржување растојание од други луѓе (посебно оние кој се болни) и праќање во самоизолација до 14 дена за оние лица за кои се сомнева дека се инфицирани.<ref name="CDC2020SocialSpacing">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/specific-groups/high-risk-complications.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|date=11 февруари 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|access-date=9 март 2020}}</ref> Бројот на смртни сличаи во однос на бројот на дијагностицирани моментално е меѓу 3–4% што е нешто повеќе во споредба со [[Грип|обичен грип]] кај кој смртноста изнесува околу 0,1%. Меѓутоа, со текот на времето, бројот на смртните случаи во однос на бројот на инфицирани ќе се намалува.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200306-sitrep-46-covid-19.pdf|title=Coronavirus disease 2019 (COVID-19) Situation Report – 46|last=|first=|date=6 март 2020|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308045642/https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200306-sitrep-46-covid-19.pdf|archive-date=8 март 2020|url-status=live|access-date=13 март 2020}}</ref> Многу држави ги ограничиле своите патувања, ја откажале наставата во училиштата и вовеле мерки за изолација и полициски часови.<ref name="UNESCO20203">{{Наведена мрежна страница|url=https://en.unesco.org/themes/education-emergencies/coronavirus-school-closures|title=Coronavirus impacts education|date=4 март 2020|website=UNESCO|language=en|access-date=7 март 2020}}</ref> Последиците од пандемијата во светот вклучуваат социјална и економоска нестабилност,<ref name="NYT-20200229">{{наведени вести|work=[[The New York Times]]|title=Here Comes the Coronavirus Pandemic – Now, after many fire drills, the world May be facing a real fire.|url=https://www.nytimes.com/2020/02/29/opinion/sunday/corona-virus-usa.html|date=29 февруари 2020|access-date=1 март 2020}}</ref><ref name="NYT-20200227">{{наведени вести|last=Krugman|first=Paul|authorlink=Paul Krugman|title=When a Pandemic Meets a Personality Cult|url=https://www.nytimes.com/2020/02/27/opinion/coronavirus-trump.html|date=27 февруари 2020|work=[[The New York Times]]|access-date=29 февруари 2020}}</ref> наводна ксенофобија и расизам кон Кинезите и другите народи од источноазиско потекло, како и ширење дезинформации и теории на заговор за вирусот и неговото потекло.<ref>{{наведени вести|url=https://www.yahoo.com/news/coronavirus-spreads-one-study-predicts-101552222.html|title=As the coronavirus spreads, one study predicts that even the best-case scenario is 15 million dead and a $2.4&nbsp;trillion hit to global GDP|work=[[Business Insider]]|first1=Rosie|last1=Perper|via=[[Yahoo!]]|date=5 март 2020}}</ref> Пандемијата е заслужна за падот на светската берза на 9 март, како и за големиот број на откажувања на разни настани и спортски натпреварувања. == Епидемиологија и ширење == [[Податотека:COVID-19-outbreak-timeline.gif|thumb|mini|left|Анимирана карта на светот и текот на ширење на болеста]] Се смета дека вирусот има [[Зооноза|животинско]] потекло и дека потеклото на вирусот [[SARS-CoV-2]] најверојатно доаѓа од [[лилјак]],<ref name=":42">{{Наведено списание|last1=Benvenuto|first1=Domenico|last2=Giovannetti|first2=Marta|last3=Ciccozzi|first3=Alessandra|last4=Spoto|first4=Silvia|last5=Angeletti|first5=Silvia|last6=Ciccozzi|first6=Massimo|year=2020|title=The 2019 new Coronavirus epidemic: evidence for virus evolution|url=https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020 јануари 24.915157v1|journal=bioRxiv|volume=|pages=2020 јануари 24.915157|doi=10.1101/2020 јануари 24.915157|via=}}</ref><ref name="Cyranoski">{{Наведено списание|last=Callaway|first=Ewen|last2=Cyranoski|first2=David|date=23 јануари 2020|title=Why snakes probably aren't spreading the new China virus|url=https://www.nature.com/articles/d41586-020-00180-8|journal=Nature|doi=10.1038/d41586-020-00180-8|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125051951/https://www.nature.com/articles/d41586-020-00180-8|archive-date=25 јануари 2020|access-date=27 јануари 2020|url-status=live}}</ref> иако и потеклото од ракови не е исклучено..<ref name=":0">{{cite report|vauthors=((World Health Organization))|year=2020|title=Novel Coronavirus (2019-nCoV): situation report, 22|publisher=[[World Health Organization]]|hdl=10665/330991|hdl-access=free}}</ref> === Декември 2019 === Првите потврдени случаи биле луѓе кој работеле на пазарот за [[морски плодови]] во [[Вухан]]. Кинеските научници потоа ја изолирале, репродуцирале и ја ставиле на располагање неговата генетска низа. Патогенот е вирус од семејството [[Коронавирус|корона]] чија генетска секвенца е 80% слична на SARS- CoV-1. Првите симптоми на вирусот се појавиле на 8 декември. === Јануари 2020 === [[Хонгконг]] и [[Макао]] ги прогласиле првите потврдени случаи на 22 јануари. На почетокот на февруари, бројот на починати во Кина го надминал бројот од епидемијата на [[SARS|SARS- CoV-1]]. На 30 јануари, Италија имала два потврдени случаи на болни од вирусот, двајца [[Кинези|кинески]] туристи за кои се претпоставува дека прво стигнале во [[Милано]], а потоа заминале за [[Рим]] кога им се појавиле првите симптоми на болеста. Владата прогласила вонредна состојба на шест месеци и ги забранила сите летови за и од Кина. Светската здравствена организација (СЗО) на 30 јануари прогласила избивање на епидемија со вонредна состојба за меѓународно јавно здравје. === Февруари 2020 === На 26 февруари, СЗО објавила дека бројот на нови случаи разболени со коронавирус во Кина престанал да расте, но нагло се зголемил бројот во Иран, Италија и Јужна Кореја. До 26 февруари биле забележани мал број на случаи кај деца, а оние под 19 години сочинувале само 2,4% од вкупниот број на болни во светот.<ref>Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) (Report). World Health Organization. 2020. https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/who-china-joint-mission-on-covid-19-final-report.pdf</ref> === Март 2020 === На 2 март 2020, потврдени биле 126.00 случаи, од кој 8.000 биле сериозни случаи. Преку 45.000 луѓе успеале да се опорават, додека болеста предизвикала 2.900 смртни случаи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bnonews.com/index.php/2020/02/the-latest-coronavirus-cases/|title=Tracking coronavirus: Map, data and timeline|last=News|first=B. N. O.|date=18 февруари 2020|website=BNO News|language=en-US|accessdate=29 февруари 2020}}</ref> На 9 март, Италија наметнала стоги мерки со [[Италијански национален карантин во 2020 година|карантин]] насекаде ширум земјата, ограничувајќи ги патувањата во само нужни, работни и здравствени околности. Набргу потоа избиле нереди во затворите и појава на големи турканици во супермаркетите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.channelnewsasia.com/news/world/covid-19-coronavirus-all-of-italy-to-be-placed-under-lockdown-12520536|title=COVID-19: All of Italy to be placed under lockdown, says PM|date=10 март 2020|website=CNA|accessdate=12 март 2020|archive-date=2020-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325153846/https://www.channelnewsasia.com/news/world/covid-19-coronavirus-all-of-italy-to-be-placed-under-lockdown-12520536|url-status=dead}}</ref> Вирусот брзо се проширил и во останатите земји и територии. До 10 март 2020, секоја држава во Европа освен Црна Гора и Косово имала барем по еден случај заразен со SARS-CoV-2. На 11 март, Светската здравствена организација прогласила [[пандемија]] на болеста COVID-19 предизвикана од новиот коронавирус SARS-CoV-2. Во [[Пандемија на коронавирус во Македонија 2020|Македонија]] на 10 март биле затворени сите училишта, а нешто подоцна е забранет влез за сите странски државјани во земјата кој доаѓале од високоризичните земји и подрачја со интензивна трансмисија на коронавирус.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novamakedonija.com.mk/makedonija/%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B8-%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8-%D0%B8-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0-%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0/|title=Затворени градинки и училишта и забрана за масовни собири|date=11 март 2020|website=Нова Македонија|language=македонски|accessdate=20 март 2020}}</ref> Нешто подоцна најверојатно ќе бидат откажани и [[Македонски парламентарни избори (2020)|парламентарните изборите]] кој биле првично закажани за 12 април. Претседателот на [[САД]], [[Доналд Трамп]] на 13 март прогласил вонредна состојба, доделувајќи 50 милијарди [[Американски долар|долари]] за укажување на помош.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bhrt.ba/trump-zbog-koronavirusa-u-zemlji-proglasio-vanredno-stanje/1113326/|title=Trump zbog koronavirusa u zemlji proglasio vanredno stanje|date=13 март 2020|website=BHRT|language=bs-BA|accessdate=14 март 2020|archive-date=2020-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314165838/https://bhrt.ba/trump-zbog-koronavirusa-u-zemlji-proglasio-vanredno-stanje/1113326/|url-status=dead}}</ref> На 19 март 2020, Италија ја поминала Кина и станала прва земја во светот по бројот на мртви случаи од коронавирус. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://who.maps.arcgis.com/apps/opsdashboard/index.html#/ead3c6475654481ca51c248d52ab9c61 Интерактивна карта на ширењето на заразата во Европките држави] [[Категорија:Пандемии| ]] [[Категорија:Пандемија на КОВИД-19| ]] [[Категорија:Вухан]] [[Категорија:Катастрофи во 2020 година]] [[Категорија:Катастрофи во 2021 година]] [[Категорија:Безбедност и здравје при работа]] 6cxvib8u3bbs1sf50v6bw3fab6xpwvb 0 1259631 5578679 5391330 2026-06-18T20:02:32Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Alexander_Boot.jpg|Alexander_Boot.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]] поради: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Moonraker|]]. 5578679 wikitext text/x-wiki '''Александар Бут''' (роден 1948 година) бил руски новинар и автор, претходно универзитетски предавач и извршен директор за маркетинг. Неговата работа промовирала конзервативизам и традиционална европска култура. == Ран живот == Роден во Москва во времето на Сталин, Бут пораснал таму и дипломирал [[филологија]] на [[Московски државен универзитет „Ломоносов“|Московскиот државен универзитет]]. Потоа станал предавач во Москва за англиска и американска литература и исто така бил уметнички критичар.<ref>[https://www.jpost.com/Blogger/Alexander-Boot Alexander Boot profile] at ''[[The Jerusalem Post]]'', accessed 5 January 2020</ref> Во 1969 година, се родил неговиот син Макс.<ref>[http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/b/max_boot/index.html?scp=1-spot&sq=max%20boot&st=cse Max Boot], in ''[[New York Times]]'' dated January 25, 2013, accessed January 12, 2017 ([https://web.archive.org/web/20130125113754/http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/b/max_boot/index.html archived here])</ref> Како одговор на прогонството од страна на [[КГБ]], во 1973 година Бут побегнал од Советскиот Сојуз и се сместил во Соединетите Држави, каде што работел во маркетинг, а потоа ја продолжи истата кариера во Велика Британија.<ref name="about">”About the author” in ''How the West Was Lost'' (I. B. Tauris, 2006)</ref> == Пишувачка кариера == Бут станал повремен новинар во британските медиуми, пишувајќи написи за ''Дејли Меил'', ''Лондонскиот магазин'', ''Солсбери Ривју'' и ''Индепендент'', истовремено продолжувајќи со својата главна кариера во бизнисот. Сепак, во 2005 година се повлекол од позицијата директор и се зафатил да пишува со полно работно време. Наскоро почнал да пишува книги за културата, а неговата главна тема била дека Западот, каде побегнал од Русија, исчезнувал пред неговите очи. Неговата прва книга била „''Како се изгуби западот“'' (2006).<ref name="about"/> Во 2011 година, Бут започнал свој блог, alexanderboot.com, и сега живее во Лондон и Бургундија. Тој изјавил „по природа не сум политички активист, туку политички филозоф“.<ref name="coffeehouse">[http://www.coffeehousewall.co.uk/coffee-house-wall-interview-mr-alexander-boot/ Coffee House Wall Interview - Mr Alexander Boot] dated November 2012 at coffeehousewall.co.uk</ref> == Политичка позиција == Бут изјавил дека и [[Социјализам|социјализмот]] и [[ислам]]от како идеологии се подеднакво незамисливи за јудео-христијанската западна цивилизација и дека самата природа на западот се променила неотповикливо, што го прави чисто географски поим. „Куќата е сè уште таму, но станарите се сосема различни“.<ref name="coffeehouse"/> == Библиографија == * ''Како се изгуби западот'' (ИБ Таурис, 2006) * ''Бог и човекот според Толстој'' (Спрингер, 2009) * ''Нација што го заборави Бог'' (2010) * ''Кризата зад нашата криза'' (издаваштво Св. Метју, 2011) * ''Како функционираше иднината: Русија низ очите на млада не-особа'' (Книги Бретвалда, 2013) * ''Демократијата како неоконски трик'' (Издаваштво Ропер Пенберти, 2014,{{ISBN|9781903905852}}) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.alexanderboot.com/ alexanderboot.com] (официјално мрежно место) * [https://www.brusselsjournal.com/node/1721 Како се загуби западот], преглед во Брисел журнал, 4 декември 2006 година * [https://m.youtube.com/watch?v=HjgX31EGLaE Александар Бут: Како модерноста ја уништува нашата политичка култура], предавање на [[YouTube|ЈуТјуб]] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бут, Александар}} [[Категорија:Руски новинари]] [[Категорија:Руски Евреи]] [[Категорија:Апсолвенти на Московскиот државен универзитет]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1948 година]] iv7awdfzutwqnmzpx4qv627dabp9s39 0 1261649 5578680 5578163 2026-06-18T20:14:10Z ~2026-29289-78 133981 /* Телевизија */ 5578680 wikitext text/x-wiki '''Ана Никитична Михалкова''' е руска глумица и модел. Таа е родена на 13 мај 1974 година. Учествувала во филмовите „''Наши“'', ''„Кококо“'' и ''„Распутин“.'' Од 2002 година, таа ја претставува детската [[телевизиска програма]] ''„Spokoynoy nochi, malyshi!“'' .<ref>[http://www.peoples.ru/art/cinema/actor/mikhalkova Peoples.ru]</ref> Таа е најстарата ќерка на Никита Михалков.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kinoguru.com/persons/anna-mikhalkova/|title=Kinoguru.com|archive-url=https://archive.today/20130127211428/http://kinoguru.com/persons/anna-mikhalkova/|archive-date=2013-01-27|accessdate=2016-02-14}}</ref> == Избрана филмографија == === Филм === * ''Ана: 6 - 18'' (Анна: од 6 до 18, 1993) како самата себе * ''Берберот на Сибир'' (Сибирский цирюльник, 1998) како Дуњаша * ''Нашиот сопствен'' (Свои, 2004) како Катерина * ''Темна планета'' (Обитаемый остров, 2008) како Орди Тадер * ''[[Изгорени од сонцето 2]]'' (Утомлённые солнцем 2: Цитадель, 2010) како Нура, родилка * ''Распутин'' (Распутин, 2011) како Ана Вирубова * ''ПираМММида'' (ПираМММида, 2011) како сопруга на Мамонтов * ''Татко ми Баришников'' (Мој папа Барышников, 2011) * Љубов со акцент (Любовь с акцентом, 2012) * ''Селфи'' (Селфи, 2018) како Вика * ''Приказна за едно назначување'' (История одного назначения, 2018) како Ана Ивановна * ''Ајде да се разведеме'' (Давай разведёмся, 2019) како Маша === Телевизија === * ''Универ. Новая общага'' (Универ. Новая общага, 2011) како Алина * ''Небесен суд'' (Небесный суд, 2011, 2014) како Луција Аркадиева * ''Доктор Рихтер'' (Доктор Рихтер, 2017) како Елизавета Николскаја * ''Обична жена'' (Обычная женщина, 2018) како Марина Лаврова == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|0586485}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Михалкова, Ана}} [[Категорија:Родени во 1974 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Руски глумци]] nzws9sf1vo9b77fzg5cetqje5akl0va 5578681 5578680 2026-06-18T20:21:47Z ~2026-29289-78 133981 /* */ 5578681 wikitext text/x-wiki '''Ана Никитична Михалкова''' е руска глумица и модел. Таа е родена на 13 мај 1974 година. Учествувала во филмовите „''Наши“'', ''„Кококо“'' и ''„Распутин“.'' Од 2002 година, таа ја претставува детската [[телевизиска програма]] ''„Spokoynoy nochi, malyshi!“'' Таа е позната и по улогата На Алина Гопаникова во ''Ситкомот Универ. Нов дом од'' 2014 година.<ref>[http://www.peoples.ru/art/cinema/actor/mikhalkova Peoples.ru]</ref> Таа е најстарата ќерка на Никита Михалков.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kinoguru.com/persons/anna-mikhalkova/|title=Kinoguru.com|archive-url=https://archive.today/20130127211428/http://kinoguru.com/persons/anna-mikhalkova/|archive-date=2013-01-27|accessdate=2016-02-14}}</ref> == Избрана филмографија == === Филм === * ''Ана: 6 - 18'' (Анна: од 6 до 18, 1993) како самата себе * ''Берберот на Сибир'' (Сибирский цирюльник, 1998) како Дуњаша * ''Нашиот сопствен'' (Свои, 2004) како Катерина * ''Темна планета'' (Обитаемый остров, 2008) како Орди Тадер * ''[[Изгорени од сонцето 2]]'' (Утомлённые солнцем 2: Цитадель, 2010) како Нура, родилка * ''Распутин'' (Распутин, 2011) како Ана Вирубова * ''ПираМММида'' (ПираМММида, 2011) како сопруга на Мамонтов * ''Татко ми Баришников'' (Мој папа Барышников, 2011) * Љубов со акцент (Любовь с акцентом, 2012) * ''Селфи'' (Селфи, 2018) како Вика * ''Приказна за едно назначување'' (История одного назначения, 2018) како Ана Ивановна * ''Ајде да се разведеме'' (Давай разведёмся, 2019) како Маша === Телевизија === * ''Универ. Новая общага'' (Универ. Новая общага, 2011) како Алина * ''Небесен суд'' (Небесный суд, 2011, 2014) како Луција Аркадиева * ''Доктор Рихтер'' (Доктор Рихтер, 2017) како Елизавета Николскаја * ''Обична жена'' (Обычная женщина, 2018) како Марина Лаврова == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|0586485}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Михалкова, Ана}} [[Категорија:Родени во 1974 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Руски глумци]] 1snzvqj4f9k9in5foudl98qm1mgp5w4 5578683 5578681 2026-06-18T20:33:38Z ~2026-29289-78 133981 /* */ 5578683 wikitext text/x-wiki '''Ана Никитична Михалкова''' е руска глумица и модел. Таа е родена на 13 мај 1974 година. Учествувала во филмовите „''Наши“'', ''„Кококо“'' и ''„Распутин“.'' Од 2002 година, таа ја претставува детската [[телевизиска програма]] ''„Spokoynoy nochi, malyshi!“'' Таа е позната и по улогата На Алина Гопаникова во ''Ситкомот „Универ. Нов дом од"'' 2014 година.<ref>[http://www.peoples.ru/art/cinema/actor/mikhalkova Peoples.ru]</ref> Таа е најстарата ќерка на Никита Михалков.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kinoguru.com/persons/anna-mikhalkova/|title=Kinoguru.com|archive-url=https://archive.today/20130127211428/http://kinoguru.com/persons/anna-mikhalkova/|archive-date=2013-01-27|accessdate=2016-02-14}}</ref> == Избрана филмографија == === Филм === * ''Ана: 6 - 18'' (Анна: од 6 до 18, 1993) како самата себе * ''Берберот на Сибир'' (Сибирский цирюльник, 1998) како Дуњаша * ''Нашиот сопствен'' (Свои, 2004) како Катерина * ''Темна планета'' (Обитаемый остров, 2008) како Орди Тадер * ''[[Изгорени од сонцето 2]]'' (Утомлённые солнцем 2: Цитадель, 2010) како Нура, родилка * ''Распутин'' (Распутин, 2011) како Ана Вирубова * ''ПираМММида'' (ПираМММида, 2011) како сопруга на Мамонтов * ''Татко ми Баришников'' (Мој папа Барышников, 2011) * Љубов со акцент (Любовь с акцентом, 2012) * ''Селфи'' (Селфи, 2018) како Вика * ''Приказна за едно назначување'' (История одного назначения, 2018) како Ана Ивановна * ''Ајде да се разведеме'' (Давай разведёмся, 2019) како Маша === Телевизија === * ''Универ. Новая общага'' (Универ. Новая общага, 2011) како Алина * ''Небесен суд'' (Небесный суд, 2011, 2014) како Луција Аркадиева * ''Доктор Рихтер'' (Доктор Рихтер, 2017) како Елизавета Николскаја * ''Обична жена'' (Обычная женщина, 2018) како Марина Лаврова == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|0586485}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Михалкова, Ана}} [[Категорија:Родени во 1974 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Руски глумци]] fzp6sp7sg790h4xfbp3ad4h3873euzc 0 1269691 5578531 4544150 2026-06-18T12:07:02Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5578531 wikitext text/x-wiki '''Катун''' може да се однесува на: * [[Катун (сточарство)]] — привремена летна сточарска населба виcоко во [[планина]], со [[колиба|колиби]], [[трло|трла]], [[бачило]] и др.<ref>{{ДРМЈ|катун}}</ref> * [[Катун (населба)]] — планинско село од две-три куќи или колиби.<ref>{{ДРМЈ|катун}}</ref><ref>{{OДРМЈ|катун}}</ref> * [[Катун]] — село во [[Бук (општина)|Општина Бук]] во [[Драма (округ)|Драмски Округ]], [[Егејска Македонија]], денес во областа [[Источна Македонија и Тракија]], [[Грција]]. * [[Катун (Алексинац)]] – населба во општината Алексинац, Србија * [[Катун (Врање)]] - населба во Врање, Србија * [[Горњи Катун]], населба во општината Варварин, Србија * [[Доњи Катун]], населба во општината Варварин, Србија * [[Катун (Пљевља)]], населба во општината Пљевља, Црна Гора * [[Катун (Пореч)]], населба во градот Пореч, Хрватска == Наводи == {{наводи}} {{појаснување}} nb7rka199jl1kubiajlkk17o376p41z 0 1278365 5578716 5093631 2026-06-19T00:08:53Z Buli 2648 5578716 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Кралска личност|name=Арнулф Корушки|predecessor2=[[Карло Дебелиот]]|place of burial=[[Св. Емерамова опатија|Св. Емерамова базилика]], Ратисбон|date of burial=|death_place=Ратисбон, [[Војводство Баварија]], [[Источна Франкија]] (сега [[Регенсбург]], [[Баварија]], [[Германија]])<ref name="Useful Knowledge page 623">''The Biographical Dictionary of the Society for the Diffusion of Useful Knowledge'', Vol. III, Part II (page 623), printed by William Clowes and Sons, ул. Стамфорд, Лондон, 1844</ref>|death_date=8 декември 899|birth_place=|birth_date=ок. 850|mother=Лиутсвинд|father=[[Карломан Баварски]]|issue=[[Лудвиг Детето]]<br />[[Ратолд Италијански]]<br />[[Цвентинболд]]<br />[[Глисмут Корушки]]<br />Хегвиг Корушки|spouse=[[Ота (сопруга на Арнулф Корушки)|Ота]]<br />[[Ода Западнофранкиска]]<br />[[Винбурга]]|successor2=[[Лудвиг Детето]]|reign2={{circa}} 27 ноември 887<ref>[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118630938.html "Karl III."], ''[[Neue Deutsche Biographie]]''. "[Karl's] last document from Frankfurt is dated to 17 November 887, and Arnulf's first document is dated to 27 November 887."</ref> – 8 декември 899|image=File:Seal of Arnulph of Carinthia (896).jpg|succession2=[[Список на франкиски кралеви|Крал на Источна Франкија]]|successor1=[[Лудвиг Слепиот]]|predecessor1=[[Ламберт Италијански|Ламберт]]|reign1=894 – 8 December 899|succession1=[[Крал на Италија]]|successor=[[Лудвиг Слепиот]]|predecessor=[[Ламберт Италијански|Ламберт]]|reign=22 февруари 896 – 8 декември 899|title=Франкиски император|succession=Франкиски император во [[Кралство Италија (Франкискогерманска Империја)|Италија]]|caption=Печатот на Арнулф Корушки {{circa|896}}|signature=Arnulf signum 890.png}} '''Арнулф Корушки''' ( {{Околу}} 850 - 8 декември 899) ― [[Војводство Корушка|војвода на Корушка]] кој го соборил неговиот вујко, императорот [[Карло Дебелиот]], станал [[Каролинзи|каролиншки]] крал на Источна Франкија<ref>Источна Франкија била административно поделена од остатокот на [[Frankish Realm|Франкија]] со Верденскиот договор во 843 година. Таа еволуирала во средновековната [[Свето Римско Царство|Германска Империја]] по крајот на каролиншката власт.</ref> од 887 година, спорниот крал на Италија од 894 година и оспорен [[Цар на Светото Римско Царство|франкиски император]] од 22 февруари 896 година до неговата смрт во [[Регенсбург]], [[Баварија]]. == Биографија == Потекнувал од Каролиншката династија како вонбрачен син на Карломан од Баварија и првично владеел со Каринтија, каде што ја зацврстил својата позиција како локален владетел. По соборувањето на Карло III Толст во 887 година, Арнулф бил избран за крал од источофранкските благородници и така станал главен владетел во Источна Франкија. За време на своето владеење се обидувал да ја стабилизира државата и водел воени походи против Моравците, како и одбранбени акции против сè посилните напади на Маѓарите. Во 894 година интервенирал во Италија во контекст на тамошните династички борби, а во 896 година бил крунисан за император во Рим со поддршка на папата Формоз. Сепак, неговата власт во Италија била краткотрајна и нестабилна, а подоцна се повлекол поради болест и влошена политичка состојба. Починал во 899 година, по што престолот го наследил неговиот малолетен син Лудвиг Детето. Арнулф останува значаен како последен каролиншки владетел кој успеал да ја обнови императорската титула во Западна Европа, и како фигура на преминот кон раносредновековниот германски политички систем. == Поврзано == * [[Семејно стебло на кралевите на Германија]] * [[Список на франкиски кралеви]] == Наводи == {{наводи}} == Извори == * Дакет, Елеонор (1968). ''Death and Life in the Tenth Century''. Ann Arbor: University of Michigan Press. * Комин, Роберт. [https://archive.org/stream/historywesterne01unkngoog#page/n6/mode/2up ''History of the Western Empire, from its Restoration by Charlemagne to the Accession of Charles V,'' Том I] 1851 година * Брис, Џејмс, [https://archive.org/stream/holyromanempir00bryc#page/n5/mode/2up ''The Holy Roman Empire''], MacMillan. 1913 година * Mann, Horace, K. [https://archive.org/stream/livesofpopesinea03mann#page/n7/mode/2up ''The Lives of the Popes in the Early Middle Ages, Vol III: The Popes During the Carolingian Empire, 858–891''.] 1925 година * Mann, Horace, K. [https://archive.org/stream/livesofpopesinea04mann#page/n7/mode/2up ''The Lives of the Popes in the Early Middle Ages, Vol IV: The Popes in the Days of Feudal Anarchy, 891–999''.] 1925 година {{Свети римски цареви}} [[Категорија:Луѓе од Корушка]] [[Категорија:Кралеви на Баварија]] [[Категорија:Родени во 850-тите]] [[Категорија:Источна Франкија]] [[Категорија:Несигурна година на раѓање]] [[Категорија:Починати во 899 година]] [[Категорија:Кралеви на Саксонија]] rb2mslhpg8iiaec0l55bcjwnkbz3h2r 5578717 5578716 2026-06-19T00:12:49Z Buli 2648 /* Биографија */ 5578717 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Кралска личност|name=Арнулф Корушки|predecessor2=[[Карло Дебелиот]]|place of burial=[[Св. Емерамова опатија|Св. Емерамова базилика]], Ратисбон|date of burial=|death_place=Ратисбон, [[Војводство Баварија]], [[Источна Франкија]] (сега [[Регенсбург]], [[Баварија]], [[Германија]])<ref name="Useful Knowledge page 623">''The Biographical Dictionary of the Society for the Diffusion of Useful Knowledge'', Vol. III, Part II (page 623), printed by William Clowes and Sons, ул. Стамфорд, Лондон, 1844</ref>|death_date=8 декември 899|birth_place=|birth_date=ок. 850|mother=Лиутсвинд|father=[[Карломан Баварски]]|issue=[[Лудвиг Детето]]<br />[[Ратолд Италијански]]<br />[[Цвентинболд]]<br />[[Глисмут Корушки]]<br />Хегвиг Корушки|spouse=[[Ота (сопруга на Арнулф Корушки)|Ота]]<br />[[Ода Западнофранкиска]]<br />[[Винбурга]]|successor2=[[Лудвиг Детето]]|reign2={{circa}} 27 ноември 887<ref>[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118630938.html "Karl III."], ''[[Neue Deutsche Biographie]]''. "[Karl's] last document from Frankfurt is dated to 17 November 887, and Arnulf's first document is dated to 27 November 887."</ref> – 8 декември 899|image=File:Seal of Arnulph of Carinthia (896).jpg|succession2=[[Список на франкиски кралеви|Крал на Источна Франкија]]|successor1=[[Лудвиг Слепиот]]|predecessor1=[[Ламберт Италијански|Ламберт]]|reign1=894 – 8 December 899|succession1=[[Крал на Италија]]|successor=[[Лудвиг Слепиот]]|predecessor=[[Ламберт Италијански|Ламберт]]|reign=22 февруари 896 – 8 декември 899|title=Франкиски император|succession=Франкиски император во [[Кралство Италија (Франкискогерманска Империја)|Италија]]|caption=Печатот на Арнулф Корушки {{circa|896}}|signature=Arnulf signum 890.png}} '''Арнулф Корушки''' ( {{Околу}} 850 - 8 декември 899) ― [[Војводство Корушка|војвода на Корушка]] кој го соборил неговиот вујко, императорот [[Карло Дебелиот]], станал [[Каролинзи|каролиншки]] крал на Источна Франкија<ref>Источна Франкија била административно поделена од остатокот на [[Frankish Realm|Франкија]] со Верденскиот договор во 843 година. Таа еволуирала во средновековната [[Свето Римско Царство|Германска Империја]] по крајот на каролиншката власт.</ref> од 887 година, спорниот крал на Италија од 894 година и оспорен [[Цар на Светото Римско Царство|франкиски император]] од 22 февруари 896 година до неговата смрт во [[Регенсбург]], [[Баварија]]. == Биографија == Потекнувал од Каролиншката династија како вонбрачен син на [[Карломан од Баварија]] и првично владеел со Каринтија, каде што ја зацврстил својата позиција како локален владетел. По соборувањето на Карло III Толст во 887 година, Арнулф бил избран за крал од источофранкските благородници и така станал главен владетел во Источна Франкија. За време на своето владеење се обидувал да ја стабилизира државата и водел воени походи против [[Велика Моравија|Моравците]], како и одбранбени акции против сè посилните напади на Маѓарите. Во 894 година интервенирал во Италија во контекст на тамошните династички борби, а во 896 година бил крунисан за император во Рим со поддршка на [[Папа Формоз|папата Формоз]]. Сепак, неговата власт во Италија била краткотрајна и нестабилна, а подоцна се повлекол поради болест и влошена политичка состојба. Починал во 899 година, по што престолот го наследил неговиот малолетен син Лудвиг Детето. Арнулф останува значаен како последен каролиншки владетел кој успеал да ја обнови императорската титула во Западна Европа, и како фигура на преминот кон раносредновековниот германски политички систем. == Поврзано == * [[Семејно стебло на кралевите на Германија]] * [[Список на франкиски кралеви]] == Наводи == {{наводи}} == Извори == * Дакет, Елеонор (1968). ''Death and Life in the Tenth Century''. Ann Arbor: University of Michigan Press. * Комин, Роберт. [https://archive.org/stream/historywesterne01unkngoog#page/n6/mode/2up ''History of the Western Empire, from its Restoration by Charlemagne to the Accession of Charles V,'' Том I] 1851 година * Брис, Џејмс, [https://archive.org/stream/holyromanempir00bryc#page/n5/mode/2up ''The Holy Roman Empire''], MacMillan. 1913 година * Mann, Horace, K. [https://archive.org/stream/livesofpopesinea03mann#page/n7/mode/2up ''The Lives of the Popes in the Early Middle Ages, Vol III: The Popes During the Carolingian Empire, 858–891''.] 1925 година * Mann, Horace, K. [https://archive.org/stream/livesofpopesinea04mann#page/n7/mode/2up ''The Lives of the Popes in the Early Middle Ages, Vol IV: The Popes in the Days of Feudal Anarchy, 891–999''.] 1925 година {{Свети римски цареви}} [[Категорија:Луѓе од Корушка]] [[Категорија:Кралеви на Баварија]] [[Категорија:Родени во 850-тите]] [[Категорија:Источна Франкија]] [[Категорија:Несигурна година на раѓање]] [[Категорија:Починати во 899 година]] [[Категорија:Кралеви на Саксонија]] ir5gni3vb0s3zmsxhmfaaxecao9jdpl 5578718 5578717 2026-06-19T00:13:53Z Buli 2648 /* Биографија */ 5578718 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Кралска личност|name=Арнулф Корушки|predecessor2=[[Карло Дебелиот]]|place of burial=[[Св. Емерамова опатија|Св. Емерамова базилика]], Ратисбон|date of burial=|death_place=Ратисбон, [[Војводство Баварија]], [[Источна Франкија]] (сега [[Регенсбург]], [[Баварија]], [[Германија]])<ref name="Useful Knowledge page 623">''The Biographical Dictionary of the Society for the Diffusion of Useful Knowledge'', Vol. III, Part II (page 623), printed by William Clowes and Sons, ул. Стамфорд, Лондон, 1844</ref>|death_date=8 декември 899|birth_place=|birth_date=ок. 850|mother=Лиутсвинд|father=[[Карломан Баварски]]|issue=[[Лудвиг Детето]]<br />[[Ратолд Италијански]]<br />[[Цвентинболд]]<br />[[Глисмут Корушки]]<br />Хегвиг Корушки|spouse=[[Ота (сопруга на Арнулф Корушки)|Ота]]<br />[[Ода Западнофранкиска]]<br />[[Винбурга]]|successor2=[[Лудвиг Детето]]|reign2={{circa}} 27 ноември 887<ref>[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118630938.html "Karl III."], ''[[Neue Deutsche Biographie]]''. "[Karl's] last document from Frankfurt is dated to 17 November 887, and Arnulf's first document is dated to 27 November 887."</ref> – 8 декември 899|image=File:Seal of Arnulph of Carinthia (896).jpg|succession2=[[Список на франкиски кралеви|Крал на Источна Франкија]]|successor1=[[Лудвиг Слепиот]]|predecessor1=[[Ламберт Италијански|Ламберт]]|reign1=894 – 8 December 899|succession1=[[Крал на Италија]]|successor=[[Лудвиг Слепиот]]|predecessor=[[Ламберт Италијански|Ламберт]]|reign=22 февруари 896 – 8 декември 899|title=Франкиски император|succession=Франкиски император во [[Кралство Италија (Франкискогерманска Империја)|Италија]]|caption=Печатот на Арнулф Корушки {{circa|896}}|signature=Arnulf signum 890.png}} '''Арнулф Корушки''' ( {{Околу}} 850 - 8 декември 899) ― [[Војводство Корушка|војвода на Корушка]] кој го соборил неговиот вујко, императорот [[Карло Дебелиот]], станал [[Каролинзи|каролиншки]] крал на Источна Франкија<ref>Источна Франкија била административно поделена од остатокот на [[Frankish Realm|Франкија]] со Верденскиот договор во 843 година. Таа еволуирала во средновековната [[Свето Римско Царство|Германска Империја]] по крајот на каролиншката власт.</ref> од 887 година, спорниот крал на Италија од 894 година и оспорен [[Цар на Светото Римско Царство|франкиски император]] од 22 февруари 896 година до неговата смрт во [[Регенсбург]], [[Баварија]]. == Биографија == [[Податотека:Vertrag_von_Verdun_und_Ribemont.svg|лево|мини|[[Carolingian Empire]] after the emergence of regional kingdoms in 887-890, with Arnulf's initial realm in light blue]] Потекнувал од Каролиншката династија како вонбрачен син на [[Карломан од Баварија]] и првично владеел со Каринтија, каде што ја зацврстил својата позиција како локален владетел. По соборувањето на Карло III Толст во 887 година, Арнулф бил избран за крал од источофранкските благородници и така станал главен владетел во Источна Франкија. За време на своето владеење се обидувал да ја стабилизира државата и водел воени походи против [[Велика Моравија|Моравците]], како и одбранбени акции против сè посилните напади на Маѓарите. Во 894 година интервенирал во Италија во контекст на тамошните династички борби, а во 896 година бил крунисан за император во Рим со поддршка на [[Папа Формоз|папата Формоз]]. Сепак, неговата власт во Италија била краткотрајна и нестабилна, а подоцна се повлекол поради болест и влошена политичка состојба. Починал во 899 година, по што престолот го наследил неговиот малолетен син Лудвиг Детето. Арнулф останува значаен како последен каролиншки владетел кој успеал да ја обнови императорската титула во Западна Европа, и како фигура на преминот кон раносредновековниот германски политички систем. == Поврзано == * [[Семејно стебло на кралевите на Германија]] * [[Список на франкиски кралеви]] == Наводи == {{наводи}} == Извори == * Дакет, Елеонор (1968). ''Death and Life in the Tenth Century''. Ann Arbor: University of Michigan Press. * Комин, Роберт. [https://archive.org/stream/historywesterne01unkngoog#page/n6/mode/2up ''History of the Western Empire, from its Restoration by Charlemagne to the Accession of Charles V,'' Том I] 1851 година * Брис, Џејмс, [https://archive.org/stream/holyromanempir00bryc#page/n5/mode/2up ''The Holy Roman Empire''], MacMillan. 1913 година * Mann, Horace, K. [https://archive.org/stream/livesofpopesinea03mann#page/n7/mode/2up ''The Lives of the Popes in the Early Middle Ages, Vol III: The Popes During the Carolingian Empire, 858–891''.] 1925 година * Mann, Horace, K. [https://archive.org/stream/livesofpopesinea04mann#page/n7/mode/2up ''The Lives of the Popes in the Early Middle Ages, Vol IV: The Popes in the Days of Feudal Anarchy, 891–999''.] 1925 година {{Свети римски цареви}} [[Категорија:Луѓе од Корушка]] [[Категорија:Кралеви на Баварија]] [[Категорија:Родени во 850-тите]] [[Категорија:Источна Франкија]] [[Категорија:Несигурна година на раѓање]] [[Категорија:Починати во 899 година]] [[Категорија:Кралеви на Саксонија]] 6627b19lkzsf7uxen9vv3lhpy857ej3 5578719 5578718 2026-06-19T00:16:12Z Buli 2648 /* Биографија */ 5578719 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Кралска личност|name=Арнулф Корушки|predecessor2=[[Карло Дебелиот]]|place of burial=[[Св. Емерамова опатија|Св. Емерамова базилика]], Ратисбон|date of burial=|death_place=Ратисбон, [[Војводство Баварија]], [[Источна Франкија]] (сега [[Регенсбург]], [[Баварија]], [[Германија]])<ref name="Useful Knowledge page 623">''The Biographical Dictionary of the Society for the Diffusion of Useful Knowledge'', Vol. III, Part II (page 623), printed by William Clowes and Sons, ул. Стамфорд, Лондон, 1844</ref>|death_date=8 декември 899|birth_place=|birth_date=ок. 850|mother=Лиутсвинд|father=[[Карломан Баварски]]|issue=[[Лудвиг Детето]]<br />[[Ратолд Италијански]]<br />[[Цвентинболд]]<br />[[Глисмут Корушки]]<br />Хегвиг Корушки|spouse=[[Ота (сопруга на Арнулф Корушки)|Ота]]<br />[[Ода Западнофранкиска]]<br />[[Винбурга]]|successor2=[[Лудвиг Детето]]|reign2={{circa}} 27 ноември 887<ref>[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118630938.html "Karl III."], ''[[Neue Deutsche Biographie]]''. "[Karl's] last document from Frankfurt is dated to 17 November 887, and Arnulf's first document is dated to 27 November 887."</ref> – 8 декември 899|image=File:Seal of Arnulph of Carinthia (896).jpg|succession2=[[Список на франкиски кралеви|Крал на Источна Франкија]]|successor1=[[Лудвиг Слепиот]]|predecessor1=[[Ламберт Италијански|Ламберт]]|reign1=894 – 8 December 899|succession1=[[Крал на Италија]]|successor=[[Лудвиг Слепиот]]|predecessor=[[Ламберт Италијански|Ламберт]]|reign=22 февруари 896 – 8 декември 899|title=Франкиски император|succession=Франкиски император во [[Кралство Италија (Франкискогерманска Империја)|Италија]]|caption=Печатот на Арнулф Корушки {{circa|896}}|signature=Arnulf signum 890.png}} '''Арнулф Корушки''' ( {{Околу}} 850 - 8 декември 899) ― [[Војводство Корушка|војвода на Корушка]] кој го соборил неговиот вујко, императорот [[Карло Дебелиот]], станал [[Каролинзи|каролиншки]] крал на Источна Франкија<ref>Источна Франкија била административно поделена од остатокот на [[Frankish Realm|Франкија]] со Верденскиот договор во 843 година. Таа еволуирала во средновековната [[Свето Римско Царство|Германска Империја]] по крајот на каролиншката власт.</ref> од 887 година, спорниот крал на Италија од 894 година и оспорен [[Цар на Светото Римско Царство|франкиски император]] од 22 февруари 896 година до неговата смрт во [[Регенсбург]], [[Баварија]]. == Биографија == [[Податотека:Vertrag_von_Verdun_und_Ribemont.svg|лево|мини|[[Каролиншко Царство|Каролиншката Империја]] по појавата на регионални кралства во 887–890 година, со првичното владение на Арнулф означено во светлосина боја.]] Потекнувал од Каролиншката династија како вонбрачен син на [[Карломан од Баварија]] и првично владеел со Каринтија, каде што ја зацврстил својата позиција како локален владетел. По соборувањето на Карло III Толст во 887 година, Арнулф бил избран за крал од источофранкските благородници и така станал главен владетел во Источна Франкија. За време на своето владеење се обидувал да ја стабилизира државата и водел воени походи против [[Велика Моравија|Моравците]], како и одбранбени акции против сè посилните напади на Маѓарите. Во 894 година интервенирал во Италија во контекст на тамошните династички борби, а во 896 година бил крунисан за император во Рим со поддршка на [[Папа Формоз|папата Формоз]]. Сепак, неговата власт во Италија била краткотрајна и нестабилна, а подоцна се повлекол поради болест и влошена политичка состојба. Починал во 899 година, по што престолот го наследил неговиот малолетен син Лудвиг Детето. Арнулф останува значаен како последен каролиншки владетел кој успеал да ја обнови императорската титула во Западна Европа, и како фигура на преминот кон раносредновековниот германски политички систем. == Поврзано == * [[Семејно стебло на кралевите на Германија]] * [[Список на франкиски кралеви]] == Наводи == {{наводи}} == Извори == * Дакет, Елеонор (1968). ''Death and Life in the Tenth Century''. Ann Arbor: University of Michigan Press. * Комин, Роберт. [https://archive.org/stream/historywesterne01unkngoog#page/n6/mode/2up ''History of the Western Empire, from its Restoration by Charlemagne to the Accession of Charles V,'' Том I] 1851 година * Брис, Џејмс, [https://archive.org/stream/holyromanempir00bryc#page/n5/mode/2up ''The Holy Roman Empire''], MacMillan. 1913 година * Mann, Horace, K. [https://archive.org/stream/livesofpopesinea03mann#page/n7/mode/2up ''The Lives of the Popes in the Early Middle Ages, Vol III: The Popes During the Carolingian Empire, 858–891''.] 1925 година * Mann, Horace, K. [https://archive.org/stream/livesofpopesinea04mann#page/n7/mode/2up ''The Lives of the Popes in the Early Middle Ages, Vol IV: The Popes in the Days of Feudal Anarchy, 891–999''.] 1925 година {{Свети римски цареви}} [[Категорија:Луѓе од Корушка]] [[Категорија:Кралеви на Баварија]] [[Категорија:Родени во 850-тите]] [[Категорија:Источна Франкија]] [[Категорија:Несигурна година на раѓање]] [[Категорија:Починати во 899 година]] [[Категорија:Кралеви на Саксонија]] ck2hezdvz4pvp99y45vh8qoun4hi700 0 1279645 5578836 4774111 2026-06-19T09:13:35Z Jtasevski123 69538 5578836 wikitext text/x-wiki '''Бергијанска ботаничка градина''' е сместена во областа Фрескати на периферијата на [[Стокхолм]], блиску до Шведскиот музеј за природна историја и главниот кампус на Универзитетот во Стокхолм. Директорот на градината е познат како ''професор Бергианус''. == Историја == Градината е основана во 1791 година преку донација од историчарот Бенгт Бергиус и неговиот брат, лекар и научник Петер Јонас Бергиус, за [[Кралска академија на науките (Шведска)|Кралската шведска академија на науките]]. Најпрвин се наоѓала во нивната палата и нејзината соседна градина на Карлбергсвагенскиот пат, во сегашната област Васастаден во центарот на Стокхолм. Градината била донирана на Кралската академија по смртта на браќата во 1791 година, по нивна волја. Прв директор бил Олоф Сварц. Градината била преместена на нејзината денешна локација во 1885 година, бидејќи оригиналната локација била планирана за нова изградба. Денес градината е во сопственост на шведската влада и [[Кралска академија на науките (Шведска)|Кралската шведска академија на науки]]. Заеднички е администрирана од Академијата на науките и Универзитетот во Стокхолм. == Професор Бергианус == * 1791–1818 [[Улоф Сварц]] * 1823–1856 Јохан Емануел Викстром * 1857–1879 Нилс Јохан Андерсон * 1879–1914 Веит Брехер Витрок * 1915–1944 Роберт Фрис * 1944–1965 Карл Рудолф Флорин * 1970–1983 Манс Риберг * 1983–2001 Бенгт Јонсел * 2002 – сегашна [[Биргита Бремер]] == Галерија == <gallery> Податотека:Bergianska 3.jpg|''Стаклена градина на Е. Андерсон'' Податотека:Bergianska tradgarden 6.jpg|''Јапонско езерце'' Податотека:Bergianska 4.jpg|''Јапонско езерце'' Податотека:Victoria vaexthus 1.jpg|''Стаклена градина Викторија'' Податотека:Victoriaväxthuset i Bergianska trädgården.jpg|''Стаклена градина Викторија'' </gallery> [[Категорија:Кралска шведска академија на науките]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците]] [[Категорија:Паркови во Шведска]] ao3rigdv9sal13eu0m9z6hhjoa4b4km 0 1284340 5578651 5381803 2026-06-18T17:19:10Z ~2026-35714-84 134296 /* */ сега Делчево спаѓа во Делчевско-каменичка епархија 5578651 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Успение на Пресвета Богородица |слика = Успение на Пресвета Богородица во Делчево (1).JPG |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата и камбанаријата |епархија = Брегалничка |намесништво = Делчевско |парохија = Прва делчевска |координати = {{coord|41|57|45|N|22|46|22|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Делчево |општина = Делчево |држава = Македонија |патрон = [[Богородица Марија]] |изградба = XIX век |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = трикорабна базилика |архитектонски стил= преродбенички |површина = }} '''Успение на Пресвета Богородица''' (или само '''Св. Богородица''') — [[православие|православна]] [[црква (градба)|црква]] во градот [[Делчево]], претставник на [[Македонска преродба|Македонската преродба]]. Претставува главен храм на [[Делчевско архијерејско намесништво|Делчевското архијерејско намесништво]] во [[Делчевско-каменичка епархија|Брегалничката епархија]] на [[МПЦ - ОА]]. Црквата е изградена во средината на [[XIX век]]. Точни податоци нема, но годината [[1858]] врежана на надворешниот столб се зема како година на изградба. Во својот труд „Пијанечка Република“, Благој Стоичовски вели дека изградбата завршила во 1856 г.<ref name="Пијанец-Малеш">{{наведена книга |title=Пијанец-Малеш, изобилство од сонце и насмевки |year=2011 |publisher=Центар за развој на Источен планински регион |location=Штип |isbn=978-608-65253-0-9 |pages=25 |url=http://issuu.com/goran_dimitrovski/docs/pijanec_i_males.pdf/31 |accessdate=30 март 2015 }}{{Мртва_врска|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Убавините на Делчево">{{нмс | url = http://79.99.60.35/mmprojects/projects/web/delcevo/lm21.html | title = Успение на Пресвета Богородица | access-date = 31 март 2014 | publisher = Убавините на Делчево | archive-date = 2014-04-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140407045152/http://79.99.60.35/mmprojects/projects/web/delcevo/lm21.html | url-status = dead }}</ref> Храмот е [[кораб (архитектура)|трикорабна]] [[базилика]], без [[фрескоживопис]].<ref name="Убавините на Делчево"/> [[Икона|Иконите]] се дело на истакнатите зографи [[Димитар Андонов Папрадишки]], [[Григориј Пецанов]] и други автори.<ref name="Брегалничка епархија">{{нмс | url = http://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=60:2009-12-19-06-42-58&catid=35:2010-01-15-21-58&Itemid=55 | title = Делчевско архиерејско намесништво | access-date = 31 март 2014 | publisher = Брегалничка епархија | archive-date = 2022-01-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220124165758/https://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=60:2009-12-19-06-42-58&catid=35:2010-01-15-21-58&Itemid=55 | url-status = dead }}</ref> Иконата „[[Успение на Пресвета Богородица]]“ е дело на мајсторот [[Димитар Анастасов]] од [[Магарево]], датирана во 1858 г.<ref>Грчкиот натпис гласи: „Δία χειρος Δημητιριου Ζωγραφου εν Μεγαροβο τω Βιτωλιων 1858 Ζεμώτκω 20“.</ref> Негови се и голем дел од [[иконостас]]ните икони. Иако облиците се прекумерно стилизирани, тие се претставени со високо уметничко чувство, благодарејќи на умешноста на творецот.<ref name="Василиев 277">{{наведена книга |title= Български възрожденски майстори: живописци, резбари, строители |last= Василиев |first=Асен |year=1965 |publisher=Наука и изкуствo |location=София |pages= 277 }}</ref> Иконостасот направен од дрво. Во 1904 г. северниот ѕид на црквата е срушен во [[земјотрес]]. Подоцна црквата е обновена. == Прво училиште во Делчево == Во црковниот двор е зачувана зградата во која е отворено првото училиште во Делчево (тогаш Царево Село).<ref name="Убавините на Делчево"/> == Слики == <gallery widths="160"> Податотека:Успение на Пресвета Богородица во Делчево (9).JPG|Внатрешноста со иконостасот Податотека:Успение на Пресвета Богородица во Делчево (7).JPG|Фасада на храмот Податотека:Успение на Пресвета Богородица во Делчево (2).JPG|Информативна табла пред црквата Податотека:Успение на Пресвета Богородица во Делчево (8).JPG|Надвратни претстави на Богородица, св. Петка и св. Недела </gallery> == Поврзано == * [[Брегалничка епархија]] * [[Делчевско архијерејско намесништво]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Dormition of the Theotokos Church (Delčevo)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Успение на Пресвета Богородица, Делчево}} [[Категорија:Цркви во Делчево]] [[Категорија:Храмови посветени на Успението на Пресвета Богородица во Македонија|Делчево]] 42hz85oxw19n3kcm03n19jc95ragkgu 0 1288357 5578694 5552781 2026-06-18T21:24:29Z SpectralWiz 106165 5578694 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Коста Миличевиќ | native_name = | native_name_lang = | image = Kosta Miličević, self portrait, 1910.jpg | image_size = | alt = | caption = Автопортрет, 1910 г. | birth_name = | birth_date = {{роден на|3|јуни|1877}} | birth_place = [[Врака]], [[Отоманска Албанија]] | death_date = {{починал на|12|февруари|1920}} | death_place = [[Белград]], [[Кралство СХС]] | ethnicity = [[Србин]] | known_for = [[сликар]] | training = | notable_works = | patrons = | awards = | elected = | website = | movement = [[импресионизам]] }} [[Податотека:Kosta_Miličević_by_Živorad_Nastasijević,_1920.jpg|мини|224x224пкс|<center> Коста Миличевиќ на смртна постела (цртеж на [[Живорад Настасијевиќ]]).</center>]] '''Коста Миличевиќ''' (Врака кај [[Скадар]], [[3 јуни]] [[1877]]-[[Белград]], [[12 февруари]] [[1920|1920 година]]) бил српски сликар. == Биографија == Роден е во свештеничка фамилија, во селото Враки кај [[Скадар]]. По пристигнувањето во Белград, тој бил прва генерација ученик во уметничкото училиште „Цирил Кутљик“. Со себе од Скадар ја понел „Александрида“, еден од најстарите илустрирани српски ракописи, најверојатно напишан во XIV век.<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.18485/cosic_dobrica.2018.ch14|title=Време читања и време „учитавања”|last=Сребро|first=Миливој Т.|date=2018|publisher=Филолошки факултет Универзитета у Београду|location=Београд|pages=221–240}}</ref> Со многу тешки финансиски услови, студирал во [[Прага]], [[Виена]], а подоцна и во [[Минхен]]. Прво учествувал во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] како војник, а подоцна и како воен сликар на Врховната команда на [[Крф]]. Бил учител во вечерното занаетчиско училиште и член на „Лада“. Тој починал на 12 февруари, според некои извори два дена порано, во [[1920|1920 година]] во Белград.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.31219/osf.io/4yrtu|title=Анализа ситуације и предвиђања у вези са епидемијом САРС-КоВ-2 вируса у Републици Српској на дан 27. мај 2020.|last=Čvokić|first=Dimitrije|date=2020-05-21|work=dx.doi.org|accessdate=2022-02-08}}</ref> Во опусот на Коста Миличевиќ, Лазар Трифуновиќ издвојува четири периоди: школски (1895—1908), Белградски (1909—1914), Велешки (1915) и Крфски (1916—1920). На почетокот, во школскиот период на уметничко формирање, бил приврзаник на отцепувањето, па во тој дух го насликал иконостасот во Железник, како и неколку српски предели. Следувал белградскиот период откако Миличевиќ имал можност да се запознае со сликите на [[Надежда Петровиќ]] и [[Милан Милановиќ (сликар)|Милан Миловановиќ]]. Тој по овој период го напуштил академскиот стил, така што целиот овој дел од неговиот опус е обележан со потрагата по лична уметничка експресија, која конечно ја нашол во густа пастата намачкана боја и мрежа од дамки, што наликувале на импресионистички процес. Тоа најмногу се забележувало во циклусот слики создадени во колонијата во Савинац (Црква Савинац, Пролет). Познати се само пет слики од следниот, велешки период, кои биле создадени додека Миличевиќ се борел во војната и во кои бил целосно воспоставен балансот меѓу светлината, бојата и формата. Оваа рамнотежа била изразена во сликите создадени на Крф, каде [[Средоземно Море|средоземното]] сонце станало силна инспирација за уметникот. Пејсажите создадени на Крф претставувале афирмација на српскиот импресионизам. == Галерија == <center><gallery> Податотека:Miličević-Potamos on Corfu.JPG|<center>Коста Миличевиќ, Потамас на Крф (1916)</center> Податотека:Milan Milovanović - On the Coast of Hilandar (1907).jpg|<center>Острови во близина на [[Крф]], 1918 година (Национален музеј, Белград)</center> Податотека:Kosta Milićević - Ostrvca kraj Krfa, 1912.jpg|Острови од Крф, 1918 година. Податотека:Kosta Miličević, Landscape of Corfu, 1918.jpg|Пејзаж од Крф, 1918 година Податотека:Kosta Miličević - Proleće na Voždovcu, 1920.jpg|Пролет во Вождовац, 1920 година Податотека:Kosta Milicevic, Karadorde's arsenal.jpg|Тополивницата на Караѓорѓе </gallery></center> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Портал|Биографија}} * [http://www.pavle-beljanski.museum/prikaz-autora-pojedinacan.php?autor=18 Коста Миличевиќ (Спомен колекција на Павле Бељански)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141213050846/http://www.pavle-beljanski.museum/prikaz-autora-pojedinacan.php?autor=18 |date=2014-12-13 }} * [http://www.arte.rs/sr/umetnici/kosta_milicevic-65/ Коста Миличевиќ ()] * [http://www.europeanfilmgateway.eu/node/33/detail/Kosta/video:M2RkOTRkODItMDcyMC00OWRhLWExNTQtYzA3MzJmOTEyODAxX1VtVndiM05wZEc5eWVWTmxjblpwWTJWU1pYTnZkWEpqWlhNdlVtVndiM05wZEc5eWVWTmxjblpwWTJWU1pYTnZkWEpqWlZSNWNHVT06OmF2Q3JlYXRpb24uSksvSktfYXZDcmVhdGlvbl8xMDM3NDc5MDAwMDAwMTA1MDMz/paging:dmlkZW8tNDEtMTYtaW1hZ2UtMS0xNi1zb3VuZC0xLTE2LXBlcnNvbi0xLTE2LXRleHQtMS0xNg== Коста], Славија филм, Југословенска кинотека. * [http://www.avantartmagazin.com/impresivni-tragizam-kosta-milicevic-1877-1920/ Импресивна трагедија - Коста Миличевиќ (1877—1920) (03.08.2016)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161018111221/http://www.avantartmagazin.com/impresivni-tragizam-kosta-milicevic-1877-1920/ |date=2016-10-18 }} [[Категорија:Српски сликари]] [[Категорија:Луѓе од Скадар]] [[Категорија:Починати во 1920 година]] [[Категорија:Родени во 1877 година]] 5ofpzidihbw219e9x0t55astxrgzij7 0 1290001 5578880 5521829 2026-06-19T10:54:37Z NadyBarbieGirl 63459 /* Видео спотови */ 5578880 wikitext text/x-wiki {{Музичар |Name=Александра Пријовиќ |Origin= |birth_date=[[22 септември]] [[1995]] година |birth_place=[[Сомбор]], [[Србија]], [[СР Југославија]] |Years_active=2012 - денес |Genre=[[поп-фолк]] |Occupation=пејачка}} '''Александра Живојиновиќ''' (моминско '''Пријовиќ''' ; [[Сомбор]], [[22 септември]] [[1995|1995 година]] ) е [[Србија|српска]] [[поп-фолк]] пејачка која станала популарна во раните [[2010-ти|2010]] -ти благодарение [[Ѕвездите на Гранд|на Ѕвездите на Гранд]] . Три од нејзините песни што ги објавила до 2017 година биле во топ 5 хитови на годината во Србија. Во октомври 2016 година, Александра поставила домашен рекорд во брзината за која видеото достигна милион прегледи на [[YouTube]], благодарение на песната ''Сенке'', која таа бројка ја достигнала за помалку од 24 часа.<ref name="automatski generisano1">[http://tracara.com/aleksandra-prijovic-predstavila-spot-za-novu-pesmu-senke-video/ Aleksandra Prijović spotom za pesmu ‘Senke’ oborila domaći YouTube rekord], Посетено на 31. 10. 2016.</ref> Александра важи за најбараната пејачка [[Голема продукција|на Гранд продукција]], како и една од најпопуларните пејачки во Србија. == Детството == Таа е родена во [[1995|1995 година]] во [[Сомбор]], а израснала во [[Бели Манастир]] во [[Хрватска]] и [[Бачка Топола]]. Моментално живее во [[Белград]] . Уште како мала покажала талент за пеење. Настапувала на училишни настани и друштвени настани. На тринаесет години снимила две песни (''Мајка'' и ''Боли свака твоја реч'') во продуцентската куќа, чиј сопственик бил [[Мица Николиќ|Милорад Миќа Николиќ]].<ref>[http://aleksandraprijovic.webs.com/ Aleksandra Prijović Biografija] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140518012020/http://aleksandraprijovic.webs.com/ |date=2014-05-18 }}, Посетено на 14. 8. 2015.</ref> == Музичка кариера == === 2012—2016: Почетоци === Во Ѕвездите на Гранд во сезоната 2012/13. година го освоила четвртото место, каде како награда ја добиле песната ''Још вечерас плакаћу за тобом''. Истата година го снима дуетот ''Ма пусти понос'' со победникот од таа сезона Амар Јашарспахиќ . Следната година таа постигала голем успех со песната ''За нас касно је'', за што песната беше избрана за еден од најголемите хитови во 2015 година. Во декември 2015 година го сними дуетот ''Шта би'' со [[М.С. Стојан|МС Стојан]] и го претстави спотот за истиот.<ref>[http://www.alo.rs/mc-stojan-i-aleksandra-prijovic-predstavili-duet-video/25369 BIĆE OVO VRELA ZIMA MC Stojan i Aleksandra Prijović predstavili duet! (VIDEO)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160329223932/http://www.alo.rs/mc-stojan-i-aleksandra-prijovic-predstavili-duet-video/25369 |date=2016-03-29 }}, Посетено на 24. 12. 2015.</ref> На крајот на мај 2016 година, ја објавила песната ''Тотална анестезија'', која била голем успех бидејќи достигна 50 милиони прегледи на YouTube. На 25 октомври истата година ја претставила песната ''Сенке'', која за 24 часа била преслушана милион пати на Јутјуб, со што го соборила рекордот на српската музичка сцена.<ref name="automatski generisano1"/> === 2017-: Тестамент === Првиот сингл од албумот Тестамент е истоимената песна со која Пријовиќ започнала да го промовира албумот, објавена [[6 јуни|на 6 јуни]] 2017 година. Песната станала најпопуларна на албумот, покрај сингловите кои Александра ги снимила порано и ги вклучила на албумот. Медиумите тврделе дека овој албум се повеќе Александра потсетува на стилот на фолк ѕвездата [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражнатовиќ]].<ref>[http://www.pulsonline.rs/puls-poznatih/mnogi-tvrde-da-aleksandra-prijovic-vesto-kopira-cecu-evo-i-dokaza-za-to-foto/kg5tgnh Mnogi tvrde da Aleksandra Prijović vešto kopira Cecu, evo i dokaza za to (FOTO)], Посетено на 14. 8. 2017.</ref> YouTube го забранило гледањето на провокативното садо-мазо видео за песната ''Сепаре'' за под 18 години, чиишто снимки потсетуваат на [[Педесет нијанси - сиво (филм)|50 нијанси на сиво]].<ref>[http://mondo.rs/a1028423/Zabava/Muzika/Aleksandra-Prijovic-Separe-spot-zabranjen-na-YouTube-za-mladje-od-18-godina.html Aleksandra Prijović samo za 18+ (FOTO, VIDEO)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190622143755/http://mondo.rs/a1028423/Zabava/Muzika/Aleksandra-Prijovic-Separe-spot-zabranjen-na-YouTube-za-mladje-od-18-godina.html |date=2019-06-22 }}, Посетено на 14. 8. 2017.</ref> == Приватен живот == Александра се нашла во центарот на вниманието на јавноста кога ја открила врската со Филип Живојиновиќ, синот на [[Слободан Живојиновиќ|Боба Живојиновиќ]] од првиот брак. Парот се венчал [[21 јуни|на 21 јуни]] [[2018|2018 година]] во [[Белград]] . Тие го добиле синот Александар [[6 февруари|на 6 февруари]] [[2019|2019 година]]. == Дискографија == === Албуми === * ''[[Тестамент (албум)|Тестамент]]'' (2017) * ''[[Звук тишине (албум)|Звук тишине]]'' (2022) * ''[[TBA (албум)|TBA]]'' (2023) === ''Синглови'' === * ''Још вечерас плакачу за тобом'' (2013) * ''Ма пусти понос'' (ft. [[Амар Гиле Јашарспахиќ]], 2013) * ''За нас касно је'' (2014) * ''Шта би'' (ft. [[МС Стојан]], 2015) * ''Тотална анестезија'' (2016) * ''Сенке'' (2016) * ''Успомене'' (2017) * ''Литар вина, литар крви'' (ft. [[Ацо Пејовиќ]], со поддршка на Дејан Петровиќ, 2017) * ''Ко си ти'' (ft. [[Саша Матиќ]], 2018) * ''Непоновљиво'' (2019) * ''Богата сиротиња'' (2019) ==== Видео спотови ==== {| class="wikitable sortable" !Видео-спот ! Година ! Режисер |- | ''За нас касно је'' || 2015 || Г.Шљивиќ |- | ''Шта би'' || 2015 || Андреј Илиќ |- | ''Тотална анестезија'' || 2016 || Андреј Илиќ |- | ''Сенке'' || 2016 || Андреј Илиќ |- | ''Литар вина, литар крви'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Тестамент'' || 2017 || Visual Infinity |- | ''Следећа'' || 2017 || Fanatic Media |- | ''Тело'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Клизав под'' || 2017 || Visual Infinity |- | ''Сепаре'' || 2017 || Петар Пашиќ |- | ''Место злочина'' || 2017 || Бојан Косовиќ |- | ''Вољена грешко'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Ко си ти'' || 2018 || Visual Infinity |- | ''Непоновљиво'' || 2019 || Петар Пашиќ |- | ''[[Богата сиротиња#Спот|Богата сиротиња]]'' (стејџ-перформанс) || 2019 || Fanatic Media{{\}}Grand Production |- | ''Дугујеш ми два живота'' || 2020 || Film danas d.o.o/United media |- | ''Легитимно'' || 2020 || Visual Infinity |- | ''Дођи себи'' || 2021 || Петар Пашиќ |- | ''Звук тишине'' || 2022 || Visual Infinity |- | ''Саботирам'' || 2022 ||Немања Новаковиќ |- | ''Светло'' || 2022 || Немања Новаковиќ |- | ''Јавно место'' || 2022 || Немања Новаковиќ |- | ''Огавно'' || 2022 || Visual Infinity |- | ''Ја сам одлично'' || 2022 || Петар Пашиќ |- | ''Марш'' || 2022 || Немања Новаковиќ |- | ''Кућа страве'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Девет живота'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Плацебо'' || 2023 || Немања Новаковиќ |- | ''Психо'' || 2023 || Андрија Гркиќ |- | ''Први си почео'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Лудница'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Звер'' || 2023 || Петар Пашиќ |- | ''Дам дам дам'' || 2023 ||Андрија Гркиќ |- | ''Све по старом'' || 2023 || Немања Новаковиќ |- | ''Последњи кабаре'' || 2024 || Петар Пашиќ |- | ''Ругоба'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Хало'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Кабаба'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Олово'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Гатара'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Мачо мен'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Конобари'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Опа цупа'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Време пролази'' || 2026|| Петар Пашиќ |} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Родени во 1995 година]] [[Категорија:Српски пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Сомбор]] [[Категорија:Луѓе од Бели Манастир]] bihpqjhphdsi61vycez3rrbp44x8qac 5578881 5578880 2026-06-19T10:55:46Z NadyBarbieGirl 63459 /* Албуми */ 5578881 wikitext text/x-wiki {{Музичар |Name=Александра Пријовиќ |Origin= |birth_date=[[22 септември]] [[1995]] година |birth_place=[[Сомбор]], [[Србија]], [[СР Југославија]] |Years_active=2012 - денес |Genre=[[поп-фолк]] |Occupation=пејачка}} '''Александра Живојиновиќ''' (моминско '''Пријовиќ''' ; [[Сомбор]], [[22 септември]] [[1995|1995 година]] ) е [[Србија|српска]] [[поп-фолк]] пејачка која станала популарна во раните [[2010-ти|2010]] -ти благодарение [[Ѕвездите на Гранд|на Ѕвездите на Гранд]] . Три од нејзините песни што ги објавила до 2017 година биле во топ 5 хитови на годината во Србија. Во октомври 2016 година, Александра поставила домашен рекорд во брзината за која видеото достигна милион прегледи на [[YouTube]], благодарение на песната ''Сенке'', која таа бројка ја достигнала за помалку од 24 часа.<ref name="automatski generisano1">[http://tracara.com/aleksandra-prijovic-predstavila-spot-za-novu-pesmu-senke-video/ Aleksandra Prijović spotom za pesmu ‘Senke’ oborila domaći YouTube rekord], Посетено на 31. 10. 2016.</ref> Александра важи за најбараната пејачка [[Голема продукција|на Гранд продукција]], како и една од најпопуларните пејачки во Србија. == Детството == Таа е родена во [[1995|1995 година]] во [[Сомбор]], а израснала во [[Бели Манастир]] во [[Хрватска]] и [[Бачка Топола]]. Моментално живее во [[Белград]] . Уште како мала покажала талент за пеење. Настапувала на училишни настани и друштвени настани. На тринаесет години снимила две песни (''Мајка'' и ''Боли свака твоја реч'') во продуцентската куќа, чиј сопственик бил [[Мица Николиќ|Милорад Миќа Николиќ]].<ref>[http://aleksandraprijovic.webs.com/ Aleksandra Prijović Biografija] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140518012020/http://aleksandraprijovic.webs.com/ |date=2014-05-18 }}, Посетено на 14. 8. 2015.</ref> == Музичка кариера == === 2012—2016: Почетоци === Во Ѕвездите на Гранд во сезоната 2012/13. година го освоила четвртото место, каде како награда ја добиле песната ''Још вечерас плакаћу за тобом''. Истата година го снима дуетот ''Ма пусти понос'' со победникот од таа сезона Амар Јашарспахиќ . Следната година таа постигала голем успех со песната ''За нас касно је'', за што песната беше избрана за еден од најголемите хитови во 2015 година. Во декември 2015 година го сними дуетот ''Шта би'' со [[М.С. Стојан|МС Стојан]] и го претстави спотот за истиот.<ref>[http://www.alo.rs/mc-stojan-i-aleksandra-prijovic-predstavili-duet-video/25369 BIĆE OVO VRELA ZIMA MC Stojan i Aleksandra Prijović predstavili duet! (VIDEO)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160329223932/http://www.alo.rs/mc-stojan-i-aleksandra-prijovic-predstavili-duet-video/25369 |date=2016-03-29 }}, Посетено на 24. 12. 2015.</ref> На крајот на мај 2016 година, ја објавила песната ''Тотална анестезија'', која била голем успех бидејќи достигна 50 милиони прегледи на YouTube. На 25 октомври истата година ја претставила песната ''Сенке'', која за 24 часа била преслушана милион пати на Јутјуб, со што го соборила рекордот на српската музичка сцена.<ref name="automatski generisano1"/> === 2017-: Тестамент === Првиот сингл од албумот Тестамент е истоимената песна со која Пријовиќ започнала да го промовира албумот, објавена [[6 јуни|на 6 јуни]] 2017 година. Песната станала најпопуларна на албумот, покрај сингловите кои Александра ги снимила порано и ги вклучила на албумот. Медиумите тврделе дека овој албум се повеќе Александра потсетува на стилот на фолк ѕвездата [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражнатовиќ]].<ref>[http://www.pulsonline.rs/puls-poznatih/mnogi-tvrde-da-aleksandra-prijovic-vesto-kopira-cecu-evo-i-dokaza-za-to-foto/kg5tgnh Mnogi tvrde da Aleksandra Prijović vešto kopira Cecu, evo i dokaza za to (FOTO)], Посетено на 14. 8. 2017.</ref> YouTube го забранило гледањето на провокативното садо-мазо видео за песната ''Сепаре'' за под 18 години, чиишто снимки потсетуваат на [[Педесет нијанси - сиво (филм)|50 нијанси на сиво]].<ref>[http://mondo.rs/a1028423/Zabava/Muzika/Aleksandra-Prijovic-Separe-spot-zabranjen-na-YouTube-za-mladje-od-18-godina.html Aleksandra Prijović samo za 18+ (FOTO, VIDEO)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190622143755/http://mondo.rs/a1028423/Zabava/Muzika/Aleksandra-Prijovic-Separe-spot-zabranjen-na-YouTube-za-mladje-od-18-godina.html |date=2019-06-22 }}, Посетено на 14. 8. 2017.</ref> == Приватен живот == Александра се нашла во центарот на вниманието на јавноста кога ја открила врската со Филип Живојиновиќ, синот на [[Слободан Живојиновиќ|Боба Живојиновиќ]] од првиот брак. Парот се венчал [[21 јуни|на 21 јуни]] [[2018|2018 година]] во [[Белград]] . Тие го добиле синот Александар [[6 февруари|на 6 февруари]] [[2019|2019 година]]. == Дискографија == === Албуми === * ''[[Тестамент (албум)|Тестамент]]'' (2017) * ''[[Звук тишине (албум)|Звук тишине]]'' (2022) * ''[[Девет живота(албум)]]'' (2023) * ''[[Бол и алкохол (албум)]]'' (2026) === ''Синглови'' === * ''Још вечерас плакачу за тобом'' (2013) * ''Ма пусти понос'' (ft. [[Амар Гиле Јашарспахиќ]], 2013) * ''За нас касно је'' (2014) * ''Шта би'' (ft. [[МС Стојан]], 2015) * ''Тотална анестезија'' (2016) * ''Сенке'' (2016) * ''Успомене'' (2017) * ''Литар вина, литар крви'' (ft. [[Ацо Пејовиќ]], со поддршка на Дејан Петровиќ, 2017) * ''Ко си ти'' (ft. [[Саша Матиќ]], 2018) * ''Непоновљиво'' (2019) * ''Богата сиротиња'' (2019) ==== Видео спотови ==== {| class="wikitable sortable" !Видео-спот ! Година ! Режисер |- | ''За нас касно је'' || 2015 || Г.Шљивиќ |- | ''Шта би'' || 2015 || Андреј Илиќ |- | ''Тотална анестезија'' || 2016 || Андреј Илиќ |- | ''Сенке'' || 2016 || Андреј Илиќ |- | ''Литар вина, литар крви'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Тестамент'' || 2017 || Visual Infinity |- | ''Следећа'' || 2017 || Fanatic Media |- | ''Тело'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Клизав под'' || 2017 || Visual Infinity |- | ''Сепаре'' || 2017 || Петар Пашиќ |- | ''Место злочина'' || 2017 || Бојан Косовиќ |- | ''Вољена грешко'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Ко си ти'' || 2018 || Visual Infinity |- | ''Непоновљиво'' || 2019 || Петар Пашиќ |- | ''[[Богата сиротиња#Спот|Богата сиротиња]]'' (стејџ-перформанс) || 2019 || Fanatic Media{{\}}Grand Production |- | ''Дугујеш ми два живота'' || 2020 || Film danas d.o.o/United media |- | ''Легитимно'' || 2020 || Visual Infinity |- | ''Дођи себи'' || 2021 || Петар Пашиќ |- | ''Звук тишине'' || 2022 || Visual Infinity |- | ''Саботирам'' || 2022 ||Немања Новаковиќ |- | ''Светло'' || 2022 || Немања Новаковиќ |- | ''Јавно место'' || 2022 || Немања Новаковиќ |- | ''Огавно'' || 2022 || Visual Infinity |- | ''Ја сам одлично'' || 2022 || Петар Пашиќ |- | ''Марш'' || 2022 || Немања Новаковиќ |- | ''Кућа страве'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Девет живота'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Плацебо'' || 2023 || Немања Новаковиќ |- | ''Психо'' || 2023 || Андрија Гркиќ |- | ''Први си почео'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Лудница'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Звер'' || 2023 || Петар Пашиќ |- | ''Дам дам дам'' || 2023 ||Андрија Гркиќ |- | ''Све по старом'' || 2023 || Немања Новаковиќ |- | ''Последњи кабаре'' || 2024 || Петар Пашиќ |- | ''Ругоба'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Хало'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Кабаба'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Олово'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Гатара'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Мачо мен'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Конобари'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Опа цупа'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Време пролази'' || 2026|| Петар Пашиќ |} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Родени во 1995 година]] [[Категорија:Српски пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Сомбор]] [[Категорија:Луѓе од Бели Манастир]] t40dumuuc3kciax5364gws69k6vm7ip 5578882 5578881 2026-06-19T10:56:23Z NadyBarbieGirl 63459 /* Албуми */ 5578882 wikitext text/x-wiki {{Музичар |Name=Александра Пријовиќ |Origin= |birth_date=[[22 септември]] [[1995]] година |birth_place=[[Сомбор]], [[Србија]], [[СР Југославија]] |Years_active=2012 - денес |Genre=[[поп-фолк]] |Occupation=пејачка}} '''Александра Живојиновиќ''' (моминско '''Пријовиќ''' ; [[Сомбор]], [[22 септември]] [[1995|1995 година]] ) е [[Србија|српска]] [[поп-фолк]] пејачка која станала популарна во раните [[2010-ти|2010]] -ти благодарение [[Ѕвездите на Гранд|на Ѕвездите на Гранд]] . Три од нејзините песни што ги објавила до 2017 година биле во топ 5 хитови на годината во Србија. Во октомври 2016 година, Александра поставила домашен рекорд во брзината за која видеото достигна милион прегледи на [[YouTube]], благодарение на песната ''Сенке'', која таа бројка ја достигнала за помалку од 24 часа.<ref name="automatski generisano1">[http://tracara.com/aleksandra-prijovic-predstavila-spot-za-novu-pesmu-senke-video/ Aleksandra Prijović spotom za pesmu ‘Senke’ oborila domaći YouTube rekord], Посетено на 31. 10. 2016.</ref> Александра важи за најбараната пејачка [[Голема продукција|на Гранд продукција]], како и една од најпопуларните пејачки во Србија. == Детството == Таа е родена во [[1995|1995 година]] во [[Сомбор]], а израснала во [[Бели Манастир]] во [[Хрватска]] и [[Бачка Топола]]. Моментално живее во [[Белград]] . Уште како мала покажала талент за пеење. Настапувала на училишни настани и друштвени настани. На тринаесет години снимила две песни (''Мајка'' и ''Боли свака твоја реч'') во продуцентската куќа, чиј сопственик бил [[Мица Николиќ|Милорад Миќа Николиќ]].<ref>[http://aleksandraprijovic.webs.com/ Aleksandra Prijović Biografija] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140518012020/http://aleksandraprijovic.webs.com/ |date=2014-05-18 }}, Посетено на 14. 8. 2015.</ref> == Музичка кариера == === 2012—2016: Почетоци === Во Ѕвездите на Гранд во сезоната 2012/13. година го освоила четвртото место, каде како награда ја добиле песната ''Још вечерас плакаћу за тобом''. Истата година го снима дуетот ''Ма пусти понос'' со победникот од таа сезона Амар Јашарспахиќ . Следната година таа постигала голем успех со песната ''За нас касно је'', за што песната беше избрана за еден од најголемите хитови во 2015 година. Во декември 2015 година го сними дуетот ''Шта би'' со [[М.С. Стојан|МС Стојан]] и го претстави спотот за истиот.<ref>[http://www.alo.rs/mc-stojan-i-aleksandra-prijovic-predstavili-duet-video/25369 BIĆE OVO VRELA ZIMA MC Stojan i Aleksandra Prijović predstavili duet! (VIDEO)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160329223932/http://www.alo.rs/mc-stojan-i-aleksandra-prijovic-predstavili-duet-video/25369 |date=2016-03-29 }}, Посетено на 24. 12. 2015.</ref> На крајот на мај 2016 година, ја објавила песната ''Тотална анестезија'', која била голем успех бидејќи достигна 50 милиони прегледи на YouTube. На 25 октомври истата година ја претставила песната ''Сенке'', која за 24 часа била преслушана милион пати на Јутјуб, со што го соборила рекордот на српската музичка сцена.<ref name="automatski generisano1"/> === 2017-: Тестамент === Првиот сингл од албумот Тестамент е истоимената песна со која Пријовиќ започнала да го промовира албумот, објавена [[6 јуни|на 6 јуни]] 2017 година. Песната станала најпопуларна на албумот, покрај сингловите кои Александра ги снимила порано и ги вклучила на албумот. Медиумите тврделе дека овој албум се повеќе Александра потсетува на стилот на фолк ѕвездата [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражнатовиќ]].<ref>[http://www.pulsonline.rs/puls-poznatih/mnogi-tvrde-da-aleksandra-prijovic-vesto-kopira-cecu-evo-i-dokaza-za-to-foto/kg5tgnh Mnogi tvrde da Aleksandra Prijović vešto kopira Cecu, evo i dokaza za to (FOTO)], Посетено на 14. 8. 2017.</ref> YouTube го забранило гледањето на провокативното садо-мазо видео за песната ''Сепаре'' за под 18 години, чиишто снимки потсетуваат на [[Педесет нијанси - сиво (филм)|50 нијанси на сиво]].<ref>[http://mondo.rs/a1028423/Zabava/Muzika/Aleksandra-Prijovic-Separe-spot-zabranjen-na-YouTube-za-mladje-od-18-godina.html Aleksandra Prijović samo za 18+ (FOTO, VIDEO)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190622143755/http://mondo.rs/a1028423/Zabava/Muzika/Aleksandra-Prijovic-Separe-spot-zabranjen-na-YouTube-za-mladje-od-18-godina.html |date=2019-06-22 }}, Посетено на 14. 8. 2017.</ref> == Приватен живот == Александра се нашла во центарот на вниманието на јавноста кога ја открила врската со Филип Живојиновиќ, синот на [[Слободан Живојиновиќ|Боба Живојиновиќ]] од првиот брак. Парот се венчал [[21 јуни|на 21 јуни]] [[2018|2018 година]] во [[Белград]] . Тие го добиле синот Александар [[6 февруари|на 6 февруари]] [[2019|2019 година]]. == Дискографија == === Албуми === * ''[[Тестамент (албум)|Тестамент]]'' (2017) * ''[[Звук тишине (албум)|Звук тишине]]'' (2022) * ''[[Девет живота]]'' (2023) * ''[[Бол и алкохол ]]'' (2026) === ''Синглови'' === * ''Још вечерас плакачу за тобом'' (2013) * ''Ма пусти понос'' (ft. [[Амар Гиле Јашарспахиќ]], 2013) * ''За нас касно је'' (2014) * ''Шта би'' (ft. [[МС Стојан]], 2015) * ''Тотална анестезија'' (2016) * ''Сенке'' (2016) * ''Успомене'' (2017) * ''Литар вина, литар крви'' (ft. [[Ацо Пејовиќ]], со поддршка на Дејан Петровиќ, 2017) * ''Ко си ти'' (ft. [[Саша Матиќ]], 2018) * ''Непоновљиво'' (2019) * ''Богата сиротиња'' (2019) ==== Видео спотови ==== {| class="wikitable sortable" !Видео-спот ! Година ! Режисер |- | ''За нас касно је'' || 2015 || Г.Шљивиќ |- | ''Шта би'' || 2015 || Андреј Илиќ |- | ''Тотална анестезија'' || 2016 || Андреј Илиќ |- | ''Сенке'' || 2016 || Андреј Илиќ |- | ''Литар вина, литар крви'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Тестамент'' || 2017 || Visual Infinity |- | ''Следећа'' || 2017 || Fanatic Media |- | ''Тело'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Клизав под'' || 2017 || Visual Infinity |- | ''Сепаре'' || 2017 || Петар Пашиќ |- | ''Место злочина'' || 2017 || Бојан Косовиќ |- | ''Вољена грешко'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Ко си ти'' || 2018 || Visual Infinity |- | ''Непоновљиво'' || 2019 || Петар Пашиќ |- | ''[[Богата сиротиња#Спот|Богата сиротиња]]'' (стејџ-перформанс) || 2019 || Fanatic Media{{\}}Grand Production |- | ''Дугујеш ми два живота'' || 2020 || Film danas d.o.o/United media |- | ''Легитимно'' || 2020 || Visual Infinity |- | ''Дођи себи'' || 2021 || Петар Пашиќ |- | ''Звук тишине'' || 2022 || Visual Infinity |- | ''Саботирам'' || 2022 ||Немања Новаковиќ |- | ''Светло'' || 2022 || Немања Новаковиќ |- | ''Јавно место'' || 2022 || Немања Новаковиќ |- | ''Огавно'' || 2022 || Visual Infinity |- | ''Ја сам одлично'' || 2022 || Петар Пашиќ |- | ''Марш'' || 2022 || Немања Новаковиќ |- | ''Кућа страве'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Девет живота'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Плацебо'' || 2023 || Немања Новаковиќ |- | ''Психо'' || 2023 || Андрија Гркиќ |- | ''Први си почео'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Лудница'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Звер'' || 2023 || Петар Пашиќ |- | ''Дам дам дам'' || 2023 ||Андрија Гркиќ |- | ''Све по старом'' || 2023 || Немања Новаковиќ |- | ''Последњи кабаре'' || 2024 || Петар Пашиќ |- | ''Ругоба'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Хало'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Кабаба'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Олово'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Гатара'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Мачо мен'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Конобари'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Опа цупа'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Време пролази'' || 2026|| Петар Пашиќ |} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Родени во 1995 година]] [[Категорија:Српски пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Сомбор]] [[Категорија:Луѓе од Бели Манастир]] 6jng6o3fg6lh2k5iubyx9mqq699qa4m 5578894 5578882 2026-06-19T11:39:31Z NadyBarbieGirl 63459 /* Видео спотови */ 5578894 wikitext text/x-wiki {{Музичар |Name=Александра Пријовиќ |Origin= |birth_date=[[22 септември]] [[1995]] година |birth_place=[[Сомбор]], [[Србија]], [[СР Југославија]] |Years_active=2012 - денес |Genre=[[поп-фолк]] |Occupation=пејачка}} '''Александра Живојиновиќ''' (моминско '''Пријовиќ''' ; [[Сомбор]], [[22 септември]] [[1995|1995 година]] ) е [[Србија|српска]] [[поп-фолк]] пејачка која станала популарна во раните [[2010-ти|2010]] -ти благодарение [[Ѕвездите на Гранд|на Ѕвездите на Гранд]] . Три од нејзините песни што ги објавила до 2017 година биле во топ 5 хитови на годината во Србија. Во октомври 2016 година, Александра поставила домашен рекорд во брзината за која видеото достигна милион прегледи на [[YouTube]], благодарение на песната ''Сенке'', која таа бројка ја достигнала за помалку од 24 часа.<ref name="automatski generisano1">[http://tracara.com/aleksandra-prijovic-predstavila-spot-za-novu-pesmu-senke-video/ Aleksandra Prijović spotom za pesmu ‘Senke’ oborila domaći YouTube rekord], Посетено на 31. 10. 2016.</ref> Александра важи за најбараната пејачка [[Голема продукција|на Гранд продукција]], како и една од најпопуларните пејачки во Србија. == Детството == Таа е родена во [[1995|1995 година]] во [[Сомбор]], а израснала во [[Бели Манастир]] во [[Хрватска]] и [[Бачка Топола]]. Моментално живее во [[Белград]] . Уште како мала покажала талент за пеење. Настапувала на училишни настани и друштвени настани. На тринаесет години снимила две песни (''Мајка'' и ''Боли свака твоја реч'') во продуцентската куќа, чиј сопственик бил [[Мица Николиќ|Милорад Миќа Николиќ]].<ref>[http://aleksandraprijovic.webs.com/ Aleksandra Prijović Biografija] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140518012020/http://aleksandraprijovic.webs.com/ |date=2014-05-18 }}, Посетено на 14. 8. 2015.</ref> == Музичка кариера == === 2012—2016: Почетоци === Во Ѕвездите на Гранд во сезоната 2012/13. година го освоила четвртото место, каде како награда ја добиле песната ''Још вечерас плакаћу за тобом''. Истата година го снима дуетот ''Ма пусти понос'' со победникот од таа сезона Амар Јашарспахиќ . Следната година таа постигала голем успех со песната ''За нас касно је'', за што песната беше избрана за еден од најголемите хитови во 2015 година. Во декември 2015 година го сними дуетот ''Шта би'' со [[М.С. Стојан|МС Стојан]] и го претстави спотот за истиот.<ref>[http://www.alo.rs/mc-stojan-i-aleksandra-prijovic-predstavili-duet-video/25369 BIĆE OVO VRELA ZIMA MC Stojan i Aleksandra Prijović predstavili duet! (VIDEO)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160329223932/http://www.alo.rs/mc-stojan-i-aleksandra-prijovic-predstavili-duet-video/25369 |date=2016-03-29 }}, Посетено на 24. 12. 2015.</ref> На крајот на мај 2016 година, ја објавила песната ''Тотална анестезија'', која била голем успех бидејќи достигна 50 милиони прегледи на YouTube. На 25 октомври истата година ја претставила песната ''Сенке'', која за 24 часа била преслушана милион пати на Јутјуб, со што го соборила рекордот на српската музичка сцена.<ref name="automatski generisano1"/> === 2017-: Тестамент === Првиот сингл од албумот Тестамент е истоимената песна со која Пријовиќ започнала да го промовира албумот, објавена [[6 јуни|на 6 јуни]] 2017 година. Песната станала најпопуларна на албумот, покрај сингловите кои Александра ги снимила порано и ги вклучила на албумот. Медиумите тврделе дека овој албум се повеќе Александра потсетува на стилот на фолк ѕвездата [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражнатовиќ]].<ref>[http://www.pulsonline.rs/puls-poznatih/mnogi-tvrde-da-aleksandra-prijovic-vesto-kopira-cecu-evo-i-dokaza-za-to-foto/kg5tgnh Mnogi tvrde da Aleksandra Prijović vešto kopira Cecu, evo i dokaza za to (FOTO)], Посетено на 14. 8. 2017.</ref> YouTube го забранило гледањето на провокативното садо-мазо видео за песната ''Сепаре'' за под 18 години, чиишто снимки потсетуваат на [[Педесет нијанси - сиво (филм)|50 нијанси на сиво]].<ref>[http://mondo.rs/a1028423/Zabava/Muzika/Aleksandra-Prijovic-Separe-spot-zabranjen-na-YouTube-za-mladje-od-18-godina.html Aleksandra Prijović samo za 18+ (FOTO, VIDEO)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190622143755/http://mondo.rs/a1028423/Zabava/Muzika/Aleksandra-Prijovic-Separe-spot-zabranjen-na-YouTube-za-mladje-od-18-godina.html |date=2019-06-22 }}, Посетено на 14. 8. 2017.</ref> == Приватен живот == Александра се нашла во центарот на вниманието на јавноста кога ја открила врската со Филип Живојиновиќ, синот на [[Слободан Живојиновиќ|Боба Живојиновиќ]] од првиот брак. Парот се венчал [[21 јуни|на 21 јуни]] [[2018|2018 година]] во [[Белград]] . Тие го добиле синот Александар [[6 февруари|на 6 февруари]] [[2019|2019 година]]. == Дискографија == === Албуми === * ''[[Тестамент (албум)|Тестамент]]'' (2017) * ''[[Звук тишине (албум)|Звук тишине]]'' (2022) * ''[[Девет живота]]'' (2023) * ''[[Бол и алкохол ]]'' (2026) === ''Синглови'' === * ''Још вечерас плакачу за тобом'' (2013) * ''Ма пусти понос'' (ft. [[Амар Гиле Јашарспахиќ]], 2013) * ''За нас касно је'' (2014) * ''Шта би'' (ft. [[МС Стојан]], 2015) * ''Тотална анестезија'' (2016) * ''Сенке'' (2016) * ''Успомене'' (2017) * ''Литар вина, литар крви'' (ft. [[Ацо Пејовиќ]], со поддршка на Дејан Петровиќ, 2017) * ''Ко си ти'' (ft. [[Саша Матиќ]], 2018) * ''Непоновљиво'' (2019) * ''Богата сиротиња'' (2019) ==== Видео спотови ==== {| class="wikitable sortable" !Видео-спот ! Година ! Режисер |- | ''За нас касно је'' || 2015 || Г.Шљивиќ |- | ''Шта би'' || 2015 || Андреј Илиќ |- | ''Тотална анестезија'' || 2016 || Андреј Илиќ |- | ''Сенке'' || 2016 || Андреј Илиќ |- | ''Успомене'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Литар вина, литар крви'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Тестамент'' || 2017 || Visual Infinity |- | ''Следећа'' || 2017 || Fanatic Media |- | ''Тело'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Клизав под'' || 2017 || Visual Infinity |- | ''Сепаре'' || 2017 || Петар Пашиќ |- | ''Место злочина'' || 2017 || Бојан Косовиќ |- | ''Вољена грешко'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Ко си ти'' || 2018 || Visual Infinity |- | ''Непоновљиво'' || 2019 || Петар Пашиќ |- | ''[[Богата сиротиња#Спот|Богата сиротиња]]'' (стејџ-перформанс) || 2019 || Fanatic Media{{\}}Grand Production |- | ''Дугујеш ми два живота'' || 2020 || Film danas d.o.o/United media |- | ''Легитимно'' || 2020 || Visual Infinity |- | ''Дођи себи'' || 2021 || Петар Пашиќ |- | ''Звук тишине'' || 2022 || Visual Infinity |- | ''Саботирам'' || 2022 ||Немања Новаковиќ |- | ''Светло'' || 2022 || Немања Новаковиќ |- | ''Јавно место'' || 2022 || Немања Новаковиќ |- | ''Огавно'' || 2022 || Visual Infinity |- | ''Ја сам одлично'' || 2022 || Петар Пашиќ |- | ''Марш'' || 2022 || Немања Новаковиќ |- | ''Кућа страве'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Девет живота'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Плацебо'' || 2023 || Немања Новаковиќ |- | ''Психо'' || 2023 || Андрија Гркиќ |- | ''Први си почео'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Лудница'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Звер'' || 2023 || Петар Пашиќ |- | ''Дам дам дам'' || 2023 ||Андрија Гркиќ |- | ''Све по старом'' || 2023 || Немања Новаковиќ |- | ''Последњи кабаре'' || 2024 || Петар Пашиќ |- | ''Ругоба'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Хало'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Кабаба'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Олово'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Гатара'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Мачо мен'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Конобари'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Опа цупа'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Време пролази'' || 2026|| Петар Пашиќ |} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Родени во 1995 година]] [[Категорија:Српски пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Сомбор]] [[Категорија:Луѓе од Бели Манастир]] 0dmv7tikw9yfkyqh452io5kh296or5g 0 1290974 5578603 5372178 2026-06-18T13:21:43Z Makenzis 67668 5578603 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=white|pattern_la2=_maribor2122a|pattern_so1=_maribor2122h|leftarm1=4C1D76|body1=4C1D76|rightarm1=4C1D76|shorts1=4C1D76|socks1=4C1D76|pattern_b2=_maribor2122a|pattern_ra1=_maribor2122h|pattern_ra2=_maribor2122a|pattern_sh2=_osasuna2021a|pattern_so2=_maribor2122a|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|pattern_sh1=_maribor2122h|pattern_b1=_maribor2122h|color2=purple|capacity=11.671|clubname=НК Марибор|fullname=Фудбалски Клуб Марибор<br>''Nogometni klub Maribor''|founded={{Start date and age|df=yes|1960|12|12}}|location=[[Марибор]], [[Словенија]]|ground=[[Стадион Људски Врт|Људски Врт]]|chrtitle=Претседател|pattern_la1=_maribor2122h|chairman=Драго Котар|manager=Радован Каранович|mgrtitle=Тренер|league=[[Прва словенечка фудбалска лига]] |season=2024/25|position=10. |website=https://www.nkmaribor.com/|socks2=FFFFFF|nickname=''Виолетовите'' (Vijoličasti, Vijolice)<br>''Гордоста на Штаерска'' (Štajerski ponos)}} '''Фудбалски клуб Марибор''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometni klub Maribor'') — словенечки професионален фудбалски клуб со седиште во [[Марибор]], [[Словенија]], кој моментално се натпреварува во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. Познат како „Виолетовите“ ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Vijoličasti''), клубот е основан на 12 декември 1960 година и се смета за симбол на словенечкиот фудбал, особено во нивниот роден регион [[Штаерска (Словенија)|Штаерска]] во североисточна Словенија. Марибор има освоено рекордни 15 титули во Првата лига на Словенија, 9 [[Фудбалски куп на Словенија|Купови на Словенија]] и 4 [[Фудбалски Суперкуп на Словенија|словенечки Суперкупови]]. Клубот освои седум последователни титули во лигата помеѓу 1997 и 2003 година и пет последователни титули помеѓу 2011 и 2015 година. Пред независноста на Словенија во 1991 година, Марибор играше во југословенскиот фудбалски систем. Тие ја освоија втората југословенска лига во 1967 година и беа промовирани во највисоката југословенска прва лига, каде што останаа до 1972 година. Тие се една од трите словенечки екипи кои учествуваа во највисоката дивизија во [[Југославија]] помеѓу крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во 1945 година и распадот на Југославија во 1991 година. Марибор е единствениот словенечки клуб кој стигна до групната фаза од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]] и [[УЕФА Лига Европа|УЕФА Лигата на Европа]]. Покрај тоа, клубот е еден од двата основачки членки на словенечката Прва лига (заедно со [[НК Цеље|Цеље]]) кои никогаш не испаднале од лигата од воведната сезона 1991-92. Клубот има долгогодишно ривалство со [[НК Олимпија|Олимпија]] од главниот град [[Љубљана]], со која го играат вечното дерби. Клубот игра на [[Стадион Људски Врт|стадионот Људски Врт]] во [[Марибор]] со моментален капацитет од 11.671 седишта. Традиционалните бои на клубот се виолетова, жолта и бела. [[Категорија:ФК Марибор]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] [[Категорија:Спортот во Марибор]] alpityx8ob847wh8ivp3k658nsno5kq 5578604 5578603 2026-06-18T13:22:04Z Makenzis 67668 5578604 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=white|pattern_la2=_maribor2122a|pattern_so1=_maribor2122h|leftarm1=4C1D76|body1=4C1D76|rightarm1=4C1D76|shorts1=4C1D76|socks1=4C1D76|pattern_b2=_maribor2122a|pattern_ra1=_maribor2122h|pattern_ra2=_maribor2122a|pattern_sh2=_osasuna2021a|pattern_so2=_maribor2122a|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|pattern_sh1=_maribor2122h|pattern_b1=_maribor2122h|color2=purple|capacity=11.671|clubname=НК Марибор|fullname=Фудбалски Клуб Марибор<br>''Nogometni klub Maribor''|founded={{Start date and age|df=yes|1960|12|12}}|location=[[Марибор]], [[Словенија]]|ground=[[Стадион Људски Врт|Људски Врт]]|chrtitle=Претседател|pattern_la1=_maribor2122h|chairman=Драго Котар|manager=Радован Каранович|mgrtitle=Тренер |league=[[Прва словенечка фудбалска лига]] |season=2025/26|position=5. |website=https://www.nkmaribor.com/|socks2=FFFFFF|nickname=''Виолетовите'' (Vijoličasti, Vijolice)<br>''Гордоста на Штаерска'' (Štajerski ponos)}} '''Фудбалски клуб Марибор''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometni klub Maribor'') — словенечки професионален фудбалски клуб со седиште во [[Марибор]], [[Словенија]], кој моментално се натпреварува во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. Познат како „Виолетовите“ ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Vijoličasti''), клубот е основан на 12 декември 1960 година и се смета за симбол на словенечкиот фудбал, особено во нивниот роден регион [[Штаерска (Словенија)|Штаерска]] во североисточна Словенија. Марибор има освоено рекордни 15 титули во Првата лига на Словенија, 9 [[Фудбалски куп на Словенија|Купови на Словенија]] и 4 [[Фудбалски Суперкуп на Словенија|словенечки Суперкупови]]. Клубот освои седум последователни титули во лигата помеѓу 1997 и 2003 година и пет последователни титули помеѓу 2011 и 2015 година. Пред независноста на Словенија во 1991 година, Марибор играше во југословенскиот фудбалски систем. Тие ја освоија втората југословенска лига во 1967 година и беа промовирани во највисоката југословенска прва лига, каде што останаа до 1972 година. Тие се една од трите словенечки екипи кои учествуваа во највисоката дивизија во [[Југославија]] помеѓу крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во 1945 година и распадот на Југославија во 1991 година. Марибор е единствениот словенечки клуб кој стигна до групната фаза од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]] и [[УЕФА Лига Европа|УЕФА Лигата на Европа]]. Покрај тоа, клубот е еден од двата основачки членки на словенечката Прва лига (заедно со [[НК Цеље|Цеље]]) кои никогаш не испаднале од лигата од воведната сезона 1991-92. Клубот има долгогодишно ривалство со [[НК Олимпија|Олимпија]] од главниот град [[Љубљана]], со која го играат вечното дерби. Клубот игра на [[Стадион Људски Врт|стадионот Људски Врт]] во [[Марибор]] со моментален капацитет од 11.671 седишта. Традиционалните бои на клубот се виолетова, жолта и бела. [[Категорија:ФК Марибор]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] [[Категорија:Спортот во Марибор]] t77temxa4ms849gvdqd2wk3pmhtyurf 0 1291010 5578594 5372171 2026-06-18T13:04:02Z Makenzis 67668 5578594 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=white|chrtitle=Претседател|clubname=ФК Копер|fullname=Фудбалски Клуб Копер<br>''Nogometni klub Koper''|image= |founded={{Start date and age|df=yes|1920}}|location=[[Копер]], [[Словенија]]|ground=[[Стадион Бонифика|Бонифика]]|pattern_la1=_macrontureis21yrb|color2=#0000FF|chairman=Анте Губерац|manager=Зоран Жељковиќ|mgrtitle=Тренер |league=[[Прва словенечка фудбалска лига]]|season=2025/26|position=2. |website=https://fckoper.si/|capacity=4.047|pattern_b1=_macrontureis21yrb|pattern_la2=_macron19wb|pattern_b2=_macronkimah1wb|pattern_so1=_macronhoops18by|leftarm1=FFFF00|body1=FFFF00|rightarm1=FFFF00|shorts1=0000FF|socks1=0000FF|pattern_ra1=_macrontureis21yrb|pattern_sh1=_macrontempel1rby|pattern_ra2=_macron19wb|pattern_sh2=_macrontempel1bw|pattern_so2=_macrontarget19bw|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=000000|socks2=000000|nickname=''Канаринците'' (Kanarčki)}}'''Фудбалски клуб Копер''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometni klub Koper''), вообичаено познат како '''ФК Копер''' или едноставно '''Копер''' — словенечки фудбалски клуб кој игра во градот [[Копер]] и се натпреварува во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. Копер е еден од петте фудбалски клубови во земјата кои успеале да ги освојат сите три домашни трофеи (лига, куп и суперкуп). Клубот своите натпревари ги игра на стадионот [[Стадион Бонифика|Бонифика]] со капацитет од 4.047 седишта. Клубот е основан во 1920 година. [[Категорија:ФК Копер]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] 0bnhaivwx36zy6miuopbb0v5upxmwlj 0 1291015 5578563 5372161 2026-06-18T12:41:30Z Makenzis 67668 5578563 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=white|pattern_ra1=_nikestrike3ngr|pattern_so1=_fcsm2021h|leftarm1=000055|body1=000055|rightarm1=000055|shorts1=000055|socks1=FFFF00|pattern_ra2=_nikestrike3ur|pattern_la2=_nikestrike3ur|pattern_so2=_portsmouth2021h|leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=FF0000|pattern_b2=_nikestrike3ur|pattern_b1=_nikestrike3ngr|chrtitle=Претседател|color2=#000055|clubname=НК Цеље|fullname=Фудбалски Клуб Цеље<br>''Nogometni klub Celje''|founded={{Start date and age|df=yes|1919|12|28}}|location=[[Цеље]], [[Словенија]]|ground=[[Стадион З'дежеле|З'дежеле]]|pattern_la1=_nikestrike3ngr|chairman=Милош Ровшник|capacity=13.059|manager=Симон Рожман|mgrtitle=Тренер|league=[[Прва словенечка фудбалска лига]] |season=2025/26|position=1. |website=https://www.nk-celje.si/sl/|image= |nickname=''Грофовите'' (Grofje)<br>''Жолто-сините'' (Rumeno-modri)}}'''Фудбалски клуб Цеље''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometni klub Celje''), вообичаено познат како '''НК Цеље''' или едноставно '''Цеље''' — словенечки фудбалски клуб кој игра во градот [[Цеље]] и се натпреварува во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. Заедно со [[НК Марибор|Марибор]], тие се единствениот клуб кој учествувал во секоја сезона од словенечката Прва лига од нејзиното формирање во 1991 година. Цеље ја освои лигата за првпат во сезоната [[Прва словенечка фудбалска лига 2019/20|2019/20]]. Тие исто така го освоија [[Фудбалски куп на Словенија|Купот на Словенија]] во 2005 година. [[Категорија:НК Цеље| ]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] rpqg6014cxctwkbaiihsl7tcyzsecx3 0 1291019 5578629 5372155 2026-06-18T13:51:56Z Makenzis 67668 5578629 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=white|rightarm2=FFFFFF|shorts1=000000|socks1=000000|pattern_sh1=_adidaswhite|pattern_ra2=_adidasregista20wb|pattern_sh2=_reno19a|pattern_so2=_color_3_stripes_black|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|body1=FFFFFF|socks2=FFFFFF|pattern_so3=_mura2021t|Pattern Sh3=_adidasblack|pattern_b3=_mura2021t|leftarm3=DCBE64|body3=DCBE64|rightarm3=DCBE64|shorts3=DCBE64|rightarm1=000000|leftarm1=000000|chrtitle=Претседател|manager=Дамир Чонтала|clubname=НШ Мура|fullname=Фудбалска школа Мура<br>''Nogometna šola Mura''|image= |founded={{Start date and age|df=yes|2012|5|14}}|location=[[Мурска Собота]], [[Словенија]]|ground=[[Градски стадион Фазанерија|Фазанерија]]|color2=black|chairman=Роберт Кузмич|mgrtitle=Тренер|pattern_so1=_color_3_stripes_white|league=[[Прва словенечка фудбалска лига]] |season=2025/26|position=8. |website=https://www.nsmura.si/|capacity=4.506 |pattern_b1=_mura2021h|pattern_la2=_adidasregista20wb|pattern_b2=_mura2021a|socks3=DCBE64|nickname=''Црно-белите'' (Črno-beli)}} '''Фудбалска школа Мура''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometna šola Mura''), вообичаено познат како '''НШ Мура''' или едноставно '''Мура''' — словенечки фудбалски клуб кој игра во градот [[Мурска Собота|Мурска Сабота]] и се натпреварува во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. Клубот е основан во 2012 година. Домашен терен на клубот е [[Градски стадион Фазанерија|Градскиот стадион Фазанерија]] со капацитет од 4.506 седишта. Клубот започна да се натпреварува во четвртиот степен на словенечкиот фудбал во 2013 година, а беше промовиран во првата лига во 2018 година. Во 2020 година, Мура го освои својот прв голем трофеј по освојувањето на [[Фудбалски куп на Словенија|Фудбалскиот куп на Словенија]]. Една година подоцна станаа шампиони на словенечката прва лига. Со прекарот „Црно-белите“ ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Čarno-bejli''), тие своите домашни натпревари ги играат во црни дресови со бели риги, а на гостински терен во целосно бели дресови. [[Категорија:НШ Мура]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] ghwgur5qax2ack8hxzucpn8v30iglz4 0 1291344 5578617 4755889 2026-06-18T13:41:51Z Makenzis 67668 5578617 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=white|chairman=Марко Дробнич|image=|founded={{Start date and age|df=yes|1946}}|location=[[Кидричево]], [[Словенија]]|ground=[[Спортски Парк Алуминиј]]|chrtitle=Претседател|pattern_la1=_aluminij2122h|manager=Оскар Дробне|clubname=НК Алуминиј|mgrtitle=Тренер|league=[[Прва словенечка фудбалска лига]]|season=[[Прва словенечка фудбалска лига 2020/21|2020/21]]|position=7.|website=https://nkaluminij.net/|socks2=FFFFFF|fullname=Фудбалски Клуб Алуминиј<br>''Nogometni klub Aluminij''|capacity=600|pattern_la2=_aluminij1819a|pattern_ra1=_aluminij2122h|leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FF0000|socks1=FF0000|pattern_b2=_aluminij1819a|pattern_ra2=_aluminij1819h|color2=red|pattern_sh2=_aluminij1819a|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|pattern_sh1=_aluminij2122h|pattern_b1=_aluminij2122h|nickname=''Шумарите'' (Šumari)<br>''Црвено-белите'' (Rdeče-beli)}}'''Фудбалски клуб Алуминиј''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometni klub Aluminij''), вообичаено познат како '''НК Алуминиј''' или едноставно '''Алуминиј''' — словенечки фудбалски клуб од [[Кидричево]], кој игра во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. Клубот е основан во 1946 година. [[Категорија:НК Алуминиј]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] my0lbe7e9sgoto9sx980cfwhihoync5 5578618 5578617 2026-06-18T13:42:09Z Makenzis 67668 5578618 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=white|chairman=Марко Дробнич|image=|founded={{Start date and age|df=yes|1946}}|location=[[Кидричево]], [[Словенија]]|ground=[[Спортски Парк Алуминиј]]|chrtitle=Претседател|pattern_la1=_aluminij2122h|manager=Оскар Дробне|clubname=НК Алуминиј|mgrtitle=Тренер|league=[[Прва словенечка фудбалска лига]]|season=[[Прва словенечка фудбалска лига 2020/21|2020/21]]|position=7.|website=https://nkaluminij.net/|socks2=FFFFFF|fullname=Фудбалски Клуб Алуминиј<br>''Nogometni klub Aluminij''|capacity=600|pattern_la2=_aluminij1819a|pattern_ra1=_aluminij2122h|leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FF0000|socks1=FF0000|pattern_b2=_aluminij1819a|pattern_ra2=_aluminij1819h|color2=red|pattern_sh2=_aluminij1819a|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|pattern_sh1=_aluminij2122h|pattern_b1=_aluminij2122h|nickname=''Шумарите'' (Šumari)<br>''Црвено-белите'' (Rdeče-beli)}} '''Фудбалски клуб Алуминиј''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometni klub Aluminij''), вообичаено познат како '''НК Алуминиј''' или едноставно '''Алуминиј''' — словенечки фудбалски клуб од [[Кидричево]], кој игра во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. Клубот е основан во 1946 година. [[Категорија:НК Алуминиј]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] aenv3wd7tjmxpcwa06ao45ox7m55i5q 5578619 5578618 2026-06-18T13:42:56Z Makenzis 67668 5578619 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=white|chairman=Марко Дробнич|image=|founded={{Start date and age|df=yes|1946}}|location=[[Кидричево]], [[Словенија]]|ground=[[Спортски Парк Алуминиј]]|chrtitle=Претседател|pattern_la1=_aluminij2122h|manager=Оскар Дробне|clubname=НК Алуминиј|mgrtitle=Тренер |league=[[Прва словенечка фудбалска лига]]|season=2025/26|position=7. |website=https://nkaluminij.net/|socks2=FFFFFF |fullname=Фудбалски Клуб Алуминиј<br>''Nogometni klub Aluminij'' |capacity=600 |pattern_la2=_aluminij1819a|pattern_ra1=_aluminij2122h|leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FF0000|socks1=FF0000|pattern_b2=_aluminij1819a|pattern_ra2=_aluminij1819h|color2=red|pattern_sh2=_aluminij1819a|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|pattern_sh1=_aluminij2122h|pattern_b1=_aluminij2122h |nickname=''Шумарите'' (Šumari)<br>''Црвено-белите'' (Rdeče-beli)}} '''Фудбалски клуб Алуминиј''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometni klub Aluminij''), вообичаено познат како '''НК Алуминиј''' или едноставно '''Алуминиј''' — словенечки фудбалски клуб од [[Кидричево]], кој игра во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. Клубот е основан во 1946 година. [[Категорија:НК Алуминиј]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] jk69u9s5ko25hirzt286yqjtdojqc23 0 1291351 5578611 5372151 2026-06-18T13:35:44Z Makenzis 67668 5578611 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=black|chairman=Матјаж Мариншек|image= |founded={{Start date and age|df=yes|1972}}|location=[[Радомље]], [[Словенија]]|ground=[[Спортски парк Домжале]]|chrtitle=Претседател|pattern_la1=_jomatiger2yb|manager=Нермин Башиќ|clubname=НК Радомље|mgrtitle=Тренер|league=[[Прва словенечка фудбалска лига]] |season=2024/25|position=8. |website=https://www.nk-radomlje.si/ |socks2=0033FF|fullname=Фудбалски Клуб Радомље<br>''Nogometni klub Radomlje''|capacity=3.100|pattern_so1=_blacktop|pattern_ra1=_jomatiger2yb|leftarm1=FFFF00|body1=FFFF00|rightarm1=FFFF00|shorts1=FFFF00|socks1=FFFF00|pattern_b2=_jomagrafity2rb|pattern_sh2=_whitesides|color2=yellow|leftarm2=0033FF|body2=0033FF|rightarm2=0033FF|shorts2=0033FF|pattern_sh1=_yellowsides|pattern_b1=_jomatiger2yb|nickname=''Млинарџии'' (Mlinarji)<br>''Жолтите воини'' (Rumeni bojevniki)}} '''Фудбалски клуб Радомље''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometni klub Radomlje''), вообичаено познат како '''НК Радомље''' или едноставно '''Радомље''' — словенечки професионален фудбалски клуб со седиште во [[Радомље]], [[Словенија]], кој моментално се натпреварува во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. [[Категорија:НК Радомље]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] 97hkfpim8pxvhqal3r7va131wmljwrj 5578613 5578611 2026-06-18T13:35:56Z Makenzis 67668 5578613 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=black|chairman=Матјаж Мариншек|image= |founded={{Start date and age|df=yes|1972}}|location=[[Радомље]], [[Словенија]]|ground=[[Спортски парк Домжале]]|chrtitle=Претседател|pattern_la1=_jomatiger2yb|manager=Нермин Башиќ|clubname=НК Радомље|mgrtitle=Тренер|league=[[Прва словенечка фудбалска лига]] |season=2025/26|position=6. |website=https://www.nk-radomlje.si/ |socks2=0033FF|fullname=Фудбалски Клуб Радомље<br>''Nogometni klub Radomlje''|capacity=3.100|pattern_so1=_blacktop|pattern_ra1=_jomatiger2yb|leftarm1=FFFF00|body1=FFFF00|rightarm1=FFFF00|shorts1=FFFF00|socks1=FFFF00|pattern_b2=_jomagrafity2rb|pattern_sh2=_whitesides|color2=yellow|leftarm2=0033FF|body2=0033FF|rightarm2=0033FF|shorts2=0033FF|pattern_sh1=_yellowsides|pattern_b1=_jomatiger2yb|nickname=''Млинарџии'' (Mlinarji)<br>''Жолтите воини'' (Rumeni bojevniki)}} '''Фудбалски клуб Радомље''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometni klub Radomlje''), вообичаено познат како '''НК Радомље''' или едноставно '''Радомље''' — словенечки професионален фудбалски клуб со седиште во [[Радомље]], [[Словенија]], кој моментално се натпреварува во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. [[Категорија:НК Радомље]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] 3mb71m8jq0sunfxoxafk7zviwihh9nm 0 1291388 5578595 4755888 2026-06-18T13:11:07Z Makenzis 67668 5578595 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=white|fullname=Фудбалски Клуб Браво<br>''Nogometni klub Bravo''|socks2=000000|website=https://www.nk-bravo.si/|position=5.|season=[[Прва словенечка фудбалска лига 2020/21|2020/21]]|league=[[Прва словенечка фудбалска лига]]|mgrtitle=Тренер|manager=Дејан Грабиќ|chairman=Лука Брезовец|chrtitle=Претседател|ground=[[Спортски парк Љубљана]]|location=[[Љубљана]], [[Словенија]]|founded={{Start date and age|df=yes|2006}}|image=|clubname=НК Браво|pattern_la2=_jomagrafity19b|capacity=2.308|color2=#3564bd|pattern_b1=_jomagrafity2y|shorts2=000000|rightarm2=000000|body2=000000|leftarm2=000000|pattern_ra2=_jomagrafity19b|pattern_b2=_jomagrafity19b|socks1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|rightarm1=FFFF00|body1=FFFF00|leftarm1=FFFF00|nickname=''Момците од Шишка'' (Šiškarji)}}'''Фудбалски клуб Браво''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometni klub Bravo''), вообичаено познат како '''НК Браво''' или едноставно '''Браво''' — словенечки професионален фудбалски клуб со седиште во [[Љубљана]], [[Словенија]], кој моментално се натпреварува во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. Клубот е основан во 2006 година. [[Категорија:НК Браво]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] kb8ks7lmtrgbd2ramlg3p2vi3ucozl5 5578596 5578595 2026-06-18T13:11:29Z Makenzis 67668 5578596 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=white|fullname=Фудбалски Клуб Браво<br>''Nogometni klub Bravo''|socks2=000000|website=https://www.nk-bravo.si/|position=5.|season=[[Прва словенечка фудбалска лига 2020/21|2020/21]]|league=[[Прва словенечка фудбалска лига]]|mgrtitle=Тренер|manager=Дејан Грабиќ|chairman=Лука Брезовец|chrtitle=Претседател|ground=[[Спортски парк Љубљана]]|location=[[Љубљана]], [[Словенија]]|founded={{Start date and age|df=yes|2006}}|image=|clubname=НК Браво|pattern_la2=_jomagrafity19b|capacity=2.308|color2=#3564bd|pattern_b1=_jomagrafity2y|shorts2=000000|rightarm2=000000|body2=000000|leftarm2=000000|pattern_ra2=_jomagrafity19b|pattern_b2=_jomagrafity19b|socks1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|rightarm1=FFFF00|body1=FFFF00|leftarm1=FFFF00|nickname=''Момците од Шишка'' (Šiškarji)}} '''Фудбалски клуб Браво''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometni klub Bravo''), вообичаено познат како '''НК Браво''' или едноставно '''Браво''' — словенечки професионален фудбалски клуб со седиште во [[Љубљана]], [[Словенија]], кој моментално се натпреварува во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. Клубот е основан во 2006 година. [[Категорија:НК Браво]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] lnconbf9tnlajwvgk1tuhc49szsosb2 0 1291389 5578843 4886209 2026-06-19T09:57:07Z Makenzis 67668 5578843 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=white|fullname=Фудбалски Клуб Табор Сежана<br>''Nogometni klub Tabor Sežana''|socks2=FF0000|website=https://www.nktabor.si/|position=6.|season=[[Прва словенечка фудбалска лига 2020/21|2020/21]]|league=[[Прва словенечка фудбалска лига]]|mgrtitle=Тренер|manager=Душан Косич|chairman=Бранко Дикиќ|pattern_la1=_tabor2021h|chrtitle=Претседател|ground=[[Стадион Рајко Штолфа]]|location=[[Сежана]], [[Словенија]]|founded={{Start date and age|df=yes|1923}}|image= |clubname=НК Табор Сежана|pattern_la2=_tabor2021a|pattern_ra1=_tabor2021h|leftarm1=FFFFFF|body1=FFFFFF|rightarm1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF|pattern_b2=_tabor2021a|pattern_ra2=_tabor2021a|capacity=1.200|leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|pattern_b1=_tabor2021h|color2=red|nickname=''Црвено-црните'' (Rdeče-črni)<br>''Црешите'' (Češnjice)}}'''Фудбалски клуб Табор Сежана''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometni klub Domžale''), вообичаено познат како '''НК Табор Сежана''' или едноставно '''Табор''' — словенечки професионален фудбалски клуб со седиште во [[Сежана]], [[Словенија]], кој моментално се натпреварува во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. Клубот е основан во 1923 година. [[Категорија:НК Табор Сежана]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] fgom5fgu3m9ezgauofczn5c7atw1r2g 5578844 5578843 2026-06-19T09:57:23Z Makenzis 67668 5578844 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=white|fullname=Фудбалски Клуб Табор Сежана<br>''Nogometni klub Tabor Sežana''|socks2=FF0000|website=https://www.nktabor.si/|position=6.|season=[[Прва словенечка фудбалска лига 2020/21|2020/21]]|league=[[Прва словенечка фудбалска лига]]|mgrtitle=Тренер|manager=Душан Косич|chairman=Бранко Дикиќ|pattern_la1=_tabor2021h|chrtitle=Претседател|ground=[[Стадион Рајко Штолфа]]|location=[[Сежана]], [[Словенија]]|founded={{Start date and age|df=yes|1923}}|image= |clubname=НК Табор Сежана|pattern_la2=_tabor2021a|pattern_ra1=_tabor2021h|leftarm1=FFFFFF|body1=FFFFFF|rightarm1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF|pattern_b2=_tabor2021a|pattern_ra2=_tabor2021a|capacity=1.200|leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|pattern_b1=_tabor2021h|color2=red|nickname=''Црвено-црните'' (Rdeče-črni)<br>''Црешите'' (Češnjice) }} '''Фудбалски клуб Табор Сежана''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometni klub Domžale''), вообичаено познат како '''НК Табор Сежана''' или едноставно '''Табор''' — словенечки професионален фудбалски клуб со седиште во [[Сежана]], [[Словенија]], кој моментално се натпреварува во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. Клубот е основан во 1923 година. [[Категорија:НК Табор Сежана]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] 9dcd9q2brqyj0jrk3fa3b978j1j5zyz 5578846 5578844 2026-06-19T09:58:05Z Makenzis 67668 5578846 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=white|fullname=Фудбалски Клуб Табор Сежана<br>''Nogometni klub Tabor Sežana''|socks2=FF0000|website=https://www.nktabor.si/ |position=6. |season=2025/26 |league=2 словенечка фудбалска лига |mgrtitle=Тренер|manager=Душан Косич|chairman=Бранко Дикиќ|pattern_la1=_tabor2021h|chrtitle=Претседател|ground=[[Стадион Рајко Штолфа]]|location=[[Сежана]], [[Словенија]]|founded={{Start date and age|df=yes|1923}}|image= |clubname=НК Табор Сежана|pattern_la2=_tabor2021a|pattern_ra1=_tabor2021h|leftarm1=FFFFFF|body1=FFFFFF|rightarm1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF|pattern_b2=_tabor2021a|pattern_ra2=_tabor2021a|capacity=1.200|leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|pattern_b1=_tabor2021h|color2=red|nickname=''Црвено-црните'' (Rdeče-črni)<br>''Црешите'' (Češnjice) }} '''Фудбалски клуб Табор Сежана''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometni klub Domžale''), вообичаено познат како '''НК Табор Сежана''' или едноставно '''Табор''' — словенечки професионален фудбалски клуб со седиште во [[Сежана]], [[Словенија]], кој моментално се натпреварува во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. Клубот е основан во 1923 година. [[Категорија:НК Табор Сежана]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] hxtssxo7xzxzi6r0on8iaek8zv8mu91 5578847 5578846 2026-06-19T09:58:29Z Makenzis 67668 5578847 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=white|fullname=Фудбалски Клуб Табор Сежана<br>''Nogometni klub Tabor Sežana''|socks2=FF0000|website=https://www.nktabor.si/ |position= 5. |season=2025/26 |league=2 словенечка фудбалска лига |mgrtitle=Тренер|manager=Душан Косич|chairman=Бранко Дикиќ|pattern_la1=_tabor2021h|chrtitle=Претседател|ground=[[Стадион Рајко Штолфа]]|location=[[Сежана]], [[Словенија]]|founded={{Start date and age|df=yes|1923}}|image= |clubname=НК Табор Сежана|pattern_la2=_tabor2021a|pattern_ra1=_tabor2021h|leftarm1=FFFFFF|body1=FFFFFF|rightarm1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF|pattern_b2=_tabor2021a|pattern_ra2=_tabor2021a|capacity=1.200|leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|pattern_b1=_tabor2021h|color2=red|nickname=''Црвено-црните'' (Rdeče-črni)<br>''Црешите'' (Češnjice) }} '''Фудбалски клуб Табор Сежана''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometni klub Domžale''), вообичаено познат како '''НК Табор Сежана''' или едноставно '''Табор''' — словенечки професионален фудбалски клуб со седиште во [[Сежана]], [[Словенија]], кој моментално се натпреварува во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. Клубот е основан во 1923 година. [[Категорија:НК Табор Сежана]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] ghstxoq9xigjesxj8rh13hevoo0p7zj 0 1299767 5578677 5423305 2026-06-18T19:31:24Z SpectralWiz 106165 5578677 wikitext text/x-wiki {{напомена|истоимената црква во селото од друг период|Црква „Св. Ѓорги“ - Горенци (Костурско, XVIII век)}} {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Свети Ѓорѓи | fullname = | other name = | native_name = Αγίου Γεωργίου | native_name_lang = el | image = Saint George church, Korisos.jpg | image_size = | alt = | caption = Поглед на црквата | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|40|30|9.15|N|21|22|53.68|E|type:landmark_region:GR|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Горенци (Костурско)|Горенци]], [[Костурско]] | country = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | denomination = [[Цариградска патријаршија]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = споменик на културата | designated date = | architect = | architectural type = трикорабна базилика | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = 1882 | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = Горенско | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Костурска епархија|Костурска]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Свети Ѓорѓи''', месно наречена и '''Свети Ер''' ({{langx|el|Αγίου Γεωργίου}}),<ref>{{Лев Адамов|15}}</ref> — [[црква (градба)|црква]] во селото [[Горенци (Костурско)|Горенци]], [[Костурско]], [[Егејска Македонија]]. Влегува во состав на [[Костурска епархија|Костурската епархија]] на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]].<ref name="Διαρκής κατάλογος">{{нмс | url = http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=10221&v17= | title = ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ36/53232/1568 π.ε./22-12-1995 - ΦΕΚ 49/Β/19-1-1996 | access-date = 8 јануари 2015 | publisher = Διαρκής κατάλογος κηρυγμένων αρχαιολογικών τόπων και μνημείων | archive-date = 2016-03-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160305042422/http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=10221&v17= | url-status = dead }}</ref> [[Податотека:Church of Saint George, Korisos.jpg|мини|лево|220п|Стара фотографија на црквата и нејзиниот одбор.]] Црквата е изградена во [[1882]] г., што се гледа по натписот „18†82“ над полукружната апсида однадвор. Претставува трикатна [[кораб (архитектура)|трикорабна]] [[базилика]]. Внатре има забележителен [[копаничарство|резбан]] [[иконостас]]. Царските икони се од 1884 г., дело на зографот [[Атанасиос Панајоту]] од Костур (''διά χειρός Αθανασίου Παναγιώτου εκ Καστορίας…1884'').<ref>Β. Στυλιάδη, Μνημεία της Κορησού 3. Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου (1882), ό.π., έτος 2010/21, Ιούλιος, αρ. φύλ. 235, σ.σ. 6-7</ref> Околу 1899 г. припадниците на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] во Горенци, кои ја држеле малата истоимена црква „[[Црква „Св. Ѓорги“ - Горенци (Костурско, XVIII век)|Св. Ѓорѓи]]“ успешно го презеле и овој храм, но [[Цариградска патријаршија|патријаршистите]] ја потплатиле власта, па иницијаторите Гиљо и Цилка Костови и баба Бецелка се уапсени и мачени.<ref name="Адамов 5">{{Лев Адамов|5}}</ref> Пролетта 1910 г. Отоманскиот парламент се зафатил со решавање на спорот меѓу Патријаршијата и Егзархијата за црковниот и училишниот имот, со што на 10 август оваа поголема црква „Св. Ѓорѓи“ им е предадена на егзархистите. Во неа служел свештеникот [[Лев Адамов]]. На 5 јули 1913 г. клучевите од црквата и [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарското училиште]] се одземени од новата грчка власт.<ref name="Адамов 17">{{Лев Адамов|17}}</ref> Во 1996 г. оваа црква, заедно со [[Црква „Св. Ѓорги“ - Горенци (Костурско, XVIII век)|другата истоимена црква]] од XVIII век се прогласени за заштитени споменици на културата.<ref name="Διαρκής κατάλογος"/> == Поврзано == * [[Костурска епархија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Saint George Church, Korisos}} [[Категорија:Цркви во Костур (општина)|Ѓорѓи, Горенци 18 век]] [[Категорија:Цркви во Костурската епархија|Ѓорѓи, Горенци 18 век]] [[Категорија:Споменици на културата во Костур (општина)]] [[Категорија:Појавено во 1882 година]] pw7ko438hg31hoc8368epofhkvooi1z 0 1300549 5578888 5566394 2026-06-19T11:29:54Z Виолетова 1975 5578888 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Chenopodiumbotrys.jpg | genus = Dysphania (plant) | species = botrys | authority = ([[Кал Линеј|L.]]) Mosyakin & Clemants | synonyms = ''Chenopodium botrys'' {{au|L.}} }} '''Леплива лобода''' ({{науч|Dysphania botrys}} и ''Chenopodium botrys'') — [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''Dysphania'' (жлездени гуски стапала). Роден е во [[Средоземно Море|средоземниот]] регион. Растението порано било класифицирано во родот ''Ambrosia'', со биномното име ''Ambrosia mexicana''. Одомаќинет е во САД и Мексико, синоним за стариот вид кој произлегува од вториот. == Одгледување == Растението има силен мирис, кој потсетува на коцки од бујон и може да се користи како арома во готвењето. [[Градинар]]ите го одгледуваат како издржливо [[едногодишно растение]]. == Надворешни врски == {{рвр|Dysphania botrys}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3084,3147,3152 Јепсонов третман - Chenopodium botrys] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Chenopodium+botrys Chenopodium botrys - Фотогалерија] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Мирисливи лободи]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Јадливи растенија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] r4sw19hygdumpf9u68pjv1a1o355o03 0 1301069 5578823 5423857 2026-06-19T08:42:36Z Bjankuloski06 332 /* top */ Печатна грешка, replaced: натрешнсот → натрешност 5578823 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Свети Ѓорѓи | fullname = | other name = | native_name = Αγίου Γεωργίου | native_name_lang = el | image = | image_size = | alt = | caption = | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|40|52|55.7|N|22|25|17.6|E|type:landmark_region:GR|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Цигарево]], [[Ениџевардарско]] | country = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | denomination = [[Цариградска патријаршија]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = споменик на културата | designated date = | architect = | architectural type = трикорабна базилика | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = XIX век | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Гуменџиско-бојмичко-ругуновска епархија|Гуменџиско-бојмичко-ругуновска]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Свети Ѓорѓи''' ({{langx|el|Αγίου Γεωργίου}}) — [[црква (градба)|црква]] кај поранешното село [[Цигарево]], [[Ениџевардарско]], [[Егејска Македонија]]. Влегува во состав на [[Гуменџиско-бојмичко-ругуновска епархија|Гуменџиско-бојмичко-ругуновската епархија]] на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]].<ref name="Λάμπρου">{{нмс | url = http://promocross.eu/catalog/poi/2/11 | title = Ιερό Ησυχαστήριο Αγίου Γεωργίου και Παναγίας της Παραμυθίας στο Άνυδρο | access-date = 16 јуни 2014 | last = Λάμπρου | first = Σουλτάνα Δ | publisher = Promo.cross | archive-date = 2014-06-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140627192617/http://promocross.eu/catalog/poi/2/11 | url-status = dead }}</ref><ref name="Ανάδειξη των Μεταβυζαντινών Μνημείων">{{нмс | url = http://debian.itbiz.gr/filokalia2/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=54 | title = 8. Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου Άνυδρου | access-date = 24 јуни 2014 | publisher = Ανάδειξη των Μεταβυζαντινών Μνημείων στην Μητροπολιτική Περιφέρεια Γουμενίσσης- Αξιουπόλεως - Πολυκάστρου μέ κέντρο τό Δήμο Ευρωπού }}{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Enjoy Kilkis">{{нмс| url=http://www.enjoykilkis.gr/el/θρησκευτικά-μνημεία/item/59-ιερό-ησυχαστήριο-αγίου-γεωργίου-ανύδρου-γουμένισσας | title=Άνυδρο, Ι.Μ.Αγίου Γεωργίου |access-date =14 март 2018 |publisher=Enjoy Kilkis }}</ref> Црквата била храм на Цигарево, сместено во југоисточните пазуви на планината [[Пајак (планина)|Пајак]] над [[Гуменџе]]. Во 1947 г. Цигарево е напуштено. Во 1990 г. покрај црквата е основан манастирот „[[Манастир „Св. Ѓорѓи и Пресв. Богородица Утешение“ - Цигарево|Св. Ѓорѓи и Пресв. Богородица Утешение]]“. Сè до изградбата на „Пресв. Богородица Утешение“ јужно од неа, „Св. Ѓорѓи“ имал улога на негова манастирска црква.<ref name="Λάμπρου"/> Според истражувачот Николаос Муцопулос, црквата веројатно е изградена во [[XIX век]]. Претставува [[трикорабна]] [[базилика]] со полукружна [[апсида]] и мошне тесни кораби, поделени со по шест малтерисани дрвени столбови.<ref name="Λάμπρου"/> Внатрешноста има димензии од 5,6 × 15,2&nbsp;м.<ref name="Ανάδειξη των Μεταβυζαντινών Μνημείων"/> На запад и југ црквата има [[трем]] со понизок покрив од главниот. Дрвените столбови на едноводниот покрив не одат до подот, туку се потпираат на низок [[парапет]]. Црквата има два влеза. Од запад има правоаголна дрвена која води до високиот [[нартекс]] кој се користи како женска црква. На јужниот ѕид има два, а на северниот еден мал правоаголен прозорец. Покривот на средишниот кораб е повисок од другите два.<ref name="Λάμπρου"/> Таваните на корабите се дрвени, резбани со ромбоидни мотиви, и во средината има табла со Христос Седржител. Оригиналниот [[иконостас]] е украден. По описот на Ахилејас Јоанидис, тој бил бил дрвен и насликан со прости цветни мотиви. Украдени се и повеќето оригинални [[икона|икони]]. Од царските икони спасени се „Свети Јован Крстител“, „Свети Атанас“, „Свети Никола“ (датирана 1854 г.) и „Св. Петар и Павле“. самиот храм, на левата страна е зачувана [[фреска]] на Архангел Михаил од 3 април 1853 г. [[Фриз]]от над царските икони има цветни украси, а над него се Дванаесетте празници и врз нив има [[распетие]]. Според Муцопулос, во храмот се застапени три ликовни стила. Првиот, наречен „народен“, покажува последни проблесоци на поствизантиското сликарство во османлиско време (насликаното во 1854 и 1855 г.); вторият покажува силни западни влијание (Дванаесетте празника, живописот во барабаните); третиот е наполно примитивен, дело на месните провинцијални работилници.<ref name="Λάμπρου"/> Во 1983 г. црквата е прогласена за споменик на културата.<ref name="Ανάδειξη των Μεταβυζαντινών Μνημείων"/><ref name="Διαρκής κατάλογος">{{нмс | url = http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=11831&v17= | title = ΥΑ ΥΠΠΕ/ΑΡΧ/Β1Φ34/13760/291/22-3-1983 - ΦΕΚ 230/Β/28-4-1983 | access-date = 23 октомври 2014 | publisher = Διαρκής κατάλογος κηρυγμένων αρχαιολογικών τόπων και μνημείων | archive-date = 2021-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028025340/http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=11831&v17= | url-status = dead }}</ref> == Поврзано == * [[Гуменџиско-бојмичко-ругуновска епархија]] == Литература == * {{наведена книга |title= Οι ναοί της Παιονίας και η ελληνορθόδοξη παράδοση |last=Ιωαννίδης |first=Αχιλλέας |year= 1983|location= Κιλκίς }} * {{наведена книга |title= Οι Εκκλησίες του Ν. Πέλλης|last=Μουτσόπουλος |first= Νικόλαος|year=1973 |publisher=Ιδρύματος Μελετών Χερσονήσου του Αίμου |location= Θεσσαλονίκη }} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Цркви во Пајонија (општина)|Ѓорѓи, Цигарево]] [[Категорија:Цркви во Гуменџиско-бојмичко-ругуновската епархија|Ѓорѓи, Цигарево]] [[Категорија:Споменици на културата во Пајонија (општина)]] cbour0a65p70d1uwf9z96sbwu1b2r6k 0 1301593 5578820 5424078 2026-06-19T08:42:22Z Bjankuloski06 332 /* top */ Печатна грешка, replaced: натрешнсот → натрешност 5578820 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Пејзановска пештерна црква | fullname = | other name = | native_name = Bυζαντινά ασκηταριά στο Ασβεστοχώρι | native_name_lang = el | image = | image_size = | alt = | caption = | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = <!--{{coord|X|X|X|N|X|X|X|E|type:landmark_region:GR|display=inline,title}}--> | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Пејзаново]], [[Солунско]] | country = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | denomination = [[Цариградска патријаршија]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = среден век | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Неаполско-ставруполска епархија|Неаполско-ставруполска]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Пејзановска пештерна црква''' ({{langx|el|Bυζαντινά ασκηταριά στο Ασβεστοχώρι}}) — [[средновековна Македонија|средновековна]] [[пештерна црква]] кај селото [[Пејзаново]], [[Солунско]], [[Егејска Македонија]]. Влегува во состав на [[Неаполско-ставруполска епархија|Неаполско-ставруполската епархија]] на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Црквата е откриена во 1943 г. за време на Втората светска војна. Претставуа едноставен храм и личи на ќелија. Внатрешноста е богато [[живопис]]ана, но фреските се отстранети, и денес се чуваат во [[Музеј на византиската култура|Музејот на византиската култура]] во [[Солун]].<ref name="Corect">{{нмс | url = http://corect.ipet.gr/index.php?option=com_chronoforms&chronoform=mnimeio&id_mnimeio=23&action=show&lang=el&Itemid= | title = Bυζαντινά ασκηταριά στο Ασβεστοχώρι | access-date = 14 ноември 2014 | publisher = Corect | archive-date = 2014-11-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141127143812/http://corect.ipet.gr/index.php?option=com_chronoforms&chronoform=mnimeio&id_mnimeio=23&action=show&lang=el&Itemid=#page=page-1 | url-status = dead }}</ref> == Поврзано == * [[Неаполско-ставруполска епархија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Цркви во Капуџилар-Хортач]] [[Категорија:Цркви во Неаполско-ставруполската епархија]] [[Категорија:Пештерни цркви во Егејска Македонија]] 9d14bmeaakmykzh8u6xjy7uwlwj4yko 0 1302956 5578824 5424851 2026-06-19T08:42:37Z Bjankuloski06 332 /* top */ Печатна грешка, replaced: натрешнсот → натрешност 5578824 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Свети Ѓорѓи | fullname = | other name = | native_name = Ἁγίου Γεωργίου | native_name_lang = el | image = | image_size = | alt = | caption = | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|40|36|0.8|N|23|28|27.4|E|type:landmark_region:GR|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Лезик]], [[Лагадинско]] | country = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | denomination = [[Цариградска патријаршија]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = трикорабна базилика | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = 1842 | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = Пазарудско-стролонговско | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Ерисовско-светогорско-ардамерска епархија|Ерисовско-светогорско-ардамерска]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Свети Ѓорѓи''' ({{langx|el|Ἱερός Ναός Ἁγίου Γεωργίου}}) — [[црква (градба)|црква]] во селото [[Лезик]], [[Лагадинско]], [[Егејска Македонија]]. Влегува во состав на [[Ерисовско-светогорско-ардамерска епархија|Ерисовско-светогорско-ардамерската епархија]] на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]].<ref name="Μακροπούλου XXVI">{{наведена книга |title= Κειμηλιακό Απόθεμα σε Ναούς της περιφέρειας Θεσσαλονίκης από τον 16ο ως τον 20ο αιώνα. Φορητές Εικόνες, Λειτουργικά Αντικείμενα, Παλαίτυπα και Χειρόγραφα Βιβλία, Τεύχος 1 |last= Μακροπούλου |first= Δέσποινα, Κωνσταντίνος Κατσίκης |authorlink= |coauthors= |year= 2014 |publisher= Στοά των Επιστημών - Ακαδημία Θεσμών και Πολιτισμών. Βυζαντινή Μακεδονία και Θράκη |location= Θεσσαλονίκη |isbn= |pages= XXVI |url= http://www.academy.edu.gr/files/volume_1.pdf |accessdate= |quote= |archive-date= 12 јуни 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180612163758/http://www.academy.edu.gr/files/volume_1.pdf |url-status= dead }}</ref><ref name="Διαρκής κατάλογος">{{нмс | url = http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=8504&v17= | title = ΥΑ ΥΠΠΕ/ΑΡΧ/Β1/Φ34/4909/105/1-2-1984 - ΦΕΚ 407/Β/20-6-1984 | access-date = 11 јуни 2018 | publisher = Διαρκής κατάλογος κηρυγμένων αρχαιολογικών τόπων και μνημείων | archive-date = 2022-06-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220619012444/http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=8504&v17= | url-status = dead }}</ref> Црквата се наоѓа во северниот дел на селото. Според натписот на јужниот ѕид, изграден е во [[1842]] г., што веројатно е обнова на постар храм срушен во задушувањето на Халкидичкото востание во 1821 г.<ref name="Μακροπούλου XXVI"/> Градбата претставува [[трикорабна]] [[базилика]] со дрвен покрив, женска црква, полукружна [[апсида]] на исток, [[трем]] на запад и дел од јужната страна и четириводен покрив со ќерамиди. Ѕидаријата е од чакал и во неа се вградени керамопластични крстови и сполии од [[рано христијанство|ранохристијански]] храм кој се наоѓал на истото место или во близина. На црквата се правени разни лоши интервенции, како затворање на западниот влез, отворање на прозорци на северниот ѕид и рушење на женската црква. Штети претрпел и североисточниот за време на земјотресот од 1978 г.<ref name="Μακροπούλου XXVI"/> Во внатрешноста има вредни [[икона|икони]] од XIX век, дела на мајстори од [[Галачишка школа|Галачишката]] и [[Кулакиска школа|Кулакиската школа]].<ref name="Ἱεροί Ναοί">{{нмс | url = http://www.im-ierissou.gr/index.php/login/typography/2013-08-04-14-57-19 | title = Ἱεροί Ναοί | access-date = 6 јуни 2014 | publisher = Ιερά Μητρόπολη Ιερισσού, Αγίου Όρους και Αρδαμερίου | archive-date = 2014-06-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140606220247/http://www.im-ierissou.gr/index.php/login/typography/2013-08-04-14-57-19 | url-status = dead }}</ref><ref>{{нмс | url = http://www.im-ierissou.gr/index.php/login/2013-08-14-16-19-29/88-2013-12-04-11-25-47 | title = ΕΙΚΟΝΕΣ-ΙΕΡΑ ΛΕΙΨΑΝΑ-ΠΑΝΗΓΥΡΕΙΣ | access-date = 7 јуни 2014 | publisher = Ιερά Μητρόπολη Ιερισσού, Αγίου Όρους και Αρδαμερίου | archive-date = 2014-06-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140606210153/http://www.im-ierissou.gr/index.php/login/2013-08-14-16-19-29/88-2013-12-04-11-25-47 | url-status = dead }}</ref> На [[иконостас]]от се зачувани оригиналните царски и апостолски икони. Во северниот кораб се чуваат скапоцени стари црковни садови, како и старопечатени книги. Храмот вкупно има 27 вредни икони, 12 црковни предмети и 3 старопечатени книги. Некои од иконите се од 1852 и 1853 г., а едно од [[евангелие|евангелијата]] е од 1588 г.<ref name="Μακροπούλου XXVII">{{наведена книга |title= Κειμηλιακό Απόθεμα σε Ναούς της περιφέρειας Θεσσαλονίκης από τον 16ο ως τον 20ο αιώνα. Φορητές Εικόνες, Λειτουργικά Αντικείμενα, Παλαίτυπα και Χειρόγραφα Βιβλία, Τεύχος 1 |last= Μακροπούλου |first= Δέσποινα, Κωνσταντίνος Κατσίκης |authorlink= |coauthors= |year= 2014 |publisher= Στοά των Επιστημών - Ακαδημία Θεσμών και Πολιτισμών. Βυζαντινή Μακεδονία και Θράκη |location= Θεσσαλονίκη |isbn= |pages= XXVII |url= http://www.academy.edu.gr/files/volume_1.pdf |accessdate= |quote= |archive-date= 12 јуни 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180612163758/http://www.academy.edu.gr/files/volume_1.pdf |url-status= dead }}</ref> Во 1984 г. црквата е прогласена за споменик на културата.<ref name="Μακροπούλου XXVI"/><ref name="Διαρκής κατάλογος"/> <gallery caption="Икони од храмот" class="center"> Saint Anthony Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Свети Антониј“ Archangels Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Архангелски собор“ Saint George Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Свети Димитриј“ на [[Атанасиос Маргаритис]], 1853&nbsp;г. Saint Nicholas Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Свети Никола“ на [[Маргарит Ламбу]], 1853&nbsp;г. Saint George Icon 2 from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Свети Ѓорѓи“ Saint Mary Eleoussa Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Пресвета Богородица Елеуса“ Christ Pantocrator Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Христос Седржител“ Saint John the Baptist Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Свети Јован Претеча“, 1852&nbsp;г. Assumption of Mary Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Успение Богородично“ од [[Јован Анагност (зограф)|Јован Анагност]], 1858&nbsp;г. All Saints Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Недела на Сите Светители“ Saint Paraskevi Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Света Петка“, 1872&nbsp;г. Saint Modestus Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Свети Модест“ Saints Constantine and Helen Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Св. Константин и Елена“ Saint Thomas Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Свети Апостол Тома“ Saint Andrew Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Свети Апостол Андреј“ Saint Philip Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Свети Апостол Филип“ Forty Martyrs of Sebaste Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Свети 40 маченици“, Saint Peter Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Свети Апостол Петар на престол“ Saint Paul Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Свети Апостол Павле“ Assumption of Mary Icon 2 from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Успение Богородично“ Saint John the Baptist Enthroned Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Свети Јован Претеча на престол“ Last Supper Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Тајната вечера“ Triumphal entry into Jerusalem Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Влегување во Ерусалим“ Presentation of Mary Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Воведение Богородично“ Saint Demetrius Icon 2 from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Свети Димитриј“ Baptism of Christ Icon from Saint George Church in Melissourgos.jpg | „Крштение Господово“ </gallery> == Поврзано == * [[Ерисовско-светогорско-ардамерска епархија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Saint George Church, Melissourgos}} [[Категорија:Цркви во Бешик|Ѓорѓи, Лезик]] [[Категорија:Цркви во Ерисовско-светогорско-ардамерската епархија|Ѓорѓи, Лезик]] [[Категорија:Споменици на културата во Бешик]] [[Категорија:Појавено во 1842 година]] [[Категорија:Дела на Галачишката школа|Ѓорѓи, Лезик]] [[Категорија:Дела на Кулакиската школа|Ѓорѓи, Лезик]] au6dd5669j0uxij4ezz6uc8m6g00bss 0 1303907 5578696 5425592 2026-06-18T21:34:15Z SpectralWiz 106165 5578696 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Воскресение Христово | fullname = | other name = | native_name = Ανάστασης του Σωτήρος Χριστού | native_name_lang = el | image = Ναός Ανάστασης του Σωτήρος Χριστού Βέροιας 02.jpg | image_size = | alt = | caption = Поглед на црквата | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|40|31|22.79|N|22|12|18.69|E|type:landmark_region:GR|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Бер]] | country = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | denomination = [[Цариградска патријаршија]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = споменик на културата | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = 1314 | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = Бер | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Берско-негушко-камбаниска епархија|Берско-негушко-камбаниска]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Воскресение Хрисово''' или '''Христос Спасител''' ({{langx|el|Ανάστασης του Σωτήρος Χριστού του Καλοθέτου}}) — [[средновековна Македонија|средновековна]] [[црква (градба)|црква]] во градот [[Бер]], [[Егејска Македонија]]. Влегува во состав на [[Берско-негушко-камбаниска епархија|Берско-негушко-камбаниската епархија]] на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]].<ref name="Υπουργείο">{{нмс | url = http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=5048&era=3&group=7 | title = Ναός Ανάστασης του Σωτήρος Χριστού Βέροιας | access-date = 18 мај 2014 | last = Πέτκος | first = Αντώνης | publisher = Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού | archive-date = 2022-07-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220702083619/http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=5048&era=3&group=7 | url-status = dead }}</ref><ref>{{нмс | url = http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=19898&era=3&group=7 | title = Ναός Ανάστασης του Σωτήρος Χριστού | access-date = 20 мај 2014 | publisher = Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού | archive-date = 2022-07-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220707124641/http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=19898&era=3&group=7 | url-status = dead }}</ref><ref name="Discover Veria">{{нмс| url=http://discoververia.gr/moni-tou-sotiros-xristou/ | title= Χριστός – Μονή του Σωτήρος Χριστού του Καλοθέτου |access-date = 31 јули 2016 |publisher=Discover Veria }}</ref> Храмот е дел од парохијата на „[[Црква „Св. Јован Милостив“ - Бер|Св. Јован Милостив]]“.<ref name="Ενορίες">{{нмс | url = http://www.imverias.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=43&Itemid=51 | title = Ενορίες | access-date = 2016-07-31 | publisher = Ιερά Μητρόπολη Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας }}</ref> Првичниот храм бил [[еднокорабна]] [[црква]] со дрвен покрив и шешстаголна [[апсида]]. Во XVIII век од север, запад и југ е изграден затворен [[трем]], урнат во XX век.<ref name="Υπουργείο"/><ref name="Discover Veria"/> Според ктиторскиот натпис, храмот почнал да го гради Ксенос Псалидас на крајот од ΧΙΙΙ век, и по неговата смрт е довршен од сопругата Ефросина на почетокот на XIV век.<ref name="Υπουργείο"/><ref name="Discover Veria"/> Во [[1314]] г. сопственоста на манастирот „Христос Спасител“ од монахаот Игнатиј Калотет е потврдено со [[хрисовул]] од царот [[Андроник II Палеолог]].<ref name="Υπουργείο"/> Во 1315 г. храмот е осветен од епископот Нифонт Берски.<ref name="Discover Veria"/> Црквата е [[живопис|зографисана]] во 1314/5 г. од [[Георгиос Калиергис]]. Внатрешноста е поделена на три подрачја. Во најниското се светци во полн раст, во средното и потесно подрачје има бисти на евангелистите, пророци и светци, додека пак во најгорното подрачје има сцени од Дванаесетте празници. Посебно место во иконографијата на храмот зазема претставата на [[Христово распнување|Распетието]] и [[Исусово воскресение|Воскресението]] на Христос, претставено на два лака, обликувани во северниот и јужниот ѕид. Интересна е и фреската на која е претставен монахот Игнатиј Калотетос.<ref name="Υπουργείο"/> Храмот има фрески и од 1326 и 1355 г. со претстави на месни првенци како Марија Синадини на западната фасада, како и од 1727 г. над надворешната површина на северниот ѕид од првичната црква. На натписите врз тие фрески спомнуваат имиња на жители на градот.<ref name="Υπουργείο"/> Во 1924 г. црквата е прогласена за споменик на културата.<ref name="Διαρκής κατάλογος">{{нмс | url = http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=6065&v17= | title = ΠΔ 3-11-1924 - ΦΕΚ 279/Α/6-11-1924 | access-date = 9 јули 2018 | publisher = Διαρκής κατάλογος κηρυγμένων αρχαιολογικών τόπων και μνημείων }}{{Мртва_врска|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <gallery class="center"> Beroia Resurrection of Christ church interior.jpg | Фрески во апсидата, 1315 г. Christ Church in Veria Crucifixion Fresco by Georgios Kalliergis, 1315.jpg| Распетие, 1315 г. Christ Church in Veria Dormition Fresco by Georgios Kalliergis, 1315.jpg| Успение Богородично, 1315 г. Christ Church in Veria Resurrection Fresco on the Southern Wall by Georgios Kalliergis, 1315.gif| Воскресение Христово, 1315 г. </gallery> == Поврзано == * [[Берско-негушко-камбаниска епархија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Resurrection of Christ Church, Veria}} [[Категорија:Цркви во Бер|Воскресение Христово]] [[Категорија:Цркви во Берско-негушко-камбаниската епархија|Воскресение Христово, Бер]] [[Категорија:Споменици на културата во Бер]] [[Категорија:Појавено во 1314 година]] t52bl1mohnep20e4kqikk8fzh731jcb 0 1304400 5578821 5426065 2026-06-19T08:42:26Z Bjankuloski06 332 /* top */ Печатна грешка, replaced: натрешнсот → натрешност 5578821 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Свети Три Јерарси | fullname = | other name = | native_name = Τριών Ιεραρχών | native_name_lang = el | image = | image_size = | alt = | caption = | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|40|35|50|N|22|57|49|E|type:landmark_region:GR|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Солун]] | country = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | denomination = [[Цариградска патријаршија]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = крстокуполен храм | style = | years built = 1973 – 1993 | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Солунска епархија|Солунска]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Свети Три Јерарси''' ({{langx|el|Τριών Ιεραρχών}}) — [[црква (градба)|црква]] во градот [[Солун]], [[Егејска Македонија]]. Влегува во состав на [[Солунска епархија|Солунската епархија]] на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]].<ref name="Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης">{{нмс | url = http://www.imth.gr/default.aspx?lang=el-GR&loc=1&&page=177&item=1277 | title = Ἀγιοι Τρεις Ιεράρχαι | access-date = 21 октомври 2016 | publisher = Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης | archive-date = 2022-07-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220724044807/http://www.imth.gr/default.aspx?lang=el-GR&loc=1&&page=177&item=1277 | url-status = dead }}</ref><ref name="Τερμεντζόγλου 83">{{наведена книга |title= Εγκαίνια νεότερων ναών της Θεσσαλονίκης (1912-2011) |last=Τερμεντζόγλου |first= Γεώργιος Κ |authorlink= |coauthors= |year=2013 |publisher=Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεολογική Σχολή, Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας |location=Θεσσαλονίκη |isbn= |pages=83 |url= http://ikee.lib.auth.gr/record/133958/files/GRI-2014-11988.pdf |accessdate= }}</ref> Храмот се наоѓа на улица „Стромница“ бр. 59. Камен-темелникот е поставен во мај 1973 г. од митрополит Леонид Солунски, а изградбата траела 20 години. Во 1990 г. работите конечно завршиле, и на 17 октомври 1993 г. храмот е отворен од митрополитот Пантелејмон II Солунски.<ref name="Τερμεντζόγλου 83"/> Градбата претставува крстокуполен храм во [[византиска архитектура|византиски стил]], дело на архитектот Димитриос Христидис. Храмот наликува на катедралата „[[Црква Света Софија (Истанбул)|Св. Софија]]“ во Цариград, која има бројни куполи на покривот. Црквата е една од најголемите во Грција со површина од 1.200&nbsp;м² и висина од 29&nbsp;м. [[Камбанарија]]та е висока 34&nbsp;м. Женската црква зафаќа 450&nbsp;м², а само [[олтар]]от се протега на 113&nbsp;м². Црквата има подно греење и климатизација. Во неа се чува [[икона]]та на Трите Јарарси донесена од грчките доселеници од Понт, како и мошти на истите светители — [[Свети Василиј Велики|Василиј Велики]], [[Григориј Богослов]] и [[Јован Златоуст]]. Залепен за храма од север е [[параклис]]от на мајките на тројцата светци — Емилија, Нона и Антуса. Во внатрешноста се параклисите „Св. Артемиј“ и „Св. Атанасиј Метеорски“, а во подрумот има духовен центар.<ref name="Τερμεντζόγλου 83"/> == Поврзано == * [[Солунска епархија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Цркви во Солун|Три Јерарси]] [[Категорија:Цркви во Солунската епархија|Три Јерарси, Солун]] [[Категорија:Појавено во 1993 година]] 35nmgpaepqjnbva7b0kd2ydqb6tuzfz 10 1310300 5578565 4899640 2026-06-18T12:42:22Z Carshalton 30527 5578565 wikitext text/x-wiki {{Навкутија | name = Светско првенство во фудбал 2022 | title = [[Светско првенство во фудбал 2022|{{color|white|Светско првенство во фудбал 2022}}]] | basestyle = background-color:#8A1538; color:white; border:2px solid #FFFFFF; | state = {{{состојба<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | listclass = hlist | group1 = [[Светско првенство во фудбал 2022|{{color|white|Првенство}}]] | list1 = * [[Светско првенство во фудбал 2022#Натпреварување по групи|Групна фаза]] ** [[Светско првенство во фудбал 2022 - група A|Група А]] ** [[Светско првенство во фудбал 2022 - група Б|Група Б]] ** [[Светско првенство во фудбал 2022 - група Ц|Група Ц]] ** [[Светско првенство во фудбал 2022 - група Д|Група Д]] ** [[Светско првенство во фудбал 2022 - група Е|Група Е]] ** [[Светско првенство во фудбал 2022 - група Ф|Група Ф]] ** [[Светско првенство во фудбал 2022 - група Г|Група Г]] ** [[Светско првенство во фудбал 2022 - група Х|Група Х]] * [[Светско првенство во фудбал 2022 - нокаут фаза|Нокаут фаза]] * [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|Финале]] | group2 = [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022|{{color|white|Квалификации}}]] | list2 = * [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022|Квалификации]] ** [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022 - АФК|АФК]] ** [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022 - КАФ|КАФ]] ** [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022 - КОНКАКАФ|КОНКАКАФ]] ** [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022 - КОНМЕБОЛ|КОНМЕБОЛ]] ** [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022 - ОФК|ОФК]] ** [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022 - УЕФА|УЕФА]] * [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022 - УЕФА (бараж)|Бараж - УЕФА]] * [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022 - плејоф (КОНКАКАФ - АФК)|Бараж - КОНКАКАФ-АФК]] * [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022 - плејоф (ОФК - КОНМЕБОЛ)|Бараж - ОФК-КОНМЕБОЛ]] | group3 = Симболи | list3 = * [[Адидас Ал Рихла|Ал Рихла]] {{smaller|(топка)}} * [[Лаиб]] {{smaller|(маскота)}} | group4 = Останати информации | list4 = * [[Избор на домаќин за Свеетските првенства во фудбал 2018 и 2022|Избор на домаќин]] * [[Телевизиски права за Светско првенство во фудбал 2022|ТВ права]] * [[Список на натпревари на Светското првенство во фудбал 2022|Натпревари]] * [[Статистика на Светското првенство во фудбал 2022|Статистика]] * [[Состави на репрезентациите на Светското првенство во фудбал 2022|Состави]] | group5 = Стадиони | list5 = * '''[[Стадион Лусаил|Лусаил Ајконик]]''' ** [[Лусаил]] * '''[[Стадион Ал Бајт|Ал Бајт]]''' ** [[Ал Хор]] * '''[[Стадион 974]]''' ** [[Доха]] * '''[[Стадион Ал Тумама|Ал Тумама]]''' ** [[Доха]] * '''[[Меѓународен стадион Халифа|Халифа]]''' ** [[Ал Рајан (град)|Ал Рајан]] * '''[[Едукејшн Сити]]''' ** [[Ал Рајан (град)|Ал Рајан]] * '''[[Стадион Ахмад бин Али|Ахмад бин Али]]''' ** [[Ал Рајан (град)|Ал Рајан]] * '''[[Стадион Ал Јануб|Ал Јануб]]''' ** [[Ал Вакра]] | group6 = Репрезентации | list6 = * [[Фудбалска репрезентација на Австралија|Австралија]] * [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] * [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] * [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] * [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] * [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] * [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] * [[Фудбалска репрезентација на Данска|Данска]] * [[Фудбалска репрезентација на Еквадор|Еквадор]] * [[Фудбалска репрезентација на Иран|Иран]] * [[Фудбалска репрезентација на Јапонија|Јапонија]] * [[Фудбалска репрезентација на Јужна Кореја|Јужна Кореја]] * [[Фудбалска репрезентација на Камерун|Камерун]] * [[Фудбалска репрезентација на Канада|Канада]] * [[Фудбалска репрезентација на Катар|Катар]] * [[Фудбалска репрезентација на Костарика|Костарика]] * [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]] * [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] * [[Фудбалска репрезентација на Полска|Полска]] * [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] * [[Фудбалска репрезентација на Русија|Русија]] * [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] * [[Фудбалска репрезентација на Саудиска Арабија|Саудиска Арабија]] * [[Фудбалска репрезентација на Сенегал|Сенегал]] * [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]] * [[Фудбалска репрезентација на Тунис|Тунис]] * [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] * [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] * [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] * [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] * [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]] * [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за Светско првенство во фудбал 2022|*]] </noinclude> t7cu1b1bn1uu08aoyr6nfkcywag0hwk 0 1316033 5578763 5296089 2026-06-19T07:40:40Z BosaFi 115936 5578763 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pocketp.gif|десно|мини|Џебен заштитник кој го промовира семејството на оперативни системи [[Линукс]].]] '''Џебен заштитник''' ― обвивка предвидена да држи инструменти за пишување и други мали алатки во џебот на кошулата, заштитувајќи ја од кинење или правење дамка. Може да се користи за носење [[Пенкало|пенкала]], [[Молив|моливи]], шрафцигери, мали [[Логаритмар|логаритмари]] и други мали предмети. Поклопецот над надворешната страна на џебот помага да биде зацврстен заштитникот за џебот. Џебните заштитници првично биле направени од [[поливинил хлорид]] (ПВЦ). == Пронајдок == Заштитникот за џебот бил измислен за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] од страна на Харли Смит додека работел во [[Бафало (Њујорк)|Бафало]], [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]]. Тој бил награден со патент за уредот на 18 март 1947 година; патентот бил поднесен на 3 јуни 1943 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ieee.org/web/aboutus/history_center/pocketprotector.html|title=History of the Pocket Protector|last=Madea|first=Jeanette|publisher=Историски центар на [[Институт за електрични и електронични инженери|ИЕЕИ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070515204132/http://www.ieee.org/web/aboutus/history_center/pocketprotector.html|archive-date=15 мај 2007|accessdate=18 февруари 2023}}</ref> Конкурентно барање за пронајдокот дошло од пластичниот големец Герсон Страсберг од Лонг Ајленд околу 1952 година. Страсберг работел на пластични заштитнци за банкарски книги. Еден ден ја ставил во џебот од кошулата една на која работел додека се јавувал на [[телефон]]. Кога го забележал таму, сфатил дека ќе биде одличен производ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://articles.orlandosentinel.com/2003-05-27/news/0305260039_1_pocket-protectors-welding-technique-vinyl|title=The Pocket Protector Was His Baby|last=Murray|first=Caryn|publisher=[[Orlando Sentinel]]|accessdate=18 февруари 2023|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616044841/http://articles.orlandosentinel.com/2003-05-27/news/0305260039_1_pocket-protectors-welding-technique-vinyl|url-status=dead}}</ref> == Употреба == Заштитниците за џебови со втиснати логоа или имиња на претпријатија најпрво биле пласирани на претпријатијата како промотивна стока. Наскоро се појавил поопшт пазар, составен од [[Студент|студенти]], [[Инженер|инженери]] и канцелариски работници од различни области. Тие станале дел од модниот стереотип „бубалица“ или „информатичка бубалица“, веројатно поради нивната поврзаност со инженери или студенти. == Наводи == {{Наводи}} == Останати извори == * Слатала, Мишел. [https://www.nytimes.com/1999/06/24/technology/classic-nerdwear-pocket-protector-image-projector.html „Класична облека за нервоза; џебен заштитник, проектор за слика“]. ''New York Times'' 24 јуни 1999 година. == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Pocket protectors}} * [http://pocketprotectors.info Мрежен музеј на џебни заштитници] [[Категорија:Модни додатоци]] jtywn1mn8z8zv96hr7s5bbgslrwyqke 10 1321735 5578859 5393313 2026-06-19T10:13:08Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Јужнобанатски округ]] на [[Предлошка:Јужнобанатски Управен Округ]] 5393313 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Јужнобанатски Управен Округ | title = Градови и села во [[Јужнобанатски Управен Округ|Јужнобанатскиот Управен Округ]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[Панчево]] | list1 = * [[Банатски Брестовац]] * [[Банатско Ново Село]] * [[Глогоњ]] * [[Долово]] * [[Иваново (Србија)|Иваново]] * [[Јабука]] * [[Качарево]] * [[Омољица]] * [[Старчево (Панчево)|Старчево]] | group2 = [[Алибунар]] | list2 = * [[Банатски Карловац]] * [[Владимировац]] * [[Добрица]] * [[Иланџа (Алибунар)|Иланџа]] * [[Јаношик]] * [[Локве (Србија)|Локве]] * [[Николинци]] * [[Нови Козјак]] * [[Селеуш]] | group3 = [[Бела Црква (Србија)|Бела Црква]] | list3 = * [[Банатска Паланка]] * [[Банатска Суботица]] * [[Врачев Гај]] * [[Гребенац]] * [[Добричево]] * [[Дупљаја]] * [[Јасеново (Бела Црква)|Јасеново]] * [[Кајтасово]] * [[Калуѓерово]] * [[Крушчица]] * [[Кусич]] * [[Црвена Црква (Банат)|Црвена Црква]] * [[Чешко Село]] | group4 = [[Вршац]] | list4 = * [[Ватин]] * [[Велико Средиште]] * [[Влајковац]] * [[Војводинци]] * [[Вршачки Ритови]] * [[Гудурица]] * [[Загајица]] * [[Избиште]] * [[Јабланка]] * [[Куштиљ]] * [[Мали Жам]] * [[Мало Средиште]] * [[Марковац]] * [[Месиќ]] * [[Орешац]] * [[Павлиш]] * [[Парта]] * [[Потпорањ]] * [[Ритишево]] * [[Сочица]] * [[Стража (Вршац)|Стража]] * [[Уљма]] * [[Шушара]] | group5 = [[Ковачица (Србија)|Ковачица]] | list5 = * [[Дебељача]] * [[Идвор]] * [[Падина (Ковачица)|Падина]] * [[Путниково]] * [[Самош]] * [[Уздин]] * [[Црепаја]] | group6 = [[Ковин]] | list6 = * [[Баваниште]] * [[Гај]] * [[Делиблато]] * [[Дубовац]] * [[Мало Баваниште]] * [[Мраморак]] * [[Плочица]] * [[Скореновац]] * [[Шумарак]] | group7 = [[Опово]] | list7 = * [[Баранда]] * [[Сакуле]] * [[Сефкерин]] | group8 = [[Пландиште]] | list8 = * [[Банатски Соколац]] * [[Барице]] * [[Велика Греда]] * [[Велики Гај]] * [[Дужине]] * [[Јерменовци]] * [[Купиник]] * [[Лаудоновац]] * [[Маргита]] * [[Марковиќево]] * [[Милетиќево]] * [[Стари Лец]] * [[Хајдучица]] | below = }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Категорија:Јужнобанатски Управен Округ|*]] </noinclude> lyyv0lbmarkczfpm8akamo7mddue5pa 0 1338506 5578665 5431611 2026-06-18T17:46:53Z Andrew012p 85224 5578665 wikitext text/x-wiki {{Infobox book|<!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books -->|name=Да се убие птицата подбивница|author=[[Харпер Ли]]|language=[[англиски]]|country={{САД}}|genre=|published=[[11 јули]] [[1960]] г.|publisher=[[J. B. Lippincott & Co.]]|image=To Kill a Mockingbird (first edition cover).jpg <!--prefer first edition-->|caption=Корицата на првото издание|alt=|pages=281 стр.|subjects=расно и класно делење, родови улоги, сочувство, правда}}{{Закосен наслов}}'''''Да се убие птицата подбивница''''' ({{langx|en|To Kill a Mockingbird}}) — [[роман]] на американската [[писател]]ка [[Харпер Ли]], објавен во [[1960]] г.<ref>{{cite web|url=http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/bookselling/article/69054-bestselling-books-of-2015.html|title=The Bestselling Books of 2015|work=PublishersWeekly.com|accessdate=2017-08-03}}</ref> Дејството е сместено во американскиот југ и се занимава со сериозни теми како што се [[смрт]]та, силувањето и расната дискриминација, видени низ очите на неколку [[Дете|деца]]. [[Книга]]та е една од класиците на американската [[книжевност]] и едно од најдобрите дела на [[20 век|XX век]]. Ја добила [[Пулицерова награда|Пулицеровата награда]] во [[1961]] г., а следната [[година]] по книгата бил направен [[Да се убие птицата подбивница (филм)|истоимениот филм]].<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/education-27563466|title=Mockingbird 'dropped from GCSE exam'|date=2014-05-25|work=BBC News|access-date=2020-07-11|language=en-GB|quote=Steinbeck's [[Of Mice and Men|six-chapter novella]] written in 1937 about displaced ranch workers during the Great Depression}}</ref><ref name="crespino">{{Cite journal|last1=Crespino|first1=J.|year=2000|title=The Strange Career of Atticus Finch|journal=Southern Cultures|volume=6|issue=2|pages=9–30|doi=10.1353/scu.2000.0030|s2cid=143563131}}</ref> == Изданија на македонски јазик == ''Да се убие птицата подбивница —'' издавач „Магор“ (2013)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kupikniga.mk/product/da-se-ubie-ptitsata-podbivnitsa/|title=Да се убие птицата подбивница|work=kupikniga.mk|language=mk-MK|accessdate=2023-12-10|archive-date=2021-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815192317/https://kupikniga.mk/product/da-se-ubie-ptitsata-podbivnitsa/|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons||}} * {{cite book|url=https://www.goodreads.com/book/show/22927146-to-kill-a-mockingbird|title=To Kill a Mockingbird|publisher=In association with McIntosh and Otis, Inc. at the Internet Archive|year=1988|orig-year=1960|author=Lee, Harper}} {{wikiquote-inline|''To Kill a Mockingbird'' (novel)}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Книги]] 4k36i5qg7w2vuhuy9secay4jsxprdhm 0 1346045 5578585 5474881 2026-06-18T12:47:18Z P.Nedelkovski 47736 словенечки истозначник 5578585 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kočevci-Valvasor.jpg|мини|260x260пкс| Готшери (германски селани) во гравура од делото на Јохан Вајхард фон Валвасор ''Славата на Војводството Крањска'', 17 век]] '''Готшери''' или '''Кочевари''' ({{Langx|de|Gottscheer}}, {{Langx|sl|Kočevarji}}, {{Јаз|sl|kočevski Nemci}}) — германски доселеници во регионот [[Кочевје]] (познато како Готче) во [[Словенија]], порано округот Готче. До [[Втора светска војна|Втората светска војна]], нивниот главен јазик на комуникација бил Готшерскиот, [[Баварски јазик|баварски]] дијалект на германскиот јазик.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Graupera|first=Jordi|year=2015|title=Al final hi ha el bosc. Obituari d'un poble|trans-title=At the end there is the forest. Obituary from a people|journal=El món d'ahir|language=ca|location=Barcelona|volume=1|pages=6–17|issn=2462-7062}}</ref> == Историја == === Војводството Крањска === Во 1247, Бертолд, патријархот од Аквилеја, го префрлил феудот на Рибница и неговата [[долењска]] околина на грофовите од Ортенбург, благородничко семејство од Каринтија. Оваа област вклучувала исконска шумска област која на крајот станала позната како Готче. Во 1336, патријархот Бертранд од Сен-Жениес ги потврдил и ги проширил правата и одговорностите на Отон V Ортенбург и неговите наследници како владетели на областа. Почнувајќи од 1330 година и продолжувајќи до ''околу'' 1400 година, грофовите од Ортенбург ги населиле германските селани од Источен Тирол и [[Корушка]] во рамките на нивниот феуд. Во 1377, градот [[Кочевје]], најистакнат меѓу германските градови во регионот, добил пазарни права, а во 1406 година грофот Фредерик III од Ортенбург му доделил на растечкото германско население право да собира естовери од шумите во регионот. Со изумирањето на Домот на Ортенбург во 1418, регионот потпаднал под контрола на грофовите од Цеље; по убиството на Улрих II од Цеље во 1456, [[Хабсбурговци]]те го добиле регионот за себе. Поради својата позиција на надворешниот раб на хабсбуршките домени, областа Готче често била загрозена од османлиски напади, а Готшериредовно биле принудени да вршат воена служба за да ја заштитат областа. Самиот град Готче бил ограбен во 1469 година, но по неговата брза обнова, [[Фридрих III (Свето Римско Царство)|Фридрих III]] му доделил градски привилегии. Поважно, Фридрих III, исто така, им дал на луѓето од Готче право да ги продаваат своите производи без данок (познат како ''Хаусиерерпатент'') низ целата империја на 23 октомври во 1492. Трговијата потоа станала клучен извор на дополнителен приход за Готшерите, кои останале изолирани земјоделци за егзистенција од нивното населување до нивното растурање по Втората светска војна. Продавниците од Готче продавале домашно изработени постелнини, кожи од животни и дрвени играчки, меѓу другите производи, низ [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] , а подоцна и низ [[Австроунгарија|Австроунгарското]] и во [[Германско Царство|Германското]] царство. Во 18 век, нивното право на продавање било проширено за да произведуваат од јужните краишта на империјата, а до моментот кога Готче бил инкорпориран во Југославија, тие продавале и егзотично овошје и слатки. Готшерите продавале пеш во текот на зимата и се враќале во пролет за да се грижат за семејната парцела, останувајќи дома до крајот на сезоната на жетвата во ноември. Во 1507 година, Готче бил заложен кај Јерг фон Турн (Јуриј Турн), кој станал омразен од неговите поданици поради воведувањето на тешки земјоделски даноци и наплата на камати. Селаните од Готче на крајот го убиле фон Турн, предизвикувајќи го бунтот на словенечките селани, кој продолжил да беснее низ територијата на денешна Словенија и делови од Австрија сè додека не бил задушен во 1515. Во 1524 г., суверенитетот над Готче го купил Ханс Унгнад, а набргу потоа и хрватските грофови од Благај во 1547. Хрватското владеење траело помалку од еден век, но за тоа време, многу од Готшерите го додале крајот ''-ич'' на нивните презимиња, изведен од заедничката хрватска наставка ''-ić''. Во 1618 г. Готче бил продаден на ''Фрајхер'' Јохан Јакоб Кисл, кој го основал округот Готче и се наметнал како гроф на Готче. Неговиот посвоен син веднаш го продал округот на Волф Енгелбрехт од Ауерсперг во 1641. Во 1677, Јохан Вајхард од Ауерсперг го направил округот фидеикомисум на Домот на Ауерсперг, обезбедувајќи ја неговата сопственост од семејството до укинувањето на Австро-Унгарија. Во 1791, императорот Леополд II го подигнал округот Готче во војводство.<ref name=":1">{{Наведена книга|url=http://wwwu.uni-klu.ac.at/hleustik/gottschee/archiv/publikationen/digital/pdf/jh-buch11.pdf|title=Das Jahrhundertbuch der Gottscheer|last=Petschauer|first=Erich|publisher=Hermann Leustik|year=1980|isbn=9783700302438|location=[[Klagenfurt]]|language=de|trans-title=The Gottscheer Book of Centuries|access-date=2024-04-16|archive-date=2012-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104171241/http://wwwu.uni-klu.ac.at/hleustik/gottschee/archiv/publikationen/digital/pdf/jh-buch11.pdf|url-status=dead}}</ref> Од 1809 до 1814 г., Готче бил окупирана од силите на [[Наполеон Бонапарт|императорот Наполеон]] и инкорпорирана во Илирските провинции. Сепак, преземањето на Наполеон не било без инцидент, бидејќи Готшерите се кренале против Французите во 1809 година, постигнувајќи некои помали победи пред да бидат брутално уништени. Откако Французите ја напуштиле областа, контролата над војводството била вратена на Домот на Ауерсперг. Во 1848, крепосништвото било укинато, а во 1871, во градот Готче била изградена првата [[гимназија]] во регионите, а една деценија подоцна, во истиот град било основано занаетско училиште за обработка на дрво. Во 1893 г. Готче ја стекнал својата прва железничка врска со пруга што се протегала од градот Готче до [[Љубљана]], а една година подоцна, Домот на Ауерсперг подигнал пилана, првата голема индустриска локација во регионот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/nemski_jezikovni_otok/pdf/07.pdf|title=Kontakti - Pokrajinski muzej Kočevje|work=www.pmk-kocevje.si|accessdate=2024-03-18}}</ref> Помеѓу 1869 и 1878 година, германското население на Готче го достигнал својот максимум со население од околу 26.000. Сепак, и покрај модернизацијата, регионот останал многу сиромашен, а неговото население главно зависело од земјоделството за егзистенција. Од 1880 година, Готче почнал да го губи населението поради емиграцијата во [[Соединети Американски Држави|Соединетите држави]] и [[Канада]]. Во комбинација со ефектите од антигерманската дискриминација во новоформираното Кралство Југославија, германското население Готшери било намалено на 12.500 со германската инвазија во 1941. === Кралство Југославија === По распаѓањето на Австро-унгарската империја, Готче станал дел од новоформираното [[Кралство Југославија]] во 1918. Вградувањето на јазичниот остров во словенската држава не поминало без отпор од Германците кои потекнувале од Готче. Емигрантите од Готче во Соединетите Американски Држави лобирале за признавање на правото на нивниот народ на [[самоопределување]], меѓутоа, малата големина и уште помалото население на енклавата значело дека таа била инкорпорирана во Југославија и покрај неодобрувањето на германското население од Готче. И покрај тврдењата дека Кралството Југославија уставно ќе ги заштитело малцинските права, на 1 јануари 1919, сите германски учители и државни службеници во државата биле отпуштени. Гимназијата во Готче била претворена во институција на словенечки јазик, а градското трговско училиште било затворено заедно со 22 германски граѓански организации и клубови. До 1939, во основните училишта во целиот регион биле понудени само пет паралелки на германски. Обидите да се формираат германски културни организации континуирано биле задушени, поради зголемениот страв на југословенската влада од германските националистички чувства кои произлегле од Германија и Австрија. И покрај овие тешкотии, во 1930 г. се одржала 600-годишна прослава на постоењето на Готче.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Das war Gottschee|last=Schemitsch|first=Karl|publisher=Karl Schemitsch|year=1977|location=[[Landskron]]|pages=96-100|language=de|translator-last=Herold|translator-first=Edith|trans-title=This was Gottschee}}</ref> Во 1939, забраната за Германската културна организација (''Културбунд'') била укината, во замена за наводниот подобар третман кон Словенците од Корушка од страна на Третиот Рајх. Национал-социјалистичкиот активист Вилхелм Лампетер лесно можел да основа паравоена организација, ''Маншафт'', од реконституираната културна организација и започнала сериозна агитација за „репатријација“ во Германија. === Втората светска војна === По брзата германска инвазија на 6 април 1941, паравоените сили ''на Маншафт'' ја презеле контролата над Готче. На 13 април, Вилхелм Лампетер ја презел функцијата како ''Bezirkshauptmann'' (Окружниот водач) на Готче во старата градска палата на Ауерспергс во градот Готче. Меѓутоа, Лампетер морал веднаш да се повлече од оваа функција на 23 април, откако регионот станал дел од провинцијата Љубљана, италијанска окупациска зона. На 1 октомври истата година, [[Адолф Хитлер]] и [[Бенито Мусолини]] постигнале договор за преселување, а плановите за преселување на Готшерите смислени од Главната канцеларија за благосостојба на етничките Германци (ВоМи) биле ставени на дело. Членовите на ''Маншафт'' брзо го иницирале преселувањето низ регионот. На преселувањето на Готшерите им било дозволено да донесат со себе некои работи од домаќинството и 1/3 од својот добиток со себе. Наводно, испразнетата земја требало да биде дадена на италијанските доселеници, но поради интензитетот на партизанските напади во областа, италијанското населување никогаш не било спроведено. [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_137-072772,_Umsiedlung_Gottschee,_Ausweisstelle.jpg|мини|Етничките Германци од Готче се соочуваат со преселување во 1941 година]] Готшерите биле преселени на територијата припоена од Италија кон т.н. Рански Триаголник, регионот во [[Штаерска (Словенија)|Долна Штаерска]] помеѓу сливовите на реките Крка, [[Сутла]] и [[Сава]]. За да ја постигнат нивната цел, морале да најдат сместување за доселениците од Готче и, почнувајќи од ноември 1941, околу 46.000 Словенци од т.н. Рански Триаголник биле депортирани во источна Германија за потенцијална германизација или принудна работа. Непосредно пред тоа, пропагандата насочена и кон Готшерите и кон Словенците им ветила на вторите еквивалентно обработливо земјиште во Германија за земјата отстапена во [[Штаерска (Словенија)|Долна Штаерска]]. На Готшерите им биле дадени пасоши од Рајхот и транспорт до областа Ран веднаш по принудното заминување на Словенците. Повеќето ги напуштиле своите домови по принуда и закани бидејќи ВоМи им го поставил 31 декември 1941 како краен рок за движење на двете групи. Иако многу Готшери добиле куќи и обработливо земјиште, неизбежно било големо незадоволство што многу имоти биле со помала вредност и квалитет од нивните оригинални земјишта, а многумина биле во неред по избрзаното протерување на нивните претходни станари. Од времето на нивното пристигнување до крајот на војната, земјоделците од Готче биле малтретирани, а понекогаш и убивани од [[Југословенски партизани|југословенските партизани]] кои ги гледале како инструмент на силите на Оската. Меѓу овие партизани имало и Словенци кои ја избегнале депортацијата од т.н. Рански Триаголник во околните шуми. Обидот за преселување на Готшери се покажал како скап неуспех за нацистичкиот режим, кој требал да распореди дополнителна работна сила за да ги заштити земјоделците од партизаните. Депортираните Словенци биле однесени во неколку логори во Саксонија, Шлезија и на други места во Германија, каде што биле принудени да работат на германски фарми или во фабрики од 1941 до 1945. Работниците не секогаш биле чувани во формална интернација, туку често во блиските празни згради. По завршувањето на војната, повеќето се вратиле во Југославија за да ги најдат своите домови уништени.<ref name=":1"/> === По војната === До 1945 г. речиси сите Готшери побегнале од т.н. Рански Триаголник за [[Австрија]], а потоа биле интернирани и протерани како последица на договорите меѓу поразените Германци и југословенските партизани. Готшери станале бегалци без државјанство во Австрија. По војната, околу 3.000 останале во Австрија и 2.000 емигрирале во Германија, додека останатите емигрирале во Соединетите Американски Држави и Канада.<ref name=":2"/> Според сите сметки, помалку од 400 етнички Германци се нашле во новата [[Социјалистичка Република Словенија]], при што [[Одделение за заштита на народот|ОЗНА]] брои само 110.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/nemski_jezikovni_otok/pdf/20.pdf|title=Vsi niso odšli / Nicht alle sind gegangen|date=2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402185328/http://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/nemski_jezikovni_otok/pdf/20.pdf|archive-date=2 April 2012}}</ref> Големо мнозинство на Готшерии нивните потомци сега живеат во Соединетите Држави, главно во [[Њујорк (град)|Њујорк]] и [[Кливленд]], но и во други делови на земјата. Мал број се доселиле во Киченер, Онтарио, заедно со оние кои останале во Европа. Салата Готче во Риџвуд, Квинс служи како културен центар и место за собирање на заедницата. == Значајни Готшери == Значајни Германци од Готче или жители со германско наследство од Готче вклучуваат: * Алберт Белај (роден 1925), културен активист * Дорис Дебењак (1936–2013), лингвист и преведувач * Јохан Еркер (1781–1809), австриски бунтовнички водач * Питер Кослер (1824–1879), правник и географ * Ричард Џеј Крамер (роден 1963), американски бизнисмен * Мајкл Џеј Крише (роден 1966 година), американски хемичар и професор * Роман Ерих Петче (1907–1993), просветен работник * Ернест Погорелц (1838–1892), фотограф * Ендрју Поје (роден 1987), канадски танчер на мраз * Август Шауер (1872–1941), римокатолички свештеник и издавач * Вернер Рот (фудбал) (роден на 4 април 1948 година) професионален фудбалер == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.gottscheer.eu/ Верин Петер Кослер, Словенец] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Народи во Словенија]] 2ew7ima9y549cewfad1jhho2r9oge3e 0 1347446 5578870 5549896 2026-06-19T10:34:46Z Bjankuloski06 332 /* Основање и администрација */ Правописна исправка, replaced: еќк → еќск (2) 5578870 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Поранешна административна единица|native_name={{lang|ota|سنجاق دراج}}<br />{{lang|sq|Sanxhaku i Durrësit}}|conventional_long_name=|common_name=Драчки Санџак|subdivision=[[Санџак]]|nation=[[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]|status_text=<!-- A free text to describe status the top of the infobox. Use sparingly. -->|government_type=<!-- General information -->|capital=[[Драч]]|political_subdiv=[[Скадарски Вилает]]|today=[[Албанија]] <!-- Rise and fall, events, years and dates --> <!-- Only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration". -->|year_start=<!-- Year of establishment -->|year_end=<!-- Year of disestablishment -->|event_start=<!-- Default: "Established" -->|date_start=<!-- Optional: Date of establishment-->|event_end=<!-- Default: "Disestablished" -->|date_end=<!-- Optional: Date of disestablishment -->|event1=<!-- Optional: other events between "start" and "end" -->|date_event1=|event2=|date_event2=|event3=|date_event3=|event4=|date_event4=|life_span=|era=<!-- Use: "Napoleonic Wars", "Cold War", etc. -->|event_pre=<!-- Optional: A crucial event that took place before before "event_start" -->|date_pre=|event_post=<!-- Optional: A crucial event that took place before after "event_end" -->|date_post=|image_map=Sanjak of Durrës (c.1900).svg|image_map_caption=Драчкиот Санџак, означен со потемно зелено во рамките на Скадарскиот Вилает кон крајот на 19 век.|stat_year1=<!-- year of the statistic, specify either area, population or both, numbered 1–5 -->|stat_area1=<!-- area in square kilometres (w/o commas or spaces), area in square miles is calculated -->|stat_pop1=<!-- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given -->}} '''Драчки Санџакот''' ({{Langx|ota|سنجاق دراج}}, {{Трансл|ota|Sancağı-i Dıraç}} или {{Трансл|ota|Draç}}, или {{Јаз|ota|لواء دراج}}, {{Трансл|ota|Livâ-i Dıraç}} или {{Јаз|ota|Draç}};{{sfnm|1a1=Caka|1y=2020|1p=66|2a1=Sezen|2y=2017|2p=217}} {{langx|sq|Sanxhaku i Durrësit}}) ― еден од [[Санџак|санџаците]] на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]]. Именуван е поради главниот град [[Драч]]. Санџакот бил составен од [[Каза|казите]] Драч, Тирана, Шијак, Каваја и Кроја. Драчкиот Санџак ја образувал јужната половина на [[Скадарски Вилает|Скадарскиот Вилает]]. Северната половина бил [[Скадарски Санџак|Скадарскиот Санџак]]. Драчкиот Санџак, исто така, се граничел со [[Битолски Санџак|Битолскиот]] и [[Дебарски Санџак|Дебарскиот]] на неговиот североисток и со [[Елбасански Санџак|Елбасанскиот Санџак]] на исток и југ. Неговата западна граница била [[Јадранско Море|Јадранското Море]]. Неговиот терен е претежно рамен и [[Низина|низински]]. Само источните делови на територијата на поранешните кази Тирана и Каваја, биле [[Планина|планински]]. Драчката тврдина била меѓу последните [[замоци]] на албанска територија што паднала во рацете на Османлиите во средината на 1501 година, а самиот град бил многу уништен од бројните судири во претходниот век. Под отоманска власт, градот никогаш нема да го врати поранешниот процут што го уживаше уште од [[антиката]]. Делумно заживување во однос на економската и стратешката важност е забележано во периодот на автономниот и [[де факто]] независен Скадарски Пашалак, [[Албански пашалаци|управуван од Албанците]]. Санџакот бил основан дури во 1880 година по реформата што следеше по [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-османлиската војна]] и [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]]. Како санџак би бил под јурисдикција на Скадарскиот Вилает. Како административен орган од трето ниво, првично имал четири кази, бидејќи Кроја потоа била префрлена во јурисдикцијата на Драчкиот санџак дури во 1903 година. По [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] од јули 1908 година, која го вратила на сила [[Отомански устав (1876)|либералниот устав]] од 1876 година и повторното создавање на собрание кое било во сила само две години (1876-1878), на Драчкиот Санџак ќе му биде доделен само еден претставник. да бидат избрани во сите конститутивни кази. Есад-паша, член на угледното семејство Топтани, ќе биде избран за пратеник на двата избори одржани за време на постоењето на санџакот (1908 и 1912 година). Топтановци во текот на 19 век и почетокот на 20 век биле најважното семејство во однос на влијанието, богатството и моќта. Нејзините членови ќе бидат катализатори и учесници во многу важни настани и на Отоманската Империја и подоцна на независна [[Албанија]]. Со почетокот на [[Првата балканска војна]] во 1912 година, сите конститутивни кази прогласиле [[независност]], приклучувајќи се на новата албанска држава. До крајот на ноември 1912 година, [[Кралство Србија|српските]] [[Војска на Србија|сили]] без отпор го заземала поголемиот дел од Драчкиот Санџак под изговор дека заземаат османлиски територии. Меѓутоа, оваа инвазија не траела долго бидејќи [[Велесила|Големите сили]] никогаш не го признале овој потег како важечки и подоцна интервенирале, принудувајќи ја српската војска да ги напушти албанските територии. == Историја == === Заднина === Градот Драч бил една од последните тврдини во албанските населени земји што паднал во рацете на Османлиите. Уште од [[антиката]], градот бил еден од најважните и најпознатите средишта во источниот дел на [[Јадранско Море|Јадранот]] и средишниот дел на [[Средоземно Море|Средоземјето]]. Градот бил дел од бојните полиња во римската Граѓанска војна помеѓу [[Гај Јулиј Цезар|Јулиј Кесар]] и Помпеј, особено во Битката кај Дирахиум 48 п.н.е. Во близина на градот во 1081 година била истоимената битка помеѓу [[Римски цар|римскиот император]] [[Алексиј I Комнин|Алексиј I Комнен]] и Норманите од јужна Италија. [[Податотека:Durrës_Pinargenti_1573.jpg|лево|мини|230x230пкс| Драчкото пристаниште во 1573 година.]] Во последниот период на отпор, [[Пристаниште|пристанишниот]] град бил дел од Венетска Албанија, поим кој се однесувал на поседите на [[Венецијанска Република|Република Венеција]] покрај југоисточното [[Јадранско Море]].{{sfnm|1a1=Malcolm|1y=2015|1p=12|2a1=Malcolm|2y=2020|2p=7}} Пред Венецијанците, градот и околината биле дел од [[Кралство Албанија (средновековно)|Кралството Албанија]] под власт на Анжевините и Кнежевството Албанија под власт на албанското благородничко семејство Топија. Градот паднал во рацете на [[Отоманско Царство|Османлиите]] на 17 август 1501 година, откако бил постојано напаѓан и ограбуван во текот на неговиот последен период, но и затоа што Венецијанците постојано ги одбивале барањата на месните управители да ги зајакнат одбранбените [[Бедем|ѕидови]] на тврдината и да испратат засилување.{{sfnm|1a1=Ruka|1a2=Caka|1a3=Shehi|1y=2020|1p=66|2a1=Caka|2y=2020|2pp=66‒67|3a1=Malcolm|3y=2015|3p=12}} Нападот го командувал [[Елбасански Санџак|елбасанскиот]] санџак-бег, потпомогнат од другите соседни санџаци, извесен Мехмед-бег, {{Efn|name=fn1}} кој прв влегол во градот со своите сили.{{sfnm|1a1=Potter|1y=1957|1pp=403‒404|2a1=Hatibi|2y=2021|2pp=496‒497|3a1=Caka|3y=2020|3p=65}} Градот според современите патници и хроничари бил во урнатини и добил апокалиптичен изглед.{{sfnm|1a1=Hatibi|1y=2021|1p=501|2a1=Malcolm|2y=2015|2p=13}} Епидемиите како [[Чума (болест)|чума]] и [[маларија]] исто така одиграле важна улога во создавањето на таква катастрофална ситуација.{{sfnm|1a1=Hatibi|1y=2021|1p=501}} Во 1550-тите, Драч и околните области се чини дека се претвориле во средиште каде што почнале да цвета [[пиратство]]то.{{sfnm|1a1=Malcolm|1y=2015|1p=13}} Нивните главни цели биле [[Дубровничка Република|Дубровничката Република]], [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]], а особено венецијанските трговски бродови. По запленувањето и ограбувањето на патувањата, тие се упатувале кон Драчкото пристаниште, биле во замокот контролиран од Османлиите, под чија [[артилерија]] можеле да се засолнуваат кога ќе бидат гонети од венецијанските [[Галија (брод)|галии]] и да најдат поддршка од месните власти и населението.{{sfnm|1a1=Malcolm|1y=2015|1p=13}} Градот делумно закрепнал откако биле реконструирани одбранбените ѕидини и обновувањето на трговијата со Венеција и Дубровник, но секако не до степенот на развој што го уживал во минатото.{{sfnm|1a1=Hatibi|1y=2021|1p=604}} Растот ќе добие нов поттик со воспоставувањето на наследните, автономни и [[де факто]] независни од таканаречените [[албански пашалаци]] во текот на крајот на 18 и почетокот на 19 век.{{sfnm|1a1=Hatibi|1y=2021|1p=604}} Во овој период се бореле семејствата на владетелите [[Бушати]] од [[Скадар]], заедно со Алтуните кои го вршеле своето влијание околу казата Каваја, Барѓините во казата Тирана и Топтаните во [[Кроја]], преку сојузи и вооружени [[судир]]и меѓу нив, за контрола и влијание во средна Албанија и особено за драчкото пристаниште кое било едно од најважните средства на регионот.{{sfnm|1a1=Hatibi|1y=2021|1pp=591‒592}} Во 1771 година, [[Мехмед Паша Бушатлија|Мехмед-паша Бушатија]] добил контрола над Пеќскиот (под Дукаќините), Елбасанскиот и [[Охридски Санџак|Охридскиот Санџак]], како награда за неговата активност за време на [[Руско-турска војна (1768-1774)|Руско-османлиската војна]] од 1768-1774 година. Така целата област, меѓу другите вклучувајќи ги и Драч, Каваја, Крује, Шијак и Тирана, биле ставени под апсолутна контрола на Скадарскиот Пашалак и на семејството Бушати во следните пет децении.{{sfnm|1a1=Hatibi|1y=2021|1pp=593‒594}} По смртта на [[Кара Махмуд Бушатлија|Кара Махмуд-паша]], наследниот систем што бил воспоставен дотогаш бил доведен во прашање бидејќи Махмуд-паша немал синови. [[Диван (Отоманско Царство)|Врховниот диван]] почнал да ја разгледува можноста пашалакот да биде поделен на три [[Санџак|санџаци]], од кои едниот Драчкиот Санџак, но поради загриженост за обновувањето на судирите меѓу месните водачи, тие биле принудени да одобрат префрлање на власта во рацете на [[Ибрахим-паша Бушатлија|Ибрахим-паша]] кој бил брат на Кара Махмуд-Паша.{{sfnm|1a1=Hatibi|1y=2021|1p=603}} Како таков, создавањето на Драчкиот Санџак во тоа време било ставено во мирување.{{sfnm|1a1=Hatibi|1y=2021|1p=603}} Во 1831 година, Бушатите биле соборени од власт по воената интервенција на [[Висока порта|Високата порта]]. На 3 ноември 1839 година, беше прогласен период на реформи по [[Ѓулхански хатишериф|Ѓулханскиот хатишериф]] кој траел околу 35 години. Тоа било познато како време на [[Танзимат]]от и неговата цел бил да ги осовремени и консолидира општествените и политичките основи на империјата, како и да создаде нова [[Административна поделба на Отоманското Царство|административна организација]].{{sfnm|1a1=Frashëri|1y=2004|1p=273}} Една од првите реформи било службеното распуштање на [[Феудализам|феудално]]-воениот систем познат како [[Тимариот|Тимарски]] систем и негова замена со современо државна структура.{{sfnm|1a1=Frashëri|1y=2004|1p=273}} Во меѓувреме, во текот на овој век семејството Топтани излегло посилно и според извештаите на странските конзули и документи, тие биле сметани за најбогато и најмоќно семејство во Драчкиот Санџак и пошироко.{{sfnm|1a1=Frashëri|1y=2004|1p=275}} Тие би поседувале околу три четвртини од употребливото земјиште и членовите на семејството би биле учесници во многу настани што би се случиле во последниот период на империјата на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]], но и во создавањето и важните настани на независна Албанија. === Основање и администрација === По завршувањето на [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-османлиската војна]] што резултирало со пораз на [[Отоманската Империја]] и обврските што ѝ биле наметнати за време на [[Берлинскиот конгрес]], почнало да биде разгледувана нова административна реформа која ќе требала да ги задоволи тогашните општествено-економски потреби.{{sfnm|1a1=Gençoğlu|1y=2015|1pp=259‒260|2a1=Erken|2y=2014|2p=29}} Со цел дополнително да ја зајакне и зголеми контролата на централната власт над покраините, [[Високата порта]] во 1864 година презела административна реформа позната како Закон за вилаети, која ќе трае неколку години пред да добие стабилен и конечен облик.{{sfnm|1a1=Pollo|1a2=Buda|1a3=Prifti|1a4=Frashëri|1y=1984|1pp=46‒47}} Реформата го заменила административниот систем на [[Пашалак|пашалаци]] со новосоздадени вилаети. Вилаетите биле поделени на слични поделби како и нивните административни претходници ([[Санџак|санџаци]], [[Каза|кази]] и [[Нахија|нахии]]).{{sfnm|1a1=Pollo|1a2=Buda|1a3=Prifti|1a4=Frashëri|1y=1984|1pp=46‒47}} Самиот санџак би бил на чело на мутасариф кој директно ќе зависи од валиите, кој бил началник на вилаетот.{{sfnm|1a1=Pollo|1a2=Buda|1a3=Prifti|1a4=Frashëri|1y=1984|1pp=46‒47}} Двете децении што следеле по спроведувањето на законот за вилаети биле и децениите што донесоа многу чести промени во однос на границите во [[Скадарски Вилает|Скадарскиот Вилает]], како поради отстапените територии во корист на [[Кнежевство Црна Гора|Црна Гора]], така и поради реконфигурацијата на внатрешните граници. меѓу вилаетите и санџаците.{{sfnm|1a1=Erken|1y=2014|1pp=29; 33}} Во 1869 година бил основан Скадарскиот Вилает, во кој меѓу другите биле вклучени Скадарскиот, [[Дебарски Санџак|Дебарскиот]], [[Призренски Санџак|Призренскиот]] и Пеќскиот Санџак.{{sfnm|1a1=Pollo|1a2=Buda|1a3=Prifti|1a4=Frashëri|1y=1984|1pp=46‒47}} Во 1873 година, обемот на Скадарскиот Вилает бил намален во корист на новиот и краткотраен Призренски Вилает, кој го опфаќал цело Косово и [[Метохија]] заедно со Дебарскиот, [[Скопски Санџак|Скопскиот]] и [[Нишки Санџак|Нишкиот Санџак]].{{sfnm|1a1=Pollo|1a2=Buda|1a3=Prifti|1a4=Frashëri|1y=1984|1pp=46‒47}} Меѓутоа, најчестите и најдлабоки промени на картата на вилаетите се случиле во годините на [[Голема источна криза|Големата источна криза]] (1875-1878). Административната поделба на вилаетот била ревидирана до крајот на 1880 година со создавањето на два санџаци како второстепени административни единици.{{sfnm|1a1=Erken|1y=2014|1p=29}} Пеќската, Тиранската, Шијачката, и Кавајската Каза биле прикачени на Драчкиот Санџак, кој од каза бил надграден на ниво на санџак.{{sfnm|1a1=Gençoğlu|1y=2015|1pp=267‒268|2a1=Ruka|2a2=Caka|2a3=Shehi|2y=2020|2p=72|3a1=Erken|3y=2014|3p=29}} Во 1892 година, Пеќската каза преминала во [[Елбасански Санџак|Елбасанскиот Санџак]] кој припаѓал под [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]]. Така, административната поделба на вилаетот од 1893 година останала иста до 1908 година, со исклучок на некои промени во неговите граници.{{sfnm|1a1=Gençoğlu|1y=2015|1pp=267‒268}} Кројската Каза била пренесена во Драчкиот Санџак во 1903 година заедно со неговата околина. Овој потег ќе биде спроведен по интервенцијата на валиите на вилаетот, за да биде олеснета испораката на јавните услуги на жителите, земајќи го предвид најоддалеченото растојание на казата помеѓу седиштето [[Драч]] од оној на [[Скадар]]. До 1888 година, Скадарскиот Вилает се состоел од 2 санџаци, 8 кази, 6 нахии и 329 села, додека во 1893 година се состоел од 2 санџаци, 8 кази, 10 нахии и 470 села.{{sfnm|1a1=Erken|1y=2014|1p=29|2a1=Gençoğlu|2y=2015|2pp=267‒268}} == Економија и инфраструктура == За време на првиот период на [[Отоманско Царство|османлиското]] владеење, кој се совпаѓа со почетокот на 16 век, градот [[Драч]] бил претворен во средиште на [[пиратство]]то. Во текот на овие години, постоела врска помеѓу пиратството и градската [[економија]], бидејќи често товарот што бил ограбен потоа бил продаван во градската чаршија.{{sfnm|1a1=Malcolm|1y=2015|1p=13}} Меѓутоа, кон крајот на векот, областа и особено пристаништето Драч станало едно од пристаништата од кои биле извезувани значителни количини жито.{{sfnm|1a1=Malcolm|1y=2015|1p=13}} Додека нешто подоцна имало пораст на производството и трговијата со производи од [[маслинка]]. Архивски показател за закрепнувањето на економијата на градот е извештајот на [[Венецијанска Република|венецијанскиот]] конзул на 28 март 1769 година, кога тој известил дека богатото производство на маслинки од таа година во областите околу [[Тирана]], Ндрок, Преже и [[Кроја]] дозволувало [[извоз]] на околу 2.600 тони само кон [[Венеција]].{{sfnm|1a1=Hatibi|1y=2021|1p=592}} Во 1797 година, Република Венеција, која била и најголемиот трговски партнер на Драч и другите албански покрани, била заземена без војна од војската на [[Наполеон Бонапарт]]. До 1803 година, двата града не би имале речиси никакви трговски односи меѓу нив.{{sfnm|1a1=Hatibi|1y=2021|1p=603}} Републиката била заменета со [[Австриско Царство|Австриската Империја]] која ќе игра клучна улога во следните два века и комерцијално преку пристаништето во [[Трст]] и културно со формирањето на културниот [[протекторат]].{{sfnm|1a1=Hatibi|1y=2021|1p=603}} На 13 мај 1880 година, [[Висока порта|Високата порта]] ќе објави забрана за извоз на жито и тоа негативно ќе влијае на економијата на санџакот бидејќи Двојната монархија била главен трговски партнер. Според австрискиот [[Конзул|заменик конзул]] во градот, всушност оваа забрана била проширема и на други земјоделски производи.{{sfnm|1a1=Hatibi|1y=2021|1pp=640‒641}} Меѓутоа, на 23 ноември 1881 година, Портата го објавила укинувањето на забраната за извоз на жито и тоа бочп добро прифатено од месното население. Во 1884 година, според финансиската евиденција на градот Драч, имало значителен пораст и во [[Меѓународна трговија|надворешната]] и во внатрешната трговија. Трговскиот биланс би надминал 6 милиони [[Француски франк|франци]], а главен трговски партнер несомнено била [[Австроунгарија]], преку поморска врска помеѓу пристаништето во Драч и [[Трст]], тогаш дел од Двојната монархија. Меѓу другите трговски партнери биле [[Кралство Грција|Грција]], [[Кнежевство Црна Гора|Црна Гора]], покраините во Османлиското Царство, [[Кралство Италија|Италија]], [[Руска Империја|Русија]] и [[Француски Протекторат Тунис|Тунис]].{{sfnm|1a1=Hatibi|1y=2021|1pp=640‒641}} Иако земјата на Драч била плодна, но не била соодветно обработена, во неа главно биле одгледувани голем број [[житни култури]] како [[пченица]], [[пченка]], [[јачмен]], [[ориз]] и секаков вид [[зеленчук]] и [[овошје]]. Тие биле извезувани во [[Трст]] и [[Италија]] преку драчкото пристаниште. Од средината на 19 век, пристаништето е дел од планот на бродскопревозното друштво Österreichischer Lloyd, кој го посетувал пристаништето на секои 15 дена. == Демографија == По [[Отоманско Царство|османлиското]] освојување на [[Драч]], градот изгубил најголем дел од населението поради преселбата. Градот бил уништен од неодамнешните борби и го изгубил [[Христијанство|христијанското]] население.{{sfnm|1a1=Malcolm|1y=2015|1pp=12‒13|2a1=Hatibi|2y=2021|2pp=505‒506}} Покрај османлискиот гарнизон со неколку стотици војници, во градот останале само неколку десетици семејства.{{sfnm|1a1=Hatibi|1y=2021|1pp=505‒506}} Според истражувачот Михаел Кил, градот Драч веднаш по заземањето имал население од околу 1.000 жители, што укажува на масовни преселби.{{sfnm|1a1=Caka|1y=2020|1pp=70‒71}} Додека во 1610 година, според извештаите на епископот [[Марино Бизи|Марино Бици]], градот имал околу 300 куќи што не покажува [[Демографија|демографски]] раст иако поминал повеќе од еден век.{{sfnm|1a1=Caka|1y=2020|1pp=70‒71}} Додека [[Евлија Челебија]], кој го посетил градот некаде околу 1670-71 година, во неговата „''Сејахатна''“ (патописна книга) вели дека населеното место имало 150 куќи. Податоците на Бици и Челебија, и покрај разликата во бројки, важат за да ја покажат деградацијата на градот.{{sfnm|1a1=Caka|1y=2020|1pp=70‒71}} Во втората половина на 19 век, кога Драч станал [[санџак]], бројките стануваат појасни бидејќи почнале да се запишуваат на салмето на [[Скадарски Вилает|Скадарскиот Вилает]]. Така, во салмето од 1310 година (според стариот [[Исламски календар|хиџрански календар]]), што се совпаѓа со [[Грегоријански календар|грегоријанскиот календар]] до 1892-1893 година, Драчкиот Санџак имал население од 87.373 жители од кои 78.601 биле [[муслимани]], 5,913 [[православни]], 2.797 [[католици]], а 62 биле странци.{{sfnm|1a1=Caka|1y=2020|1pp=70‒71|2a1=Erken|2y=2014|2pp=94‒96}} Во 1894 година, населението се чини дека останало горе-долу исто со многу мали промени. Додека во регистарот од 1898 година населението на Драчкиот Санџак, вклучувајќи ја и Кројската Каза, биле 78.300 муслимани, 5950 православни, 5950 католици и 41 странец со вкупно 90.241 жители.{{sfnm|1a1=Erken|1y=2014|1pp=96; 99}} Во 1902 година, за прв пат, вистински попис бил спроведен од страна на централните власти, каде што [[религијата]] повторно била користена како одделна единица слично на регистрите што ги составувале месните власти. Во однос на Драчкиот Санџак,{{efn|name=fn3}} населението се состоело од 75.518 муслимани и 6.883 немуслимани. На вториот попис одржан во 1906 година, Драчкиот Санџак, кој ја вклучува и Кројската Каза, ќе има распределба на населението од 81.572 муслимани, 6.098 православни и 2.178 католици. Овие бројки во споредба со неколку години пред тоа покажуваат постепено зголемување на секоја каза, зголемување што ќе продолжи и во следните години.{{sfnm|1a1=Erken|1y=2014|1pp=101‒102}} Според историчарот Кристо Фрашери, во однос на [[Етничка група|етничката]] поделба, Драчкиот Санџак бил еден од најхомогените со [[Албанци|албанско]] мнозинство. Така, во 1912 година, на пример, 80.700 жители биле етнички Албанци од вкупно околу 83.000 што изнесува 96,6%.{{sfnm|1a1=Pollo|1a2=Buda|1a3=Prifti|1a4=Frashëri|1y=1984|1pp=50‒51}} <div style="display:inline-table; padding: 0.5em;"> {| class="wikitable" |+Распределба на населението на Драчкиот Санџак според [[Каза|казите]] и [[религија]]та во 1892-1893 година{{sfnm|1a1=Caka|1y=2020|1pp=70‒71|2a1=Erken|2y=2014|2pp=94‒96}} ! [[Каза]] ! [[Ислам|муслимани]] ! [[Православна црква|православни]] ! [[Римокатоличка црква|католици]] ! странци ! Вкупно |- ! Драч | 3.018 | 1.514 | 201 | 48 | '''4.781''' |- ! Каваја | 16.895 | 2.751 | - | 6 | '''19.652''' |- ! Кроја{{efn|name=Kaza of Krujë}} | 12.396 | - | 1.796 | - | '''14.192''' |- ! Шијак | 14.766 | 761 | 750 | - | '''16.277''' |- ! Тирана | 31.526 | 887 | 50 | 8 | '''32.471''' |- ! Вкупно ! 78.601 ! 5.913 ! 2.797 ! 62 ! '''87.373''' |- |} </div><div style="display:inline-table; padding: 0.5em;"> {| class="wikitable" |+Распределба на населението на Драчкиот Санџак според [[Каза|казите]] и [[религија]]та во 1894 година{{sfnm|1a1=Erken|1y=2014|1p=96}} ! [[Каза]] ! [[Ислам|муслимани]] ! [[Православна црква|православни]] ! [[Римокатоличка црква|католици]] ! Вкупно |- ! Драч | 3.112 | 1.489 | 199 | '''4.800''' |- ! Каваја | 17.010 | 2.773 | - | '''19.783''' |- ! Кроја{{efn|name=Kaza of Krujë}} | 12.397 | - | 1.822 | '''14.219''' |- ! Шијак | 14.896 | 750 | 732 | '''16.378''' |- ! Тирана | 31.112 | 900 | 40 | '''32.052''' |- ! Вкупно ! 78.527 ! 5.912 ! 2.793 ! '''87.232''' |- |} </div> == Управници == Управниците или како што инаку ги нарекувале во [[Османски турски јазик|османскои турски]], мутасариф би биле највисоката власт на санџакот. Над нив ќе застане само [[Валија|валиите]], кои биле управители на [[Скадарски Вилает|вилаетот]], со седиште во [[Скадар]]. За прв мутасариф на санџакот бил назначен Раиф-ефенди, кој претходно ја извршувал функцијата управник на [[Скопје]]. Тој ќе остане на функцијата само неколку месеци бидејќи на 11 јули 1881 година ќе умре и ќе биде погребан во близина на градската [[џамија]].{{sfnm|1a1=Hatibi|1y=2021|1pp=638; 640}} {| cellpadding="0" cellspacing="5" style="border:1px solid #000000; font-size:88%; line-height: 1.5em;" | style="width: 150px;" |'''Име''' |{{center|'''Мандат'''}} |- | align="center" | |- | Раиф-ефенди | 1881 - јули 1881 година |- | align="center" | |- | Хафиз Мехмед-паша | 1881 - мај 1887 година |- | Тефик-паша | 1887 – септември 1901 година{{sfn|Frashëri|2004|p=314}} |- | Мехмед Хусни-бег | 1901 - ??? |- | Махмуд Махир-бег | октомври 1912 - ноември 1912 година |} == Поврзано == * [[Скадарски Вилает]] * [[Драч]] == Наводи == === Забелешки === {{Белешки|refs={{efn|name=fn1|Постои научна дебата меѓу многу историчари која трае од 20 век и трае до ден-денес за тоа кој бил точниот идентитет на освојувачот на Драч. Иако, речиси сите се согласуваат дека неговото име било Мехмед-бег, во тоа време Санџак-бег на [[Елбасански Санџак|Елбасанскиот Санџак]]. Некои од верзиите се Мехмед-бег Скура, потомок на албанското благородничко семејство Скурај. Мехмед-бег Евреносоглу, син на познатиот отомански командант Али-бег Евреносоглу. Друго тврдење е за извесен Мехмет-бег Челеби, син на Иса-бег. Последното се чини дека е најверодостојно со оглед на современите толкувања на османлиската документација и хроничари од тоа време.}} {{efn|name=Kaza of Krujë|Кројската [[каза]] ќе биде префрлена од Скадарскиот Санџак во Драчкиот Санџак дури во 1903 година.}} {{efn|name=fn3|Со исклучок на Кројската Каза, која таа година била дел од Скадарскиот Санџак.}}}} === Фусноти === {{Наводи|30em}} === Општи извори === {{refbegin|colwidth=50em|indent=yes}} * {{Citation|last=Hatibi|first=Dorian|url=https://books.google.com/books?id=pV2mzgEACAAJ|title=Historia e Durrësit – Nga prehistoria deri në vitin 1912|volume=I|date=2021|publisher=Botimet Jozef|isbn=978-9928-317-97-1|language=sq}} * {{Citation|last=Frashëri|first=Kristo|url=https://books.google.com/books?id=7lDAAQAACAAJ|title=Historia e Tiranës|date=2004|publisher=Botimet Toena|isbn=99927-1-897-8|language=sq}} * {{Citation|last=Malcolm|first=Noel|url=https://books.google.com/books?id=9rCYCgAAQBAJ|title=Agents of Empire: Knights, Corsairs, Jesuits and Spies in the Sixteenth-century Mediterranean World|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-026278-5|language=en}} * {{Citation|last=Malcolm|first=Noel|url=https://books.google.com/books?id=oevqDwAAQBAJ|title=Rebels, Believers, Survivors: Studies in the History of the Albanians|date=2020|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-885729-7|language=en}} * {{Citation|last=Caka|first=Eduart|title=Tipologji të një qyteti bregdetar: Durrësi gjatë dy shekujve të parë të sundimit osman (Shek. XVI-XVII)|trans-title=Characteristics of a bordering town: Durrës during the first two centuries of the Ottoman rule (16th-17th centuries)|url=https://www.academia.edu/45679379|date=2020|journal=Studime Historike|issue=1–2|publisher=[[Академија за албанолошки студии]]|language=sq|pages=63‒85|issn=0563-5799}} * {{Citation|last1=Ruka|first1=Rudenc|last2=Caka|first2=Eduart|last3=Shehi|first3=Eduard|title=Shënime mbi fortifikimet e Durrësit në periudhën osmane|trans-title=Observations on Durrës fortifications in the Ottoman period|url=https://www.academia.edu/55559993 |date=2020|journal=Studime Historike|issue=3–4|publisher=[[Академија за албанолошки студии]]|language=sq|pages=61‒115|issn=0563-5799}} * {{Citation|last=Gençoğlu|first=Mustafa|date=2015|title=İşkodra vi̇layeti̇'ni̇n İdari̇ taksi̇mati ve yapisi (1867/1868-1908)|trans-title=The Administrative Division and Structure of the Province of Shkodra (1867/1868-1908)|url=https://dergipark.org.tr/en/pub/cbayarsos/issue/4080/53927|journal=Manisa Celal Bayar University Journal of Social Sciences|language=tr|volume=13|issue=3|pages=259–290|doi=10.18026/cbusos.07372 |issn=1304-4796|doi-access=free}} * {{Citation|last=Erken|first=İlkay|date=2014|title=İşkodra vilayetinin idari ve sosyal yapısı (1876-1912)|trans-title=Administrative and Social Structure of the Shkodra Province (1876-1912)|url=https://acikbilim.yok.gov.tr/handle/20.500.12812/681395|type=PhD|publisher=[[Универзитет „Деветнаесетти мај“]]|language=tr}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation|editor-last=Pollo|editor-first=Stefanaq|title=Historia e Shqipërise – Vitet 30 të shek. XIX-1912|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|trans-title=History of Albania: 30s of the 19th century-1912|editor2-last=Buda|editor2-first=Aleks|editor3-last=Prifti|editor3-first=Kristaq|editor4-last=Frashëri|editor4-first=Kristo|date=1984|volume=II|publisher=[[Албанска академија на науките]]|place=Тирана|language=sq}} * {{Citation|last=Filipović|first=Nenad|date=2012|title=Draç'in Fethi (1501), Oruç Bin-i Âdil Vakayinâmesi ve Isâbey-oğlu Mehmet Çelebi|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=162904 |journal=Prilozi Za Orijentalnu Filologiju |language=tr|issue=61|pages=369–418|issn=0555-1153}} * {{Citation|last=Potter|first=George R.|url=https://books.google.com/books?id=D_M3AAAAIAAJ|title=The New Cambridge Modern History: The Renaissance, 1493-1520|volume=1|date=1957|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-04541-4}} * {{Citation|last=Sezen|first=Tahir|url=https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/osmanli_yer_adlari.pdf|title=Osmanlı yer adları|trans-title=Ottoman place names|date=2017|edition=2nd|publisher=[[Directorate of State Archives]]|isbn=978-975-19-6682-7|language=tr}} {{refend}} {{Санџаци во Европа}} [[Категорија:Скадарски вилает]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Статии со извори на турски (tr)]] [[Категорија:Статии со извори на албански (sq)]] [[Категорија:Престаноци во 1913 година во Отоманското Царство]] [[Категорија:Историја на Драч]] [[Категорија:Статии кои содржат текст на албански јазик]] 8jszua0q1nu0hgrdehn4n1o13b340g7 0 1354872 5578760 5470766 2026-06-19T07:20:10Z BosaFi 115936 5578760 wikitext text/x-wiki {{Starbox begin}} {{Starbox image|image=[[File:Location of IK Pegasi.png|236px]]|caption=Местоположба на IK Пегаз.}} {{Starbox observe|epoch=J2000|ra={{RA|21|26|26.66066}}<ref name=GaiaDR2/>|dec={{DEC| +19|22|32.3169}}<ref name=GaiaDR2/>|appmag_v=6.08<ref name=Anderson2012/>|constell=[[Пегаз (соѕвездие)|Пегаз]]}} {{Starbox character|component1=A|class=A8m:<ref name="apj221" /> or kA6hA9mF0<ref name=Skiff2014/>|b-v={{Val|0.235|0.009}}<ref name=Anderson2012/>|u-b=0.03<ref name="simbad" />|variable=[[Променлива ѕвезда од типот на Делта Штит|Делта Штит]]<ref name="apj221" />|component2=B|class2=DA<ref name="mnras270" />}} {{Starbox astrometry|radial_v={{Val|−9.7|0.2}}<ref name=Anderson2012/>|prop_mo_ra=+80.964<ref name=GaiaDR2/>|prop_mo_dec=+16.205<ref name=GaiaDR2/>|parallax=21.1287|p_error=0.1410|parallax_footnote=<ref name=GaiaDR2/>|absmag_v=2.75<ref name=Anderson2012/>}} {{Starbox detail|component1=A|mass=1.65<ref name="mnras267" />|radius={{Val|1.47|0.07|0.09}}<ref name=GaiaDR2/>|luminosity={{Val|6.568|0.051}}<ref name=GaiaDR2/>|temperature={{Val|7624|237|181|fmt=commas}}<ref name=GaiaDR2/>|metal=117<ref name="mnras267" /><ref name="nras278" />|rotational_velocity=<&nbsp;32.5<ref name="nras278" />|gravity=4.25<ref name="mnras267" />|age_myr=50–600<ref name="mnras267" />|component2=B|mass2=1.15<ref name="pasp105" />|radius2=0.006<ref name="mnras270" />|gravity2=8.95<ref name="mnras270" />|luminosity2=0.12<ref name="b" group="nb"/>|temperature2=35,500<ref name="pasp105" />}} {{Starbox catalog|component1=AB|names1={{odlist|V=IK Peg|HR=8210|BD=+18° 4794|HD=204188|SAO=107138|HIP=105860}}.<ref name="simbad" />|component2=B|names2=WD&nbsp;2124+191, EUVE&nbsp;J2126+193.<ref name="apj502"/><ref name=apj497_2_77>{{citation | last=Vallerga | first=John | title=The Stellar Extreme-Ultraviolet Radiation Field | journal=Astrophysical Journal | date=1998 | volume=497 | issue=2 | pages=77–115 | bibcode=1998ApJ...497..921V | doi=10.1086/305496 | doi-access=free }}</ref> }} {{Starbox reference|Simbad=IK+Peg}} {{Starbox end}} '''IK Пегаз''' (или '''HR 8210''') — [[Двојна ѕвезда|двоен ѕвезден систем]] во соѕвездието [[Пегаз (соѕвездие)|Пегаз]]. Тој е доволно прозрачен за да се види со голо око, на растојание од околу 154 светлосни години од Сончевиот систем. Примарната (IK Пегаз A) е ѕвезда од главната низа од типот А која прикажува мали пулсирања во [[сјајност]]а. Таа е категоризирана како [[Променлива ѕвезда од типот на Делта Штит|променлива ѕвезда од типот Делта Скути]] и има периодичен циклус на варијација на сјајноста што се повторува околу 22,9 пати на ден.<ref name="mnras267"/> Нејзиниот придружник (IK Пегаз В) е масивно [[бело џуџе]] - ѕвезда која еволуирала покрај главната низа и повеќе не генерира енергија преку [[јадрено соединување]]. Тие орбитираат едни со други на секои 21,7 дена со просечна разделба од околу 31&nbsp;милиони километри, или 19&nbsp;милиони милји, или 0,21&nbsp;[[Астрономска единица|астрономски единици]] (АЕ). Ова е помало од орбитата на [[Меркур (планета)|Меркур]] околу [[Сонце]]то. IK Пегаз В е најблискиот познат кандидат за предок на [[супернова]]. Кога основното почнува да еволуира во [[црвен џин]], се очекува да порасне до полупречник каде белото џуџе може да ја [[Насобирање (астрофизика)|акредитира]] материја од проширената гасовита обвивка. Кога белото џуџе се приближува до [[Чандрасекарова граница|Чандрасекаровата граница]] од 1,4&nbsp;[[Сончева маса|Сончеви маси]] ({{Solar mass|link=y}}),<ref>{{Наведено списание|last=Mazzali|first=P. A.|last2=Röpke|first2=F. K.|last3=Benetti|first3=S.|last4=Hillebrandt|first4=W.|year=2007|title=A Common Explosion Mechanism for Type Ia Supernovae|journal=Science|type=PDF|volume=315|issue=5813|pages=825–828|arxiv=astro-ph/0702351v1|bibcode=2007Sci...315..825M|doi=10.1126/science.1136259|pmid=17289993}}</ref> може да експлодира како супернова од типот Ia.<ref name="mnras262"/> == Набљудување == Овој ѕвезден систем бил каталогизиран во ''[[Бонски преглед|Бонскиот преглед]]'' („Бонско астрометриско истражување“) од 1862 година како BD&nbsp;+18°4794B. Подоцна се појавил во ''[[Каталог на сјајни ѕвезди|Ревидираниот каталог за фотометрија]]'' на Харвард од 1908 година на Пикеринг како HR 8210.<ref name=Pickering1908/> Ознаката „IK Пегаз“ ја следи проширената форма на [[Означување на променливи ѕвезди|номенклатурата за променливи ѕвезди]] воведена од Фридрих В. Аргеландер.<ref name=rabinowitz_vogel2009/> Испитувањето на спектрографските карактеристики на оваа ѕвезда го покажало карактеристичното поместување на [[Спектрална линија|линијата на апсорпција]] на двоен ѕвезден систем. Ова поместување се создава кога нивната орбита ги носи ѕвездите-членки, а потоа подалеку од набљудувачот, предизвикувајќи [[Доплеров ефект|доплерско поместување]] во брановата должина на линиските карактеристики. Мерењето на ова поместување им овозможува на астрономите да ја одредат релативната орбитална брзина на барем една од ѕвездите, иако тие не се во можност да ги разрешат поединечните компоненти.<ref name=sb/> Во 1927 година, канадскиот астроном Вилијам Е. Харпер ја користел оваа техника за да го измери периодот на оваа еднолиниска спектроскопска бинарност и утврдил дека е 21,724&nbsp;денови. Тој, исто така, првично ја проценил [[Орбитално занесување|орбиталната ексцентричност]] како 0,027. (Подоцнежните проценки дале ексцентричност од суштински нула, што е вредност за кружна орбита.<ref name="mnras262" />) Амплитудата на брзината била измерена како 41,5&nbsp;km/s, што е максималната брзина на примарната компонента по линијата на видот до [[Сончев Систем|Сончевиот систем]].<ref name=pdao4_161/> Растојанието до системот IK Пегаз може да се мери директно со набљудување на ситните [[Паралакса|паралаксни]] поместувања на овој систем (наспроти подалечната ѕвездена позадина) додека [[Земја (планета)|Земјата]] орбитира околу Сонцето. Ова поместување било измерено со висока прецизност со вселенското летало [[Хипаркос]], давајќи проценка на растојание од 150&nbsp;[[Светлосна година|светлосни години]]<ref name=aaa323_L49/> (со точност од ± 5&nbsp;светлосни години). Истото вселенско летало го мери и [[Сопствено движење|правилното движење]] на овој систем. Ова е малото аголно движење на IK Пегаз низ небото поради нејзиното движење низ просторот. Комбинацијата на растојанието и правилното движење на овој систем може да се искористи за да се пресмета попречната брзина на IK Пегаз како 16,9&nbsp;km/s.<ref name="c" group="nb"/> Третата компонента, хелиоцентричната [[радијална брзина]], може да се мери со просечното [[Црвено поместување|црвено-поместување]] (или сино-поместување) на ѕвездениот спектар. ''Општиот каталог на ѕвездени радијални брзини'' наведува радијална брзина од -11,4 км/сек.<ref name=wilson1953/> за овој систем. Комбинацијата на овие две движења дава [[Ѕвездена кинематика|просторна брзина]] од 20,4 км/сек. во однос на Сонцето.<ref name=Anderson2012/> Бил направен обид да се фотографираат поединечните компоненти на оваа бинарност со помош на [[Хабл (вселенски телескоп)|вселенскиот телескоп Хабл]], но било безуспешно.<ref name=p12ewwd/> Неодамнешните мерења со [[Вселенска опсерваторија|вселенскиот телескоп]] Extreme Ultraviolet Explorer дале попрецизен орбитален период од {{Безпрелом|21.72168 ± 0.00009 денови}}.<ref name="apj502"/> Се верува дека [[Наклон (орбита)|наклонот]] на [[Орбитална рамнина|орбиталната рамнина]] на овој систем е речиси раб (90°) како што се гледа од Земјата. Доколку е така, можно е да се набљудува затемнување.<ref name="pasp105" /> == IK Пегаз А == [[Податотека:IKPegLightCurve.png|лево|мини| [[Светлинска крива|Светлосна крива]] за IK Пегаз, нацртана од податоците ''на TESS''<ref name=MAST/>]] [[Херцшпрунг-Раселов дијаграм|Херцшпрунг-Раселовиот дијаграм]] (ХР-дијаграм) е график на [[сјајност]] наспроти [[Боен показател|боениот показател]] за збир на ѕвезди. IK Пегаз A моментално е ѕвезда од [[Главна низа|главната низа]] - термин што се користи за опишување на речиси линеарно групирање на јадрото на ѕвезди кои спојуваат водород врз основа на нивната позиција на ХР-дијаграмот. Сепак, IK Пегаз A лежи во тесен, речиси вертикален појас на ХР-дијаграмот што е познат како [[Појас на нестабилност|појас за нестабилност]]. Ѕвездите во овој појас осцилираат на кохерентен начин, што резултира со периодични пулсирања во сјајноста на ѕвездата.<ref name="araa33"/> Пулсирањата се резултат на процес наречен κ-механизам. Дел од надворешната [[атмосфера]] на ѕвездата станува оптички густ поради делумна [[јонизација]] на одредени елементи. Кога овие атоми ќе изгубат [[електрон]], веројатноста тие да апсорбираат енергија се зголемува. Ова резултира со зголемување на температурата што предизвикува ширење на атмосферата. Надуената атмосфера станува помалку јонизирана и губи енергија, предизвикувајќи таа да се олади и повторно да се собира. Резултатот од овој циклус е периодично пулсирање на атмосферата и соодветна варијација на сјајноста.<ref name="araa33" /> [[Податотека:Size_IK_Peg.png|десно|мини|320x320пкс| Релативните димензии на IK Пегаз А (лево), В (центар) и Сонцето (десно).<ref>For an explanation of the star colors, see: {{Наведена мрежна страница|url=http://outreach.atnf.csiro.au/education/senior/astrophysics/photometry_colour.html|title=The Colour of Stars|date=December 21, 2004|publisher=Australia Telescope Outreach and Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20120318151427/http://outreach.atnf.csiro.au/education/senior/astrophysics/photometry_colour.html|archive-date=March 18, 2012|accessdate=2007-09-26}}</ref>]] Ѕвездите во делот од појасот за нестабилност што ја преминува главната низа се нарекуваат [[Променлива ѕвезда од типот на Делта Штит|променливи ѕвезди од типот Делта Штит]]. Овие се именувани по прототипната ѕвезда за таквите променливи: Делта Штит. Променливите Делта Штит обично се движат од [[Ѕвездена класификација|спектрална класа]] A2 до F8 и класа на ѕвездена сјајност од III ([[Џиновска ѕвезда|џинови]]) до V (ѕвезди од [[Главна низа|главната низа]]). Тие се променливи со краток период кои имаат редовна стапка на пулсирање помеѓу 0,025 и 0,25&nbsp;денови.<ref name=templeton2004/> Ѕвездите имаат изобилство на елементи слични на Сонцето (види [[Ѕвездено население|Население I]]) и помеѓу 1,5 и {{Сончева маса|2.5|link=y}}. Стапката на пулсирање на IK Пегаз A е измерена на 22,9 циклуси на ден, или еднаш на секои 0,044 дена.<ref name="mnras267" /> Астрономите ја дефинираат [[металичност]]а на ѕвездата како изобилство на [[хемиски елемент]]и кои имаат поголем [[атомски број]] од хелиумот. Ова се мери со [[Спектроскопија|спектроскопска]] анализа на атмосферата, проследена со споредба со резултатите што се очекуваат од пресметаните ѕвездени модели. Во случајот на IK Пегаз A, проценетото изобилство на металичност е [M/H]&nbsp;=&nbsp;+0,07&nbsp;±&nbsp;0,20. Оваа нотација го дава [[логаритам]]от на односот на металните елементи (M) со водородот (H), минус логаритамот на односот на металот на Сонцето. (Така, доколку ѕвездата се совпаѓа со металното изобилство на Сонцето, оваа вредност ќе биде нула.) Логаритамската вредност од 0,07 е еквивалентна на реалниот однос на металичноста од 1,17, така што ѕвездата е околу 17% побогата со метални елементи од Сонцето.<ref name="mnras267" /> Сепак, маргината на грешка за овој резултат е релативно голема. Спектарот на ѕвездите од А-класа како IK Пегаз А покажува силни балмерови линии на водород заедно со линии на апсорпција на јонизирани метали, вклучувајќи ја и К-линијата на јонизиран [[калциум]] (Ca&nbsp;II) на бранова должина од 393.3&nbsp;[[Нанометар|nm]].<ref name=saha2007/> Спектарот на IK Пегаз A е класифицирана како маргинална Ам-ѕвезда, што значи дека ги прикажува карактеристиките на спектралната класа А, но е маргинално метално обложен. Односно, атмосферата на оваа ѕвезда покажува малку (но аномално) поголема јачина од нормалната линија на апсорпција за металните изотопи.<ref name="apj221"/> Ѕвездите од спектрален тип Ам често се членови на блиски бинарни броеви со придружник со приближно иста маса, како што е случајот со IK Пегаз.<ref name=baas26_868/> Спектралните ѕвезди од класа А се потопли и помасивни од Сонцето. Но, како последица на тоа, нивниот животен век на главната низа е соодветно пократок. За ѕвезда со маса слична на IK Пегаз A (1,65 {{Сончева маса}}), очекуваниот животен век на главната низа е 2–3 {{Безпрелом|× 10⁹ години}}, што е околу половина од сегашната возраст на Сонцето.<ref name=gsu2005/> Во однос на масата, релативно младата ѕвезда [[Алтаир]] е најблиската ѕвезда до Сонцето што е ѕвезден аналог на компонентата А - има околу 1,7 {{Сончева маса}}. Бинарниот систем како целина има некои сличности со блискиот систем [[Сириус]], кој има примарна класа-А и бело џуџе придружник. Сепак, Сириус А е помасивна од IK Пегаз А и орбитата на нејзиниот придружник е многу поголема, со полуглавна оска од 20 АЕ. == IK Пегаз В == Придружната ѕвезда е густа [[Бело џуџе|бела џуџеста]] ѕвезда. Оваа категорија на ѕвездени објекти го достигнала крајот на својот развоен животен век и повеќе не генерира енергија преку [[јадрено соединување]]. Наместо тоа, во нормални околности, белото џуџе постојано ќе ја зрачи својата вишок енергија, главно складирана топлина, растејќи се поладно и потемнето во текот на многу милијарди години..<ref name=chandra1/> === Развој === Скоро сите ѕвезди со мала и средна маса (под околу 8-9 {{Сончева маса}}) ќе завршат како бели џуџиња откако ќе го исцрпат снабдувањето со [[Јадрено соединување|термојадрено]] гориво..<ref name=apj591_1_288/> Таквите ѕвезди го поминуваат поголемиот дел од својот животен век за производство на енергија како ѕвезда од [[Главна низа|главната низа]]. Времето што ѕвездата го поминува на главната низа зависи првенствено од нејзината маса, при што животниот век се намалува со зголемување на масата.<ref name=seligman2007/> Така, за IK Пегаз В да стане бело џуџе пред компонентата А, некогаш мора да била помасивна од компонентата А. Всушност, се смета дека предокот на IK Пегаз В имал маса помеѓу 5 и {{Сончева маса|8}}.<ref name="mnras262" /> Како што се трошело водородното гориво во јадрото на предокот на IK Пегаз В, таа серазвила во [[црвен џин]]. Внатрешното јадро се собирало додека не започнало согорувањето на водородот во обвивката која го опкружува јадрото на хелиумот. За да се компензира зголемувањето на температурата, надворешната обвивка се проширила на многукратно од полупречникот што го поседувала како ѕвезда од главната низа. Кога јадрото достигнало температура и густина каде што хелиумот би можел да почне да се подложува на соединување, оваа ѕвезда станала она што се нарекува [[хоризонтална гранка]]. Односно, припаѓала на група ѕвезди кои паѓаат на приближно хоризонтална линија на ХР-дијаграмот. Спојувањето на хелиумот формирало инертно јадро од јаглерод и кислород. Кога хелиумот бил исцрпен во јадрото, се формирала лушпа што гори со хелиум покрај онаа што гори водород и ѕвездата се преселила во она што астрономите го нарекуваат [[Асимптотска гранка на џинови|асимптотична џиновска гранка]]. (Ова е патека што води до горниот десен агол на ХР-дијаграмот.) Доколку ѕвездата имала доволна маса, со текот на времето би можело да започне соединувањето на јаглеродот во јадрото, создавајќи [[кислород]], [[неон]] и [[магнезиум]].<ref name="evolution"/><ref name=richmond20061005/><ref name=darling/> Надворешната обвивка на црвен џин или ѕвезда [[Асимптотска гранка на џинови|асимптотична џиновска гранка]] (АГЏ) може да се прошири до неколку стотици пати од полупречникот на Сонцето, зафаќајќи полупречник од околу {{Безпрелом|5 × 10⁸ km}} (3 АЕ) во случајот со пулсирачката АГЏ ѕвезда [[Мира (ѕвезда)|Мира]].<ref name=hubble19970806/> Ова е далеку од денешното просечно раздвојување помеѓу двете ѕвезди во IK Пегаз, така што во овој временски период двете ѕвезди делеле заедничка обвивка. Како резултат на тоа, надворешната атмосфера на IK Пегаз А можеби добила изотопско подобрување.<ref name="pasp105"/> [[Податотека:NGC7293_(2004).jpg|десно|мини| [[Завојница (маглина)|Маглината Завојница]] ја создава ѕвездата која еволуира во бело џуџе. Слика на ''[[НАСА]] и [[Европска вселенска агенција|ЕВА]].'']] Некое време откако се формирало инертното јадро кислород-јаглерод (или кислород-магнезиум-неон), термојадреното соединување започнало да се јавува по две обвивки концентрични со регионот на јадрото; водородот бил согорен по најоддалечената обвивка, додека хелиумското соединување се одвивало околу инертното јадро. Сепак, оваа фаза со двојна обвивка е нестабилна, па произведува топлински импулси кои предизвикуваат големи масовни исфрлања од надворешната обвивка на ѕвездата. Овој исфрлен материјал формирал огромен облак од материјал наречен [[планетарна маглина]].<ref name=science289_5476_88/> Сите, освен мал дел од обвивката на водородот, биле избркани од ѕвездата, оставајќи зад себе остаток од бело џуџе составено првенствено од инертното јадро.<ref name="apjs76"/> === Состав и структура === Внатрешноста на IK Пегаз В може да биде целосно составена од јаглерод и кислород; алтернативно, доколку нејзиниот предок бил подложен на согорување на јаглерод, тој може да има јадро од кислород и неон, опкружено со јаглерод и кислород.<ref name=aaa375_1_87/><ref name=rmp74_4_1015/> Во секој случај, надворешноста на IK Пегаз В е покриена со атмосфера од речиси чист водород, што и дава на оваа ѕвезда нејзината [[ѕвездена класификација]]. Поради поголемата [[атомска маса]], секој хелиум во обвивката ќе потоне под водородниот слој.<ref name="mnras270"/> Целата маса на ѕвездата е поддржана од притисокот на дегенерација на електрони — [[Квантна механика|квантен механички]] ефект што ја ограничува количината на материја што може да се притисне во даден волумен. [[Податотека:ChandrasekharLimitGraph.svg|лево|мини|280x280пкс| Овој графикон го прикажува теоретскиот полупречник на бело џуџе, со оглед на неговата маса. Зелената крива е за [[Специјална теорија за релативноста|релативистички]] модел на електронски гас.]] Со проценети 1,15 M☉, IK Пегаз B се смета за бело џуџе со висока маса.<ref name="e" group="nb"/> Иако неговиот полупречник не е директно набљудуван, може да се процени од познати теоретски врски помеѓу масата и полупречникот на белите џуџиња,<ref name=sb_se/> давајќи вредност од околу 0,60% од радиусот на Сонцето<ref name="mnras270" /> . (Различен извор дава вредност од 0,72%, така што останува одредена несигурност во овој резултат.<ref name="mnras267" />) Така оваа ѕвезда собира маса поголема од Сонцето во волумен приближно колку Земјата, давајќи индикација за овој објект екстремна густина.<ref name="f" group="nb"/> Масивната, компактна природа на бело џуџе создава силна [[површинска гравитација]]. Астрономите ја означуваат оваа вредност со децимален [[логаритам]] на [[Гравитација|гравитационата сила]] во cgs единици, или log ''g''<ref name="mnras270" />. За IK Пегаз В, дневникот ''g'' е 8,95. За споредба, log ''g'' за Земјата е 2,99. Така, површинската гравитација на IK Пегаз е над 900.000 пати поголема од гравитационата сила на Земјата.<ref name="g" group="nb"/> Делотворната површинска температура на IK Пегаз В се проценува на околу {{Безпрелом|35,500 ± 1,500 K}},<ref name="pasp105" /> што ја прави силен извор на [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетово]] зрачење.<ref name="mnras270" /><ref name="h" group="nb"/> Во нормални услови ова бело џуџе би продолжило да се лади повеќе од милијарда години, додека нејзиниот полупречник би останал суштински непроменет.<ref name=imamura19950224/> == Иден развој == Во еден труд од 1993 година, Дејвид Вонакот, Бери Џ. Келет и Дејвид Џ. Стикланд го идентификувале овој систем како кандидат да се развие во супернова од типот Ia или [[Катаклизмична променлива ѕвезда|катаклизмична променлива]].<ref name="mnras262" /> На растојание од 150&nbsp;светлосни години, ова го прави најблискиот познат кандидат за предок на супернова до [[Земја (планета)|Земјата]]. Меѓутоа, во времето што ќе биде потребно за системот да се развие до состојба во која би можела да се појави супернова, тој ќе се оддалечил на значително растојание од Земјата, но сепак може да претставува закана. Во одреден момент во иднината, IK Пегаз A ќе го троши водородното гориво во своето јадро и ќе почне да се развива далеку од главната низа за да формира црвен џин. Обвивката на црвениот џин може да порасне до значителни димензии, проширувајќи се до сто пати од претходниот полупречник (или поголем). Штом IK Пегаз A ќе се прошири до точка каде што нејзината надворешна обвивка го прелева Рошевата шуплина на неговиот придружник, околу белото џуџе ќе се формира гасовит [[насобирачки диск]]. Овој гас, составен првенствено од водород и хелиум, потоа ќе се натрупа на површината на придружникот. Овој пренос на маса меѓу ѕвездите исто така ќе предизвика нивната меѓусебна орбита да се намали.<ref name=lrr2006/> На површината на белото џуџе, насобраниот гас ќе стане компримиран и загреан. Во одреден момент, акумулираниот гас може да ги достигне условите неопходни за да се случи соединување на водород, предизвикувајќи реакција која ќе исфрли дел од гасот од површината. Ова би резултирало со (повторувачка) [[нова]] експлозија - катаклизмична променлива ѕвезда - и сјајноста на белото џуџе брзо би се зголемила за неколку [[Привидна ѕвездена величина|величини]] во период од неколку дена или месеци.<ref name=aavso200105/> Пример за таков ѕвезден систем е RS Змијоносец, двоен систем кој се состои од црвен џин и бело џуџе придружник. RS Змијоносец се разгоре во (повторувачка) нова во најмалку шест наврати, секој пат кога ја зголемува критичната маса на водород потребна за да се произведе неизбежна експлозија.<ref name="vsom0501"/><ref name=hendrix20070720/> Можно е и IK Пегаз В да следи сличен модел.<ref name="vsom0501" /> Меѓутоа, за да се акумулира маса, може да се исфрли само дел од насобраниот гас, така што со секој циклус белото џуџе постојано ќе се зголемува во масата. Така, дури и доколку се однесува како повторлива нова, IK Пегаз В може да продолжи да акумулира сè поголем плик.<ref name=aaa362_1046/> Алтернативен модел кој му дозволува на белото џуџе постојано да акумулира маса без да еруптира како нова се нарекува близок-двоен рендгенски извор (CBSS). Во ова сценарио, брзината на пренос на масата до блиското бинарно бело џуџе е таква што може да се одржи стабилно изгореници од соединување на површината додека пристигнувачкиот водород се троши во термојадрено соединување за да се произведе хелиум. Оваа категорија на супермеки извори се состои од бели џуџиња со висока маса со многу високи температури на површината ({{Безпрелом|0.5 × 10⁶}} до {{Безпрелом|1 × 10⁶ K}}).<ref name=di_stefano_greiner1996/> Доколку масата на белото џуџе се приближи до [[Чандрасекарова граница|Чандрасекаровата граница]]<nowiki/>од 1,4 {{Сончева маса|}} повеќе нема да биде поддржана од притисокот на дегенерација на електрони и ќе претрпи колапс. За јадрото првенствено составено од кислород, неон и магнезиум, белото џуџе што се распаѓа најверојатно ќе формира [[неутронска ѕвезда]]. Во овој случај, единствено дел од масата на ѕвездата ќе биде исфрлена како резултат..<ref name=lr20060124/> Доколку јадрото наместо тоа е направено од јаглерод-кислород, сепак, зголемувањето на притисокот и температурата ќе започне соединување на јаглерод во средината пред да се достигне [[Чандрасекарова граница|Чандрасекаровата граница]]. Драматичниот резултат е неизбежна реакција на јадрено соединување која троши значителен дел од ѕвездата за кратко време. Ова ќе биде доволно за да се одврзе ѕвездата при катаклизмична експлозија на супернова од типот Ia.<ref name=chandra2/><ref name=asp2002/>).<ref name=di_stefano_greiner1996/> Ваков настан на супернова може да претставува одредена закана за животот на Земјата. Се смета дека белото џуџе, IK Пегаз В, најверојатно нема да детонира како супернова 1,9 милијарди години. Како што било прикажано претходно, вселенската брзина на оваа ѕвезда во однос на Сонцето е 20.4 км/сек. Ова е еквивалентно на движење на растојание од една светлосна година на секои 14.700&nbsp;години. После 5&nbsp;милиони години, на пример, оваа ѕвезда ќе биде одвоена од Сонцето за повеќе од 500&nbsp;светлосни години. А тип&nbsp;Ia супернова во рамките на илјада парсеци (3.300&nbsp;светлосни години) се смета дека може да влијае на Земјата,<ref name=richmond20050408/> но мора да биде поблиску од околу 10 парсеци (околу триесет светлосни години) за да предизвика голема штета на копнената биосфера. По експлозијата на супернова, остатокот од ѕвездата донатор (IK Пегаз А) ќе продолжи со конечната брзина што ја поседувала кога била член на двојниот систем кој орбитира блиску.<ref name=beech2011/> Добиената релативна брзина може да биде висока од 100-200 километри во секунда, што би ја сместило меѓу [[Ѕвездена кинематика|членовите со голема брзина]] на [[Млечен Пат|галаксијата]]. Придружникот, исто така, ќе изгуби одредена маса за време на експлозијата, а нејзиното присуство може да создаде празнина во распространетите остатоци.<ref name=apj582_2_915/><ref name=apjss128_2_615/> Од тој момент наваму таа ќе се развие во една бела џуџеста ѕвезда. Експлозијата на супернова ќе создаде [[Остаток од супернова|остаток]] од материјал што се шири што на крајот ќе се спои со околниот меѓуѕвезден медиум.<ref name=beech2011/><ref name=nasa20060907/> ==Белешки== {{Reflist|group="nb"|refs= <ref name="b">Based upon: :<math>\begin{smallmatrix} \frac{L}{L_{sun}} = \left ( \frac{R}{R_{sun}} \right )^2 \left ( \frac{T_{eff}}{T_{sun}} \right )^4 \end{smallmatrix}</math> where ''L'' is luminosity, ''R'' is radius and ''T_eff'' is the effective temperature. See:<br />{{cite web | last=Krimm | first=Hans | date=August 19, 1997 | url=http://ceres.hsc.edu/homepages/classes/astronomy/spring99/Mathematics/sec20.html | title=Luminosity, Radius and Temperature | publisher=Hampden-Sydney College | access-date=2007-05-16 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20030508233052/http://ceres.hsc.edu/homepages/classes/astronomy/spring99/Mathematics/sec20.html | archive-date=May 8, 2003 }} </ref> <ref name="c">The net proper motion is given by: :<math>\begin{smallmatrix} \mu = \sqrt{ {\mu_\delta}^2 + {\mu_\alpha}^2 \cdot \cos^2 \delta } = 77.63\, \end{smallmatrix}</math>&nbsp;mas/y. where <math>\mu_\alpha</math> and <math>\mu_\delta</math> are the components of proper motion in the RA and Dec., respectively. The resulting transverse velocity is: :''V_t'' = μ • 4.74 ''d'' (pc) = 16.9&nbsp;km. where ''d''(pc) is the distance in parsecs. See:<br />{{cite web | last=Majewski | first=Steven R. | date=2006 | url=http://www.astro.virginia.edu/class/majewski/astr551/lectures/VELOCITIES/velocities.html | title=Stellar Motions | publisher=University of Virginia | access-date=2007-05-14 | url-status=dead | archive-url=https://archive.today/20120125061201/http://www.astro.virginia.edu/class/majewski/astr551/lectures/VELOCITIES/velocities.html | archive-date=2012-01-25 }} </ref> <ref name="e">The white-dwarf population is narrowly distributed around the mean mass of {{Solar mass|0.58}}, and only 2%. See:<br />{{cite journal | author=Holberg, J. B. | display-authors=4 | author2=Barstow, M. A. | author3=Bruhweiler, F. C. | author4=Cruise, A. M. | author5=Penny, A. J. | title=Sirius B: A New, More Accurate View | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1998-04-20_497_2/page/934 | journal=The Astrophysical Journal | date=1998 | volume=497 | issue=2 | pages=935–942 | doi=10.1086/305489 | bibcode=1998ApJ...497..935H| doi-access=free }} of all white dwarfs have at least one solar mass. </ref> <ref name="f">R_* = 0.006 • (6.96 × 10⁸) ≈ 4,200&nbsp;km.</ref> <ref name="g">The surface gravity of the Earth is 9.780 m/s², or 978.0 cm/s² in cgs units. Thus: :<math>\begin{smallmatrix} \log\ \operatorname{g}=\log\ 978.0=2.99 \end{smallmatrix}</math> The log of the gravitational force ratios is 8.95 - 2.99 = 5.96. So: :<math>\begin{smallmatrix} 10^{5.96} \approx 912,000 \end{smallmatrix}</math> </ref> <ref name="h">From [[Wien's displacement law]], the peak emission of a [[black body]] at this temperature would be at a [[wavelength]] of: :<math>\begin{smallmatrix} \lambda_b = (2.898 \times 10^6 \operatorname{nm\ K})/(35,500\ \operatorname{K}) \approx 82\, \end{smallmatrix}</math>&nbsp;nm which lies in the far ultraviolet part of the [[electromagnetic spectrum]]. </ref> }} ==Наводи== {{Reflist|refs= <ref name=MAST>{{cite web |title=MAST: Barbara A. Mikulski Archive for Space Telescopes |url=https://mast.stsci.edu/portal/Mashup/Clients/Mast/Portal.html |publisher=Space Telescope Science Institute |access-date=30 November 2022}}</ref> <ref name=GaiaDR2>{{Cite Gaia DR2|1787127787263968640}}</ref> <ref name="simbad">{{cite simbad | title=HD 12139 | access-date=2019-11-13}} — ''Note:'' some results were queried via the "Display all measurements" function on the web page.</ref> <ref name=Anderson2012>{{citation | title=XHIP: An extended hipparcos compilation | last1=Anderson | first1=E. | last2=Francis | first2=Ch. | journal=Astronomy Letters | volume=38 | issue=5 | pages=331 | year=2012 | bibcode=2012AstL...38..331A | arxiv=1108.4971 | doi=10.1134/S1063773712050015 | s2cid=119257644 | postscript=. }}</ref> <ref name=Skiff2014>{{citation | title=Catalogue of Stellar Spectral Classifications | last=Skiff | first=B. A. | series=VizieR On-line Data Catalog: B/mk | journal=Lowell Observatory | date=October 2014 | bibcode=2014yCat....1.2023S | postscript=. }}</ref> <ref name="nras278">{{citation | display-authors=1 | last1=Smalley | first1=B. | last2=Smith | first2=K. C. | last3=Wonnacott | first3=D. | last4=Allen | first4=C. S. | title=The chemical composition of IK Pegasi | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | date=1996 | volume=278 | issue=3 | pages=688–696 | bibcode=1996MNRAS.278..688S | doi=10.1093/mnras/278.3.688| doi-access=free }}</ref> <ref name="apj502">{{citation | last1=Vennes | first1=S. | last2=Christian | first2=D. J. | last3=Thorstensen | first3=J. R. | title=Hot White Dwarfs in the Extreme-Ultraviolet Explorer Survey. IV. DA White Dwarfs with Bright Companions | journal=The Astrophysical Journal | date=1998 | volume=502 | issue=2 | pages=763–787 | doi=10.1086/305926 | bibcode=1998ApJ...502..763V | doi-access=free }}</ref> <ref name="mnras267">{{citation | last1=Wonnacott | first1=D. | last2=Kellett | first2=B. J. | last3=Smalley | first3=B. | last4=Lloyd | first4=C. | title=Pulsational Activity on Ik-Pegasi | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | date=1994 | volume=267 | issue=4 | pages=1045–1052 | bibcode=1994MNRAS.267.1045W | doi = 10.1093/mnras/267.4.1045 | doi-access=free }}</ref> <ref name="mnras262">{{citation | last1=Wonnacott | first1=D. | last2=Kellett | first2=B. J. | last3=Stickland | first3=D. J. | title=IK Peg - A nearby, short-period, Sirius-like system | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | date=1993 | volume=262 | issue=2 | pages=277–284 | bibcode=1993MNRAS.262..277W | doi = 10.1093/mnras/262.2.277 | doi-access=free }}</ref> <ref name=Pickering1908>{{citation | last=Pickering | first=Edward Charles | title=Revised Harvard photometry: a catalogue of the positions, photometric magnitudes and spectra of 9110 stars, mainly of the magnitude 6.50, and brighter observed with the 2 and {{convert|4|in|mm|adj=on}} meridian photometers | journal=Annals of the Astronomical Observatory of Harvard College | date=1908 | volume=50 | pages=182 | bibcode=1908AnHar..50....1P }}</ref> <ref name=rabinowitz_vogel2009>{{citation | first1=Harold | last1=Rabinowitz | first2=Suzanne | last2=Vogel | date=2009 | title=The manual of scientific style: a guide for authors, editors, and researchers | page=364 | publisher=Academic Press | isbn=978-0-12-373980-3 | url=https://books.google.com/books?id=YZCqJzffR20C&pg=PA364 }}</ref> <ref name=sb>{{citation | author=Staff | url=http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/binaries/spectroscopic.html | title=Spectroscopic Binaries | publisher =University of Tennessee | access-date=2007-06-09 }}</ref> <ref name=pdao4_161>{{citation | last=Harper | first=W. E. | title=The orbits of A Persei and HR 8210 | journal=Publications of the Dominion Astrophysical Observatory | date=1928 | volume=4 | pages=161–169 | bibcode=1928PDAO....4..171H }}</ref> <ref name=aaa323_L49>{{citation | display-authors=1 | last1=Perryman | first1=M. A. C. | last2=Lindegren | first2=L. | last3=Kovalevsky | first3=J. | last4=Hoeg | first4=E. | last5=Bastian | first5=U. | last6=Bernacca | first6=P. L. | last7=Crézé | first7=M. | last8=Donati | first8=F. | last9=Grenon | first9=M. | title=The Hipparcos Catalogue | journal=Astronomy & Astrophysics | date=1997 | volume=323 | pages=L49–L52 | bibcode=1997A&A...323L..49P }}</ref> <ref name=wilson1953>{{citation | last=Wilson | first=Ralph Elmer | date=1953 | title=General catalogue of stellar radial velocities | journal=Carnegie Institute Washington D.C. Publication | publisher=Carnegie Institution of Washington | bibcode=1953GCRV..C......0W }}</ref> <ref name=p12ewwd>{{citation | display-authors=1 | last1=Burleigh | first1=M. R. | last2=Barstow | first2=M. A. | last3=Bond | first3=H. E. | last4=Holberg | first4=J. B. | editor1-last=Provencal | editor1-first=J. L. | editor2-last=Shipman | editor2-first=H. L. | editor3-last=MacDonald | editor3-first=J. | editor4-last=Goodchild | editor4-first=S. | contribution=Resolving Sirius-like Binaries with the Hubble Space Telescope | title=Proceedings 12th European Workshop on White Dwarfs | volume=226 | pages=222 | publisher=Astronomy Society of the Pacific | date=July 28 – August 1, 1975 | location=San Francisco | bibcode=2001ASPC..226..222B | isbn = 1-58381-058-7 |arxiv = astro-ph/0010181 }}</ref> <ref name="araa33">{{citation | last1=Gautschy | first1=A. | last2=Saio | first2=H. | title=Stellar Pulsations Across The HR Diagram: Part 1 | journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics | date=1995 | volume=33 | issue=1 | pages=75–114 | bibcode=1995ARA&A..33...75G | doi=10.1146/annurev.aa.33.090195.000451 }}</ref> <ref name=templeton2004>{{citation | last=Templeton | first=Matthew | date=2004 | url=https://www.aavso.org/vsots_delsct | title=Variable Star of the Season: Delta Scuti and the Delta Scuti variables | publisher=AAVSO | access-date=2021-05-06 }}</ref> <ref name=saha2007>{{citation | first=Swapan K. | last=Saha | date=2007 | title=Diffraction-limited imaging with large and moderate telescopes | page=440 | publisher=World Scientific | isbn=978-981-270-777-2 | url=https://books.google.com/books?id=Xs0ErNOGpq8C&pg=PA440 | bibcode=2007dlil.book.....S }}</ref> <ref name="apj221">{{citation | last=Kurtz | first=D. W. | title=Metallicism and pulsation - The marginal metallic line stars | journal=Astrophysical Journal | date=1978 | volume=221 | pages=869–880 | bibcode=1978ApJ...221..869K | doi=10.1086/156090 | hdl=2152/34842 | hdl-access=free }}</ref> <ref name=baas26_868>{{citation | last1=Mayer | first1=J. G. | last2=Hakkila | first2=J. | title=Photometric Effects of Binarity on AM Star Broadband Colors | journal=Bulletin of the American Astronomical Society | date=1994 | volume=26 | page=868 | bibcode=1994AAS...184.0607M }}</ref> <ref name=gsu2005>{{citation | author=Anonymous | date=2005 | url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/astro/startime.html | title=Stellar Lifetimes | publisher=Georgia State University | access-date = 2007-02-26 }}</ref> <ref name=chandra1>{{citation | author=Staff | title =White Dwarfs & Planetary Nebulas | date=August 29, 2006 | url =http://chandra.harvard.edu/xray_sources/white_dwarfs.html | publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics | access-date = 2007-06-09 }}</ref> <ref name=chandra2>{{citation | author=Staff | date =August 29, 2006 | url=http://chandra.harvard.edu/edu/formal/stellar_ev/story/index8.html | title=Stellar Evolution - Cycles of Formation and Destruction | publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics | access-date = 2006-08-10 }}</ref> <ref name=apj591_1_288>{{citation | display-authors=1 | last1=Heger | first1=A. | last2=Fryer | first2=C. L. | last3=Woosley | first3=S. E. | last4=Langer | first4=N. | last5=Hartmann | first5=D. H. | title=§3, How Massive Single Stars End Their Life | journal=Astrophysical Journal | date=2003 | volume=591 | issue=1 | pages=288–300 | bibcode=2003ApJ...591..288H | doi=10.1086/375341 |arxiv = astro-ph/0212469 | s2cid=59065632 }}</ref> <ref name=seligman2007>{{citation | last=Seligman | first=Courtney | date=2007 | url =http://cseligman.com/text/stars/mldiagram.htm | title=The Mass-Luminosity Diagram and the Lifetime of Main-Sequence Stars | access-date=2007-05-14 }}</ref> <ref name="evolution">{{citation | author=Staff | date=August 29, 2006 | url=http://chandra.harvard.edu/edu/formal/stellar_ev/story/index4.html | title=Stellar Evolution - Cycles of Formation and Destruction | publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics | access-date=2006-08-10 }}</ref> <ref name=richmond20061005>{{citation | last=Richmond | first=Michael | date=October 5, 2006 | url=http://spiff.rit.edu/classes/phys230/lectures/planneb/planneb.html | title=Late stages of evolution for low-mass stars | publisher=Rochester Institute of Technology | access-date=2007-06-07 }}</ref> <ref name=beech2011>{{citation | last=Beech | first=Martin | date=2011 | title=The past, present and future supernova threat to Earth's biosphere | journal=Astrophysics and Space Science | publisher=Springer | doi = 10.1007/s10509-011-0873-9 |bibcode = 2011Ap&SS.336..287B | volume=336 | issue=2 | pages=287–302| s2cid=119803426 }}</ref> <ref name=darling>{{citation | last=Darling | first=David | url=http://www.daviddarling.info/encyclopedia/C/carbon_burning.html | title=Carbon burning | publisher=The Internet Encyclopedia of Science | access-date=2007-08-15 }}</ref> <ref name=hubble19970806>{{citation | last1=Savage | first1=D. | last2=Jones | first2=T. | last3=Villard | first3=Ray | last4=Watzke | first4=M. | date=August 6, 1997 | url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1997/26/text/ | title=Hubble Separates Stars in the Mira Binary System | publisher=HubbleSite News Center | access-date=2007-03-01 }}</ref> <ref name="pasp105">{{citation | last1=Landsman | first1=W. | last2=Simon | first2=T. | last3=Bergeron | first3=P. | title=The hot white-dwarf companions of HR 1608, HR 8210, and HD 15638 | journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | date=1999 | volume=105 | issue=690 | pages=841–847 | bibcode=1993PASP..105..841L | doi=10.1086/133242 | doi-access=free }}</ref> <ref name=science289_5476_88>{{citation | last1=Oberhummer | first1=H. | last2=Csótó | first2=A. | last3=Schlattl | first3=H. | title=Stellar Production Rates of Carbon and Its Abundance in the Universe | journal=Science | date=2000 | volume=289 | issue=5476 | pages=88–90 | doi=10.1126/science.289.5476.88 | pmid=10884230 |arxiv = astro-ph/0007178 |bibcode = 2000Sci...289...88O | s2cid=2884928 }}</ref> <ref name="apjs76">{{citation | last=Iben | first=Icko Jr. | title=Single and binary star evolution | journal=Astrophysical Journal Supplement Series | date=1991 | volume=76 | pages=55–114 | bibcode=1991ApJS...76...55I | doi=10.1086/191565 | doi-access=free }}</ref> <ref name=aaa375_1_87>{{citation | last1=Gil-Pons | first1=P. | last2=García-Berro | first2=E. | title=On the formation of oxygen-neon white dwarfs in close binary systems | journal=Astronomy and Astrophysics | date=2001 | volume=375 | issue=1 | pages=87–99 | bibcode=2001A&A...375...87G | doi=10.1051/0004-6361:20010828 |arxiv = astro-ph/0106224 | s2cid=11890376 }}</ref> <ref name=rmp74_4_1015>{{citation | last1=Woosley | first1=S. E. | last2=Heger | first2=A. | title=The Evolution and Explosion of Massive Stars | journal=Reviews of Modern Physics | date=2002 | volume=74 | issue=4 | pages=1015–1071 | url=https://users-phys.au.dk/jcd/explosion/reprints/woosley_etal_02.pdf | access-date=2021-05-06 | doi=10.1103/RevModPhys.74.1015 | bibcode=2002RvMP...74.1015W }}</ref> <ref name="mnras270">{{citation | last1=Barstow | first1=M. A. | last2=Holberg | first2=J. B. | last3=Koester | first3=D. | title=Extreme Ultraviolet Spectrophotometry of HD16538 and HR:8210 Ik-Pegasi | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | date=1994 | volume=270 | issue=3 | page=516 | bibcode=1994MNRAS.270..516B | doi = 10.1093/mnras/270.3.516 | doi-access= free}}</ref> <ref name=sb_se>{{citation | url = http://www.sciencebits.com/StellarEquipartition | title=Estimating Stellar Parameters from Energy Equipartition | publisher =ScienceBits | access-date = 2007-05-15 }}</ref> <ref name=imamura19950224>{{citation | last=Imamura | first=James N. | date=February 24, 1995 | url=http://zebu.uoregon.edu/~imamura/208/feb24/cool.html | title=Cooling of White Dwarfs | publisher=University of Oregon | access-date=2007-05-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070502023430/http://zebu.uoregon.edu/~imamura/208/feb24/cool.html | archive-date=May 2, 2007}}</ref> <ref name=lrr2006>{{citation|last1=Postnov |first1=K. A. |last2=Yungelson |first2=L. R. |date=2006 |title=The Evolution of Compact Binary Star Systems |volume=9 |issue=1 |page=6 |journal=Living Reviews in Relativity |doi=10.12942/lrr-2006-6 |doi-access=free |pmid=28163653 |pmc=5253975 |arxiv=astro-ph/0701059 |bibcode=2006LRR.....9....6P }}</ref> <ref name=aavso200105>{{citation | last1=Malatesta | first1=K. | last2=Davis | first2=K. |date=May 2001 | url=https://www.aavso.org/sites/default/files/vsots/0501.pdf | title=Variable Star Of The Month: A Historical Look at Novae | publisher=AAVSO | access-date=2021-05-06 }}</ref> <ref name="vsom0501">{{citation | last=Malatesta | first=Kerri |date=May 2000 | url=https://www.aavso.org/vsots_rsoph | title=Variable Star Of The Month—May, 2000: RS Ophiuchi | publisher=AAVSO | access-date=2021-05-06 }}</ref> <ref name=hendrix20070720>{{citation | first=Susan | last=Hendrix | title=Scientists see Storm Before the Storm in Future Supernova | publisher=NASA | date=July 20, 2007 | url=http://www.nasa.gov/vision/universe/starsgalaxies/rxte_supernova.html | access-date=2007-05-25 }}</ref> <ref name=aaa362_1046>{{citation | last1=Langer | first1=N. | last2=Deutschmann | first2=A. | last3=Wellstein | first3=S. | last4=Höflich | first4=P. | title=The evolution of main sequence star + white dwarf binary systems towards Type Ia supernovae | journal=Astronomy and Astrophysics | date=2000 | volume=362 | pages=1046–1064 | bibcode=2000A&A...362.1046L | arxiv=astro-ph/0008444 }}</ref> <ref name=asp2002>{{citation | last1=Langer | first1=N. | last2=Yoon | first2=S.-C. | last3=Wellstein | first3=S. | last4=Scheithauer | first4=S. | editor1-last=Gänsicke | editor1-first=B. T. | editor2-last=Beuermann | editor2-first=K. | editor3-last=Rein | editor3-first=K. | contribution=On the evolution of interacting binaries which contain a white dwarf | title=The Physics of Cataclysmic Variables and Related Objects, ASP Conference Proceedings | volume=261 | pages =252 | publisher=Astronomical Society of the Pacific | date=2002 | location =San Francisco, California | bibcode=2002ASPC..261..252L }}</ref> <ref name=di_stefano_greiner1996>{{citation | first=Rosanne | last=Di Stefano | editor=J. Greiner | contribution=Luminous Supersoft X-Ray Sources as Progenitors of Type Ia Supernovae | title=Proceedings of the International Workshop on Supersoft X-Ray Sources | publisher=Springer-Verlag | date=February 28 – March 1, 1996 | location=Garching, Germany | arxiv=astro-ph/9701199 | bibcode=1997astro.ph..1199D }}</ref> <ref name=lr20060124>{{citation | last1=Fryer | first1=C. L. | last2=New | first2=K. C. B. | date=January 24, 2006 | url=http://relativity.livingreviews.org/Articles/lrr-2011-1/ | title=2.1 Collapse scenario | work=Gravitational Waves from Gravitational Collapse | publisher=Max-Planck-Gesellschaft | access-date=2007-06-07 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20110327153151/http://relativity.livingreviews.org/Articles/lrr-2011-1/ | archive-date=March 27, 2011 }}</ref> <ref name=richmond20050408>{{citation|url=http://www.tass-survey.org/richmond/answers/snrisks.txt |title=Will a Nearby Supernova Endanger Life on Earth? |first=Michael |last=Richmond |date=April 8, 2005 |format=TXT |access-date=2006-03-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070306114344/http://www.tass-survey.org/richmond/answers/snrisks.txt |archive-date=March 6, 2007 }}—see section 4.</ref> <ref name=apj582_2_915>{{citation | last=Hansen | first=Brad M. S. | title=Type Ia Supernovae and High-Velocity White Dwarfs | journal=The Astrophysical Journal | date=2003 | volume=582 | issue=2 | pages=915–918 | bibcode=2003ApJ...582..915H | doi=10.1086/344782 |arxiv = astro-ph/0206152 | s2cid=16653531 }}</ref> <ref name=apjss128_2_615>{{citation | last1=Marietta | first1=E. | last2=Burrows | first2=A. | last3=Fryxell | first3=B. | title=Type Ia Supernova Explosions in Binary Systems: The Impact on the Secondary Star and Its Consequences | journal=The Astrophysical Journal Supplement Series | date=2000 | volume=128 | issue=2 | pages=615–650 | bibcode=2000ApJS..128..615M | doi=10.1086/313392 |arxiv=astro-ph/9908116 | s2cid=17251956 }}</ref> <ref name=nasa20060907>{{citation | author=Staff | date=September 7, 2006 | url=http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/objects/snrs/snrstext.html | title=Introduction to Supernova Remnants | publisher=NASA/Goddard | access-date=2007-05-20 | archive-date=2020-05-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200528205721/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/objects/snrs/snrstext.html | url-status=dead }}</ref> }} == Надворешни врски == * {{Наведување|last=Davies|first=Ben|date=2006|url=http://ben.davies.net/supernovae2.htm|title=Supernova events|access-date=2007-06-01}} * {{Наведување|last=Richmond|first=Michael|date=April 8, 2005|url=http://www.tass-survey.org/richmond/answers/snrisks.txt|title=Will a Nearby Supernova Endanger Life on Earth?|publisher=The Amateur Sky Survey|access-date=2007-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070306114344/http://www.tass-survey.org/richmond/answers/snrisks.txt|archivedate=March 6, 2007}} * {{Наведување|last=Tzekova|first=Svetlana Yordanova|date=2004|url=http://www.eso.org/public/outreach/eduoff/cas/cas2004/casreports-2004/rep-310/#2.%20The%20main%20star%20-%20IK%20Peg%20A|title=IK Pegasi (HR 8210)|publisher=ESO (European Organisation for Astronomical Research in the Southern Hemisphere)|access-date=2007-09-30|archivedate=2012-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120520195016/http://www.eso.org/public/outreach/eduoff/cas/cas2004/casreports-2004/rep-310/#2.%20The%20main%20star%20-%20IK%20Peg%20A}} {{Ѕвезди во Пегаз}} [[Категорија:Променливи ѕвезди со ознаки]] [[Категорија:HR-објекти]] [[Категорија:HIP-објекти]] [[Категорија:HD-објекти]] [[Категорија:Тела од Бонскиот преглед]] [[Категорија:Пегаз (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1862 година]] [[Категорија:Супернови]] [[Категорија:Спектроскопски двојни ѕвезди]] [[Категорија:Бели џуџиња]] [[Категорија:Am-ѕвезди]] [[Категорија:Ѕвезди од главната низа од типот A]] 34ftnyx2vmk5f6pm2crtrzk54dgzqsj 0 1358351 5578682 5436239 2026-06-18T20:24:17Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Грцизми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5578682 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cathedral.architecture.bristol.arp.jpg|мини| Презвитериум со хорски седишта во [[Бристолска катедрала|Бристолската катедрала]], Англија, поглед кон олтарот.]] '''Презвитериум''' — просторот околу [[олтар]]от, вклучувајќи го [[Хор (архитектура)|хорот]] и светилиштето, на литургискиот источен крај на традиционалната христијанска црковна градба.<ref name="Curl">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/dictionaryofarch00curl_0|title=A Dictionary of Architecture and Landscape Architecture|last=Curl|first=James Stevens|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0198606788|page=[https://archive.org/details/dictionaryofarch00curl_0/page/166 166]|url-access=registration}}</ref> Може да заврши со [[апсида]]. Ретко е во западниот дел на [[наос]]от кога географските услови не дозволуваат олтарот да гледа кон исток. Заден хор или ретрохор е просторот зад високиот олтар во презвитериумот на црквата, во кој на задниот дел од главниот стои мал олтар. Во помалите [[Црква (градба)|цркви]] има средиштен (обично малку подигнат) простор каде што [[свештеник]]от ја врши [[богослужба]]та. Зборот презвитериум потекнува од грчкиот збор {{langx|grc|πρεσβύτερος}} [presbyteros], што значи ''свештеник'' (првично ''старец'', ''старешина''). [[Податотека:Predoslje_Sv._Sikst_-_prezbiterij.jpg|мини|250x250пкс| Презвитериумот на црквата Св. Сикст во Предосље кај Крањ]] Во презвитериумот, во повеќето цркви има главен олтар со [[Табернакул (католичка црква)|табернакул]] и жртвеник за принесување. Во своите реформски документи, [[Втор ватикански собор|Вториот ватикански собор]] утврдил дека презвитериумот мора да има и [[амвон]] (пулт за читање на Божјото слово) и [[олтарна маса]] или жртвен жртвеник, каде што [[свештеник]]от ја принесува светата жртва на мисата свртен кон слушателите. Во презвитериумот обично има и [[велигден]]ска [[свеќа]]. На некои места, презвитериумот се нарекува и ''хор'' (англ. ''choir'' — затоа што е наменет за хорот на свештеници), но почесто зборот ''хор'' значи место за пејачи во галеријата (пејачки [[емпориум]]). Зборот ''презвитериум'' може да значи и заедница на свештеници. == Историја == [[Податотека:Coro_catedral.JPG|мини|Хорот во катедралата Паленсија, пример за монашки хор.]] Кога првпат бил воведен, хорот бил приклучен на [[вима]]та, подигната платформа во средиштето на наосот, на која биле поставени седишта за повисоките свештеници и пулт за читање на [[Библија|Светото писмо]]. Ова сè уште може да се види во [[Базилика Голема Богородица (Рим)|базиликата Санта Марија Маџоре]] во [[Рим]]. На крајот, бемата (или презвитериумот) и хорот се преселиле на нивното сегашно место. Во некои цркви, хорот е поставен во [[апсида]]та зад олтарот. Некои европски катедрали имаат ретро-хор на задниот дел од главниот олтар, отворен на исток кон ''песниците'' во источното крило. Архитектонските поединости на хорот се создадени како одговор на неговата намена како место каде што се одржува богослужбата (латински ''Liturgia Horarum'') на монашките браќа или собранието на каноните. За овој простор на црквата посебни се и [[амвон]]от и говорницата. Во средиштето на наосот, свртен кон светилиштето, може да има и самостоен [[амвон]]. [[Оргули]]те може да бидат и во хорот. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|choirs (architecture)}} *[http://www.newadvent.org/cathen/03693a.htm "Choir"] article from ''The Catholic Encyclopedia'' *[http://www.newadvent.org/cathen/14243a.htm "Stalls"] article from ''The Catholic Encyclopedia'' *[http://cathedral.southwark.anglican.org/visit/virtual-tour Choir and Retro-Choir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120408124248/http://cathedral.southwark.anglican.org/visit/virtual-tour |date=2012-04-08 }} at Southwark Cathedral *[http://silverbells.narod.ru/en.html] Festival [[Категорија:Црковна архитектура]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Грцизми]] oe2tmnwhw62qmpd0zocv9ydipexiun6 0 1365261 5578869 5335654 2026-06-19T10:34:43Z Bjankuloski06 332 /* Животопис */ Правописна исправка, replaced: еќк → еќск 5578869 wikitext text/x-wiki '''Злата Булатовиќ - Љумовиќ''' ({{Роден на|||1923}} во {{роден во|Пеќ}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанска споменица од 1941 година]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=Институт за Национална Историја|year=1976|isbn=|location=Скопје|pages=1009}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Partizanska_spomenica_1941,_eksponat_u_muzeju_u_Beloj_Crkvi.jpg|десно|мини|200x200пкс|Партизанската споменица 1941, чиј носител е Злата Булатовиќ - Љумовиќ.]] За член на [[СКОЈ]] била примена во мај 1940 година, како ученичка во Пеќската гимназија. Кон средината на 1941 година билa секретар на скоевски актив и член на скоевското јадро во реонот каде живеела. Во почетокот на мај 1942 година била затворена и интернирана во Албанија. Во септември 1943 година стапила во единиците на НОВ и ПОМ, а подоцна била борец во [[Прва македонска ударна бригада|Првата македонска ударна бригада]]. Во јули 1944 година во борбите кај Дебар била тешко ранета. Носител е на Партизанска споменица 1941 и други одликувања.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Булатовиќ - Љумовиќ, Злата}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] [[Категорија:Носители на Партизанска споменица од 1941]] mf1mwq2sxyn5cenv9zzxh78oqcjzsmg 0 1365791 5578830 5347052 2026-06-19T08:57:42Z Makenzis 67668 /* Надворешни врски */ 5578830 wikitext text/x-wiki '''Фудбалски клуб Крка''', основан во 1922 година во Ново Место, е фудбалски клуб кој се натпреварува во словенечката Втора лига. Домашните натпревари ги играат на стадионот Портовал. Во минатото, клубот бил познат како ФК Елан. Својата историја започнал како локален клуб и со тек на време се развивал во значајна фудбалска сила во регионот. Клубот продолжува да има важна улога во словенечкиот фудбал. == Поддржувачи == Поддржувачите на Крка се нарекуваат Тротери Ново место.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://siol.net/sportal/nogomet/saso-udovic-abraham-485224|title=Sramota, da ima skoraj vsaka vas boljšega|last=Plestenjak|first=Rok|date=12 December 2018|publisher=[[Siol]]|language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119234520/https://siol.net/sportal/nogomet/saso-udovic-abraham-485224|archive-date=19 January 2022|accessdate=20 April 2022}}</ref> Тие се основани во 1988 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fsp.uni-lj.si/COBISS/Diplome/Diploma22045830TansekGasper.pdf|title=Nekatere socialne značilnosti navijaške skupine Green Dragons; vidik medijev|last=Tanšek|first=Gašper|year=2007|work=fsp.uni-lj.si|publisher=Faculty of Sport|location=Ljubljana|language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302222721/https://www.fsp.uni-lj.si/COBISS/Diplome/Diploma22045830TansekGasper.pdf|archive-date=2 March 2022|accessdate=20 April 2022}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.nkkrka.com/sl}} * [https://www.nzs.si/tekmovanja/default.asp?action=klub&id_kluba=276 Крка] * [https://www.soccerway.com/team/nk-krka/l8oMNxXc/ ФК Крка] на Soccerway [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Југославија]] 19e3mq8y02q05gc6yumyvypghxdv1nq 0 1368160 5578715 5446422 2026-06-18T23:33:17Z Aprilija50.A.D 119801 /* Улоги */ 5578715 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = Шербет од брусница | genre = [[драма]] | image = Шербет од брусница (серија).jpg | image_size = 300px | director = Хакан Кирвавач<br>Ајдин Булут | writer = Мелис Џивелек<br>Зејнеп Гур<br>Мерве Гонтем | producer = Фарук Тургут | starring = [[Догукан Гунгор]]<br>Сила Туркоглу<br>Бариш Килич<br>Еврим Аласја<br>Сибел Ташчиоглу<br>Сетар Танриоген<br>Алије Узунатаган<br>Ахмет Мумтаз Тајлан<br>Церен Јалазоглу<br>Серкан Тинмаз<br>Мујде Узман | language = [[турски]]<br>[[македонски]] (сихронизација) | country = {{знамеикона|Турција}} [[Турција]] | num_seasons = 3 | num_episodes = 96 | network = Show TV ([[Турција]])<br>[[Сител]] ([[Македонија]]) | released = [[28 октомври]] [[2022]] - денес | location = [[Истанбул]] }} '''Шербет од брусница''' ({{Langx|tr|Kızılcık Şerbeti}}) — турска телевизиска серија од [[2022|2022 година]]. Серијата во [[Македонија]] се емитува на [[Сител|Сител Телевизија]] во 2025 година. Сихронизација вршеле нашите познати глумци: [[Соња Стамболџиоска]], [[Филип Трајковиќ]], [[Јелена Жугиќ]], [[Дејан Лилиќ]], [[Катерина Коцевска]], [[Рубенс Муратовски]], [[Роберт Вељановски]], Ванеса Тримчевска, Јана Вељановска и Даријан Петров. == Содржина == Безвременска приказна која стана класика и за брзо ги собори сите рекорди на гледаност, оставајќи ја далеку зад себе конкуренцијата во сите возрасни групи. Популарноста на оваа импресивна драма ги надмина и границите на малите екрани, станувајќи глобален феномен на социјалните мрежи и привлекувајќи огромен број на фанови кои со нетрпение ја очекуваат секоја следна епизода. Моќна приказна за една забранета љубов која ќе треба да ги надмине сите животни искушенија и да се избори за својот триумф. Уште во почетокот се запознаваме со Дога, млада студентка која пораснала во нормална и урбана фамилија, но чиј живот се менува кога девојката решава да се омажи за Фатих, човекот во кој е вљубена и од кој останува бремена. Фатих, од друга страна, потекнува од богато традиционално семејство, но неверојатно приврзан за конзервативните вредности и семејните врски. Работите добиваат сосема друга насока кога семејствата на двајцата млади се запознаваат. Мајката на Дога е шокирана од религиозната фамилија на зетот и чудните правила кои владеат под тој кров, а пак семејството на Фатих е изненадено од, за нив, неприфатливото и либерално однесување на семејството на невестата. Љубовта на двајцата млади ќе предизвика судир меѓу овие две семејства за кои е невозможно да живеат заедно. Судир кој ќе ги соочи модерното со традиционалното, слободата со ограниченоста, разумот со чувствата. Но, мостовите на животот ќе ги спојат овие различни светови и ќе донесат бура од интензивни сплетки и емоции во најгледаната драмска серија на денешницата. == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумци !Улога |- | Бариш Килич | Омер Унал |- | Еврим Аласја | Кивилџим Арслан |- | Сила Туркоглу | Дога Арслан |- | [[Догукан Гунгор]] | Фатих Унал |- | Сибел Ташчиоглу | Пембе Унал |- | Сетар Танриоген | rowspan="2"| Абдулах Унал |- | Ахмет Мумтаз Тајлан |- | Мујде Узман | Алев Арслан |- | Алије Узунатаган | Сонмез |- | Церен Јалазоглу | Нурсема |- | Серкан Тинмаз | Умут |- | Ахмет Мумтаз Тајлан | Абдулах Унал |- | Еџе Иртем | Ишил |} == Надворешни врски == * {{IMDb title|21764074}} [[Категорија:Турски телевизиски серии]] tbx7x9n4we8etsj4xx8unjf2jyt7ean 0 1368602 5578865 5550740 2026-06-19T10:34:26Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: еќк → еќск (2) 5578865 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Витомирица | native_name = Vitomiricë | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Kosovo | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 41 |lats = 41.28 |latNS = N | longd = 20 |longm = 20 |longs = 19.68 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Косово]] | subdivision_type1 = Округ | subdivision_name1 = [[Пеќ (округ)|Пеќски]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Пеќ]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 485 | population_footnotes = | population_total = 5.122 | population_as_of = 2024 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 30090 | area_code_type = | area_code = 039 | registration_plate = 03 }} '''Витомирица''' ({{langx|sq|Vitomiricë}}) е населено место во општината [[Пеќ]], [[Пеќ (округ)|Пеќскиот Округ]], [[Косово]]. Според пописот од 2024 година имало 5.122 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/kosovo-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2011, 2024 censuses] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200113162229/http://pop-stat.mashke.org/kosovo-census.htm |date=2020-01-13 }} pop-stat.mashke.org</ref> [[Бошњаци]] се доселувале од [[Санџак (регион)|Санџак]] и [[Босна]],<ref>[https://zck-kpz-platform.rks-gov.net/sr/bosanska-zajednica/ Bošnjačka zajednica] zck-kpz-platform.rks-gov.net</ref> и били мнозина пре [[Косовска војна]]. {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2024 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|60.7}} {{Столбен постоток|[[Бошњаци]]|green|30}} {{Столбен постоток|Египќани|cyan|6.2}} }} == Поврзано == * [[Пеќ]] * [[Пеќ (округ)]] * [[Косовски Бошњаци]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Пеќ]] [[Категорија:Населени места во Косово]] s2rxjgj85ar98vh0tnro09ifihjt5ta 0 1370610 5578868 5443942 2026-06-19T10:34:39Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: еќк → еќск 5578868 wikitext text/x-wiki {{Infobox book|italic title=no|name=Гораждански псалтир|image=Goražde Psalter (1521), 137v.jpg|image_size=|caption=Фолио 137 на задната страна, почетокот на Песните|alt=|editor=Теодор Љубавиќ|title_orig={{Script|Cyrs|Ѱалтирь}}|orig_lang_code=|illustrator=|country=Сањак Херцеговина, Отоманска Империја|language=Црковнословенски јазик од српската рецензија|subject=Псалми, Песни, Хорологион, Менологион и други православни религиозни текстови|published=1521 година (печатница Горажде)|pages=704|wikisource=}} '''Горажданскиот псалтир''' (српски: Гораждански псалтир) е [[Печатење|печатен]] [[псалтир]] објавен во 1521 година на [[Црковнословенски јазик|црковнословенски]] на српската рецензија. Се смета меѓу подобрите достигнувања на раните [[Срби|српски]] печатари. Со своите 352 листови е најголемата од трите книги произведени од печатницата Горажде — првата печатница на територијата на денешна [[Босна и Херцеговина]]. Со изработката на псалтирот раководел Теодор Љубавиќ, [[јеромонах]] од [[Манастир Милешева|манастирот Милешева]]. Денес е познато дека постојат десет примероци од книгата; ниту еден не е целосен, иако само првиот и последниот лист не се присутни во ниту еден од нив. Копиите се чуваат во [[Белград]] (два), [[Киев]], манастирот Крка, [[Лавов]], [[Нови Сад]], Пеќската патријаршија, [[Прага]], [[Санкт Петербург]] и [[Загреб]]. Книгата била испечатена на [[Унцијално писмо|унцијална]] [[кирилица]] со елементи на курзив, во [[правопис]]от на ресавската книжевна школа. Покрај [[Псалми]]те, ги содржи Контиклите, Хорологионот, [[Месецослов]] и други [[Православна црква|православни]] религиозни текстови. Има три дополнителни текстови, од кои едниот го опишува заземањето на Белград и опустошувањето на [[Срем]] од страна на [[Отоманско Царство|Османлиите]] во 1521 година. Псалтирот е украсен со 4 глави, 149 иницијали и украсни наслови, испечатени од [[дрвопис]]. За прв пат бил опишан во научната литература во 1836 година. == Позадина == Откако печатарската машина била измислена во средината на 15 век од страна на [[Јоханес Гутенберг]] и други,<ref>{{Наведена книга|title=Icons of invention: the makers of the modern world from Gutenberg to Gates|last=Klooster|first=John W.|publisher=ABC-CLIO|year=2009|isbn=978-0-313-34745-0|location=Santa Barbara, CA|page=8}}</ref> уметноста на печатење книги наскоро се проширила и во другите делови на Европа. До крајот на 15 век, [[Венеција]] станала главен центар на печатењето. Во 1493 година, Ѓураѓ Црнојевиќ, владетелот на кнежеството Зета (денешна [[Црна Гора]]), го испратил јеромонахот Макарије во Венеција за да купи преса и да научи како се печатат книги. Во 1494 година, Макарије го отпечатил [[Цетињски октоих|Цетињскиот октоих]] во главниот град на Зета, [[Цетиње]]. Ова бил првиот неиздржлив напишан во српската рецензија на [[Црковнословенски јазик|црковнословенскиот јазик]]. [[Цетињска печатница|Цетињската печатницата]] работела до 1496 година, кога Зета паднала под [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Во втората половина на 1518 година, браќата Теодор и Ѓураѓ Љубавиќ пристигнале во Венеција за да купат преса и да ја научат уметноста на печатење. Биле испратени на оваа мисија од страна на нивниот татко Божидар Љубавиќ, познат и како Божидар Горажданин, истакнат трговец од градот Горажде, кој тогаш бил дел од [[Херцеговински Санџак|Херцеговинскиот Санџак]], област на Отоманската Империја. Теодор бил [[јеромонах]] на [[Манастир Милешева|Милешевскиот манастир]], каде во тоа време престојувал и неговиот татко. Милешева била седиште на [[Српска православна црква|српската православна]] епархија која била припоена во [[Кралство Босна|Кралството Босна]] во 1373 година. Горажде припаѓал на оваа епархија и бил дел од регионот на Херцеговина кој постепено бил освоен од Османлиите помеѓу 1465 и 1481 година. [[Податотека:Novo_Gorazde-kostel_Archangela_Michaela,_15.stol..jpg|мини|Горажданскиот псалтир е отпечатен во црквата Свети Георгиј во 1521 година]] Во Венеција, браќата Љубавиќ набавиле преса и почнале да печатат [[требник]] (свештеничка служба), чии примероци биле завршени на 1 јули 1519 година или во Венеција или во црквата Свети Ѓорѓи во селото Сопотница кај Горажде. Откако Ѓураѓ Љубавиќ починал во Венеција на 2 март 1519 година, не е познато дали неговиот брат ја превезол пресата во Горажде пред или по завршувањето на работата на хиератиконот. Во црквата Свети Ѓорѓи, Теодор ја организирал печатницата Горажде, една од најраните печатници меѓу [[Срби]]те, и првиот таков објект на територијата на денешна [[Босна и Херцеговина]]. Печатницата ја водел Божидар Горажданин, кој во 1521 година му наложил на Теодор (Љубавиќ) да отпечати [[псалтир]]. Теодор раководел со работата, која опфаќала редакција на псалтирскиот текст, дизајнирање и резба на украсните [[дрвопис]]и, наборување, подготовка на [[мастило]] и [[хартија]], печатење, сушење и собирање на печатените листови и други задачи; книгите не биле [[Повез|врзани]] во печатницата. Копиите на Горажданскиот псалтир биле завршени на 25 октомври 1521 година. == Опис == Горажданскиот псалтир, чии десет примероци се знае дека постојат денес, се вбројува меѓу подобрите достигнувања на раните српски печатари. Книгата има 352 листови хартија во формат кварто, а нејзината оригинална големина веројатно била 225 на 170&nbsp; милиметри. Секоја од зачуваните копии била исечена во одреден момент, најголемата од нив сега е со димензии 205 на 140 милиметри. Ниту една од копиите не е комплетна, но само првиот и последниот лист не се присутни во ниту еден од нив. Транскрипција на последниот лист од копија што му припаѓала на манастирот Крка била објавена во [[Славистика|славистичко]] списание во 1901 година. [[Податотека:Goražde_Psalter_(1521),_124v.png|мини| Фолио 124 обратно, Псалм 130 и Псалм 131:1–4 (во нумерирањето [[Септуагинта|на Септуагинтата]])]] Псалтирот бил напишан на црковнословенски на српската рецензија, средновековниот литературен јазик на Србите. Текстот на книгата нема народни или дијалектни траги, како што може да се најде во некои српски ракописи. [[Кирилица|Кириличниот]] [[правопис]] употребен во псалтирот најмногу се придржува до нормите на ресавската книжевна школа која се развила во последната четвртина на XIV век и првите децении на XV век. Ресавскиот правопис станал доминантен во српската книжевност, но никогаш целосно не ги отфрлил правилата на постарата рашка книжевна школа. Употребата на Рашкиот правопис во Горажданскиот псалтир е споредлива со онаа во Црнојевичкиот псалтир објавен во Цетиње во 1495 година, иако има и забележителни разлики меѓу двете книги. Првата ги користи и годовите, [[ъ]] и [[ь]], како што е пропишано од ресавската школа, а втората користи само ь. Горажданскиот псалтир почнува со вовед кој ги зафаќа првите десет листови, а потоа следуваат [[Псалми]]те (фолио= 11р–137р), Контикулите (137в–149в), Хорологион (150р–189р), [[Месецослов|Менологион]] (189в–265в), текстот за 206р– Правилата на Кет (206р) („За Франките и другите такви анатеми“, 303р–304р), Параклезата и [[Акатист|акатистот на Богородица]] (305р–326р), Параклезата на Свети Никола (326в–334в), Богослужбата на [[Велика сабота|Велика Сабота]] (334в–350в), три дополнителни текстови (350в–350в), и (350в–352в), и колофонот (352в). Во првото дополнување, Теодор Љубавиќ, уредникот на книгата, известил дека текстовите за Големиот пост и за Франките ги нашол во манастирот [[Хиландар]] на [[Света Гора (планина)|Света Гора]]. Второто дополнување е кратка хронологија од [[Адам]] до [[Стефан Урош V]], последниот српски император (1355–1371 година). Третиот додаток го опишува заземањето на Белград и уништувањето на Срем од страна на Османлиите во 1521 година:  {{quote|{{Script|Cyrs|вь лѣто ҂з҃.к҃.ѳ҃. Сїѥ лѣто паде Соултань соулеимень на рѣкоу Савоу сь множьством измаилтень и прѣхождахоу рѣкоу Савоу ꙗкоже по соухоу... и ѡпстоупише ѿвьсоудоу словоущи бельградь ї иннїе ѡкрьсниѥ гради. и лѣтехоу ꙗкоже змиѥ крилате села и градове палеще... и вь тои земли гл҃ю срѣме дивна места и села запоустеше а црькви и градове разорише. а словоущи Бѣльградь и неволѥю оугринь прѣдасть измальтеном... А госпожда Ѥлена бывьша деспотица и неволею ѡстави славни градь коупїнникь и дадѣ се бѣгьствоу прѣко рѣке доунава оу вьноутрьноу оугрїю, а славноу и дивноу землю деспѡтовоу тоурци попленише, а лепи градь коупїнникь разорише м҃сца Сек .ѳ҃. дьнь.}}|Во 7029 година (1521 година): Оваа година султанот Сулејман се нафрли на реката Сава со мноштво Исмаилци (Турци) и ја преминаа Сава како на сува земја... Го опседнаа познатиот град Белград и соседните градови од сите страни. Летаа како крилести змии, палејќи села и градови... Во таа земја наречена Срмија, тие опустошија прекрасни села и срамнија со земја цркви и градови. Унгарците беа принудени да го предадат познатиот Белград на Исмаилците... А госпоѓа Јелена, поранешната деспотка (вдовицата на српскиот деспот Јован Бранковиќ), беше принудена да го напушти познатиот град Купиник и избега преку Дунав во внатрешноста на Унгарија, додека Турците ја ограбија познатата и величествена земја на Деспот (Срмија) и го срамнија со земја прекрасниот град Купиник на 9 септември.}} Печатот на Горажданскиот псалтир е чист, јасен и лесен за читање. Прво бил испечатен текстот во црвено, а подоцна текстот во црно. Лицата на лиените метални типови користени за неговото печатење биле дизајнирани на начин на [[Унцијално писмо|унцијална]] кирилица на средновековните српски ракописи, со одредени елементи на курзив. Обичниот текст бил испечатен со црни букви со големина на корпусот 2,7 милиметри. Нивните удари имаат умерено различни ширини; нивните искачувачи и спуштања се исто така со нормални големини. Во првите 136 листови, блок од десет линии текст напишан со овие букви е 74 милиметри и обично има од 18 до 20, иако повремено 21 линии на страница. Во другите листови, блокот од десет линии е 70 милиметри, со претежно 22 реда по страница, а растојанието меѓу зборовите е потесно отколку во првиот дел од книгата. Нешто поголеми букви, од 5 до 6 милиметри, се појавуваат на почетокот на некои реченици; тие можат да бидат црни или црвени. Насловите и линиите на почетокот на текстуалните единици се печатат со црвена боја. Меѓу интерпункциските знаци употребени во книгата се показателите и симболите во форма на риба, рог и четирикратна точка. Горажданскиот псалтир е украсен со украси за глава, украсни наслови и иницијали; тие се печатени од [[Дрвопис|дрворез]]. Нивото на декорација во псалтирот е пониско од она во книгите на печатниците на Ѓураѓ Црнојевиќ во Цетиње и Божидар Вуковиќ во Венеција; вториот започнал да печати во 1519 година, истовремено со браќата Љубавиќ. Во псалтирот има четири глави, поставени на почетокот на Псалмите, Песните, Хорологионот и Менологионот. Тие се составени од испреплетени лози, печатени во црна боја. Првиот украс за глава е најголем, со димензии 108 на 93 мм. Заснована е на глава во хиератиконот отпечатен во 1508 година во Тарговиште, [[Влашка]], од јеромонахот Макарије. Влашкиот хералдички дизајн во неговиот центар е заменет со крстовиден украс, покрај другите модификации. Вториот украс за глава, со димензии 94 на 51 мм, е речиси копија од навлака за глава во Цетинскиот октоехос. Тоа е [[Раноренесансно сликарство|ренесансен]] украс со изразито западно потекло. Третиот украс за глава, 110 на 70 милиметри, е копирано од влашкиот хиератикон од 1508 година.Четвртиот украс за глава, 105 на 68 мм, е отпечатен од дрворез употребен во првата книга на печатницата во Горажде, хиератиконот од 1519 година. За разлика од другите три капи, таа има фигурална претстава во центарот. На неа е прикажана Марија Богородица како седи на престол со Младенецот Христос во скутот. Нејзините нозе стојат на суппеданеум, а Христос држи крст во раката.{{multiple image|direction=horizontal|image1=Goražde Psalter, initial Б1.jpg|width1=96|caption1=|image2=Goražde Psalter, initial Б2.jpg|width2=118|caption2=|footer=Буквата Б, како што е претставена во двата вида иницијали што се користат во псалтирот}} Декоративните наслови се испечатени во црвена боја со калиграфско лигатурно писмо со испреплетени букви. Особено елаборирани се два наслови, во кои се воведуваат Контикулите и Псалмите, соодветно; имаат цветни додатоци во форма на мали лисја. Иницијалите употребени во псалтирот се делат во две групи. Побројната група се состои од 110 иницијали со тенки потези украсени со грациозни лиснати ластари. Нивниот дизајн се заснова на декоративната традиција на кирилските ракописи, како и на ренесансните цветни мотиви. Мнозинството од нив се испечатени од дрворез создадени за хиератиконот од 1519 година. Втората група се 39 иницијали составени од густо испреплетени лози. Тие се поголеми и изгледаат потешки, се протегаат од шест до седум реда текст. Се засноваат на иницијали во Влашкиот хиератикон од 1508 година. Првиот дел од Горажданскиот псалтир, кој ги содржи Псалмите, е повеќе украсен од остатокот од книгата. Во првиот дел наизменично се користат двата типа иницијали, повеќето печатени со црвена боја. Остатокот од книгата ги содржи само иницијалите со тенки потези и тие се поретки, помали и поедноставни отколку во Псалмите; подеднакво се испечатени во црна и црвена боја. == Познати копии == Божидар Петрановиќ нашол примерок од Горажданскиот псалтир во манастирот Крка во [[Далмација]] и го опишал во 1836 година во првиот том на списанието ''Србско-далматински магазинъ'' (''Српско-далматинско списание''), со што ја запознал книгата на научниците. [[Павел Јозеф Шафарик]] го напоменал псалтирот за прв пат во 1842 година во една статија, која подоцна била преведена од чешки на германски и руски јазик. За псалтирот и другите книги на печатницата Горажде зборувале и Иларион Руварац, [[Ватрослав Јагиќ]], [[Љубомир Стојановиќ]], а по Втората светска војна Ѓорѓе Сп. Радојичиќ, Дејан Медаковиќ, Владимир Мошин и Евгениј Л. Немировскиј, меѓу другите. Од 1836 година, забележани се седумнаесет копии од псалтирот, од кои е познато дека се зачувани десет до денес: {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Копија бр. !Првпат опишан !Се чува во !Конзервирани |- |1 | style="width: 150px;" |1836 г.<br />Божидар Петрановиќ |Манастир Крка |Изгубена копија |- |2 |1847 г. Павел Јозеф Шафарик |Санкт Петербург, Национална библиотека на Русија, I.5.10 |9–235, 237–303, 305–350 |- |3 |1862 г. (библиотечен каталог) |Прага, Национален музеј, KNM 64 D 12 |2–10, 12–19, 23, 25–50, 52–58, 60–135, 137–342, 346–347 |- |4 |1865 г. Павел Јозеф Шафарик |Ненаведен манастир во Срмија |Изгубена копија |- |5 |1892 г.(библиотечен каталог) |Киев, Национална библиотека Вернадски на Украина, Кир.570 |189–198, 201, 209–223, 225–248, 250–288, 290–304, 327–348 |- |6 |1901 г. Миленко М. Вукиќевиќ |Некаде во Босна, веројатно црквата Свети Ѓорѓи во близина на Горажде |Изгубена копија |- |7 |1901 г.<br />[[Љубомир Стојановиќ]] |Белград, Архив на Српската академија на науките и уметностите, Стара збирка бр. 161 |2–9, 12–149, 151–186, 188, 194–267, 275–341, 346 |- |8 |1902 г. <br />[[Љубомир Стојановиќ]] |Белград, Национална библиотека на Србија, бр. 30 |Изгубена копија |- |9 |1902 г. <br />[[Љубомир Стојановиќ]] |Белград, Национална библиотека на Србија, бр. 150 |Изгубена копија |- |10 |околу 1905 г. Радослав М. Грујиќ |Белград, Музеј на Српската православна црква, РГ 327 |2–9, 11–12, 14, 24–296, 306–311, 313–349 |- |11 |1925 г.<br />[[Љубомир Стојановиќ]] |Црквата Света Богородица во Велика Барна |Изгубена копија |- |12 |1926 г,<br />[[Љубомир Стојановиќ]] |Манастир Лепавина |Изгубена копија |- |13 |1952 г. Ѓорѓе Сп. Радојичиќ |[[Нови Сад]], Библиотека на Матица Српска, А Ср. II 2.1 |3, 33–85, 87–311, 313–335, 348 |- |14 |1958 г. Владимир Мошин |Манастир Крка, бр. 70/III |305–351 |- |15 |1968 г. Евгениј Л. Немировскиј |[[Лавов]], [[Национален музеј „Андреј Шептицки“|Национален музеј]], К 919, бр. 4435/020409 |150, 176, 201–214, 217–304 |- |16 |1971 г. Владимир Мошин |[[Загреб]], Хрватски историски музеј, VSH-1606 |2–7, 9–13, 16–136, 138–188, 190–349 |- |17 |2001 г. Евгениј Л. Немировскиј |Пеќската патријаршија |250–255, 257–287, 289–296, 298–303, 306–318, 321–343, 345–347 |- |} Копиите имаат натписи од различни периоди, а најстариот кој датира од 27 мај 1617 година, се наоѓа во седмиот примерок: „Нека се знае кога Јосиф го изгубил својот псалтир“. Во 1870 година, историчарот и библиофил Гаврило Витковиќ ја продал оваа копија на [[Српска академија на науките и уметностите|Српската академија на науките и уметностите]]. Во втората половина на XVIII век, вториот примерок му припаѓал на свештеникот Стефан Костиќ од Кртоле во [[Бока Которска]]. Дошол во Русија во 1847 година, кога [[Вук Караџиќ]] му го испратил на Михаил Погодин во [[Москва]]. Третиот примерок бил дел од големата библиотека на Шафарик со ракописи и стари печатени книги. Петтиот примерок му припаѓал на Вук Караџиќ, а подоцна и на Михаил Ф Рајевски кој го дал на Киевската теолошка академија во 1881 година. Осмиот и деветтиот примерок биле уништени заедно со [[Народна библиотека на Србија|Народната библиотека на Србија]] со германското бомбардирање на Белград во април 1941 година.Десеттиот примерок му припаѓал на српскиот православен манастир Марча во Хрватска во 18 век. На почетокот на 20 век, Радослав М. Грујиќ го пронашол во парохиски дом во селото Велики Пашијан. Тринаесеттиот примерок бил дел од збирката на библиофилот Георгије Михајловиќ од градот [[Инѓија|Инџија]], кој ја подарил на Библиотеката на [[Матица српска|Матица Српска]] во 1962 година. Шеснаесеттиот примерок некогаш му припаѓал на српски православен манастир во селото Гаќиште, Хрватска. == Наводи == {{Наводи|3}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20140413142408/http://scc.digital.bkp.nb.rs/view/IN-gorazde-003 Факсимилско издание на Горажданскиот псалтир], дигитализирано од [[Народна библиотека на Србија|Националната библиотека на Србија]] (JPEG слики на страниците) [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Отоманска Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Христијански текстови од 16 век]] [[Категорија:Статии со извори на српски (sr)]] [[Категорија:CS1 со писмо на српски (sr)]] [[Категорија:Статии со извори на чешки (cs)]] [[Категорија:Статии со извори на германски (de)]] bdwwo1kmrii1pavw6xsqf0ysa3gm61r 0 1374083 5578674 5439097 2026-06-18T18:57:33Z SpectralWiz 106165 5578674 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Св. Ѓорѓи Музевички | fullname = | other name = | native_name = Αγίου Γεωργίου του Μουζεβίκη | native_name_lang = el | image = Saint George of Mouzevikis Church 20251206 143950.jpg | image_size = | alt = | caption = Поглед на црквата | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|40.5189|21.2716|type:landmark_region:GR|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Костур (град)|Костур]] | country = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | denomination = [[Цариградска патријаршија]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = еднокорабна базилика | style = | years built = XVII век | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = Костурско | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Костурска епархија|Костурска]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Свети Ѓорѓи Музевички''' ({{langx|el|Αγίου Γεωργίου του Μουζεβίκη}}) — [[црква]] во градот [[Костур (град)|Костур]], [[Егејска Македонија]]. Влегува во состав на [[Костурска епархија|Костурската епархија]] на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Храмот е дел од парохијата на „[[Црква „Св. Тома“ - Костур|Св. Тома]]“.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/86|title=Αγίου Γεωργίου του Μουζεβίκη|publisher=Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καστοριάς|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228032026/http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/86|archive-date=2016-12-28|accessdate=5 јули 2025}}</ref><ref name="КММК 110">{{КММК|110}}</ref> Изворно ѝ припаѓал на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]]. Црквата била подигната во средината на XVII век. Според ктиторскиот натпис во олтарот под сцената „Видение на Петар Александриски“, таа некогаш била католикон на истоимен манастир.<ref name="КММК 110" /> Во храмот работело тајно училиште. Натписот гласи<ref name="КММК 110" />: {{Цитатник|:ΜΝΗCΘΗΤΙ ΚΕ ΤΑC ΨΥΧΑC ΤΩΝ ΜΑΚΑΡΙΩΝ ΚΤΗΤΟΡΩΝ ΤΗC ΑΓΙΑC ΜΟΝΗC ΤΑΥΤΗC ΚΑΛΙΝΙΚΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΜΑΡΟΥΛΙ ΚΑΙ ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΝΗCΘΗΤΙ ΚΥΡΙΕ ΤΗΝ ΨΥΧΗΝ ΤΟΥ ΔΟΥΛΟΥ CΟΥ ΣΥΝ ΤΗ ΣΥΜΒΙΟΥ CΥΤΟΥ:}}Градбата претставува мала [[еднокорабна]] [[базилика]] со дрвен покрив и егзонартекс, сместен перпендикуларно на наосот.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://fouit.gr/2015/01/04/%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1-%CF%80%CE%AC%CE%BD%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%87%CE%B1%CF%81%CE%AC-%CE%B7-%CF%83%CE%B7%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%84%CE%BF%CE%B9%CF%87%CE%BF/|title=Παναγία Πάντων Χαρά: Η σημαντική τοιχογραφία σε ναό της Καστοριάς του17ου αιώνα|last=Αλεξίου|first=Γεώργιος Τ.|date=4 јануари 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717095742/http://fouit.gr/2015/01/04/%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1-%CF%80%CE%AC%CE%BD%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%87%CE%B1%CF%81%CE%AC-%CE%B7-%CF%83%CE%B7%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%84%CE%BF%CE%B9%CF%87%CE%BF/|archive-date=2015-07-17|accessdate=5 јули 2025}}</ref> Градежот е примитивен.<ref name="КММК 110" /> На северниот и источниот ѕид има вреден живопис од XVI век (1550–1560).<ref name="КММК 110" /> Живописот во припратата е од XVII век<ref name="КММК 110" />, поточно од 1657–1663 година, дело на мајстори од [[Костурска школа|Костурската школа]], кој е зачуван во лоша состојба.<ref name=":1" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150"> Податотека:George of Mouzeviki Joy for all Icon.jpg|Пресвета Богородица Радост на сите, 1657 г. Податотека:Saint George of Mouzevikis Church, Saint George Martyrdom fresco, Kastoria, 1657 - 1663.jpg|Мачеништвото на [[Свети Ѓорѓи]], 1657–1663 г. Податотека:Saint George of Mouzevikis Church August 2020 01.jpg|[[Свети Петар]] и [[Апостол Павле|Павле]] Податотека:Saint George of Mouzevikis Church August 2020 02.jpg|Икона на [[Свети Јован Претеча]] од иконостасот Податотека:Saint George of Mouzevikis Church August 2020 03.jpg|Видение на [[Петар I Александриски|Петар Александриски]] </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Saint George of Mouzevikis Church}} {{Цркви во Костур}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓорѓи Музевички - Костур}} [[Категорија:Цркви во Костур]] [[Категорија:Цркви во Костурската епархија]] [[Категорија:Дела на Костурската школа]] [[Категорија:Појавено во 17 век]] r0if2wqluq6mmgi038a44a8cmb5jq8b 10 1375805 5578857 5406060 2026-06-19T10:11:21Z Bjankuloski06 332 5578857 wikitext text/x-wiki {{Navbox | title = Населени места во [[Панчево|Град Панчево]] | name = Град Панчево |state = {{{state|autocollapse}}} |bodyclass = hlist | image = [[Податотека:COA Pancevo.png|50п]] | list1 = * [[Банатски Брестовац]] * [[Банатско Ново Село]] * [[Глогоњ]] * [[Долово (Панчево)|Долово]] * [[Иваново (Србија)|Иваново]] * [[Јабука]] * [[Качарево]] * [[Омољица]] * '''[[Панчево]]''' * [[Старчево (Панчево)|Старчево]] }} <noinclude> [[Категорија:Предлошки за општини во Србија|Панчево]] [[Категорија:Панчево|Ψ]] </noinclude> 7y90jrrefbdbneuuu3wug03w9rseqs4 0 1379209 5578886 5468881 2026-06-19T11:24:59Z BosaFi 115936 /* 2000-ти */ 5578886 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Mats_Malm_on_the_Nobel_Prize_in_Literature_2022.jpg|мини|[[Матс Малм]], тековниот постојан секретар на [[Шведска академија|Шведската академија]], ја објавува добитничката на [[Нобелова награда за книжевност за 2022|Нобеловата награда за книжевност за 2022 година]]]] [[Нобелова награда за литература|Нобелова награда за книжевност]] ({{Langx|sv|Nobelpriset i litteratur}}) — награда што се доделува годишно од [[Шведска академија|Шведската академија]] на творци за извонреден придонес во областа на книжевноста. Таа е една од петте [[Нобелова награда|Нобелови награди]] утврдени со [[Тестамент|завештанието]] на [[Алфред Нобел]] од 1895 година, кои се доделуваат за извонреден придонес во [[Нобелова награда за хемија|хемијата]], [[Нобелова награда за физика|физиката]], книжевноста, [[Нобелова награда за мир|мирот]] и [[Нобелова награда за физиологија или медицина|физиологијата или медицината]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nobelprize.org/alfred_nobel/|title=Alfred Nobel – The Man Behind the Nobel Prize|publisher=[[Nobel Foundation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20071025001741/http://nobelprize.org/alfred_nobel/|archive-date=2007-10-25|accessdate=2008-10-16}}</ref> Како што е наведено во Нобеловото завештание, наградата ја администрира [[Нобелова фондација|Нобеловата фондација]] и ја доделува Шведската академија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nobelprize.org/prize_awarders/|title=The Nobel Prize Awarders|publisher=[[Nobel Foundation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015013145/http://nobelprize.org/prize_awarders/|archive-date=2008-10-15|accessdate=2008-10-16}}</ref> Секој добитник добива одличје, диплома и парична награда која се менувала низ годините.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/|title=The Nobel Prize|publisher=[[Nobel Foundation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015012957/http://nobelprize.org/nobel_prizes/|archive-date=2008-10-15|accessdate=2008-10-07}}</ref> Во 1901 година, првиот лауреат [[Сили Придом]] добил 150.782 [[Шведска круна|шведски круни]], што е еквивалентно на 8.823.637,78 шведски круни во јануари 2018 година. Наградата се доделува во Стокхолм на годишна церемонија на 10 декември, годишнината од смртта на Нобел.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nobelprize.org/award_ceremonies/|title=The Nobel Prize Award Ceremonies|publisher=[[Nobel Foundation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080822184717/http://nobelprize.org/award_ceremonies/|archive-date=2008-08-22|accessdate=2008-10-16}}</ref> До 2024 година, Нобеловата награда за книжевност е доделена на 121 лице.<ref name="LiteratureLaureates">{{Наведена мрежна страница|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/|title=All Nobel Laureates in Literature|publisher=[[Nobel Foundation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015013031/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/|archive-date=2008-10-15|accessdate=2008-10-16}}</ref> Од нив 18 се жени, втор најголем број од сите Нобелови награди, зад [[Нобелова награда за мир|Нобеловата награда за мир]].<ref name="WomenLaureates">{{Наведена мрежна страница|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/women.html|title=Women Nobel Laureates|publisher=[[Nobel Foundation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080928215436/http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/women.html|archive-date=2008-09-28|accessdate=2008-10-16}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/11922707/Nobel-Prize-winners-How-many-women-have-won-awards.html|title=Nobel Prize Winners: How Many Women Have Won Awards?|access-date=2018-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824175517/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/11922707/Nobel-Prize-winners-How-many-women-have-won-awards.html|archive-date=2017-08-24|publisher=telegraph.com}}</ref> До 2024 година, имало 29 лауреати на Нобеловата награда за книжевност кои зборувале англиски јазик, по што следуваат францускиот јазик со 16 лауреати и германскиот јазик со 14 лауреати. Франција има најголем број на Нобелови лауреати. == Список == [[#1900-ти|1900]] - [[#1910-ти|1910]] - [[#1920-ти|1920]] - [[#1930-ти|1930]] - [[#1940-ти|1940]] - [[#1950-ти|1950]] - [[#1960-ти|1960]] - [[#1970-ти|1970]] - [[#1980-ти|1980]] - [[#1990-ти|1990]] - [[#2000-ти|2000]] - [[#2010-ти|2010]] - [[#2020-ти|2020]] === 1900-ти === {| class="wikitable" |- style="background: #ececec;" |+ '''Нобелова награда за книжевност, 1900-ти''' !Година !Слика !Име !Држава !јазик/ци !Причина <small>(од официјалното соопштение)</small> !Книжевен вид |- | [[1901]] | [[Податотека:Sully-Prudhomme.jpg|80п]] | [[Сили Придом]] | [[Франција]] | [[француски јазик|француски]] |„ во посебно признание за неговата поетска композиција, која сведочи за возвишен идеализам, уметничка совршеност и ретка комбинација на квалитети и на срцето и на интелектот”<ref name="Literature1901">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1901/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1901|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034055/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1901/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, есеј |- | [[1902]] | [[Податотека:Theodor Mommsen by Ludwig Knaus (1881).jpg|80п]] | [[Теодор Момзен]] | [[Германија]] | [[германски јазик|германски]] |„ најголемиот жив мајстор на уметноста на историското пишување, со посебен осврт на неговото монументално дело „Историја на Рим“”<ref name="Literature1902">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1902/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1902|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192600/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1902/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |историографски и правни дела |- | [[1903]] | [[Податотека:Bjørnstjerne Martinus Bjørnson.jpg|80п]] | [[Бјернстјерне Бјернсон]] | [[Норвешка]] | [[норвешки јазик|норвешки]] |„ во знак на признание за неговата благородна, величествена и разновидна поезија, која отсекогаш се истакнувала со својата свежина на вдахновение и ретка чистота на духот”<ref name="Literature1903">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1903/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1903|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192607/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1903/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, роман, драма |- | rowspan="2" | [[1904]] | [[Податотека:Portrait frederic mistral.jpg|80п]] | [[Фредерик Мистрал]] | [[Франција]] | [[Окситански јазик|окситански]] |„во знак на признание за свежата оригиналност и вистинското вдахновение на неговото поетско дело, кое верно го одразува природниот крајолик и духот на неговиот народ, како и за неговата значајна работа како провансалски филолог”<ref name="Literature1904">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1904/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1904|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192610/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1904/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, филологија |- | [[Податотека:José Echegaray y Eizaguirre.jpg|80п]] | [[Хосе Ечегарај|Хосе Ечегарај и Еизагире]] | [[Шпанија]] | [[шпански јазик|шпански]] |„ во знак на признание за бројните и сјајни композиции кои, на индивидуален и оригинален начин, ги оживеаја големите традиции на шпанската драма”<ref name="Literature19042">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1904/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1904|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192610/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1904/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |драма |- | [[1905]] | [[Податотека:Henryk Sienkiewicz 02.jpg|80п]] | [[Хенрик Шенкевич]] | [[Полска]] | [[полски јазик|полски]] |„за неговиот извонреден придонес во епското творештво”<ref name="Literature1905">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1905/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1905|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192616/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1905/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман |- | [[1906]] | [[Податотека:Carducci.jpg|80п]] | [[Џозуе Кардучи]] | [[Италија]] | [[италијански јазик|италијански]] |„не само како признание за неговата длабока ученост и критички истражувања, туку пред сè како почит кон творечката енергија, свежината на стилот и лирската моќ што ги одликуваат неговите поетски ремек-дела”<ref name="Literature1906">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1906/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1906|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192621/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1906/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија |- | [[1907]] | [[Податотека:Rudyard Kipling.jpg|80п]] | [[Радјард Киплинг]] | [[Обединето Кралство]] | [[англиски јазик|англиски]] |„ во знак на признание за моќта на воочување, оригиналноста на имагинацијата, моќните идеи и исклучителната раскажувачка дарба што го одликуваат делото на овој светски познат автор”<ref name="Literature1907">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1907/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1907|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017212750/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1907/index.html|archive-date=2008-10-17|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ, поезија |- | [[1908]] |[[Податотека:Rudolf Christoph Eucken.jpg|80п]] | [[Рудолф Кристоф Ојкен]] | [[Германија]] | [[германски јазик|германски]] |„во знак на признание за неговата искрена потрага по вистината, продорната моќ на мислата, ширината на визијата и топлината и силата на презентацијата, со кои во своите бројни дела ja оправда и разви идеалистичка филозофија на животот”<ref name="Literature1908">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1908/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1908|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192631/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1908/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |филозофски дела |- | [[1909]] | [[Податотека:Selma Lagerlöf.jpg|80п]] | [[Селма Лагерлеф]] | [[Шведска]] | [[шведски јазик|шведски]] |„во знак на благодарност за возвишениот идеализам, живата имагинација и духовното восприемање што ги одликуваат нејзините дела”<ref name="Literature1909">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1909/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1909|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017212755/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1909/index.html|archive-date=2008-10-17|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ |} === 1910-ти === {| class="wikitable" |- style="background: #ececec;" |+ '''Нобелова награда за книжевност, 1910-ти''' !Година !Слика !Име !Држава !јазик/ци !Причина <small>(од официјалното соопштение)</small> !Книжевен вид |- | [[1910]] | [[Податотека:Paul Johann Ludwig Heyse.jpg|80п]] | [[Паул Хајзе]] | [[Германија]] | [[германски јазик|германски]] |„како оддавање почит на врвната уметност, исполнета со идеализам, што го демонстрираше за време на својата долга продуктивна кариера, како лирски поет, драматург, романописец и автор на светски познати кратки раскази"<ref name="Literature1910">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1910/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1910|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192641/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1910/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, драма, роман, расказ |- | [[1911]] | [[Податотека:Maeterlinck.jpg|80п]] | [[Морис Метерлинк|Гроф Морис Метерлинк]] | [[Белгија]] | [[француски јазик|француски]] |„во знак на благодарност за неговите разновидни книжевни активности, а особено за неговите драмски дела, кои се одликуваат со богатство на имагинација и поетски фантазии, кои, понекогаш во облик на бајка, откриваат длабоко вдахновение, додека на мистериозен начин повикуваат на чувствата на читателот и ја поттикнуваат неговата имагинација"<ref name="Literature1911">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1911/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1911|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034105/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1911/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |драма, поезија, есеј |- | [[1912]] | [[Податотека:Gerhart Hauptmann 1905 Foto Jacob Hilsdorf.jpeg|80п]] | [[Герхарт Хауптман]] | [[Германија]] | [[германски јазик|германски]] |„првенствено како признание за неговата плодна, разновидна и исклучителна работа во областа на драмската уметност"<ref name="Literature1912">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1912/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1912|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192651/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1912/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |драма, роман |- | [[1913]] | [[Податотека:Tagore3.jpg|80п]] | [[Рабиндранат Тагоре]] | [[Индија]] | [[бенгалски јазик|бенгалски]] |„за неговата длабоко чувствителна, свежа и прекрасна поезија, со која, со врвна вештина, ги направи своите поетски мисли, изразени на англиски јазик, дел од книжевноста на Западот"<ref name="Literature1913">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1913|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015210804/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/index.html|archive-date=2008-10-15|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, роман, драма, расказ, есеј, преводи |- | [[1914]] | | ''наградата не е доделена'' | | | | |- | [[1915]] | [[Податотека:Romain Rolland 1915.jpg|80п]] | [[Ромен Ролан]] | [[Франција]] | [[француски јазик|француски]] |„како оддавање почит на возвишениот идеализам на неговото книжевно дело и сочувството и љубовта кон вистината со кои ги опишуваше различните видови човечки суштества"<ref name="Literature1915">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1915/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1915|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192703/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1915/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман |- | [[1916]] | [[Податотека:Johan Krouthén - Porträtt av Verner von Heidenstam.jpg|80п]] | [[Вернер фон Хајденштам]] | [[Шведска]] | [[Шведски јазик|шведски]] |„во знак на признание за неговата важност како водечки претставник на новата ера во нашата книжевност"<ref name="Literature1916">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1916/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1916|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192708/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1916/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, роман |- | rowspan="2" | [[1917]] | [[Податотека:Karl Gjellerup.jpg|80п]] | [[Карл Адолф Гјелеруп]] | [[Данска]] | [[дански јазик|дански]] |„за неговата разновидна и богата поезија, која е вдахновена од возвишени идеали"<ref name="Literature1917">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1917/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1917|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034110/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1917/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија |- | [[Податотека:Henrik Pontoppidan.jpg|80п]] | [[Хенрик Понтопидан]] | [[Данска]] | [[дански јазик|дански]] |„за неговите веродостојни описи на современиот живот во Данска”<ref name="Literature19172">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1917/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1917|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034110/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1917/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман |- | [[1918]] | | ''наградата не е доделена'' | | | | |- | [[1919]] | [[Податотека:Carl spitteler 1905.jpg|80п]] | [[Карл Шпителер]] | [[Швајцарија]] | [[германски јазик|германски]] |„во знак на посебна благодарност за неговиот еп, ''Olympian Spring''"<ref name="Literature1919">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1919/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1919|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192718/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1919/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија |} === 1920-ти === {| class="wikitable" |- style="background: #ececec;" |+ '''Нобелова награда за книжевност, 1920-ти''' !Година !Слика !Име !Држава !јазик/ци !Причина <small>(од официјалното соопштение)</small> !Книжевен вид |- | [[1920]] | [[Податотека:Knut Hamsun.jpeg|80п]] | [[Кнут Хамсун]] | [[Норвешка]] | [[норвешки јазик|норвешки]] |„за неговото монументално дело, ''Growth of the Soil''"<ref name="Literature1920">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1920/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1920|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192723/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1920/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман |- | [[1921]] | [[Податотека:Anatole_France_1921.png|80п]] | [[Анатол Франс]] | [[Франција]] | [[француски јазик|француски]] |„Во знак на признание за неговите сјајни книжевни достигнувања, кои се обележани со благородност на стилот, длабоко човечко сочувство, грациозност и вистински галски темперамент"<ref name="Literature1921">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1921/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1921|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192728/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1921/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, поезија |- | [[1922]] | [[Податотека:Jacinto Benavente.jpg|80п]] | [[Хасинто Бенавенте]] | [[Шпанија]] | [[шпански јазик|шпански]] |„за среќниот начин на кој ги продолжи славните традиции на шпанската драма"<ref name="Literature1922">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1922/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1922|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192734/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1922/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |драма |- | [[1923]] |[[Податотека:William Butler Yeats 1.jpg|80п]] | [[Вилијам Батлер Јејтс]] | [[Ирска]] | [[англиски јазик|англиски]] |„за неговата секогаш вдахновена поезија, која го изразува духот на цела нација во висок уметнички облик"<ref name="Literature1923">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1923/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1923|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019180918/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1923/index.html|archive-date=2008-10-19|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија |- | [[1924]] | [[Податотека:Wladyslaw Reymont 1897 (71364799) (cropped).jpg|80п]] | [[Владислав Рејмонт]] | [[Полска]] | [[полски јазик|полски]] |„за неговиот голем национален еп „Селаните“<ref name="Literature1924">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1924/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1924|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015210202/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1924/index.html|archive-date=2008-10-15|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман |- | [[1925]] | [[Податотека:George bernard shaw.jpg|80п]] | [[Џорџ Бернард Шо]] | [[Ирска]] | [[англиски јазик|англиски]] |„за неговите дела обележани и со идеализам и со хуманост, чија стимулирачка сатира често содржи единствена поетска убавина"<ref name="Literature1925">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1925/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1925|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017212806/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1925/index.html|archive-date=2008-10-17|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |драма, есеј |- | [[1926]] | [[Податотека:Grazia Deledda portrait.jpg|80п]] | [[Грација Деледа]] | [[Италија]] | [[италијански јазик|италијански]] |„ за нејзините идеалистички вдахновени дела, кои го прикажуваат животот на нејзиниот роден остров со пластична јасност и се занимаваат со човечките проблеми со длабочина и сочувство"<ref name="Literature1926">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1926/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1926|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192754/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1926/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, роман |- | [[1927]] | [[Податотека:Henri Bergson.jpg|80п]] | [[Анри Бергсон]] | [[Франција]] | [[француски јазик|француски]] |„во знак на признание за неговите богати и освежителни идеи и сјајната вештина со која беа претставени"<ref name="Literature1927">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1927/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1927|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192759/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1927/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |филозофски дела |- | [[1928]] | [[Податотека:Sigrid Undset 1927.jpg|80п]] | [[Сигри Унсет|Сигрид Унсет]] | [[Норвешка]] | [[норвешки јазик|норвешки]] |„првенствено поради нејзините моќни описи на северниот живот во текот на средниот век"<ref name="Literature1928">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1928/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1928|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192805/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1928/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман |- | [[1929]] | [[Податотека:Thomas Mann 1937.jpg|80п]] | [[Томас Ман]] | [[Германија]] | [[германски јазик|германски]] |„првенствено за неговиот голем роман „Буденбрукови“, кој постојано добива признание како едно од класичните дела на современата книжевност"<ref name="Literature1929">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1929/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1929|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034121/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1929/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ, есеј |} === 1930-ти === {| class="wikitable" |- style="background: #ececec;" |+ '''Нобелова награда за книжевност, 1930-ти''' !Година !Слика !Име !Држава !јазик/ци !Причина <small>(од официјалното соопштение)</small> !Книжевен вид |- | [[1930]] | [[Податотека:Lewis-Sinclair-LOC.jpg|80п]] | [[Синклер Луис]] | [[Соединети Американски Држави|САД]] | [[англиски јазик|англиски]] |„ за неговата енергична и живописна уметност на опишување и неговата способност, со духовитост и хумор, да создава нови типови ликови”<ref name="Literature1930">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1930/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1930|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017212811/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1930/index.html|archive-date=2008-10-17|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ, драма |- | [[1931]] | [[Податотека:Erik Axel Karlfeldt.jpg|80п]] | [[Ерик Карлфелт|Ерик Аксел Карлфелт]] | [[Шведска]] | [[шведски јазик|швдска]] |„за поезијата на Ерик Аксел Карлефелт”<ref name="Literature1931">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1931/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1931|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192815/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1931/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија |- | [[1932]] |[[Податотека:John galsworthy.jpg|80п]] | [[Џон Голсворди]] | [[Обединето Кралство]] | [[англиски јазик|англиски]] |„ за неговата истакната уметност на раскажување, која го достигнува својот највисок облик во „Сагата за Форсајтови“”<ref name="Literature1932">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1932/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1932|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192820/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1932/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман |- | [[1933]] | [[Податотека:Ivan_Bunin_(sepia).jpg|80п]] | [[Иван Бунин|Иван Алексејевич Бунин]] | [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|СССР]] | [[руски јазик|руски]] |„за строгиот уметнички пристап со кој ги продолжи класичните руски традиции во прозното пишување”<ref name="Literature1933">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1933/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1933|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034126/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1933/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |расказ, поезија, роман |- | [[1934]] | [[Податотека:LuigiPirandello.JPG|80п]] | [[Лујџи Пирандело]] | [[Италија]] | [[италијански јазик|италијански]] |„за неговото смело и иновативно обновување на драмските и сценските уметности”<ref name="Literature1934">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1934/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1934|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192830/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1934/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |драма, роман, расказ |- | [[1935]] | | ''наградата не е доделена'' | | | | |- | [[1936]] | [[Податотека:Portrait of Eugene O'Neill.png|80п]] | [[Јуџин О'Нил]] | [[Соединети Американски Држави|САД]] | [[англиски јазик|англиски]] |„за силата, искреноста и длабоките емоции на неговите драмски дела, кои отелотворуваат оригинална концепција на трагедијата.”<ref name="Literature1936">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1936/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1936|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192835/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1936/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |драма |- | [[1937]] | [[Податотека:Roger Martin du Gard 1937.jpg|80п]] | [[Роже Мартен ди Гар]] | [[Франција]] | [[француски јазик|француски]] |„за уметничката моќ и вистината со која ги прикажал човечките судири, како и некои основни аспекти на современиот живот во неговиот роман ''Тибоови''”<ref name="Literature1937">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1937/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1937|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034131/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1937/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман |- | [[1938]] | [[Податотека:Pearl Buck.jpg|80п]] | [[Перл Бак]] | [[Соединети Американски Држави|САД]] | [[англиски јазик|англиски]] |„за нејзините богати и навистина епски описи на селскиот живот во Кина и за нејзините биографски ремек-дела”<ref name="Literature1938">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1938/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1938|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20090218195128/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1938/index.html|archive-date=2009-02-18|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, биографија |- | [[1939]] | [[Податотека:FransEemilSillanpää.jpg|80п]] | [[Франс Емил Силанпе]] | [[Финска]] | [[фински јазик|фински]] |„за неговото длабоко разбирање на селаните од неговата земја и прекрасната уметност со која го прикажал нивниот начин на живот и односот со природата”<ref name="Literature1939">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1939/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1939|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192855/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1939/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман |} === 1940-ти === {| class="wikitable" |- style="background: #ececec;" |+ '''Нобелова награда за книжевност, 1940-ти''' !Година !Слика !Име !Држава !јазик/ци !Причина <small>(од официјалното соопштение)</small> !Книжевен вид |- | [[1940]] | | ''наградата не е доделена'' | | | | |- | [[1941]] | |''наградата не е доделена'' | | | | |- | [[1942]] | | ''наградата не е доделена'' | | | | |- | [[1943]] | |''наградата не е доделена'' | | | | |- | [[1944]] | [[Податотека:Johannes Vilhelm Jensen 1944.jpg|80п]] | [[Јоханес Вилхелм Јенсен]] | [[Данска]] | [[дански јазик|дански]] |„за ретката снага и плодност на неговата поетска имагинација, комбинирана со широка интелектуална љубопитност и смел, свеж творечки стил”<ref name="Literature1944">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1944/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1944|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034136/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1944/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ |- | [[1945]] | [[Податотека:Gabriela Mistral-01.jpg|80п]] | [[Габриела Мистрал]] | [[Чиле]] | [[Шпански јазик|шпански]] |„ за нејзината лирска поезија, која, вдахновена од силни чувства, го прави нејзиното име симбол на идеалистичките стремежи на целиот латиноамерикански свет”<ref name="Literature1945">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1945/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1945|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021083747/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1945/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија |- | [[1946]] | [[Податотека:Hermann Hesse 1927 Photo Gret Widmann.jpg|80п]] | [[Херман Хесе]] | [[Германија]]<br />[[Швајцарија]] | [[германски јазик|германски]] |„за неговите вдахновени дела, кои, иако растат во смелост и продорност, претставуваат класични хуманитарни идеали и високи квалитети на стилот.“<ref name="Literature1946">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1946/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1946|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081020010617/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1946/index.html|archive-date=2008-10-20|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, поезија |- | [[1947]] | [[Податотека:Gide 1893.jpg|80п]] | [[Андре Жид]] | [[Франција]] | [[француски јазик|француски]] |„за неговите сеопфатни и уметнички значајни дела, во кои човечките проблеми и состојби се претставени без страв од вистината и со длабок психолошки увид.“<ref name="Literature1947">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1947|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192906/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, есеј, драма, мемоари |- | [[1948]] | [[Податотека:Thomas Stearns Eliot by Lady Ottoline Morrell (1934).jpg|80п]] | [[Томас Стернс Елиот]] | [[Соединети Американски Држави|САД]]<br />[[Обединето Кралство]] | [[англиски јазик|англиски]] |„за неговиот извонреден, пионерски придонес на денешната поезија”<ref name="Literature1948">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1948/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1948|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034141/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1948/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, есеј, драма |- | [[1949]] | [[Податотека:William Faulkner 1954 (3) (photo by Carl van Vechten).jpg|80п]] | [[Вилијам Фокнер]] | [[Соединети Американски Држави|САД]] | [[англиски јазик|англиски]] |„за неговиот моќен и уметнички единствен придонес во современиот американски роман”<ref name="Literature1949">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1949/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1949|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019180928/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1949/index.html|archive-date=2008-10-19|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ |} === 1950-ти === {| class="wikitable" |- style="background: #ececec;" |+ '''Нобелова награда за книжевност, 1950-ти''' !Година !Слика !Име !Држава !јазик/ци !Причина <small>(од официјалното соопштение)</small> !Книжевен вид |- | [[1950]] | [[Податотека:Russell1907-2.jpg|80п]] | [[Бертранд Расел]] | [[Обединето Кралство]] | [[англиски јазик|англиски]] |„во знак на признание за неговите разновидни и значајни дела во кои се залага за хуманитарни идеали и слобода на мислата”<ref name="Literature1950">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1950/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1950|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192911/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1950/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |филозофски дела, есеј |- | [[1951]] | [[Податотека:Lagerkvist.jpg|80п]] | [[Пер Лагерквист]] | [[Шведска]] | [[шведски јазик|шведски]] |„за уметничката моќ и вистинската независност на умот со кои тој се стреми во својата поезија да најде одговори на вечните прашања со кои се соочува човештвото”<ref name="Literature1951">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1951/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1951|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192916/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1951/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, роман, расказ, драма |- | [[1952]] | [[Податотека:François Mauriac (1932).jpg|80п]] | [[Франсоа Шарл Моријак]] | [[Франција]] | [[француски јазик|француски]] |„за длабокиот духовен увид и уметничкиот интензитет со кои во своите романи ја проникнал драмата на човечкиот живот”<ref name="Literature1952">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1952/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1952|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192921/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1952/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ |- | [[1953]] | [[Податотека:Churchill-in-quebec-1944-23-0201a.jpg|80п]] | [[Винстон Черчил]] | [[Обединето Кралство]] | [[англиски јазик|англиски]] |„за неговиот мајсторски приказ на историските и биографските, како и за неговата сјајна реторика во одбрана на возвишените човечки вредности”<ref name="Literature1953">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1953/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1953|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034151/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1953/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |историографски дела, есеи, мемоари |- | [[1954]] | [[Податотека:ErnestHemingway.jpg|80п]] | [[Ернест Хемингвеј]] | [[Соединети Американски Држави|САД]] | [[англиски јазик|англиски]] |„за неговото владеење на уметноста на раскажување, што неодамна го покажа во делото ''[[Старецот и морето]]'', и за влијанието што го изврши на современиот стил”<ref name="Literature1954">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1954/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1954|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017212823/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1954/index.html|archive-date=2008-10-17|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ, сценарио |- | [[1955]] | [[Податотека:Halldór Kiljan Laxness 1955.jpg|80п]] | [[Халдор Лакснес]] | [[Исланд]] | [[исландски јазик|исландски]] |„за неговата живописна епска моќ, која ја обнови големата уметност на исландското раскажување”<ref name="Literature1955">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1955/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1955|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192937/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1955/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ, драма, поезија |- | [[1956]] | [[Податотека:JRJimenez.JPG|80п]] | [[Хуан Рамон Хименес]] | [[Шпанија]] | [[шпански јазик|шпански]] |„за неговата лирска поезија, која на шпански јазик претставува пример за возвишен дух и уметничка чистота”<ref name="Literature1956">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1956/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1956|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081008110601/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1956/index.html|archive-date=2008-10-08|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, роман |- | [[1957]] | [[Податотека:Albert Camus, gagnant de prix Nobel, portrait en buste, posé au bureau, faisant face à gauche, cigarette de tabagisme.jpg|80п]] | [[Албер Ками]] | [[Франција]] | [[француски јазик|француски]] |„за неговото важно книжевно дело, кое со прониклива сериозност ги осветлува проблемите на човековата совест во нашето време”<ref name="Literature1957">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1957/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1957|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034206/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1957/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ, драма, филозофски дела, есеј |- | [[1958]] | [[Податотека:Boris Pasternak in youth.jpg|80п]] | [[Борис Пастернак]] | [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|СССР]] | [[руски јазик|руски]] |„за неговото значајно достигнување и во современата лирска поезија и во областа на големата руска епска традиција”<ref name="Literature1958">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1958/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1958|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034212/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1958/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, поезија, преводи |- | [[1959]] | [[Податотека:Salvatore Quasimodo 1959.jpg|80п]] | [[Салваторе Квазимодо]] | [[Италија]] | [[италијански јазик|италијански]] |„за неговата лирска поезија, која со класичен жар го изразува трагичното искуство на животот во нашево време”<ref name="Literature1959">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1959/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1959|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192954/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1959/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија |} === 1960-ти === {| class="wikitable" |- style="background: #ececec;" |+ '''Нобелова награда за книжевност, 1960-ти''' !Година !Слика !Име !Држава !јазик/ци !Причина <small>(од официјалното соопштение)</small> !Книжевен вид |- | [[1960]] | [[Податотека:Saint-John Perse 1960.jpg|80п]] | [[Сен-Џон Перс|Сен Џон Перс]] | [[Франција]] | [[француски јазик|француски]] |„за возвишената и вдахновена сликовитост на неговата поезија, која ги одразува условите на нашето време на визионерски начин”<ref name="Literature1960">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1960/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1960|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011192959/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1960/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија |- | [[1961]] | [[Податотека:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961.jpg|80п]] | [[Иво Андриќ]] | [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] | [[српски јазик|српски]] |„за епската моќ со која ги обликуваше мотивите и судбините на историјата на својата земја”<ref name="Literature1961">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1961/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1961|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034217/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1961/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ |- | [[1962]] | [[Податотека:JohnSteinbeck crop.JPG|80п]] | [[Џон Стајнбек]] | [[Соединети Американски Држави|САД]] | [[англиски јазик|англиски]] |„ за неговите реалистични и имагинативни дела, кои комбинираат сочувствителен хумор и остро општествено согледување”<ref name="Literature1962">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1962/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1962|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034222/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1962/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ, сценарио |- | [[1963]] |[[Податотека:GiorgosSeferis.jpg|80п]] | [[Јоргос Сеферис]] | [[Грција]] | [[грчки јазик|грчки]] |„за неговото угледно лирско дело, инспирирано од длабоко чувство за културата на хеленскиот свет”<ref name="Literature1963">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1963/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1963|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081008110606/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1963/index.html|archive-date=2008-10-08|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, есеј, мемоари |- | [[1964]] | [[Податотека:Jean-Paul Sartre FP.JPG|80п]] | [[Жан Пол Сартр|Жан-Пол Сартр]] (ја одбил наградата) | [[Франција]] | [[француски јазик|француски]] |„ за неговото дело, кое е богато со идеи и исполнето со духот на слободата и потрагата по вистината, има далекусежно влијание врз нашата доба”<ref name="Literature1964">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1964/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1964|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081020010622/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1964/index.html|archive-date=2008-10-20|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |филозофски дела, роман, драма, есеј, расказ, сценарио |- | [[1965]] | [[Податотека:Михаил Александрович Шолохов.jpg|80п]] | [[Михаил Шолохов]] | [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|СССР]] | [[руски јазик|руски]] |„за уметничката моќ и интегритет со кои тој изрази една историска фаза од животот на рускиот народ во својот еп за Дон”<ref name="Literature1965">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1965/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1965|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034237/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1965/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман |- | rowspan="2" | [[1966]] | | [[Шмуел Јозеф Агнон]] | [[Израел]] | [[хебрејски јазик|хебрејски]] |„за неговата длабоко препознатлива раскажувачка уметност со мотиви од животот на еврејскиот народ”<ref name="Literature1966">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1966|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034242/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ |- | [[Податотека:Nelly Sachs 1910.jpg|80п]] | [[Нели Закс]] | [[Западна Германија]]<br />[[Шведска]] | [[германски јазик|германски]] |„за нејзиното исклучително лирско и драматично дело, кое ја толкува судбината на Израел со трогателна моќ”<ref name="Literature19662">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1966|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034242/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, драма |- | [[1967]] | [[Податотека:MiguelAngelAsturias.JPG|80п]] | [[Мигел Анхел Астуријас]] | [[Гватемала]] | [[шпански јазик|шпански]] |„за неговото живописно книжевно достигнување, длабоко вкоренето во националните особености и традиции на домородните народи на Латинска Америка”<ref name="Literature1967">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1967/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1967|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011193025/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1967/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, поезија |- | [[1968]] | [[Податотека:Yasunari Kawabata 1951.jpg|80п]] | [[Јасунари Кавабата]] | [[Јапонија]] | [[јапонски јазик|јапонски]] |„за неговото раскажувачко мајсторство, кое со голема чувствителност ја изразува суштината на јапонскиот ум”<ref name="Literature1968">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1968/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1968|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034247/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1968/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ |- | [[1969]] | [[Податотека:Samuel Beckett, Pic, 1.jpg|80п]] | [[Семјуел Бекет]] | [[Ирска]] | [[англиски јазик|англиски]] /<br />[[француски јазик|француски]] |„за неговото пишување, кое – во новите облици на романот и драмата – ја наоѓа својата возвишеност во оскудицата на современиот човек”<ref name="Literature1969">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1969/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1969|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011193035/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1969/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, драма, поезија |} === 1970-ти === {| class="wikitable" |- style="background: #ececec;" |+ '''Нобелова награда за книжевност, 1970-ти''' !Година !Слика !Име !Држава !јазик/ци !Причина <small>(од официјалното соопштение)</small> !Книжевен вид |- | [[1970]] | [[Податотека:A solzhenitsin1.jpg|80п]] | [[Александар Солженицин]] | [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|СССР]] | [[руски јазик|руски]] |„за етичката сила со која ги следеше неизбежните традиции на руската книжевност”<ref name="Literature1970">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1970/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1970|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021083757/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1970/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, есеј, расказ |- | [[1971]] | [[Податотека:Pablo Neruda.jpg|80п]] | [[Пабло Неруда]] | [[Чиле]] | [[шпански јазик|шпански]] |„за поезија која, со дејството на елементарната сила, ја оживува судбината и соништата на еден континент”<ref name="Literature1971">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1971/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1971|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011193045/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1971/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија |- | [[1972]] | [[Податотека:Bundesarchiv_B_145_Bild-F062164-0004,_Bonn,_Heinrich_Böll.jpg|80п]] | [[Хајнрих Бел]] | [[Западна Германија]] | [[германски јазик|германски]] |„за неговото творештво, кое, преку комбинација на широк поглед на неговото време и чувствителна вештина во карактеризацијата, придонесува за обнова на германската книжевност”<ref name="Literature1972">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1972/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1972|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011193051/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1972/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ |- | [[1973]] | [[Податотека:Patrick White 1973.jpg|80п]] | [[Патрик Вајт]] | [[Австралија]] | [[англиски јазик|англиски]] |„за епската и психолошката раскажувачка уметност, која во книжевноста воведе нов континент”<ref name="Literature1973">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1973/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1973|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011193056/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1973/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ, драма |- | rowspan="2" | [[1974]] | [[Податотека:Eyvindj.gif|60п]] | [[Ејвинд Јонсон]] | [[Шведска]] | [[шведски јазик|шведски]] |„за раскажувачката уметност, која се протега низ земјите и епохите, а во служба на слободата”<ref name="Literature1974">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1974/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1974|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011193101/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1974/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман |- | [[Податотека:Harry Martinson.jpg|80п]] | [[Хари Мартинсон]] | [[Шведска]] | [[шведски јазик|шведски]] |„за дела што ја фаќаат росата и го одразуваат космосот”<ref name="Literature19742">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1974/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1974|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011193101/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1974/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, роман, драма |- | [[1975]] | [[Податотека:Eugenio Montale.jpg|80п]] | [[Еуџенио Монтале]] | [[Италија]] | [[италијански јазик|италијански]] |„за неговата особена поезија, која ги толкуваше човечките вредности со голема уметничка чувствителност под знакот на поглед на животот без илузии”<ref name="Literature1975">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1975/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1975|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011193106/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1975/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија |- | [[1976]] | [[Податотека:Saul Bellow (Herzog portrait) (cropped).jpg|80п]] | [[Сол Белоу]] | [[Канада]]<br />[[Соединети Американски Држави|САД]] | [[англиски јазик|англиски]] |„за човечкото разбирање и суптилната анализа на современата култура што се комбинирани во неговото дело”<ref name="Literature1976">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1976/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1976|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019180933/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1976/index.html|archive-date=2008-10-19|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ |- | [[1977]] | [[Податотека:Vicentealeixandre.jpg|80п]] | [[Висенте Алеиксандре]] | [[Шпанија]] | [[шпански јазик|шпански]] |„за креативното поетско дело, кое ја осветлува човечката состојба во космосот и во современото општество, а воедно претставува големо обновување на традициите на шпанската поезија меѓу војните”<ref name="Literature1977">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1977/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1977|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011193116/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1977/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија |- | [[1978]] | | [[Исак Башевис Сингер]] | [[Полска]]<br />[[Соединети Американски Држави|САД]] | [[јидиш]] |„за неговата страсна раскажувачка уметност која, со корени во полско-еврејската културна традиција, ги оживува универзалните човечки услови”<ref name="Literature1978">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1978/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1978|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20110222201316/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1978/index.html|archive-date=2011-02-22|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ, мемоари |- | [[1979]] | [[Податотека:Odysseas Elytis 1974.jpg|80п]] | [[Одисеас Елитис]] | [[Грција]] | [[грчки јазик|грчки]] |„за неговата поезија, која, спротивно на грчката традиција, со сензуална моќ и интелектуален увид ја прикажува борбата на современиот човек за слобода и креативност”<ref name="Literature1979">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1979/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1979|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081008110611/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1979/index.html|archive-date=2008-10-08|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, есеј |} === 1980-ти === {| class="wikitable" |- style="background: #ececec;" |+ '''Нобелова награда за книжевност, 1980-ти''' !Година !Слика !Име !Држава !јазик/ци !Причина <small>(од официјалното соопштение)</small> !Книжевен вид |- | [[1980]] | [[Податотека:Czeslaw Milosz 1998 by Kubik.jpg|80п]] | [[Чеслав Милош]] | [[Полска]]<br />[[Соединети Американски Држави|САД]] | [[полски јазик|полски]] |„кој со непомирлива јасност ја изразува изложената состојба на човекот во свет на сериозни судири”<ref name="Literature1980">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1980/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1980|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011193126/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1980/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, роман, есеј |- | [[1981]] | [[Податотека:Elias_Canetti_2.jpg|80п]] | [[Елијас Канети]] | [[Обединето Кралство]] |[[Германски јазик|германски]] |„за пишување обележано со широк видик, богатство од идеи и уметничка моќ”<ref name="Literature1981">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1981/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1981|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019180943/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1981/index.html|archive-date=2008-10-19|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, драма, мемоари, есеј |- | [[1982]] | [[Податотека:Gabriel Garcia Marquez 1984.jpg|80п]] | [[Габриел Гарсија Маркес]] | [[Колумбија]] | [[шпански јазик|шпански]] |„за неговите романи и кратки раскази, во кои фантастичното и реалното се спојуваат во богато составен свет на имагинација, одразувајќи го животот и судирите на континентот”<ref name="Literature1982">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1982/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1982|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017212833/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1982/index.html|archive-date=2008-10-17|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ, сценарио |- | [[1983]] | [[Податотека:Vilijam golding.jpg|80п]] | [[Вилијам Голдинг]] | [[Обединето Кралство]] | [[англиски јазик|англиски]] |„за неговите романи, кои, со проникливоста на реалистичната раскажувачка уметност и разновидноста и универзалноста на митот, ја осветлуваат човечката состојба во денешниот свет”<ref name="Literature1983">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1983/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1983|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034307/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1983/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, поезија, драма |- | [[1984]] | [[Податотека:Jaroslav Seifert 1981 foto Hana Hamplová.jpg|80п]] | [[Јарослав Сајферт]] | [[Чехословачка]] | [[чешки јазик|чешки]] |„ за неговата поезија, која, збогатена со свежина и богата иновативност, дава ослободителна слика за непобедливиот дух и разноврсноста на човекот”<ref name="Literature1984">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1984/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1984|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011193137/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1984/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија |- | [[1985]] | [[Податотека:Claude_Simon_1967.jpg|80п]] | [[Клод Симон]] | [[Франција]] | [[француски јазик|француски]] |„кој во својот роман ја комбинира креативноста на поет и сликар со подлабоко разбирање на времето во приказот на човечката состојба”<ref name="Literature1985">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1985/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1985|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017212838/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1985/index.html|archive-date=2008-10-17|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, есеј |- | [[1986]] | [[Податотека:Soyinka, Wole (1934).jpg|80п]] | [[Воле Шоинка]] | [[Нигерија]] | [[англиски јазик|англиски]] |„кој, во широка културна перспектива и со поетски тонови, ја обликува драмата на постоењето”<ref name="Literature1986">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1986/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1986|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011193147/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1986/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |драма, роман, поезија, сценарио |- | [[1987]] | [[Податотека:Joseph_Brodsky_1988.jpg|80п]] | [[Јосиф Бродски]] | [[Русија]]<br />[[Соединети Американски Држави|САД]] | [[руски јазик|руски]]/[[англиски јазик|англиски]] |„за сеопфатното авторско дело, исполнето со јасност на мислата и поетски интензитет”<ref name="Literature1987">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1987/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1987|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019180958/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1987/index.html|archive-date=2008-10-19|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, есеј |- | [[1988]] | [[Податотека:Necip Mahfuz.jpg|80п]] | [[Нагиб Махфуз]] | [[Египет]] | [[арапски јазик|арапски]] |„кој, преку дела богати со нијанси – сега јасно реалистични, сега евокативни двосмислени – создаде арапска раскажувачка уметност што се однесува на целото човештво”<ref name="Literature1988">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1988/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1988|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011193157/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1988/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ |- | [[1989]] | [[Податотека:Camilo José Cela Madrid 1996.jpg|80п]] | [[Камило Хосе Села]] | [[Шпанија]] | [[шпански јазик|шпански]] |„за богата и интензивна проза, која со воздржано сочувство создава предизвикувачка визија за човечката ранливост”<ref name="Literature1989">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1989/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1989|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011193202/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1989/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ, есеј, поезија |} === 1990-ти === {| class="wikitable" |- style="background: #ececec;" |+ '''Нобелова награда за книжевност, 1990-ти''' !Година !Слика !Име !Држава !јазик/ци !Причина <small>(од официјалното соопштение)</small> !Книжевен вид |- | [[1990]] | [[Податотека:Paz0.jpg|80п]] | [[Октавио Паз]] | [[Мексико]] | [[шпански јазик|шпански]] |„за страсно пишување со широки хоризонти, обележано со сензитивна интелигенција и хуманистички интегритет”<ref name="Literature1990">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1990/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1990|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019181003/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1990/index.html|archive-date=2008-10-19|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, есеј |- | [[1991]] | [[Податотека:Nadine Gordimer.jpg|80п]] | [[Надин Гордимер]] | [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]] | [[англиски јазик|англиски]] |„која, преку нејзиното величествено епско пишување, според зборовите на Алфред Нобел, беше од голема корист за човештвото”<ref name="Literature1991">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1991/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1991|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034328/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1991/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ, есеј, драма |- | [[1992]] | [[Податотека:Derek Walcott.jpg|80п]] | [[Дерек Волкот]] | [[Света Луција]] | [[англиски јазик|англиски]] |„за поетски опус со голема светлост, поткрепен со историска визија, резултат на мултикултурна посветеност”<ref name="Literature1992">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1992/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1992|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017212843/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1992/index.html|archive-date=2008-10-17|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, драма |- | [[1993]] | [[Податотека:Toni Morrison 2008-2.jpg|80п]] | [[Тони Морисон]] | [[Соединети Американски Држави|САД]] | [[англиски јазик|англиски]] |„која во романите обележани со визионерска моќ и поетско значење, му дава живот на суштински аспект на американската стварност”<ref name="Literature1993">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1993/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1993|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20090321025733/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1993/index.html|archive-date=2009-03-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, есеј |- | [[1994]] | [[Податотека:k oe.jpg|80п]] | [[Кензабуро Ое]] | [[Јапонија]] | [[јапонски јазик|јапонски]] |„кој, со поетска моќ, создава замислен свет, каде што животот и митот се кондензираат во збунувачка слика за човечката ситуација денес”<ref name="Literature1994">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1994/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1994|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019181013/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1994/index.html|archive-date=2008-10-19|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ, есеј |- | [[1995]] | [[Податотека:SeamusHeaneyLowRes.jpg|80п]] | [[Шејмас Хини]] | [[Северна Ирска]]<br />[[Ирска]] | [[англиски јазик|англиски]] |„за дела со лирска убавина и етичка длабочина, кои ги возвишуваат секојдневните чуда и живото минато”<ref name="Literature1995">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1995/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1995|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019181018/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1995/index.html|archive-date=2008-10-19|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, драма, преводи, есеј |- | [[1996]] | [[Податотека:Wisława Szymborska 2009.10.23 (1).jpg|80п]] | [[Вислава Шимборска]] | [[Полска]] | [[полски јазик|полски]] |„за поезија која, со иронична прецизност, дозволува историскиот и биолошкиот контекст да излезат на површина во фрагменти од човечката стварност”<ref name="Literature1996">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1996/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1996|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019181428/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1996/index.html|archive-date=2008-10-19|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |поезија, есеј, преводи |- | [[1997]] | [[Податотека:Dario Fo portrait.jpg|80п]] | [[Дарио Фо]] | [[Италија]] | [[италијански јазик|италијански]] |„кој ги подражава дворските шутови од средниот век за да ги казни властите и да го одржи достоинството на угнетените”<ref name="Literature1997">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1997/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1997|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011193239/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1997/index.html|archive-date=2008-10-11|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |драма, текстови песама |- | [[1998]] | [[Податотека:JSJoseSaramago.jpg|80п]] | [[Жозе Сарамаго]] | [[Португалија]] | [[португалски јазик|португалски]] |„кој, преку параболи потпомогнати со имагинација, сочувство и иронија, постојано ни овозможува повторно да ја разбереме недостижната стварност”<ref name="Literature1998">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1998/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1998|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019023430/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1998/index.html|archive-date=2008-10-19|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, драма, поезија |- | [[1999]] | [[Податотека:Günter Grass auf dem Blauen Sofa.jpg|80п]] | [[Гинтер Грас]] | [[Германија]] | [[германски јазик|германски]] |„чии весели црни раскази го прикажуваат заборавеното лице на историјата.”<ref name="Literature1999">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1999/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1999|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017212914/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1999/index.html|archive-date=2008-10-17|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, драма, поезија, есеј |} === 2000-ти === {| class="wikitable" |- style="background: #ececec;" |+ '''Нобелова награда за книжевност, 2000-ти''' !Година !Слика !Име !Држава !јазик/ци !Причина <small>(од официјалното соопштение)</small> !Книжевен вид |- | [[2000]] | [[Податотека:Gao Xingjian.jpg|80п]] | [[Гао Сјингѓен]] | [[Кина]]<br />[[Франција]] | [[кинески јазик|кинески]] |„за опус со универзална валидност, горки увиди и јазична генијалност, кој отвори нови патеки за кинескиот роман и драма”<ref name="Literature2000">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2000/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2000|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017212919/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2000/index.html|archive-date=2008-10-17|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, драма, есеј |- | [[2001]] | [[Податотека:VS Naipaul 2016 Dhaka (cropped).jpg|80п]] | [[Видјадар Сураџпрасад Најпол]] | [[Тринидад и Тобаго]]<br />[[Обединето Кралство]] | [[англиски јазик|англиски]] |„затоа што ги обедини перцептивната нарација и непоколебливата анализа во дела што нè принудуваат да го видиме присуството на потиснатите повести”<ref name="Literature2001">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2001/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2001|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201013651/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2001/index.html|archive-date=2016-02-01|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, есеј |- | [[2002]] | [[Податотека:Kertész Imre (Frankl Aliona).jpg|80п]] | [[Имре Кертес]] | [[Унгарија]] | [[унгарски јазик|унгарски]] |„во своето дело, застанува во одбрана на кревкото искуство на поединецот против варварската произволност на историјата.”<ref name="Literature2002">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2002/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2002|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021083802/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2002/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман |- | [[2003]] | [[Податотека:J.M. Coetzee.JPG|80п]] | [[Џон Максвел Куци]] | [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]]<br />[[Австралија]] | [[англиски јазик|англиски]] |„кој во безброј облици ја покажува изненадувачката вклученост на аутсајдерите.”<ref name="Literature2003">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2003/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2003|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019023435/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2003/index.html|archive-date=2008-10-19|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, есеј, преводи |- | [[2004]] | [[Податотека:Elfriede jelinek 2004 small.jpg|80п]] | [[Елфриде Јелинек]] | [[Австрија]] | [[германски јазик|германски]] |„за нејзиниот музички тек на гласови и контрагласови во романите и делата кои, со исклучително јазично внимание, ја откриваат апсурдноста на општествените клишеа и нивната покорувачка моќ”<ref name="Literature2004">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2004/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2004|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021083807/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2004/index.html|archive-date=2008-10-21|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, драма |- | [[2005]] | [[Податотека:Harold-pinter-atp.jpg|80п]] | [[Харолд Пинтер]] | [[Обединето Кралство]] | [[англиски јазик|англиски]] |„во своите драми ја открива бездната зад секојдневното муабетење и пробива влез во затворените простории на угнетувањето.”<ref name="Literature2005">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2005/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2005|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017213042/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2005/index.html|archive-date=2008-10-17|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |драма, сценарио, поезија |- | [[2006]] | [[Податотека:Orhan Pamuk3.jpg|80п]] | [[Орхан Памук]] | [[Турција]] | [[турски јазик|турски]] |„кој, во потрага по меланхоличната душа на својот роден град, Истанбул, пронајде нови симболи на судири и преплетувањето на различни култури”<ref name="Literature2006">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2006/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2006|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081016023713/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2006/index.html|archive-date=2008-10-16|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, сценарио, автобиографија, есеј |- | [[2007]] | [[Податотека:Doris lessing 20060312.jpg|80п]] | [[Дорис Лесинг]] | [[Обединето Кралство]] | [[англиски јазик|англиски]] |„епска раскажувачка дарба за женското искуство, која ја набљудува цивилизацијата со скептицизам, страст и визионерска моќ”<ref name="Literature2007">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2007/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2007|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081016025537/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2007/index.html|archive-date=2008-10-16|url-status=live|access-date=2008-10-17}}</ref> |роман, расказ, мемоари/автобиографија, драма, поезија, есеј |- | [[2008]] | [[Податотека:Jean-Marie Gustave Le Clézio-press conference Dec 06th, 2008-2.jpg|80п]] | [[Жан Мари Гистав Ле Клезио]] | [[Франција]] | [[француски јазик|француски]] |„автор на нови одредишта, поетски авантури и сензуална екстаза, истражувач на човештвото вон и под владејачката цивилизација”<ref name="Literature2008">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2008/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2008|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20081012000137/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2008/index.html|archive-date=12 October 2008|url-status=live|access-date=14 October 2008}}</ref> |роман, расказ, есеј, преводи |- | [[2009]] | [[Податотека:Herta Muller.jpg|75п|80п]] | [[Херта Милер]] | [[Германија]]<br />[[Романија]] | [[германски јазик|германски]] |„со концентрираноста на својата поезија и искреноста на својата проза, ги опишува пејзажите на обесправените”<ref name="Literature2009">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2009/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2009|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20091011034823/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2009/index.html|archive-date=11 October 2009|url-status=live|access-date=8 October 2009}}</ref> |роман, расказ, поезија, есеј |} === 2010-ти === {| class="wikitable" |- style="background: #ececec;" |+ '''Нобелова награда за книжевност, 2010-ти''' !Година !Слика !Име !Држава !јазик/ци !Причина <small>(од официјалното соопштение)</small> !Книжевен вид |- | [[2010]] | [[Податотека:Mario Vargas Llosa.jpg|80п]] | [[Марио Варгас Љоса]] | [[Перу]] | [[шпански јазик|шпански]] |„ за неговата картографија на структурите на моќ и неговите живописни слики на отпор, бунт и пораз на поединецот”<ref name="Literature2010">{{нмс|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2010/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2010|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20101009204641/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2010/index.html|archive-date=9 October 2010|url-status=live|access-date=7 October 2010}}</ref> |роман, расказ, есеј, драма, мемоари |- | [[2011]] | [[Податотека:Transtroemer.jpg|80п]] | [[Томас Транстремер]] | [[Шведска]] | [[шведски јазик|шведски]] |„затоа што преку неговите згуснати, прозрачни слики, тој ни дава свеж пристап кон стварноста”<ref name="Literature2011">{{нмс|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2011/|title=Nobel Prize in Literature 2011|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20111007061342/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2011/|archive-date=7 October 2011|url-status=live|access-date=6 October 2011}}</ref> |поезија, преводи |- | [[2012]] | [[Податотека:MoYan Hamburg 2008.jpg|80п]] | [[Мо Јен]] | [[Кина]] | [[кинески јазик|кинески]] |„кој со халуцинаторен реазлим ги спојува народните приказни, историјата и современоста”<ref name="Literature2012">{{нмс|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2012/|title=Nobel Prize in Literature 2012|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010224321/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2012/|archive-date=10 October 2012|url-status=live|access-date=11 October 2012}}</ref> |роман, расказ |- | [[2013]] | [[Податотека:Alice Munro teikna av Andreas Vartdal (cc-by-sa).jpg|80п]] | [[Алис Манро]] | [[Канада]] | [[англиски јазик|англиски]] |„на мајсторот на современ краток расказ”<ref name="Literature2013">{{нмс|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2013/|title=Nobel Prize in Literature 2013|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010174644/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2013/|archive-date=10 October 2013|url-status=live|access-date=27 January 2013}}</ref> |расказ |- | [[2014]] | [[Податотека:Patrick Modiano 6 dec 2014 - 22.jpg|80п]] | [[Патрик Модијано]] | [[Франција]] | [[француски јазик|француски]] |„за уметноста на сеќавањето со која ги евоцира најмалку разбраните човечки судбини и го открива животот за време на германската окупација”<ref name="Literature2014">{{нмс|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2014/|title=Nobel Prize in Literature 2014|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231022447/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2014/|archive-date=31 December 2014|url-status=live|access-date=24 December 2014}}</ref> |роман, сценарио |- | [[2015]] | [[Податотека:Swetlana Alexijewitsch 2013.jpg|80п]] | [[Светлана Алексиевич]] | [[Белорусија]] | [[руски јазик|руски]] |„за нејзините полифонични дела, споменик на страдањето и храброста во нашето време”<ref name="Literature2015">{{нмс|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2015/|title=Nobel Prize in Literature 2015|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20150921083825/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2015/|archive-date=21 September 2015|url-status=live|access-date=8 October 2015}}</ref> |историографска дела, есеј |- | [[2016]] | [[Податотека:Bob Dylan - Azkena Rock Festival 2010 2.jpg|80п]] | [[Боб Дилан]] | [[Соединети Американски Држави]] | [[англиски јазик|англиски]]<ref>[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2016/press.html „The Nobel Prize in Literature 2016: Bob Dylan”] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161013144302/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2016/press.html |date=2016-10-13 }}. ''nobelprize.org''. 13. 10. 2016.</ref> |„за создавање нов поетски израз во рамките на извонредната американска поетска традиција”<ref name="Literature2016">{{нмс|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2016/press.pdf|title=Nobel Prize in Literature 2016|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://archive.today/20170920010410/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2016/press.pdf|archive-date=2017-09-20|url-status=dead|access-date=13 October 2016}}</ref> |поезија, текстови на песни |- | [[2017]] | [[Податотека:Kazuo Ishiguro in Stockholm 2017 02.jpg|80px]] | [[Казуо Ишигуро]] | [[Обединето Кралство]] | [[англиски јазик|англиски]] |„кој, во романи со голема емоционална моќ, го откри понорот под нашето илузорно чувство за поврзаност со светот”<ref name="Literature2017">{{Нмс|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2017/press.html|title=The Nobel Prize in Literature 2017 – Press Release|publisher=Nobel Prize|archive-url=https://web.archive.org/web/20171005120134/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2017/press.html|archive-date=5 October 2017|url-status=live|access-date=5 October 2017}}</ref> |роман, сценарио, расказ |- | [[2018]] | [[Податотека:Olga Tokarczuk (2018).jpg|80px]] | [[Олга Токарчук]] | [[Полска]] | [[полски јазик|полски]] |„за наративна имагинација што со енциклопедиска страст го претставува преминувањето на границите како облик на живот”<ref name="Literature2018">{{нмс|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2018/|title=Nobel Prize in Literature 2018|publisher=Нобелова фондација|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601144832/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2018/summary/|archive-date=2020-06-01|url-status=live|access-date=2019-10-10}}</ref> |роман, расказ, поезија, есеј, сценарио |- | [[2019]] | [[Податотека:Peter-handke.jpg|80px]] | [[Петер Хандке]] | [[Австрија]] | [[германски јазик|германски]] |„за влијателно дело кое, со јазична досетливост, ги истражува периферијата и специфичноста на човечкото искуство”<ref>{{Нмс|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2019/summary/|title=The Nobel Prize in Literature 2019|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926060839/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2019/summary/|archive-date=2019-09-26|url-status=live|access-date=2019-10-10}}</ref> |роман, расказ, драма, есеј, преводи, сценарио |} === 2020-ти === {| class="wikitable" |- style="background: #ececec;" |+ '''Нобелова награда за книжевност, 2020-ти''' !Година !Слика !Име !Држава !јазик/ци !Причина <small>(од официјалното соопштение)</small> !Книжевен вид |- | [[2020]] | [[Податотека:Louise Glück circa 1977.jpg|80п]] | [[Луиз Глик]] | [[САД]] | [[англиски јазик|англиски]] |„за нејзиниот недвосмислен поетски глас кој, со строга убавина, го прави постоењето на поединецот универзално”<ref>{{Нмс|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2020/summary/|title=The Nobel Prize in Literature 2020|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008121718/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2020/summary/|archive-date=8 October 2020|url-status=live|access-date=8 October 2020}}</ref> |поезија, есеј |- | [[2021]] | [[Податотека:AbulrazakGurnahHebronPanel_(cropped).jpg|80п]] | [[Абдулразак Гурна]] | [[Обединето Кралство]] | [[англиски јазик|англиски]] |„за неговиот сочувствителен продор во последиците од колонијализмот и тешката положба на бегалците низ културите и континентите”<ref>{{Нмс|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/|title=The Nobel Prize in Literature 2021|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151626/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/|archive-date=7 October 2021|url-status=live|access-date=7 October 2021}}</ref> |роман, расказ, есеј |- | [[2022]] | [[Податотека:Annie_Ernaux_al_Salone_del_Libro.jpg|80п]] | [[Ани Ерно]] | [[Франција]] | [[француски јазик|француски]] |„за храброста и клиничката острина со која ги открива корените, далечините и колективните ограничувања на личната меморија”<ref>{{Нмс|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2022/summary/|title=The Nobel Prize in Literature 2022|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006113742/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2022/summary/|archive-date=6 October 2022|url-status=live|access-date=6 October 2022}}</ref> |мемоари, роман |- | [[2023]] | [[Податотека:Jon Fosse.jpg|80п]] | [[Јун Фосе]] | [[Норвешка]] | [[Норвешки јазик|норвешки]] |„за неговите иновативни драми и проза што му даваат глас на неискажливото”<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2023/summary/ The Nobel Prize in Literature 2023] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231005111612/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2023/summary/|date=2023-10-05}} nobelprize.org</ref> |драма, роман, поезија, есеј |- |[[2024]] | [[Податотека:Han Kang - 2017 (cropped).png|80п]] | [[Хан Канг]] | [[Јужна Кореја]] | [[Корејски јазик|корејски]] | „за нејзината интензивна проза што се соочува со историските трауми и ја открива ранливоста на човечкиот живот”<ref>{{Нмс|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2024/press-release/|title=The Nobel Prize in Literature 2024|website=NobelPrize.org|language=en-US|access-date=2024-10-11|archive-date=29. 10. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241029065607/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2024/press-release/|url-status=live}}</ref> | роман, расказ, поезија |- |[[2025]] | [[Податотека:Krasznahorkai,-Lázlo (cropped).jpg|80п]] | [[Ласло Краснахоркаи]] | [[Унгарија]] | [[Унгарски јазик|унгарски]] | „за неговото убедливо и визионерско творештво кое, среде апокалиптичен ужас, ја потврдува моќта на уметноста”<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2025/summary/ The Nobel Prize in Literature 2025] nobelprize.org</ref> | роман, расказ, есеј, сценарио |} ==Наводи== {{наводи}} {{Нобелова награда за литература}} {{Нобелова награда}} [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за литература]] [[Категорија:Списоци на добитници на Нобеловата награда]] j9273x1s82y5jfgcdlag37o1r7g17mg 2 1381335 5578641 5578349 2026-06-18T15:22:21Z Gurther 105215 5578641 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Naredba za ubistvo na Karpos.jpg|мини|336x336пкс|Наредба за убиството на [[Петар Карпош]] — најпознатиот македонски ајдут.]] '''Ајдутското движење во Македонија''' — најдолготрајната вооружена борба од [[македонскиот народ]] против [[Отоманското Царство]]. Траело од [[XV век]] до [[XIX век]] за време на [[Македонската преродба]]. Се појавило како отпор на [[Тимар|тимарскиот систем]] и подоцна [[Чифлиг|чифлигарскиот систем]]. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[Скопје|градот Скопје]] паднал под [[Отоманско Царство|Отоманска окупација]], почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Дискриминација спрема [[Христијани|христијанското население]] и даноци за плаќање биле неповолни за [[македонскиот народ]]. Околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење. Најстариот изворен податок за ајдутството потекнува од [[1502|1502 година]], каде истакнале дека 6 ајдути биле обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]]. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]]. == Вовед == [[Отоманската војска]] за прв пат влегла во [[Европа]], поточно [[Балканскиот Полуостров]] кога ја окупирале [[Галиполе]]. Постепено се проширила војската во [[Тракија]] и [[Пловдив]] околу [[1369|1369 година]]. Под водство на Шахин-паша, [[1370|следната година]] ја окупирале [[Стара Планина]] и се запознале со [[Српско Царство|Српското Царство]], тогаш под делокруг на [[Стефан Урош V]]. Со [[Битка кај Марица|Битката кај Марица]] во [[1371|1371 година]], [[Волкашин|Крал Волкашин]] со неговата војска загинале. По борбата било основано [[Прилепско Кралство|Прилепското Кралство]], предводено од [[Крал Марко]]. Во текот на [[1380-ти|1380-тите]] кралството постепено станало [[вазал]] на Отоманската држава. По [[Битката на Косово|Битката кај Косово]], [[Лазар Хребељановиќ]] бил убиен и голем дел од Македонија паднала под турска окупација. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[градот Скопје]] бил освоен, почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Околу [[XV век]] Македонија била приклучена во [[Румелиски Пашалак|Румелискиот Пашалак]]. Почнало процесот на [[Исламизацијата во Македонија|исламизација, особено во Западна Македонија]]. [[Битола|Градот Битола]], тогаш познат како ''Монастир'', станало административно седиште на [[Европска Турција|Европскиот дел на Турција]]. Македонскиот народ страдал поради дискриминацијата спрема [[Христијаните]] и данокот за плаќање. Постепено повеќе Македонци, незадоволни со турското ропство, почнале да се вооружуваат. Како резултат на тоа, околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење == Почеток и развој == Самиот поим ајдут произлегува од [[Унгарски|унгарскиот збор]] ''hajduk''. Околу [[XVI век]], [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралството Унгарија]] го употребиле поимот за да обележат нередовна пешадиска дивизија во нивната војска. Најверојатно за време на Турско-унгарската војна меѓу [[1521]]-[[1526|1526 година]], [[Отоманско Царство|Отоманската администрација]] почнале да го употребуваат зборот. Во турски документи тие биле познати како ''hajdut'' ({{Јаз|2=حیدود}}). Додека [[Словенски народи|словенскиот народ]] во [[Балканот]] ги употребиле зборовите ''ајдут/хайдут/хајдук.'' <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=178364 <nowiki>[2]</nowiki>]</ref><ref>[https://bregalnicki.mk/uchesnicite-vo-karposhovoto-vostanie-vo-1689-godina-se-deklarirale-kako-del-od-makedonskata-naci-a/ <nowiki>[3]</nowiki>]</ref><ref>[https://www.google.mk/books/edition/%D0%94%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%BE%D1%82_%D0%BA%D1%80%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%9C/KoAiAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%90%D0%88%D0%94%D0%A3%D0%A2%D0%B8%22+%E2%80%9E%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%98%D0%88%D0%90%E2%80%9E&dq=%22%D0%90%D0%88%D0%94%D0%A3%D0%A2%D0%B8%22+%E2%80%9E%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%98%D0%88%D0%90%E2%80%9E&printsec=frontcover <nowiki>{4]</nowiki>]</ref><ref>[https://files.makedonskadrzava.com/books/chepreganov_istorija_na_makedonskiot_narod.pdf <nowiki>[5]</nowiki>]</ref> == Активности во XVIII и XIX век == <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=175047 <nowiki>[1]</nowiki>]</ref> == Крај на ајдутското движење == == Ајдутски народни песни == == Личности == == Хронологија == == Наводи == {{Наводи|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://rastko.rs/files/books/4c2946e5bc923.pdf|title=Струмица и Струмичко низ историјата|last=Пандевски|first=Манол|publisher=Општински одбор на сојузот на здружението на борците од НОВ|year=1969|location=[[Струмица]]|ref=|author-link=Манол Пандевски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1972.2.09-Matkovski-A.-Podatoci-za-nekoi-ajduti-vo-Makedonija-od-vtorata-polovina-na-XVll-vek.pdf|title=Податоци за некои ајдути од втората половина на XVII век во Македонија|last=Матковски|first=Александар|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ24-25(1972-3)/GZ24-25.11.%20%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2,%20%D0%90.%20-%20%D0%9E%D1%81%D0%B2%D1%80%D1%82%20%D0%B2%D1%80%D0%B7%20%D0%B0%D1%98%D0%B4%D1%83%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B8%20%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%97%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE.pdf|title=Осврт врз ајдутството и арамиството во Злетовско|last=Апостолов|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/%D0%A3%D1%88%D1%82%D0%B5_%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%83%D0%BD%D0%B0_-_%D0%90.%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B80001.pdf|title=Уште една Мариовска Буна (1688/89 година)|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/imnm1/imnm1_4.htm#3_3|title=Историја на македонскиот народ. Книга прва Од предисториското време до крајот на XVIII век|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1969|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Михајло Апостолски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/016e67bc-7e07-42dc-bf61-1d2b3cf37070/content|title=Карпошевото востание: краток осврт на настаните сврзани за ова востание|last=Томоски|first=Томо|publisher=[[УКИМ]]|year=1965|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Томо Томоски (историчар)}} rrbjy51a7d9ijmthcittbwsx1w328sf 5578667 5578641 2026-06-18T17:57:30Z Gurther 105215 /* Почеток и развој */ 5578667 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Naredba za ubistvo na Karpos.jpg|мини|336x336пкс|Наредба за убиството на [[Петар Карпош]] — најпознатиот македонски ајдут.]] '''Ајдутското движење во Македонија''' — најдолготрајната вооружена борба од [[македонскиот народ]] против [[Отоманското Царство]]. Траело од [[XV век]] до [[XIX век]] за време на [[Македонската преродба]]. Се појавило како отпор на [[Тимар|тимарскиот систем]] и подоцна [[Чифлиг|чифлигарскиот систем]]. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[Скопје|градот Скопје]] паднал под [[Отоманско Царство|Отоманска окупација]], почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Дискриминација спрема [[Христијани|христијанското население]] и даноци за плаќање биле неповолни за [[македонскиот народ]]. Околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење. Најстариот изворен податок за ајдутството потекнува од [[1502|1502 година]], каде истакнале дека 6 ајдути биле обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]]. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]]. == Вовед == [[Отоманската војска]] за прв пат влегла во [[Европа]], поточно [[Балканскиот Полуостров]] кога ја окупирале [[Галиполе]]. Постепено се проширила војската во [[Тракија]] и [[Пловдив]] околу [[1369|1369 година]]. Под водство на Шахин-паша, [[1370|следната година]] ја окупирале [[Стара Планина]] и се запознале со [[Српско Царство|Српското Царство]], тогаш под делокруг на [[Стефан Урош V]]. Со [[Битка кај Марица|Битката кај Марица]] во [[1371|1371 година]], [[Волкашин|Крал Волкашин]] со неговата војска загинале. По борбата било основано [[Прилепско Кралство|Прилепското Кралство]], предводено од [[Крал Марко]]. Во текот на [[1380-ти|1380-тите]] кралството постепено станало [[вазал]] на Отоманската држава. По [[Битката на Косово|Битката кај Косово]], [[Лазар Хребељановиќ]] бил убиен и голем дел од Македонија паднала под турска окупација. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[градот Скопје]] бил освоен, почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Околу [[XV век]] Македонија била приклучена во [[Румелиски Пашалак|Румелискиот Пашалак]]. Почнало процесот на [[Исламизацијата во Македонија|исламизација, особено во Западна Македонија]]. [[Битола|Градот Битола]], тогаш познат како ''Монастир'', станало административно седиште на [[Европска Турција|Европскиот дел на Турција]]. Македонскиот народ страдал поради дискриминацијата спрема [[Христијаните]] и данокот за плаќање. Постепено повеќе Македонци, незадоволни со турското ропство, почнале да се вооружуваат. Како резултат на тоа, околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење == Почеток и развој == Самиот поим ајдут произлегува од [[Унгарски|унгарскиот збор]] ''hajduk''. Околу [[XVI век]], [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралството Унгарија]] го употребиле поимот за да обележат нередовна пешадиска дивизија во нивната војска. Најверојатно за време на Турско-унгарската војна меѓу [[1521]]-[[1526|1526 година]], [[Отоманско Царство|Отоманската администрација]] почнале да го употребуваат зборот. Во турски документи тие биле познати како ''hajdut'' ({{Јаз|2=حیدود}}). Додека [[Словенски народи|словенскиот народ]] во [[Балканот]] ги употребиле зборовите ''ајдут/хайдут/хајдук.'' Ајдутското движење почнало околу крајот на [[XV век]] или почеток на [[XVI век]].<ref>{{Наведена книга|title=Историја на македонскиот народ|last=Чепреганов|first=Тодор|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2008|location=[[Скопје]]|pages=153-154|author-link=Тодор Чепреганов}}</ref> Најстариот изворен турски документ за ајдутите е извештај од [[Скопската каза|Скопската Каза]] во [[1502|1502 година]]. Според извештајот, 6 ајдути биле фатени и обесени. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности кај [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=178364|title=Македонија, нејзината војска низ векови и учество на жената во одбранбеното организирање|last=Марковски|first=Благоја|publisher=Списание за општествена теорија и критика „Дијалог“|year=1997|location=[[Скопје]]|pages=89}}</ref> Ајдутите биле организирани во дружини, составени најчесто од 20-30 борци, но понекогаш биле до 300 вооружени лица.{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} На чело на ајдучката дружина стоел [[војвода]] или ''арамбаша''.{{Sfn|Апостолов|1972|p=127}} Претежно биле [[мажи]] но понекогаш имало и дружини предводени од [[жени]]. Секој арамбаша имал помошник или „десна рака“ — ''бајрактар''. Се собирале околу [[Ѓурѓовден]], односно околу [[пролетта]], а се растурале околу [[Митровден]], односно во [[ноември]].{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} == Активности во XVIII и XIX век == <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=175047 <nowiki>[1]</nowiki>]</ref> == Крај на ајдутското движење == == Ајдутски народни песни == == Личности == == Хронологија == == Наводи == {{Наводи|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://rastko.rs/files/books/4c2946e5bc923.pdf|title=Струмица и Струмичко низ историјата|last=Пандевски|first=Манол|publisher=Општински одбор на сојузот на здружението на борците од НОВ|year=1969|location=[[Струмица]]|ref=|author-link=Манол Пандевски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1972.2.09-Matkovski-A.-Podatoci-za-nekoi-ajduti-vo-Makedonija-od-vtorata-polovina-na-XVll-vek.pdf|title=Податоци за некои ајдути од втората половина на XVII век во Македонија|last=Матковски|first=Александар|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ24-25(1972-3)/GZ24-25.11.%20%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2,%20%D0%90.%20-%20%D0%9E%D1%81%D0%B2%D1%80%D1%82%20%D0%B2%D1%80%D0%B7%20%D0%B0%D1%98%D0%B4%D1%83%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B8%20%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%97%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE.pdf|title=Осврт врз ајдутството и арамиството во Злетовско|last=Апостолов|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/%D0%A3%D1%88%D1%82%D0%B5_%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%83%D0%BD%D0%B0_-_%D0%90.%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B80001.pdf|title=Уште една Мариовска Буна (1688/89 година)|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/imnm1/imnm1_4.htm#3_3|title=Историја на македонскиот народ. Книга прва Од предисториското време до крајот на XVIII век|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1969|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Михајло Апостолски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/016e67bc-7e07-42dc-bf61-1d2b3cf37070/content|title=Карпошевото востание: краток осврт на настаните сврзани за ова востание|last=Томоски|first=Томо|publisher=[[УКИМ]]|year=1965|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Томо Томоски (историчар)}} 6bcc2uloc36n3i7uo3wj5na2r2dqpos 5578673 5578667 2026-06-18T18:43:43Z Gurther 105215 5578673 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Naredba za ubistvo na Karpos.jpg|мини|336x336пкс|Наредба за убиството на [[Петар Карпош]] — најпознатиот македонски ајдут.]] '''Ајдутското движење во Македонија''' — најдолготрајната вооружена борба од [[македонскиот народ]] против [[Отоманското Царство]]. Траело од [[XV век]] до [[XIX век]] за време на [[Македонската преродба]]. Се појавило како отпор на [[Тимар|тимарскиот систем]] и подоцна [[Чифлиг|чифлигарскиот систем]]. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[Скопје|градот Скопје]] паднал под [[Отоманско Царство|Отоманска окупација]], почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Дискриминација спрема [[Христијани|христијанското население]] и даноци за плаќање биле неповолни за [[македонскиот народ]]. Околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење. Најстариот изворен податок за ајдутството потекнува од [[1502|1502 година]], каде истакнале дека 6 ајдути биле обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]]. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]]. == Вовед == [[Отоманската војска]] за прв пат влегла во [[Европа]], поточно [[Балканскиот Полуостров]] кога ја окупирале [[Галиполе]]. Постепено се проширила војската во [[Тракија]] и [[Пловдив]] околу [[1369|1369 година]]. Под водство на Шахин-паша, [[1370|следната година]] ја окупирале [[Стара Планина]] и се запознале со [[Српско Царство|Српското Царство]], тогаш под делокруг на [[Стефан Урош V]]. Со [[Битка кај Марица|Битката кај Марица]] во [[1371|1371 година]], [[Волкашин|Крал Волкашин]] со неговата војска загинале. По борбата било основано [[Прилепско Кралство|Прилепското Кралство]], предводено од [[Крал Марко]]. Во текот на [[1380-ти|1380-тите]] кралството постепено станало [[вазал]] на Отоманската држава. По [[Битката на Косово|Битката кај Косово]], [[Лазар Хребељановиќ]] бил убиен и голем дел од Македонија паднала под турска окупација. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[градот Скопје]] бил освоен, почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Околу [[XV век]] Македонија била приклучена во [[Румелиски Пашалак|Румелискиот Пашалак]]. Почнало процесот на [[Исламизацијата во Македонија|исламизација, особено во Западна Македонија]]. [[Битола|Градот Битола]], тогаш познат како ''Монастир'', станало административно седиште на [[Европска Турција|Европскиот дел на Турција]]. Македонскиот народ страдал поради дискриминацијата спрема [[Христијаните]] и данокот за плаќање. Постепено повеќе Македонци, незадоволни со турското ропство, почнале да се вооружуваат. Како резултат на тоа, околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење == Почеток и развој == Самиот поим ајдут произлегува од [[Унгарски|унгарскиот збор]] ''hajduk''. Околу [[XVI век]], [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралството Унгарија]] го употребиле поимот за да обележат нередовна пешадиска дивизија во нивната војска. Најверојатно за време на Турско-унгарската војна меѓу [[1521]]-[[1526|1526 година]], [[Отоманско Царство|Отоманската администрација]] почнале да го употребуваат зборот. Во турски документи тие биле познати како ''hajdut'' ({{Јаз|2=حیدود}}). Додека [[Словенски народи|словенскиот народ]] во [[Балканот]] ги употребиле зборовите ''ајдут/хайдут/хајдук.'' Ајдутското движење почнало околу крајот на [[XV век]] или почеток на [[XVI век]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Историја на македонскиот народ|last=Чепреганов|first=Тодор|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2008|location=[[Скопје]]|pages=153-154|author-link=Тодор Чепреганов}}</ref> Најстариот изворен турски документ за ајдутите е извештај од [[Скопската каза|Скопската Каза]] во [[1502|1502 година]]. Според извештајот, 6 ајдути биле фатени и обесени. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности кај [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]].<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=178364|title=Македонија, нејзината војска низ векови и учество на жената во одбранбеното организирање|last=Марковски|first=Благоја|publisher=Списание за општествена теорија и критика „Дијалог“|year=1997|location=[[Скопје]]|pages=89}}</ref> Додека според [[Тодор Чепреганов]], ајдутското движење почнало за време на [[Востание на Скендербег|востанието на Скендеберг]] во [[1443|1443 година]] кај [[Коџаџик]].<ref name=":1" /> Ајдутите биле организирани во дружини, составени најчесто од 20-30 борци, но понекогаш биле до 300 вооружени лица.{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} На чело на ајдучката дружина стоел [[војвода]] или ''арамбаша''.{{Sfn|Апостолов|1972|p=127}} Претежно биле [[мажи]] но понекогаш имало и дружини предводени од [[жени]].<ref name=":2" /> Секој арамбаша имал помошник или „десна рака“ — ''бајрактар''. Се собирале на [[Ѓурѓовден]], односно околу [[пролетта]], а се растурале на [[Митровден]], т.е. [[ноември]].{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} Во XVI век биле регистрирани првите напади од ајдучките дружини, претежно кај [[Осоговските Планини]] и [[Петрич]].<ref name=":1" /> Меѓу [[1564]]-[[1565|1565 година]] била организирана [[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепската буна]] во [[Западна Македонија]].{{Sfn|ПА II|2009|p=825}} Најпознатиот македонски ајдут од XVI век е [[Доброта војвода|Доброта]] од [[Железница (Пиринско)|село Железница]], [[Пиринска Македонија]]. За време на [[Велигден]] Доброта ги нападнал [[Бег|турските бегови]] во околијата и им ги изгорел куќите. Освен Доброта, [[Чавдар Војвода]] од [[Лакавица (Штипско)|Лакавица]], [[Вардарска Македонија]] дејствувал во [[Штипско|Штипската околија]]. Чавдар е спомнат во песните на [[Русофилија|русофилот]] [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Електронно издание "История на България"|last=Бакалов|first=Георги|last2=Милен Куманов|publisher=Труд, Сирма|year=2003|isbn=954528613X|location=София|language=bg|chapter=Чавдар Войвода (II половина на XVI в.)}}</ref> == Активности во XVIII и XIX век == <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=175047 <nowiki>[1]</nowiki>]</ref> == Крај на ајдутското движење == == Ајдутски народни песни == == Личности == == Хронологија == == Наводи == {{Наводи|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://rastko.rs/files/books/4c2946e5bc923.pdf|title=Струмица и Струмичко низ историјата|last=Пандевски|first=Манол|publisher=Општински одбор на сојузот на здружението на борците од НОВ|year=1969|location=[[Струмица]]|ref=|author-link=Манол Пандевски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1972.2.09-Matkovski-A.-Podatoci-za-nekoi-ajduti-vo-Makedonija-od-vtorata-polovina-na-XVll-vek.pdf|title=Податоци за некои ајдути од втората половина на XVII век во Македонија|last=Матковски|first=Александар|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ24-25(1972-3)/GZ24-25.11.%20%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2,%20%D0%90.%20-%20%D0%9E%D1%81%D0%B2%D1%80%D1%82%20%D0%B2%D1%80%D0%B7%20%D0%B0%D1%98%D0%B4%D1%83%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B8%20%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%97%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE.pdf|title=Осврт врз ајдутството и арамиството во Злетовско|last=Апостолов|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/%D0%A3%D1%88%D1%82%D0%B5_%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%83%D0%BD%D0%B0_-_%D0%90.%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B80001.pdf|title=Уште една Мариовска Буна (1688/89 година)|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/imnm1/imnm1_4.htm#3_3|title=Историја на македонскиот народ. Книга прва Од предисториското време до крајот на XVIII век|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1969|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Михајло Апостолски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/016e67bc-7e07-42dc-bf61-1d2b3cf37070/content|title=Карпошевото востание: краток осврт на настаните сврзани за ова востание|last=Томоски|first=Томо|publisher=[[УКИМ]]|year=1965|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Томо Томоски (историчар)}} kodr5wyxjn2z6diq5r5k4skgqxyfhll 5578697 5578673 2026-06-18T21:35:33Z Gurther 105215 /* Почеток и развој */ 5578697 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Naredba za ubistvo na Karpos.jpg|мини|336x336пкс|Наредба за убиството на [[Петар Карпош]] — најпознатиот македонски ајдут.]] '''Ајдутското движење во Македонија''' — најдолготрајната вооружена борба од [[македонскиот народ]] против [[Отоманското Царство]]. Траело од [[XV век]] до [[XIX век]] за време на [[Македонската преродба]]. Се појавило како отпор на [[Тимар|тимарскиот систем]] и подоцна [[Чифлиг|чифлигарскиот систем]]. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[Скопје|градот Скопје]] паднал под [[Отоманско Царство|Отоманска окупација]], почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Дискриминација спрема [[Христијани|христијанското население]] и даноци за плаќање биле неповолни за [[македонскиот народ]]. Околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење. Најстариот изворен податок за ајдутството потекнува од [[1502|1502 година]], каде истакнале дека 6 ајдути биле обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]]. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]]. == Вовед == [[Отоманската војска]] за прв пат влегла во [[Европа]], поточно [[Балканскиот Полуостров]] кога ја окупирале [[Галиполе]]. Постепено се проширила војската во [[Тракија]] и [[Пловдив]] околу [[1369|1369 година]]. Под водство на Шахин-паша, [[1370|следната година]] ја окупирале [[Стара Планина]] и се запознале со [[Српско Царство|Српското Царство]], тогаш под делокруг на [[Стефан Урош V]]. Со [[Битка кај Марица|Битката кај Марица]] во [[1371|1371 година]], [[Волкашин|Крал Волкашин]] со неговата војска загинале. По борбата било основано [[Прилепско Кралство|Прилепското Кралство]], предводено од [[Крал Марко]]. Во текот на [[1380-ти|1380-тите]] кралството постепено станало [[вазал]] на Отоманската држава. По [[Битката на Косово|Битката кај Косово]], [[Лазар Хребељановиќ]] бил убиен и голем дел од Македонија паднала под турска окупација. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[градот Скопје]] бил освоен, почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Околу [[XV век]] Македонија била приклучена во [[Румелиски Пашалак|Румелискиот Пашалак]]. Почнало процесот на [[Исламизацијата во Македонија|исламизација, особено во Западна Македонија]]. [[Битола|Градот Битола]], тогаш познат како ''Монастир'', станало административно седиште на [[Европска Турција|Европскиот дел на Турција]]. Македонскиот народ страдал поради дискриминацијата спрема [[Христијаните]] и данокот за плаќање. Постепено повеќе Македонци, незадоволни со турското ропство, почнале да се вооружуваат. Како резултат на тоа, околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење == Почеток и развој == Самиот поим ајдут произлегува од [[Унгарски|унгарскиот збор]] ''hajduk''. Околу [[XVI век]], [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралството Унгарија]] го употребиле поимот за да обележат нередовна пешадиска дивизија во нивната војска. Најверојатно за време на Турско-унгарската војна меѓу [[1521]]-[[1526|1526 година]], [[Отоманско Царство|Отоманската администрација]] почнале да го употребуваат зборот. Во турски документи тие биле познати како ''hajdut'' ({{Јаз|2=حیدود}}). Додека [[Словенски народи|словенскиот народ]] во [[Балканот]] ги употребиле зборовите ''ајдут/хайдут/хајдук.'' Ајдутското движење почнало околу крајот на [[XV век]] или почеток на [[XVI век]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Историја на македонскиот народ|last=Чепреганов|first=Тодор|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2008|location=[[Скопје]]|pages=153-154|author-link=Тодор Чепреганов}}</ref> Најстариот изворен турски документ за ајдутите е извештај од [[Скопската каза|Скопската Каза]] во [[1502|1502 година]]. Според извештајот, 6 ајдути биле фатени и обесени. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности кај [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]].<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=178364|title=Македонија, нејзината војска низ векови и учество на жената во одбранбеното организирање|last=Марковски|first=Благоја|publisher=Списание за општествена теорија и критика „Дијалог“|year=1997|location=[[Скопје]]|pages=89}}</ref> Додека според [[Тодор Чепреганов]], ајдутското движење почнало за време на [[Востание на Скендербег|востанието на Скендеберг]] во [[1443|1443 година]] кај [[Коџаџик]].<ref name=":1" /> Ајдутите биле организирани во дружини, составени најчесто од 20-30 борци, но понекогаш биле до 300 вооружени лица.{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} На чело на ајдучката дружина стоел [[војвода]] или ''арамбаша''.{{Sfn|Апостолов|1972|p=127}} Претежно биле [[мажи]] но понекогаш имало и дружини предводени од [[жени]].<ref name=":2" /> Секој арамбаша имал помошник или „десна рака“ — ''бајрактар''. Се собирале на [[Ѓурѓовден]], односно околу [[пролетта]], а се растурале на [[Митровден]], т.е. [[ноември]].{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} Во XVI век биле регистрирани првите напади од ајдучките дружини, претежно кај [[Осоговските Планини]] и [[Петрич]].<ref name=":1" /> Меѓу [[1564]]-[[1565|1565 година]] била организирана [[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепската буна]] во [[Западна Македонија]].{{Sfn|ПА II|2009|p=825}} Најпознатиот македонски ајдут од XVI век е [[Доброта војвода|Доброта]] од [[Железница (Пиринско)|село Железница]], [[Пиринска Македонија]]. За време на [[Велигден]] Доброта ги нападнал [[Бег|турските бегови]] во околијата и им ги изгорел куќите. Освен Доброта, [[Чавдар Војвода]] од [[Лакавица (Штипско)|Лакавица]], [[Вардарска Македонија]] дејствувал во [[Штипско|Штипската околија]]. Чавдар е спомнат во песните на [[Русофилија|русофилот]] [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Електронно издание "История на България"|last=Бакалов|first=Георги|last2=Милен Куманов|publisher=Труд, Сирма|year=2003|isbn=954528613X|location=София|language=bg|chapter=Чавдар Войвода (II половина на XVI в.)}}</ref> Истовремено бил активен и Лалуш. Најверојатно роден во штипско село по долината на [[Крива Лакавица|реката Крива Лакавица]]. Пред да формирал дружина, Лалуш дејствувал како бајрактар на Чавдар. Во XVI век, кај [[Прилепско]] и [[Битолско]] бил активен Толе војвода. Основал дружина со 20-30 доброволци од селата [[Пуста Река]], [[Арилево]] и [[Белушино]]. На [[3 ноември]] [[1573|1573 година]] го нападнале [[спахија]] Мехмед.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=http://promacedonia.org/eg_sa/eg_sa_c.html|title=Българите през XVI век. По документи от наши и чужди архиви|last=Андреев|first=Стефан|publisher=Издателство на Отечествения фронт|year=1986|location=[[Софија]]|pages=219}}</ref> == Активности во XVIII и XIX век == <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=175047 <nowiki>[1]</nowiki>]</ref> == Крај на ајдутското движење == == Ајдутски народни песни == == Личности == == Хронологија == {| class="wikitable" |+Хронолошки настани во ајдутското движење на Македонија !Датум !Настан !Навод |- |[[1443|1443 година]] |[[Ајдуци]] од [[Коџаџик]] му помогнале на [[Скендербег]] при [[Востание на Скендербег|неговото востание]]. |<ref name=":1" /> |- |[[1478|1478 година]] |Во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] дејствувала ајдутска дружина. |<ref name=":2" /> |- |[[1502|1502 година]] |Шест ајдуци се уапсани и обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]] поради нивните дејности во [[Штипско]]. |{{Sfn|Апостолски|1969|p=270}} |- |[[1564]]-[[1565|1565 година]] |[[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепска буна]] | |- |[[3 ноември]] [[1573|1573 година]] |Ајдутската дружина на Толе ја нападнале [[Спахија|спахијата]] Мехмед. |<ref name=":3" /> |- |[[12 ноември]] [[1575|1575 година]] |[[Отоманци|Отоманската власт]] објавиле [[ферман]] против ајдуците. |<ref name=":3" /> |- |[[1579|1579 година]] |Убиен е спахијата Меми од Битола. |<ref name=":3" /> |- |[[1591|1591 година]] |Сулејман бег во [[Црнобуки|село Црнобуки]] е убиен од ајдуците. |<ref name=":3" /> |} == Наводи == {{Наводи|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://rastko.rs/files/books/4c2946e5bc923.pdf|title=Струмица и Струмичко низ историјата|last=Пандевски|first=Манол|publisher=Општински одбор на сојузот на здружението на борците од НОВ|year=1969|location=[[Струмица]]|ref=|author-link=Манол Пандевски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1972.2.09-Matkovski-A.-Podatoci-za-nekoi-ajduti-vo-Makedonija-od-vtorata-polovina-na-XVll-vek.pdf|title=Податоци за некои ајдути од втората половина на XVII век во Македонија|last=Матковски|first=Александар|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ24-25(1972-3)/GZ24-25.11.%20%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2,%20%D0%90.%20-%20%D0%9E%D1%81%D0%B2%D1%80%D1%82%20%D0%B2%D1%80%D0%B7%20%D0%B0%D1%98%D0%B4%D1%83%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B8%20%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%97%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE.pdf|title=Осврт врз ајдутството и арамиството во Злетовско|last=Апостолов|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/%D0%A3%D1%88%D1%82%D0%B5_%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%83%D0%BD%D0%B0_-_%D0%90.%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B80001.pdf|title=Уште една Мариовска Буна (1688/89 година)|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/imnm1/imnm1_4.htm#3_3|title=Историја на македонскиот народ. Книга прва Од предисториското време до крајот на XVIII век|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1969|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Михајло Апостолски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/016e67bc-7e07-42dc-bf61-1d2b3cf37070/content|title=Карпошевото востание: краток осврт на настаните сврзани за ова востание|last=Томоски|first=Томо|publisher=[[УКИМ]]|year=1965|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Томо Томоски (историчар)}} f5o9givsvsvqkbtwg9wskd4tfy95ig6 5578698 5578697 2026-06-18T21:36:39Z Gurther 105215 5578698 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Naredba za ubistvo na Karpos.jpg|мини|336x336пкс|Наредба за убиството на [[Петар Карпош]] — најпознатиот македонски ајдут.]] '''Ајдутското движење во Македонија''' — најдолготрајната вооружена борба од [[македонскиот народ]] против [[Отоманското Царство]]. Траело од [[XV век]] до [[XIX век]] за време на [[Македонската преродба]]. Се појавило како отпор на [[Тимар|тимарскиот систем]] и подоцна [[Чифлиг|чифлигарскиот систем]]. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[Скопје|градот Скопје]] паднал под [[Отоманско Царство|Отоманска окупација]], почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Дискриминација спрема [[Христијани|христијанското население]] и даноци за плаќање биле неповолни за [[македонскиот народ]]. Околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење. Најстариот изворен податок за ајдутството потекнува од [[1502|1502 година]], каде истакнале дека 6 ајдути биле обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]]. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]]. == Вовед == [[Отоманската војска]] за прв пат влегла во [[Европа]], поточно [[Балканскиот Полуостров]] кога ја окупирале [[Галиполе]]. Постепено се проширила војската во [[Тракија]] и [[Пловдив]] околу [[1369|1369 година]]. Под водство на Шахин-паша, [[1370|следната година]] ја окупирале [[Стара Планина]] и се запознале со [[Српско Царство|Српското Царство]], тогаш под делокруг на [[Стефан Урош V]]. Со [[Битка кај Марица|Битката кај Марица]] во [[1371|1371 година]], [[Волкашин|Крал Волкашин]] со неговата војска загинале. По борбата било основано [[Прилепско Кралство|Прилепското Кралство]], предводено од [[Крал Марко]]. Во текот на [[1380-ти|1380-тите]] кралството постепено станало [[вазал]] на Отоманската држава. По [[Битката на Косово|Битката кај Косово]], [[Лазар Хребељановиќ]] бил убиен и голем дел од Македонија паднала под турска окупација. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[градот Скопје]] бил освоен, почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Околу [[XV век]] Македонија била приклучена во [[Румелиски Пашалак|Румелискиот Пашалак]]. Почнало процесот на [[Исламизацијата во Македонија|исламизација, особено во Западна Македонија]]. [[Битола|Градот Битола]], тогаш познат како ''Монастир'', станало административно седиште на [[Европска Турција|Европскиот дел на Турција]]. Македонскиот народ страдал поради дискриминацијата спрема [[Христијаните]] и данокот за плаќање. Постепено повеќе Македонци, незадоволни со турското ропство, почнале да се вооружуваат. Како резултат на тоа, околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење == Почеток и развој == Самиот поим ајдут произлегува од [[Унгарски|унгарскиот збор]] ''hajduk''. Околу [[XVI век]], [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралството Унгарија]] го употребиле поимот за да обележат нередовна пешадиска дивизија во нивната војска. Најверојатно за време на Турско-унгарската војна меѓу [[1521]]-[[1526|1526 година]], [[Отоманско Царство|Отоманската администрација]] почнале да го употребуваат зборот. Во турски документи тие биле познати како ''hajdut'' ({{Јаз|2=حیدود}}). Додека [[Словенски народи|словенскиот народ]] во [[Балканот]] ги употребиле зборовите ''ајдут/хайдут/хајдук.'' Ајдутското движење почнало околу крајот на [[XV век]] или почеток на [[XVI век]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Историја на македонскиот народ|last=Чепреганов|first=Тодор|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2008|location=[[Скопје]]|pages=153-154|author-link=Тодор Чепреганов}}</ref> Најстариот изворен турски документ за ајдутите е извештај од [[Скопската каза|Скопската Каза]] во [[1502|1502 година]]. Според извештајот, 6 ајдути биле фатени и обесени. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности кај [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]].<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=178364|title=Македонија, нејзината војска низ векови и учество на жената во одбранбеното организирање|last=Марковски|first=Благоја|publisher=Списание за општествена теорија и критика „Дијалог“|year=1997|location=[[Скопје]]|pages=89}}</ref> Додека според [[Тодор Чепреганов]], ајдутското движење почнало за време на [[Востание на Скендербег|востанието на Скендеберг]] во [[1443|1443 година]] кај [[Коџаџик]].<ref name=":1" /> Ајдутите биле организирани во дружини, составени најчесто од 20-30 борци, но понекогаш биле до 300 вооружени лица.{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} На чело на ајдучката дружина стоел [[војвода]] или ''арамбаша''.{{Sfn|Апостолов|1972|p=127}} Претежно биле [[мажи]] но понекогаш имало и дружини предводени од [[жени]].<ref name=":2" /> Секој арамбаша имал помошник или „десна рака“ — ''бајрактар''. Се собирале на [[Ѓурѓовден]], односно околу [[пролетта]], а се растурале на [[Митровден]], т.е. [[ноември]].{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} Во XVI век биле регистрирани првите напади од ајдучките дружини, претежно кај [[Осоговските Планини]] и [[Петрич]].<ref name=":1" /> Меѓу [[1564]]-[[1565|1565 година]] била организирана [[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепската буна]] во [[Западна Македонија]].{{Sfn|ПА II|2009|p=825}} Најпознатиот македонски ајдут од XVI век е [[Доброта војвода|Доброта]] од [[Железница (Пиринско)|село Железница]], [[Пиринска Македонија]]. За време на [[Велигден]] Доброта ги нападнал [[Бег|турските бегови]] во околијата и им ги изгорел куќите. Освен Доброта, [[Чавдар Војвода]] од [[Лакавица (Штипско)|Лакавица]], [[Вардарска Македонија]] дејствувал во [[Штипско|Штипската околија]]. Чавдар е спомнат во песните на [[Русофилија|русофилот]] [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Електронно издание "История на България"|last=Бакалов|first=Георги|last2=Милен Куманов|publisher=Труд, Сирма|year=2003|isbn=954528613X|location=София|language=bg|chapter=Чавдар Войвода (II половина на XVI в.)}}</ref> Истовремено бил активен и Лалуш. Најверојатно роден во штипско село по долината на [[Крива Лакавица|реката Крива Лакавица]]. Пред да формирал дружина, Лалуш дејствувал како бајрактар на Чавдар. Во XVI век, кај [[Прилепско]] и [[Битолско]] бил активен Толе војвода. Основал дружина со 20-30 доброволци од селата [[Пуста Река]], [[Арилево]] и [[Белушино]]. На [[3 ноември]] [[1573|1573 година]] го нападнале [[спахија]] Мехмед.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=http://promacedonia.org/eg_sa/eg_sa_c.html|title=Българите през XVI век. По документи от наши и чужди архиви|last=Андреев|first=Стефан|publisher=Издателство на Отечествения фронт|year=1986|location=[[Софија]]|pages=219}}</ref> == Активности во XVIII и XIX век == <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=175047 <nowiki>[1]</nowiki>]</ref> == Крај на ајдутското движење == == Ајдутски народни песни == == Личности == == Хронологија == {| class="wikitable" |+Хронолошки настани во ајдутското движење на Македонија !Датум !Настан !Навод |- |[[1443|1443 година]] |[[Ајдуци]] од [[Коџаџик]] му помогнале на [[Скендербег]] при [[Востание на Скендербег|неговото востание]]. |<ref name=":1" /> |- |[[1478|1478 година]] |Во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] дејствувала ајдутска дружина. |<ref name=":2" /> |- |[[1502|1502 година]] |Шест ајдуци се уапсани и обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]] поради нивните дејности во [[Штипско]]. |{{Sfn|Апостолски|1969|p=270}} |- |[[1564]]-[[1565|1565 година]] |[[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепска буна]] |{{Sfn|Матковски|1970|p=87}} |- |[[3 ноември]] [[1573|1573 година]] |Ајдутската дружина на Толе ја нападнале [[Спахија|спахијата]] Мехмед. |<ref name=":3" /> |- |[[12 ноември]] [[1575|1575 година]] |[[Отоманци|Отоманската власт]] објавиле [[ферман]] против ајдуците. |<ref name=":3" /> |- |[[1579|1579 година]] |Убиен е спахијата Меми од Битола. |<ref name=":3" /> |- |[[1591|1591 година]] |Сулејман бег во [[Црнобуки|село Црнобуки]] е убиен од ајдуците. |<ref name=":3" /> |} == Наводи == {{Наводи|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://rastko.rs/files/books/4c2946e5bc923.pdf|title=Струмица и Струмичко низ историјата|last=Пандевски|first=Манол|publisher=Општински одбор на сојузот на здружението на борците од НОВ|year=1969|location=[[Струмица]]|ref=|author-link=Манол Пандевски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1972.2.09-Matkovski-A.-Podatoci-za-nekoi-ajduti-vo-Makedonija-od-vtorata-polovina-na-XVll-vek.pdf|title=Податоци за некои ајдути од втората половина на XVII век во Македонија|last=Матковски|first=Александар|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ24-25(1972-3)/GZ24-25.11.%20%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2,%20%D0%90.%20-%20%D0%9E%D1%81%D0%B2%D1%80%D1%82%20%D0%B2%D1%80%D0%B7%20%D0%B0%D1%98%D0%B4%D1%83%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B8%20%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%97%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE.pdf|title=Осврт врз ајдутството и арамиството во Злетовско|last=Апостолов|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/%D0%A3%D1%88%D1%82%D0%B5_%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%83%D0%BD%D0%B0_-_%D0%90.%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B80001.pdf|title=Уште една Мариовска Буна (1688/89 година)|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/imnm1/imnm1_4.htm#3_3|title=Историја на македонскиот народ. Книга прва Од предисториското време до крајот на XVIII век|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1969|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Михајло Апостолски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/016e67bc-7e07-42dc-bf61-1d2b3cf37070/content|title=Карпошевото востание: краток осврт на настаните сврзани за ова востание|last=Томоски|first=Томо|publisher=[[УКИМ]]|year=1965|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Томо Томоски (историчар)}} rtlyfrz7h6t6jap7db68lp3pj4s09dl 5578701 5578698 2026-06-18T21:46:13Z Gurther 105215 5578701 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Naredba za ubistvo na Karpos.jpg|мини|336x336пкс|Наредба за убиството на [[Петар Карпош]] — најпознатиот македонски ајдут.]] '''Ајдутското движење во Македонија''' — најдолготрајната вооружена борба од [[македонскиот народ]] против [[Отоманското Царство]]. Траело од [[XV век]] до [[XIX век]] за време на [[Македонската преродба]]. Се појавило како отпор на [[Тимар|тимарскиот систем]] и подоцна [[Чифлиг|чифлигарскиот систем]]. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[Скопје|градот Скопје]] паднал под [[Отоманско Царство|Отоманска окупација]], почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Дискриминација спрема [[Христијани|христијанското население]] и даноци за плаќање биле неповолни за [[македонскиот народ]]. Околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење. Најстариот изворен податок за ајдутството потекнува од [[1502|1502 година]], каде истакнале дека 6 ајдути биле обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]]. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]]. == Вовед == {{multiple image|width=180|image2=Документ 1 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif||image3=Документ 2 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif||direction=vertical|caption4=Турски [[Ферман|фермани]] за втората Мариовска буна околу [[1688]]-[[1689|1689 година]].|image4=Документ 3 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif}} [[Отоманската војска]] за прв пат влегла во [[Европа]], поточно [[Балканскиот Полуостров]] кога ја окупирале [[Галиполе]]. Постепено се проширила војската во [[Тракија]] и [[Пловдив]] околу [[1369|1369 година]]. Под водство на Шахин-паша, [[1370|следната година]] ја окупирале [[Стара Планина]] и се запознале со [[Српско Царство|Српското Царство]], тогаш под делокруг на [[Стефан Урош V]]. Со [[Битка кај Марица|Битката кај Марица]] во [[1371|1371 година]], [[Волкашин|Крал Волкашин]] со неговата војска загинале. По борбата било основано [[Прилепско Кралство|Прилепското Кралство]], предводено од [[Крал Марко]]. Во текот на [[1380-ти|1380-тите]] кралството постепено станало [[вазал]] на Отоманската држава. По [[Битката на Косово|Битката кај Косово]], [[Лазар Хребељановиќ]] бил убиен и голем дел од Македонија паднала под турска окупација. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[градот Скопје]] бил освоен, почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Околу [[XV век]] Македонија била приклучена во [[Румелиски Пашалак|Румелискиот Пашалак]]. Почнало процесот на [[Исламизацијата во Македонија|исламизација, особено во Западна Македонија]]. [[Битола|Градот Битола]], тогаш познат како ''Монастир'', станало административно седиште на [[Европска Турција|Европскиот дел на Турција]]. Македонскиот народ страдал поради дискриминацијата спрема [[Христијаните]] и данокот за плаќање. Постепено повеќе Македонци, незадоволни со турското ропство, почнале да се вооружуваат. Како резултат на тоа, околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење == Почеток и развој == Самиот поим ајдут произлегува од [[Унгарски|унгарскиот збор]] ''hajduk''. Околу [[XVI век]], [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралството Унгарија]] го употребиле поимот за да обележат нередовна пешадиска дивизија во нивната војска. Најверојатно за време на Турско-унгарската војна меѓу [[1521]]-[[1526|1526 година]], [[Отоманско Царство|Отоманската администрација]] почнале да го употребуваат зборот. Во турски документи тие биле познати како ''hajdut'' ({{Јаз|2=حیدود}}). Додека [[Словенски народи|словенскиот народ]] во [[Балканот]] ги употребиле зборовите ''ајдут/хайдут/хајдук.'' Ајдутското движење почнало околу крајот на [[XV век]] или почеток на [[XVI век]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Историја на македонскиот народ|last=Чепреганов|first=Тодор|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2008|location=[[Скопје]]|pages=153-154|author-link=Тодор Чепреганов}}</ref> Најстариот изворен турски документ за ајдутите е извештај од [[Скопската каза|Скопската Каза]] во [[1502|1502 година]]. Според извештајот, 6 ајдути биле фатени и обесени. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности кај [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]].<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=178364|title=Македонија, нејзината војска низ векови и учество на жената во одбранбеното организирање|last=Марковски|first=Благоја|publisher=Списание за општествена теорија и критика „Дијалог“|year=1997|location=[[Скопје]]|pages=89}}</ref> Додека според [[Тодор Чепреганов]], ајдутското движење почнало за време на [[Востание на Скендербег|востанието на Скендеберг]] во [[1443|1443 година]] кај [[Коџаџик]].<ref name=":1" /> Ајдутите биле организирани во дружини, составени најчесто од 20-30 борци, но понекогаш биле до 300 вооружени лица.{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} На чело на ајдучката дружина стоел [[војвода]] или ''арамбаша''.{{Sfn|Апостолов|1972|p=127}} Претежно биле [[мажи]] но понекогаш имало и дружини предводени од [[жени]].<ref name=":2" /> Секој арамбаша имал помошник или „десна рака“ — ''бајрактар''. Се собирале на [[Ѓурѓовден]], односно околу [[пролетта]], а се растурале на [[Митровден]], т.е. [[ноември]].{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} Во XVI век биле регистрирани првите напади од ајдучките дружини, претежно кај [[Осоговските Планини]] и [[Петрич]].<ref name=":1" /> Меѓу [[1564]]-[[1565|1565 година]] била организирана [[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепската буна]] во [[Западна Македонија]].{{Sfn|ПА II|2009|p=825}} Најпознатиот македонски ајдут од XVI век е [[Доброта војвода|Доброта]] од [[Железница (Пиринско)|село Железница]], [[Пиринска Македонија]]. За време на [[Велигден]] Доброта ги нападнал [[Бег|турските бегови]] во околијата и им ги изгорел куќите. Освен Доброта, [[Чавдар Војвода]] од [[Лакавица (Штипско)|Лакавица]], [[Вардарска Македонија]] дејствувал во [[Штипско|Штипската околија]]. Чавдар е спомнат во песните на [[Русофилија|русофилот]] [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Електронно издание "История на България"|last=Бакалов|first=Георги|last2=Милен Куманов|publisher=Труд, Сирма|year=2003|isbn=954528613X|location=София|language=bg|chapter=Чавдар Войвода (II половина на XVI в.)}}</ref> Истовремено бил активен и Лалуш. Најверојатно роден во штипско село по долината на [[Крива Лакавица|реката Крива Лакавица]]. Пред да формирал дружина, Лалуш дејствувал како бајрактар на Чавдар. Во XVI век, кај [[Прилепско]] и [[Битолско]] бил активен Толе војвода. Основал дружина со 20-30 доброволци од селата [[Пуста Река]], [[Арилево]] и [[Белушино]]. На [[3 ноември]] [[1573|1573 година]] го нападнале [[спахија]] Мехмед.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=http://promacedonia.org/eg_sa/eg_sa_c.html|title=Българите през XVI век. По документи от наши и чужди архиви|last=Андреев|first=Стефан|publisher=Издателство на Отечествения фронт|year=1986|location=[[Софија]]|pages=219}}</ref> == Активности во XVIII и XIX век == <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=175047 <nowiki>[1]</nowiki>]</ref> == Крај на ајдутското движење == == Ајдутски народни песни == == Личности == == Хронологија == {| class="wikitable" |+Хронолошки настани во ајдутското движење на Македонија !Датум !Настан !Навод |- |[[1443|1443 година]] |[[Ајдуци]] од [[Коџаџик]] му помогнале на [[Скендербег]] при [[Востание на Скендербег|неговото востание]]. |<ref name=":1" /> |- |[[1478|1478 година]] |Во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] дејствувала ајдутска дружина. |<ref name=":2" /> |- |[[1502|1502 година]] |Шест ајдуци се уапсани и обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]] поради нивните дејности во [[Штипско]]. |{{Sfn|Апостолски|1969|p=270}} |- |[[1564]]-[[1565|1565 година]] |[[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепска буна]] |{{Sfn|Матковски|1970|p=87}} |- |[[3 ноември]] [[1573|1573 година]] |Ајдутската дружина на Толе ја нападнале [[Спахија|спахијата]] Мехмед. |<ref name=":3" /> |- |[[12 ноември]] [[1575|1575 година]] |[[Отоманци|Отоманската власт]] објавиле [[ферман]] против ајдуците. |<ref name=":3" /> |- |[[1579|1579 година]] |Убиен е спахијата Меми од Битола. |<ref name=":3" /> |- |[[1591|1591 година]] |Сулејман бег во [[Црнобуки|село Црнобуки]] е убиен од ајдуците. |<ref name=":3" /> |} == Наводи == {{Наводи|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://rastko.rs/files/books/4c2946e5bc923.pdf|title=Струмица и Струмичко низ историјата|last=Пандевски|first=Манол|publisher=Општински одбор на сојузот на здружението на борците од НОВ|year=1969|location=[[Струмица]]|ref=|author-link=Манол Пандевски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1972.2.09-Matkovski-A.-Podatoci-za-nekoi-ajduti-vo-Makedonija-od-vtorata-polovina-na-XVll-vek.pdf|title=Податоци за некои ајдути од втората половина на XVII век во Македонија|last=Матковски|first=Александар|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ24-25(1972-3)/GZ24-25.11.%20%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2,%20%D0%90.%20-%20%D0%9E%D1%81%D0%B2%D1%80%D1%82%20%D0%B2%D1%80%D0%B7%20%D0%B0%D1%98%D0%B4%D1%83%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B8%20%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%97%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE.pdf|title=Осврт врз ајдутството и арамиството во Злетовско|last=Апостолов|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/%D0%A3%D1%88%D1%82%D0%B5_%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%83%D0%BD%D0%B0_-_%D0%90.%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B80001.pdf|title=Уште една Мариовска Буна (1688/89 година)|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/imnm1/imnm1_4.htm#3_3|title=Историја на македонскиот народ. Книга прва Од предисториското време до крајот на XVIII век|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1969|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Михајло Апостолски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/016e67bc-7e07-42dc-bf61-1d2b3cf37070/content|title=Карпошевото востание: краток осврт на настаните сврзани за ова востание|last=Томоски|first=Томо|publisher=[[УКИМ]]|year=1965|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Томо Томоски (историчар)}} qpkm1gbxj4rhlh6n7oxvmjv7egrnvkd 5578702 5578701 2026-06-18T21:46:54Z Gurther 105215 /* Вовед */ 5578702 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Naredba za ubistvo na Karpos.jpg|мини|336x336пкс|Наредба за убиството на [[Петар Карпош]] — најпознатиот македонски ајдут.]] '''Ајдутското движење во Македонија''' — најдолготрајната вооружена борба од [[македонскиот народ]] против [[Отоманското Царство]]. Траело од [[XV век]] до [[XIX век]] за време на [[Македонската преродба]]. Се појавило како отпор на [[Тимар|тимарскиот систем]] и подоцна [[Чифлиг|чифлигарскиот систем]]. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[Скопје|градот Скопје]] паднал под [[Отоманско Царство|Отоманска окупација]], почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Дискриминација спрема [[Христијани|христијанското население]] и даноци за плаќање биле неповолни за [[македонскиот народ]]. Околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење. Најстариот изворен податок за ајдутството потекнува од [[1502|1502 година]], каде истакнале дека 6 ајдути биле обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]]. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]]. == Вовед == [[Отоманската војска]] за прв пат влегла во [[Европа]], поточно [[Балканскиот Полуостров]] кога ја окупирале [[Галиполе]]. Постепено се проширила војската во [[Тракија]] и [[Пловдив]] околу [[1369|1369 година]]. Под водство на Шахин-паша, [[1370|следната година]] ја окупирале [[Стара Планина]] и се запознале со [[Српско Царство|Српското Царство]], тогаш под делокруг на [[Стефан Урош V]]. Со [[Битка кај Марица|Битката кај Марица]] во [[1371|1371 година]], [[Волкашин|Крал Волкашин]] со неговата војска загинале. По борбата било основано [[Прилепско Кралство|Прилепското Кралство]], предводено од [[Крал Марко]]. Во текот на [[1380-ти|1380-тите]] кралството постепено станало [[вазал]] на Отоманската држава. По [[Битката на Косово|Битката кај Косово]], [[Лазар Хребељановиќ]] бил убиен и голем дел од Македонија паднала под турска окупација. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[градот Скопје]] бил освоен, почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Околу [[XV век]] Македонија била приклучена во [[Румелиски Пашалак|Румелискиот Пашалак]]. Почнало процесот на [[Исламизацијата во Македонија|исламизација, особено во Западна Македонија]]. [[Битола|Градот Битола]], тогаш познат како ''Монастир'', станало административно седиште на [[Европска Турција|Европскиот дел на Турција]]. Македонскиот народ страдал поради дискриминацијата спрема [[Христијаните]] и данокот за плаќање. Постепено повеќе Македонци, незадоволни со турското ропство, почнале да се вооружуваат. Како резултат на тоа, околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење == Почеток и развој == {{multiple image|width=250|image2=Документ 1 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif||image3=Документ 2 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif||direction=vertical|caption4=Турски [[Ферман|фермани]] за втората Мариовска буна околу [[1688]]-[[1689|1689 година]].|image4=Документ 3 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif}} Самиот поим ајдут произлегува од [[Унгарски|унгарскиот збор]] ''hajduk''. Околу [[XVI век]], [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралството Унгарија]] го употребиле поимот за да обележат нередовна пешадиска дивизија во нивната војска. Најверојатно за време на Турско-унгарската војна меѓу [[1521]]-[[1526|1526 година]], [[Отоманско Царство|Отоманската администрација]] почнале да го употребуваат зборот. Во турски документи тие биле познати како ''hajdut'' ({{Јаз|2=حیدود}}). Додека [[Словенски народи|словенскиот народ]] во [[Балканот]] ги употребиле зборовите ''ајдут/хайдут/хајдук.'' Ајдутското движење почнало околу крајот на [[XV век]] или почеток на [[XVI век]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Историја на македонскиот народ|last=Чепреганов|first=Тодор|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2008|location=[[Скопје]]|pages=153-154|author-link=Тодор Чепреганов}}</ref> Најстариот изворен турски документ за ајдутите е извештај од [[Скопската каза|Скопската Каза]] во [[1502|1502 година]]. Според извештајот, 6 ајдути биле фатени и обесени. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности кај [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]].<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=178364|title=Македонија, нејзината војска низ векови и учество на жената во одбранбеното организирање|last=Марковски|first=Благоја|publisher=Списание за општествена теорија и критика „Дијалог“|year=1997|location=[[Скопје]]|pages=89}}</ref> Додека според [[Тодор Чепреганов]], ајдутското движење почнало за време на [[Востание на Скендербег|востанието на Скендеберг]] во [[1443|1443 година]] кај [[Коџаџик]].<ref name=":1" /> Ајдутите биле организирани во дружини, составени најчесто од 20-30 борци, но понекогаш биле до 300 вооружени лица.{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} На чело на ајдучката дружина стоел [[војвода]] или ''арамбаша''.{{Sfn|Апостолов|1972|p=127}} Претежно биле [[мажи]] но понекогаш имало и дружини предводени од [[жени]].<ref name=":2" /> Секој арамбаша имал помошник или „десна рака“ — ''бајрактар''. Се собирале на [[Ѓурѓовден]], односно околу [[пролетта]], а се растурале на [[Митровден]], т.е. [[ноември]].{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} Во XVI век биле регистрирани првите напади од ајдучките дружини, претежно кај [[Осоговските Планини]] и [[Петрич]].<ref name=":1" /> Меѓу [[1564]]-[[1565|1565 година]] била организирана [[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепската буна]] во [[Западна Македонија]].{{Sfn|ПА II|2009|p=825}} Најпознатиот македонски ајдут од XVI век е [[Доброта војвода|Доброта]] од [[Железница (Пиринско)|село Железница]], [[Пиринска Македонија]]. За време на [[Велигден]] Доброта ги нападнал [[Бег|турските бегови]] во околијата и им ги изгорел куќите. Освен Доброта, [[Чавдар Војвода]] од [[Лакавица (Штипско)|Лакавица]], [[Вардарска Македонија]] дејствувал во [[Штипско|Штипската околија]]. Чавдар е спомнат во песните на [[Русофилија|русофилот]] [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Електронно издание "История на България"|last=Бакалов|first=Георги|last2=Милен Куманов|publisher=Труд, Сирма|year=2003|isbn=954528613X|location=София|language=bg|chapter=Чавдар Войвода (II половина на XVI в.)}}</ref> Истовремено бил активен и Лалуш. Најверојатно роден во штипско село по долината на [[Крива Лакавица|реката Крива Лакавица]]. Пред да формирал дружина, Лалуш дејствувал како бајрактар на Чавдар. Во XVI век, кај [[Прилепско]] и [[Битолско]] бил активен Толе војвода. Основал дружина со 20-30 доброволци од селата [[Пуста Река]], [[Арилево]] и [[Белушино]]. На [[3 ноември]] [[1573|1573 година]] го нападнале [[спахија]] Мехмед.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=http://promacedonia.org/eg_sa/eg_sa_c.html|title=Българите през XVI век. По документи от наши и чужди архиви|last=Андреев|first=Стефан|publisher=Издателство на Отечествения фронт|year=1986|location=[[Софија]]|pages=219}}</ref> == Активности во XVIII и XIX век == <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=175047 <nowiki>[1]</nowiki>]</ref> == Крај на ајдутското движење == == Ајдутски народни песни == == Личности == == Хронологија == {| class="wikitable" |+Хронолошки настани во ајдутското движење на Македонија !Датум !Настан !Навод |- |[[1443|1443 година]] |[[Ајдуци]] од [[Коџаџик]] му помогнале на [[Скендербег]] при [[Востание на Скендербег|неговото востание]]. |<ref name=":1" /> |- |[[1478|1478 година]] |Во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] дејствувала ајдутска дружина. |<ref name=":2" /> |- |[[1502|1502 година]] |Шест ајдуци се уапсани и обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]] поради нивните дејности во [[Штипско]]. |{{Sfn|Апостолски|1969|p=270}} |- |[[1564]]-[[1565|1565 година]] |[[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепска буна]] |{{Sfn|Матковски|1970|p=87}} |- |[[3 ноември]] [[1573|1573 година]] |Ајдутската дружина на Толе ја нападнале [[Спахија|спахијата]] Мехмед. |<ref name=":3" /> |- |[[12 ноември]] [[1575|1575 година]] |[[Отоманци|Отоманската власт]] објавиле [[ферман]] против ајдуците. |<ref name=":3" /> |- |[[1579|1579 година]] |Убиен е спахијата Меми од Битола. |<ref name=":3" /> |- |[[1591|1591 година]] |Сулејман бег во [[Црнобуки|село Црнобуки]] е убиен од ајдуците. |<ref name=":3" /> |} == Наводи == {{Наводи|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://rastko.rs/files/books/4c2946e5bc923.pdf|title=Струмица и Струмичко низ историјата|last=Пандевски|first=Манол|publisher=Општински одбор на сојузот на здружението на борците од НОВ|year=1969|location=[[Струмица]]|ref=|author-link=Манол Пандевски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1972.2.09-Matkovski-A.-Podatoci-za-nekoi-ajduti-vo-Makedonija-od-vtorata-polovina-na-XVll-vek.pdf|title=Податоци за некои ајдути од втората половина на XVII век во Македонија|last=Матковски|first=Александар|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ24-25(1972-3)/GZ24-25.11.%20%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2,%20%D0%90.%20-%20%D0%9E%D1%81%D0%B2%D1%80%D1%82%20%D0%B2%D1%80%D0%B7%20%D0%B0%D1%98%D0%B4%D1%83%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B8%20%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%97%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE.pdf|title=Осврт врз ајдутството и арамиството во Злетовско|last=Апостолов|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/%D0%A3%D1%88%D1%82%D0%B5_%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%83%D0%BD%D0%B0_-_%D0%90.%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B80001.pdf|title=Уште една Мариовска Буна (1688/89 година)|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/imnm1/imnm1_4.htm#3_3|title=Историја на македонскиот народ. Книга прва Од предисториското време до крајот на XVIII век|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1969|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Михајло Апостолски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/016e67bc-7e07-42dc-bf61-1d2b3cf37070/content|title=Карпошевото востание: краток осврт на настаните сврзани за ова востание|last=Томоски|first=Томо|publisher=[[УКИМ]]|year=1965|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Томо Томоски (историчар)}} 627k0j5mti6dg1rxt2am1bhc1dj9430 5578705 5578702 2026-06-18T21:52:38Z Gurther 105215 5578705 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Naredba za ubistvo na Karpos.jpg|мини|336x336пкс|Наредба за убиството на [[Петар Карпош]] — најпознатиот македонски ајдут.]] '''Ајдутското движење во Македонија''' — најдолготрајната вооружена борба од [[македонскиот народ]] против [[Отоманското Царство]]. Траело од [[XV век]] до [[XIX век]] за време на [[Македонската преродба]]. Се појавило како отпор на [[Тимар|тимарскиот систем]] и подоцна [[Чифлиг|чифлигарскиот систем]]. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[Скопје|градот Скопје]] паднал под [[Отоманско Царство|Отоманска окупација]], почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Дискриминација спрема [[Христијани|христијанското население]] и даноци за плаќање биле неповолни за [[македонскиот народ]]. Околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење. Најстариот изворен податок за ајдутството потекнува од [[1502|1502 година]], каде истакнале дека 6 ајдути биле обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]]. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]]. == Вовед == [[Отоманската војска]] за прв пат влегла во [[Европа]], поточно [[Балканскиот Полуостров]] кога ја окупирале [[Галиполе]]. Постепено се проширила војската во [[Тракија]] и [[Пловдив]] околу [[1369|1369 година]]. Под водство на Шахин-паша, [[1370|следната година]] ја окупирале [[Стара Планина]] и се запознале со [[Српско Царство|Српското Царство]], тогаш под делокруг на [[Стефан Урош V]]. Со [[Битка кај Марица|Битката кај Марица]] во [[1371|1371 година]], [[Волкашин|Крал Волкашин]] со неговата војска загинале. По борбата било основано [[Прилепско Кралство|Прилепското Кралство]], предводено од [[Крал Марко]]. Во текот на [[1380-ти|1380-тите]] кралството постепено станало [[вазал]] на Отоманската држава. По [[Битката на Косово|Битката кај Косово]], [[Лазар Хребељановиќ]] бил убиен и голем дел од Македонија паднала под турска окупација. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[градот Скопје]] бил освоен, почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Околу [[XV век]] Македонија била приклучена во [[Румелиски Пашалак|Румелискиот Пашалак]]. Почнало процесот на [[Исламизацијата во Македонија|исламизација, особено во Западна Македонија]]. [[Битола|Градот Битола]], тогаш познат како ''Монастир'', станало административно седиште на [[Европска Турција|Европскиот дел на Турција]]. Македонскиот народ страдал поради дискриминацијата спрема [[Христијаните]] и данокот за плаќање. Постепено повеќе Македонци, незадоволни со турското ропство, почнале да се вооружуваат. Како резултат на тоа, околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење. Самиот поим ајдут произлегува од [[Унгарски|унгарскиот збор]] ''hajduk''. Околу [[XVI век]], [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралството Унгарија]] го употребиле поимот за да обележат нередовна пешадиска дивизија во нивната војска. Најверојатно за време на Турско-унгарската војна меѓу [[1521]]-[[1526|1526 година]], [[Отоманско Царство|Отоманската администрација]] почнале да го употребуваат зборот. Во турски документи тие биле познати како ''hajdut'' ({{Јаз|2=حیدود}}). Додека [[Словенски народи|словенскиот народ]] во [[Балканот]] ги употребиле зборовите ''ајдут/хайдут/хајдук.'' == Почеток и развој == {{multiple image|width=250|image2=Документ 1 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif||image3=Документ 2 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif||direction=vertical|caption4=Турски [[Ферман|фермани]] за втората Мариовска буна околу [[1688]]-[[1689|1689 година]].|image4=Документ 3 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif}} Најстариот изворен турски документ за ајдутите е извештај од [[Скопската каза|Скопската Каза]] во [[1502|1502 година]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Историја на македонскиот народ|last=Чепреганов|first=Тодор|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2008|location=[[Скопје]]|pages=153-154|author-link=Тодор Чепреганов}}</ref> Според извештајот, 6 ајдути биле фатени и обесени. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности кај [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]].<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=178364|title=Македонија, нејзината војска низ векови и учество на жената во одбранбеното организирање|last=Марковски|first=Благоја|publisher=Списание за општествена теорија и критика „Дијалог“|year=1997|location=[[Скопје]]|pages=89}}</ref> Додека според [[Тодор Чепреганов]], ајдутското движење почнало за време на [[Востание на Скендербег|востанието на Скендеберг]] во [[1443|1443 година]] кај [[Коџаџик]].<ref name=":1" /> Ајдутите биле организирани во дружини, составени најчесто од 20-30 борци, но понекогаш биле до 300 вооружени лица.{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} На чело на ајдучката дружина стоел [[војвода]] или ''арамбаша''.{{Sfn|Апостолов|1972|p=127}} Претежно биле [[мажи]] но понекогаш имало и дружини предводени од [[жени]].<ref name=":2" /> Секој арамбаша имал помошник или „десна рака“ — ''бајрактар''. Се собирале на [[Ѓурѓовден]], односно околу [[пролетта]], а се растурале на [[Митровден]], т.е. [[ноември]].{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} Во XVI век биле регистрирани првите напади од ајдучките дружини, претежно кај [[Осоговските Планини]] и [[Петрич]].<ref name=":1" /> Меѓу [[1564]]-[[1565|1565 година]] била организирана [[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепската буна]] во [[Западна Македонија]].{{Sfn|ПА II|2009|p=825}} Најпознатиот македонски ајдут од XVI век е [[Доброта војвода|Доброта]] од [[Железница (Пиринско)|село Железница]], [[Пиринска Македонија]]. За време на [[Велигден]] Доброта ги нападнал [[Бег|турските бегови]] во околијата и им ги изгорел куќите. Освен Доброта, [[Чавдар Војвода]] од [[Лакавица (Штипско)|Лакавица]], [[Вардарска Македонија]] дејствувал во [[Штипско|Штипската околија]]. Чавдар е спомнат во песните на [[Русофилија|русофилот]] [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Електронно издание "История на България"|last=Бакалов|first=Георги|last2=Милен Куманов|publisher=Труд, Сирма|year=2003|isbn=954528613X|location=София|language=bg|chapter=Чавдар Войвода (II половина на XVI в.)}}</ref> Истовремено бил активен и Лалуш. Најверојатно роден во штипско село по долината на [[Крива Лакавица|реката Крива Лакавица]]. Пред да формирал дружина, Лалуш дејствувал како бајрактар на Чавдар. Во XVI век, кај [[Прилепско]] и [[Битолско]] бил активен Толе војвода. Основал дружина со 20-30 доброволци од селата [[Пуста Река]], [[Арилево]] и [[Белушино]]. На [[3 ноември]] [[1573|1573 година]] го нападнале [[спахија]] Мехмед.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=http://promacedonia.org/eg_sa/eg_sa_c.html|title=Българите през XVI век. По документи от наши и чужди архиви|last=Андреев|first=Стефан|publisher=Издателство на Отечествения фронт|year=1986|location=[[Софија]]|pages=219}}</ref> <ref>[https://bregalnicki.mk/uchesnicite-vo-karposhovoto-vostanie-vo-1689-godina-se-deklarirale-kako-del-od-makedonskata-naci-a/ <nowiki>[3]</nowiki>]</ref><ref>[https://www.google.mk/books/edition/%D0%94%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%BE%D1%82_%D0%BA%D1%80%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%9C/KoAiAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%90%D0%88%D0%94%D0%A3%D0%A2%D0%B8%22+%E2%80%9E%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%98%D0%88%D0%90%E2%80%9E&dq=%22%D0%90%D0%88%D0%94%D0%A3%D0%A2%D0%B8%22+%E2%80%9E%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%98%D0%88%D0%90%E2%80%9E&printsec=frontcover <nowiki>[4]</nowiki>]</ref><ref>[https://files.makedonskadrzava.com/books/chepreganov_istorija_na_makedonskiot_narod.pdf <nowiki>[5]</nowiki>]</ref> == Активности во XVIII и XIX век == <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=175047 <nowiki>[1]</nowiki>]</ref> == Крај на ајдутското движење == == Ајдутски народни песни == == Личности == == Хронологија == {| class="wikitable" |+Хронолошки настани во ајдутското движење на Македонија !Датум !Настан !Навод |- |[[1443|1443 година]] |[[Ајдуци]] од [[Коџаџик]] му помогнале на [[Скендербег]] при [[Востание на Скендербег|неговото востание]]. |<ref name=":1" /> |- |[[1478|1478 година]] |Во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] дејствувала ајдутска дружина. |<ref name=":2" /> |- |[[1502|1502 година]] |Шест ајдуци се уапсани и обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]] поради нивните дејности во [[Штипско]]. |{{Sfn|Апостолски|1969|p=270}} |- |[[1564]]-[[1565|1565 година]] |[[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепска буна]] |{{Sfn|Матковски|1970|p=87}} |- |[[3 ноември]] [[1573|1573 година]] |Ајдутската дружина на Толе ја нападнале [[Спахија|спахијата]] Мехмед. |<ref name=":3" /> |- |[[12 ноември]] [[1575|1575 година]] |[[Отоманци|Отоманската власт]] објавиле [[ферман]] против ајдуците. |<ref name=":3" /> |- |[[1579|1579 година]] |Убиен е спахијата Меми од Битола. |<ref name=":3" /> |- |[[1591|1591 година]] |Сулејман бег во [[Црнобуки|село Црнобуки]] е убиен од ајдуците. |<ref name=":3" /> |} == Наводи == {{Наводи|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://rastko.rs/files/books/4c2946e5bc923.pdf|title=Струмица и Струмичко низ историјата|last=Пандевски|first=Манол|publisher=Општински одбор на сојузот на здружението на борците од НОВ|year=1969|location=[[Струмица]]|ref=|author-link=Манол Пандевски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1972.2.09-Matkovski-A.-Podatoci-za-nekoi-ajduti-vo-Makedonija-od-vtorata-polovina-na-XVll-vek.pdf|title=Податоци за некои ајдути од втората половина на XVII век во Македонија|last=Матковски|first=Александар|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ24-25(1972-3)/GZ24-25.11.%20%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2,%20%D0%90.%20-%20%D0%9E%D1%81%D0%B2%D1%80%D1%82%20%D0%B2%D1%80%D0%B7%20%D0%B0%D1%98%D0%B4%D1%83%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B8%20%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%97%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE.pdf|title=Осврт врз ајдутството и арамиството во Злетовско|last=Апостолов|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/%D0%A3%D1%88%D1%82%D0%B5_%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%83%D0%BD%D0%B0_-_%D0%90.%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B80001.pdf|title=Уште една Мариовска Буна (1688/89 година)|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/imnm1/imnm1_4.htm#3_3|title=Историја на македонскиот народ. Книга прва Од предисториското време до крајот на XVIII век|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1969|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Михајло Апостолски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/016e67bc-7e07-42dc-bf61-1d2b3cf37070/content|title=Карпошевото востание: краток осврт на настаните сврзани за ова востание|last=Томоски|first=Томо|publisher=[[УКИМ]]|year=1965|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Томо Томоски (историчар)}} g74xju7mpgvtavtxip0y5iewbi8cjrg 5578707 5578705 2026-06-18T22:11:24Z Gurther 105215 5578707 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Naredba za ubistvo na Karpos.jpg|мини|336x336пкс|Наредба за убиството на [[Петар Карпош]] — најпознатиот македонски ајдут.]] '''Ајдутското движење во Македонија''' — најдолготрајната вооружена борба од [[македонскиот народ]] против [[Отоманското Царство]]. Траело од [[XV век]] до [[XIX век]] за време на [[Македонската преродба]]. Се појавило како отпор на [[Тимар|тимарскиот систем]] и подоцна [[Чифлиг|чифлигарскиот систем]]. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[Скопје|градот Скопје]] паднал под [[Отоманско Царство|Отоманска окупација]], почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Дискриминација спрема [[Христијани|христијанското население]] и даноци за плаќање биле неповолни за [[македонскиот народ]]. Околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење. Најстариот изворен податок за ајдутството потекнува од [[1502|1502 година]], каде истакнале дека 6 ајдути биле обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]]. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]]. == Вовед == [[Отоманската војска]] за прв пат влегла во [[Европа]], поточно [[Балканскиот Полуостров]] кога ја окупирале [[Галиполе]]. Постепено се проширила војската во [[Тракија]] и [[Пловдив]] околу [[1369|1369 година]]. Под водство на Шахин-паша, [[1370|следната година]] ја окупирале [[Стара Планина]] и се запознале со [[Српско Царство|Српското Царство]], тогаш под делокруг на [[Стефан Урош V]]. Со [[Битка кај Марица|Битката кај Марица]] во [[1371|1371 година]], [[Волкашин|Крал Волкашин]] со неговата војска загинале. По борбата било основано [[Прилепско Кралство|Прилепското Кралство]], предводено од [[Крал Марко]]. Во текот на [[1380-ти|1380-тите]] кралството постепено станало [[вазал]] на Отоманската држава. По [[Битката на Косово|Битката кај Косово]], [[Лазар Хребељановиќ]] бил убиен и голем дел од Македонија паднала под турска окупација. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[градот Скопје]] бил освоен, почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Околу [[XV век]] Македонија била приклучена во [[Румелиски Пашалак|Румелискиот Пашалак]]. Почнало процесот на [[Исламизацијата во Македонија|исламизација, особено во Западна Македонија]]. [[Битола|Градот Битола]], тогаш познат како ''Монастир'', станало административно седиште на [[Европска Турција|Европскиот дел на Турција]]. Македонскиот народ страдал поради дискриминацијата спрема [[Христијаните]] и данокот за плаќање. Постепено повеќе Македонци, незадоволни со турското ропство, почнале да се вооружуваат. Како резултат на тоа, околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење. Самиот поим ајдут произлегува од [[Унгарски|унгарскиот збор]] ''hajduk''. Околу [[XVI век]], [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралството Унгарија]] го употребиле поимот за да обележат нередовна пешадиска дивизија во нивната војска. Најверојатно за време на Турско-унгарската војна меѓу [[1521]]-[[1526|1526 година]], [[Отоманско Царство|Отоманската администрација]] почнале да го употребуваат зборот. Во турски документи тие биле познати како ''hajdut'' ({{Јаз|2=حیدود}}). Додека [[Словенски народи|словенскиот народ]] во [[Балканот]] ги употребиле зборовите ''ајдут/хайдут/хајдук.'' == Почеток и развој == {{multiple image|width=250|image2=Документ 1 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif||image3=Документ 2 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif||direction=vertical|caption4=Турски [[Ферман|фермани]] за втората Мариовска буна околу [[1688]]-[[1689|1689 година]].|image4=Документ 3 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif}} Најстариот изворен турски документ за ајдутите е извештај од [[Скопската каза|Скопската Каза]] во [[1502|1502 година]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Историја на македонскиот народ|last=Чепреганов|first=Тодор|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2008|location=[[Скопје]]|pages=153-154|author-link=Тодор Чепреганов}}</ref> Според извештајот, 6 ајдути биле фатени и обесени. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности кај [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]].<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=178364|title=Македонија, нејзината војска низ векови и учество на жената во одбранбеното организирање|last=Марковски|first=Благоја|publisher=Списание за општествена теорија и критика „Дијалог“|year=1997|location=[[Скопје]]|pages=89}}</ref> Додека според [[Тодор Чепреганов]], ајдутското движење почнало за време на [[Востание на Скендербег|востанието на Скендеберг]] во [[1443|1443 година]] кај [[Коџаџик]].<ref name=":1" /> Ајдутите биле организирани во дружини, составени најчесто од 20-30 борци, но понекогаш биле до 300 вооружени лица.{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} На чело на ајдучката дружина стоел [[војвода]] или ''арамбаша''.{{Sfn|Апостолов|1972|p=127}} Претежно биле [[мажи]] но понекогаш имало и дружини предводени од [[жени]].<ref name=":2" /> Секој арамбаша имал помошник или „десна рака“ — ''бајрактар''. Се собирале на [[Ѓурѓовден]], односно околу [[пролетта]], а се растурале на [[Митровден]], т.е. [[ноември]].{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} Во XVI век биле регистрирани првите напади од ајдучките дружини, претежно кај [[Осоговските Планини]] и [[Петрич]].<ref name=":1" /> Меѓу [[1564]]-[[1565|1565 година]] била организирана [[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепската буна]] во [[Западна Македонија]].{{Sfn|ПА II|2009|p=825}} Најпознатиот македонски ајдут од XVI век е [[Доброта војвода|Доброта]] од [[Железница (Пиринско)|село Железница]], [[Пиринска Македонија]]. За време на [[Велигден]] Доброта ги нападнал [[Бег|турските бегови]] во околијата и им ги изгорел куќите. Освен Доброта, [[Чавдар Војвода]] од [[Лакавица (Штипско)|Лакавица]], [[Вардарска Македонија]] дејствувал во [[Штипско|Штипската околија]]. Чавдар е спомнат во песните на [[Русофилија|русофилот]] [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Електронно издание "История на България"|last=Бакалов|first=Георги|last2=Милен Куманов|publisher=Труд, Сирма|year=2003|isbn=954528613X|location=София|language=bg|chapter=Чавдар Войвода (II половина на XVI в.)}}</ref> Истовремено бил активен и Лалуш. Најверојатно роден во штипско село по долината на [[Крива Лакавица|реката Крива Лакавица]]. Пред да формирал дружина, Лалуш дејствувал како бајрактар на Чавдар. Во XVI век, кај [[Прилепско]] и [[Битолско]] бил активен Толе војвода. Основал дружина со 20-30 доброволци од селата [[Пуста Река]], [[Арилево]] и [[Белушино]]. На [[3 ноември]] [[1573|1573 година]] го нападнале [[спахија]] Мехмед.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=http://promacedonia.org/eg_sa/eg_sa_c.html|title=Българите през XVI век. По документи от наши и чужди архиви|last=Андреев|first=Стефан|publisher=Издателство на Отечествения фронт|year=1986|location=[[Софија]]|pages=219}}</ref> [<nowiki/>[[:bg:Тане_Чарлийски|Митан Тане]]] [<nowiki/>[[:bg:Михо_Тръпко|Михо Трпко]]] [<nowiki/>[[:bg:Степан_Янев|Степан Јанев]]] [<nowiki/>[[:bg:Никле_Скоклев|Никле Харамбашијата]]] [<nowiki/>[[:bg:Лошан|Лошан]]] [<nowiki/>[[:bg:Дуде_Йованов|Дуде Јованов]]] [<nowiki/>[[:bg:Дуде_Загорички|Дуде Загорички]]] [<nowiki/>[[:bg:Петре_Дундар|Петре Дундар]]] [<nowiki/>[[:bg:Белче_Гяватски|Белче Ѓаватски]]] [<nowiki/>[[:bg:Бабу_войвода|Бабу војвода]]] [<nowiki/>[[:bg:Богдан_войвода_(Якоруда)|Богдан војвода]]] [<nowiki/>[[:bg:Марко_Боищки|Марко Боиштки]]] <ref>[https://bregalnicki.mk/uchesnicite-vo-karposhovoto-vostanie-vo-1689-godina-se-deklarirale-kako-del-od-makedonskata-naci-a/ <nowiki>[3]</nowiki>]</ref><ref>[https://www.google.mk/books/edition/%D0%94%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%BE%D1%82_%D0%BA%D1%80%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%9C/KoAiAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%90%D0%88%D0%94%D0%A3%D0%A2%D0%B8%22+%E2%80%9E%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%98%D0%88%D0%90%E2%80%9E&dq=%22%D0%90%D0%88%D0%94%D0%A3%D0%A2%D0%B8%22+%E2%80%9E%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%98%D0%88%D0%90%E2%80%9E&printsec=frontcover <nowiki>[4]</nowiki>]</ref><ref>[https://files.makedonskadrzava.com/books/chepreganov_istorija_na_makedonskiot_narod.pdf <nowiki>[5]</nowiki>]</ref> == Активности во XVIII и XIX век == <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=175047 <nowiki>[1]</nowiki>]</ref> == Крај на ајдутското движење == == Ајдутски народни песни == == Личности == == Хронологија == {| class="wikitable" |+Хронолошки настани во ајдутското движење на Македонија !Датум !Настан !Навод |- |[[1443|1443 година]] |[[Ајдуци]] од [[Коџаџик]] му помогнале на [[Скендербег]] при [[Востание на Скендербег|неговото востание]]. |<ref name=":1" /> |- |[[1478|1478 година]] |Во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] дејствувала ајдутска дружина. |<ref name=":2" /> |- |[[1502|1502 година]] |Шест ајдуци се уапсани и обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]] поради нивните дејности во [[Штипско]]. |{{Sfn|Апостолски|1969|p=270}} |- |[[1564]]-[[1565|1565 година]] |[[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепска буна]] |{{Sfn|Матковски|1970|p=87}} |- |[[3 ноември]] [[1573|1573 година]] |Ајдутската дружина на Толе ја нападнале [[Спахија|спахијата]] Мехмед. |<ref name=":3" /> |- |[[12 ноември]] [[1575|1575 година]] |[[Отоманци|Отоманската власт]] објавиле [[ферман]] против ајдуците. |<ref name=":3" /> |- |[[1579|1579 година]] |Убиен е спахијата Меми од Битола. |<ref name=":3" /> |- |[[1591|1591 година]] |Сулејман бег во [[Црнобуки|село Црнобуки]] е убиен од ајдуците. |<ref name=":3" /> |} == Наводи == {{Наводи|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://rastko.rs/files/books/4c2946e5bc923.pdf|title=Струмица и Струмичко низ историјата|last=Пандевски|first=Манол|publisher=Општински одбор на сојузот на здружението на борците од НОВ|year=1969|location=[[Струмица]]|ref=|author-link=Манол Пандевски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1972.2.09-Matkovski-A.-Podatoci-za-nekoi-ajduti-vo-Makedonija-od-vtorata-polovina-na-XVll-vek.pdf|title=Податоци за некои ајдути од втората половина на XVII век во Македонија|last=Матковски|first=Александар|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ24-25(1972-3)/GZ24-25.11.%20%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2,%20%D0%90.%20-%20%D0%9E%D1%81%D0%B2%D1%80%D1%82%20%D0%B2%D1%80%D0%B7%20%D0%B0%D1%98%D0%B4%D1%83%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B8%20%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%97%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE.pdf|title=Осврт врз ајдутството и арамиството во Злетовско|last=Апостолов|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/%D0%A3%D1%88%D1%82%D0%B5_%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%83%D0%BD%D0%B0_-_%D0%90.%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B80001.pdf|title=Уште една Мариовска Буна (1688/89 година)|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/imnm1/imnm1_4.htm#3_3|title=Историја на македонскиот народ. Книга прва Од предисториското време до крајот на XVIII век|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1969|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Михајло Апостолски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/016e67bc-7e07-42dc-bf61-1d2b3cf37070/content|title=Карпошевото востание: краток осврт на настаните сврзани за ова востание|last=Томоски|first=Томо|publisher=[[УКИМ]]|year=1965|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Томо Томоски (историчар)}} aayqe2w37t14kfnd5ret0yuhri8jbcd 5578708 5578707 2026-06-18T22:18:39Z Gurther 105215 5578708 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Naredba za ubistvo na Karpos.jpg|мини|336x336пкс|Наредба за убиството на [[Петар Карпош]] — најпознатиот македонски ајдут.]] '''Ајдутското движење во Македонија''' — најдолготрајната вооружена борба од [[македонскиот народ]] против [[Отоманското Царство]]. Траело од [[XV век]] до [[XIX век]] за време на [[Македонската преродба]]. Се појавило како отпор на [[Тимар|тимарскиот систем]] и подоцна [[Чифлиг|чифлигарскиот систем]]. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[Скопје|градот Скопје]] паднал под [[Отоманско Царство|Отоманска окупација]], почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Дискриминација спрема [[Христијани|христијанското население]] и даноци за плаќање биле неповолни за [[македонскиот народ]]. Околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење. Најстариот изворен податок за ајдутството потекнува од [[1502|1502 година]], каде истакнале дека 6 ајдути биле обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]]. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]]. == Вовед == [[Отоманската војска]] за прв пат влегла во [[Европа]], поточно [[Балканскиот Полуостров]] кога ја окупирале [[Галиполе]]. Постепено се проширила војската во [[Тракија]] и [[Пловдив]] околу [[1369|1369 година]]. Под водство на Шахин-паша, [[1370|следната година]] ја окупирале [[Стара Планина]] и се запознале со [[Српско Царство|Српското Царство]], тогаш под делокруг на [[Стефан Урош V]]. Со [[Битка кај Марица|Битката кај Марица]] во [[1371|1371 година]], [[Волкашин|Крал Волкашин]] со неговата војска загинале. По борбата било основано [[Прилепско Кралство|Прилепското Кралство]], предводено од [[Крал Марко]]. Во текот на [[1380-ти|1380-тите]] кралството постепено станало [[вазал]] на Отоманската држава. По [[Битката на Косово|Битката кај Косово]], [[Лазар Хребељановиќ]] бил убиен и голем дел од Македонија паднала под турска окупација. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[градот Скопје]] бил освоен, почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Околу [[XV век]] Македонија била приклучена во [[Румелиски Пашалак|Румелискиот Пашалак]]. Почнало процесот на [[Исламизацијата во Македонија|исламизација, особено во Западна Македонија]]. [[Битола|Градот Битола]], тогаш познат како ''Монастир'', станало административно седиште на [[Европска Турција|Европскиот дел на Турција]]. Македонскиот народ страдал поради дискриминацијата спрема [[Христијаните]] и данокот за плаќање. Постепено повеќе Македонци, незадоволни со турското ропство, почнале да се вооружуваат. Како резултат на тоа, околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење. Самиот поим ајдут произлегува од [[Унгарски|унгарскиот збор]] ''hajduk''. Околу [[XVI век]], [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралството Унгарија]] го употребиле поимот за да обележат нередовна пешадиска дивизија во нивната војска. Најверојатно за време на Турско-унгарската војна меѓу [[1521]]-[[1526|1526 година]], [[Отоманско Царство|Отоманската администрација]] почнале да го употребуваат зборот. Во турски документи тие биле познати како ''hajdut'' ({{Јаз|2=حیدود}}). Додека [[Словенски народи|словенскиот народ]] во [[Балканот]] ги употребиле зборовите ''ајдут/хайдут/хајдук.'' == Почеток и развој == {{multiple image|width=250|image2=Документ 1 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif||image3=Документ 2 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif||direction=vertical|caption4=Турски [[Ферман|фермани]] за втората Мариовска буна околу [[1688]]-[[1689|1689 година]].|image4=Документ 3 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif}} Најстариот изворен турски документ за ајдутите е извештај од [[Скопската каза|Скопската Каза]] во [[1502|1502 година]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Историја на македонскиот народ|last=Чепреганов|first=Тодор|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2008|location=[[Скопје]]|pages=153-154|author-link=Тодор Чепреганов}}</ref> Според извештајот, 6 ајдути биле фатени и обесени. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности кај [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]].<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=178364|title=Македонија, нејзината војска низ векови и учество на жената во одбранбеното организирање|last=Марковски|first=Благоја|publisher=Списание за општествена теорија и критика „Дијалог“|year=1997|location=[[Скопје]]|pages=89}}</ref> Додека според [[Тодор Чепреганов]], ајдутското движење почнало за време на [[Востание на Скендербег|востанието на Скендеберг]] во [[1443|1443 година]] кај [[Коџаџик]].<ref name=":1" /> Ајдутите биле организирани во дружини, составени најчесто од 20-30 борци, но понекогаш биле до 300 вооружени лица.{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} На чело на ајдучката дружина стоел [[војвода]] или ''арамбаша''.{{Sfn|Апостолов|1972|p=127}} Претежно биле [[мажи]] но понекогаш имало и дружини предводени од [[жени]].<ref name=":2" /> Секој арамбаша имал помошник или „десна рака“ — ''бајрактар''. Се собирале на [[Ѓурѓовден]], односно околу [[пролетта]], а се растурале на [[Митровден]], т.е. [[ноември]].{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} Во XVI век биле регистрирани првите напади од ајдучките дружини, претежно кај [[Осоговските Планини]] и [[Петрич]].<ref name=":1" /> Меѓу [[1564]]-[[1565|1565 година]] била организирана [[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепската буна]] во [[Западна Македонија]].{{Sfn|ПА II|2009|p=825}} Најпознатиот македонски ајдут од XVI век е [[Доброта војвода|Доброта]] од [[Железница (Пиринско)|село Железница]], [[Пиринска Македонија]]. За време на [[Велигден]] Доброта ги нападнал [[Бег|турските бегови]] во околијата и им ги изгорел куќите. Освен Доброта, [[Чавдар Војвода]] од [[Лакавица (Штипско)|Лакавица]], [[Вардарска Македонија]] дејствувал во [[Штипско|Штипската околија]]. Чавдар е спомнат во песните на [[Русофилија|русофилот]] [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Електронно издание "История на България"|last=Бакалов|first=Георги|last2=Милен Куманов|publisher=Труд, Сирма|year=2003|isbn=954528613X|location=София|language=bg|chapter=Чавдар Войвода (II половина на XVI в.)}}</ref> Истовремено бил активен и Лалуш. Најверојатно роден во штипско село по долината на [[Крива Лакавица|реката Крива Лакавица]]. Пред да формирал дружина, Лалуш дејствувал како бајрактар на Чавдар. Во XVI век, кај [[Прилепско]] и [[Битолско]] бил активен Толе војвода. Основал дружина со 20-30 доброволци од селата [[Пуста Река]], [[Арилево]] и [[Белушино]]. На [[3 ноември]] [[1573|1573 година]] го нападнале [[спахија]] Мехмед.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=http://promacedonia.org/eg_sa/eg_sa_c.html|title=Българите през XVI век. По документи от наши и чужди архиви|last=Андреев|first=Стефан|publisher=Издателство на Отечествения фронт|year=1986|location=[[Софија]]|pages=219}}</ref> [<nowiki/>[[:bg:Тане_Чарлийски|Митан Тане]]] [<nowiki/>[[:bg:Михо_Тръпко|Михо Трпко]]] [<nowiki/>[[:bg:Степан_Янев|Степан Јанев]]] [<nowiki/>[[:bg:Никле_Скоклев|Никле Харамбашијата]]] [<nowiki/>[[:bg:Лошан|Лошан]]] [<nowiki/>[[:bg:Дуде_Йованов|Дуде Јованов]]] [<nowiki/>[[:bg:Дуде_Загорички|Дуде Загорички]]] [<nowiki/>[[:bg:Петре_Дундар|Петре Дундар]]] [<nowiki/>[[:bg:Белче_Гяватски|Белче Ѓаватски]]] [<nowiki/>[[:bg:Бабу_войвода|Бабу војвода]]] [<nowiki/>[[:bg:Богдан_войвода_(Якоруда)|Богдан војвода]]] [<nowiki/>[[:bg:Марко_Боищки|Марко Боиштки]]] <ref>[https://bregalnicki.mk/uchesnicite-vo-karposhovoto-vostanie-vo-1689-godina-se-deklarirale-kako-del-od-makedonskata-naci-a/ <nowiki>[3]</nowiki>]</ref><ref>[https://www.google.mk/books/edition/%D0%94%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%BE%D1%82_%D0%BA%D1%80%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%9C/KoAiAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%90%D0%88%D0%94%D0%A3%D0%A2%D0%B8%22+%E2%80%9E%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%98%D0%88%D0%90%E2%80%9E&dq=%22%D0%90%D0%88%D0%94%D0%A3%D0%A2%D0%B8%22+%E2%80%9E%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%98%D0%88%D0%90%E2%80%9E&printsec=frontcover <nowiki>[4]</nowiki>]</ref><ref>[https://files.makedonskadrzava.com/books/chepreganov_istorija_na_makedonskiot_narod.pdf <nowiki>[5]</nowiki>]</ref> == Активности во XVIII и XIX век == <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=175047 <nowiki>[1]</nowiki>]</ref> [<nowiki/>[[Кузман Капидан (лик)|Кузман Капидан]]] [<nowiki/>[[Сирма Војвода]]] [<nowiki/>[[Корчо-војвода|Корчо Војвода]]] [<nowiki/>[[:bg:Герман_войвода|Герман Војвода]]] [<nowiki/>[[:bg:Сотир_Дамянович|Сотир Дамјановиќ]]] [<nowiki/>[[:bg:Ангел_Гацо|Ангел Гацо]]] [<nowiki/>[[:bg:Кръстьо_Бочар|Крсто Бочар]]] == Крај на ајдутското движење == == Ајдутски народни песни == == Личности == == Хронологија == {| class="wikitable" |+Хронолошки настани во ајдутското движење на Македонија !Датум !Настан !Навод |- |[[1443|1443 година]] |[[Ајдуци]] од [[Коџаџик]] му помогнале на [[Скендербег]] при [[Востание на Скендербег|неговото востание]]. |<ref name=":1" /> |- |[[1478|1478 година]] |Во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] дејствувала ајдутска дружина. |<ref name=":2" /> |- |[[1502|1502 година]] |Шест ајдуци се уапсани и обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]] поради нивните дејности во [[Штипско]]. |{{Sfn|Апостолски|1969|p=270}} |- |[[1564]]-[[1565|1565 година]] |[[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепска буна]] |{{Sfn|Матковски|1970|p=87}} |- |[[3 ноември]] [[1573|1573 година]] |Ајдутската дружина на Толе ја нападнале [[Спахија|спахијата]] Мехмед. |<ref name=":3" /> |- |[[12 ноември]] [[1575|1575 година]] |[[Отоманци|Отоманската власт]] објавиле [[ферман]] против ајдуците. |<ref name=":3" /> |- |[[1579|1579 година]] |Убиен е спахијата Меми од Битола. |<ref name=":3" /> |- |[[1591|1591 година]] |Сулејман бег во [[Црнобуки|село Црнобуки]] е убиен од ајдуците. |<ref name=":3" /> |} == Наводи == {{Наводи|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://rastko.rs/files/books/4c2946e5bc923.pdf|title=Струмица и Струмичко низ историјата|last=Пандевски|first=Манол|publisher=Општински одбор на сојузот на здружението на борците од НОВ|year=1969|location=[[Струмица]]|ref=|author-link=Манол Пандевски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1972.2.09-Matkovski-A.-Podatoci-za-nekoi-ajduti-vo-Makedonija-od-vtorata-polovina-na-XVll-vek.pdf|title=Податоци за некои ајдути од втората половина на XVII век во Македонија|last=Матковски|first=Александар|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ24-25(1972-3)/GZ24-25.11.%20%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2,%20%D0%90.%20-%20%D0%9E%D1%81%D0%B2%D1%80%D1%82%20%D0%B2%D1%80%D0%B7%20%D0%B0%D1%98%D0%B4%D1%83%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B8%20%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%97%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE.pdf|title=Осврт врз ајдутството и арамиството во Злетовско|last=Апостолов|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/%D0%A3%D1%88%D1%82%D0%B5_%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%83%D0%BD%D0%B0_-_%D0%90.%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B80001.pdf|title=Уште една Мариовска Буна (1688/89 година)|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/imnm1/imnm1_4.htm#3_3|title=Историја на македонскиот народ. Книга прва Од предисториското време до крајот на XVIII век|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1969|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Михајло Апостолски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/016e67bc-7e07-42dc-bf61-1d2b3cf37070/content|title=Карпошевото востание: краток осврт на настаните сврзани за ова востание|last=Томоски|first=Томо|publisher=[[УКИМ]]|year=1965|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Томо Томоски (историчар)}} ak2ohlgnddz74meqnsun81cbpt0nrlh 5578709 5578708 2026-06-18T22:21:27Z Gurther 105215 5578709 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Naredba za ubistvo na Karpos.jpg|мини|336x336пкс|Наредба за убиството на [[Петар Карпош]] — најпознатиот македонски ајдут.]] '''Ајдутското движење во Македонија''' — најдолготрајната вооружена борба од [[македонскиот народ]] против [[Отоманското Царство]]. Траело од [[XV век]] до [[XIX век]] за време на [[Македонската преродба]]. Се појавило како отпор на [[Тимар|тимарскиот систем]] и подоцна [[Чифлиг|чифлигарскиот систем]]. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[Скопје|градот Скопје]] паднал под [[Отоманско Царство|Отоманска окупација]], почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Дискриминација спрема [[Христијани|христијанското население]] и даноци за плаќање биле неповолни за [[македонскиот народ]]. Околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење. Најстариот изворен податок за ајдутството потекнува од [[1502|1502 година]], каде истакнале дека 6 ајдути биле обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]]. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]]. == Вовед == [[Отоманската војска]] за прв пат влегла во [[Европа]], поточно [[Балканскиот Полуостров]] кога ја окупирале [[Галиполе]]. Постепено се проширила војската во [[Тракија]] и [[Пловдив]] околу [[1369|1369 година]]. Под водство на Шахин-паша, [[1370|следната година]] ја окупирале [[Стара Планина]] и се запознале со [[Српско Царство|Српското Царство]], тогаш под делокруг на [[Стефан Урош V]]. Со [[Битка кај Марица|Битката кај Марица]] во [[1371|1371 година]], [[Волкашин|Крал Волкашин]] со неговата војска загинале. По борбата било основано [[Прилепско Кралство|Прилепското Кралство]], предводено од [[Крал Марко]]. Во текот на [[1380-ти|1380-тите]] кралството постепено станало [[вазал]] на Отоманската држава. По [[Битката на Косово|Битката кај Косово]], [[Лазар Хребељановиќ]] бил убиен и голем дел од Македонија паднала под турска окупација. На [[19 јануари]] [[1392|1392 година]] [[градот Скопје]] бил освоен, почнувајќи го [[Турско ропство|петвековното турско ропство]]. Околу [[XV век]] Македонија била приклучена во [[Румелиски Пашалак|Румелискиот Пашалак]]. Почнало процесот на [[Исламизацијата во Македонија|исламизација, особено во Западна Македонија]]. [[Битола|Градот Битола]], тогаш познат како ''Монастир'', станало административно седиште на [[Европска Турција|Европскиот дел на Турција]]. Македонскиот народ страдал поради дискриминацијата спрема [[Христијаните]] и данокот за плаќање. Постепено повеќе Македонци, незадоволни со турското ропство, почнале да се вооружуваат. Како резултат на тоа, околу крајот на XV век или почеток на [[XVI век]] почнало ајдутското движење. Самиот поим ајдут произлегува од [[Унгарски|унгарскиот збор]] ''hajduk''. Околу [[XVI век]], [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралството Унгарија]] го употребиле поимот за да обележат нередовна пешадиска дивизија во нивната војска. Најверојатно за време на Турско-унгарската војна меѓу [[1521]]-[[1526|1526 година]], [[Отоманско Царство|Отоманската администрација]] почнале да го употребуваат зборот. Во турски документи тие биле познати како ''hajdut'' ({{Јаз|2=حیدود}}). Додека [[Словенски народи|словенскиот народ]] во [[Балканот]] ги употребиле зборовите ''ајдут/хайдут/хајдук.'' == Почеток и развој == {{multiple image|width=250|image2=Документ 1 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif||image3=Документ 2 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif||direction=vertical|caption4=Турски [[Ферман|фермани]] за втората Мариовска буна околу [[1688]]-[[1689|1689 година]].|image4=Документ 3 - Мариовска Буна (1688-89)0001.tif}} Најстариот изворен турски документ за ајдутите е извештај од [[Скопската каза|Скопската Каза]] во [[1502|1502 година]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Историја на македонскиот народ|last=Чепреганов|first=Тодор|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=2008|location=[[Скопје]]|pages=153-154|author-link=Тодор Чепреганов}}</ref> Според извештајот, 6 ајдути биле фатени и обесени. Според Благоја Марковски, пред тоа имало ајдутски активности кај [[Дебарско|Дебарскиот регион]] околу [[1478|1478 година]].<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=178364|title=Македонија, нејзината војска низ векови и учество на жената во одбранбеното организирање|last=Марковски|first=Благоја|publisher=Списание за општествена теорија и критика „Дијалог“|year=1997|location=[[Скопје]]|pages=89}}</ref> Додека според [[Тодор Чепреганов]], ајдутското движење почнало за време на [[Востание на Скендербег|востанието на Скендеберг]] во [[1443|1443 година]] кај [[Коџаџик]].<ref name=":1" /> Ајдутите биле организирани во дружини, составени најчесто од 20-30 борци, но понекогаш биле до 300 вооружени лица.{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} На чело на ајдучката дружина стоел [[војвода]] или ''арамбаша''.{{Sfn|Апостолов|1972|p=127}} Претежно биле [[мажи]] но понекогаш имало и дружини предводени од [[жени]].<ref name=":2" /> Секој арамбаша имал помошник или „десна рака“ — ''бајрактар''. Се собирале на [[Ѓурѓовден]], односно околу [[пролетта]], а се растурале на [[Митровден]], т.е. [[ноември]].{{Sfn|ПА I|2009|p=26}} Во XVI век биле регистрирани првите напади од ајдучките дружини, претежно кај [[Осоговските Планини]] и [[Петрич]].<ref name=":1" /> Меѓу [[1564]]-[[1565|1565 година]] била организирана [[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепската буна]] во [[Западна Македонија]].{{Sfn|ПА II|2009|p=825}} Најпознатиот македонски ајдут од XVI век е [[Доброта војвода|Доброта]] од [[Железница (Пиринско)|село Железница]], [[Пиринска Македонија]]. За време на [[Велигден]] Доброта ги нападнал [[Бег|турските бегови]] во околијата и им ги изгорел куќите. Освен Доброта, [[Чавдар Војвода]] од [[Лакавица (Штипско)|Лакавица]], [[Вардарска Македонија]] дејствувал во [[Штипско|Штипската околија]]. Чавдар е спомнат во песните на [[Русофилија|русофилот]] [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Електронно издание "История на България"|last=Бакалов|first=Георги|last2=Милен Куманов|publisher=Труд, Сирма|year=2003|isbn=954528613X|location=София|language=bg|chapter=Чавдар Войвода (II половина на XVI в.)}}</ref> Истовремено бил активен и Лалуш. Најверојатно роден во штипско село по долината на [[Крива Лакавица|реката Крива Лакавица]]. Пред да формирал дружина, Лалуш дејствувал како бајрактар на Чавдар. Во XVI век, кај [[Прилепско]] и [[Битолско]] бил активен Толе војвода. Основал дружина со 20-30 доброволци од селата [[Пуста Река]], [[Арилево]] и [[Белушино]]. На [[3 ноември]] [[1573|1573 година]] го нападнале [[спахија]] Мехмед.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=http://promacedonia.org/eg_sa/eg_sa_c.html|title=Българите през XVI век. По документи от наши и чужди архиви|last=Андреев|first=Стефан|publisher=Издателство на Отечествения фронт|year=1986|location=[[Софија]]|pages=219}}</ref> [<nowiki/>[[:bg:Тане_Чарлийски|Митан Тане]]] [<nowiki/>[[:bg:Михо_Тръпко|Михо Трпко]]] [<nowiki/>[[:bg:Степан_Янев|Степан Јанев]]] [<nowiki/>[[:bg:Никле_Скоклев|Никле Харамбашијата]]] [<nowiki/>[[:bg:Лошан|Лошан]]] [<nowiki/>[[:bg:Дуде_Йованов|Дуде Јованов]]] [<nowiki/>[[:bg:Дуде_Загорички|Дуде Загорички]]] [<nowiki/>[[:bg:Петре_Дундар|Петре Дундар]]] [<nowiki/>[[:bg:Белче_Гяватски|Белче Ѓаватски]]] [<nowiki/>[[:bg:Бабу_войвода|Бабу војвода]]] [<nowiki/>[[:bg:Богдан_войвода_(Якоруда)|Богдан војвода]]] [<nowiki/>[[:bg:Марко_Боищки|Марко Боиштки]]] <ref>[https://bregalnicki.mk/uchesnicite-vo-karposhovoto-vostanie-vo-1689-godina-se-deklarirale-kako-del-od-makedonskata-naci-a/ <nowiki>[3]</nowiki>]</ref><ref>[https://www.google.mk/books/edition/%D0%94%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%BE%D1%82_%D0%BA%D1%80%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%9C/KoAiAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%22%D0%90%D0%88%D0%94%D0%A3%D0%A2%D0%B8%22+%E2%80%9E%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%98%D0%88%D0%90%E2%80%9E&dq=%22%D0%90%D0%88%D0%94%D0%A3%D0%A2%D0%B8%22+%E2%80%9E%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%98%D0%88%D0%90%E2%80%9E&printsec=frontcover <nowiki>[4]</nowiki>]</ref><ref>[https://files.makedonskadrzava.com/books/chepreganov_istorija_na_makedonskiot_narod.pdf <nowiki>[5]</nowiki>]</ref> == Активности во XVIII и XIX век == <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=175047 <nowiki>[1]</nowiki>]</ref> [<nowiki/>[[Кузман Капидан (лик)|Кузман Капидан]]] [<nowiki/>[[Сирма Војвода]]] [<nowiki/>[[Корчо-војвода|Корчо Војвода]]] [<nowiki/>[[:bg:Герман_войвода|Герман Војвода]]] [<nowiki/>[[:bg:Сотир_Дамянович|Сотир Дамјановиќ]]] [<nowiki/>[[:bg:Ангел_Гацо|Ангел Гацо]]] [<nowiki/>[[:bg:Кръстьо_Бочар|Крсто Бочар]]] - [<nowiki/>[[:bg:Георги_Боковала|Георги Боковала]]] [<nowiki/>[[Иван Апостолов]]] [<nowiki/>[[:bg:Тодор_Банчев|Тодор Банчев]]] [<nowiki/>[[:bg:Трайчо_Барбаревски|Трајчо Барбервски]]] [<nowiki/>[[:bg:Иван_Богатинов_(Лъки)|Иван Богатинов]]] == Крај на ајдутското движење == == Ајдутски народни песни == == Личности == == Хронологија == {| class="wikitable" |+Хронолошки настани во ајдутското движење на Македонија !Датум !Настан !Навод |- |[[1443|1443 година]] |[[Ајдуци]] од [[Коџаџик]] му помогнале на [[Скендербег]] при [[Востание на Скендербег|неговото востание]]. |<ref name=":1" /> |- |[[1478|1478 година]] |Во [[Дебарско|Дебарскиот регион]] дејствувала ајдутска дружина. |<ref name=":2" /> |- |[[1502|1502 година]] |Шест ајдуци се уапсани и обесени во [[Скопската каза|Скопската Каза]] поради нивните дејности во [[Штипско]]. |{{Sfn|Апостолски|1969|p=270}} |- |[[1564]]-[[1565|1565 година]] |[[Мариовско-прилепска буна (1564-1565)|Мариовско-прилепска буна]] |{{Sfn|Матковски|1970|p=87}} |- |[[3 ноември]] [[1573|1573 година]] |Ајдутската дружина на Толе ја нападнале [[Спахија|спахијата]] Мехмед. |<ref name=":3" /> |- |[[12 ноември]] [[1575|1575 година]] |[[Отоманци|Отоманската власт]] објавиле [[ферман]] против ајдуците. |<ref name=":3" /> |- |[[1579|1579 година]] |Убиен е спахијата Меми од Битола. |<ref name=":3" /> |- |[[1591|1591 година]] |Сулејман бег во [[Црнобуки|село Црнобуки]] е убиен од ајдуците. |<ref name=":3" /> |} == Наводи == {{Наводи|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://rastko.rs/files/books/4c2946e5bc923.pdf|title=Струмица и Струмичко низ историјата|last=Пандевски|first=Манол|publisher=Општински одбор на сојузот на здружението на борците од НОВ|year=1969|location=[[Струмица]]|ref=|author-link=Манол Пандевски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_1.pdf|title=Македонска енциклопедија, том I|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА I|2009}}}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/mak_enc/encyclopaedia_macedonica_2.pdf|title=Македонска енциклопедија, том II|last=[[Македонска енциклопедија#Уредници на тематските области|Повеќе автори]]|publisher=[[МАНУ]]|year=2009|location=[[Скопје]]|ref={{harvid|ПА II|2009}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1972.2.09-Matkovski-A.-Podatoci-za-nekoi-ajduti-vo-Makedonija-od-vtorata-polovina-na-XVll-vek.pdf|title=Податоци за некои ајдути од втората половина на XVII век во Македонија|last=Матковски|first=Александар|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ24-25(1972-3)/GZ24-25.11.%20%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2,%20%D0%90.%20-%20%D0%9E%D1%81%D0%B2%D1%80%D1%82%20%D0%B2%D1%80%D0%B7%20%D0%B0%D1%98%D0%B4%D1%83%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B8%20%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%97%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE.pdf|title=Осврт врз ајдутството и арамиството во Злетовско|last=Апостолов|first=Александар|publisher=[[УКИМ]]|year=1972|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/%D0%A3%D1%88%D1%82%D0%B5_%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%83%D0%BD%D0%B0_-_%D0%90.%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B80001.pdf|title=Уште една Мариовска Буна (1688/89 година)|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1970|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Александар Матковски}} * {{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/imnm1/imnm1_4.htm#3_3|title=Историја на македонскиот народ. Книга прва Од предисториското време до крајот на XVIII век|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1969|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Михајло Апостолски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/016e67bc-7e07-42dc-bf61-1d2b3cf37070/content|title=Карпошевото востание: краток осврт на настаните сврзани за ова востание|last=Томоски|first=Томо|publisher=[[УКИМ]]|year=1965|location=[[Скопје]]|ref=|author-link=Томо Томоски (историчар)}} memqatq0ahoyynffrj4f9qa5p6d38a2 0 1381922 5578744 5487819 2026-06-19T04:10:26Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:A_man_wearing_an_Imama.jpg|A_man_wearing_an_Imama.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No permission since 11 June 2026. 5578744 wikitext text/x-wiki [[Податотека:رسول_جعفریان.jpg|десно|мини|280x280пкс|Расул Џафаријан со турбан]] [[Податотека:Habib_umar11102019.png|алт=Habib Umar bin Hafiz wearing a muslim turban.|мини|Хабиб Умар бин Хафиз носи имама.]] '''''Имама''''' или '''''Амама''''' или '''''Ема''''' е вид на [[турбан]]. Тоа е симболично значајно за муслиманските<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://iranicaonline.org/articles/amama-or-ammama-arabic-emama-the-turban|title=ʿAMĀMA – Encyclopaedia Iranica|work=iranicaonline.org|accessdate=2020-12-09}}</ref> мажи. Особено е вообичаено кај мажите во [[Иран]], [[Авганистан]] и [[Јемен]], како и во Северна Африка.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=aIhhDwAAQBAJ&dq=Ammama+turban&pg=PP1|title=The Culture and Crafts of Egypt|last=Challen|first=Paul|date=2015-07-15|publisher=The Rosen Publishing Group, Inc|isbn=978-1-4994-1157-7|language=en}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=AI5tAAAAMAAJ&q=ammam+turban|title=Jerusalem Studies in Arabic and Islam|date=2000|publisher=Magnes Press, The Hebrew University.|pages=218|language=en}}</ref> Муслиманската капа за мажи обично има два дела. Првиот дел е цврстата капа, позната како такија. Вториот дел е надворешната платнена обвивка, позната како имама (турбан). Некои научници им наредуваат на муслиманските мажи или да ги носат обете заедно или воопшто да не ги носат, како начин да ги разликуваат муслиманските мажи од немуслиманските мажи. == Хадитски извори на обичајот == Носењето амама е споменето во хадитската литература. Абу Давуд спомнал во својот Сунан дека Мухамед рекол: „Разликата меѓу нас и паганите е во тоа што ние го носиме имамот врз калансувата“, затоа муслиманските мажи мора да носат обете парчиња облека или ниедно. Исто така, муслиманските мажи преку хадис се упатени да следат специфичен стил на завиткување на турбанот, при што вишокот дел ќе виси зад задниот дел од вратот. „Најдобриот и најавтентичен стил е да се дозволи лабавиот крај да виси од задниот дел помеѓу лопатките“. Исто така, се раскажува дека Мухамед рекол: „Усвојте го турбанот, бидејќи тој е навистина мантија на ангелите, а опашката од него закачете ја на грбот!“ [Табарани,ал-Кабир од Ибн Умар; Бејхаки, Шуаб ал-Иман]. Како и „Зголемете ја проникливоста! Турбаните се круни на Арапите.“[Бејхаки, Шуаб ал-Иман од Усама бин Умајр]. Од муслиманските мажи не се бара да носат имама за време на молитвата, иако е пожелно да го прават тоа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://iranicaonline.org/articles/amama-or-ammama-arabic-emama-the-turban|title=ʿAMĀMA – Encyclopaedia Iranica|work=iranicaonline.org|accessdate=2020-12-09}}</ref> Носењето на амама е чин на суна.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=aIhhDwAAQBAJ&dq=Ammama+turban&pg=PP1|title=The Culture and Crafts of Egypt|last=Challen|first=Paul|date=2015-07-15|publisher=The Rosen Publishing Group, Inc|isbn=978-1-4994-1157-7|language=en}}</ref> Некои хадиси наведуваат дека е пожелно обичните муслимански мажи да носат имами со нормална големина, додека научниците треба да носат поголеми за да се разликуваат визуелно. „Во Куња [се наведува]:„Долгиот турбан и носењето пространа облека се пофални (хасан) за тие научници кои се знаци на упатство за разлика од сите другите луѓе.“ [Зада, Маџма ал-Анхур] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Покривки за главата]] 9xc9i3o5afmb048dg4i8hreo8m4liz2 4 1382862 5578768 5578112 2026-06-19T08:06:36Z Jtasevski123 69538 5578768 wikitext text/x-wiki Во текот на 2026 година се одредени уредувачки денови на следните теми: [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026]] === Јануари === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Современи граници на Русија|Современи граници на Русија]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Уметноста во 1700 и 1710-тите|Уметноста во 1700 и 1710-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Дела од Џоакино Росини|Дела од Џоакино Росини]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Места во Лондон|Места во Лондон]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Добитници на Тјуринговата награда|Добитници на Тјуринговата награда]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Видови баракуди|Видови баракуди]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Нобеловци во 2025 година|Нобеловци во 2025 година]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Книжевноста во 1900 и 1910-тите|Книжевноста во 1900 и 1910-тите]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јануари#Дела на Виктор Иго|Дела на Виктор Иго]]; ;Учесници во јануари {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Современи граници на Русија || [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 5 нови статии |- | 2. || Уметноста во 1700 и 1710-тите || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 5 подобрени статии |- | 3. || Дела од Џоакино Росини ||[[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:19user99|19user99]] (4) || 9 нови статии |- | 4. || Места во Лондон || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (4) || 6 нови статии |- | 5. || Добитници на Тјуринговата награда || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:izabelaa pesovaa|izabelaa pesovaa]], [[Корисник:19user99|19user99]] (4) || 5 нови статии |- | 6. || Видови баракуди || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (3) || 9 нови статии |- | 7. || Нобеловци во 2025 година || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 3 нови статии |- | 8. || Книжевноста во 1900 и 1910-тите || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:19user99|19user99]] (4) || 4 подобрени статии |- | 9. || Дела на Виктор Иго || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (5) || 6 нови статии |- |} === Февруари === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Видови нане|Видови нане]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Дела од Бертолт Брехт|Дела од Бертолт Брехт]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Добитници на Прицкеровата награда|Добитници на Прицкеровата награда]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Уметноста во 1720 и 1730-тите|Уметноста во 1720 и 1730-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Острови во Хрватска|Острови во Хрватска]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Венци на Јужните Варовнички Алпи|Венци на Јужните Варовнички Алпи]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Книжевноста во 1920 и 1930-тите|Книжевноста во 1920 и 1930-тите]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/февруари#Носители на Филдсовиот медал|Носители на Филдсовиот медал]]; ;Учесници во февруари {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Видови нане || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:19user99|19user99]], [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]] (8) || 16 нови статии |- | 2. || Дела од Бертолт Брехт || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (4) || 22 нови статии |- | 3. || Носители на Прицкеровата награда || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3)|| 4 нови статии |- | 4. || Уметноста во 1720 и 1730-тите || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3) || 6 подобрени статии |- | 5. || Острови во Хрватска || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Teodor Efremovski|Teodor Efremovski]], [[Корисник:Doni12345|Doni12345]], [[Корисник:Kirca 08|Kirca 08]], [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]], [[Корисник:Baek147|Baek147]], [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]], [[Корисник:gorandonevski|gorandonevski]], [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] (14) || 52 нови статии |- | 6. ||Венци на Јужните Варовнички Алпи || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 11 нови статии |- | 7. ||Книжевноста во 1920 и 1930-тите || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3) || 3 подобрени статии |- | 8. ||Носители на Филдсовиот медал || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] (2) || 4 нови статии |- |} === Март === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Видови кокичиња|Видови кокичиња]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Региони во Буркина Фасо|Региони во Буркина Фасо]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Уметноста во 1700 и 1710-тите|Уметноста во 1700 и 1710-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Населени места во Велике Лашче|Населени места во Велике Лашче]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Претседатели на Кралското друштво|Претседатели на Кралското друштво]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Книжевноста во 1900 и 1910-тите|Книжевноста во 1900 и 1910-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Национални паркови во Русија|Национални паркови во Русија]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Постоечки британски војводства|Постоечки британски војводства]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/март#Дела на Жил Верн|Дела на Жил Верн]]; ;Учесници во март {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Видови кокичиња || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (5) || 6 нови статии |- | 2. || Региони во Буркина Фасо || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2) || 7 нови статии |- | 3. || Уметноста во 1700 и 1710-тите || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (2)|| 2 подобрени статии |- | 4. || Населени места во Велике Лашче || [[Корисник:Martinapodgorec|Martinapodgorec]], [[Корисник:EliiPodgorec|EliiPodgorec]], [[Корисник:ЉубицаВидоеПодгорец|ЉубицаВидоеПодгорец]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:Борјан Атанасов Песталоци|Борјан Атанасов Песталоци]], [[Корисник:GorjanaPestaloci|GorjanaPestaloci]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Natalijapodgorec|Natalijapodgorec]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:LidijaGPodgorec|LidijaGPodgorec]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (12) || 23 нови статии |- | 5. || Претседатели на Кралското друштво || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Меглен Јосип Броз Тито|Меглен Јосип Броз Тито]] (4) || 4 нови статии |- | 6. || Книжевноста во 1900 и 1910-тите || немаше учесници || 0 подобрени статии |- | 7. || Национални паркови во Русија || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (5) || 21 нова статија |- | 8. || Постоечки британски војводства || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3) || 3 нови статии |- | 9. || Дела на Жил Верн || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (3) || 4 нови статии |- |} === Април === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Именувани сафири|Именувани сафири]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Роми|Роми]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Слики на Алфред Сисли|Слики на Алфред Сисли]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Книжевноста во 1940 и 1950-тите|Книжевноста во 1940 и 1950-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Претседатели на Американското ботаничко друштво|Претседатели на Американското ботаничко друштво]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Дела од Џорџ Орвел|Дела од Џорџ Орвел]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Добитници на Букеровата награда|Добитници на Букеровата награда]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Уметноста во 1740 и 1750-тите|Уметноста во 1740 и 1750-тите]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/април#Џез|Џез]]; ;Учесници во април {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Именувани сафири || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]], [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]], [[Корисник:Baek147|Baek147]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]], [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]], [[Корисник:Doni12345|Doni12345]], [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] (9) || 12 нови статии |- | 2. || Роми || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:DarijanLKliment|DarijanLKliment]], [[Корисник:MarkoKliment|MarkoKliment]], [[Корисник:DeanaKliment|DeanaKliment]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:DarioRadio55|DarioRadio55]], [[Корисник:Damjanadzambazovska|Damjanadzambazovska]], [[Корисник:Frosina Grozdanovska|Frosina Grozdanovska]], [[Корисник:Ivana.panovska|Ivana.panovska]], [[Корисник:Miaumiau.mp3|Miaumiau.mp3]], [[Корисник:Pusoski|Pusoski]], [[Корисник:Iskraaaaa|Iskraaaaa]], [[Корисник:Eva Kovacheva|Eva Kovacheva]], [[Корисник:Iki123|Iki123]] (16) || 28 нови статии |- | 3. || Слики на Алфред Сисли || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (3) || 7 нови статии |- | 4. || Книжевноста во 1940 и 1950-тите || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (1) || 1 подобрена статија |- | 5. || Претседатели на Американското ботаничко друштво|| [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:EliiPodgorec|EliiPodgorec]] (6) || 9 нови статии |- | 6. || Дела од Џорџ Орвел|| [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] (4) || 9 нови статии |- | 7. || Добитници на Букеровата награда || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 нова статија |- | 8. || Уметноста во 1740 и 1750-тите || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 подобрена статија |- | 9. || Џез || [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:EliiPodgorec|EliiPodgorec]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]], [[Корисник:Даниел Коле|Даниел Коле]], [[Корисник:Kole Ema|Kole Ema]], [[Корисник:MarkoKliment|MarkoKliment]], [[Корисник:Velkovski.b|Velkovski.b]], [[Корисник:P.Nedelkovski|Неделковски]], [[Корисник:AngelKliment|AngelKliment]], [[Корисник:Leona beslac|Leona beslac]], [[Корисник:Milena Stojanova|Milena Stojanova]], [[Корисник:JovanaDunja|JovanaDunja]], [[Корисник:JanaDunja|JanaDunja]], [[Корисник:Natalija Radicevic|Natalija Radicevic]], [[Корисник:Vedranp1234|Vedranp1234]], [[Корисник:БисераДуња|БисераДуња]], [[Корисник:Ani Dunja|Ani Dunja]], [[Корисник:Maja trajkovik|Maja trajkovik]], [[Корисник:Orce Wiki|Orce Wiki]], [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]], [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]], [[Корисник:LILI RKIM|LILI RKIM]], [[Корисник:Filip GIMNAZIJA|Filip GIMNAZIJA]] (25) || 29 нови статии |- |} === Мај === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/мај#Притоки на Волга|Притоки на Волга]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/мај#Дела на Едгар Алан По|Дела на Едгар Алан По]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/мај#Уметноста во 1760 и 1770-тите|Уметноста во 1760 и 1770-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/мај#Планини во Хрватска|Планини во Хрватска]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/мај#Книжевноста во 1960 и 1970-тите|Книжевноста во 1960 и 1970-тите]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/мај#Општини во Босна и Херцеговина|Општини во Босна и Херцеговина]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/мај#Водни површини во Индонезија|Водни површини во Индонезија]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/мај#Видови лески|Видови лески]]; ;Учесници во мај {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Притоки на Волга || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Pitikjp22|Pitikjp22]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] (3) || 38 нови и 1 подобрена статија + 1 нова предлошка |- | 2. || Дела на Едгар Алан По || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]], [[Корисник:9Natasha9|9Natasha9]] (6) || 12 нови статии |- | 3. || Уметноста во 1760 и 1770-тите || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 подобрена статија |- | 4. || Планини во Хрватска || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Eva Panovska|Eva Panovska]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:LidijaGPodgorec|LidijaGPodgorec]] (5) || 16 нови статии |- | 5. || Книжевноста во 1960 и 1970-тите || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] (2) || 6 подобрени статии |- | 6. || Општини во Босна и Херцеговина || [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:Baek147|Baek147]], [[Корисник:Doni12345|Doni12345]], [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]], [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (6) || 17 нови статии |- | 7. || Водни површини во Индонезија || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] (3)|| 3 нови статии |- | 8. || Видови лески || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] (2) || 13 нови и 1 подобрена статија |- |} === Јуни === # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Слики од Едгар Дега|Слики од Едгар Дега]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Вулкани во Исланд|Вулкани во Исланд]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Добитници на Волфовата награда за физика|Добитници на Волфовата награда за физика]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години|Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Министерства на Црна Гора|Министерства на Црна Гора]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Населени места во Општина Кочевје|Населени места во Општина Кочевје]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години|Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години]]; # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Национални паркови во Шведска|Национални паркови во Шведска]]; и # [[Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни#Видови јасен|Видови јасен]]; ;Учесници во јуни {| class=wikitable |- ! Број !! Ден !! Учесници !! Создадени/Подобрени статии |- | 1. || Слики од Едгар Дега || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (4) || 11 нови статии |- | 2. || Вулкани во Исланд || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (2)|| 3 нови статии |- | 3. || Добитници на Волфовата награда за физика || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 нова статија |- | 4. || Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] (1) || 1 подобрена статија |- | 5. || Министерства на Црна Гора || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]], [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]], [[Корисник:Кирил Јовановски|Кирил Јовановски]] (4) || 8 нови статии |- | 6. || Населени места во Општина Кочевје || [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]], [[Корисник:BosaFi|BosaFi]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] (3) || 21 нова статија |- | 7. || Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години || || |- | 8. || Национални паркови во Шведска || || |- | 9. || Видови јасен || || |- |} o9jgs4zdn54scv0i1jmijzhlinph1ru 0 1384413 5578867 5495246 2026-06-19T10:34:36Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: еќк → еќск 5578867 wikitext text/x-wiki '''Григориј Рашки''' (почеток на 14 век) — српски средновековен [[писател]], препишувач и [[епископ]] рашки. == Живот и дело == Живеел во втората половина на 13 век и првата половина 14 век. Тој бил српски [[монах]] кој во младоста живеел и пишувал на [[Света Гора (планина)|Света Гора]], во [[Хиландар]]. Исто така живеел и во манастирот [[Сопоќани]]. Тој бил вистински следбеник на светогорскиот дух, потполно посветен на светогорската и византиско-православната духовност. Автор е на два многу кратки текста со необична книжевна убавина. Подоцна бил избран за епископ рашки и се вратил во Србија - Рашка, за да „служи“ во Стари Рас. За манастирот Светите апостоли Петар и Павле во [[Стари Рас]] во 1305 година, тој го препишал ''[[Законоправило]]то'' [[Свети Сава|на Свети Сава]] и во тој [[ракопис]] оставил извонреден запис за потребата од читање книги и за својата препишувачка работа. Записот се одликува со стилска и јазична совршеност и јасен, поетски израз. Познат е и неговиот натпис во 4 стиха (2 во византиски „политички стих“ дванаестерец и два во четиринаестерец), врежан на сребрениот крст на [[Стефан Урош II Милутин]], наменет за истиот манастир, во кој се чувствува тенденцијата кон симетричен распоред на стиховите и правилна употреба на цезурата. == Превод на современ српски јазик == * ''Запис за Крмчијата на Свети Сава, Стихови до Светиот Крст,'' во: „Шест писатели од 14 век“ (Григориј Рашки, Јаков Серски, Силуан, Непознатиот Светогорец, Монахот Јефрем, Марко Пеќски), избор, денешна јазична верзија и редакција од Димитрије Богдановиќ. Белград, Просвета, СКЗ, 1986. Библиотека Стара српска книжевност во 24 книги, книга 10. [[Категорија:Епископи на Српската православна црква]] msukpfl5th45lkn1yvzn8adxu36s3gb 0 1385022 5578864 5551083 2026-06-19T10:34:22Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: еќк → еќск (2) 5578864 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Гораждевац | native_name = Gorazhdec | settlement_type = Населба | image_skyline = Goraždevac 2018.jpg | image_alt = | image_caption = Гораждевац | nickname = | pushpin_map = Kosovo | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 38 |lats = 27 |latNS = N | longd = 20 |longm = 22 |longs = 08 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Косово]] | subdivision_type1 = Округ | subdivision_name1 = [[Пеќ (округ)|Пеќски]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Пеќ]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 457 | population_footnotes = | population_total = 1.011 | population_as_of = 2024 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 30090 | area_code_type = | area_code = 039 | registration_plate = 03 }} '''Гораждевац''' ({{langx|sq|Gorazhdec}}) е населено место во општината [[Пеќ]], [[Пеќ (округ)|Пеќскиот Округ]], [[Косово]]. Според пописот од 2024 година имало 1.011 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/kosovo-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2011, 2024 censuses] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200113162229/http://pop-stat.mashke.org/kosovo-census.htm |date=2020-01-13 }} pop-stat.mashke.org</ref> Селото е мнозински [[Срби|српско]]. {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2024 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|68.1}} {{Столбен постоток|[[Роми]]|brown|12.7}} {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|12.2}} }} == Поврзано == * [[Пеќ]] * [[Пеќ (округ)]] * [[Косовски Срби]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Пеќ]] [[Категорија:Населени места во Косово]] [[Категорија:Српски населби во Косово]] 2fmoaf10zdu70kyipj8953ior1kolrq 0 1385501 5578863 5556253 2026-06-19T10:34:18Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: еќк → еќск (2) 5578863 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Осојане | native_name = Osojan | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Kosovo | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 43 |lats = 06 |latNS = N | longd = 20 |longm = 33 |longs = 38 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Косово]] | subdivision_type1 = Округ | subdivision_name1 = [[Пеќ (округ)|Пеќски]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Исток (град)|Исток]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 531 | population_footnotes = | population_total = 176 | population_as_of = 2024 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 31000 | area_code_type = | area_code = 039 | registration_plate = 03 }} '''Осојане''' ({{langx|sq|Osojan}}) е населено место во општината [[Исток (град)|Исток]], [[Пеќ (округ)|Пеќскиот Округ]], [[Косово]]. Според пописот од 2024 година имало 176 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/kosovo-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2011, 2024 censuses] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200113162229/http://pop-stat.mashke.org/kosovo-census.htm |date=2020-01-13 }} pop-stat.mashke.org</ref> Селото е [[Срби|српско]]. == Поврзано == * [[Исток (град)]] * [[Пеќ (округ)]] * [[Косовски Срби]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Исток (град)]] [[Категорија:Населени места во Косово]] [[Категорија:Српски населби во Косово]] b2n3yix272dui1qcwhwgnwwiqdem50n 0 1390385 5578581 5578406 2026-06-18T12:46:02Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5578581 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |1||1||0||0||2||0||+2||3 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|KOR}} |1||1||0||0||2||1||+1||3 |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CZE|}} |1||0||0||1||1||2||–1||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|RSA|}} |1||0||0||1||0||2||–2||0 |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = |судија = }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|CAN|}} |1||0||1||0||1||1||0||1 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|BIH}} |1||0||1||0||1||1||0||1 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|QAT|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SUI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CUW}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CIV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|ECU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = |судија = }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|SEN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRQ}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] 115rz2felq76x9eijy2gxd618tct709 5578706 5578581 2026-06-18T21:53:56Z Carshalton 30527 /* Група Б */ 5578706 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |1||1||0||0||2||0||+2||3 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|KOR}} |1||1||0||0||2||1||+1||3 |- style="background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CZE|}} |1||0||0||1||1||2||–1||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|RSA|}} |1||0||0||1||0||2||–2||0 |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = |судија = }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|CAN|}} |1||0||1||0||1||1||0||1 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|BIH}} |1||0||1||0||1||1||0||1 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|QAT|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SUI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CUW}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|CIV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|ECU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = |судија = }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|SEN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|IRQ}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style=background:#CCFFFF;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=27%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' || style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] abqajnxx89paag2bxjhcuurdbljbvt9 0 1394396 5578862 5554460 2026-06-19T10:34:15Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: еќк → еќск (2) 5578862 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Бича | native_name = Binxhë | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Kosovo | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 40 |lats = 46 |latNS = N | longd = 20 |longm = 36 |longs = 03 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Косово]] | subdivision_type1 = Округ | subdivision_name1 = [[Пеќ (округ)|Пеќски]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Клина]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 502 | population_footnotes = | population_total = 140 | population_as_of = 2024 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 32000 | area_code_type = | area_code = 039 | registration_plate = 03 }} '''Бича''' ({{langx|sq|Binxhë}}) е населено место во општината [[Клина]], [[Пеќ (округ)|Пеќскиот Округ]], [[Косово]]. Според пописот од 2024 година имало 140 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/kosovo-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2011, 2024 censuses] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20260303215559/http://pop-stat.mashke.org/kosovo-census.htm |date=2020-01-13 }} pop-stat.mashke.org</ref> Од Бича потекнува словенечки кошаркар [[Лука Дончиќ]]. == Поврзано == * [[Клина]] * [[Пеќ (округ)]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Клина]] [[Категорија:Населени места во Косово]] nyt1rvsr6hkfxs7psu3dnwndki7np7y 10 1395581 5578699 5576897 2026-06-18T21:44:34Z ~2026-35713-93 134306 /* */ 5578699 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Шведска на СП фудбал 2026 | bg = #FECB00 | fg = #005293 | bordercolor = #005293 | country = Шведска | comp link = Светско првенство во фудбал 2026 | comp = СП 2026 | p1 = [[Јакоб Видел Зетерстрем|Видел Зетерстрем]] | p2 = [[Густаф Лагербилке|Лагербилке]] | p3 = [[Виктор Линделоф|Линделоф]] {{Капитен}} | p4 = [[Исак Хиен|Хиен]] | p5 = [[Габриел Гудмундсон|Гудмундсон]] | p6 = [[Херман Јохансон|Јохансон]] | p7 = [[Лукас Бергвал|Бергвал]] | p8 = [[Даниел Свенсон (фудбалер 2002)|Свенсон]] | p9 = [[Александер Исак|Исак]] | p10 = [[Бенјамин Нигрен|Нигрен]] | p11 = [[Антони Еланга|Еланга]] | p12 = [[Виктор Јохансон|Јохансон]] | p13 = [[Кен Сема|Сема]] | p14 = [[Хјалмар Екдал|Екдал]] | p15 = [[Карл Старфелт|Старфелт]] | p16 = [[Јеспер Карлстрем|Карлстрем]] | p17 = [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] | p18 = [[Јасин Ајари|Ајари]] | p19 = [[Матијас Сванберг|Сванберг]] | p20 = [[Ерик Смит (шведски фудбалер)|Смит]] | p21 = [[Александер Бернхардсон|Бернхардсон]] | p22 = [[Бесфорт Зенели|Зенели]] | p23 = [[Кристофер Нордфелт|Нордфелт]] | p24 = [[Елиот Струд|Струд]] | p25 = [[Густаф Нилсон (фудбалер 1997)|Нилсон]] | p26 = [[Таха Али|Али]] | coach = [[Греам Потер|Потер]] }}<noinclude> {{Squad maintenance}} [[Категорија:Предлошки за шведски фудбал|ФИФА СП 2026]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на СП 2026|Шведска]] </noinclude> 7md0k3pi9t6xir5u45jmbiv76wofpk7 4 1395771 5578541 5578521 2026-06-18T12:25:00Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5578541 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јуни 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Слики од Едгар Дега === [[Податотека:Noun project 1435.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики од Едгар Дега“]] На 2 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики од Едгар Дега“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите од Едгар Дега може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Едгар Дега|Слики од Едгар Дега]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Семејството Белели]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Париз)]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Лос Анџелес)]] (Н)|[[Ентериер (Едгар Дега)]] (Н)|[[Пејачка со ракавица]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Малечката 14-годишна танчарка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Малечката танчарка (мјузикл)]] (Н)|[[Импресионистите (ТВ-серија)]] (Н)|[[Линијата (драма)]] (Н)|[[Мари ван Гетам]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Час по танц (Дега, Метрополитен)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Вулкани во Исланд === [[Податотека:Volcano.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Вулкани во Исланд“]] На 4 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Вулкани во Исланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за вулканите во Исланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на вулкани во Исланд#Список|Список на вулкани во Исланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Крапла]] (Н)|[[Бренистејнсфјот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Колбеинсејски Гребен]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Волфовата награда за физика === [[Податотека:Wolf prize icon.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Волфовата награда за физика“]] На 9 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Волфовата награда за физика“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Волфовата награда за физика може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Волфова награда за физика|Добитници на Волфовата награда за физика]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жил Брасар]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“]] На 11 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1780-ти и 1790-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1780-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1790-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1799 година]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Министерства на Црна Гора === [[Податотека:Flag_of_Montenegro.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Црна Гора“]] На 16 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Црна Гора“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Црна Гора може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Црна Гора|Министерства на Црна Гора]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Министерство за здравство (Црна Гора)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Министерство за екологија, просторно планирање и урбанизам (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за земјоделство и рурален развој (Црна Гора)]] (Н)|[[Влада на Црна Гора]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]] | {{подреден список|[[Министерство за финансии (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за јавна администрација, дигитално општество и медиуми (Црна Гора)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Кирил Јовановски|Кирил Јовановски]] | {{подреден список|[[Министерство за економија (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за капитални инвестиции (Црна Гора)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Населени места во Општина Кочевје === [[Податотека:Karte_Kocevje_si.png|десно|230п|Уредувачки ден „Населени места во Општина Кочевје“]] На 18 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Населени места во Општина Кочевје“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за населените места во Општина Кочевје може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Кочевје|Населени места во Општина Кочевје]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Боровец кај Кочевска Река]] (Н)|[[Брег кај Кочевје]] (Н)|[[Брезовица кај Предград]] (Н)|[[Млака кај Кочевје]] (Н)|[[Млака кај Кочевска Река]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Шалка Вас]] (Н)|[[Шталцерји]] (Н)|[[Шкриљ (Кочевје)]] (Н)|[[Жељне]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Букова Гора (Кочевје)]] (Н)|[[Вимољ кај Предград]] (Н)|[[Врбовец (Кочевје)]] (Н)|[[Врт (Кочевје)]] (Н)|[[Горња Брига]] (Н)|[[Горње Ложине]] (Н)|[[Зајчје Поље]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“]] На 23 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1980-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1990-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Национални паркови во Шведска === [[Податотека:Naturvårdsverket_vapen.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Национални паркови во Шведска“]] На 25 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Национални паркови во Шведска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за национални паркови во Шведска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Национални паркови во Шведска|Национални паркови во Шведска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови јасен === [[Податотека:Noun 119825 cc.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Видови јасен“]] На 30 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови јасен“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите јасен може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Јасен#Некои видови|Видови јасен]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|6]] b1mlkz40c034ch7zxmgzr1a12ne98w0 5578545 5578541 2026-06-18T12:27:10Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5578545 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јуни 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Слики од Едгар Дега === [[Податотека:Noun project 1435.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики од Едгар Дега“]] На 2 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики од Едгар Дега“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите од Едгар Дега може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Едгар Дега|Слики од Едгар Дега]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Семејството Белели]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Париз)]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Лос Анџелес)]] (Н)|[[Ентериер (Едгар Дега)]] (Н)|[[Пејачка со ракавица]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Малечката 14-годишна танчарка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Малечката танчарка (мјузикл)]] (Н)|[[Импресионистите (ТВ-серија)]] (Н)|[[Линијата (драма)]] (Н)|[[Мари ван Гетам]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Час по танц (Дега, Метрополитен)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Вулкани во Исланд === [[Податотека:Volcano.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Вулкани во Исланд“]] На 4 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Вулкани во Исланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за вулканите во Исланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на вулкани во Исланд#Список|Список на вулкани во Исланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Крапла]] (Н)|[[Бренистејнсфјот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Колбеинсејски Гребен]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Волфовата награда за физика === [[Податотека:Wolf prize icon.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Волфовата награда за физика“]] На 9 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Волфовата награда за физика“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Волфовата награда за физика може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Волфова награда за физика|Добитници на Волфовата награда за физика]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жил Брасар]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“]] На 11 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1780-ти и 1790-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1780-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1790-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1799 година]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Министерства на Црна Гора === [[Податотека:Flag_of_Montenegro.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Црна Гора“]] На 16 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Црна Гора“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Црна Гора може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Црна Гора|Министерства на Црна Гора]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Министерство за здравство (Црна Гора)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Министерство за екологија, просторно планирање и урбанизам (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за земјоделство и рурален развој (Црна Гора)]] (Н)|[[Влада на Црна Гора]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]] | {{подреден список|[[Министерство за финансии (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за јавна администрација, дигитално општество и медиуми (Црна Гора)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Кирил Јовановски|Кирил Јовановски]] | {{подреден список|[[Министерство за економија (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за капитални инвестиции (Црна Гора)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Населени места во Општина Кочевје === [[Податотека:Karte_Kocevje_si.png|десно|230п|Уредувачки ден „Населени места во Општина Кочевје“]] На 18 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Населени места во Општина Кочевје“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за населените места во Општина Кочевје може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Кочевје|Населени места во Општина Кочевје]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Боровец кај Кочевска Река]] (Н)|[[Брег кај Кочевје]] (Н)|[[Брезовица кај Предград]] (Н)|[[Млака кај Кочевје]] (Н)|[[Млака кај Кочевска Река]] (Н)|[[Морава (Кочевје)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Шалка Вас]] (Н)|[[Шталцерји]] (Н)|[[Шкриљ (Кочевје)]] (Н)|[[Жељне]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Букова Гора (Кочевје)]] (Н)|[[Вимољ кај Предград]] (Н)|[[Врбовец (Кочевје)]] (Н)|[[Врт (Кочевје)]] (Н)|[[Горња Брига]] (Н)|[[Горње Ложине]] (Н)|[[Зајчје Поље]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“]] На 23 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1980-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1990-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Национални паркови во Шведска === [[Податотека:Naturvårdsverket_vapen.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Национални паркови во Шведска“]] На 25 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Национални паркови во Шведска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за национални паркови во Шведска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Национални паркови во Шведска|Национални паркови во Шведска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови јасен === [[Податотека:Noun 119825 cc.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Видови јасен“]] На 30 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови јасен“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите јасен може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Јасен#Некои видови|Видови јасен]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|6]] gljwax3b2u3weumz9ghkxgqs66ybcfl 5578627 5578545 2026-06-18T13:50:10Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5578627 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јуни 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Слики од Едгар Дега === [[Податотека:Noun project 1435.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики од Едгар Дега“]] На 2 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики од Едгар Дега“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите од Едгар Дега може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Едгар Дега|Слики од Едгар Дега]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Семејството Белели]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Париз)]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Лос Анџелес)]] (Н)|[[Ентериер (Едгар Дега)]] (Н)|[[Пејачка со ракавица]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Малечката 14-годишна танчарка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Малечката танчарка (мјузикл)]] (Н)|[[Импресионистите (ТВ-серија)]] (Н)|[[Линијата (драма)]] (Н)|[[Мари ван Гетам]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Час по танц (Дега, Метрополитен)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Вулкани во Исланд === [[Податотека:Volcano.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Вулкани во Исланд“]] На 4 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Вулкани во Исланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за вулканите во Исланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на вулкани во Исланд#Список|Список на вулкани во Исланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Крапла]] (Н)|[[Бренистејнсфјот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Колбеинсејски Гребен]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Волфовата награда за физика === [[Податотека:Wolf prize icon.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Волфовата награда за физика“]] На 9 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Волфовата награда за физика“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Волфовата награда за физика може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Волфова награда за физика|Добитници на Волфовата награда за физика]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жил Брасар]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“]] На 11 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1780-ти и 1790-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1780-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1790-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1799 година]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Министерства на Црна Гора === [[Податотека:Flag_of_Montenegro.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Црна Гора“]] На 16 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Црна Гора“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Црна Гора може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Црна Гора|Министерства на Црна Гора]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Министерство за здравство (Црна Гора)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Министерство за екологија, просторно планирање и урбанизам (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за земјоделство и рурален развој (Црна Гора)]] (Н)|[[Влада на Црна Гора]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]] | {{подреден список|[[Министерство за финансии (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за јавна администрација, дигитално општество и медиуми (Црна Гора)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Кирил Јовановски|Кирил Јовановски]] | {{подреден список|[[Министерство за економија (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за капитални инвестиции (Црна Гора)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Населени места во Општина Кочевје === [[Податотека:Karte_Kocevje_si.png|десно|230п|Уредувачки ден „Населени места во Општина Кочевје“]] На 18 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Населени места во Општина Кочевје“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за населените места во Општина Кочевје може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Кочевје|Населени места во Општина Кочевје]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Боровец кај Кочевска Река]] (Н)|[[Брег кај Кочевје]] (Н)|[[Брезовица кај Предград]] (Н)|[[Млака кај Кочевје]] (Н)|[[Млака кај Кочевска Река]] (Н)|[[Морава (Кочевје)]] (Н)|[[Мала Гора]] (Н)|[[Маховник]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Шалка Вас]] (Н)|[[Шталцерји]] (Н)|[[Шкриљ (Кочевје)]] (Н)|[[Жељне]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Букова Гора (Кочевје)]] (Н)|[[Вимољ кај Предград]] (Н)|[[Врбовец (Кочевје)]] (Н)|[[Врт (Кочевје)]] (Н)|[[Горња Брига]] (Н)|[[Горње Ложине]] (Н)|[[Зајчје Поље]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“]] На 23 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1980-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1990-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Национални паркови во Шведска === [[Податотека:Naturvårdsverket_vapen.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Национални паркови во Шведска“]] На 25 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Национални паркови во Шведска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за национални паркови во Шведска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Национални паркови во Шведска|Национални паркови во Шведска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови јасен === [[Податотека:Noun 119825 cc.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Видови јасен“]] На 30 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови јасен“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите јасен може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Јасен#Некои видови|Видови јасен]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|6]] d271tgish9r1m20fuccvfjudfsbqiyy 5578628 5578627 2026-06-18T13:50:56Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5578628 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јуни 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Слики од Едгар Дега === [[Податотека:Noun project 1435.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики од Едгар Дега“]] На 2 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики од Едгар Дега“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите од Едгар Дега може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Едгар Дега|Слики од Едгар Дега]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Семејството Белели]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Париз)]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Лос Анџелес)]] (Н)|[[Ентериер (Едгар Дега)]] (Н)|[[Пејачка со ракавица]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Малечката 14-годишна танчарка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Малечката танчарка (мјузикл)]] (Н)|[[Импресионистите (ТВ-серија)]] (Н)|[[Линијата (драма)]] (Н)|[[Мари ван Гетам]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Час по танц (Дега, Метрополитен)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Вулкани во Исланд === [[Податотека:Volcano.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Вулкани во Исланд“]] На 4 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Вулкани во Исланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за вулканите во Исланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на вулкани во Исланд#Список|Список на вулкани во Исланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Крапла]] (Н)|[[Бренистејнсфјот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Колбеинсејски Гребен]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Волфовата награда за физика === [[Податотека:Wolf prize icon.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Волфовата награда за физика“]] На 9 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Волфовата награда за физика“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Волфовата награда за физика може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Волфова награда за физика|Добитници на Волфовата награда за физика]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жил Брасар]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“]] На 11 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1780-ти и 1790-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1780-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1790-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1799 година]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Министерства на Црна Гора === [[Податотека:Flag_of_Montenegro.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Црна Гора“]] На 16 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Црна Гора“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Црна Гора може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Црна Гора|Министерства на Црна Гора]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Министерство за здравство (Црна Гора)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Министерство за екологија, просторно планирање и урбанизам (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за земјоделство и рурален развој (Црна Гора)]] (Н)|[[Влада на Црна Гора]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]] | {{подреден список|[[Министерство за финансии (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за јавна администрација, дигитално општество и медиуми (Црна Гора)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Кирил Јовановски|Кирил Јовановски]] | {{подреден список|[[Министерство за економија (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за капитални инвестиции (Црна Гора)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Населени места во Општина Кочевје === [[Податотека:Karte_Kocevje_si.png|десно|230п|Уредувачки ден „Населени места во Општина Кочевје“]] На 18 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Населени места во Општина Кочевје“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за населените места во Општина Кочевје може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Кочевје|Населени места во Општина Кочевје]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Боровец кај Кочевска Река]] (Н)|[[Брег кај Кочевје]] (Н)|[[Брезовица кај Предград]] (Н)|[[Млака кај Кочевје]] (Н)|[[Млака кај Кочевска Река]] (Н)|[[Морава (Кочевје)]] (Н)|[[Мала Гора (Кочевје)]] (Н)|[[Маховник]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Шалка Вас]] (Н)|[[Шталцерји]] (Н)|[[Шкриљ (Кочевје)]] (Н)|[[Жељне]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Букова Гора (Кочевје)]] (Н)|[[Вимољ кај Предград]] (Н)|[[Врбовец (Кочевје)]] (Н)|[[Врт (Кочевје)]] (Н)|[[Горња Брига]] (Н)|[[Горње Ложине]] (Н)|[[Зајчје Поље]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“]] На 23 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1980-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1990-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Национални паркови во Шведска === [[Податотека:Naturvårdsverket_vapen.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Национални паркови во Шведска“]] На 25 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Национални паркови во Шведска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за национални паркови во Шведска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Национални паркови во Шведска|Национални паркови во Шведска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови јасен === [[Податотека:Noun 119825 cc.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Видови јасен“]] На 30 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови јасен“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите јасен може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Јасен#Некои видови|Видови јасен]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|6]] i8ka2p3ou6lqz4mzjs9jul39jq0605f 5578637 5578628 2026-06-18T14:54:17Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5578637 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јуни 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Слики од Едгар Дега === [[Податотека:Noun project 1435.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики од Едгар Дега“]] На 2 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики од Едгар Дега“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите од Едгар Дега може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Едгар Дега|Слики од Едгар Дега]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Семејството Белели]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Париз)]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Лос Анџелес)]] (Н)|[[Ентериер (Едгар Дега)]] (Н)|[[Пејачка со ракавица]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Малечката 14-годишна танчарка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Малечката танчарка (мјузикл)]] (Н)|[[Импресионистите (ТВ-серија)]] (Н)|[[Линијата (драма)]] (Н)|[[Мари ван Гетам]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Час по танц (Дега, Метрополитен)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Вулкани во Исланд === [[Податотека:Volcano.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Вулкани во Исланд“]] На 4 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Вулкани во Исланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за вулканите во Исланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на вулкани во Исланд#Список|Список на вулкани во Исланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Крапла]] (Н)|[[Бренистејнсфјот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Колбеинсејски Гребен]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Волфовата награда за физика === [[Податотека:Wolf prize icon.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Волфовата награда за физика“]] На 9 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Волфовата награда за физика“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Волфовата награда за физика може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Волфова награда за физика|Добитници на Волфовата награда за физика]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жил Брасар]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“]] На 11 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1780-ти и 1790-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1780-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1790-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1799 година]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Министерства на Црна Гора === [[Податотека:Flag_of_Montenegro.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Црна Гора“]] На 16 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Црна Гора“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Црна Гора може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Црна Гора|Министерства на Црна Гора]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Министерство за здравство (Црна Гора)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Министерство за екологија, просторно планирање и урбанизам (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за земјоделство и рурален развој (Црна Гора)]] (Н)|[[Влада на Црна Гора]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]] | {{подреден список|[[Министерство за финансии (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за јавна администрација, дигитално општество и медиуми (Црна Гора)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Кирил Јовановски|Кирил Јовановски]] | {{подреден список|[[Министерство за економија (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за капитални инвестиции (Црна Гора)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Населени места во Општина Кочевје === [[Податотека:Karte_Kocevje_si.png|десно|230п|Уредувачки ден „Населени места во Општина Кочевје“]] На 18 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Населени места во Општина Кочевје“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за населените места во Општина Кочевје може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Кочевје|Населени места во Општина Кочевје]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Боровец кај Кочевска Река]] (Н)|[[Брег кај Кочевје]] (Н)|[[Брезовица кај Предград]] (Н)|[[Млака кај Кочевје]] (Н)|[[Млака кај Кочевска Река]] (Н)|[[Морава (Кочевје)]] (Н)|[[Мала Гора (Кочевје)]] (Н)|[[Маховник]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Шалка Вас]] (Н)|[[Шталцерји]] (Н)|[[Шкриљ (Кочевје)]] (Н)|[[Жељне]] (Н)|[[Зајчје Поље]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Букова Гора (Кочевје)]] (Н)|[[Вимољ кај Предград]] (Н)|[[Врбовец (Кочевје)]] (Н)|[[Врт (Кочевје)]] (Н)|[[Горња Брига]] (Н)|[[Горње Ложине]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“]] На 23 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1980-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1990-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Национални паркови во Шведска === [[Податотека:Naturvårdsverket_vapen.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Национални паркови во Шведска“]] На 25 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Национални паркови во Шведска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за национални паркови во Шведска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Национални паркови во Шведска|Национални паркови во Шведска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови јасен === [[Податотека:Noun 119825 cc.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Видови јасен“]] На 30 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови јасен“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите јасен може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Јасен#Некои видови|Видови јасен]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|6]] gsulicxh0bsceahdzz3lw38d9wcci7t 5578672 5578637 2026-06-18T18:41:30Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5578672 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јуни 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Слики од Едгар Дега === [[Податотека:Noun project 1435.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики од Едгар Дега“]] На 2 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики од Едгар Дега“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите од Едгар Дега може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Едгар Дега|Слики од Едгар Дега]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Семејството Белели]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Париз)]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Лос Анџелес)]] (Н)|[[Ентериер (Едгар Дега)]] (Н)|[[Пејачка со ракавица]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Малечката 14-годишна танчарка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Малечката танчарка (мјузикл)]] (Н)|[[Импресионистите (ТВ-серија)]] (Н)|[[Линијата (драма)]] (Н)|[[Мари ван Гетам]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Час по танц (Дега, Метрополитен)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Вулкани во Исланд === [[Податотека:Volcano.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Вулкани во Исланд“]] На 4 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Вулкани во Исланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за вулканите во Исланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на вулкани во Исланд#Список|Список на вулкани во Исланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Крапла]] (Н)|[[Бренистејнсфјот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Колбеинсејски Гребен]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Волфовата награда за физика === [[Податотека:Wolf prize icon.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Волфовата награда за физика“]] На 9 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Волфовата награда за физика“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Волфовата награда за физика може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Волфова награда за физика|Добитници на Волфовата награда за физика]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жил Брасар]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“]] На 11 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1780-ти и 1790-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1780-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1790-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1799 година]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Министерства на Црна Гора === [[Податотека:Flag_of_Montenegro.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Црна Гора“]] На 16 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Црна Гора“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Црна Гора може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Црна Гора|Министерства на Црна Гора]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Министерство за здравство (Црна Гора)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Министерство за екологија, просторно планирање и урбанизам (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за земјоделство и рурален развој (Црна Гора)]] (Н)|[[Влада на Црна Гора]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]] | {{подреден список|[[Министерство за финансии (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за јавна администрација, дигитално општество и медиуми (Црна Гора)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Кирил Јовановски|Кирил Јовановски]] | {{подреден список|[[Министерство за економија (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за капитални инвестиции (Црна Гора)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Населени места во Општина Кочевје === [[Податотека:Karte_Kocevje_si.png|десно|230п|Уредувачки ден „Населени места во Општина Кочевје“]] На 18 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Населени места во Општина Кочевје“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за населените места во Општина Кочевје може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Кочевје|Населени места во Општина Кочевје]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Боровец кај Кочевска Река]] (Н)|[[Брег кај Кочевје]] (Н)|[[Брезовица кај Предград]] (Н)|[[Млака кај Кочевје]] (Н)|[[Млака кај Кочевска Река]] (Н)|[[Морава (Кочевје)]] (Н)|[[Мала Гора (Кочевје)]] (Н)|[[Маховник]] (Н)|[[Мачковец (Кочевје)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Шалка Вас]] (Н)|[[Шталцерји]] (Н)|[[Шкриљ (Кочевје)]] (Н)|[[Жељне]] (Н)|[[Зајчје Поље]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Букова Гора (Кочевје)]] (Н)|[[Вимољ кај Предград]] (Н)|[[Врбовец (Кочевје)]] (Н)|[[Врт (Кочевје)]] (Н)|[[Горња Брига]] (Н)|[[Горње Ложине]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“]] На 23 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1980-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1990-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Национални паркови во Шведска === [[Податотека:Naturvårdsverket_vapen.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Национални паркови во Шведска“]] На 25 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Национални паркови во Шведска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за национални паркови во Шведска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Национални паркови во Шведска|Национални паркови во Шведска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови јасен === [[Податотека:Noun 119825 cc.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Видови јасен“]] На 30 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови јасен“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите јасен може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Јасен#Некои видови|Видови јасен]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|6]] t6za0ean3xhxb44ut1kftgy3hvadk10 5578685 5578672 2026-06-18T20:36:31Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5578685 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јуни 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Слики од Едгар Дега === [[Податотека:Noun project 1435.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики од Едгар Дега“]] На 2 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики од Едгар Дега“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите од Едгар Дега може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Едгар Дега|Слики од Едгар Дега]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Семејството Белели]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Париз)]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Лос Анџелес)]] (Н)|[[Ентериер (Едгар Дега)]] (Н)|[[Пејачка со ракавица]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Малечката 14-годишна танчарка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Малечката танчарка (мјузикл)]] (Н)|[[Импресионистите (ТВ-серија)]] (Н)|[[Линијата (драма)]] (Н)|[[Мари ван Гетам]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Час по танц (Дега, Метрополитен)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Вулкани во Исланд === [[Податотека:Volcano.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Вулкани во Исланд“]] На 4 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Вулкани во Исланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за вулканите во Исланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на вулкани во Исланд#Список|Список на вулкани во Исланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Крапла]] (Н)|[[Бренистејнсфјот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Колбеинсејски Гребен]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Волфовата награда за физика === [[Податотека:Wolf prize icon.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Волфовата награда за физика“]] На 9 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Волфовата награда за физика“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Волфовата награда за физика може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Волфова награда за физика|Добитници на Волфовата награда за физика]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жил Брасар]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“]] На 11 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1780-ти и 1790-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1780-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1790-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1799 година]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Министерства на Црна Гора === [[Податотека:Flag_of_Montenegro.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Црна Гора“]] На 16 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Црна Гора“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Црна Гора може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Црна Гора|Министерства на Црна Гора]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Министерство за здравство (Црна Гора)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Министерство за екологија, просторно планирање и урбанизам (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за земјоделство и рурален развој (Црна Гора)]] (Н)|[[Влада на Црна Гора]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]] | {{подреден список|[[Министерство за финансии (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за јавна администрација, дигитално општество и медиуми (Црна Гора)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Кирил Јовановски|Кирил Јовановски]] | {{подреден список|[[Министерство за економија (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за капитални инвестиции (Црна Гора)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Населени места во Општина Кочевје === [[Податотека:Karte_Kocevje_si.png|десно|230п|Уредувачки ден „Населени места во Општина Кочевје“]] На 18 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Населени места во Општина Кочевје“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за населените места во Општина Кочевје може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Кочевје|Населени места во Општина Кочевје]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Боровец кај Кочевска Река]] (Н)|[[Брег кај Кочевје]] (Н)|[[Брезовица кај Предград]] (Н)|[[Млака кај Кочевје]] (Н)|[[Млака кај Кочевска Река]] (Н)|[[Морава (Кочевје)]] (Н)|[[Мала Гора (Кочевје)]] (Н)|[[Маховник]] (Н)|[[Мачковец (Кочевје)]] (Н)|[[Мртвице (Кочевје)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Шалка Вас]] (Н)|[[Шталцерји]] (Н)|[[Шкриљ (Кочевје)]] (Н)|[[Жељне]] (Н)|[[Зајчје Поље]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Букова Гора (Кочевје)]] (Н)|[[Вимољ кај Предград]] (Н)|[[Врбовец (Кочевје)]] (Н)|[[Врт (Кочевје)]] (Н)|[[Горња Брига]] (Н)|[[Горње Ложине]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“]] На 23 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1980-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1990-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Национални паркови во Шведска === [[Податотека:Naturvårdsverket_vapen.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Национални паркови во Шведска“]] На 25 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Национални паркови во Шведска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за национални паркови во Шведска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Национални паркови во Шведска|Национални паркови во Шведска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови јасен === [[Податотека:Noun 119825 cc.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Видови јасен“]] На 30 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови јасен“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите јасен може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Јасен#Некои видови|Видови јасен]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|6]] 9u75xagy3b3mivpmwgtqrix0lri30ns 5578767 5578685 2026-06-19T08:04:47Z Jtasevski123 69538 /* Претстојни денови */ 5578767 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јуни 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Слики од Едгар Дега === [[Податотека:Noun project 1435.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики од Едгар Дега“]] На 2 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики од Едгар Дега“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите од Едгар Дега може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Едгар Дега|Слики од Едгар Дега]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Семејството Белели]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Париз)]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Лос Анџелес)]] (Н)|[[Ентериер (Едгар Дега)]] (Н)|[[Пејачка со ракавица]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Малечката 14-годишна танчарка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Малечката танчарка (мјузикл)]] (Н)|[[Импресионистите (ТВ-серија)]] (Н)|[[Линијата (драма)]] (Н)|[[Мари ван Гетам]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Час по танц (Дега, Метрополитен)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Вулкани во Исланд === [[Податотека:Volcano.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Вулкани во Исланд“]] На 4 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Вулкани во Исланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за вулканите во Исланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на вулкани во Исланд#Список|Список на вулкани во Исланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Крапла]] (Н)|[[Бренистејнсфјот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Колбеинсејски Гребен]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Волфовата награда за физика === [[Податотека:Wolf prize icon.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Волфовата награда за физика“]] На 9 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Волфовата награда за физика“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Волфовата награда за физика може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Волфова награда за физика|Добитници на Волфовата награда за физика]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жил Брасар]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“]] На 11 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1780-ти и 1790-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1780-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1790-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1799 година]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Министерства на Црна Гора === [[Податотека:Flag_of_Montenegro.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Црна Гора“]] На 16 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Црна Гора“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Црна Гора може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Црна Гора|Министерства на Црна Гора]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Министерство за здравство (Црна Гора)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Министерство за екологија, просторно планирање и урбанизам (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за земјоделство и рурален развој (Црна Гора)]] (Н)|[[Влада на Црна Гора]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:XavieraMars|XavieraMars]] | {{подреден список|[[Министерство за финансии (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за јавна администрација, дигитално општество и медиуми (Црна Гора)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Кирил Јовановски|Кирил Јовановски]] | {{подреден список|[[Министерство за економија (Црна Гора)]] (Н)|[[Министерство за капитални инвестиции (Црна Гора)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Населени места во Општина Кочевје === [[Податотека:Karte_Kocevje_si.png|десно|230п|Уредувачки ден „Населени места во Општина Кочевје“]] На 18 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Населени места во Општина Кочевје“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за населените места во Општина Кочевје може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Кочевје|Населени места во Општина Кочевје]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Боровец кај Кочевска Река]] (Н)|[[Брег кај Кочевје]] (Н)|[[Брезовица кај Предград]] (Н)|[[Млака кај Кочевје]] (Н)|[[Млака кај Кочевска Река]] (Н)|[[Морава (Кочевје)]] (Н)|[[Мала Гора (Кочевје)]] (Н)|[[Маховник]] (Н)|[[Мачковец (Кочевје)]] (Н)|[[Мртвице (Кочевје)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Шалка Вас]] (Н)|[[Шталцерји]] (Н)|[[Шкриљ (Кочевје)]] (Н)|[[Жељне]] (Н)|[[Зајчје Поље]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Букова Гора (Кочевје)]] (Н)|[[Вимољ кај Предград]] (Н)|[[Врбовец (Кочевје)]] (Н)|[[Врт (Кочевје)]] (Н)|[[Горња Брига]] (Н)|[[Горње Ложине]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“]] На 23 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1980-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1990-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Национални паркови во Шведска === [[Податотека:Naturvårdsverket_vapen.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Национални паркови во Шведска“]] На 25 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Национални паркови во Шведска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за национални паркови во Шведска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Национални паркови во Шведска|Национални паркови во Шведска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови јасен === [[Податотека:Noun 119825 cc.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Видови јасен“]] На 30 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови јасен“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите јасен може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Јасен#Некои видови|Видови јасен]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|6]] 3ojbdkjwi8tyt4d8iyzya6spj4q9c3v 0 1396106 5578567 5575999 2026-06-18T12:42:59Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5578567 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група А''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале еден од домаќините [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]], како и репрезентациите на [[Фудбалска репрезентација на Јужна Африка|Јужна Африка]], [[Фудбалска репрезентација на Јужна Кореја|Јужна Кореја]] и [[Фудбалска репрезентација на Чешка|Чешка]]. Натпреварите се одиграле од 11 до 24 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | A1 || style=white-space:nowrap | {{fb|MEX}} || 1 || [[КОНКАКАФ]] || data-sort-value="*" | Домаќин || 14 февруари 2023 || 18 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 1970|1970]], [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]]) || data-sort-value="1.0" | 15 || |- | A2 || style=white-space:nowrap | {{fb|RSA}} || 4 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група Ц|групата Ц]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 14 октомври 2025 || 4 || [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]] || data-sort-value="3.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1998|1998]], [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]], [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]) || 61 || |- | A3 || style=white-space:nowrap | {{fb|KOR}} || 3 || [[АФК]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата Б од третата рунда на АФК квалификациите]] || 5 јуни 2025 || 12 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="4.1" | Четврто место ([[Светско првенство во фудбал 2002|2002]]) || 22 || |- | A4 || style=white-space:nowrap | {{fb|CZE}} || 2 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|Баражот во УЕФА квалификациите]] || 31 март 2026 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2006|2006]] || data-sort-value="7.3" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 2006|2006]]) || 44 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |1||1||0||0||2||0||+2||3 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|KOR}} |1||1||0||0||2||1||+1||3 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|CZE|}} |1||0||0||1||1||2||–1||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|RSA|}} |1||0||0||1||0||2||–2||0 |} ==Натпревари== ===Мексико - Јужна Африка=== <section begin=A1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мексико - Јужна Африка|Мексико - Јужна Африка]] |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулиан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Мексико<ref name="MEX-RSA line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12452/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group A – Mexico v. South Africa |publisher=[[FIFA]] |date=June 11, 2026 |access-date=June 11, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h2 |pattern_so = |leftarm = fce53d |body = fce53d |rightarm = fce53d |shorts = fce53d |socks = FFF000 |title = Јужна&nbsp;Африка<ref name="MEX-RSA line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Раул Ранхел (фудбалер)|Раул Ранхел]] |- |RB ||'''15'''||[[Исраел Рејес]] |- |CB ||'''3''' ||[[Сесар Монтес]] {{Капитен}} || {{sent off|0|90+2}} |- |CB ||'''5''' ||[[Хоан Васкес]] |- |LB ||'''23'''||[[Хесус Гаљардо]] |- |DM ||'''6''' ||[[Ерик Лира]] || || {{suboff|76}} |- |CM ||'''8''' ||[[Алваро Фидалго]] || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''26'''||[[Брајан Гутиерес]] || {{yel|23}} || {{suboff|66}} |- |RF ||'''25'''||[[Роберто Алварадо]] |- |CF ||'''9''' ||[[Раул Хименес]] || || {{suboff|76}} |- |LF ||'''16'''||[[Хулиан Кињонес]] || || {{suboff|79}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''19'''||[[Хилберто Мора]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''24'''||[[Луис Чавес (фудбалер)|Луис Чавес]] || || {{subon|66}} |- |DF ||'''4''' ||[[Едсон Алварес]] || || {{subon|76}} |- |FW ||'''14'''||[[Армандо Гонсалес (фудбалер 2003)|Армандо Гонсалес]] || || {{subon|76}} |- |FW ||'''10'''||[[Алексис Вега (мексикански фудбалер)|Алексис Вега]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хавиер Агире]] |} |valign="top"|[[File:MEX-RSA 2026-06-11.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ронвен Вилијамс]] {{Капитен}} |- |CB ||'''21'''||[[Име Окон]] |- |CB ||'''19'''||[[Нкосинати Сибиси]] || {{yel|74}} |- |CB ||'''14'''||[[Мбекезели Мбокази]] |- |RWB||'''20'''||[[Хулисо Мудау]] |- |LWB||'''6''' ||[[Обри Модиба]] || || {{suboff|76}} |- |RM ||'''23'''||[[Џејден Адамс]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''13'''||[[Сфефело Ситоле]] || {{sent off|0|49}} |- |LM ||'''4''' ||[[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Тебохо Мокоена]] || {{yel|17}} |- |CF ||'''9''' ||[[Лајл Фостер]] || || {{suboff|56}} |- |CF ||'''15'''||[[Икрам Рајнерс]] || || {{suboff|76}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Таленте Мбата]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''11'''||[[Темба Зване]] || {{sent off|0|84}} || {{subon|61}} |- |FW ||'''7''' ||[[Освин Аполис]] || || {{subon|76}} |- |FW ||'''17'''||[[Евиденс Макгопа]] || || {{subon|76}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|BEL}} [[Уго Брос]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хулиан Кињонес]] (Мексико)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match - every winner |publisher=[[FIFA]] |date=11 June 2026 |access-date=11 June 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="MEX-RSA line-ups"/> <br />{{flagsport|BRA}} Бруно Пирес <br />{{flagsport|BRA}} Бруно Боскила <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Хуан Габриел Бенитес]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|COL}} Николас Гало <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} Хуан Лара <br />{{flagsport|FRA}} [[Жером Брисар]] |} ===Јужна Кореја - Чешка=== <section begin=A2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јужна Кореја - Чешка|Јужна Кореја - Чешка]] |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = {{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _kor26h |pattern_b = _kor26h |pattern_ra = _kor26h |pattern_sh = _kor26h |pattern_so = _kor26hl |leftarm = FF354F |body = FF354F |rightarm = FF354F |shorts = FF354F |socks = D20010 |title = {{nowrap|Јужна&nbsp;Кореја}}<ref name="KOR-CZE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12450/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group A – Korea Republic v. Czechia |publisher=[[FIFA]] |date=June 11, 2026 |access-date=June 11, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cze26a |pattern_b = _cze26a |pattern_ra = _cze26a |pattern_sh = _cze26a |pattern_so = _cze26al |leftarm = e9e9e9 |body = e9e9e9 |rightarm = e9e9e9 |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Чешка<ref name="KOR-CZE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ким Сунг Гју]] |- |CB ||'''2''' ||[[Ли Хан Бом]] |- |CB ||'''4''' ||[[Ким Мин Џе]] |- |CB ||'''3''' ||[[Ли Ги Хјук]] || {{yel|90+6}} |- |RM ||'''22'''||[[Сеол Јонг Ву]] |- |CM ||'''6''' ||[[Хванг Ин Бом]] || || {{suboff|84}} |- |CM ||'''8''' ||[[Паик Сунг Хо]] || || {{suboff|84}} |- |LM ||'''13'''||[[Ли Тае Сеок]] || || {{suboff|69}} |- |RF ||'''19'''||[[Ли Канг Ин]] |- |CF ||'''7''' ||[[Сон Хјунг Мин]] {{Капитен}} || || {{suboff|69}} |- |LF ||'''10'''||[[Ли Џе Сон]] || || {{suboff|62}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''11'''||[[Хванг Хи Чан]] || || {{subon|62}} |- |MF ||'''25'''||[[Ом Џи Сон]] || || {{subon|69}} |- |FW ||'''18'''||[[О Хјун Гју]] || || {{subon|69}} |- |MF ||'''24'''||[[Ким Џин Гју]] || || {{subon|84}} |- |DF ||'''16'''||[[Парк Џин Сеоб]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Тренер:''' |- |colspan=3|[[Хонг Мјунг Бо]] |} |valign="top"|[[File:KOR-CZE 2026-06-11.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Матеј Коварж]] |- |CB ||'''6''' ||[[Штепан Халоупек]] |- |CB ||'''4''' ||[[Робин Хранач]] |- |CB ||'''7''' ||[[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Ладислав Крејчи]] {{Капитен}} |- |RWB||'''5''' ||[[Владимир Цоуфал]] |- |LWB||'''20'''||[[Јарослав Зелениј]] |- |CM ||'''22'''||[[Томаш Соучек]] |- |CM ||'''17'''||[[Лукаш Провод]] || || {{suboff|63}} |- |RF ||'''24'''||[[Александ Сојка]] || || {{suboff|84}} |- |CF ||'''10'''||[[Патрик Шик]] || || {{suboff|63}} |- |LF ||'''15'''||[[Павел Шулц]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Адам Хложек]] || || {{subon|63}} |- |MF ||'''18'''||[[Михал Садилек]] || || {{subon|63}} |- |FW ||'''19'''||[[Томаш Хори]] || || {{subon|63}} |- |FW ||'''13'''||[[Мојмир Хитил]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мирослав Коубек]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хванг Ин Бом]] (Јужна Кореја)<ref name="MOTM"/> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="KOR-CZE line-ups"/> <br />{{flagsport|EGY}} Махмуд Абурегал <br />{{flagsport|EGY}} Ахмед Хосам Таха <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CRI}} [[Хуан Габриел Калдерон]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|EGY}} Махмуд Ашур <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] |} ===Чешка - Јужна Африка=== <section begin=A3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Чешка - Јужна Африка|Чешка - Јужна Африка]] |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=A3 /> ===Мексико - Јужна Кореја=== <section begin=A4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мексико - Јужна Кореја|Мексико - Јужна Кореја]] |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=A4 /> ===Чешка - Мексико=== <section begin=A5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Чешка - Мексико|Чешка - Мексико]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=A5 /> ===Јужна Африка - Јужна Кореја=== <section begin=A6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јужна Африка - Јужна Кореја|Јужна Африка - Јужна Кореја]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = |судија = }}<section end=A6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|А]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} ero75c8l0cs6gxx15x16mabkflj9egt 0 1396123 5578543 5576997 2026-06-18T12:26:45Z Carshalton 30527 /* Катар - Швајцарија */ 5578543 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Б''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале еден од домаќините [[Фудбалска репрезентација на Канада|Канада]], како и репрезентациите на [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|Босна и Херцеговина]], [[Фудбалска репрезентација на Катар|Катар]] и [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]]. Натпреварите се одиграле од 12 до 24 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Б1 || style=white-space:nowrap | {{fb|CAN}} || 1 || [[КОНКАКАФ]] || data-sort-value="*" | Домаќин || 14 февруари 2023 || 3 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || data-sort-value="1.0" | 27 || |- | Б2 || style=white-space:nowrap | {{fb|BIH}} || 4 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|Баражот во УЕФА квалификациите]] || 31 март 2026 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] || data-sort-value="3.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 2014|2014]]) || 71 || |- | Б3 || style=white-space:nowrap | {{fb|QAT}} || 3 || [[АФК]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата А од четвртата рунда на АФК квалификациите]] || 14 октомври 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="4.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || 51 || |- | Б4 || style=white-space:nowrap | {{fb|SUI}} || 2 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Б|групата Б во УЕФА квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 13 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="7.3" | Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 1934|1934]], [[Светско првенство во фудбал 1938|1938]], [[Светско првенство во фудбал 1954|1954]]) || 17 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|CAN|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|BIH}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|QAT|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SUI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Канада - Босна и Херцеговина=== <section begin=B1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Канада - Босна и Херцеговина|Канада - Босна и Херцеговина]] |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _can26h |pattern_b = _can26h |pattern_ra = _can26h |pattern_sh = _can26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Канада<ref name="CAN-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12458/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group B – Canada v. Bosnia and Herzegovina |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26 |pattern_b = _bih26a |pattern_ra = _bih26 |pattern_sh = |pattern_so = _bih26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Босна&nbsp;и&nbsp;Херцеговина<ref name="CAN-BIH line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Максим Крепо]] |- |RB ||'''2''' ||[[Алистер Џонстон]] || {{yel|11}} |- |CB ||'''4''' ||[[Лук де Фужерол]] || {{yel|53}} |- |CB ||'''13'''||[[Дерек Корнелиус]] |- |LB ||'''22'''||[[Ричи Лареја]] |- |RM ||'''17'''||[[Тејџон Бјукенен]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''7''' ||[[Стивен Еуштакио]] {{Капитен}} || || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Исмаел Коне]] |- |LM ||'''11'''||[[Лиам Милар]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''10'''||[[Џонатан Дејвид]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''12'''||[[Тани Олувасеји]] || || {{suboff|76}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Али Ахмед]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''24'''||[[Промис Дејвид]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''14'''||[[Џејкоб Шафелбург]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''9''' ||[[Кајл Ларин]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''21'''||[[Џонатан Осорио]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|USA}} [[Џеси Марш]] |} |valign="top"|[[File:CAN-BIH 2026-06-12.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Никола Васиљ]] |- |RB ||'''7''' ||[[Амар Дедиќ]] |- |CB ||'''18'''||[[Никола Катиќ]] || {{yel|90+3}} |- |CB ||'''4''' ||[[Тарик Мухаремовиќ]] |- |LB ||'''5''' ||[[Сеад Колашинац]] {{Капитен}} || || {{suboff|83}} |- |RM ||'''20'''||[[Есмир Бајрактаревиќ]] || || {{suboff|74}} |- |CM ||'''13'''||[[Иван Башиќ]] || || {{suboff|62}} |- |CM ||'''6''' ||[[Бенјамин Тахировиќ]] |- |LM ||'''15'''||[[Амар Мемиќ]] || || {{suboff|74}} |- |CF ||'''10'''||[[Ермедин Демировиќ]] || {{yel|44}} |- |CF ||'''25'''||[[Јово Лукиќ]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|62}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Армин Гиговиќ]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''9''' ||[[Самед Баждар]] || || {{subon|62}} |- |MF ||'''14'''||[[Иван Шуњиќ]] || || {{subon|74}} |- |FW ||'''19'''||[[Керим Алајбеговиќ]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''17'''||[[Џенис Бурниќ]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Сергеј Барбарез]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Исмаел Коне]] (Канада)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="CAN-BIH line-ups"/> <br />{{flagsport|ARG}} [[Хуан Пабло Белати]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Габриел Шаде]] <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SAU}} [[Халид Ал-Тураис]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} Антонио Гарсија <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] |} ===Катар - Швајцарија=== <section begin=B2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јужна Кореја - Чешка|Јужна Кореја - Чешка]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _qat26h |pattern_b = _qat26hA |pattern_ra = _qat26h |pattern_sh = _qat26h |pattern_so = _qat26hl |leftarm = 7c202b |body = 7c202b |rightarm = 7c202b |shorts = 7c202b |socks = 7c202b |title = Катар<ref name="QAT-SUI line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12456/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group B – Qatar v. Switzerland |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sui26a |pattern_b = _sui26a |pattern_ra = _sui26a |pattern_sh = _sui26a |pattern_so = _sui26al |leftarm = d6e6e5 |body = d6e6e5 |rightarm = d6e6e5 |shorts = d6e6e5 |socks = d6e6e5 |title = Швајцарија<ref name="QAT-SUI line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Махмуд Абунада]] || {{yel|14}} |- |RB ||'''13'''||[[Ајуб Ал-Уи]] || || {{suboff|60}} |- |CB ||'''2''' ||[[Ро-Ро]] |- |CB ||'''16'''||[[Буалем Хухи]] {{Капитен}} |- |LB ||'''14'''||[[Хомам Ахмед]] |- |CM ||'''5''' ||[[Јасем Габер]] || {{yel|23}} || {{suboff|60}} |- |CM ||'''4''' ||[[Иса Лаје]] |- |RW ||'''8''' ||[[Едмилсон Жуниор]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''23'''||[[Асим Мадибо]] || || {{suboff|79}} |- |LW ||'''11'''||[[Акрам Афиф]] |- |CF ||'''15'''||[[Јусуф Абдурисаг]] || || {{suboff|60}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''20'''||[[Ахмед Фатехи]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''12'''||[[Карим Будијаф]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''7''' ||[[Ахмед Алаелдин]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''26'''||[[Мохамед Манај]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''10'''||[[Хасан Ал-Хајдос]] || || {{subon|88}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Хулен Лопетеги]] |} |valign="top"|[[File:QAT-SUI 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Грегор Кобел]] |- |RB ||'''6''' ||[[Денис Закарија]] || {{yel|42}} |- |CB ||'''5''' ||[[Мануел Аканџи]] |- |CB ||'''4''' ||[[Нико Елведи]] |- |LB ||'''13'''||[[Рикардо Родригес (фудбалер)|Рикардо Родригес]] || || {{suboff|89}} |- |CM ||'''20'''||[[Мишел Ебишер]] || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''10'''||[[Гранит Џака]] {{Капитен}} |- |CM ||'''8''' ||[[Ремо Фројлер]] || || {{suboff|89}} |- |RF ||'''11'''||[[Дан Ндоје]] || || {{suboff|66}} |- |CF ||'''7''' ||[[Брил Емболо]] |- |LF ||'''17'''||[[Рубен Варгас]] || || {{suboff|79}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''22'''||[[Фабијан Ридер]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''9''' ||[[Јохан Манзамби]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''23'''||[[Зеки Амдуни]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''14'''||[[Ардон Јашари]] || || {{subon|89}} |- |DF ||'''2''' ||[[Миро Мухајм]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мурат Јакин]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварор:''' <br />[[Махмуд Абунада]] (Катар)<ref name="MOTM"/> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="QAT-SUI line-ups"/> <br />{{flagsport|HON}} Валтер Лопес <br />{{flagsport|HON}} Кристијан Рамирес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|JAM}} [[Ошејн Нејшн]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} Гиљермо Пачеко <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} [[Ерик Миранда]] <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] |} ===Швајцарија - Босна и Херцеговина=== <section begin=A3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Швајцарија - Босна и Херцеговина|Швајцарија - Босна и Херцеговина]] |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=B3 /> ===Канада - Катар=== <section begin=A4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Канада - Катар|Канада - Катар]] |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=B4 /> ===Швајцарија - Канада=== <section begin=A5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Швајцарија - Канада|Швајцарија - Канада]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=B5 /> ===Босна и Херцеговина - Катар=== <section begin=A6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Босна и Херцеговина - Катар|Босна и Херцеговина - Катар]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=B6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Б]] 6nb1anlcsr980s1curradoxjsuv10ms 5578568 5578543 2026-06-18T12:43:12Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5578568 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Б''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале еден од домаќините [[Фудбалска репрезентација на Канада|Канада]], како и репрезентациите на [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|Босна и Херцеговина]], [[Фудбалска репрезентација на Катар|Катар]] и [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]]. Натпреварите се одиграле од 12 до 24 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Б1 || style=white-space:nowrap | {{fb|CAN}} || 1 || [[КОНКАКАФ]] || data-sort-value="*" | Домаќин || 14 февруари 2023 || 3 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || data-sort-value="1.0" | 27 || |- | Б2 || style=white-space:nowrap | {{fb|BIH}} || 4 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|Баражот во УЕФА квалификациите]] || 31 март 2026 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] || data-sort-value="3.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 2014|2014]]) || 71 || |- | Б3 || style=white-space:nowrap | {{fb|QAT}} || 3 || [[АФК]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата А од четвртата рунда на АФК квалификациите]] || 14 октомври 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="4.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || 51 || |- | Б4 || style=white-space:nowrap | {{fb|SUI}} || 2 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Б|групата Б во УЕФА квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 13 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="7.3" | Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 1934|1934]], [[Светско првенство во фудбал 1938|1938]], [[Светско првенство во фудбал 1954|1954]]) || 17 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|CAN|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|BIH}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|QAT|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SUI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Канада - Босна и Херцеговина=== <section begin=B1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Канада - Босна и Херцеговина|Канада - Босна и Херцеговина]] |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _can26h |pattern_b = _can26h |pattern_ra = _can26h |pattern_sh = _can26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Канада<ref name="CAN-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12458/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group B – Canada v. Bosnia and Herzegovina |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26 |pattern_b = _bih26a |pattern_ra = _bih26 |pattern_sh = |pattern_so = _bih26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Босна&nbsp;и&nbsp;Херцеговина<ref name="CAN-BIH line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Максим Крепо]] |- |RB ||'''2''' ||[[Алистер Џонстон]] || {{yel|11}} |- |CB ||'''4''' ||[[Лук де Фужерол]] || {{yel|53}} |- |CB ||'''13'''||[[Дерек Корнелиус]] |- |LB ||'''22'''||[[Ричи Лареја]] |- |RM ||'''17'''||[[Тејџон Бјукенен]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''7''' ||[[Стивен Еуштакио]] {{Капитен}} || || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Исмаел Коне]] |- |LM ||'''11'''||[[Лиам Милар]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''10'''||[[Џонатан Дејвид]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''12'''||[[Тани Олувасеји]] || || {{suboff|76}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Али Ахмед]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''24'''||[[Промис Дејвид]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''14'''||[[Џејкоб Шафелбург]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''9''' ||[[Кајл Ларин]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''21'''||[[Џонатан Осорио]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|USA}} [[Џеси Марш]] |} |valign="top"|[[File:CAN-BIH 2026-06-12.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Никола Васиљ]] |- |RB ||'''7''' ||[[Амар Дедиќ]] |- |CB ||'''18'''||[[Никола Катиќ]] || {{yel|90+3}} |- |CB ||'''4''' ||[[Тарик Мухаремовиќ]] |- |LB ||'''5''' ||[[Сеад Колашинац]] {{Капитен}} || || {{suboff|83}} |- |RM ||'''20'''||[[Есмир Бајрактаревиќ]] || || {{suboff|74}} |- |CM ||'''13'''||[[Иван Башиќ]] || || {{suboff|62}} |- |CM ||'''6''' ||[[Бенјамин Тахировиќ]] |- |LM ||'''15'''||[[Амар Мемиќ]] || || {{suboff|74}} |- |CF ||'''10'''||[[Ермедин Демировиќ]] || {{yel|44}} |- |CF ||'''25'''||[[Јово Лукиќ]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|62}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Армин Гиговиќ]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''9''' ||[[Самед Баждар]] || || {{subon|62}} |- |MF ||'''14'''||[[Иван Шуњиќ]] || || {{subon|74}} |- |FW ||'''19'''||[[Керим Алајбеговиќ]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''17'''||[[Џенис Бурниќ]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Сергеј Барбарез]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Исмаел Коне]] (Канада)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="CAN-BIH line-ups"/> <br />{{flagsport|ARG}} [[Хуан Пабло Белати]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Габриел Шаде]] <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SAU}} [[Халид Ал-Тураис]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} Антонио Гарсија <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] |} ===Катар - Швајцарија=== <section begin=B2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јужна Кореја - Чешка|Јужна Кореја - Чешка]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _qat26h |pattern_b = _qat26hA |pattern_ra = _qat26h |pattern_sh = _qat26h |pattern_so = _qat26hl |leftarm = 7c202b |body = 7c202b |rightarm = 7c202b |shorts = 7c202b |socks = 7c202b |title = Катар<ref name="QAT-SUI line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12456/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group B – Qatar v. Switzerland |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sui26a |pattern_b = _sui26a |pattern_ra = _sui26a |pattern_sh = _sui26a |pattern_so = _sui26al |leftarm = d6e6e5 |body = d6e6e5 |rightarm = d6e6e5 |shorts = d6e6e5 |socks = d6e6e5 |title = Швајцарија<ref name="QAT-SUI line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Махмуд Абунада]] || {{yel|14}} |- |RB ||'''13'''||[[Ајуб Ал-Уи]] || || {{suboff|60}} |- |CB ||'''2''' ||[[Ро-Ро]] |- |CB ||'''16'''||[[Буалем Хухи]] {{Капитен}} |- |LB ||'''14'''||[[Хомам Ахмед]] |- |CM ||'''5''' ||[[Јасем Габер]] || {{yel|23}} || {{suboff|60}} |- |CM ||'''4''' ||[[Иса Лаје]] |- |RW ||'''8''' ||[[Едмилсон Жуниор]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''23'''||[[Асим Мадибо]] || || {{suboff|79}} |- |LW ||'''11'''||[[Акрам Афиф]] |- |CF ||'''15'''||[[Јусуф Абдурисаг]] || || {{suboff|60}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''20'''||[[Ахмед Фатехи]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''12'''||[[Карим Будијаф]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''7''' ||[[Ахмед Алаелдин]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''26'''||[[Мохамед Манај]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''10'''||[[Хасан Ал-Хајдос]] || || {{subon|88}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Хулен Лопетеги]] |} |valign="top"|[[File:QAT-SUI 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Грегор Кобел]] |- |RB ||'''6''' ||[[Денис Закарија]] || {{yel|42}} |- |CB ||'''5''' ||[[Мануел Аканџи]] |- |CB ||'''4''' ||[[Нико Елведи]] |- |LB ||'''13'''||[[Рикардо Родригес (фудбалер)|Рикардо Родригес]] || || {{suboff|89}} |- |CM ||'''20'''||[[Мишел Ебишер]] || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''10'''||[[Гранит Џака]] {{Капитен}} |- |CM ||'''8''' ||[[Ремо Фројлер]] || || {{suboff|89}} |- |RF ||'''11'''||[[Дан Ндоје]] || || {{suboff|66}} |- |CF ||'''7''' ||[[Брил Емболо]] |- |LF ||'''17'''||[[Рубен Варгас]] || || {{suboff|79}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''22'''||[[Фабијан Ридер]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''9''' ||[[Јохан Манзамби]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''23'''||[[Зеки Амдуни]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''14'''||[[Ардон Јашари]] || || {{subon|89}} |- |DF ||'''2''' ||[[Миро Мухајм]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мурат Јакин]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварор:''' <br />[[Махмуд Абунада]] (Катар)<ref name="MOTM"/> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="QAT-SUI line-ups"/> <br />{{flagsport|HON}} Валтер Лопес <br />{{flagsport|HON}} Кристијан Рамирес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|JAM}} [[Ошејн Нејшн]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} Гиљермо Пачеко <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} [[Ерик Миранда]] <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] |} ===Швајцарија - Босна и Херцеговина=== <section begin=A3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Швајцарија - Босна и Херцеговина|Швајцарија - Босна и Херцеговина]] |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=B3 /> ===Канада - Катар=== <section begin=A4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Канада - Катар|Канада - Катар]] |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=B4 /> ===Швајцарија - Канада=== <section begin=A5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Швајцарија - Канада|Швајцарија - Канада]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=B5 /> ===Босна и Херцеговина - Катар=== <section begin=A6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Босна и Херцеговина - Катар|Босна и Херцеговина - Катар]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=B6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Б]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} lfgi70ng9w8p5sa02rcaf24r7qj21fg 0 1396141 5578785 5567999 2026-06-19T08:25:46Z BosaFi 115936 5578785 wikitext text/x-wiki '''Честерска''' или '''чеширска голема повелба''' ― повелба за [[Право|права]] издадена во 1215 година во стилот на [[Голема повелба|Големата повелба]].{{Sfnp|Barraclough|1988}} Повелбата првенствено се занимава со односот помеѓу Ерлот на Честер и неговите [[Барон (титула)|барони]], иако последниот член наведува дека бароните мора да дозволат слични отстапки на своите закупувачи.{{Sfnp|Lush|2015}} == Позадина == [[Податотека:Wales_1234_(Marchia_Wallie_and_Pura_Wallia).svg|мини|Местоположбата на Ерлството Честер (виолетова боја).<ref name="wrexham">[http://www.wrexham.gov.uk/english/heritage/medieval_exhibition/struggles.htm Wrexham County Borough Council: The Princes and the Marcher Lords]</ref>]] Ранимидската [[Голема повелба|повелба за слободи]] не се однесувала на округот Честер, кој во тоа време бил посебен феудален посед. На барање на неговите барони, ерлот на Честер, Ранулф III, ја издал својата повелба.{{Sfnp|Hewitt|1929|p=9}} Сличностите помеѓу многу од членовите во Честерската голема повелба и оние во [[Голема повелба|Големата повелба]], укажуваат дека таа била напишана откако [[Јован Безземниот|кралот Џон]] ја издал втората на 19 јуни 1215 година.{{Sfnp|Barraclough|1988|p=392}} Во раните 1200-ти, ерлството Честер било единствениот окружен палатин на велшките марки;<ref name=wrexham/>{{Sfnp|Holt|1992|p=379-380}} Ранулф III владеел со Честер како посебен феудален посед. Неговите барони што живееле надвор од Чешир биле нарекувани негови „витези од Англија“.{{Sfnp|Swallow|2014|p=289}} Во ракописот од крајот на 12 век, „''За пофалбите на Честер''“ (''De laude Cestrie''), Лусијан Честерски го опишал округот како послушно, „повеќе на мечот на својот принц отколку на круната на кралот“. Ранулф III му бил верен на [[Јован Безземниот|кралот]] за време на Првата баронска војна и ја поддржувал [[Голема повелба|Големата повелба]].{{Sfnp|Turner|1971}}{{Sfnp|Carpenter|2004|p=290}} Ранулф III, Вилијам Маршал, ерлот на Дерби и ерлот од Ворвик биле најмоќните поддржувачи на кралот. Во 1215 година, Ранулф бил еден од ретките [[Магнат|големци]] кои служеле како сведок на Големата повелба. Пред смртта на Џон во 1216 година, бунтовничките барони му го понудиле престолот на Англија на [[Луј VIII|принцот Луј VIII Француски]]. Луј пристигнал во Англија без противник во летото 1216 година и го освоил Винчестер. Ранулф бил отворен поддржувач на повторното издавање на Големата повелба по повлекувањето на Луј во 1217 година. Тој, исто така, бил сведок на повторното издавање на Ранимиската голема повелба во 1225 година. Неговата општа поддршка за Големата повелба на Џон го прави издавањето на негово сопствено неизненадување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.timeref.com/people/hpr130.htm|title=Medieval and Middle Ages History Timelines - John (King of England 1199-1216)|last=Needham|first=M.|date=n.d.|work=TimeRef|accessdate=1 јуни 2026}}</ref> == Содржина == Повелбата е запишана како издадена „по барање на бароните од Чешир“{{Sfnp|Barraclough|1988|p=388}} што укажува дека тие биле доволно незадоволни што Ранулф III се обидел да ги смири пред да го земе крстот.{{Sfnp|Barraclough|1988|p=392}} Повелбата има 13 членови, за разлика од 60-те од Големата повелба.{{Sfnp|Lush|2015}} === Членови 1 и 4 === Неколку членови пристапуваат кон прашањата што се наоѓаат во ранимидската повелба, но на поинаков начин. Членовите 1 и 4 се занимаваат со спротивставените барања на ерлскиот двор и баронските судови за надлежност над закупците што живеат на баронски имоти. Член 1 го признава правото на ерлот да суди за најсериозните прекршоци, но Членот 4 им дозволува на обвинетите од неговиот двор да се изјаснат негирачки (т.н. {{Јаз|ang|thwertnic}}, во превод „го негирам сето тоа“), според кој обвинетиот би бил ослободен под надлежност на нивниот барон.{{Sfnp|White|2015}}<ref>https://magnacartaresearch.org/read/feature_of_the_month/May_2015</ref> === Членови 2 и 3 === Членовите 2 и 3 се однесуваат на системот според кој бегалците-злосторници надвор од округот, вклучувајќи ги и оние што бегаат од правдата, можеле да најдат засолниште на имотите на ерлот или неговите барони. Ова било придружено со обврска од страна на машките бегалци да обезбедат работна сила и воена служба.{{Sfnp|White|2015}} === Членови 5 и 6 === Член 5 ги ограничува казните што може да ги примени ерлскиот суд, но Греам Вајт тврди дека ова се однесува само на специфичното отсуство на судиите и додворувачите; многу поограничен контекст од оној наведен во членовите 20 и 21 од Големата повелба.{{Sfnp|White|2015}} Член шест дава различни права во рамките на шумите во Чешир: да се зазема, да се обработува земјиште и да биде продавано мртво дрво. Член 8 ги штити вдовиците и наследниците, но не споменува конкретно старателство.{{Sfnp|White|2015}} === Член 9 === Член 9 го покренува прашањето според кое живеењето во град во текот на една година и еден ден би обезбедило поединечна слобода од виланите. Преселба од селските краишта кон Честер - кој просперирал како пристаниште по стекнувањата на Хенри II во [[Ирска (остров)|Ирска]] - била од интерес за бароните од Чешир, кои сакале да им бидат јасно дефинирани нивните права за враќање на своите вилани.{{Sfnp|White|2015}} === Член 10 === Член 10 се однесува на ограничувањата на воената служба и должноста за чувар на замоци, слично на членовите 16 и 29 од Големата повелба. Сепак, Член 10 навлегува во ниво на подробности што доликува на погранична област навикната на закани или вистински напади од Велшаните. Значајни точки овде вклучуваат третман на Лајм како граница над која витезите од Чешир не се обврзани да се борат и очекувањето дека сместувањето во Честерскиот замокот треба првенствено да потпадне врз основа на такси за чест надвор од округот.{{Sfnp|White|2015}} === Член 11 === Член 11 ги ограничува одредбите што можат да ги побараат службените лица. Оваа членка наликува на член 28 од Големата повелба, иако Чеширската повелба се насочува конкретно на правата на патувачките службеници за спроведување на законот.{{Sfnp|White|2015}} === Член 12 === Член 12 од повелбата нема еднаков член во Големата повелба. Ранулф III бил сосема среќен да ги наведе петициите што ги отфрлил, од кои повеќето биле поврзани со аспирациите на одредени поединци или групи на интереси, а не со баронската заедница како целина. {{Цитатник|'''Член 12''' {{sfnp|White|2015}}<br /> И нека се знае дека гореспоменатите барони целосно ми ги отпишаа мене и на моите наследници, во свое име и во име на нивните наследници, следните барања што ги бараа од мене, за да не можат да бараат ништо во врска со нив отсега натаму, освен по моја благодат и милост: имено, управителот неговото барање за остатоци од бродови и риби исфрлени на неговата земја од морето, и за стрелање во мојата шума со три лака и за лов со неговите кучиња; и други барања за постапката за добивање пасиште за свињи во мојата шума и за стрелање со три лака во мојата шума, или за лов на нивните зајаци во шумата на пат кон или враќање од Честер како одговор на повик; и барањето за финанскиска казна од страна на судиите на Вич триесет вриења сол, но казнувањето и законите во Вич ќе бидат како што беа порано. {{Hidden begin|title=Изворен латински текст}} '''Clause 12'''<br /> Et sciendum est quod predicti barones peticiones subscriptas, quas a me requirebant, omnino mihi et heredibus meis de se et heredibus suis remiserunt, ita quod nihil in eis de cetero clamare poterunt, nisi per gratiam et misericordiam meam; scilicet, senescallus peticionem de wrec et de pisce in terram suam per mare deiecto, et de bersare in foresta mea ad tres arcus, et de percursu canum suorum; et alii peticionem de agistiamento porcorum in foresta mea et de bersare ad tres arcus in foresta mea, vel ad cursus leporariorum suorum in foresta in eundo versus Cestriam per summonitionem vel in redeundo; et petitionem de misericordia iudicum de Wich triginta bullonum salis, set erunt misericordia et leges in Wich tales quales prius fuerunt. {{Hidden end}}}} Споменатиот управител бил Роџер де Монталт, кој поседувал земјиште на југозападната страна од естуарот Ди; тој бил во добра положба да заработува од несреќите на бродовите што го користеле пристаништето Честер. Референцата за „трчањето на нивните зајаци во шумата на пат кон или враќање од Честер како одговор на повик“, наведува дека бароните се надевале дека ќе има [[лов]] секогаш кога ќе бидат повикани во Честер.{{Sfnp|White|2015}} == Споредба со Големата повелба == Многу фрази во Чеширската повелба се слични на оние во [[Голема повелба|Големата повелба]] и се чини дека се прилагодени од неа. Член 1 во Чеширскта повелба се однесува на „молби на мечот“ (''exceptis placitis ad gladium meum pertinentibus''), слично на Член 1 од „молбите на Круната“ на Големата повелба.{{Sfnp|Swallow|2014|p=289}} Слично, членовите 1 и 4 завршуваат со упатувања на приватен тужител и сведоци, соодветно, напоредно со одредбите од член 38 на Големата побелба за да бидат спречени неосновани обвинувања од страна на месните службеници.{{Sfnp|White|2015}} Член 6 им дава на бароните од Чешир права во рамките на шумите во Чешир да: расчистуваат шума; обработуваат земја; и продаваат мртво дрво. За разлика од „члеоновите за шуми“ од Големата повелба (44, 47 и 48), не се споменува обесшумување или ограничување на службените лица.{{Sfnp|White|2015}} Член 8 ги штити вдовиците и наследниците, но не споменува конкретно старателство. Членот е толку краток што наведува дека гневот што го поттикнал член 2-8 од Големата повелба не ги засегал толку многу чеширските барони.{{Sfnp|White|2015}} Член 13 ја содржи најсилната врска со Големата повелба, со нејзиното наложување дека „сите обични витези и слободни закупци од целиот Чешир“ треба да уживаат ист третман од бароните, како што бароните би имале од грофот. Ова е напоредно со Член 60 од Големата повелба, кој ги проширува своите концесии на „сите луѓе од нашето владение“.{{Sfnp|White|2015}} == Повторно издавање == Кога [[Голема повелба|Големата повелба]] била повторно потврдена во 1300 година од страна на [[Едвард I]], Ерлството Честер веќе му припаѓало на кралот 63 години, па затоа Големата повелба била применувана во Чешир. Сепак, Чеширскта повелба била потврдена и на 30 март 1300 година.{{Sfnp|Lush|2015}}{{Sfnp|White|2015}} Повелбата претходно била повторно издадена на 27 август 1265 година, по Битката кај Евешам за да биде награден округот за неговата поддршка.{{Sfnp|White|2015}} == Наводи == === Фусноти === {{Наводи|2}} === Цитирани дела === * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/Chartersoftheearlsofchester|title=The Charters of the Anglo-Normal Earls of Chester, c. 1071-1237|date=1988|publisher=Record Society of Lancashire and Cheshire|editor-last=Barraclough|editor-first=Geoffrey|pages=[https://archive.org/details/Chartersoftheearlsofchester/page/n398 388]-393|chapter=394. The Magna Carta of Cheshire, or the Charter of Liberties granted at the petition of the barons of Cheshire, the same liberties to be conceded by the barons to their own knights and free tenants.}} * {{Наведена книга|title=The Struggle for Mastery: The Penguin History of Britain 1066–1284|last=Carpenter|first=David|date=2004|publisher=Penguin|location=London}} * {{Наведена книга|title=Mediaeval Cheshire: An Economic and Social History of Cheshire in the Reigns of the Three Edwards|last=Hewitt|first=Herbert James|date=1929|publisher=Manchester University Press|location=Manchester}} * {{Наведена книга|title=Magna Carta|last=Holt|first=J. C.|date=1992|publisher=Cambridge University Press|edition=2|location=Cambridge}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.tarvinonline.org/newsroom/cheshires-own-magna-carta.html|title=Cheshire's Own Magna Carta|last=Lush|first=Jane|date=15 January 2015|publisher=Tarvin Online|accessdate=17 February 2017}} * {{Наведено списание|last=Swallow|first=Rachel|author-link=Рејчел Свалоу|year=2014|title=Gateways to Power: The Castles of Ranulf III of Chester and Llywelyn the Great of Gwynedd|journal=Archaeological Journal|volume=171|issue=1|pages=289–311|doi=10.1080/00665983.2014.11078268}} * {{Наведена книга|title=Town Defences in England and Wales|last=Turner|first=Hilary L.|date=1971|publisher=Archon Books|location=London}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://magnacarta.cmp.uea.ac.uk/read/feature_of_the_month/May_2015_6|title=The Magna Carta of Cheshire|last=White|first=Graeme|date=May 2015|work=The Magna Carta Project|accessdate=17 February 2017}} == Дополнителни извори == * Свалоу, Рејчел. 2014. „Порти кон моќта: Замоците на Ранулф III од Честер и Ливелин Велики од Гвинед“, ''Археолошки журнал'', том 171, стр.&nbsp;291–314. * [https://magnacartaresearch.org/read/feature_of_the_month/May_2015 Summary of the Magna Carta of Cheshire од Греам Вајт, со преводи од Џонатан Пеплер] [[Категорија:Повелби]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Англија во 1215 година]] [[Категорија:Историја на Чешир]] [[Категорија:Политичка историја на средновековна Англија]] [[Категорија:Средновековно англиско право]] [[Категорија:Средновековни повелби и каруларии во Англија]] [[Категорија:Голема повелба]] [[Категорија:Правото во 1210-тите]] 1yzltu5osjw42ltane8idwol4udw1na 0 1396402 5578569 5577414 2026-06-18T12:43:25Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5578569 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]], [[Фудбалска репрезентација на Хаити|Хаити]] и [[Фудбалска репрезентација на Шкотска|Шкотска]]. Натпреварите се одиграле од 13 до 24 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Ц1 || style=white-space:nowrap | {{fb|BRA}} || 1 || [[КОНМЕБОЛ]] || data-sort-value="*" | 5. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 10 јуни 2025 || 23 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1958|1958]], [[Светско првенство во фудбал 1962|1962]], [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]], [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]], [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]]) || data-sort-value="1.0" | 5 || |- | Ц2 || style=white-space:nowrap | {{fb|MAR}} || 2 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група Е|групата Е]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 5 септември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="3.1" | Четврто место ([[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || 11 || |- | Ц3 || style=white-space:nowrap | {{fb|HAI}} || 4 || [[КОНКАКАФ]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КОНКАКАФ) - трета рунда#Група Ц|групата Ц од третата рунда на КОНКАКАФ квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]] || data-sort-value="4.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1974|1974]]) || 84 || |- | Ц4 || style=white-space:nowrap | {{fb|SCO}} || 3 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Ц|групата Ц во УЕФА квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 9 || [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] || data-sort-value="7.3" | Групна фаза (8 пати) || 36 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|HAI|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SCO|}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Бразил - Мароко=== <section begin=C1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Мароко|Бразил - Мароко]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = FFE540 |body = FFE540 |rightarm = FFE540 |shorts = 4080FF |socks = FFFFFF |title = Бразил<ref name="BRA-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12465/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group C – Brazil v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26h |pattern_b = _mrc26h |pattern_ra = _mrc26h |pattern_sh = _mrc26h2 |pattern_so = _mrc26hl |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Мароко<ref name="BRA-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''24'''||[[Рожер Ибањес]] || {{yel|43}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос (фудбалер 1994)|Даглас Сантос]] |- |RM ||'''20'''||[[Лукас Пакета]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''5''' ||[[Каземиро]] || {{yel|37}} || {{suboff|46}} |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|80}} |- |LM ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |CF ||'''25'''||[[Игор Тијаго]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''11'''||[[Рафиња]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17''' ||[[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''21'''||[[Луис Енрике (фудбалер 2001)|Луис Енрике]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-MAR 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] |- |CB ||'''18'''||[[Шади Риад]] |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] || || {{suboff|80}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|64}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || || {{suboff|64}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|80}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] || || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|64}} |- |FW ||'''21'''||[[Ајуб Амајмуни]] || || {{subon|80}} |- |DF ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Винисиус Жуниор]] (Бразил)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 14, 2026 |access-date=June 14, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|SLO}} Томаж Кланчник <br />{{flagsport|SLO}} Андраж Ковачиќ <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] |} ===Хаити - Шкотска=== <section begin=C2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Хаити - Шкотска|Хаити - Шкотска]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _hai26A |pattern_b = _hai26A1 |pattern_ra = _hai26A |pattern_sh = _hai26A |pattern_so = _hai26Al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Хаити<ref name="HAI-SCO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12462/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group C – Haiti v. Scotland |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sco26a |pattern_b = _sco26aA |pattern_ra = _sco26a |pattern_sh = _sco26a2 |pattern_so = _adidaswhitel |leftarm = fa4d4f |body = fa4d4f |rightarm = fa4d4f |shorts = 4C2882 |socks = fa4d4f |title = Шкотска<ref name="HAI-SCO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џони Пласид]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Карленс Аркјус]] |- |CB ||'''4''' ||[[Рикардо Аде]] |- |CB ||'''5''' ||[[Ханес Делакруа]] |- |LB ||'''8''' ||[[Мартен Експеренс]] |- |RM ||'''11'''||[[Луисиус Дидсон]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''17'''||[[Данли Жан Жак]] |- |CM ||'''10'''||[[Жан-Рикнер Белегард]] || {{yel|39}} |- |LM ||'''15'''||[[Рубен Провиданс]] || || {{suboff|85}} |- |CF ||'''20'''||[[Францди Пјеро]] |- |CF ||'''18'''||[[Вилсон Исидор]] || || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''21'''||[[Жозуе Казимир]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''16'''||[[Лени Жозеф]] || || {{subon|75}} |- |FW ||'''19'''||[[Јасин Фортјуне]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Себастјен Миње]] |} |valign="top"|[[File:HAI-SCO 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ангус Ган]] |- |RB ||'''2''' ||[[Арон Хики]] || {{yel|46}} || {{suboff|75}} |- |CB ||'''5''' ||[[Грант Ханли]] |- |CB ||'''13'''||[[Џек Хендри (фудбалер 1995)|Џек Хендри]] |- |LB ||'''3''' ||[[Енди Робертсон]] {{Капитен}} |- |RM ||'''17'''||[[Бен Ганон-Доук]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''4''' ||[[Скот МакТомини]] |- |CM ||'''19'''||[[Луис Фергусон]] |- |LM ||'''7''' ||[[Џон МакГин]] || || {{suboff|82}} |- |CF ||'''20'''||[[Лоренс Шенкланд]] || || {{suboff|82}} |- |CF ||'''10'''||[[Че Адамс]] || || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''22'''||[[Нејтан Патерсон]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''11'''||[[Рајан Кристи]] || || {{subon|75}} |- |FW ||'''9''' ||[[Линдон Дајкс]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''23'''||[[Кени МакЛин]] || {{yel|90+5}} || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Финдли Кертис]] || {{yel|90+1}} || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Стив Кларк]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Џон МакГин]] (Шкотска)<ref name="MOTM"/> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="HAI-SCO line-ups"/> <br />{{flagsport|ALG}} Мокране Гурари <br />{{flagsport|ALG}} Абес Акрам Зеруни <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|SAU}} Абдула Ал-Шехри <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|UAE}} Мохамед Обаид Хадим <br />{{flagsport|SUI}} [[Федаји Сан]] |} ===Шкотска - Мароко=== <section begin=C3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Мароко|Шкотска - Мароко]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=C3 /> ===Бразил - Хаити=== <section begin=C4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Хаити|Бразил - Хаити]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=C4 /> ===Шкотска - Бразил=== <section begin=C5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шкотска - Бразил|Шкотска - Бразил]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=C5 /> ===Мароко - Хаити=== <section begin=C6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мароко - Хаити|Мароко - Хаити]] |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=C6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Ц]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} rlji45eyd4zlwe1xomvpv5uqmt0wrg5 0 1396441 5578783 5570265 2026-06-19T08:25:23Z BosaFi 115936 5578783 wikitext text/x-wiki '''Закони за слободна утроба''' ({{Langx|es|Libertad de vientres}}, {{Langx|pt|Lei do Ventre Livre}}), исто така познат како '''слободно раѓање''' или '''закон за утробите''', бил судски концепт од 19 век во неколку латиноамерикански земји, кој прогласувал дека сите утроби раѓаат слободни деца. Го укинал правниот принцип ''partus sequitur ventrem'', според кој децата на робовите се исто така робови. Наменет како чекор кон постепена еманципација, бил нерамномерно усвоен. == По земји == Движењето за [[Аболиционизам|аболиција]] се развило во американските колонии во 19-ти век, под влијание на [[Либерализам|либерализмот]] што ги ширеле движењата за независност на овие земји. Паралелно со моменталната аболиција, концептот на постепена еманципација бил развиен во Нова Англија до крајот на 1770-тите и бил кодифициран во законите на неколку американски држави во периодот 1780–1804 година. Еден од првите чекори кон укинување бил ''Леј де Либертад де Виентрес,'' закон од 1811 година напишан од Мануел де Салас од [[Чиле]].<ref>[http://www.auroradechile.cl/newtenberg/681/article-3031.html "Manuel de Salas"] {{In lang|es}}</ref> Во [[Аргентина]], Законот за утробите бил донесен на 2 февруари 1813 година од страна на Собранието од XIII година. Законот наведувал дека оние родени од мајки робинки по 31 јануари 1813 година ќе добијат слобода при склучување брак, или на нивниот 16-ти роденден за жени и 20-ти за мажи. По ослободувањето, тие требало да добијат земја и алатки за нејзино обработување.<ref>[http://www.educar-argentina.com.ar/CORIA/coria9.htm "Pasado y presente de los Negros en Buenos Aires"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061127105341/http://www.educar-argentina.com.ar/CORIA/coria9.htm|date=2006-11-27}} {{In lang|es}}</ref> Во 1853 година, Аргентина целосно го укинала ропството со Уставот од 1853 година. Во [[Колумбија]], Законот за утроби првпат бил донесен од владата на Антиокија во 1814 година, но земјата го прифатила дури во 1824 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.colombiaaprende.edu.co/html/etnias/1604/article-82844.html|title=Canal Etnico - Ley de Libertad de Vientres de 1821|work=www.colombiaaprende.edu.co|language=es-CL|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170619/http://www.colombiaaprende.edu.co/html/etnias/1604/article-82844.html|archive-date=2016-03-03|accessdate=2025-11-11}}</ref> По години закони кои само навестувале делумен напредок кон укинување, претседателот Хозе Хиларио Лопез, поради растечките народни немири, го притиснал Конгресот да донесе целосна укинување на 21 мај 1851 година. Поранешните сопственици биле обесштетени од владата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.banrepcultural.org/biblioteca-virtual/credencial-historia/numero-59/la-manumision-de-esclavos-en-colombia-1809-1851|title=La manumisión de esclavos en Colombia, 1809- 1851, Aspectos sociales, económicos y políticos|last=Tovar Pinzón|first=Hermes|date=November 1994|work=Revista Credencial|access-date=April 20, 2020}}</ref> Во [[Перу]], [[Претседател на Перу|претседателот]] [[Хосе де Сан Мартин|Хозе де Сан Мартин]] ја воспоставил „слободата на утробите“ за оние родени по прогласувањето на независноста во 1821 година.<ref>[http://www.educared.edu.pe/estudiantes/historia6/fenomeno2.htm "La sociedad a inicios de la República"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060906085337/http://www.educared.edu.pe/estudiantes/historia6/fenomeno2.htm|date=2006-09-06}} {{In lang|es}}</ref> Венецуела одобрила сличен закон во 1821 година,<ref>[http://www.fpolar.org.ve/nosotros/educacional/economia/abolescl.html "Ley de Abolición de la Esclavitud"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070223073325/http://www.fpolar.org.ve/nosotros/educacional/economia/abolescl.html}} {{In lang|es}}</ref> како и [[Еквадор]],<ref>[http://www.lablaa.org/blaavirtual/historia/equinoccial_6_comercio/capitu26.htm "REFORMAS ECONÓMICAS DE MEDIADOS DEL SIGLO XIX"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080319040804/http://www.lablaa.org/blaavirtual/historia/equinoccial_6_comercio/capitu26.htm}} {{In lang|es}}</ref> [[Уругвај]] во 1825 година,<ref>[http://www.presidencia.gub.uy/_Web/ddhh/ddhhuru.htm "Instrumentos Nacionales de Derechos Humanos"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060923110540/http://www.presidencia.gub.uy/_Web/ddhh/ddhhuru.htm}} {{In lang|es}}</ref> [[Парагвај]] во 1842 година,<ref>[http://www.asa.edu.py/tch_work/estudiossociales/cronologiaamericalatina.htm "De la Independencia a nuestros días"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070128015653/http://www.asa.edu.py/tch_work/estudiossociales/cronologiaamericalatina.htm}} {{In lang|es}}</ref> и [[Бразил]] во 1871 година.<ref>[http://www.historiabrasileira.com/escravidao-no-brasil/lei-do-ventre-livre/ "LEI DO VENTRE LIVRE"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160828141640/http://www.historiabrasileira.com/escravidao-no-brasil/lei-do-ventre-livre/}} {{In lang|pt}}</ref> Во [[Бразил]], Законот Рио Бранко, исто така познат како „Закон за слободно раѓање“, бил донесен од страна на бразилскиот парламент во 1871 година. До 1870-тите, социјалните тензии се зголемувале поради ропството. Како компромис, Парламентот донел закон со кој се ослободувале децата родени од поробени жени. „Законот за слободно раѓање“ значел дека ниедно дете не смее да се раѓа како поробено. Робовите на крајот ќе добијат слобода преку ослободување, а подоцна и закони за еманципација насочени кон постарите робови. [[Шпанија]] донела сличен закон во 1869 година за да се примени на своите плантажни колонии во [[Куба]] и [[Порторико]], формално донесувајќи го во 1870 година, а неговата имплементација била закажана за 1872 година. На ибериското копно, Шпанија го укинала ропството во 1837 година. Познат е и како Закон на Морет.<ref>[http://freeweb.supereva.com/carlo260/vientres_libres.html?p "La Ley de Vientres Libres y los intereses esclavistas"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110928003918/http://freeweb.supereva.com/carlo260/vientres_libres.html?p|date=2011-09-28}} {{In lang|es}}</ref> Земјите кои прво го негирале ропството на бебиња родени од поробени мајки подоцна продолжиле со целосно [[Аболиционизам|укинување на ропството]]. Слични закони за постепено укинување биле донесени во некои од северните делови на Соединетите Американски Држави по [[Американска војна за независност|Американската револуционерна војна]], имено, [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] во 1799 година и [[Њу Џерси]] во 1804 година. Сите робови биле ослободени во обете држави пред [[Американска граѓанска војна|Американската граѓанска војна]]. == Поврзано == * ''[[Partus sequitur ventrem]]'' * [[Закон Рио Бранко]] == Наводи == [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Историја на Јужна Америка]] ei94fj26q8dzc7b8hfukhlc4mye8ab4 0 1396442 5578782 5570107 2026-06-19T08:25:08Z BosaFi 115936 5578782 wikitext text/x-wiki {{закосеннаслов}} {{Infobox artwork | image_file = "Freedom of Speech" - NARA - 513536.jpg | painting_alignment = right | image_size = 300п | title = Слобода на говорот | artist = [[Норман Роквел]] | year = 1943 | type = [[Масло на платно]]<ref name="FreedomOfSpeech_NRMuseum">{{cite web|url=https://www.nrm.org/2016/11/freedom-speech-1943-2/|title='Freedom of Speech,' 1943|website=Norman Rockwell Museum|date=2 ноември 2016 |access-date=1 јуни 2026}}</ref> | height_metric = 116.2 | width_metric = 90 | height_imperial = 45.75 | width_imperial = 35.5 | metric_unit = cm | imperial_unit = in | dimensions_ref =<ref name="FreedomOfSpeech_NRMuseum"/> | city = <br>[[Стокбриџ (Масачусетс)|Стокбриџ]], [[Масачусетс]], [[Соединети Држави]] | museum = [[Музеј „Норман Роквел“]]<ref name="FreedomOfSpeech_NRMuseum"/> }} '''„''Слобода на говорот''“''' ― првата од „''Четирите слободи“'', серијал [[Маслено сликарство|слики во масло]] од Норман Роквел, вдахнати од обраќањето на претседателот на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], [[Франклин Д. Рузвелт|Френклин Д. Рузвелт]] во обраќањето за состојбата на Сојузот во 1941 година, познато како [[Четири слободи|„Четири слободи“]]. Сликата е објавена во бројот на „''The Saturday Evening Post''“ од 20 февруари 1943 година, со соодветен есеј од Бут Таркингтон.<ref name="MaM61">Murray and McCabe, стр. 61.</ref> Роквел сметал дека ова и „''Слободата на обожувањето''“ се најуспешните од поставката.<ref name="HaK102">Hennessey and Knutson, стр. 102.</ref> == Позадина == ''„Слобода на говорот''“ била првата од серијалот од четири слики во масло, насловени како „''Четири слободи''“, од Норман Роквел. Делата била вдахнати од претседателот на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], [[Франклин Д. Рузвелт|Френклин Д. Рузвелт]] во обраќањето за состојбата на Унијата, познато како „Четири слободи“, одржано пред 77-от Конгрес на Соединетите Држави на 6 јануари 1941 година.<ref name="U.S. News & World Report, L.P">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.usnews.com/usnews/documents/docpages/document_page70.htm|title=100 Documents That Shaped America:President Franklin Roosevelt's Annual Message (Four Freedoms) to Congress (1941)|work=[[U.S. News & World Report]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080412075512/http://www.usnews.com/usnews/documents/docpages/document_page70.htm|archive-date=12-04-2008|accessdate=1 јуни 2026}}</ref> Од четирите слободи, единствените две опишани во [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на Соединетите Држави]] биле [[Слобода на говорот|слободата на говорот]] и слободата на обожувањето.<ref name="FSP">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052970203440104574406903628933162|title=Free Speech Personified: Norman Rockwell's inspiring and enduring painting|last=Cole, Bruce|date=10 октомври 2009|work=[[The Wall Street Journal]]|accessdate=1 јуни 2026}}</ref> Темата на Четирите слободи на крајот била вклучена во [[Атлантска повелба|Атлантската повелба]],<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7VjcHPR2lfcC&q=%22Four+Freedoms%22+Atlantic+Charter&pg=PA49|title=2048: Humanity's Agreement to Live Together|last=Boyd, Kirk|publisher=ReadHowYouWant|year=2012|isbn=978-1459625150|page=12}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mhhecYMgUNsC&q=%22Four+Freedoms%22+Atlantic+Charter&pg=PA287|title=The Kravchenko Case: One Man's War on Stalin|last=Kern, Gary|publisher=Enigma Books|year=2007|isbn=978-1929631735|page=287}}</ref> како и во повелбата на [[Обединети нации|Обединетите нации]].<ref name="U.S. News & World Report, L.P"/> Серијалот слики бил прикажуван во „''The Saturday Evening Post''“, придружена со [[Есеј|есеи]] од познати [[Писател|писатели]], во текот на четири последователни недели: ''Слобода на говорот'' (20 февруари), ''[[Слобода на обожувањето (слика)|Слобода на обожувањето]]'' (27 февруари), ''[[Слобода од сиромаштијата (слика)|Слобода од сиромаштијата]]'' (6 март) и ''[[Слобода од стравот (слика)|Слобода од стравот]]'' (13 март).<ref name="MaM79">Murray and McCabe, стр. 79.</ref> На крајот, серијалот станал широко распространуван во облик на [[Плакат|плакати]] и станал инструментален во Акцијата за воени обврзници на владата на Соединетите Држави. Луѓето кои купиле воени обврзници за време на Саемот за воени обврзници „Четири слободи“ од 1943 до 1944 година добиле комплет репродукции на „''Четирите слободи“'' во боја, како и спомен-корици со ''Слобода на говорот'' за чување на купените обврзници и поштенски марки за воени заштеди. == Опис == {{Цитат во кутија|width=27em|bgcolor=#c6dbf7|align=right|quote=Првата е слободата на говорот и изразувањето - насекаде во светот.|source=—[[Франклин Д. Рузвелт|Френклин Д. Рузвелт]] во неговото обраќање за состојбата на Сојузот, на 6 јануари 1944 година, воведувајќи ја темата за [[Четири слободи|Четирите слободи]]}} „''Слобода на говорот''“ прикажува сцена од градскиот состанок на Арлингтон во 1942 година, на кој на Џим Еџертон, единствениот неистомисленик на најавите на градските избраници за изградба на ново [[училиште]], бидејќи старото изгорело,<ref name="M128">Meyer, стр. 128.</ref> му бил доделен збор како протокол.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.americainwwii.com/articles/norman-rockwell-and-the-four-freedoms/|title=Norman Rockwell and the Four Freedoms|last=Heydt, Bruce|date=февруари 2006|work=America in WWII|accessdate=1 јуни 2026}}</ref> Еџертон ја поддржал постапката на обнова, но бил загрижен за [[Данок|даночниот]] товар на предлогот, бидејќи неговата семејна фарма била опустошена од [[болест]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.manchesterjournal.com/news/local/arlington-and-rockwell-a-enduring-relationship/article_bb4c221f-44e2-5e56-bd2f-781e9c68722c.html|title=Arlington and Rockwell: A enduring relationship|last=Sukiennik|first=Greg|date=11 јули 2018|work=Manchester Journal|language=en}}</ref> Сеќавањето на оваа сцена му звучело на Роквел како одлично решение за илустрирање на „слободата на говорот“ и го вдахнало да ги користи своите [[Вермонт|вермонтски]] соседи како модели за целиот серијал „''Четири слободи''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nrm.org/page96|title=Norman Rockwell in the 1940s: A View of the American Homefront|publisher=[[Музеј „Норман Роквел“]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509091435/http://www.nrm.org/page96|archive-date=05-09-2008|accessdate=1 јуни 2026}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Unknown Rockwell: A Portrait of Two American Families|last=Edgerton|first=James|last2=O'Brien|first2=Nan|date=2008|publisher=Battenkill River Press|location=Essex Junction}}</ref> Говорникот со сина јака носи карирана кошула и јакна од велур, со валкани раце и потемен тен од другите присутни.<ref name="S205">Solomon, стр. 205.</ref> Другите присутни носат бели кошули, вратоврски и јакни.<ref name="S207">Solomon, стр. 207.</ref> Еден од мажите на сликата држи документ што ја открива темата на состанокот како „дискусија за годишниот извештај на градот“.<ref name="FSP"/> Младоста и работничките раце на Еџертон се обликувани со истрошена и извалкана јакна, додека другите присутни изгледаат постари и поуредно и формално облечени. Според Брус Кол од „''[[The Wall Street Journal]]''“, Еџертон е прикажан „како стои исправено, со отворена уста, со сјајни очи вкочанети, тој го кажува она што го мисли, без пречки и без страв“, а неговото лице наликува на [[Абрахам Линколн]].<ref name="FSP" /> Според Роберт Скоулс, делото ги прикажува членовите на јавноста во воодушевување од говорникот, кој наликува на лик на [[Гари Купер|Гери Купер]] или [[Џејмс Стјуарт|Џими Стјуарт]] во некој филм [[Френк Капра]].<ref name="CR">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qxlznAirLTcC&q=norman+rockwell+%22freedom+of+speech%22+nostalgia&pg=PA97|title=Crafty Reader|last=Scholes, Robert|publisher=[[Yale University Press]]|year=2001|isbn=0300128878|pages=98&ndash;100}}</ref> Според [[Џон Апдајк]], делото е насликано без никаква сликарска четка.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=25tbMyyzieQC&q=rockwell+%22freedom+of+speech%22+idealized+meeting+updike&pg=PA22|title=Always Looking: Essays on Art|last=Updike, John|last2=Christopher Carduff|publisher=[[Алфред Ноф]]|year=2012|isbn=9780307957306|page=22}}</ref> == Подготовка == Моделот за срамежливиот, храбар млад работник бил Карл Хес, сосед на Роквел од Арлингтон, Вермонт.<ref name="ILTPP">{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,766759,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070716104913/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,766759,00.html|url-status=dead|archive-date=07-16-2007|title=Art: I Like To Please People|access-date=1 јуни 2026|date=21 јуни 1943|magazine=[[Time (списание)|Time]]|url-access=subscription }}</ref> Хес бил предложен како модел од помошникот на Роквел, Џин Пелам. Хес, син на германски [[Доселување|доселеник]], бил оженет човек кој имал бензинска пумпа во градот. Неговите деца оделе на училиште со децата на Роквел. Според Пелам, Хес „имал благородна глава“.<ref>Murray and McCabe, стр. 35.</ref> Другите модели биле: таткото на Карл Хес, Хенри (само левото уво), Џим Мартин (долниот десен агол; тој се појавил и на другите слики „''Четири слободи''“<ref name=ILTPP/>), Хери Браун (десно - само горниот дел од главата и окото), Роберт Бенедикт постариот и Роуз Хојт лево. Сопственото око на Роквел е видливо по должината на левиот раб. Пелам бил сопственик на јакната од велур што ја носел моделот. Хес позирал за Роквел осум различни пати за ова дело, а сите други модели позирале за Роквел поединечно.<ref name="S207" /> Конечниот производ на Роквел бил резултат на четири повторени почетоци и траел два месеци. Двапати речиси ја завршил работата, само за да почувствува дека недостасува.<ref name="MaMc46">Murray and McCabe, стр. 46.</ref> Во еден момент, Роквел морал да му признае на уметничкиот директор на „''Post“'', Џим Јејтс, дека морал да ја започне „''Слобода на говорот''“ од нула по еден ран обид затоа што преоптоварил со работа.<ref name="C307">Claridge, стр. 307.</ref> Секоја верзија го прикажувала работникот во лежерна облека како стои на градски состанок, но секоја била од различен агол.<ref name="S205" /> Во раниот нацрт, Хес бил опкружен со други луѓе што седеле право околу него. Хес сметал дека приказот има поприроден изглед, но Роквел се спротивставил: „Беше премногу разновиден, одеше насекаде и не се сместуваше никаде, ниту пак кажуваше ништо.“ Во конечната верзија, Роквел се одлучил за поглед нагоре од нивото на клупата и се фокусирал на говорникот како субјект, а не на собранието. == Есеј == [[Податотека:Save_freedom_of_speech._Buy_war_bonds.jpg|мини|Плакатот „''Зачувајте ја слободата на говорот. Купете воени обврзници''“ од Канцеларијата за воени информации, 1943 година.]] За придружниот есеј, уредникот ''на „Post“'' , Бен Хибс, го избрал [[Роман|романописецот]] и [[Драмска уметност|драматург]] Бут Таркингтон, кој бил добитник на [[Пулицерова награда]]. Придружниот есеј на Таркингтон, објавен во бројот на „''The Saturday Evening Post''“ од 20 февруари 1943 година, всушност бил [[басна]] или [[Парабола (книжевност)|парабола]] во која младиот [[Адолф Хитлер]] и младиот [[Бенито Мусолини]] се среќаваат на [[Алпи|Алпите]] во 1912 година. За време на фиктивната средба, двајцата мажи опишуваат планови за обезбедување диктатури во нивните земји преку потиснување на слободата на говорот.<ref name="TPoC">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=WjrkA6Jvgf4C&q=%22Freedom+of+Speech%22+Booth+Tarkington+Hitler+Mussolini&pg=PA218|title=The Power of Culture: Critical Essays in American History|last=Westbrook, Robert B.|publisher=[[University of Chicago Press]]|year=1993|isbn=0226259544|editor-last=Fox, Richard Wightman and T. J. Jackson Lears|pages=218&ndash;20}}</ref> == Прием == Оваа слика била пофалена за нејзиниот видлив фокус. Цврстата темна позадина на таблата го прави субјектот да се истакнува.<ref name="HaK100">Hennessey and Knutson, стр. 100.</ref> Празната клупа пред говорникот изгледа привлечно за гледачот. Според Дебора Соломон, делото „го исполнува говорникот со извонредна висина и бара од неговите соседи буквално да се угледуваат на него“. Говорникот претставува закана од работничка класа за општествените обичаи, на која сепак ѝ се оддава целосно почитување од јавноста, што може да биде повеќе идеализирано отколку што ја одразува стварноста.<ref name="S207" /> Соломон го забележал релативното отсуство на жени на сликата,<ref name="S207" /> иако има една црвенокоса жена лево.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://scholars-stage.org/pining-for-democracy-a-few-readings/|title=Pining for Democracy: A Few Readings|date=10 ноември 2018|work=The Scholar's Stage|language=en-US|accessdate=1 јуни 2026}}</ref> Лаура Клариџ рекла: „Американскиот идеал што сликата треба да го опфати блеска брилијантно за оние кои го канонизирале ова дело како една од одличните слики на Роквел. Сепак, за оние кои го сметаат делото за помалку успешно, желбата на Роквел да му даде конкретен облик на идеалот, создава напнат резултат.“<ref name="C309">Claridge, стр. 309.</ref> Во 2009 година, Брус Кол ја опишал ''„Слободата на говорот''“ како „најголемата слика“ на Роквел, „ковајќи ја традиционалната американска илустрација во моќно и трајно уметничко дело“. Тој забележува дека Роквел користи „класична пирамидална композиција“ за да ја нагласи средишната фигура, стоечки говорник чиј изглед е споен со остатокот од публиката која, учествувајќи во [[Демократија|демократијата]], ја брани. Кол ја опишува фигурата на Роквел како „самото олицетворение на слободата на говорот, жива манифестација на тоа апстрактно право - слика што ги преобразува начелата, бојата и, да, верувањето, во неизбришлива слика и брилијантна и сакана американска икона сè уште способна да вдахнува милиони луѓе низ целиот свет“.<ref name="FSP"/> Тој забележува дека употребата на состанок во градското собрание на Нова Англија ја вклучува „долгата традиција на демократска јавна дебата“ во делото, додека таблата и клупата ги претставуваат црквата и училиштето, кои, вели Кол, се „двата столба на американскиот живот“.<ref name="FSP" /> Уредникот ''на'' „''Post''“, Бен Хибс, за ''„Говор''“ и „''Oбожување“'' рекол: „За мене, тие се одлични човечки документи во облик на боја и платно. Мислам дека одлична слика е онаа што ги трогнува и вдахнува милиони луѓе. „''Четирите слободи''“ го сториле тоа.“<ref name="MaM">Murray and McCabe, стр. 59.</ref> Вестбрук забележува дека Роквел претставува „поединечно несогласување“ кое делува за да ја „заштити приватната совест од државата.“<ref name="TPoC"/> Друг писател ја опишува темата на делото како „учтивост“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=HVkIAAAAQBAJ&q=rockwell+%22freedom+of+speech%22+town+hall&pg=PA213|title=The Challenge of Democracy|last=Janda|first=Kenneth|last2=Jeffrey M. Berry and Jerry Goldman|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2011|isbn=978-1111341916|page=213}}</ref> === Наследство === Во 2020-тите, сликата на Роквел доживела повторна популарност како тема на [[Мем (семрежје)|интернет мем]], во кој луѓето ја користат фигурата прикажана на сликата како алегорија за храбро искажување мислења кои се сметани за непопуларни или контроверзни (или, иронично, општо популарно мислење кое малцинството сепак може да не го сака).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.berkshireeagle.com/news/central_berkshires/used-by-the-left-and-the-right-norman-rockwells-freedom-of-speech-painting-goes-viral-as-an-internet-meme/article_0302bde2-490c-11ef-bc3d-ab1fa94ffb77.html|title=How and why did Norman Rockwell's iconic 'Freedom of Speech' painting become an internet meme? Museum leaders offer some answers|last=Fanto|first=Clarence|date=28 јули 2024|work=The Berkshire Eagle|language=en|accessdate=1 јуни 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2024/07/03/style/norman-rockwell-freedom-of-speech-meme.html|title=How Norman Rockwell's "Freedom of Speech" Painting Became the Internet's Soap Box|last=McFarlane|first=Charles W.|date=3 јули 2024|work=The New York Times|accessdate=1 јуни 2026}}</ref> == Поврзано == * {{Портал-ред|Слобода на говорот}} == Наводи == {{Наводи|30em}} == Општи и цитирани наводи == * {{Наведена книга|title=Norman Rockwell: A Life|last=Claridge, Laura|publisher=[[Random House]]|year=2001|isbn=0-375-50453-2|pages=303–314|chapter=21: The Big Ideas}} * {{Наведена книга|title=Norman Rockwell: Pictures for the American People|last=Hennessey, Maureen Hart|last2=Anne Knutson|publisher=Harry N. Abrams, Inc. со [[Хајов музеј на уметноста|Хајовиот музеј на уметноста]] и [[Музеј „Норман Роквел“|Музејот „Норман Роквел“]]|year=1999|isbn=0-8109-6392-2|pages=[https://archive.org/details/normanrockwellpi00henn/page/94 94–102]|chapter=The Four Freedoms|chapter-url=https://archive.org/details/normanrockwellpi00henn/page/94}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/normanrockwellsp0000meye|title=Norman Rockwell's People|last=Meyer, Susan E.|publisher=[[Хери Н. Ејбрамс]]|year=1981|isbn=0-8109-1777-7|pages=128–133}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/normanrockwellsf0000murr|title=Norman Rockwell's Four Freedoms|last=Murray, Stuart|last2=James McCabe|publisher=[[Gramercy Books]]|year=1993|isbn=0-517-20213-1}} * {{Наведена книга|title=American Mirror: The Life and Art of Norman Rockwell|last=Solomon, Deborah|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|year=2013|isbn=978-0-374-11309-4|pages=[https://archive.org/details/americanmirrorli0000solo/page/201 201–220]|chapter=Fifteen: The ''Four Freedoms'' (May 1942 to May 1943)|chapter-url=https://archive.org/details/americanmirrorli0000solo/page/201}} * Westbrook, Robert B. (1993). Fox, Richard Wightman and T. J. Jackson Lears (ed.). ''The Power of Culture: Critical Essays in American History.'' University of Chicago Press. pp.&nbsp;218–20. {{ISBN|0226259544}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0226259544|<bdi>0226259544</bdi>]]. == Дополнителни извори == * {{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2024/07/03/style/norman-rockwell-freedom-of-speech-meme.html|title=How a Patriotic Painting Became the Internet's Soap Box|last=McFarlane|first=Charles W.|date=3 јули 2024|work=The New York Times|access-date=1 јуни 2026|language=en-US}} [[Категорија:Семрежни мемови]] [[Категорија:Уметнички слики од 1943 година]] [[Категорија:Маслени слики на платно]] [[Категорија:Слики во Музејот „Норман Роквел“]] [[Категорија:Втората светска војна и медиумите]] [[Категорија:Дела првично објавени во The Saturday Evening Post]] [[Категорија:Слики од Норман Роквел]] [[Категорија:Слобода на говорот]] [[Категорија:Четири слободи]] [[Категорија:Бут Таркингтон]] 9ikpo7nec9nnxwsjmvotpfrumlnhzrc 0 1396445 5578570 5577409 2026-06-18T12:43:38Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5578570 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Д''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале еден од домаќините [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]], како и репрезентациите на [[Фудбалска репрезентација на Парагвај|Парагвај]], [[Фудбалска репрезентација на Австралија|Австралија]] и [[Фудбалска репрезентација на Турција|Турција]]. Натпреварите се одиграле од 12 до 25 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Д1 || style=white-space:nowrap | {{fb|USA}} || 1 || [[КОНКАКАФ]] || data-sort-value="*" | Домаќин || 14 февруари 2023 || 12 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Трето место ([[Светско првенство во фудбал 1930|1930]]) || data-sort-value="1.0" | 14 || |- | Д2 || style=white-space:nowrap | {{fb|PAR}} || 3 || [[КОНМЕБОЛ]] || 6. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 4 септември 2025 || 9 || [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]] || data-sort-value="3.1" | Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]) || 39 || |- | Д3 || style=white-space:nowrap | {{fb|AUS}} || 2 || [[АФК]] || Второ место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата Ц од третата рунда на АФК квалификациите]] || 10 јуни 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="4.1" | Осминафинале ([[Светско првенство во фудбал 2006|2006]], [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || 26 || |- | Д4 || style=white-space:nowrap | {{fb|TUR}} || 4 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|Баражот во УЕФА квалификациите]] || 31 март 2026 || 3 || [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] || data-sort-value="7.3" | Трето место ([[Светско првенство во фудбал 2002|2002]]) || 25 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|PAR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|AUS}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===САД - Парагвај=== <section begin=D1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари САД - Парагвај|САД - Парагвај]] |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = 4–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FCFAF5 |title = САД<ref name="USA-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12467/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group D – USA v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _par26A |pattern_b = _par26A |pattern_ra = _par26A |pattern_sh = _par26A |pattern_so = _par26al |leftarm = 000060 |body = 000060 |rightarm = 000060 |shorts = 000060 |socks = 232532 |title = Парагвај<ref name="USA-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''24'''||[[Мат Фрис]] |- |RB ||'''16'''||[[Алекс Фриман]] |- |CB ||'''3''' ||[[Крис Ричардс (фудбалер)|Крис Ричардс]] |- |CB ||'''13'''||[[Тим Рим]] {{Капитен}} |- |LB ||'''5''' ||[[Антони Робинсон]] |- |CM ||'''4''' ||[[Тајлер Адамс]] || {{yel|59}} |- |CM ||'''17'''||[[Малик Тилман]] || || {{suboff|82}} |- |RW ||'''2''' ||[[Сержињо Дест]] || || {{suboff|72}} |- |AM ||'''8''' ||[[Вестон Мекени]] |- |LW ||'''10'''||[[Кристијан Пулишиќ]] || || {{suboff|46}} |- |CF ||'''20'''||[[Фоларин Балогун]] || || {{suboff|72}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''14'''||[[Себастијан Берхалтер]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''21'''||[[Тимоти Веа]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''9 '''||[[Рикардо Пепи]] || || {{subon|72}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џовани Рејна]] || || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Маурисио Почетино]] |} |valign="top"|[[File:USA-PAR 2026-06-12.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Орландо Хил]] |- |RB ||'''4''' ||[[Хуан Хосе Касерес]] || {{yel|9}} || {{suboff|79}} |- |CB ||'''15'''||[[Густаво Гомес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Омар Алдерете]] |- |LB ||'''6''' ||[[Хуниор Алонсо]] || {{yel|90+3}} |- |RM ||'''8''' ||[[Диего Гомес (парагвајски фудбалер)|Диего Гомес]] || {{yel|79}} || {{suboff|79}} |- |CM ||'''14'''||[[Андрес Кубас]] |- |CM ||'''16'''||[[Дамиан Бобадиља]] || || {{suboff|46}} |- |LM ||'''10'''||[[Мигел Алмирон]] || {{yel|53}} || {{suboff|79}} |- |CF ||'''9''' ||[[Антонио Санабрија]] || || {{suboff|62}} |- |CF ||'''19'''||[[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Хулио Енсисо]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''11'''||[[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''18'''||[[Алекс Арсе]] || {{yel|88}} || {{subon|62}} |- |MF ||'''7 '''||[[Рамон Соса]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''17'''||[[Алехандро Ромеро]] || || {{subon|79}} |- |DF ||'''2''' ||[[Густаво Веласкес]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Густаво Алфаро]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Фоларин Балогун]] (САД)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="USA-PAR line-ups"/> <br />{{flagsport|NED}} Хесел Стегстра <br />{{flagsport|NED}} Јан де Врис <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|JPN}} [[Јусуке Араки]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />{{flagsport|QAT}} [[Хамис Ал-Мари]] |} ===Австралија - Турција=== <section begin=D2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Австралија - Турција|Австралија - Турција]] |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Австралија<ref name="AUS-TUR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12472/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group D – Australia v. Türkiye |publisher=[[FIFA]] |date=June 13, 2026 |access-date=June 13, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _tur26a |pattern_b = _tur26a |pattern_ra = _tur26a |pattern_sh = _tur26a |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Турција<ref name="AUS-TUR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''18'''||[[Патрик Бич]] |- |CB ||'''3''' ||[[Алесандро Чиркати]] |- |CB ||'''19'''||[[Хари Сутар]] {{Капитен}} |- |CB ||'''21'''||[[Камерон Брџис]] |- |RWB||'''4''' ||[[Џејкоб Италијано]] || || {{suboff|74}} |- |LWB||'''5''' ||[[Џордан Бос]] || || {{suboff|83}} |- |RM ||'''8''' ||[[Конор Меткалф]] |- |CM ||'''24'''||[[Пол Окон-Енгстлер]] || || {{suboff|83}} |- |CM ||'''13'''||[[Ејден О'Нил]] |- |LM ||'''17'''||[[Нестори Иранкунда]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''9''' ||[[Мохамед Туре (фудбалер 2004)|Мохамед Туре]] || || {{suboff|74}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''23'''||[[Нишан Велупилај]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''26'''||[[Тете Јенги]] || || {{subon|74}} |- |DF ||'''6''' ||[[Џејсон Герија]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''22'''||[[Џексон Ирвајн]] || || {{subon|83}} |- |DF ||'''16'''||[[Азиз Бехич]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Тони Поповиќ]] |} |valign="top"|[[File:AUS-TUR 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Угурџан Чакир]] |- |RB ||'''2''' ||[[Зеки Челик]] || || {{suboff|80}} |- |CB ||'''3''' ||[[Мерих Демирал]] |- |CB ||'''14'''||[[Абдулкерим Бардакџи]] |- |LB ||'''20'''||[[Ферди Кадиоглу]] |- |CM ||'''10'''||[[Хакан Чалханоглу]] {{Капитен}} |- |CM ||'''16'''||[[Исмаил Јуксек]] || || {{suboff|80}} |- |RW ||'''8''' ||[[Арда Ѓулер]] |- |AM ||'''6''' ||[[Оркун Кокчу]] || || {{suboff|62}} |- |LW ||'''21'''||[[Бариш Алпер Јилмаз]] || || {{suboff|46}} |- |CF ||'''7''' ||[[Керем Актуркоглу]] || || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''11'''||[[Кенан Јилдиз]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''19'''||[[Јунус Акѓун]] || {{yel|86}} || {{subon|62}} |- |MF ||'''5''' ||[[Салих Озџан]] || || {{subon|80}} |- |DF ||'''18'''||[[Мерт Мулдур]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''9''' ||[[Дениз Ѓул]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Винченцо Монтела]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Нестори Иранкунда]] (Австралија)<ref name="MOTM"/> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="AUS-TUR line-ups"/> <br />{{flagsport|VEN}} Хорхе Урего <br />{{flagsport|VEN}} Тулио Морено <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|PER}} [[Кевин Ортега (фудбалски судија)|Кевин Ортега]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />{{flagsport|CHN}} [[Фу Минг]] |} ===САД - Австралија=== <section begin=D3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари САД - Австралија|САД - Австралија]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=D3 /> ===Турција - Парагвај=== <section begin=D4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Турција - Парагвај|Турција - Парагвај]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=D4 /> ===Турција - САД=== <section begin=D5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Турција - САД|Турција - САД]] |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=D5 /> ===Парагвај - Австралија=== <section begin=D6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Парагвај - Австралија|Парагвај - Австралија]] |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=D6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Д]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} 99t84zxwj6gy324p55t9743e4gsrsur 0 1396528 5578798 5578050 2026-06-19T08:31:46Z BosaFi 115936 5578798 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Универзална декларација за човекови права}}{{Инфокутија Договор|name=Каирска декларација за човекови права во исламот|image=|image_size=|alt=|caption=|type=|context=|date_drafted=|date_signed={{Start date|1990|08|05}}|location_signed=Каиро|date_expiration=<!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} OR: -->|date_expiry=<!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->|mediators=<!-- format this as a bullet list -->|negotiators=<!-- format this as a bullet list -->|original_signatories=<!-- format this as a bullet list -->|signatories=[[Држави-членки на Организацијата за исламска соработка|45 членки на ОИС]]|parties=<!-- format this as a bullet list -->|ratifiers=<!-- format this as a bullet list -->|depositor=<!-- OR: -->|depositories=<!-- format this as a bullet list -->|citations=<!-- format as XX [[Article on Treaty Series|TS]] YYY -->|language=Арапски|wikisource=Cairo Declaration on Human Rights in Islam|footnotes=}}  '''Каирската декларација за човекови права во исламот''' ('''КДЧПИ''') — декларација на земјите-членки на [[Организација за исламска соработка|Организацијата за исламска соработка]] која првично била усвоена во [[Каиро]], [[Египет]], на 5 август 1990 година,<ref name="Brems">{{Наведена книга|title=Human rights: universality and diversity: Volume 66 of International studies in human rights|last=Brems|first=E|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|year=2001|isbn=90-411-1618-4|pages=[https://books.google.com/books?id=INlkqsHpIFEC&pg=PA241 241–84]|chapter=Islamic Declarations of Human Rights}}</ref> (Конференција на министри за надворешни работи, 9–14 [[Мухарем|Мухарам]] 1411Х во [[Исламски календар|исламскиот календар]]<ref name="Cairo Declaration on Human Rights in Islam at hrlibrary.umn.edu">{{Наведена мрежна страница|url=http://hrlibrary.umn.edu/instree/cairodeclaration.html|title=University of Minnesota Human Rights Library|work=hrlibrary.umn.edu}}</ref>), а подоцна ревидирана и усвоена на 28 ноември 2020 година. Таа дава преглед на [[ислам]]ската перспектива за [[Човекови права|човековите права]], а верзијата од 1990 година го потврдувала исламскиот [[шеријат]] како свој единствен извор, додека верзијата од 2020 година не се повикувала конкретно на шеријатот. Каирската декларација за човекови права во исламот ја прогласила својата цел да биде „општо упатство за земјите-членки [на OIC] во областа на човековите права“ и била широко признаена како исламски одговор на [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]] на Обединетите нации, усвоена во 1948 година. Таа давала гаранција на дел, но не и сите потписници и служи како жив документ за упатства за човекови права пропишани за сите членови на да ги следат, но експлицитно ги ограничувала на ограничувањата утврдени од шеријатот. Поради ова ограничување, КДЧПИ била критикувана како обид да се заштитат земјите-членки на УДЧп од меѓународни критики за кршење на човековите права, како и за неуспехот да се гарантира [[Слобода на вероисповест|слободата на религијата]], оправдувајќи го [[Телесно казнување|физичкото казнување]] и дозволувајќи дискриминација против немуслиманите и жените. == Историја == Различни [[Муслимански свет|муслимански земји]] ја критикувале [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права од 1948 година]] за нејзиниот неуспех да го земе предвид културниот и религиозниот контекст на [[Западен свет|незападните]] земји<ref>National Review Online, [http://www.nationalreview.com/article/205577/human-rights-and-human-wrongs-david-g-littman Human Rights and Human Wrongs] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160816175634/http://www.nationalreview.com/article/205577/human-rights-and-human-wrongs-david-g-littman}}, David G. Littman, January 19, 2003, retrieved 30 May, 2012</ref> и така во 1981 година, Саид Раџаи-Хорасани - [[Иранска револуција|постреволуционерниот]] ирански претставник во ОН - го артикулирал ставот на неговата земја во врска со УДЧП, велејќи дека тоа било [[Морален релативизам|релативистичко]] „[[Секуларност|секуларно]] разбирање на [[Јудео-христијански|јудео-христијанската]] традиција“, кое не можеле да го спроведат муслиманите без да го прекршат исламскиот закон.<ref name="Midstream">{{Наведени вести|url=http://www.nationalreview.com/articles/205577/human-rights-and-human-wrongs/david-g-littman|title=Universal Human Rights and 'Human Rights in Islam'|work=Midstream}}</ref> Каирската декларација за човекови права во исламот била усвоен во 1990 година од страна на членовите на [[Организација за исламска соработка|Организацијата на Исламската конференција]], а до 2012 година, била потпишан од 45 [[Суверена држава|држави]]. Во 1992 година, Каирската декларација за човекови права во исламот била презентиран пред [[Комисија за човекови права на Обединетите нации|Комисијата на Обединетите нации за човекови права]], каде што била остро осудена од [[Меѓународна комисија на правници|Меѓународната комисија на правници]]. == Содржина == Декларацијата започнува со зборовите „Сите човечки суштества формираат едно семејство чии членови се обединети преку нивната потчинетост на Алах и потеклото од Адам“ и забранувала „дискриминација врз основа на [[раса]], [[Боја на човечка кожа|боја на кожа]], [[јазик]], [[Верба|верување]], [[пол]], [[религија]], [[Политички идентитет|политичка припадност]], [[Општествена положба|општествен статус]] или други размислувања“. Понатаму ја прогласува [[светоста на животот]] и го прогласува „зачувувањето на човечкиот живот“ за „должност пропишана со Шеријатот“. Каирската декларација за човекови права во исламот, исто така, им гарантира на невоинствените страни - како што биле стари мажи, [[жени и деца]], ранетите и болните и [[Воен заробеник|воените заробеници]] - [[право на храна]], засолниште и пристап до безбедност и медицински третман во време на војна.<ref name="Cairo Declaration on Human Rights in Islam at hrlibrary.umn.edu"/> Каирската декларација за човекови права во исламот им овозможувала на жените: * „еднакво човечко достоинство“, * „сопствени права на уживање“, * „должности на извршување“, * „сопствен граѓански ентитет“, * „финансиска независност“ * „право да го задржат своето име и потекло“. Додека декларацијата и на мажите и на жените им давала „право на брак“ без оглед на нивната раса, боја на кожа или националност. Декларацијата им налагала обврска на двајцата родители да го заштитат детето, и пред и по раѓањето, нагласувајќи дека [[Родови улоги во исламот|сопругот е одговорен]] за социјалната и финансиската заштита на своето семејство, вклучувајќи ги сите деца и сопруги.<ref name="Cairo Declaration on Human Rights in Islam at hrlibrary.umn.edu"/> Декларацијата ги признава [[Право на сопственост|правата на сопственост]] и [[Право на приватност|приватност]] за поединците,<ref name="RuleGreenleaf2010">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=L2I2Lrf1BeYC&pg=PA45|title=Global Privacy Protection: The First Generation|last=Rule|first=James B.|last2=Greenleaf|first2=G. W.|date=1 January 2010|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-84844-512-3|page=45}}</ref><ref name="Baderin2003" /> а член 18 (б) вели дека „Секој има право на приватност во водењето на своите приватни работи, во својот дом, меѓу своето семејство, во однос на својот имот и своите односи. Не е дозволено да се шпионира, да се става под надзор или да се оцрнува неговото добро име. Државата треба да го заштити од произволно мешање“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www1.umn.edu/humanrts/instree/cairodeclaration.html|title=University of Minnesota Human Rights Library|publisher=[[University of Minnesota]]|accessdate=2016-04-04}}</ref> Воедно забранува [[уривање]] и [[конфискација]] на живеалиштето на кое било семејство или [[иселување]] на семејството,<ref name="Baderin2003">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RHRCAgAAQBAJ&pg=PP141|title=International Human Rights and Islamic Law|last=Baderin|first=Mashood A.|date=11 September 2003|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-102182-4|page=141}}</ref> а понатаму, доколку семејството било разделено во време на [[Исламот и војната|војна]], одговорност на [[Суверена држава|државата]] била да „организира посети или собири на семејствата“.<ref name="Cairo Declaration on Human Rights in Islam at hrlibrary.umn.edu"/> Член 10 од Декларацијата вели: „Исламот е религија со недопрена природа. [[Харам|Забрането]] е да се врши каква било форма на [[Ал-Бакара 256|принуда]] врз човекот или да се експлоатира неговата [[Исламот и сиромаштијата|сиромаштија]] или незнаење со цел да се преобрати во друга религија или во [[Атеизам и ислам|атеизам]].“ Бидејќи во исламското општество сите причини за преобраќање од исламот се сметале за суштински или принуда или незнаење, ова ефикасно забранува преобраќање од исламот.<ref name="Cairo Declaration on Human Rights in Islam at hrlibrary.umn.edu"/> Декларацијата го штитела секој поединец од [[Произволно апсење и притворање|произволно апсење]], [[Мачење|тортура]], малтретирање или понижување и понатаму, ниедно лице не смее да се користи за медицински или научни експерименти без негова согласност или под ризик за неговото здравје или за неговиот живот и исто така, забранува земање заложници на кое било лице „за која било цел“. Покрај тоа, Каирската декларација за човекови права во исламот гарантирала [[претпоставка за невиност]], а вината требала да се докаже само преку судење „во кое тој [обвинетиот] ќе ги добие сите гаранции за одбрана“. Декларацијата, исто така, забранувала донесување „закони за итни случаи што би обезбедиле извршна власт за такви дејствија“, а член 19 предвидувал дека нема други кривични дела или казни освен [[Худуд|оние споменати во шеријатот]] кој дозволувал телесно казнување (камшикување, ампутација) и [[смртна казна]] со [[каменување]] или [[Обезглавување во исламот|обезглавување]], а правото на вршење јавна функција можело да се оствари само во согласност со шеријатот. Декларацијата, исто така, го нагласува „целосното право на слобода и [[самоопределување]] “ и нејзиното спротивставување на ропството, угнетувањето, [[експлоатација]]та и [[Муслимански освојувања|колонијализмот]]. Каирската декларација за човекови права во исламот го прогласила [[Владеење на правото|владеењето на правото]], воспоставувајќи „еднаквост и правда за сите“, [[Фикх|со ограничувањата предвидени во исламскиот закон]]. Каирската декларација за човекови права во исламот воедно и им гарантира на сите поединци „право да учествуваат, директно или индиректно, во администрацијата на јавните работи на нивната земја“ и забранува каква било злоупотреба на власта „во согласност со исламскиот шеријат“.<ref name="Cairo Declaration on Human Rights in Islam at hrlibrary.umn.edu"/> '''Член 22(а)''' од Декларацијата наведува дека „Секој има право [[Слобода на говорот|слободно да го изрази своето мислење]] на начин што не би бил спротивен на принципите на Шеријатот“. '''Член 22(б)''' наведува дека „Секој има право да се залага за она што е исправно, да пропагира она што е добро и да предупредува против она што е погрешно и зло според нормите на исламскиот Шеријат“. '''Член 22(в)''' наведува: „Информациите се витална неопходност за општеството. Не смеат да се експлоатираат или злоупотребуваат на начин што може да ги наруши светостите и достоинството на пророците, да ги поткопа моралните и етичките вредности или да го распадне, корумпира или наштети општеството или да ја ослабне неговата вера“ и претставува експлицитно ограничување на слободата да се даде каква било изјава што може да се смета за богохулство, чија казна може да биде смрт и како таква формулацијата на оваа клаузула дозволува смртна казна за богохулство во јасно спротивност на УДЧП. '''Член 22(г)''' наведува дека „Не е дозволено да се разгорува националистичка или доктринарна омраза или да се прави нешто што може да биде поттикнување на каква било форма на расна дискриминација“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://themuslimtimes.info/2012/05/27/universal-declaration-of-human-rights-and-not-the-cario-declaration/|title=Universal Declaration of Human Rights and not the Cairo Declaration!|last=Shah|first=Zia H.|date=2012-05-27|work=The Muslim Times|language=en-US|accessdate=2023-10-04}}</ref> === Религиозни карактеристики === Каирска делкарација за човекови права во исламот користела [[Универзализам|универзалистички]] јазик сличен на Универзалната декларација за човекови права, формулирана од исламска перспектива.<ref name="Brems"/> Преамбулата била претежно религиозна реторика, а деталите на Каирска делкарација за човекови права во исламот содржела бројни референци на [[Куран]]от, шеријатот и аспекти на исламската вера кои не се појавуваат на ниедна друга слична меѓународна листа.<ref name="Brems" /> Во членовите 24 и 25 Каирска делкарација за човекови права во исламот заклучила дека сите споменати права и слободи се предмет на исламскиот шеријат, кој е единствен извор на декларацијата. Каирска делкарација за човекови права во исламот воедно и ја прогласува вистинската религија за „гаранција за подобрување на таквото достоинство по патот кон човечкиот [[интегритет]]“ и одговорноста за одбрана на тие права ја става врз целиот Уммет.<ref name="Cairo Declaration on Human Rights in Islam at hrlibrary.umn.edu"/> == Критика == Каирска делкарација за човекови права во исламот била критикувана затоа што го спроведувала група држави со многу различни религиозни политики и практики кои имале „заеднички интерес да ги спречат меѓународните критики за нивниот домашен статус на човекови права“.<ref name="Brems"/> '''Член 24''' од декларацијата вели: „Сите права и слободи наведени во оваа Декларација се предмет на исламскиот шеријат“. '''Член 19''' исто така вели: „Нема да има злосторство или казна освен како што е предвидено во шеријатот“.<ref name="Farouh2002">{{Наведена книга|title=Islamic Political Ethics: Civil Society, Pluralism and Conflict|last=Kazemi|first=F|publisher=Princeton University Press|year=2002|isbn=0-691-11310-6|editor-last=Hashmi SH|page=[https://books.google.com/books?id=5LmXFpnp_bMC&pg=PA50 50]|chapter=Perspectives on Islam and Civil Society}}</ref> ''Каирска делкарација за човекови права во исламот'' исто така била критикувана од Западот за тоа што не им дозволила на муслиманите да [[Отпадништво во исламот|отпаднат од верата]], како „фундаментално и неотстапливо право“,<ref name="Farouh2002"/> а во заедничка писмена изјава поднесена од [[Меѓународна хуманистичка и етичка унија|Меѓународната хуманистичка и етичка унија]], [[невладина организација]] со посебен [[консултативен статус]], Здружението за светско образование и Здружението на граѓани на светот, биле покренати голем број загрижености дека Каирска делкарација за човекови права во исламот ги ограничувала човековите права, верската слобода и слободата на изразување. Во изјавата се заклучило дека „Каирската декларација за човекови права во исламот бил јасен обид за ограничување на правата содржани во УДЧП и Меѓународните пактови и во никој случај не можела да се смета за комплементарна на Универзалната декларација.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iheu.org/node/3162|title=The Cairo Declaration and the Universality of Human Rights|archive-url=https://web.archive.org/web/20081031135736/http://www.iheu.org/node/3162|archive-date=2008-10-31}}</ref> Во септември 2008 година, во статија до Обединетите нации, [[Центар за истрага|Центарот за истрага]] напишал дека Каирска делкарација за човекови права во исламот „ја поткопува еднаквоста на лицата и слободата на изразување и религија со наметнување ограничувања на речиси секое човеково право врз основа на исламскиот шеријатски закон“. Нивната жалба и критика главно била вкоренети и центрирани околу нивното противење на интеграцијата на „клеветата на религиите“ во меѓународното право и правото за човекови права.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.centerforinquiry.net/newsroom/cfi_defends_freedom_of_expression_at_the_un_human_rights_council/|title=CFI Defends Freedom of Expression at the U.N. Human Rights Council|date=17 September 2008}}</ref> [[Рона Смит]] напишала дека, поради упатувањето на ''Каирска делкарација за човекови права во исламот'' на шеријатот, тоа подразбирало вроден степен на супериорност на мажите.<ref name="Smith2003">Rhona, Smith. ''Textbook on International Human Rights'', Oxford University Press, 2003, {{ISBN|1-84174-301-1}}, p. 195</ref> == 2020 КДЧПИ == Во 2020 година, Каирска делкарација за човекови права во исламот била ревидиран<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oic-oci.org/upload/pages/conventions/en/CDHRI_2021_ENG.pdf|title=Cairo Declaration of Human Rights in Islam, 2021|last=Organization of Islamic Cooperation|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713185324/https://www.oic-oci.org/upload/pages/conventions/en/CDHRI_2021_ENG.pdf|archive-date=2021-07-13}}</ref> и усвоена на 28 ноември 2020 година од страна на Советот на министри за надворешни работи на 47 сесија во [[Нијамеј]], [[Нигер]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oic-oci.org/docdown/?docID=6626&refID=3255|title=Resolution No. 63/47-POL: On Cairo Declaration of the OIC on Human Rights|last=Organization of Islamic Cooperation|date=2020-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125105643/https://www.oic-oci.org/docdown/?docID=6626&refID=3255|archive-date=2021-11-25}}</ref> Верзијата од 1990 година го потврдувала исламскиот [[шеријат]] како свој единствен извор, додека верзијата од 2020 година не се повикувала конкретно на шеријатот. == Поврзано == * [[Арапска повелба за човекови права]] * ''[[Човекови права во исламот (книга)|Човекови права во исламот]]'' * [[Човекови права во Африка]] * [[Човекови права во Азија]] * [[Ислам и демократија|Исламот и демократијата]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [http://hrlibrary.umn.edu/instree/cairodeclaration.html Текст на декларацијата на Универзитетот во Минесота] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Шеријат]] [[Категорија:Човекови права]] [[Категорија:Човекови права во исламот]] [[Категорија:Ил]] [[Категорија:Религиозно философска]] 58yr9w9k8k1brc0f7rdhh6a9dknfg5c 0 1396540 5578802 5571088 2026-06-19T08:33:25Z BosaFi 115936 5578802 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = Ирска национална лига за земјиште | native_name = Conradh na Talún | native_name_lang = ga | lang1 = | name_lang1 = | lang2 = | name_lang2 = | lang3 = | name_lang3 = | lang4 = | name_lang4 = | logo =Irish landlord begging for rent.jpg | logo_size = | logo_upright = | logo_alt = | caption = Ирски газда доведен до просење за кирија, карикатура од 1880 година | colorcode = green | abbreviation = INLL | leader = | president = [[Чарлс Стјуарт Парнел]] | chairperson = <!-- or | chairman = --> | secretary = [[Ендру Кетл]]<br>[[Мајкл Дејвит]]<br>[[Томас Бренан (Ирска земја лига)|Томас Бренан]] | general_secretary = | first_secretary = | secretary_general = | presidium = | governing_body = | standing_committee = | spokesperson = <!-- or | spokesman = --> | leader1_title = | leader1_name = | leader2_title = | leader2_name = | leader3_title = | leader3_name = | leader4_title = | leader4_name = | leader5_title = | leader5_name = | founder = <!-- or | founders = --> | founded = {{start date|1879|10|21|df=y}} | registered = | legalised = <!-- or | legalized = --> | dissolved = {{end date|1882|10|17|df=y}} | merger = | split = | predecessor = | merged = | successor = [[Ирска национална лига]] | headquarters = | newspaper = | think_tank = | student_wing = | youth_wing = | womens_wing = | wing1_title = | wing1 = | wing2_title = | wing2 = | wing3_title = | wing3 = | wing4_title = | wing4 = | membership_year = | membership = | ideology = [[Аграрство]]<br>[[Ирски национализам]] | position = [[Централно-лево]] | religion = | national = | regional = <!-- or | regional affiliation = --> | european = | continental = <!-- or | continental affiliation = --> | international = | europarl = | affiliation1_title = | affiliation1 = | affiliation2_title = | affiliation2 = | colors = <!-- or | colours = --> | slogan = | anthem = | blank1_title = | blank1 = | blank2_title = | blank2 = | blank3_title = | blank3 = | blank4_title = | blank4 = | seats1_title = | seats1 = <!-- {{Infobox political party/seats|50|100|hex=#ff0000}} --> | seats2_title = | seats2 = | seats3_title = | seats3 = | seats4_title = <!-- up to | seats11_title = --> | seats4 = <!-- up to | seats11 = --> | symbol = | flag = | flag_title = | flag_alt = | website = | state = <!-- or | country = --> | country = Ireland | country_dab1 = | parties_dab1 = | elections_dab1 = Elections in the United Kingdom | country2 = | country_dab2 = | parties_dab2 = | elections_dab2 = | footnotes = }} '''Ирска национална копнена лига''' ({{Langx|ga|Conradh na Talún}}), позната и како '''Земјишна лига''', била ирска политичка организација од крајот на 19 век која ги организирала земјоделците-закупци во нивниот отпор кон барањата на сопствениците на земјиште. Нејзината примарна цел била да се укине земјопоседството во Ирска и да им се овозможи на земјоделците-закупци да ја поседуваат земјата на која работеле. Периодот на агитација на Земјишната лига е познат како Земјишна војна. Историчарот Р.Ф. Фостер тврди дека во селата Земјишната лига „ја зајакнала политизацијата на руралната католичка националистичка Ирска, делумно со дефинирање на тој идентитет наспроти урбанизацијата, земјопоседството, англиското потекло и - имплицитно - протестантизмот“. Фостер додава дека околу една третина од активистите биле католички свештеници, а надбискупот Томас Крок бил еден од нејзините највлијателни поборници. == Позадина == [[Податотека:Irishtown_commemorative_monster_meeting_wall,_April_1879.jpg|мини|Комеморативен ѕид и плоча во Ириштаун во спомен на Чудовишниот состанок на закуподавачите на земјоделците од Конат, април 1879 година]] [[Податотека:Irishtown_commemorative_plaque,_1879.jpg|мини|Плоча на Ириштаун: Лига на лулката на земјата]] По основачкиот состанок на Здружението за одбрана на закупците на Мејо во Каслбар, [[Мејо (грофовија)|Мeјо (грофовија)]], на 26 октомври 1878 година по барањето за ''„Земјата Ирска“ за народот на Ирска'' било објавено во ''Конот Телеграф'' од 2 ноември 1878 година. Првиот од многуте „монструозни состаноци“ на закуподавачи се одржал во Ириштаун во близина на Клерморис на 20 април 1879 година, на кој присуствувале од 15.000 до 20.000 луѓе. На овој состанок се обратиле Џејмс Дејли (кој претседавал), Џон О'Конор Пауер, Џон Фергусон, Томас Бренан и Џ.Џ. Лауден. Извештајот на ''Конот Телеграф'' за состанокот во своето издание од 26 април 1879 година започнува:<blockquote>Од времето на О'Конел, не е забележана поголема јавна демонстрација од онаа во неделата минатата година. Околу 1 часот, огромната поворка тргна од Клерморис, предводена од неколку илјади мажи пеш - мажите од секој округ носеа ловоров лист или зелена лента во шапка или палто за да ги разликуваат неколкуте контингенти. Во 11 часот, огромен контингент од земјоделци-закупци на коњи застана пред хотелот на Хјуз, покажувајќи дисциплина и ред со кои би можел да се гордее еден коњанички полк. Тие беа водени во групи, секоја со маршал кој ги држеше своите војници под контрола. Господата П.В. Нали, Џ.В. Нали, Х. Френч и М. Грифин, носејќи зелени и златни појаси, ги водеа своите различни групи, кои јаваа две јавачки патеки, зафаќајќи барем една ирска милја од патот. Потоа следеше воз од вагони, кочници, грижи итн., предводен од г-дин Мартин Хјуз, енергичниот сопственик на хотел, кој возеше пар ретки црни пониња до фатон, носејќи ги г-дата Џ.Џ. Лауден и Џ. Дејли. Потоа дојдоа г-дата О'Конор, Џ. Фергусон и Томас Бренан во покриена кочија, проследени од најмалку 500 возила од соседните градови. Минувајќи низ Балиндин, глетката беше навистина импозантна, бескрајниот воз го насочуваше својот тек кон Ириштаун - уредно мало селце на границите на Мејо, [[Роскомон (грофовија)|Роскомон]] и [[Голвеј (грофовија)|Голвеј]].</blockquote>Од ова еволуирале голем број локални организации на земјишни здруженија за да работат против прекумерните кирии што ги барале земјопоседниците низ цела Ирска, но особено во Мејо и околните окрузи. Од 1874 година, цените на земјоделските производи во Европа паднале, по што следеле лоши жетви поради влажното време за време на Долгата депресија. Ефектот до 1878 година бил дека многу ирски земјоделци не биле во можност да ги платат договорените кирии, особено во посиромашните и повлажните делови на [[Конахт]]. Локализираниот глад од 1879 година ја зголемил мизеријата. За разлика од многу други делови од Европа, ирскиот систем на сопственост на земјиште бил нефлексибилен во време на економски тешкотии. Во јануари 1874 година, имало обид да се оживее она што Чарлс Гаван Дафи, член на Младата Ирска, го нарекол „Лига на Северот и Југот“.<ref name=":9">{{Наведена книга|title=Ireland, a History|last=Bartlett|first=Thomas|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9780521197205|pages=}}</ref>{{Rp|297}} Во 1852 година, Лигата за права на станарите помогнала да се вратат 48 пратеници во Вестминстер, каде што тие накратко се обединиле како Независна Ирска партија. Иницијативата во 1874 година дошла во голема мера од презвитеријанските десничари на станарите на север. Здружението за одбрана на станарите на рутата (Балимани) организирало Национална конференција за права на станарите во [[Белфаст]], која се одржала низ цела Ирска.<ref name=":12">{{Наведена книга|title=Dissenting Voices: Rediscovering the Irish Progressive Presbyterian Tradition|last=Courtney|first=Roger|publisher=Ulster Historical Foundation|year=2013|isbn=9781909556065|location=Belfast|pages=225|oclc=890011817}}</ref> Покрај „Трите Ф“(фер кирија, фиксен мандат и бесплатна продажба), резолуциите повикувале на заеми за олеснување на купувањето земјиште од страна на станарите и за кршење на монополот на сопствениците на земјиште врз локалната самоуправа.<ref>{{Наведени вести|title=|date=24 January 1874|work=[[The Nation (Irish newspaper)|The Nation]]}}</ref><ref name=":7">{{Наведено списание|last=McCaffrey|first=Lawrence J.|date=1962|title=Irish Federalism in the 1870's: A Study in Conservative Nationalism|journal=Transactions of the American Philosophical Society|volume=52|issue=6|pages=(1–58), 16, 18|doi=10.2307/1005883|issn=0065-9746|jstor=1005883|hdl-access=free}}</ref> Уште еднаш се решило да се организираат парламентарни изборни единици за да се вратат членовите кои биле заложени за правата на закупецот.<ref name=":7"/> Но, како и во 1850-тите, „заедничката непријатна страна или непријателството кон сопствениците на недвижности и заедничката желба за подобрени услови за мандат“ не можеле да ја надминат секташката поделба околу ирската самоуправа помеѓу Здружението за укинување или во 1874 година Лигата за домашно владеење, парламентарните кандидати кои ја усвоиле програмата за закупецот на југ и запад, и мнозинството либерали кои се застапувала на север.<ref name=":9"/>{{Rp|298}}<ref name=":7" /> == Основање на лигата == [[Податотека:National_Land_League.jpg|мини|Плакета на Националната лига за земјиште Хотел „Империјал“ во Каслбар]] Ирската национална лига за земјиште била основана во хотелот „Империјал“ во Каслбар, во околината на град [[Мејо (грофовија)|Мејо]] на 21 октомври 1879 година. На тој состанок , Чарлс Стјуарт Парнел, истакнат пратеник во парламентот, бил избран за претседател на лигата.<ref>{{Наведена книга|url=|title=On Dangerous Ground A Memoir of the Irish Revolution|last=Comerford|first=Marie|date=2021|publisher=Lilliput Press|isbn=9781843518198|location=Dublin|page=8|access-date=}}</ref> Ендру Кетл, Мајкл Давит и Томас Бренан биле назначени за почесни секретари. Ова практично ги обединила во една организација сите различни насоки на земјишна агитација и движења за права на закупувачите од ''националистичката'' страна на сè позамрзнатиот секташко-политички јаз во Ирска.<ref name=":9"/> {{Rp|320}} Клучниот предлог на состанокот во Даблин го предложи Парнел. Во него се предлагале целите на Лигата да бидат:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://victoriancollections.net.au/items/529839142162ef15fc3f4b18|title=Image, Land League Committee Meeting, Dublin, 1864|work=Victorian Collections|language=en|accessdate=2023-12-05}}</ref><blockquote>... прво, да се намали киријата ; второ, да се олесни стекнувањето сопственост врз почвата од страна на закупците [и дека ова] ... најдобро може да се постигне со промовирање на организација меѓу земјоделците-закупци; со одбрана на оние на кои може да им се закани иселување затоа што одбиваат да платат неправедни кирии; со олеснување на примената на клаузулите „Брајт“ од Ирскиот закон за земјиште во текот на зимата; и со спроведување на такви реформи во законите што се однесуваат на земјиштето што ќе му овозможат на секој закупец да стане сопственик на својот имот со плаќање фер кирија за ограничен број години.</blockquote>Парнел, Давит, Џон Дилон и други потоа отидоа во Соединетите Американски Држави за да соберат средства за Лигата со спектакуларни резултати. Гранки биле основани и во Шкотска, каде што Крофтерската партија ја имитирале Лигата и обезбедиле Закон за реформи во 1886 година. Владата го вовела првиот Закон за земјиште во 1870 година, кој се покажал во голема мера неефикасен. По него следеле дополнителни, малку поефикасни, ирски закони за земјиште од 1880 и 1881 година. Тие воспоставиле Земјишна комисија која почнала да намалува некои кирии. Парнел, заедно со сите негови партиски поручници, вклучувајќи го и отец Јуџин Шихи, познат како „свештеник на Земјишната лига“, влегле во огорчена вербална офанзива и биле затворени во октомври 1881 година според Ирскиот закон за принуда во затворот Килмејнхем за „саботажа на Законот за земјиште“, од каде што бил издаден ''Манифестот без кирија'', повикувајќи на национален штрајк за кирија на закуподавачите-земјоделци сè додека не се вратиле „уставните слободи“ и затворениците не бидат ослободени. Тој имал скромен успех во Ирска и мобилизирал финансиска и политичка поддршка од ирската дијаспора.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=p6CktVNaVKsC&pg=PA131|title=Labor and Urban Politics: Class Conflict and the Origins of Modern Liberalism in Chicago, 1864-97|last=Richard Schneirov|publisher=University of Illinois Press|year=1998|isbn=9780252066764|page=131}}</ref> Иако Лигата го обесхрабрувала насилството, аграрните злосторства значително се зголемиле. Типично, штрајкот за кирија бил проследен со иселување од страна на полицијата и извршителите. Закупците кои продолжиле да ја плаќаат киријата биле предмет на [[бојкот]], или како што било опишано во американскиот печат, „[[изопштување]]“ од страна на локалните членови на Лигата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn83030272/1880-12-29/ed-1/seq-3/|title=The sun., December 29, 1880, Image 3 About The sun. (New York N.Y.) 1833-1916|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902084152/https://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn83030272/1880-12-29/ed-1/seq-3/|archive-date=2 September 2018|accessdate=2 September 2018}}</ref> Кога случаите оделе на суд, сведоците ги менувале своите приказни, што резултирало со нефункционален правен систем. Ова, пак, довело до донесување построги кривични закони кои Лигата ги опишала како „Акти на принуда“. Горчината што се развила му помогнала на Парнел подоцна во неговата кампања за Домашно владеење. Ставовите на Давит, како што се гледале во неговиот познат слоган: „Земјата Ирска за народот на Ирска“, имале за цел зајакнување на контролата врз земјата од страна на селаните Ирци на сметка на туѓите земјопоседници.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/basispolicyofsoc00webb|title=The Basis and Policy of Socialism|last=Sidney Webb|publisher=A. C. Fifield|year=1908|page=[https://archive.org/details/basispolicyofsoc00webb/page/72 72]}}</ref> Како реакција на ваквите апели и на убиствата во паркот Феникс со кои унионистичките противници на Парнел се обидувале да го поврзат, ограничената протестантска поддршка што Лигата ја уживала на север исчезнала.<ref>{{Наведена книга|title=A History of Ulster|last=Bardon|first=Jonathan|publisher=The Blackstaff Press|year=1992|isbn=0856404764|location=Belfast|pages=371}}</ref> Парнел се стремел да го искористи емотивниот елемент, но тој и неговата партија биле строго уставни. Тој ги замислувал земјоделците-закупци како потенцијални сопственици на земјиштето што го изнајмувале. == Во Соединетите Американски Држави == [[Податотека:Henry_George,_Esq._1878.jpg|десно|мини|Реклама во ''„Сан Франциско кроникл“'' за локалната Лига за земјишни реформи во која се појавуваат идниот писател ''на „Напредок и сиромаштија“'', Хенри Џорџ, и идниот конгресмен Џејмс Г. Магваер, 21 мај 1878 година.]] Земјишната лига имала еквивалентна организација во Соединетите Американски Држави, која собрале стотици илјади долари и за помош при глад и за политичка акција.{{Sfn|Janis|2015}} Кланот на Гаел се обидел да се инфилтрира во Земјишната лига, но со ограничен успех.{{Sfn|Janis|2015}} == Земјишна војна == [[Податотека:Gladstone_and_Land_League.jpg|лево|мини|Вилијам Гладстон под притисок на Земјишната лига. Карикатура околу 1880-тите.]] Од 1879 до 1882 година, „Земјишната војна“ во согласност со „Трите Ф“ (фер кирија, фиксен имот и слободна продажба) што првично ги побарала Лигата за права на закупците во 1850 година. Лигата организирала отпор против иселувањата, намалувањата на кириите и помаганала во работата на агенциите за помош. Обидите на сопствениците на недвижности да ги иселат закупците довеле до насилство, но Земјишната лига го осудила прекумерното насилство и уништување. [[Податотека:Landleagueposter.JPG|десно|мини|Постер на Ирската земјена лига од 1880-тите]] Задржувањето на киријата довела до иселувања сè до „Ашборновиот закон“ од 1885 година не го направил иселувањето непрофитабилно за повеќето сопственици на недвижности.<ref>{{Наведена книга|title=Ireland as It Is and as It Would Be Under Home Rule|year=1893|page=400}}</ref> Дотогаш земјоделските цени се опоравиле, а кириите биле фиксни и можеле да се намалат, но закупците откриле дека заедничкото живеење е најдобрата опција. Критичарите забележале дека од посиромашните подзакупци сè уште се очекувало да ги плаќаат кириите на закуподавачите-земјоделци. Широко распространетите превирања и обемните иселувања биле придружени со неколку години лошо време и слаби жетви кога земјоделците-закупци, кои не биле во можност да ги платат сите заостанати кирии, прибегнале кон штрајк за кирија. Обновена Земјишна војна била водена според Планот за кампања од 1886 до 1892 година, за време на која Лигата одлучи за фер кирија, а потоа ги охрабрила своите членови да ја понудат оваа кирија на земјопоседниците. Доколку ова било одбиено, тогаш киријата ќе ја платат закупците на Лигата, а земјопоседникот немал да добие никакви пари сè додека не прифати попуст. Првата цел, иронично, била член на католичкото свештенство, каноник Улик Бурк од Нок, кој на крајот бил принуден да ги намали кириите за 25%. Многу сопственици на недвижности се спротивставиле на овие тактики, честопати насилно, а имало и смртни случаи од двете страни во спорот. Кралската ирска полиција, националната вооружена полиција, била задолжена да го почитува законот и да ги заштити и сопствениците на недвижности и закупецот од насилство. Првично, движењето ги премина некои секташки граници, со некои состаноци одржани во Оринџ салите во [[Алстер]], но системот за закуп што бил во сила таму била сосема поинаков и пофер кон закупците, а поддршката исчезнала. Како резултат на Земјишната војна, Ирската национална земјишна лига била потисната од властите. Во октомври 1882 година, како нејзин наследник, Парнел ја основал Ирската национална лига за да води кампања за пошироки прашања, вклучително и за домашното владеење.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MGMUAAAAQAAJ&pg=PA372|title=The Fall of Feudalism in Ireland: Or, The Story of the Land League Revolution|last=Michael Davitt|year=1904|isbn=9780716500438|page=372}}</ref> Многу од шкотските членови ја формирале Шкотската лига за обнова на земјиштето. Во 1881 година, Лигата започнала со објавување на ''Обединета Ирска'', неделник уреден од Вилијам О'Брајан, кој продолжил до 1898 година. == Резултати == [[Податотека:Irish_National_Land_League_poster_-_1881.webp|мини|Постер на Ирската национална лига за земјиште, кој рекламира настан од 24 јули 1881 година]] Во рок од неколку децении од основањето на лигата, преку напорите на Вилијам О'Брајан и Џорџ Виндам (потомок на Лорд Едвард Фицџералд), Конференцијата за земјиште од 1902 година го донела Законот за купување земјиште (Ирска) од 1903 година, кој им овозможила на ирските земјоделци-закупци да ги откупат своите сопствени поседи со заеми од владата на Обединетото Кралство во период од 68 години преку Комисијата за земјиште (аранжман што никогаш не бил можен во самата Британија). За земјоделските работници, Д.Д. Шиан и Ирското здружение на земјиште и труд ги обезбедиле своите барања од либералната влада која била избрана во 1905 година за да го донесе Законот за работниците (Ирска) од 1906 година и Законот за работниците (Ирска) од 1911 година, со кој им било платено на окружните совети да изградат над 40.000 нови рурални колиби, секоја на еден акр земјиште. До 1914 година, 75% од закупците ги откупувале своите сопственици, главно според двата закона. Вкупно, според законите за земјиште пред Обединетото Кралство, над 316.000 закупувачи ги купиле своите имоти во износ од 61,000 км2 од 81,000 км2 во земјата.<ref>Ferriter, Diarmaid: "The Transformation of Ireland, 1900–2000", Profile Books, London (2004), pp. 62–63, 159 ({{ISBN|1 86197 443-4}})</ref> Имотите биле опишувани како „неекономски“, но целокупното чувство за социјална правда било очигледно. Главните земјишни реформи дошле кога Парламентот донел закони во 1870, 1881, 1903 и 1909 година што им овозможиле на повеќето земјоделци-закупци да ги купат своите земјишта и да ги намалат кириите на другите.<ref>Timothy W. Guinnane and Ronald I. Miller. "The Limits to Land Reform: The Land Acts in Ireland, 1870–1909*." ''Economic Development and Cultural Change'' 45#3 (1997): 591-612. [https://www.princeton.edu/rpds/papers/Guinnane_Miller_Limits_to_Land_Reform_EDCC1997.pdf online] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151117223641/https://www.princeton.edu/rpds/papers/Guinnane_Miller_Limits_to_Land_Reform_EDCC1997.pdf|date=17 November 2015}}</ref> Од 1870 година и како резултат на агитациите од Земјишната војна и Планот за кампања од 1880-тите, разни британски влади вовеле серија ирски закони за земјиште. Вилијам О'Брајан одиграл водечка улога на Земјишната конференција од 1902 година за да го отвори патот за најнапредното социјално законодавство во Ирска од Унијата, Законот за купување земјиште (Ирска) од 1903 година. Овој закон ги поставиле условите за распаѓање на големите имоти и постепено се деволвирале на руралните земјопоседници и сопственоста на земјиштето врз нив. Тоа ефикасно ја завршило ерата на отсутниот земјопоседник, конечно решавајќи го ирското земјишно прашање. == Поврзано == * [[Лига на Хајленд Ленд]] * [[Женска лига за земјиште]] == Наводи == === Цитати === {{Наводи}} === Печатени извори === * {{Наведена книга|title=A Greater Ireland: The Land League and Transatlantic Nationalism in Gilded Age America|last=Janis|first=Ely M.|date=2015|publisher=[[University of Wisconsin Press]]|isbn=9780299301248|location=Madison|language=en}} == Литература == * Бул, Филип (1996). ''Земјиште, политика и национализам: Студија за ирското земјишно прашање'' . Гил и Мекмилан. * Кешман, ДБ и Давит, Мајкл (1881). ''Животот на Мајкл Давит и тајната историја на Земјишната лига'' * Кларк, Сем (1971). „Социјалниот состав на Земјишната лига“. ''Ирски историски студии'' : 447–469. {{JSTOR|30005304}} . * Кларк, Самуел и Џејмс С. Донели (1983). ''Ирски селани: насилство и политички немири, 1780–1914'' . Издавачка куќа на Универзитетот Манчестер. * Дејвит, Мајкл. ''Падот на феудализмот во Ирска'' . [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-59107-031-7|<bdi>1-59107-031-7</bdi>]] . * * Грос, Дејвид (ур.). ''Нема да платиме!: Читател на отпор кон даноците'' . [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-4348-9825-3|<bdi>1-4348-9825-3</bdi>]] . стр.&nbsp;263–266. * Грин, Џејмс Џ. (1949). „Американските католици и Ирската земјишна лига, 1879-1882“ ''Catholic Historical Review'' : 19-42. {{JSTOR|25014992}} . * Џордан, Доналд (1998). „Ирската национална лига и „непишаниот закон“: Рурален протест и изградба на нација во Ирска 1882-1890“. ''Минато и сегашност'' : 146–171. {{JSTOR|651224}} . * Вилијам Хенри Харлберт . [[gutenberg:13109|''Ирска под принуда'', том 1]] (1888); [[gutenberg:14511|том]] [[gutenberg:14511|2.]] Анализа од католички ирски Американец. * Линтон, Е. Лин (1890). [[gutenberg:13109|''За Ирска'']] . (Анализа на антилигата од англиски новинар). * Стенфорд, Џејн (2011). ''Тој Ирец: Животот и времето на Џон О'Конор Пауер'' . History Press Ireland. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-84588-698-1|<bdi>978-1-84588-698-1</bdi>]] * ТеБрејк, Џенет К. (1992). „Ирски селанки во бунт: Годините на Земјишната лига“. ''Ирски историски студии'' 63–80. {{JSTOR|30008005}} . == Надворешни врски == * [http://www.thelandleague.org Мајкл Давит и неговото наследство денес] * {{Узурпирана|[https://web.archive.org/web/20230228095922/http://www.chaptersofdublin.com/books/14510-h/14510-h.htm Hurlbert W. "Ireland under Coercion" 1888]}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на човековите права]] gbi80wn552hqrc6ydh6h1c1htsasozi 0 1396547 5578789 5571155 2026-06-19T08:27:11Z BosaFi 115936 5578789 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија награда}}'''Медалот за победа во Втората светска војна''' бил медал за служба на [[Вооружени сили на САД|војската на Соединетите Американски Држави]], кој бил воспоставен со Закон на [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]] на 6 јули 1945 година (Јавен закон 135, 79-ти Конгрес) и објавен со Дел V, Билтен на Воениот оддел 12, 1945 година.<ref name="Army Regulation 600-8-22">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.apd.army.mil/pdffiles/r600_8_22.pdf|title=Army Regulation 600-8-22, Military Awards.|date=2013-06-24|publisher=Headquarters Department of the Army|page=41|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722181345/http://www.apd.army.mil/pdffiles/r600_8_22.pdf|archive-date=22 July 2011|accessdate=5 January 2014}}</ref><ref name="WW2VM">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tioh.hqda.pentagon.mil/Catalog/Heraldry.aspx?HeraldryId=15300&CategoryId=4&grp=4&menu=Decorations%20and%20Medals&ps=24&p=0|title=World War II Victory Medal|publisher=The Institute of Heraldry: Office of the Administrative Assistant to the Secretary of the ARMY|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106033010/http://www.tioh.hqda.pentagon.mil/Catalog/Heraldry.aspx?HeraldryId=15300&CategoryId=4&grp=4&menu=Decorations%20and%20Medals&ps=24&p=0|archive-date=6 January 2014|accessdate=5 January 2014}}</ref> == Историја == Медалот за победа во Втората светска војна бил воспоставен со Акт на Конгресот на 6 јули 1945 година (Јавен закон 135, 79-ти Конгрес) и објавен со Дел V, Билтен 12 на Воениот оддел, 1945 година. Бронзениот медал е дизајниран од Томас Х. Џонс и одобрен од секретарот за војна на 5 февруари 1946 година. Следствено, тој не се трансформирал од лента во целосен медал сè до завршувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Медалот за победа во Втората светска војна првично бил издаден како лента за служба, позната како „Лента за победа“. Во одобрението од Конгресот за медалот се наведувало дека тој треба да се додели на секој припадник на војската на Соединетите Американски Држави, вклучувајќи ги и припадниците на вооружените сили на Владата на Филипинските Острови, кои служеле на активна должност или како резервист, помеѓу 7 декември 1941 година и завршувањето на непријателствата, како што го прогласил претседателот.<ref name="WW2VM"/> На 8 август 1946 година, било воведен посебен Медал за победа во Втората светска војна на Трговската морнарица за припадниците на Трговската морнарица на Соединетите Американски Држави кои служеле за време на Втората светска војна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.piecesofhistory.com/catalog/index.php?main_page=product_info&products_id=798|title=piecesofhistory.com Merchant Marine World War II Victory Medal|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402154755/http://www.piecesofhistory.com/catalog/index.php?main_page=product_info&products_id=798|archive-date=2 April 2015|accessdate=5 January 2014}}</ref> == Критериуми == Медалот за победа во Втората светска војна бил доделен за служба помеѓу 7 декември 1941 и 31 декември 1946 година, вклучувајќи ги и двата датуми, без минимален услов за време на служба.<ref name="Army Regulation 600-8-22"/> Националниот центар за евиденција на персоналот пријавил некои случаи на припадници на вооружените сили кои ја добиле наградата само за неколку дена служба. Бидејќи непријателствата за време на Втората светска војна завршиле на 2 септември 1945 година, може да има случаи на припадници на вооружените сили кои се пријавиле, влегле во училиште за кандидати за офицери или биле кадети или подморница во [[Воена академија на САД|Воената академија на САД]], Американската поморска академија или Академијата за крајбрежна стража на САД помеѓу 3 септември 1945 година и кој било датум во 1946 година, кои го добиле медалот без да бидат ветеран од периодот на активни непријателства за време на војната; причината за овој доцнежен датум е тоа што претседателот [[Хари Труман|Хари С. Труман]] не прогласил официјален крај на непријателствата сè до последниот ден од 1946 година.<ref name="WW2VM"/> Бидејќи секој припадник на вооружените сили на Соединетите Американски Држави кој служел во периодот од 7 декември 1941 до 31 декември 1946 година имал право на овој медал, бројот на потенцијални добитници надминал дванаесет милиони. Со тоа, Медалот за победа во Втората светска војна станал второто најмасовно доделувано воено одликување во САД, веднаш по Медал за служба во националната одбрана.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.census.gov/history/pdf/ww2infographic.pdf|title=World War II Veterans}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationalww2museum.org/war/wwii-veteran-statistics|title=WWII Veteran Statistics|work=The National WWII Museum {{!}} New Orleans|language=en|accessdate=2019-02-21}}</ref> == Изглед == Бронзениот медал е 3,81 цм во ширина. На предната страна е фигурата на Ослободување која стои во цела висина со главата свртена кон Декстер гледајќи кон зората на новиот ден, десната нога потпрена на шлем на бог на војната со рачката од скршен меч во десната рака и скршеното сечило во левата рака и со натпис ''ВТОРА СВЕТСКА ВОЈНА'' е поставен веднаш под центарот. На задната страна се натписи за [[Четири слободи|Четирите слободи]]: ''СЛОБОДА ОД СТРАВ И НЕМАШТИЈА'' и ''СЛОБОДА НА ГОВОР И РЕЛИГИЈА'' одделени со палмова гранка, сите во круг составен од зборовите ''СОЕДИНЕТИ АМЕРИКАНСКИ ДРЖАВИ 1941/1945.''<ref name="WW2VM"/> Иако Медалот за победа во Првата светска војна содржел копчиња, Медалот за победа во Втората светска војна не содржел копчиња, бидејќи наместо тоа биле доделувани поединечни медали за кампања (на пр. Медалот за кампањата во Европа, Африка и Блискиот Исток).<gallery> Податотека:WWII_Seal.JPG|алт=The National World War II Memorial has an engraving of it in one of the two pavilions| Националниот споменик од Втората светска војна има гравура од него во еден од двата павилјони </gallery> == Поврзано == * [[Награди и одликувања на војската на Соединетите Американски Држави]] * [[Медал за победа во Втората светска војна на трговската морнарица]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * {{Наведена книга|title=United States Statutes at Large|title-link=United States Statutes at Large|publisher=[[Office of the Federal Register]]|year=1946|volume=59|location=Washington, DC|page=461|ref=59_Stat_461}} * {{Наведена книга|url=http://edocket.access.gpo.gov/cfr_2008/julqtr/pdf/32cfr578.49.pdf|title=Code of Federal Regulations|publisher=[[Office of the Federal Register]]|year=2008|location=Washington, DC|page=32CFR578.47|nopp=y|ref=32_CFR_578_47|access-date=4 June 2009}} * {{Наведена книга|url=https://awards.navy.mil/awards/webdoc01.nsf/(vwDocsByID)/DL071003091724/$file/WWII.pdf|title=NavPers 15,790: Navy and Marine Corps Awards Manual|publisher=Department of the Navy|year=1960|location=Washington, DC|page=161|oclc=45726498|ref=NavPers_15790|access-date=4 June 2009|orig-year=1953|archive-url=https://web.archive.org/web/20100918115619/https://awards.navy.mil/awards/webdoc01.nsf/(vwDocsByID)/DL071003091724/$file/WWII.pdf|archive-date=18 September 2010}} * {{Наведена книга|url=http://assist.daps.dla.mil/docimages/A/0000/0020/1751/000002063402_000000209693_FPVMRUGWFW.pdf|title=MIL-DTL-3943/237A: Detail Specification Sheet — Medal, World War II Victory|date=15 August 2008|ref=MIL-DTL-3943/237A|access-date=4 June 2009}}  * {{Наведена книга|url=http://assist.daps.dla.mil/docimages/A/0000/0000/9053/000000145322_000000051129_SDJNQRSTKN.pdf|title=MIL-DTL-11589/149E: Detail Specification Sheet — Ribbon, World War II Victory Medal|date=15 September 1995|ref=MIL-DTL-11589/149E|access-date=4 June 2009}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.tioh.hqda.pentagon.mil/Awards/World%20War%20II%20Victory%20Medal1.html|title=World War II Victory Medal|publisher=The Institute of Heraldry, U.S. Army|location=Fort Belvoir, Virginia|archive-url=https://web.archive.org/web/20090909184338/http://www.tioh.hqda.pentagon.mil/Awards/WORLD%20WAR%20II%20VICTORY%20MEDAL1.html|archive-date=September 9, 2009|accessdate=4 June 2009}} [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Историја на човековите права]] gdb7d0tr2xnbxsji2bptfpmo5jmhcya 0 1396548 5578793 5571158 2026-06-19T08:30:22Z BosaFi 115936 5578793 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''„Малата танчарка“''''' — [[мјузикл]] со музика компонирана од [[Стивен Флаерти]] и книга и текст напишани од [[Лин Аренс]], која се базира на скулптурата [[Едгар Дега|на Едгар Дега]] од 1880 година ''„[[Малечката 14-годишна танчарка]]“''. Мјузиклот премиерно бил изведен во 2014 година во [[Кенедиев центар|Кенедиевиот центар]], [[Вашингтон]], а оригиналната продукција била режирана и кореографирана од [[Сузан Строман]]. Мјузиклот бил преименуван во '''''„Мари, танцувајќи уште – нов мјузикл“''''' во 2018 година, пред премиерата на продукцијата во [[Театар на 5-та Авенија|театарот „5-та Авенија“]] во Сиетл во март 2019 година, а потоа бил преименуван повторно на оригиналниот наслов. == Историја на производство == На 25 октомври 2014 година, во театарот „Ајзенхауер“ во Кенедиевиот центар, премиерно бил прилкажан мјузиклот, а продукцијата завршила на 30 ноември 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2014/legit/reviews/little-dancer-review-ahrens-flaherty-musical-kennedy-center-1201358454/|title=D.C. Theater Review: 'Little Dancer'|last=Harris|first=Paul|date=2014-11-21|work=Variety|language=en-US|accessdate=2023-03-17}}</ref> Во 2015 година потенцијалната премиера во [[Лос Анџелес]] била отфрлена од страна на текстописниот тим за со цел да се направат преработки и ревизии на делото. На 28 март 2016 година се оджал приватен настан за читање на мјузиклот, исклучиво само со покани, која вклучувала новоревидирана верзија на претставата. Меѓу учесниците биле голем број членови на екипата од оригиналната продукција на Кенедиевиот центар, вклучувајќи го главниот танчер на балетската компанија ''New York City Ballet'', Тајлер Пек, исто така и Ребека Лукер, Карен Зиемба, Кајл Харис и Мајкл Х. Мартин. Во 2018 година се одржало приватно читање во кое учествувале Тајлер Пек, Роберт Линдзи, Кејт Болдвин и Карен Зимба, а истата година мјузиклот бил преименуван ''во Мари, нов мјузикл'', а потоа ''во Мари, танцувајќи уште''. Ова било засновано на „развојната работа што ја направиле креаторите со цел да се фокусираат на некогаш „непознатата“ жена во срцето на приказната“. На 22 март 2019 година па се до 14 април во театарот на 5-та Авенија во Сиетл, премиерно бил преставен мјузиклот во кој дел од глумската екипа за продукцијата на театарот на 5-та Авенија биле Тајлер Пек (Мари), Теренс Ман (Дега), Луиз Питр (Возрасна Мари), Ди Хоти (Мери Касат) и Карен Зимба (Мартин Ван Гетем), со режија и кореографија од Строман. Во мај 2025 година, било објавено дека концертна постановка на мјузиклот, само за една вечер, била поставена во [[Кралски театар Друри Лејн|Кралскиот театар, Друри Лејн,]] во јули истата година, со Пек, [[Џулијан Овенден]] и Лара Пит-Пулфорд во главните улоги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.whatsonstage.com/news/little-dancer-to-play-in-the-west-end-this-summer-with-casting-revealed_1678841/|title=Little Dancer to play in the West End this summer – with casting revealed|last=Gumushan|first=Tanyel|date=22 May 2025|work=[[WhatsOnStage.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250524094639/https://www.whatsonstage.com/news/little-dancer-to-play-in-the-west-end-this-summer-with-casting-revealed_1678841/|archive-date=24 May 2025|accessdate=24 May 2025}}</ref> == Синопсис == Мјузиклот бил инспириран од приказната за [[Мари ван Гетем]], млада балерина која позирала за [[Едгар Дега]] и која ненамерно станала најпознатата танчерка во светот. Раскината од сиромаштијата на нејзиното семејство, нејзиниот долг кон уметникот и привлечноста на богатите мажи, таа се борела да го задржи своето место во корпусот на балетот и била девојка на работ на женственоста, заробена помеѓу спротивставените барања на животот и уметноста. == Изведувачи == {| class="wikitable" style="width:1000;" |- ! Лик ! [[Кенедиев центар|Вашингтон]] (2014) ! Приватно читање (2016) ! Приватно читање (2018) ! [[Театар на 5-та Авенија|Сиетл]] (2019) ! Лондон (2025) |- ! Млада [[Мари ван Гетем]] | colspan=5 порамни=центар| [[Тајлер Пек]] |- ! Возрасна [[Мари ван Гетем]] | colspan=2 порамни=центар| [[Ребека Лукер]] | colspan=1 порамни=центар| [[Кејт Болдвин]] | colspan=1 порамни=центар| [[Луиз Питр]] | colspan=1 порамни=центар| [[Лаура Пит-Пулфорд]] |- ! [[Едгар Дега]] | colspan=1 порамни=центар| [[Бојд Гејнс]] | colspan=1 порамни=центар| | colspan=1 порамни=центар| [[Роберт Линдзи (актер)|Роберт Линдзи]] | colspan=1 порамни=центар| [[Теренс Ман]] | colspan=1 порамни=центар| [[Џулијан Овенден]] |- ! [[Мери Касат]], Сопственичка | colspan=1 порамни=центар| Џенет Дикинсон | colspan=1 порамни=центар| [[Ди Хоти]] | colspan=1 порамни=центар| [[Деби Куруп]] |- ! Мартин ван Гетем | colspan=4 порамни=центар| [[Карен Зимба]] | colspan=1 порамни=центар| [[Јозефина Габриел]] |- ! Шарлот ван Гетем | colspan=1 порамни=центар| [[Софија Ан Карузо]] | colspan=1 порамни=центар| Али Кисел | colspan=1 порамни=центар| Сами Бреј | colspan=1 порамни=центар| Ноел Хоган | colspan=1 порамни=центар| Имоџен Амос |- ! Сабин, госпоѓо Теодор | colspan=1 порамни=центар| [[Мишел Рагуза]] | colspan=1 порамни=центар| Барбара Марино | colspan=1 порамни=центар| Брит Лентинг |- ! Кристијан, шанкер | colspan=4 порамни=центар| Кајл Харис | colspan=1 порамни=центар| Дејвид Албери |- ! Господин Огист Корбеј, Господин Паскал Плуф | colspan=1 порамни=центар| Мајкл МекКормик | colspan=1 порамни=центар| Кристофер Гур | colspan=1 порамни=центар| Рохан Тикел |- ! Антоанета ван Гетем | colspan=1 порамни=центар| [[Џени Пауерс]] | colspan=1 порамни=центар| [[Скарлет Стрален]] | colspan=1 порамни=центар| [[Џени Пауерс]] | colspan=1 порамни=центар| Имоџен Бејли |- ! Филип де Маршал | colspan=1 порамни=центар| [[Шон Мартин Хингстон]] | colspan=1 порамни=центар| [[Шон Мартин Хингстон]] | colspan=1 порамни=центар| Дејвид Елдер | colspan=1 порамни=центар| Џек Вилкокс |- ! Луис Меранте | colspan=1 порамни=центар| Џозеф Џ. Симеоне | colspan=1 порамни=центар| Ерик Сантагата |- ! Госпоѓа Пруно | colspan=3 порамни=центар| Нина Голдман | colspan=1 порамни=центар| Кејтлин Абрахам | colspan=1 порамни=центар| Габриела Тума |- ! Николин Сансуси | colspan=4 порамни=центар| Џолина Хавиер | colspan=4 порамни=центар| Габриела Родригез |- ! Есме Пруно | colspan=4 порамни=центар| Поли Берд | colspan=1 порамни=центар| Холи Со |- ! Шантал Брет | colspan=1 порамни=центар| Лирика Вудраф | colspan=1 порамни=центар| | colspan=1 порамни=центар| Меган Масако Хејли | colspan=1 порамни=центар| Лирика Вудраф | colspan=1 порамни=центар| Лоури Шон |- ! Ондин Гигот | colspan=1 порамни=центар| {{Меѓујазична врска|Џулиет Доерти|fr}} | colspan=1 align=центар| Џасмин Ворд | colspan=1 align=центар| | colspan=1 align=центар| Џасмин Ворд |- ! Ансамбл | align="центар" | Поли Берд<br>Венди Бергамини<br>Лорен Блекман<br>[[Софија Ан Карузо]]<br>Џанет Дикинсон<br>Џулиет Доерти<br>Нина Голдман<br>Кајл Харис<br>[[Шон Мартин Хингстон]]<br>Џолина Хавиер<br>Мајкл Икс. Мартин<br>Мајкл Мекормик<br>Џејмс А. Пирс III<br>[[Џени Пауерс]]<br>Кејтлин Промински<br>[[Мишел Рагуза]]<br>Џон Ридл<br>Ејми Руџеро<br>Џозеф Џ. Симеоне<br>Џастин Урсо<br>Лирика Вудраф | align="center" | Поли Берд<br>Сиси Бел<br>Нина Голдман<br>Стивен Хана<br>Кајл Харис<br>Џолина Хавиер<br>Мајкл Икс. Мартин<br>Клер Ратбан<br>Софи Силницки<br>Јасмин Ворд | align="центар" | Поли Берд<br>Сиси Бел<br>Лорен Блекман<br>Џим Борстелман<br>Сами Бреј<br>Нина Голдман<br>Кристофер Гур<br>Меган Масако Хејли <br>Кајл Харис<br>Хедер Хил<br>[[Шон Мартин Хингстон]]<br>[[Ди Хоти]]<br>Џолина Хавиер<br>Барбара Марино<br>Оливија Пукет<br>Арбендер Робинсон<br>Ерик Сантагата<br>[[Скарлет Стрален]] | align="центар" | Кејтлин Абрахам<br>Поли Берд<br>Лорен Блекман<br>Анаис Блејк<br>Џим Борстелман<br>Аби Дел Корал<br>Дејвид Елдер<br>Сара Ести<br>Џастин Џена<br>Тајлер Хардвик<br>Џолина Хавиер<br>Барбара Марино<br>Јасмин Ворд<br>Лирика Вудраф<br> |} == Наводи == {{Наводи}}{{Едгар Дега}} [[Категорија:Едгар Дега]] [[Категорија:Мјузикли]] [[Категорија:Американски мјузикли]] 27utwlygit00n25zhgcz7gesnuiqvy3 0 1396558 5578792 5571164 2026-06-19T08:29:44Z BosaFi 115936 5578792 wikitext text/x-wiki [[Податотека:WLANL_-_Artshooter_-_Kleine_Danseres_-_detail.jpg|мини|''[[Малечката 14-годишна танчарка]]'', дел од статуата на Мари од Дега.]] '''Мари Геновева ван Гетам''' (или '''Готен'''; {{роден на|7|јуни|1865}} - {{починат на|7|декември| 1935}}) — [[Француски балет|француска студентка по балет]] и танчерка во [[Балет на Париската опера|балетот на Париската опера]] и [[Модел (уметност)|модел]] за статуата на [[Едгар Дега]] '',,[[Малечката 14-годишна танчарка]]''“ ([[Француски јазик|франц]]: ''La Petite Danseuse de Quatorze Ans''). == Ран живот == Мари била ќерка на перачка и [[Шивачки занает|кројач]], кои дошле во Париз на почетокот на 1860 година од Белгија. Таа била родена во 1865 година во разновидниот [[Окрузи во Париз|9 округ во Париз]]. Имала 3 сестри, првата, Антоанета која била родена во Брисел во 1861 година и втората, Мари која за жал починала 18 дена по нејзиното раѓање во 1864 година и помала сестра, Луиз Жозефина, родена во Париз во 1870 година, која го усвоила презимето Шарлот и починала таму во 1945 година. Нејзиниот татко починал некаде помеѓу 1870 и 1880 година, оставајќи ја мајката на Мари да се грижи за своите три ќерки со приходите на перачка. Во 1865 година, годината кога се родила Мари, семејството се преселило во камена станбена зграда на „Ру Нотр Дам де Лорет“ наречена „Плоштад Бреда“ во близина на студиото на Дега на „Ру Сен Жорж“. Квартот Бреда бил една од најсиромашните и најнечистите области во градот и било исполнето со проституција. Во 1880 година, по честото менување на местото на живеење, семејството се населило на „Ру де Дуе“ на долните падини на [[Монмартр]], на неколку блока од студиото на Дега, кое тогаш се наоѓало на „Ру Фонтен“. Во 1878 година, Мари и Шарлот биле примени во танчерското училиште на Париската опера, каде што Антоанета била вработена како статист. Во 1880 година, Мари го положила испитот, со што била примена во корпусот на балетот на [[Балет на Париската опера|балетот на Париската опера]] и дебитирала на сцената во ''Ла Кориган''. == Мари и Дега == Помеѓу 1878 и 1881 година, Дега ја цртал, сликал и вајал Марија во уметнички дела, вклучувајќи ги ''„Танчарка со вентилатор“'', „ ''Час по танцување“'', ''„Танчарка во одмарање“'', бројни подготвителни скици и најпозната ''[[Малечката 14-годишна танчарка|„Малечката 14-годишна танчарка“]].'' Дега често посетувал балетски претстави во [[Париска опера|Париската опера]] и често ги набљудувал часовите во училиштето за танц. Позирајќи за Дега, Мари веројатно заработувала од пет до шест [[Франк|франци]] по четиричасовно седење. == Шеста импресионистичка изложба од 1881 година == Кога ''„[[Малечката 14-годишна танчарка]]“'' била прикажана во Париз на Шестата импресионистичка изложба во 1881 година, таа добила мешани критики. Иако критичарите го пофалиле делото како „единствен вистински модерен обид“ за скулптура, сепак мнозинството биле шокирани од делото и ја споредувале танчерката со мајмун и [[Ацтеки|Ацтек]] и ја нарекле „цвет на прерана изопаченост“ со лице „обележано со омразната ветување за секој порок“ и „со знаци на длабоко гнасен карактер“,<ref>{{Наведени вести|url=http://articles.baltimoresun.com/1998-10-11/features/1998284216_1_classical-sculpture-original-sculpture-dancer|title=Degas's Little Dancer is still on the point of controversy|date=2011-11-02|archive-url=https://archive.today/20130117143622/http://articles.baltimoresun.com/1998-10-11/features/1998284216_1_classical-sculpture-original-sculpture-dancer|archive-date=January 17, 2013}}</ref> а некои изјавиле дека изгледала како медицински примерок, делумно затоа што Дега ја изложил скулптурата во стаклена витрина. == Последователен живот == Во годината по изложбата на скулптурата, танцовата кариера на Мари завршила како резултат на пропуштање на многу часови по танц, а во една статија во ''„L'Evénement“'', која му претходела на отпуштањето два месеци, се наведува дека „Госпоѓица ван Гетам - 15 годишната, имала постара сестра која била статистка во Операта и помлада сестра во танцовото училиште во Операта - следствено, таа често ги посетува „Макарницата на мачениците“ и „Стаорец“. Ниту една од таверните не биле пожелно место за едно младо девојче. Иако не биле пронајдени траги од нејзиниот подоцнежен живот или смрт, сепак историските записи покажувале дека нејзината постара сестра, Антоанета, била затворена непосредно пред отпуштањето на Мари за кражба на 700 франци од еден посетител во таверна, а нејзината помлада сестра, Шарлот, станала истакната танчарка и учителка во танцовото училиште за време на нејзината 53 годишна кариера со [[Балет на Париската опера|балетот на Париската опера]]. == Во фикција, документарец и уметност == Фиктивен семеен приказ на Мари и Дега бил направен од ''[[HBO]]'' во нивната серија „Специјални за уметници“, Дега и танчарката (1998). Романот [[Кети Мари Бјукенен|на Кети Мари Бјукенен]] од 2013 година, ''„Насликаните девојки“'', претставувала фикционализиран приказ на животот на Мари ван Гетам,<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cathymariebuchanan.com/books/the-painted-girls|title=The Painted Girls|date=2009-02-04}}</ref> како и: * романот за млади возрасни на Керолин Мајер ''„Мари, танцување“,''<ref>{{Наведени вести|url=http://www.readcarolyn.com/marie__dancing_109898.htm|title=Marie, Dancing|date=2009-02-04}}</ref> * ''„Танцување за Дега“'' од Кетрин Вагнер * сликовницата за деца од Лоренс Анхолт ''„Дега и малата танчарка“''.<ref>{{Наведени вести|url=http://barronseduc.com/0812065832.html|title=Degas and the Little Dancer}}</ref> Нефиктивно дело од [[Камил Лоренс]], ''„Малечката 14-годишна танчарка''“ (2017), која ги дискутира танчарката, уметникот, делото и неговата рецепција. Документарецот на Би-Би-Си ''[[Приватниот живот на едно ремек-дело|„Приватниот живот на едно ремек-дело]]: Малечката 14-годишна танчарка“'', продуциран во 2004 година, детално ги испитувал ''Малечката 14-годишна танчарка'', околностите во животот на Мари и критичката реакција на скулптурата. Фикционализиран приказ за животот на Мари била тема на мјузиклот од 2014 година ''[[Малечката танчарка (мјузикл)|„Малечката танчарка]]''“ (наизменично насловен како ''„Мари, танцува уште'' “ и напишан од [[Стивен Флаерти]] (музика) и [[Лин Аренс]] (книга и текст), а мјузиклот ја имал својата светска премиера во театарот „Ајзенхауер“ во [[Центар за сценски уметности „Џон Ф. Кенеди“|Центарот за сценски уметности „Џон Ф. Кенеди“]] во 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.playbill.com/article/ahrens-and-flahertys-degas-inspired-musical-little-dancer-opens-at-the-kennedy-center-com-335710|title=Ahrens and Flaherty's Degas-Inspired Musical Little Dancer Opens at the Kennedy Center|last=Gans|first=Andrew|date=2014-11-20|work=Playbill|language=en|accessdate=2021-08-07}}</ref> Во режија и кореографија од [[Сузан Строман]], продукцијата ја воделе главниот танчер [[Балет во Њујорк|на Балетот на Њујорк Сити,]] [[Тајлер Пек|Тајлер Пек,]] како младата Мари, [[Ребека Лукер]] како возрасната Мари и [[Бојд Гејнс]] како Дега.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.playbill.com/article/boyd-gaines-rebecca-luker-and-tiler-peck-cast-in-world-premiere-of-new-musical-little-dancer-com-209185|title=Boyd Gaines, Rebecca Luker and Tiler Peck Cast in World Premiere of New Musical Little Dancer|last=Gans|first=Andrew|date=2013-09-05|work=Playbill|language=en|accessdate=2021-08-07}}</ref> Во 2018 година се играла ревидираната продукција, исто така во режија на Строман во [[Театар на 5-та Авенија|театарот „5th Avenue“]] и тоа со [[Тајлер Пек|Тајлер Пек,]] во улога на младата Мари, заедно со [[Луиз Питр]] како возрасна Мари и [[Теренрс Ман|Теренс Ман]] како Дега.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.playbill.com/article/tiler-peck-terrence-mann-dee-hoty-louise-pitre-and-karen-ziemba-set-for-marie-dancing-still-at-seattles-5th-avenue|title=Tiler Peck, Terrence Mann, Dee Hoty, Louise Pitre, and Karen Ziemba Set for Marie, Dancing Still at Seattle's 5th Avenue|last=Hetrick|first=Adam|date=2019-01-22|work=Playbill|language=en|accessdate=2021-08-07}}</ref> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * Скулптура [https://web.archive.org/web/20070930230202/http://www.metmuseum.org/Works_of_Art/viewOne.asp?dep=12&viewMode=1&item=29.100.370 ''„Малата танчерка од четиринаесет години“''] во [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музејот на уметност]] . * [http://www.internationalarts.org/degas_exhibition/doc/Degas%20Milw%20Journal%20Sentinel%20Schumacher%20021205.pdf „Танчерите на Дега имаат приказни за раскажување“] од Мери Луиз Шумахер, ''Милвоки журнал Сентинел'' * [http://www.msu.edu/course/ha/446/littledancer.pdf ''Светот на малата танчерка''] од Ричард Кендал, Државен универзитет во Мичиген . * [http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2003/april/degas.php?page=4 „Дега и неговите танчери“] од Пол Трахтман во ''списанието Смитсонијан'' . * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/60673/rec/6 ''Дега: Умот на уметникот''], каталог на изложба од Метрополитен музејот на уметност, целосно достапен онлајн како PDF, кој содржи материјал за Марија ван Гетам (видете го индексот) * [https://web.archive.org/web/20141129064323/http://www.kennedy-center.org/text/calendar/event_details.cfm?event=TPTSA „Продукција на ''„Малата танчерка'' “ на Центарот Кенеди“], Соопштение за медиумите на Центарот Кенеди. {{Едгар Дега}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Починати во 1935 година]] [[Категорија:Починати во непозната година]] [[Категорија:Родени во 1865 година]] [[Категорија:Модели од Париз]] [[Категорија:Француски жени од 19 век]] [[Категорија:Француски танчери од 19 век]] [[Категорија:Модели на француски уметници]] [[Категорија:Француски балерини]] [[Категорија:Балетски танчери од Париската опера]] [[Категорија:Едгар Дега]] 4ljsi9ihoioiyngoigcwcgai5rhzr4w 0 1396566 5578571 5577586 2026-06-18T12:43:52Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5578571 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Е''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Брег на Слоновата Коска|Брег на Слоновата Коска]] и [[Фудбалска репрезентација на Еквадор|Еквадор]]. Натпреварите се одиграле од 14 до 25 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Е1 || style=white-space:nowrap | {{fb|GER}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група А|групата А во УЕФА квалификациите]] || 17 ноември 2025 || 21 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1954|1954]], [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]], [[Светско првенство во фудбал 1990|1990]], [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]]) || data-sort-value="1.0" | 9 || |- | Е2 || style=white-space:nowrap | {{fb|CUW}} || 4 || [[КОНКАКАФ]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КОНКАКАФ) - трета рунда#Група Ц|групата Б од третата рунда на КОНКАКАФ квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 1 || — || data-sort-value="3.1" | — || 82 || |- | Е3 || style=white-space:nowrap | {{fb|CIV}} || 3 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група Ф|групата Ф]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 14 октомври 2025 || 4 || [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] || data-sort-value="4.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 2006|2006]], [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]]) || 42 || |- | Е4 || style=white-space:nowrap | {{fb|ECU}} || 2 || [[УЕФА]] || 2. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 10 јуни 2025 || 5 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="7.3" | Осминафинале ([[Светско првенство во фудбал 2006|2006]]) || 23 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CUW}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|CIV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|ECU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Германија - Курасао=== <section begin=E1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Германија - Курасао|Германија - Курасао]] |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = 7–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26hA |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h |pattern_so = _ger26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000000 |socks = FFFFFF |title = Германија<ref name="GER-CUW line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12473/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group E – Germany v. Curaçao |publisher=[[FIFA]] |date=June 14, 2026 |access-date=June 14, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cur26h |pattern_b = _cur26hA |pattern_ra = _cur26h |pattern_sh = _cur26h2 |pattern_so = _cur26hl |leftarm = 344fc0 |body = 344fc0 |rightarm = 344fc0 |shorts = FFFF00 |socks = 344fc0 |title = Курасао<ref name="GER-CUW line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Мануел Нојер]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јозуа Кимих]] {{Капитен}} || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''4''' ||[[Џонатан Та]] || || {{suboff|72}} |- |CB ||'''15'''||[[Нико Шлотербек]] |- |RM ||'''23'''||[[Феликс Нмеча]] || || {{suboff|72}} |- |CM ||'''10'''||[[Џамал Мусиала]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''5''' ||[[Александар Павловиќ (фудбалер)|Александар Павловиќ]] |- |LM ||'''18'''||[[Натаниел Браун (фудбалер)|Натаниел Браун]] || || {{suboff|72}} |- |RF ||'''19'''||[[Лерој Сане]] |- |CF ||'''7''' ||[[Каи Хаверц]] |- |LF ||'''17'''||[[Флоријан Вирц]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''26'''||[[Дениз Ундав]] || || {{subon|64}} |- |DF ||'''22'''||[[Давид Раум]] || || {{subon|72}} |- |DF ||'''2''' ||[[Антонио Ридигер]] || || {{subon|72}} |- |MF ||'''8''' ||[[Леон Горецка]] || || {{subon|72}} |- |DF ||'''3''' ||[[Валдемар Антон]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Јулијан Нагелсман]] |} |valign="top"|[[File:GER-CUW 2026-06-14.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Елој Ром]] |- |RB ||'''5''' ||[[Шерел Флоранус]] |- |CB ||'''23'''||[[Ришедли Базур]] |- |CB ||'''18'''||[[Армандо Обиспо]] |- |LB ||'''24'''||[[Деверон Фонвиле]] |- |DM ||'''10'''||[[Леандро Бакуна]] {{Капитен}} |- |CM ||'''8''' ||[[Ливано Комененсија]] |- |CM ||'''21'''||[[Тахит Чонг]] || || {{suboff|82}} |- |RF ||'''12'''||[[Сонтје Хансен]] || || {{suboff|46}} |- |CF ||'''9''' ||[[Јурген Локадија]] || || {{suboff|65}} |- |LF ||'''7''' ||[[Жунињо Бакуна]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''11'''||[[Жерени Антонис]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''16'''||[[Џарл Маргарита]] || || {{subon|65}} |- |FW ||'''19'''||[[Џерване Кастанер]] || || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|NED}} [[Дик Адвокат]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Каи Хаверц]] (Германија)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 15, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="GER-CUW line-ups"/> <br />{{flagsport|MAR}} Закарија Бринси <br />{{flagsport|MAR}} Мостафа Акаркад <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} [[Абонџиле Том]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|MAR}} Хамза Ел-Фарик <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|COL}} Николас Гало <br />{{flagsport|MAR}} [[Шон Еванс (фудбалски судија)|Шон Еванс]] |} ===Брег на Слоновата Коска - Еквадор=== <section begin=E2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Брег на Слоновата Коска - Еквадор|Брег на Слоновата Коска - Еквадор]] |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Ivory Coast}}<ref name="CIV-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12476/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group E – Côte d'Ivoire v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 14, 2026 |access-date=June 14, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26a |pattern_b = _ecu26a |pattern_ra = _ecu26a |pattern_sh = _ecu25a |pattern_so = |leftarm = 0D183B |body = 0D183B |rightarm = 0D183B |shorts = FF0000 |socks = FFFFFF |title = Ecuador<ref name="CIV-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јахија Фофана]] |- |RB ||'''17'''||[[Гела Дуе]] || {{yel|40}} || {{suboff|89}} |- |CB ||'''5''' ||[[Вилфрид Синго]] |- |CB ||'''20'''||[[Емануел Агбаду]] |- |LB ||'''3''' ||[[Гислен Конан]] |- |RM ||'''11'''||[[Јан Диоманде]] |- |CM ||'''8''' ||[[Франк Кесие]] {{Капитен}} || {{yel|38}} |- |CM ||'''6''' ||[[Секо Фофана]] || {{yel|28}} || {{suboff|77}} |- |LM ||'''24'''||[[Базуман Туре]] || || {{suboff|56}} |- |CF ||'''19'''||[[Никола Пепе]] || || {{suboff|77}} |- |CF ||'''12'''||[[Елје Вахи]] || || {{suboff|56}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9'''||[[Анж-Јоан Бони]] || || {{subon|56}} |- |FW ||'''15'''||[[Амад Диало]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''18'''||[[Ибрахим Сангаре]] || || {{subon|77}} |- |MF ||'''26'''||[[Крист Инао Улаи]] || || {{subon|77}} |- |DF ||'''7'''||[[Одилон Косуну]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Емерсе Фае]] |} |valign="top"|[[File:CIV-ECU 2026-06-14.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ернан Галиндес]] |- |RB ||'''21'''||[[Алан Франко (фудбалер 1998)|Алан Франко]] || || {{suboff|62}} |- |CB ||'''4''' ||[[Хоел Ордоњес]] |- |CB ||'''6''' ||[[Вилијан Пачо]] |- |LB ||'''3''' ||[[Пјеро Инкапје]] |- |RM ||'''9''' ||[[Џон Јебоа]] || || {{suboff|62}} |- |CM ||'''23'''||[[Моисес Каиседо]] |- |CM ||'''15'''||[[Педро Вите]] |- |LM ||'''14'''||[[Алан Минда]] || || {{suboff|56}} |- |CF ||'''19'''||[[Гонсало Плата]] |- |CF ||'''13'''||[[Енер Валенсија]] {{Капитен}} || || {{suboff|77}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Нилсон Ангуло]] || || {{subon|56}} |- |DF ||'''17'''||[[Анхело Пресиадо]] || || {{subon|62}} |- |DF ||'''25'''||[[Џексон Поросо]] || {{yel|73}} || {{subon|62}} |- |FW ||'''11'''||[[Кевин Родригес (фудбалер 2000)|Кевин Родригес]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Себастијан Бекасесе]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Јан Диоманде]] (Брег на Слоновата Коска)<ref name="MOTM"/> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="CIV-ECU line-ups"/> <br />{{flagsport|FRA}} Сирил Муњије <br />{{flagsport|FRA}} Мехди Рамуни <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SAU}} [[Халид Ал-Тураис]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Џилет]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|BEL}} Брам Ван Дрише |} ===Германија - Брег на Слоновата Коска=== <section begin=E3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Германија - Брег на Слоновата Коска|Германија - Брег на Слоновата Коска]] |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=E3 /> ===Еквадор - Курасао=== <section begin=E4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Еквадор - Курасао|Еквадор - Курасао]] |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=E4 /> ===Курасао - Брег на Слоновата Коска=== <section begin=E5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Курасао - Брег на Слоновата Коска|Курасао - Брег на Слоновата Коска]] |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ===Еквадор - Германија=== <section begin=E6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Еквадор - Германија|Еквадор - Германија]] |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=E6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Е]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} 1s2pi9812af6unwzufkrukedwpkp82c 0 1396570 5578814 5574774 2026-06-19T08:36:45Z BosaFi 115936 5578814 wikitext text/x-wiki {{Другиличности|Алан Мекдоналд}}  {{Infobox Christian leader | type = Свештеник | honorific_prefix = [[The Reverend]] | name = Алан Мекдоналд | church = [[Латинска Црква]] | diocese = [[Римо-Католичка Епархија на Аргил и сотровите|Аргил и островите]] | ordination = 9ти Јули 1882 | ordained_by = [[Чарлс Ејр (биоскоп)|Чарлс Ејр]] | image = Allan MacDonald (poet).jpg | birth_date = 25ти Октомври 1859 | birth_place = [[Форт Вилијам, Високорамнини|Форт Вилијам]], Инвеснес-шир, Шкотска | death_place = [[Ерискеј]], Шкотска | death_date = 8ми Октомври 1905 (Старост 45) }} '''Свештеникот Алан Мекдоналд''' ([[шкотски јазик]]: '''Maighstir Ailein''', '''An t-Athair Ailean Dòmhnallach''') (25 октомври 1859, Форт Вилијам - 8 октомври 1905, Ерискеј) — шкотски католички свештеник и активист за време на подоцнежните фази од Хајландските расчистувања. Тој бил религиозен и световен поет на [[Шкотски јазик|шкотски гелски јазик]] и почитуван [[Фолклористика|фолклорист]] и собирач од [[Усно предание|усната традиција]] во [[Шкотски Гори]] и Островите. Мекдоналд потекнувал од семејство од средна класа каде што се зборувало само англиски. Сепак, за време на неговите богословски студии, тој одлучил да го научи шкотскиот гелски — јазикот на неговите родители — со кој подоцна совршено овладал како говорник и писател. По неговото ракоположување, бил назначен во епархијата Аргил и островите во последната деценија од чистењата на Шкотските Гори. Ова било во време на најголемиот налет на активностите на Хајлендската земјишна лига, а Мекдоналд се инспирирал и од Ирската земјишна војна. Во својата дејност тој ги следел насоките на својот епископ, истакнат борец за правата на станарите, праведни кирии, слободни избори и сигурност на имотот, кој отворено се спротивставувал на верската дискриминација што го држела населението во Надворешните Хебриди во крајна сиромаштија.<ref name="scalan.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scalan.co.uk/eriskay.htm|title=Home Page|work=www.scalan.co.uk}}</ref> Во 1889 година, Мекдоналд објавил католички химни од традиционални химни на шкотски јазик, кои сè уште е во употреба. Починал од [[пневмонија]], плеврит и [[грип]] во Ерискеј на само 45-годишна возраст. Келтистот Роналд Блек напишал дека доколку Мекдоналд, пионер на [[Симболизам|симболистичката]] и модернистичката поезија на шкотската литература и јазик, не умрел предвреме, „мапата на шкотската литература во дваесеттиот век можеби ќе изгледала многу поинаку“. == Ран живот == [[Податотека:Ben_Nevis_Inn.jpg|мини|Анот Бен Невис каде што се верува дека е роден Алан Мекдоналд]] Таткото на Алан, Џон Мекдоналд ({{Langx|gd|Iain Ailein Òg}}) (1821–1873), бил роден во семејство на кочијаши во близина на Грантун на Спеј и бил вработен многу години во Генералната пошта како стражар, чии наредби биле да ја бранат Кралската поштенска кочија „Маркиз од Бредалбејн“ од разбојници по должината на патот помеѓу Форт Вилијам, Гленко, Блекмаунт и [[Глазгов]]. Откако се оженил со Маргарет Мекферсон, ќерка на овчар, во Форт Вилијам во 1852 година, Џон Мекдоналд заштедил доволно пари за да купи гостилница на Хај Стрит број 179 во градот. Алан бил третото преживеано дете на неговите родители и бил роден во горната соба од гостилницата на неговиот татко на 25 октомври 1859 година. Именуван е по неговиот неодамна починат дедо по таткова страна, Алан Мекдоналд ({{Langx|gd|Ailein Òg}}) (1782–1859). Мекдоналд подоцна се сетил како, за време на неговиот ран живот, и градот Форт Вилијам и околните села претрпеле јазична промена од гелски на англиски од Шкотските Гори. Според тоа, тој го опишал Форт Вилијам од своето детство како „половина низински (шкотски) и половина во Шкотски Гори“. Според Роџер Хачинсон, подоцнежните изјави на Мекдоналд за целосната англикализација на Форт Вилијам за време на неговото детство било претерување. Пописните записи од таа ера откриваат дека 70% од населението на Форт Вилијам пријавило дека може да зборува и англиски и гелски јазик. Сепак, англискиот бил јазик на трговијата и се сметал за средство за иден напредок, па затоа Џон и Маргарет Мекдоналд, како гостилничари, одлучиле да ги учат своите деца само англиски. Доживотната фасцинација на Мекдоналд со шкотскиот фолклор на Шкотски Гори и Островите, интерес што го делел и неговиот татко, започнала како дете во Форт Вилијам. Како дете верувал во локалните приказни за ''[[агиски]]'', или „водниот коњ“, од блиското езеро Лин, чиј грб можел магично да се прошири за да ги смести сите деца што сакале да го јаваат. Но, потоа, водниот коњ трчал во најблиското езеро за да се удави и да ги изеде децата на грб. Мекдоналд подоцна се присетил: „Многумина не би се качиле на коњ како дете од страв дека ќе биде водниот коњ “. Доживотната страст на Мекдоналд за шкотската традиционална музика свирена на гајдата од Големиот Хајленд, исто така, датира од неговото детство во Форт Вилијам. Тој му кажал на својот пријател Фредерик Реа „дека е роден во подножјето на [[Бен Невис|Бен Невис,]] па затоа неговата љубов кон традиционалните кавалери не била за чудење. Забележав како неговите очи светнаа на музиката на стратспи, а на кавалот, неговото грубо, изветвено лице се исполни со боја и се искачи на својата висина од два метра на неговите воинствени мелодии.“ == Семинарски студии == === Колеџ Блерс === На 15 август 1871 година, 12-годишниот Алан Мекдоналд се запишал во помалата семинарија на колеџот Блерс во [[Абердин]]. Во времето кога пристигнал, зборувал само англиски. Условите за живот и дисциплината биле многу тешки во колеџот Блерс во текот на 1870-тите. Толку многу што Мекдоналд често во подоцнежните години велел дека, по она што го доживеал на колеџот Блерс, сите тешкотии да се биде свештеник на [[Надворешни Хебриди|Надворешните Хебриди]] изгледале луксузно во споредба. Мекдоналд одржувал „срдечна непријатна атмосфера“ кон ректорот на колеџот Блерс, [[Питер Џозеф Грант]], до крајот на својот живот. Меѓу другите негови инструктори бил и Џејмс А. Смит, идниот надбискуп на Сент Ендрус и Единбург. Главниот лингвистички фокус бил врз изучувањето на црковниот латински јазик. На семинаристите кои сакале да учат и [[Шкотски јазик|гелски јазик]], им бил даден гелскиот речник на [[Евен Мекихен]] и неговиот [[Преведување|литературен превод]] на ''„Imitatio Christi“'' од Томас а Кемпис како учебници. Потоа биле охрабрени да продолжат со изучувањето на гелскиот јазик во слободно време. Други јазици што се изучувале биле [[Француски јазик|францускиот]], [[Шпански јазик|шпанскиот]] и [[Италијански јазик|италијанскиот]], кои имале цел да ги подготват семинаристите во Блер за понатамошни студии на шкотските колеџи во Париз, Дуаи, Рим и Ваљадолид. [[Географија|Географијата]] исто така се изучувала и со помош на глобус, како и „ [[Филозофија|филозофијата]] во сите нејзини гранки“ и [[Богословие|теологијата]]. Двајцата родители на Мекдоналд починале за време на неговите студии на колеџот Блерс. Иан Ајлин Ог починал во неговиот хотел во Форт Вилијам од [[туберкулоза]] и [[Гастритис|хроничен гастритис]] на 25 март 1873 година. Имал само 58 години. Неговата вдовица, 45-годишната Маргарет Мекферсон Мекдоналд, исто така починала во Форт Вилијам од [[Белодробен едем|белодробна конгестија]] на 20 декември 1875 година. Преживеаните браќа и сестри на Мекдоналд веднаш го напуштиле домот потоа. 12-годишната Елизабет „Лизи“ Мекдоналд била згрижена од нејзиниот прачичко по мајка Александар Мекинтош, кој слично ја згрижил нејзината мајка без татко три децении претходно. По завршувањето на училиштето во Форт Вилијам, Елизабет Мекдоналд ѝ се придружила на својата постара сестра Шарлот Мекдоналд како домашна слугинка во [[Глазгов]]. Нивниот брат Роналд Мекдоналд се преселил во Гленшил во Лохалш, каде што почнал да работи како земјоделски работник. === Ваљадолид === Во септември 1876 година, по совет на своите професори, Мекдоналд заминал да го продолжи образованието на Кралскиот шкотски колеџ во [[Шпанија]]. Непосредно пред својот 17-ти роденден, тој отпатувал со воз преку [[Париз]] и [[Бордо]] до Ваљадолид. Според Џон Лорн Кемпбел, таму престојувале неколку студенти од Шкотски Гори кои издавале рачно пишувано списание на гелски јазик. Мекдоналд пишувал за ова списание под неколку различни псевдоними, што денес се потврдува со неговиот препознатлив ракопис кој често се појавува во единствениот зачуван примерок. Во март 1882 година, 22-годишниот Мекдоналд се вратил во Шкотска по пет години поминати во Шпанија. Мекдоналд секогаш со радост се сеќавал на годините поминати на семинарски студии во Шпанија и за времето поминато таму ја составил гелската поема „Стихови до отец Џон Мекинтош од Борниш“. === Ракополагање === По неговото враќање, испитувачите на Мекдоналд го известиле надбискупот Чарлс Ејр дека се „задоволни не само од неговото теоретско знаење, туку и од разумноста и здравото чувство со кое го применува ова знаење во одредени случаеви“. Алан Мекдоналд бил со „без никаква канонска пречка, освен недостаток на возраст“, според зборовите на ректорот Дејвид Мекдоналд. Алан Мекдоналд бил соодветно ракоположен за [[свештеник]] во катедралата „Свети Андреј“ [[Глазгов|во Глазгов]] од надбискупот Ејр на 9 јули 1882 година. == Кариера == === Свештеничката служба во Обан === По неговото ракополагање, надбискупот Ејр му понудил на Алан Мекдоналд наставничка позиција во колеџот Блерс, кој што Алан Мекдоналд ја одбил. Кој потоа бил назначен за помошник-ректор на катедралата „Свети Колумба“ во Обан, која била привремена дрвена про-катедрала сместена на местото на модерната катедрална сала. Мекдоналд веднаш развил блиско и долгорочно пријателство со епископот Ангус Мекдоналд од католичката епархија на Аргил и островите. Според Џон Лорн Кембел, „Единственото католичко семејство кое тогаш живеело во самиот град Обан било семејството на Доналд Меклауд, роден на островот Ејг, а од Доналд Меклауд, Алан ги обновил традиционални химни, од кои некои подоцна биле отпечатени во книгата со химни што ја објавил во 1893 година. Ова бил почеток на неговиот интерес за усната традиција на која Алан вложил посебен труд во слободното време во следните седумнаесет години, запишувајќи ги традиционалните гелски усни преданија, молитви, химни, песни, приказни, имиња на места, обичаи и историја, секогаш кога имал можност.“ До 1884 година, разбирањето на гелскиот јазик на Мекдоналд конечно било оценето како доволно соодветно. Откако повторно ја одбил понудата за факултетска позиција на колеџот Блерс, 24-годишниот Алан Мекдоналд бил распореден во парохија во [[Надворешни Хебриди|Надворешните Хебриди]] и го преминал Минч. === Јужен Јуист === Во јули 1884 година, Алан Мекдоналд бил назначен во католичката црква „Свети Петар“ во Далибург на островот Јужен Јуист. Местото било сообраќајно изолирано и до него се стигнувало единствено со пароброд од Обан или Глазгов. Според Џон Лорн Кемпбел, Јужен Јуист во тоа време бил најнаселениот, но и најсиромашниот остров во епархијата Аргил и островите, која пак Роџер Хачинсон ја опишува како најсиромашна во цела Британија. Локалното население живеело на работ на егзистенцијата бидејќи во претходните три генерации најквалитетната земја била одземена за големи фарми за овци. Жителите биле принудени да се преселат во мизерни имоти покрај брегот за да преживуваат од риболов или од собирање алги, иако индустријата за алги веќе била пропадната, а повеќето немале капитал за рибарска опрема. По пристигнувањето, на Мекдоналд во прилагодувањето му помогнал пензионираниот свештеник Александар Кемпбел, кој го подучувал за локалниот гелски дијалект, островските обичаи и верските празници. Мекдоналд барал поголеми права за осиромашените земјоделци кои биле негови парохијани. Мекдоналд, исто така, почнал да ги поттикнува своите парохијани да гласаат против кандидатите фаворизирани од Лејди Каткарт и нејзиниот имотен фактор. Ова била задача која барала голема тактика и, според Кемпбел, тоа е карактеристично за протестантите од Јужен Јуст кои сè уште многу зборуваат добри работи за Алан Мекдоналд. Сепак, тензиите се зголемиле. Како резултат на пошироките политички промени кон крајот на 19-ти век, животот на парохијаните на Мекдоналд почнал значително да се подобрува, бидејќи земјоделците конечно се чувствувале способни да градат побезбедни и поудобни куќи и да одгледуваат попродуктивни и профитабилни култури без да ризикуваат драстично зголемување на нивната кирија. === Член на училишниот одбор === Мекдоналд бил избран во училишниот одбор во областа, но „честопати морал да пешачи со часови по лошо време за да проповеда, или да ги посетува деветте училишта што биле под негова грижа како претседател на училишниот одбор“. Фредерик Реа, исто така, се сеќава во своите мемоари дека во тоа време, Мекдоналд имал страст за локалната праисториска [[археологија]] и имал импресивна приватна колекција на артефакти од [[Камено време|каменото доба]] од места низ целиот остров. Според Џон Лорн Кемпбел, тетратките на Мекдоналд откриваат многу за содржината на неговата библиотека. Тој поседувал ретки рани изданија на поезијата на Аласдер Мек Маигстир Аласдер, Џон МекКодрум и Алан Мекдугал. Тој, исто така, ги поседувал шкотските гелски речници на Александар Мекбејн и МекЕичан, како и ''Гелски песни'' на Данкан Кемпбел од 1798 година и збирката гелски песни на Стјуарт од 1804 година. Тој исто така поседувал едно издание на ''Судбината на децата од Лир'' објавено од Друштвото за зачувување на ирскиот јазик и копија од ''Сар Обаир нам Бард Гајдеалах'' од [[Книжевна критика|книжевниот научник]] Џон Мекензи. Според Роналд Блек, „Пописот од 1891 година го покажува Алан, на возраст од 31 година, како живее во својот презвитериум со осум соби во Далибург, со пензионираниот Ф. Александар Кемпбел, на возраст од 72 години, роден во Јужен Јуст, кој се чини дека го инспирирал Алан да ги направи своите фолклорни колекции, а чии вредни белешки за религиозните традиции на островот се зачувани денес во Кана Хаус. Со нив во презвитериумот се и неговата домаќинка, Кетрин (Кејт) Кемпбел, на возраст од 23 години и немажена, и слугинката, Рејчел Морисон, на возраст од 21 година исто така немажена. Свештениците се наведени како луѓе што зборуваат гелски и англиски, а слугите само гелски.“ === Болест и Ерискеј === [[Податотека:St_Michael's_Church,_Eriskay_20090608.jpg|лево|мини|Католичката црква Свети Михаил на Кнок нан Сграт, како изгледа денес.]] Откако слушнале дека познатиот католички преобратен и [[Филантропија|филантроп]], Џон Крајтон-Стјуарт, 3-ти маркиз од Бјут, неодамна платил за изградба на лимен табернакул како нова катедрала „Свети Колумба“ во Обан, Мекдоналд и Џон Мекинтош, кои знаеле дека на Лејди Гордон Каткарт никој не може да се потпре, тивко му препорачале на бискупот Ангус Мекдоналд да го замоли маркизот да изгради нова и многу потребна болница на Јужен Јуст. Бискупот се согласил и она што подоцна било познато како „болницата Бјут“, речиси веднаш почнало да се гради во близина на Лочбоисдејл. Во меѓувреме Мекдоналд во еден момент сериозно се разболел. Во јануари 1893 година, откако еден лекар предупредил дека понатамошното проширување може предвреме да го убие, на Алан Мекдоналд му бил понуден од новиот бискуп на Аргил и островите, Џорџ Смит, градска парохија на копното, „со подобар живот и друштво на книжевни луѓе“. Мекдоналд учтиво го одбил и наместо тоа побарал трајно да биде преместен во црквата „Свети Михаил“ во Ерискеј. Епископот се согласил. Неколку месеци подоцна, новата Болница на Светото Срце, која Мекдоналд и Џон Мекинтош тајно ја договориле маркизот од Бјут да ја финансира и изгради, ги отворила своите врати за старите и болните лица од Јужен Јуист. Еден протестант од Јужен Јуист подоцна му рекол на Џон Лорн Кемпбел дека Мекдоналд бил „најдобриот свештеник што Јужен Јуист некогаш го имал“ и дека тој „ја работел работата на четворица“. Поради оваа причина, благодарните парохијани на црквата „Свети Петар“ собрале средства и, во јануари 1894 година, му подариле на својот поранешен пастор часовник за подарок во неговиот нов имот во Ерискеј. Кемпбел пишувал за своето време на Ерискеј: „За да одговори на повик за болест на Ерискеј, Алан морал да пешачи шест или седум милји, често на дожд, до Ерискеј Саунд и таму да запали оган на брегот за да знаат бродарците од Ерискеј да отпловат и да го земат. На еден од овие премини, тој бил во опасност да се удави.“ Локацијата покрај брегот кај Килбрајд каде што биле палени сигналните огнови на Алан сè уште се нарекува на Саут Јуист како „Врвот на свештеникот“. Во јануари 1893 година, за да му помогне во закрепнувањето по епидемијата, Алан Мекдоналд бил трајно назначен во Ерискеј, што го овековечил во својата песна „Остров на младоста“. Тој ја надгледувал изградбата на новата парохиска црква, на „Кнок нан Сграт, која доминира на западната страна од островот и има поглед кон југ преку Саунд Бара и северно кон Јужен Јуист“, како и соседниот парохиски дворец. Мекдоналд „ги продал своите гелски ракописи, кои биле плод на повеќе од 20 години собирање“ за да ги даде приходите во фондот за парохиска изградба. Црквата била осветена на 7 мај 1903 година од страна на епископот Џорџ Смит и посветена на [[Архангел Михаил|Свети]] [[Архангел]] Михаил, [[Светец заштитник|светецот-заштитник]] на [[Надворешни Хебриди|Надворешните Хебриди]]. Во мај 1905 година, Мекдоналд му пишал на својот пријател од Кралскиот шкотски колеџ, Џорџ Хендерсон: „Јас сум во подобро здравје отколку кога те видов последен пат и среќен сум како крал. Епископот ми понуди да управувам со тврдината Вилијам, за што му се заблагодарив. Му реков дека многу побрзо ќе останам таму каде што сум и ме оставија на мира.“ == Смрт == Сепак, Мекдоналд починал неколку месеци подоцна. Според неговата смртна книга во Општата канцеларија за матични книги во [[Единбург]], ''Маигстир Ајлејн'' починал од [[пневмонија]], плеврит и [[грип]] во креветот на неговиот парохиски двор во 1 часот наутро на 8 октомври 1905 година. Неговиот помлад брат, Роналд Мекдоналд, кој неодамна дошол од неговата фарма во Гленшил, бил присутен на неговата смрт. Тридентинска [[Реквием|реквиемска миса]] била отслужена за неговата душа во црквата „Свети Михаил“ од првиот братучед на Алан Мекдоналд, каноник Александар Мекинтош (1853–1922), на која присуствувале 21 свештеник, многу пријатели на Алан Мекдоналд и целото население на островот. Мекдоналд веќе избрал парцела за гробишта за себе во близина на црквата и свртена кон Саунд оф Бара, ја исчистил од коприви и ја оградил парцелата со наносени дрва. Тој рекол: „Да бидам погребан меѓу моите мртви и близу до моите живи луѓе, за да можам да бидам близу до нив, и тие и јас да воскреснеме заедно на [[Страшниот суд|Судниот ден]].“ По Реквиемот, ковчегот на Мекдоналд бил пренесен од ''Ам Руба Бан'' до гробиштата што ги избрал. Еден од присутните подоцна се сетил дека тоа бил последниот погреб на кој традицијата на Кининг, или ''Коронах'', била користена на [[Хебриди|Хебридите]]. Откако ковчегот на Мекдоналд бил спуштен во земјата, католиците од Ерискеј ги турнале настрана гробарите и лично го закопале гробот, секој собирајќи по неколку шаки земја. Освен неговиот помлад брат Роналд, Алан Мекдоналд бил наследен и од неговите две мажени помлади сестри, г-ѓа Шарлот Мекхарди од Хеленсбург, сопруга на полицаец, и г-ѓа Елизабет Мекинес од Андерстон. Според извештајот од 14 октомври 1905 година во ''Глазгов Обзервер'', сите тројца биле присутни во Ерискеј на реквиемската миса и погребот на Мекдоналд. До 1930-тите, ќерката на Елизабет Мекинес, Маргарет „Мег“ Мекинес, станала добро позната како гелска традиционална пејачка. До нејзината смрт околу 1947 година, Мекинес редовно го посетувала Ерискеј, каде што локално се сметала за наследничка на Мекдоналд. Покрај тоа што ја служел реквиемската миса, Канон Мекинтош напишал и објавил некролог за својот покоен братучед, „кој обезбедил основа за сите последователни биографии“. Во 1909 година, на гробот на Алан Мекдоналд на парохиските гробишта „Св. Михаил“ бил осветен [[Келтски крст|келтски]] висок крст. Од јули 2001 година, еден километарски насип го преминува Саунд оф Бара помеѓу Ерискеј и Саут Јуист, кој лесно може да се помине со автомобил, наместо да мора, како во животот на Мекдоналд, да го преминуваат мали и лесно превртливи рибарски бродови. Местото на капелата од камен и сламен материјал од 1852 година, каде што Мекдоналд првпат служел миса за време на неговите први посети на Ерискеј, сега е маријански храм каде што стои статуа на Богородица од Фатима со поглед на Саунд оф Бара. == Фолклор, речник и збирки народни песни == === Химни === Мекдоналд почнал да собира фолклор кога бил назначен за свештеник во Обан, кратко по неговото ракополагање. Од Доналд Меклауд, рибар и парохијанин на катедралата „Свети Колумба“ од островот Ејг, Мекдоналд собрал повеќе католички химни на [[Шкотски јазик|шкотско гелски јазик]]. Тој ги дополнил со неколку свои композиции и преводи и анонимно објавил гелски химни во 1893 година. === Речник === Тетратките на Мекдоналд, исто така, вклучувале детален [[речник]] на шкотско-галски термини кои биле во сериозна опасност трајно да излезат од употреба и нивните традиционални значења да бидат заборавени. Библиотеката на Мекдоналд вклучувала многу ретки томови келтска митологија, збирки шкотски-галски народни песни и бардовска поезија од 17 и 18 век, за кои сфатил дека често се полни со зборови и изрази кои не се појавуваат и не се дефинирани во ниту еден постоечки шкотски-галски речник. Мекдоналд имал предност пред секој што се обидувал да ги научи овие зборови и изрази денес, бидејќи многу од неговите парохијани биле постари говорници на гелски јазик - моноглоти, кои се родени пред [[Битка кај Ватерло|Битката кај Ватерло]] во 1815 година и кои лично го преживеале расчистувањето на планинскиот венец. Како резултат на тоа, Мекдоналд често ги замолувал овие постари носители на традиции да го разјаснат значењето на зборовите и изразите што излегле од употреба, а потоа пишувал внимателни и детални дефиниции во своите тетратки, додека ги запишувал и имињата на своите информатори. Пишувајќи во 1953 година, Џон Лорн Кемпбел имал многу високи пофалби за работата на Мекдоналд како лексикограф: „Секој аспект од животот на Хебридите е илустриран со оваа збирка. Од неа може да се добие идеја за живописниот, конкретен и епиграматички говор на говорниците на хебридскиот гелски јазик од деветнаесеттиот век, за нивните обичаи, навики и работа, за нивното силно религиозно чувство и нивното продорно набљудување на животните и растенијата околу нив; од неа може да се добие увид во богатството на фолклорот и усната традиција што Гелите ја зачувале и покрај сиромаштијата, угнетувањето и официјалното прогонство на нивниот јазик, традицијата што стоела зад нивните мисли и обезбедувала толку многу алузии во нивниот секојдневен разговор.“ Со помош на повеќе дактилографи, Кемпбел го уредил речникот за објавување, меѓу другото, со тоа што ги подредил записите по азбучен ред. Првото издание на речникот било објавено во [[Даблин]] во 1958 година и оттогаш е опишано како непроценлив извор за келтските студии, шкотскиот гелски јазик и неговата литература. За време на едно интервју во 2010-тите, Катриона Блек коментирала за добиениот речник: „Ги обожавам зборовите. Тие се навистина убави и се однесуваат на навистина специфични инциденти. Можат да бидат доста глупави - има чувство за хумор таму. Тие честопати нежно им се потсмеваат на луѓето.“ === Тетратки === По неговото назначување во црквата „Свети Петар“ во Саут Јуист, менторот на Мекдоналд, Александар Кемпбел (1820-1893), го поттикнал да продолжи со својата собирачка работа и да обрне големо внимание на хебридската митологија и фолклор на Саут Јуист. Кемпбел, кој му помагал на легендарниот фолклорист Александар Кармајкл да го собере она што било објавено во ''Кармина Гаделика'', честопати му велел на Алан Мекдоналд: „Мое момче, кога ќе го изораш она што јас го ископав, ќе поверуваш во повеќе работи“. Според Џон Лорн Кемпбел, „Неговите фолклорни збирки, од кои голем дел сè уште не се објавени, содржат стотици илјади зборови, веројатно најголемата збирка фолклор поврзана со еден одреден локалитет некогаш направена од една личност. Тој уживал во пријателството и почитта на многу познати научници во Шкотска и Ирска кои не се двоумеле често да му поставуваат прашања на кои може да одговори само човекот на лице место. Тој оставил, меѓу другото, речник на јужноисточен гелски јазик и краток дневник на гелски јазик, кој е објавен во кварталното списание ''Гаирм'', како и многу оригинални песни.“ Мекдоналд на крајот бил сметан за толку признат експерт во областа, што неговото мислење и совет биле побарани преку писма од Волтер Блејки, од Александар и Ела Кармајкл, Џорџ Хендерсон, Вилијам Мекензи и Нил Манро. === Чудни нешта === Тетратката на Мекдоналд со наслов „Чудни нешта“ го сочинува огромното мнозинство од теренската работа што ја објавила Ада Гудрич Фриер, која била ангажирана да ја истражи хебридската митологија и фолклор за [[вонсетилно восприемање]] од страна на Друштвото за психички истражувања во 1894–1895 година. Гудрич Фрир намерно ги има фалсификувано материјалите во тетратката на Мекдоналд за да одговара на нејзината однапред замислена агенда, а потоа ги објавила под свое име, во списанието ''Фолклор''. Таа речиси не му оддала никаквко признание на Мекдоналд, што потоа добила многу остри критики и од д-р Џорџ Хендерсон и од Александар Кармајкл.<ref>{{Наведена книга|title=The Gaelic vision in Scottish culture|last=Chapman|first=Malcolm|publisher=Taylor & Francis|year=1978|isbn=0-85664-752-7|page=132}}</ref> По посмртното враќање на дневникот и тетратките на Мекдоналд, Џон Лорн Кемпбел исто така дознал кој го обезбедил речиси целото истражување на Гудрич Фриер, без соодветно признание или признание. Според Реј Перман, „Читајќи ги дневниците, Џон пронашол неколку референци за работата што ја работел Алан за да обезбеди материјал за предавањата на госпоѓица Фриер, понекогаш работејќи доцна за да ги исполни своите рокови на сметка на неговото влошено здравје. Со макотрпна темелност, Џон и Шила Локет ги прегледале предавањата, трудовите и книгата на Ада Гудрич Фриер и ги споредиле со тетратките на Алан. Тие откриле најмалку дваесетина случаи на целосен [[плагијат]], понекогаш на обемни пасуси со само мали измени на зборови. Понекогаш таа очигледно погрешно ги претставувала неговите наоди. За да го поддржи својот аргумент дека на островите постоел „втор поглед“, таа ги репродуцирала неговите прераскажувања на народни спомени како да се случиле неодамна. Таму каде што тој додавал квалификации, таа ги заменила со сигурности.“ Кога Џон Лорн Кемпбел јавно објавил статија во 1958 година објавена од Универзитетот во Единбург, наодите на Кемпбел „не беа универзално добро прифатени. И покрај доказите, некои академици и фолклористи веруваа дека Џон ги пречекорил границите на пристојност напаѓајќи го угледот на почината жена. Тој возврати тврдејќи дека само со уништување на угледот на госпоѓица Фриер може да го спаси угледот на Алан, чии белешки биле ограбени до таков степен што објавувањето на неговото сопствено дело било задушено. За да се додаде навреда на повредата, госпоѓица Фриер побарала авторски права за материјалот во нејзината книга и трудови.“ == Оригинално литературно дело == === Религиозна поезија === Поезијата на Мекдоналд е главно христијанска поезија, како што би се очекувало од еден од неговите позивни дела. Тој компонирал шкотски гелски божиќни песни, химни и стихови во чест на [[Богородица|Пресвета Богородица]], Христос и [[Евхаристија|Пресветата Тајна]]. Меѓутоа, во многу од неговите божиќни песни, Мекдоналд истакнува дека Христос дошол на земјата и не бил пречекано со радост, туку со религиозно прогонство и омраза од страна на човечката раса. Мекдоналд, исто така, ја превел Тридентинската миса и христијанската латинска литература на галски стихови; вклучувајќи ги и Томас од Селано ''Dies irae'', ''Стабат Матер'', ''Аве Марис Стела'', ''Од изгрејсонцето, стожерот'', итн Оригиналната религиозна поезија на Мекдоналд била напишана и како обид да се пополнат празнините во усната традиција на [[Надворешни Хебриди|Надворешните Хебриди]]. На Мекдоналд му било кажано дека еден катехизам во гелска усна поезија рутински бил мемориран пред католичката еманципација во 1829 година од страна на децата од Јужен Јуст. Бидејќи не можело да се најде никој кој сè уште можел да му го рецитира недостасувачкиот катехизам од меморија, Мекдоналд решил да го пресоздаде наместо да го транскрибира. Според тоа, тој составил серија „дидактички химни“, кои се и превод на гелски јазик и стихови на ''Катехизам на христијанската доктрина'', познатиот „Пени катехизам“ од епископот Ричард Чалонер. Додека ја составувал песната-поема „Црквата“, Мекдоналд се потпрел на древната метафора за Католичката црква како Барка на Свети Петар, ја адаптирал на културата на [[Надворешни Хебриди|Надворешните Хебриди]] и го преосмислил [[Исус Христос]] како хебридски [[Бродоградба|бродоградител]]. Понатаму, Мекдоналд, кој отсекогаш бил заинтересиран за прилагодување на традициите на гелската [[Народна книжевност|усна литература]] во религиозната настава, ја компонирал оваа песна по стилот на песна од Волкинг. === Секуларна поезија === Мекдоналд компонирал и световна поезија. Во неговата култна песна „Остров на младите“, тој ја опеал убавината на Ерискеј, неговиот див свет и традицијата на жителите да раскажуваат митолошки приказни од фенискиот циклус за време на традиционалните кејли-вечери (собири). Во песната се осврнал и на историските посети на островот од страна на Свети Колумба, водачот на кланот Кланраналд — Иан Муидеартах, како и на принцот Чарлс Едвард Стјуарт. Мекдоналд отворено ги осудил чистењата на Шкотските Гори, но воедно изразил радост што малите закупци (крофтерите) конечно добиле поголеми законски права во однос на големите земјопоседници. Меѓутоа, во неговата комична стиховна драма, „Парламентот на Хагс“, Мекдоналд ги охрабруваозборувањата на постарите жени Гали и локалните обичаи за додворување и брак. Роналд Блек ја споредил добиената [[комедија на манири]] со слични дела на [[Англиска поезија|стрип поезија]] од [[Ирска книжевност|ирската литература]] на [[Ирски јазик|ирскиот јазик]], како што е „Женскиот парламент“ [[Domhnall Ó Colmáin|на Домнал О Колмаин]] од 1670 година и ''Полноќен суд'' на Брајан Мериман од 1780 година. Во [[Современа книжевност на ирски јазик|модерната литература на ирски јазик]], понова прозна паралела може да се види во иконскиот стрип роман „Глина на гробиштата“ од Мартин О'Кадхан од 1949 година. Поемата на Алан Мекдоналд „Свадбата на Кемпбел“ била составена за свадбата на неговата одгледувачка, Кејт Кемпбел, со земјоделецот и рибар Доналд Кемпбел која се оддржала на 7ми февруари 1899. Мекдоналд гневно го напаѓа Клан Кемпбел затоа што ги колел своите роднини за време на масакрот кај Гленко и затоа што постојано застанувал на страната на [[Стјуартска династија|Стјуартската династија]] за време на востанијата на Јакобитците. Тој, исто така, го споредил бракот на Доналд Кемпбел со неговата домаќинка со вековната традиција на Клан Кемпбел за грабежи на добиток, чии последици честопати ги оставале предците на Клан Доналд, кланот на Мекдоналд сиромашни. И покрај нивното долгогодишно пријателство и заедничкиот ентузијазам за разговор за големите личности на шкотската гелска литература, Мекдоналд, исто така, се потсмевал во најмалку две зачувани песни кај поштарот на Ерискеј и Шончаид Дугалд Мекмилан. Тие се неговата сатира на локалните обичаи на Самхаин, „Херојот опремен за Бетротал“, и „Свадбата на малата будала“, што е исто така пародија на [[Клише|клишеата]] на епската поезија од Фенианскиот циклус на келтската митологија со намалување на големината на неговиот воин [[протагонист]] на онаа на [[Момче палец]]. За време на Бурската војна, Мекдоналд компонирал неколку песни кои на сличен начин го исмејувале африканскиот националистички државник Пол Кругер, претседателот на [[Јужноафриканска Република (Трансвал)|Република Трансвал]], со која [[Британска Империја|Британската Империја]] и [[Комонвелт на нации|Комонвелтот на народите]] биле во војна. Иако никогаш не го доживеал тоа, „Маршот на илјадници“ на Мекдоналд, во кој се опишува будењето од кошмар и чувството на злокобно претчувство и тага за илјадници мажи кои маршираат кон конфликт од кој никогаш нема да се вратат, е наречено морничаво пророчко дело на воена поезија за загубата на цела генерација во рововите на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Во поемата „Смрт“, Алан Мекдоналд размислувал за краткоста на животниот век, неизбежноста на смртноста и колку често смртта нè повикува неочекувано. Ова останува многу популарна и често рецитирана поема. Биографот на Алан Мекдоналд, Џон Лорн Кемпбел, ја цитирал токму таа поема кога се осврнал на ''сопствената'' смрт на поетот-свештеник. <ref name="scalan.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scalan.co.uk/eriskay.htm|title=Home Page|work=www.scalan.co.uk}}</ref> Децении подоцна, ''биографот'' на Џон Лорн Кемпбел, Реј Перман, ја цитирал истата поема во контекст на смртта на Кемпбел во 1996 година. Според Роналд Блек, секуларната и [[Англиска поезија|комична поезија]] на Мекдоналд никогаш не била наменета да биде објавена и била напишана само затоа што, „моите заклучоци се дека, како што забележав претходно, Алан страдал од извонреден поетски демон кој се бори да излезе; дека исто како што всушност никогаш не го предал ''„Банаис нан Кејмбулах“'' на свадбата на Кемпбел, веројатно никогаш не го открил ''„Луиннег ан Амадаин Бхиг“'' на неговата цел, туку го чувал добро скриен во својата тетратка; и дека ваквите изливи биле симптоми на голем поет во создавање. Тие можеби дошле неволно кај Алан во состојба на сон, или помеѓу спиење и будење (можеби на неговата болна постела)... Како зависен писател, тој не би можел да одолее на искушението да ги запише. Овие две песни немаат никаква врска со социјална или морална контрола, врз себе или врз некој друг; тие едноставно го претставуваат клокотењето и испарувањето на огромен литературен талент, кој се прелева и го крева капакот на тенџерето. Да ги проживеел отец Алан своите седумдесетти години, тогаш, мапата на гелската литература...“ во дваесеттиот век можеби изгледало многу поинаку.“ == Наследство == [[Податотека:Canna_house.jpg|лево|мини|Кана Хаус, каде што е зачувана приватната архива на шкотско-гелска литература, историја и фолклор на Џон Лорн Кемпбел и Маргарет Феј Шо.]] Мемоарите на Ејми Мареј за нивното пријателство, ''Островот на отец Алан'', биле објавени со [[предговор]] од Падраик Колум во 1920 година. Според Реј Перман, „Напишана во чуден - некои би рекле иритирачки - народен стил, нејзината книга сепак била љубезен и неточен портрет на Алан и животот на Ерискеј на почетокот на дваесеттиот век. Уживала значителен успех во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]...“ Главната заслуга за спасувањето на Алан Мекдоналд од заборав и враќањето на неговиот углед и важност за шкотската гелска литература, мора да му се припише на сопругот на Маргарет Феј-Шо, [[Книжевна критика|литературниот научник]] и шкотски националист Џон Лорн Кемпбел. Истражувањето на Кемпбел за Мекдоналд започнало во 1936 година, откако списанието ''Аутлук'' ја замолило да го рецензира второто издание на мемоарите на музикологот Ејми Мареј ''Островот на отец Алан''. Кемпбел, и покрај тоа што бил воспитан во Шкотската епископална црква, „бил многу привлечен од отец Алан“, за кого слушнал многу високи пофалби од жителите на Саут Јуист, Ерискеј и Бара кои го познавале. Со помош на разни пријатели и универзитетите во Глазгов и Единбург, Кемпбел успеал да ги пронајде ракописите за поезија, дневниците и деталните фолклорни збирки на Алан Мекдоналд, кои биле исчезнати и се претпоставувало дека се изгубени од неговата смрт во 1905 година. Како што се ширела веста, други споделувале преживеани писма до и од Мекдоналд. Понатамошното детално истражување на Кемпбел за животот, времето и делата на Мекдоналд, како и неговиот дневник, било слично собрано и сместено во Кана, во [[Внатрешни Хебриди|Внатрешните Хебриди]] во Шкотска. Првата збирка галски стихови на Мекдоналд, ''Галските песни на отец Алан Мекдоналд од Ерискеј (1859–1905)'', била самоиздадена од Џон Лорн Кемпбел во 1965 година. Во 1966 година, идниот [[Книжевна критика|научник за галска литература]] Роналд Блек добил куфер полн со галски книги од д-р Кемпбел и ги донел во Ерискеј на продажба со фериброд од Лудаг, Јужен Јуист. Во тоа време, Ерискеј сè уште имал многу говорници на шкотски гелски јазик кои лично го познавале Мекдоналд. Блек оттогаш се сеќава дека книгата со поезија и „малата сина биографија на отец Алан“ од Кемпбел, и двете, „се продавале како топли колачи“. На инсистирање на Ферди Мекдермот од „Сент Остин Прес“, проширена и двојазична антологија на гелските стихови на свештеникот, и религиозни и световни, била уредена од Роналд Блек и била објавена во 2002 година од „Мунго Букс“, која тогаш била шкотска издавачка куќа на „Сент Остин Прес“. Роналд Блек, сепак, коментирал дека толку многу од поезијата на Мекдоналд останува необјавена што изданието на „Мунго Букс“ лесно можела да биде двојно подолго. На пример, црковниот латински на шкотскогелски [[Преведување|литературен превод]] на Мекдоналд на службата за [[повечерие]] од Римскиот Бревијар, чиј ракопис Џон Лорн Кемпбел го пронашол во посед на каноник Вилијам Мекмастер во Форт Вилијам во 1950 година, останува необјавен. „Историското друштво Ерискај“ било основано во 2010 година и, од 2021 година, неодамна ја купило училишната куќа на островот, која била затворена од 2013 година, за да ја претвори во музеј за локална историја и наследство. Во чест на Алан Мекдоналд и неговата важност за шкотско галската литература, ''друштвото'' исто така ја основало „Поетската патека на отецот Ален“, патека за пешачење каде што особено сценските локации се придружени со двојазични и ламинирани страници во кутии од познатата песна на свештеникот-поет, „Остров на младоста“. == Во популарната култура == * Алан Мекдоналд бил инспирација за ликот на Меккримон во романот на Фредерик Бретон од 1893 година ''Хероина во домашен спин'', а исто така и за Лудовик во романот на Нил Манро од 1903 година ''Деца на бурата''.<ref>Thomson, Derick S. The Companion to Gaelic Scotland, (Blackwell Reference 1987), page 164, {{ISBN|0-631-15578-3}}</ref> * Вокалистката од Јужниот Уист, Кетлин Мекинес, го изведе [[Преведување|литературниот превод]] на Алан Мекдоналд на [[Богородица|маријанската]] химна на Фредерик Вилијам Фабер „О најчисто суштство“, на нејзиниот албум ''Летна зора'' од 2006 година. * Во јуни 2021 година, вокалистот [[Fergus Munro|Фергус Манро]] ја отпеал и снимил ''песната Химна за Божиќ'' од Алан Мекдоналд, хиберно-латински на шкотско-гелски литературен превод на божиќната песна од 450 година од нашата ера ''Од изгрејсонцето, стожерот'' од Коелиус Седулиус. Роналд Блек напиша за истата поставка: „[Г]елскиот текст е многу вешто конструиран за да одговара на акцентите на латинската песна [...] Тешко е да се помисли на некој денес кој би имал доволно познавање на гелскиот, латинскиот и музиката за да направи нешто слично.“ == Објавени дела == * Објавено анонимно (1889), ''Католички химни за деца'', повторно објавено 1936 година. * Објавено анонимно (1893), ''Збирка духовни химни'', Содржи галски химни, како ''Талад Хриосда'', кои се собрани од усната традиција, како и оригинални химни и литературни преводи од Мекдоналд. * Собрано од Алан Мекдоналд (1958, 1972, 1991), ''Гелски зборови од Јужен Јуст и Ерискеј'' – уредено, Даблински институт за напредни студии. Второ издание со додаток, објавено од Оксфордскиот универзитетски прес. [CH2/1/1/13] * Изменето и препишано од Џон Лорн Кембел (1965), ''Поезијата на г-дин Алан: Галските песни на отец Алан Мекдоналд од Ерискај (1859–1905)'', Т & А. Констабл, [[Единбург]]. [CH2/1/1/13] * ''Ајлејн на Остров на младоста; Песните на о. Алан Мекдоналд'', уредено од Роналд Блек, Мунго Букс, [[Глазгов]], 2002 година. == Наводи == {{Reflist}} == Литература == === Книги === * Уредено од Роналд Блек (2002), ''Ајлејн на х-Òиге: Песните на о.'' ''Алан Мекдоналд'', Мунго Прес, [[Глазгов]]. * Кампбел, Џон Лорн, Хал, Тревор Х. (1968). Чудни нешта: Приказната на Фр. Алан Мекдоналд, Ада Гудрич Фриер и здружението за психичко истражување во шкотското второ видување. Бирлин. ISBN 1-84158-458-4 * Хал, Тервор Х. (1980). Чудната Приказна на Ада Гудрич Фриер. Џералд Дукворт и Компанија. ISBN 0-7156-1427-4. * Хутчинсон, Роџер (2010). Татко Алан, Животот и наследството на хибредејски свештеник. Бирлин. <nowiki>ISBN 978-1-84158-548-2</nowiki>. * Ејми Мареј (1920), ''Островот на отец Алан'', Харкорт, Брејс и Хау, Њујорк. Со предговор од Падраик Колум. === Списанија === * Џон Лорн Кемпбел, ''Изворите на гелскиот химнал, 1893'', ''The Innes Review'', декември 1956 година, том VII, бр. 2, стр.&nbsp;101–111. * Алан Мекдоналд, преведен од Роналд Блек, ''Божиќна химна: Нека се фали Тројството'', „Сент Остин Ривју “ (декември 2001), страница 2. * Џим Донохо, ''Големиот свештеник од Ерискеј'', ''Ирска'', (6 септември 2024). == Надворешни врски == * [http://www.scalan.co.uk/eriskay.htm Биографија на Алан Мекдоналд од Џон Лорн Кемпбел] * ''[https://crisismagazine.com/opinion/another-flower-of-scotland Уште еден цвет на Шкотска]'', од Џозеф Пирс, од серијата [[Есеј|есеи]] „Неопеаните херои на христијанството“, ''списание „Кризис'' “, 1 јуни 2024 година. * [https://www.tobarandualchais.co.uk/track/93382?l=en Интервју со Peigi MacRae за MAIGHSTIR SEÒRAS AGUS MAIGHSTIR AILEAN], (на шкотско галски) {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Симболистички поети]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Собирачи на сказни]] [[Категорија:Починати во 1905 година]] [[Категорија:Родени во 1859 година]] i7opka1ouqld0qq2glyzhung05ezceq 0 1396579 5578572 5577931 2026-06-18T12:44:03Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5578572 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]], [[Фудбалска репрезентација на Јапонија|Јапонија]], [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]] и [[Фудбалска репрезентација на Тунис|Тунис]]. Натпреварите се одиграле од 14 до 25 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Ф1 || style=white-space:nowrap | {{fb|NED}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Г|групата Г во УЕФА квалификациите]] || 17 ноември 2025 || 12 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Финалист ([[Светско првенство во фудбал 1974|1974]], [[Светско првенство во фудбал 1978|1978]], [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]) || data-sort-value="1.0" | 7 || |- | Ф2 || style=white-space:nowrap | {{fb|JPN}} || 2 || [[АФК]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата Ц од третата рунда на АФК квалификациите]] || 20 март 2025 || 8 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="3.1" | Осминафинале ([[Светско првенство во фудбал 2002|2002]], [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]], [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || 18 || |- | Ф3 || style=white-space:nowrap | {{fb|SWE}} || 4 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|Баражот во УЕФА квалификациите]] || 31 март 2026 || 13 || [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]] || data-sort-value="4.1" | Финалист ([[Светско првенство во фудбал 1958|1958]]) || 43 || |- | Ф4 || style=white-space:nowrap | {{fb|TUN}} || 3 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група Х|групата Х]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 8 септември 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="7.3" | Групна фаза (6 пати) || 40 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Холандија - Јапонија=== <section begin=F1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Холандија - Јапонија|Холандија - Јапонија]] |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = 2–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = FF5533 |body = FF5533 |rightarm = FF5533 |shorts = FF5533 |socks = FF5533 |title = Холандија<ref name="NED-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12480/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group F – Netherlands v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 14, 2026 |access-date=June 14, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26h |pattern_b = _jap26h |pattern_ra = _jap26h |pattern_sh = _jap26h |pattern_so = _jap26hl |leftarm = 001040 |body = 001040 |rightarm = 001040 |shorts = 001040 |socks = 001040 |title = Јапонија<ref name="NED-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Барт Вербруген]] |- |RB ||'''22'''||[[Дензел Думфрис]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јан Пол ван Хеке]] |- |CB ||'''4''' ||[[Вирџил ван Дајк]] {{Капитен}} |- |LB ||'''15'''||[[Мики ван де Вен]] || {{yel|90+1}} |- |DM ||'''21'''||[[Френки де Јонг]] |- |CM ||'''8''' ||[[Рајан Гравенберх]] || || {{suboff|81}} |- |CM ||'''14'''||[[Тиџани Рејндерс]] || || {{suboff|70}} |- |RF ||'''24'''||[[Крисенсио Самервил]] || {{yel|61}} || {{suboff|70}} |- |CF ||'''18'''||[[Дониел Мален]] || || {{suboff|70}} |- |LF ||'''11'''||[[Коди Гакпо]] || || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''10'''||[[Мемфис Депај]] || {{yel|83}} || {{subon|70}} |- |MF ||'''26'''||[[Квинтен Тимбер]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''20''' ||[[Тен Копмејнерс]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''5''' ||[[Натан Аке]] || || {{subon|81}} |- |FW ||'''19''' ||[[Брајан Броби]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Роналд Куман]] |} |valign="top"|[[File:NED-JPN 2026-06-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Зион Сузуки]] |- |CB ||'''16'''||[[Цујоши Ватанабе]] || || {{suboff|75}} |- |CB ||'''3''' ||[[Шого Танигучи]] |- |CB ||'''21'''||[[Хироки Ито (фудбалер 1999)|Хироки Ито]] |- |RM ||'''10'''||[[Рицу Доан]] {{Капитен}} || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''24'''||[[Каишу Сано]] |- |CM ||'''15'''||[[Даичи Камада]] |- |LM ||'''13'''||[[Кеито Накамура]] |- |RF ||'''8''' ||[[Такефуса Кубо]] || || {{suboff|75}} |- |CF ||'''18'''||[[Ајасе Уеда]] || || {{suboff|84}} |- |LF ||'''11'''||[[Даизен Маеда]] || || {{suboff|66}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''14'''||[[Џунја Ито]] || || {{subon|66}} |- |DF ||'''2'''||[[Јукинари Сугавара]] || || {{subon|75}} |- |FW ||'''19''' ||[[Коки Огава (фудбалер)|Коки Огава]] || || {{subon|75}} |- |DF ||'''22''' ||[[Такехиро Томијасу]] || || {{subon|75}} |- |FW ||'''26''' ||[[Кенто Шиогаи]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хаџиме Моријасу]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Вирџил ван Дајк]] (Холандија)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 15, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="NED-JPN line-ups"/> <br />{{flagsport|USA}} Кори Паркер <br />{{flagsport|USA}} Кајл Аткинс <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Армандо Виљареал]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Родолфо Тоски]] <br />{{flagsport|POL}} [[Томаш Квјатковски]] |} ===Шведска - Тунис=== <section begin=F2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шведска - Тунис|Шведска - Тунис]] |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = 5–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26hA |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = FFF200 |body = FFF200 |rightarm = FFF200 |shorts = 000040 |socks = FFF200 |title = Шведска<ref name="SWE-TUN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12484/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group F – Sweden v. Tunisia |publisher=[[FIFA]] |date=June 14, 2026 |access-date=June 14, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _tun26a |pattern_b = _tun26a |pattern_ra = _tun26a |pattern_sh = _tun26a |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Тунис<ref name="SWE-TUN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Кристофер Нордфелт]] |- |CB ||'''2''' ||[[Густаф Лагербилке]] |- |CB ||'''4''' ||[[Исак Хиен]] |- |CB ||'''3''' ||[[Виктор Лиделоф]] {{Капитен}} |- |RM ||'''21'''||[[Александер Бернхардсон]] || || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''16'''||[[Јеспер Карлстрем]] || || {{suboff|84}} |- |CM ||'''18'''||[[Јасин Ајари]] |- |LM ||'''5''' ||[[Гариел Гудмундсон]] || || {{suboff|65}} |- |AM ||'''10'''||[[Бенјамин Нигрен]] || || {{suboff|65}} |- |CF ||'''17'''||[[Виктор Ѓекереш]] |- |CF ||'''9''' ||[[Александер Исак]] || || {{suboff|90+1}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''7''' ||[[Лукас Бергвал]] || || {{subon|65}} |- |DF ||'''24''' ||[[Елиот Струд]] || || {{subon|65}} |- |MF ||'''19'''||[[Матијас Сванберг]] || || {{subon|84}} |- |FW ||'''11'''||[[Антони Еланга]] || || {{subon|90+1}} |- |DF ||'''8''' ||[[Даниел Свенсон (фудбалер 2002)|Даниел Свенсон]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ENG}} [[Греам Потер]] |} |valign="top"|[[File:SWE-TUN 2026-06-14.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Муихиб Шамах]] |- |CB ||'''4''' ||[[Омар Рекик]] |- |CB ||'''3''' ||[[Монтасар Талби]] |- |LB ||'''21'''||[[Мохамед Амине Бен Хамида]] |- |RWB||'''20'''||[[Јан Валери]] || || {{suboff|72}} |- |LWB||'''2''' ||[[Али Абди]] |- |CM ||'''13'''||[[Рани Хедира]] || {{yel|54}} || {{suboff|84}} |- |CM ||'''17'''||[[Елјес Схири]] {{Капитен}} || || {{suboff|72}} |- |CM ||'''10'''||[[Ханибал Меџбри]] |- |CF ||'''8''' ||[[Елијас Саад]] || || {{suboff|72}} |- |CF ||'''25'''||[[Анис Бен Слиман]] || || {{suboff|84}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Елијас Ашури]] || || {{subon|72}} |- |MF ||'''15'''||[[Хаџ Махмуд]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''26'''||[[Себастијан Тунекти]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''19'''||[[Фирас Шауа]] || || {{subon|84}} |- |MF ||'''11'''||[[Исмаел Гарби]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Сабри Ламуши]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Александер Исак]] (Шведска)<ref name="MOTM"/> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="SWE-TUN line-ups"/> <br />{{flagsport|ARG}} Максимилијано Дел Јесо <br />{{flagsport|ARG}} Факундо Родригес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CRI}} [[Хуан Габриел Калдерон]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} [[Хуан Лара (фудбалски судија)|Хуан Лара]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} Антонио Гарија <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] |} ===Холандија - Шведска=== <section begin=F3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Холандија - Шведска|Холандија - Шведска]] |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=F3 /> ===Тунис - Јапонија=== <section begin=F4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Тунис - Јапонија|Тунис - Јапонија]] |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = |судија = }}<section end=F4 /> ===Јапонија - Шведска=== <section begin=E5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јапонија - Шведска|Јапонија - Шведска]] |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=E5 /> ===Тунис - Холандија=== <section begin=F6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Тунус - Холандија|Тунис - Холандија]] |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=F6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Ф]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} 3l0oi966k7dilqa17wdy2n4a02u4c0y 0 1396581 5578786 5571216 2026-06-19T08:26:15Z BosaFi 115936 5578786 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Murdoch.jpg|мини|Џон Мардок]] '''Џон Мардок''' ({{Langx|gd|Iain MacMhuirich}}) (15 јануари 1818 – 29 јануари 1903) бил сопственик и уредник на шкотски весник и активист за земјишна реформа, кој одиграл значајна улога во кампањата за правата на земјоделците кон крајот на 19 век. <ref name="cscs.academicblogs.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=http://cscs.academicblogs.co.uk/radicals-john-murdoch-and-the-birth-of-scottish-socialism/|title='Radicals: John Murdoch and the Birth of Scottish Socialism'|date=29 April 2015}}</ref> == Ран живот == Мердок бил роден на фарма во Лајнмор, во општината Ардклах, Нерн, каде го поминал своето детство. Бил второ дете на Џон Мердок и Мери Мекферсон, ќерка на морски капетан. Оттаму, во 1827 година, неговото семејство се преселило на островот Ислеј и Мердок живеел таму до 1838 година, кога се преселил да работи во продавница за храна во Пејсли. Кратко потоа се приклучил на даночната служба, завршувајќи ја својата обука во [[Единбург]]. Служел како даночник во Килсит, Ланкашир и [[Ирска (остров)|Ирска]].<ref>Young, J.D. (1975), ''John Murdoch: A Land and Labour Pioneer'', in Burnett, Ray (ed.), ''Calgacus'' 2, Summer 1975, pp 14 & 15, {{ISSN|0307-2029}}</ref> Се пензионирал во Инвернес и од 1873 до 1881 година го водел весникот за кампањата, ''„Хајлендер“''. Во својата младоство Ислеј, Мердок соработувал со семејството на велепоседникот, Валтер Фредерик Кемпбел, вклучувајќи го и неговиот син, познатиот гелски [[Фолклористика|фолклорист]] и литературен научник, Иан Ог Иле (1822–85). Одбивањето на велепоседникот да ги брка своите закупци резултирало со банкрот за време на големата глад од компирот во Шкотска, конфискација и продажба на островот Ислеј на Џејмс Морисон и почетокот на расчистувањата на островот во Шкотска. Се верува дека посветеноста на Мердок на [[Јазично оживување|оживувањето на гелскиот јазик]] и неговото нетрпеливост кон апсолутната моќ доделена до англо-шкотските земјопоседници од страна на шкотскиот закон за имот се вкоренети во неговите искуства додека живеел на Ислеј. == Кариера == Во 1840-тите, Мердок поминал некое време во Арма во [[Алстер]]. Подоцна бил прелоциран во Ланкашир каде што стапил во контакт со работничкото движење и ставовите на Фергус О'Конор. Чартистите верувале дека здравото рурално население треба да поседува сопствена земја и да биде ослободено од влијанието на англо-ирските земјопоседници, земјишни агенти и [[Тајкун|индустријалци]]. Во Ланкашир се запознал со Мајкл Давит, кој бил избркан од неговата фарма во Мајо и се преселил во Хаслингден. Во 1850-тите и 1860-тите, Мердок поминал неколку години живеејќи во [[Даблин]], каде што се сретнал со ирскиот национализам и радикалната идеологија што довеле до Земјишната војна. Во тоа време пишувал статии за ирскиот националистички весник ''Нацијата'' под синонимот ''Финлаган''. Бил близок пријател на неговиот основач, Чарлс Гаван Дафи, и одржувал пријателства со други, како што е уредникот А.М. Саливан, со кого делел заеднички литературни интереси и меѓусебно презир кон земјопоседството. Додека работел во Даблин, се вели дека имал влијание врз Александар Кармајкл, сограѓанин од Аргилшир Гел, кој исто така бил вработен како даночен слушбеник. Како државен службеник, се посветил на подобрување на условите за работа и третманот на неговата професија. Поради ова бил многу почитуван од другите државни службеници и, и покрај тоа што постигнал големи подобрувања во третманот на државните службеници, тој продолжил да се бори за повеќе. Хантер шпекулира дека бил преместен во Шетланд како резултат на неговиот активизам. == ''Хајлендер'' == Откако се преселил во Инвернес по своето пензионирање, Мердок брзо станал личност од национално значење. Тој ја зел под своја заштита поетесата Маири Мхор нан Оран, кога била изведена на суд; се вели дека тој го организирал нејзино правно застапување и можеби ја запознал со Чарлс Фрејзер-Макинтош. Кратко потоа, тој почнал да го уредува неделникот ''Хајлендер'', кој излегувал сè додека не подлегнал на ендемски финансиски тешкотии во 1881 година. Професорот Мик пишува дека поемите на Маири Мхор го покажуваат влијанието што ''Хајлендер'' го имал и врз шкотската гелска литература и врз мислењата на обичниот народ од Шкотските Планини, иако статиите биле главно на англиски јазик. Мердок верувал дека злобниот економски систем, вкоренет во алчноста на земјопоседниците и во злоупотребата на шкотското право за сопственост, е коренот на сите други зла во Хајлендс и островите. Тој понатаму верувал дека ова може да се промени само ако земјоделците и селаните се заложат за себе во кампања на директна акција слична на Ирската Копнена Војна. Заедно со другите активисти за реформа на шкотското право за сопственост, Мердок го повикал гелскиот културен принцип на ''дучас'', според кој сите членови на кланот имаат неотуѓиво право да живеат на територијата на својот клан и дека земјата му припаѓа на кланот како целина и никогаш не била само личен имот на поглаварите. Мердок, исто така, тврдел дека континуираната кампања на лингвистички империјализам и присилна англикализација речиси го уништила моралот и културната самодоверба на Гелите, што исто така требало да се промени како дел од кампањата за земјишна реформа. Во ''Хајлендер'', Мердок понатаму ги искажува своите панкелтски верувања и се стреми кон „поништување на разликите меѓу различните членови на големото келтско семејство... по вековите и генерациите во кои тие правеле злоби едни против други по наредба на нивните заеднички политички непријатели“. Појавата на Мардок во килт станала позната во општините каде се занимавале со земјоделство, бидејќи тој ги поттикнувал сопствениците на недвижности и закупувачите да се организираат и да се залагаат за себе. Познат како „Мурчад од килтот“, тој исто така го охрабрувал земјоделсокото население да постави многу поголема вредност на својата земја, раса, преданија и јазик. == Подоцнежен живот == Џејмс Хантер му ја припишува заслугата на Мердок за зближувањето на урбаните Гели од средната класа, кои го изгубиле контактот со земјоделци и земјоделието, но го задржале чувството за својот гелски културен идентитет, и земјоделските заедници на Хајлендс и Островите Мердок веројатно бил највлијателната личност во создавањето на атмосферата и ситуацијата што резултираше со [[Лига на Хајленд Ленд|Лигата за земјиште на Хајлендс]], Војната на поседите на крофтерите, сослушувањата на Комисијата Нејпиер и [[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година|Законот за поседите на крофтери (Шкотска) од 1886 година]], кој според Џон Лорн Кемпбел, не била ништо помалку од „[[Голема повелба|Магна карта]] на Шкотските Гори и Островите“, и кој, според Роџер Хачинсон, „законуваше фер кирии, надомест за подобрувања на земјиштето и имотот, а пред сè за безбедност на правото на сопственост на поседите на поседите на крофтерите во Јужен Јуст, Бара и насекаде на север и запад од Шкотска. Деновите на малите закупци кои зависеа исклучиво од волјата на сопственикот беа минато. Повеќе немаше — а и не можеше да има — масовни прогони и чистки од Шкотските Гори. По 1886 година, луѓето од овој огромен регион, без разлика на нивниот јазик или религија, конечно можеа да го искористат своето право на глас на локалните и националните избори, без страв од некаква сериозна одмазда.“ Професорот Мик посочува дека Мардок извршил големо влијание и врз свештеникот Доналд Мекалум, свештеник на [[Државна религија|Воспоставената]] црква на Шкотска и еден од ретките протестантски свештеници кои активно им се спротиставувале на англо-шкотските земјопоседници. Кампањите на Мекалум во времето на [[Crofters War|Крофтерската војна]] се обидувале да ја користат [[Библија|Библијата]] како аргумент за итно реформирање на законите за сопственоста на земјиштето - редовна тема во делата на Мардок. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://meekwrite.blogspot.com/2013/03/crofting-history-preaching-land-gospel.html|title=Passages from Tiree: Crofting History: 'Preaching the Land Gospel': Rev. Donald MacCallum (1849-1929)|date=11 March 2013}}</ref> Додека многу од водачите на движењето за земјишна реформа биле поврзани со Либералната партија, Мердок бил [[Социјализам|социјалист]]. Тој неуспешно се кандидирал за Шкотската лига за обнова на земјиштето во Партик на општите избори во 1885 година и го убедил Кир Харди да настапи како независен кандидат на Лабуристите. Станал еден од претседателите на состанокот за основање на Шкотската лабуристичка партија.<ref name="radicals">James Young, "Murdoch, John", in: {{Наведена книга|title=Biographical Dictionary of Modern British Radicals|last=Baylen|first=Joseph|last2=Gossman|first2=Norbert|date=1988|publisher=Harvester Wheatsheaf|isbn=0710813198|location=Hemel Hempstead|pages=607&ndash;610}}</ref><ref name="cscs.academicblogs.co.uk"/> == Личен живот == Мардок се оженил со Иркиња, Елиза Џејн Тикел, во Даблин во 1856 година. Таа била четиринаесет години помлада од него. Заедно имале шест деца: Френсис, Џеси, Џон, Роналд Гордон, Александар Саливан (Чарли) и Мери. Починал на 29 јануари 1903 година во Солткоутс во [[Ершир]], каде што се преселил со својата сопруга неколку години претходно. Погребан е на гробиштата Ардросан со неговата жена, која починала две години подоцна, во јуни 1905 година. == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Јанг, Џ.Д. (1975), ''Џон Мердок: Пионер во земјата и трудот'', во Барнет, Реј (ур.), ''Калгакус'' 2, лето 1975, стр.&nbsp;14 и 15, * ''Избор од уредничките статии на Џон Мардок'', во ''Калгакус'' 2, лето 1975, стр.&nbsp;16 – 19, {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мардок, Џон (уредник)}} [[Категорија:Јазично оживување]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Починати во 1903 година]] [[Категорија:Родени во 1818 година]] 9om8wkimuzytrb16tzn2mzeoyca86f4 0 1396628 5578812 5571460 2026-06-19T08:35:41Z BosaFi 115936 5578812 wikitext text/x-wiki {{закосеннаслов}} '''Милион потписи за укинување на дискриминаторските закони''' ([[Персиски јазик|персиски]] : '''{{Јаз|fa|يک ميليون امضا برای لغو قوانين تبعيض آميز}}''' {{Јаз|fa|Јек милјун емза бара-је лагхв-е каванин-е табиз амиз}}), позната и како '''„Промена за еднаквост“''', ― кампања на [[жените во Иран]] за собирање милион потписи во поддршка на промена на [[Дискриминација|дискриминаторските]] закони против жените во нивната [[Иран|земја]], започната во август 2006 година. Кампањата била позната и како '''„Кампања за милион потписи'''“ ('''КЗЕМП'''). Активистките на движењето биле напаѓани и затворани од страна на иранската влада, а кампањата морала да ја продолжи својата двегодишна цел за да го собере целиот број потписи. Кампањата добила широко меѓународно признание. Истакнати новинарски организации, организации за [[човекови права]] и продемократија, доделиле важни награди и на организацијата и на некои од нејзините членови. == Историја == Иранските активисти [[Женски права во Иран|за права на жените]] во Иран ја започнале кампањата како продолжение на мирен [[протест]] со истата цел во 2006 година на плоштадот „Хафт-е Тир“ во [[Техеран]].<ref name="pen">{{Наведување|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2011/04/nasrin-sotoudeh-sentenced-to-11-years-wins-freedom-to-write-award.html|title=Nasrin Sotoudeh, Sentenced to 11 Years, Wins PEN Freedom to Write Award|first=Muhammad|last=Sahimi|first2=Dan|last2=Geist|journal=Tehran Bureau|date=13 април 2011}}</ref> Кампањата службено била започната на 28 август 2006 година,<ref name="golkar2024">{{Наведена мрежна страница|url=https://no-niin.com/issue-27/we-change-on-the-processes-of-irans-one-million-signature-campaign/index.html|title=We Change: On the Processes of Iran's One Million Signature Campaign|last=Golkar|first=Niloofar|date=октомври 2024|work=NO NIIN Magazine|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> на семинар насловен како ''„Влијанието на законите врз животите на жените“'' (персиски: {{Јаз|fa|تاثیر قوانین بر زندگی در حال زنان}}, {{Јаз|fa|Taaseereh ghavaaneen bar zendegee dar haaleh zanaan}}). Адвокатката и застапничка за женски права, Насрин Сотудех, била една од првите што се приклучила на движењето, кое било познато и како Кампања за милион потписи (КЗЕМП). Подоцна, таа ги бранела другите членови на КЗЕМП, вклучувајќи ги Нушин Ахмади Хорасани, Хадиџе Могадам, Рахеле Асгаризадех, Насим Хосрави, Амир Јагуб-Али и Нахид Џафари.<ref name="pen"/> Активистите на движењето биле нападнати и затворани од страна на владата, а кампањата морала да ја продолжи својата првична двегодишна цел за да го собере целиот број потписи.<ref name="WE">[https://womensenews.org/2008/09/irans-womens-rights-activists-are-being-smeared/ Iran's Women's Rights Activists Are Being Smeared] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170510191609/http://womensenews.org/2008/09/irans-womens-rights-activists-are-being-smeared/|date=2017-05-10}}, Nayereh Tohidi, Women's eNews, 17 септември 2008; пристапено на 3 јуни 2026.</ref><ref name="LAT">[http://www.latimes.com/news/printedition/asection/la-fg-marriage3-2008sep03,0,5861662.story victory on marriage legislation], Borzou Daragahi, ''[[Los Angeles Times]]'', 3 септември 2008; пристапено на 3 јуни 2026.</ref> == Цели и стратегија == Освен собирањето милион потписи за поддршка на реформата на законот, кампањата, како што е наведено, има за цел да ги постигне и следниве цели: # Промоција на соработка и кооперација за општествени промени # Идентификација на потребите и приоритетите на жените # Засилување на женските гласови # Зголемување на знаењето, промовирање на демократско дејствување # Плаќање членарина # Моќта на броевите # Моќ во различноста Кампањата има за цел да обезбеди еднакви права во бракот и наследството, крај на [[Полигамија|полигамијата]] и построги казни за убиства од чест и други облици на [[насилство]].<ref>[http://www.newstatesman.com/asia/2008/09/women-rights-iran-blogs-online "Battle of the blogs" by Asieh Amini, објавено 11 септември 2008]</ref> Организаторите на кампањата сметаат дека нејзините барања се во согласност со [[Ислам|исламските]] начела и се во согласност со меѓународните обврски на Иран. Како потписник на [[Меѓународен пакт за граѓански и политички права|Меѓународниот пакт за граѓански и политички права]], Иран се обврзува да ги елиминира сите облици на дискриминација и треба да преземе конкретни мерки за реформирање на законите што ја промовираат [[Дискриминација|дискриминацијата]]. Овие барања во никој случај не се спротивни на темелите на исламот и веќе некое време се дискутираат меѓу исламските правници и изучувачи. Организаторите се надевале дека петицијата со милион потписи ќе им покаже на носителите на одлуки и на пошироката јавност дека желбата за промена на дискриминаторските закони против жените не е ограничена само на мал сегмент од општеството, туку е широко распространета меѓу различните делови од иранското население. Слични кампањи за собирање потписи биле одржани и во други земји. Поточно, жените во [[Мароко]], одржале кампања „''Милион потписи''“ за правата на жените во 1992 година.<ref>Zakia Salime, Between Feminism and Islam: Human Rights and Sharia Law in Morocco (Minneapolis, MN: University of Minnesota Press, 2011): 32-34.</ref> Кампањата ''„Милион потписи'' “ била започната исклучиво од ирански жени во Иран, без никаква поддршка од странски земји. Сепак, таа била активна во собирањето потписи и од ирански граѓани кои живеат во Иран и од оние кои се жители на други земји. Кампањата е опишана како начин да бидат искористени „фигуративните ѕидови“ на приватноста во Иран.<ref>Majd, Hooman, ''The Ayatollah Begs to Differ : The Paradox of Modern Iran'', by Hooman Majd, Doubleday, 2008, стр. 188</ref> Политичките демонстрации може да добијат малку публицитет, а учесниците може да бидат претепани и уапсени - како што се случи на демонстрациите на 12 јуни 2006 година. Сепак, барателите на потписи „се расфрлаат по еден или по двајца, во мали градови и села, одејќи во продавници, салони за убавина, училишта и канцеларии или стојат на автобуски станици објаснувајќи „лице в лице“ како иранското толкување на [[Шеријат|шеријатскиот закон]] е наспроти половина од населението. Тие бараат од мажите и жените да ја потпишат нивната петиција.“<ref>[https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/lipstick-revolution-irans-women-are-taking-on-the-mullahs-1632257.html Lipstick revolution: Iran's women are taking on the mullahs, by Katherine Butler, 26 февруари 2009]</ref> == Прогонство == Неколку учеснички на мирниот собир на бранителите на женските права на 12 јуни 2006 година на плоштадот „Хафте Тир“, кој завршил со полициско насилство и бруталност и апсење на 70 лица, биле судени и осудени.<ref name="PV20070704">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.payvand.com/news/07/jul/1045.html|title=Iran: Unexpected Sentence for Delaram Ali, Women's Rights Defender|date=2007-07-04|publisher=Payvand|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206002549/http://www.payvand.com/news/07/jul/1045.html|archive-date=2018-02-06|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Меѓу нив се Деларам Али, Фариба Давуди Мохаџер, Нушин Ахмади Хорасани, Парвин Ардалан, Шахла Ентесари, Сусан Тахмасеби, Азадех Форгани, Бахаре Хедајат и Бахаре Алави; Марјам Зија, Насим Солтан Беиги и Алиех Егдам Дуст не ги добиле своите казни во исто време. Во едно интервју, истакнатата адвокатка и добитничка на [[Нобелова награда за мир]] Ширин Ебади ги нарекла обвиненијата против жените неосновани.<ref name="ROOZ743">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.roozonline.com/english/news/newsitem/article/2007/april/03//ebadi-calls-charges-against-women-baseless.html|title=Nasrin Sotoodeh Banned from Travel; Husband Accepts HR Award on her Behalf|last=Sepideh Abdi|date=3 април 2007|publisher=Rooz Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20121002022644/http://www.roozonline.com/english/news/newsitem/article/2007/april/03//ebadi-calls-charges-against-women-baseless.html|archive-date=2012-10-02|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Казните вклучувале [[Затвор|затворски]] казни, некои од нив условни, како и различен број камшикувања. Нахид Сијамдуст, пишувајќи во ''[[The New York Times]]'', ја нарекол кампањата „скршена“. <ref name="Siamdoust-NYT">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2018/02/03/opinion/sunday/iran-hijab-women-scarves.html?rref=collection%2Fsectioncollection%2Fsunday&action=click&contentCollection=sunday&region=stream&module=stream_unit&version=latest&contentPlacement=1&pgtype=sectionfront|title=Why Iranian Women Are Taking Off Their Head Scarves|last=Siamdoust|first=Nahid|date=3 February 2018|work=The New York Times|access-date=5 February 2018|agency=New York Times}}</ref> Според професорката Најере Тохиди од Калифорнискиот државен универзитет, жените кои собирале потписи за кампањата биле напаѓани и уапсени, што го забавило нејзиниот напредок, предизвикувајќи потреба од продолжување на нејзината двегодишна цел.<ref name="WE"/> На пример, во март 2007 година, 33 жени биле уапсени, главно пред судницата во Техеран каде што се собрале за мирно да протестираат против судењето на пет жени - Фариба Давуди Мохаџер, Шахла Ентесари, Нушин Ахмади Хорасани, Парвин Ардалан и Сусан Тахмасеби - кои биле обвинети за „пропаганда против системот“, „дејствување против националната безбедност“ и „учество во нелегални демонстрации“ во врска со демонстрациите од 12 јуни 2006 година.<ref name="AI20090717">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?id=ENGUSA20090717001&lang=e|title=Women's rights activist and lawyer violently arrested in Iran, says Amnesty International|date=17 јули 2009|publisher=Amnesty International|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721130943/http://www.amnestyusa.org/document.php?id=ENGUSA20090717001&lang=e|archive-date=2009-07-21|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Покрај четири од жените на кои им било судено, меѓу уапсените биле и Шади Садр и Махбубе Абасголизаде, кои биле притворени повеќе од две недели пред да бидат ослободени со кауција. На 4 ноември 2007 година, Ронак Сафазаде била уапсена, еден ден откако собрала потписи на прославата по повод Денот на децата за кампањата „''Милион потписи''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranhumanrights.org/2009/01/ronak-safazadeh|title=Ronak Safazadeh|date=25 јануари 2009|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> На 12 јуни 2008 година, Насрин Сотудех и осум други жени биле уапсени од безбедносните сили додека се подготвувале да присуствуваат на конференција по повод националниот ден на солидарност на иранските жени.<ref name="FEQ2009524">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forequality.info/english/spip.php/IMG/spip.php?article522|title=Court Hearing of Nasrin Sotoodeh Postponed|date=24 мај 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222092231/http://www.forequality.info/english/spip.php/IMG/spip.php?article522|archive-date=2016-02-22|accessdate=2009-07-10}}</ref> По победата над законот за брак во септември 2008 година, судот осудил на затвор четири жени водачи вклучени во кампањата „''Милион потписи''“, за придонес кон забранети семрежни страници. Тие биле идентификувани како [[:sv:Maryam Hosseinkhah|Марјам Хосеинхах]], Нахид Кешаварз, Џелвех Џавахери и Парвин Ардалан.<ref name="LAT" /> Во октомври 2008 година, Еша Момени, дипломирана студентка на Факултетот за комуникации, медиуми и уметности при Калифорнискиот државен универзитет, интервјуирала активисти во [[Техеран]] за филм како дел од нејзините студии во Калифорнија.<ref name="IranFocus20081104">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranfocus.com/en/women/iran-holds-student-living-in-u.s.-on-security-charges-16619.html|title=Iran holds student living in U.S. on security charges|last=Hashem Kalantari and Fredrik Dahl|date=4 ноември 2008|publisher=Reuters via Iran Focus|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416194547/http://www.iranfocus.com/en/women/iran-holds-student-living-in-u.s.-on-security-charges-16619.html|archive-date=2009-04-16|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Таа била уапсена, првично за прекршок при возење, а истакнатиот ирански адвокат Мохамед Али Дадках ги цитирал претставниците на Исламскиот револуционерен суд како велат дека нејзиното притворање е поврзано со вмешаност во кампањата „''Милион потписи''“.<ref name="AFP20081025">{{Наведена мрежна страница|url=http://eastkurd.blog.co.uk/2009/07/08/mohammad-ali-dadkhah-lawyer-and-his-colleagues-were-arrested-6473357/|title=Lawyer Says Iran Should Release Arrested American|last=Ali Akbar Dareini|date=25 октомври 2008|publisher=ABC News (Associated Press)|archive-url=https://web.archive.org/web/20090812105641/http://eastkurd.blog.co.uk/2009/07/08/mohammad-ali-dadkhah-lawyer-and-his-colleagues-were-arrested-6473357/|archive-date=2009-08-12|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Момени била ослободена со кауција во ноември 2008 година по 28 дена во затворот Евин, но не ѝ било дозволено да го напушти Иран.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=103490676|title=Birthday Wishes For Imprisoned Journalist Saberi|last=Scott Simon|date=25 април 2009|work=[[Weekend Edition]]|access-date=3 јуни 2026|publisher=NPR|author-link=Скот Сајмон}}</ref> Во мај 2009 година, таа сè уште била таму.<ref name="CSUN20090325">{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.csun.edu/news/clips/2009/03/25/commentary-graduate-student-esha-momeni-is-still-being-detained-in-iran/|title=Commentary: Graduate student Esha Momeni is still being detained in Iran|last=Haleh Bakhash|date=25 март 2009|publisher=Honolulu Advertiser, via California State University Northridge News Clippings Service|archive-url=https://swap.stanford.edu/20090419101538/http://blogs.csun.edu/news/clips/2009/03/25/commentary-graduate-student-esha-momeni-is-still-being-detained-in-iran/|archive-date=2009-04-19|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> == Признание и награди == === Награда „Олоф Палме“ 2007 === Новинарката и активистка Парвин Ардалан требала да биде во [[Стокхолм]] на 6 март 2008 година. Таа требала да ја прими наградата „Олоф Палме“ за 2007 година, како признание за нејзината водечка улога во кампањата „''Милион потписи''“ за еднаквост на жените во Иран. Сепак, на 3 март, службениците за безбедност на аеродромот ја извадиле од летот што требал да полета од Меѓународниот аеродром во Техеран, ѝ го одзеле [[Пасош|пасошот]] и ѝ врачиле покана да се појави на [[суд]].<ref>''Protest Travel Ban on Iranian Women's Rights Activist'', [http://action.humanrightsfirst.org/campaign/Ardalan/836xkuer4wkxe67? Human Rights First]{{Мртва врска|date=September 2017}}</ref> === Репортери без граници/Дојче Веле === Во 2008 година, наградата на Репортери без граници и [[Дојче Веле|Дојче веле]] била доделена на семрежната страница на кампањата (која е наречена ''„Промена за еднаквост''“).<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,3837557,00.html (на персиски) Deutsche Welle ]</ref> === Награда „Симон де Бовоар“ === Во јануари 2009 година, кампањата била наградена со наградата „Симон де Бовоар“ за слобода на жените ({{Јаз|fr|Prix Simone de Beauvoir pour la liberté des femmes}}) како признание за нејзиното значајно влијание врз иранското општество.<ref>[http://we-change.org/site/english/spip.php?article436 One Million Signature Campaign Honored with Simone de Beauvoir Award], Change for Equality, петок 9 јануари 2009, (на [[Персиски јазик|персиски]], 20 дај 1387 [[Ирански календар|ХГ]], {{Наведена мрежна страница|url=http://www.campaignforequality.info/spip.php?article3457|title=کمپین یک میلیون امضاء برندۀ جایزۀ سیمون دو بووار - تغییر برای برابری|archive-url=https://web.archive.org/web/20090405062007/http://www.campaignforequality.info/spip.php?article3457|archive-date=2009-04-05|accessdate=3 јуни 2026}}).<br /><br />• ''{{Узурпирана|[https://web.archive.org/web/20090129235921/http://feministschool.biz/english/spip.php?article225 Visual Report of Receiving the Prize from Simone de Beauvoir Foundation]}}'', Feminist School, четврток 22 јануари 2008, (на персиски, Feminist School, 2 бахман 1387 ХГ, {{Мртва врска|date=April 2018}}).<br /><br />• {{Узурпирана|[https://web.archive.org/web/20090130000048/http://www.feministschool.biz/spip.php?article1994 Interview with]}} Ms [[Simin Behbahani]], на персиски, Feminist School, 1 бахман 1387 ХГ.</ref> === Награда „Ана Политковскаја“ === Во 2009 година, „''Милион потписи''“ ја добиле наградата „Ана Политковскаја“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://humanrightshouse.org/articles/politkovskaya-award-won-by-iranian-womens-rights-campaign/|title=Politkovskaya award won by Iranian women's rights campaign|date=8 октомври 2009|work=Human Rights House Foundation|language=en-US|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> === Глобална награда за правата на жените === Фондацијата за феминистичко мнозинство ја одликувала Кампањата „''Милион потписи''“ како добитник на Глобалната награда за правата на жените за 2009 година.<ref>[http://feminist.org/globalwomensrightsawards/AboutAwards.html About the Global Women's Rights Award] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090430080310/http://feminist.org/globalwomensrightsawards/AboutAwards.html|date=2009-04-30}}</ref> Оваа награда ѝ била доделена на Кампањата, „како посебно признание за нивната револуционерна работа за барање крај на дискриминаторските закони во Иран против жените“.<ref>[http://feminist.org/globalwomensrightsawards/AwardRecipients.html Global Women's Rights Awards 2009 Recipients] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090430080406/http://feminist.org/globalwomensrightsawards/AwardRecipients.html|date=2009-04-30}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://changeforequality-ca.org/English/GlobalWomenRightsAward-FMF_eng.html|title=Report of the Global Women's Rights Award Ceremony|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725154524/http://changeforequality-ca.org/English/GlobalWomenRightsAward-FMF_eng.html|archive-date=2011-07-25|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> === ''Кампања за собирање милион потписи на иранските жени за еднаквост: Внатрешна приказна'' === Во 2009 година, Женското партнерство за учење (ЖПУ)<ref>[http://www.learningpartnership.org Women's Learning Partnership: For Rights, Development, and Peace]</ref> ја објавиле книгата „''Иранската кампања за милион потписи за еднаквост: Внатрешна приказна''“, напишана од Нушин Ахмади Хорасани, една од основачките членови на кампањата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.learningpartnership.org/iran-oms-inside-story|title=Iranian Women's One Million Signatures Campaign for Equality: The Inside Story (book description)|archive-url=https://web.archive.org/web/20160715183426/http://www.learningpartnership.org/iran-oms-inside-story|archive-date=2016-07-15|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> „''Иранската кампања за милион потписи за еднаквост: Внатрешната приказна''“ ги подробиле историјата, стратегиите и вредностите што собрале разновидна група ирански жени, мажи и активисти за права за добро познатата кампања за еднаквост на жените. Тоа е вредна студија на случај за нов модел за движења на месно ниво во 21 век, применлив не само во општества управувани од автократски влади или под влијание на радикален фундаментализам, туку и во поотворени и толерантни општества кои сè уште не постигнале целосна еднаквост за жените. === Законодавство === Во 2008 година, конзервативната иранска влада предложила данок на предбрачни договори над одреден износ, за да биде намален финансискиот товар врз мажите. Многу водачи на кампањата „''Потписи''“ активно работеле против тоа. Во септември 2008 година, законот за данокот бил вратен во законодавниот совет, наведувајќи го проблематичното мешање на владата во приватните договори; сепак, неговото главно противење произлегло од перцепираната промоција на полигамијата во законот на владата.<ref name="WP">[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/09/02/AR2008090202824.html?hpid=sec-world Iranian Parliament Delays Vote on Bill That Upset Judiciary, Women's Activists], Thomas Erdbrink, ''[[Washington Post]]'', 3 септември 2008; пристапено на 3 јуни 2026.</ref> Предложените одредби за полигамија и данок отсуствувале од законот што бил усвоен на 9 септември 2008 година.<ref name="WE"/> == Поврзано == * [[Иранки]] * [[Иранско женско движење]] * [[Интелектуални движења во Иран]] * [[Човекови права во Иран]] * [[Женски лрава во Иран]] == Наводи == {{Наводи}} == Извори == * [https://web.archive.org/web/20160119035914/http://nobelwomensinitiative.org/2007/02/update-a-million-signatures-for-women/ ''Update: A million Signatures for Women'', 13 февруари 2007 година], Нобелова иницијатива за жени * [https://www.rferl.org/a/1070878.html „Иран: Акцијата за потписи е насочена кон родовата дискриминација“], 28 август 2006 година, [[Радио Слободна Европа|Радио Слободна Европа/Радио Либерти]] * Најерех Тохиди, [https://web.archive.org/web/20220930103016/http://www.payvand.com/news/06/dec/1174.html „Иранското движење за права на жените и кампањата за собирање милион потписи“], Пајванд, 16 декември 2006 година. * Маура Џ. Кејси, „[https://www.nytimes.com/2007/02/07/opinion/07observer.html?_r=3&oref=slogin&oref=slogin&oref=slogin Challenging the Mullahs, One Signature at a Time]“, ''The New York Times'', 7 февруари 2007 година. == Надворешни врски == * Промена за еднаквост (''Ta'ghir barā-ye Barā'bari'' ), Службена семрежна страница за кампања, [https://web.archive.org/web/20171212173257/http://we-change.org/site/english/ (англиски)], [http://we-change.org/site/english/spip.php?rubrique10 (персиски)] . * Ширин Ебади, ''[https://www.fidh.org/spip.php?page=article&id_article=3827 Милион потписи со кои се бараат измени во дискриминаторските закони]'', ФИДХ, 22 ноември 2006 година. * ''[https://www.bbc.com/persian/iran/story/2007/01/070123_shr-campaign-rights Милион потписи со кои се бараат измени во дискриминаторските закони]'', на [[персиски јазик]], BBC Persian, среда, 24 јануари 2007 година. [[Категорија:Родова еднаквост]] [[Категорија:Историја на граѓанските права и слободи во Иран]] [[Категорија:Движења за женски права во Иран]] [[Категорија:Феминистички организации во Иран]] [[Категорија:Иран во 2006 година]] [[Категорија:Женски права во Иран]] [[Категорија:Историја на човековите права]] 2yowuq3nbe9msxk7bedfb9buxv1uslq 0 1396660 5578796 5571464 2026-06-19T08:31:25Z BosaFi 115936 /* Надворешни врски */ 5578796 wikitext text/x-wiki '''Кампања „Зелен свиток на слободата“''' ({{Langx|fa|تومار اعتراضی جنبش سبز}}) ― најдолгиот свиток со петиција во светот, со должина од над 2.000 метри. Неговото создавање било поттикнато од членови на иранската дијаспора, а било покриено со потписи од луѓе од целиот свет, кои го доведуваат во прашање легитимитетот на [[Махмуд Ахмадинежад|Махмуд Ахмадинеџад]] како ирански претседател по спорните ирански претседателски избори во јуни 2009 година, ги осудуваат злоупотребите на [[Човекови права|човековите права]] извршени против иранските демонстранти и се солидаризираат барајќи универзални човекови права, правда и слобода за иранскиот народ. Главната цел на кампањата „Зелен свиток“ е да ги увери Иранците во Иран дека не се сами во својата борба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.huffpost.com/entry/iranians-worldwide-roll-o_b_230463|title=Iranians Worldwide Roll Out Green Scroll Against Ahmadinejad (SLIDESHOW, UPDATES)|date=19 август 2009|work=HuffPost|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> == Потекло == Али Техрани, 44-годишен Иранец кој живеел во Ватерло, [[Онтарио]], [[Канада]], ја добил идејата за кампањата „Зелен свиток“ кон крајот на јуни 2009 година, додека гледал како иранската влада врши злоупотреби врз луѓето во неговата родна земја. Првичната идеја на Техрани била да го закачи готовиот свиток на [[Кула Си-ен|кулата Си-ен]] во [[Торонто]], Онтарио, Канада или на [[Ајфелова кула|Ајфеловата кула]] во [[Париз]], [[Франција]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.therecord.com/|title=Waterloo Region News - Daily Breaking News &#124; The Record|work=therecord.com|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> како чин на светски [[протест]] против претстојната инаугурација на [[Махмуд Ахмадинежад|Ахмадинеџад]] за втор мандат како претседател на Иран. Идејата брзо се проширила меѓу членовите на иранската [[дијаспора]]. Во градовите низ целиот свет, иранските активисти купиле свитоци зелена ткаенина од месни извори и брзо собрале илјадници потписи од Иранци и неиранци помеѓу 10 и 12 јули. На крајот, над 190 градови низ целиот свет испратиле ролни ткаенина во Париз, каде што биле сошиени заедно во еден непрекинат транспарент. Кога сите парчиња биле составени, и со собраните потписи бил направен '''Зелениот свиток на слободата,''' кој се протегал на повеќе од 2.000 [[Метар|метри]] во должина. == Намена == Целта на кампањата „Зелен свиток на слободата“ била следнава: 1. Да му се каже на светот дека Ахмадинеџад не е легитимен претседател на Иран 2. Да бидат осудени злоупотребите на човековите права, силувањата, мачењата, убиствата и другите неправди што биле извршени против мирните Иранци 3. Да бидат барани универзални човекови права, слобода и правична правда за иранскиот народ 4. Да бидат охрабрени странските влади да не ја признаат владата на Ахмадинеџад за „државен удар“ 5. Да биде покажано единство меѓу сите Иранци надвор од Иран 6. Да им биде покажано на Иранците во Иран дека се поддржани од луѓе од целиот свет и да бидат уверени дека не се сами во својата борба 7. Да биде создадено непрекинато медиумско внимание за борбата на иранскиот народ == Историја на прикажување == === Париз === Зелениот свиток на слободата го имал своето јавно деби на 25 јули 2009 година, во [[Париз]], [[Франција]], во сенката на [[Ајфелова кула|Ајфеловата кула]], опкружувајќи голем дел од [[Марсово Поле (Париз)|Марсовото Поле]]. Ова се совпаднало со (но не било планирано како службен дел од) светскиот ден на акција на 25 јули во над 100 градови низ целиот свет од страна на коалиција на зелени ирански активисти. === Њујорк === Како одговор на појавувањето на [[Махмуд Ахмадинежад|Махмуд Ахмадинеџад]] на состанокот на [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]] на 23 септември 2009 година, Зелениот свиток бил испратен во Њујорк, каде што на 24 септември 2009 година, бил марширан преку Бруклинскиот мост.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://thelede.blogs.nytimes.com/2009/09/24/iranians-blanket-brooklyn-bridge-in-green/|title=Iranians Blanket Brooklyn Bridge in Green|date=24 септември 2009|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Службениците на полициската управа на Њујорк се плашеле дека ако свитокот е марширан преку еден непрекинат материјал, во случај дел од свитокот да биде однесен од ветровите на патот покрај Бруклинскиот мост, свитокот долг 2.000 метри би претставувал сериозна опасност по безбедноста и за автомобилите на патот и за луѓето на пешачката патека. Поради оваа безбедносна причина, њујоршката полиција побарала свитокот да биде исечен на делови од педесет (50) стапки и да се пренесе преку Бруклинскиот мост на картонски столбови. Повеќето делови биле нумерирани како што биле исечени, така што свитокот можел повторно да биде составен по првобитниот редослед подоцна. === Вашингтон === На 15 ноември 2009 година (исто така и Светски ден на студентите), Зелениот свиток бил марширан низ Националниот трговски центар, почнувајќи од основата на споменикот во [[Вашингтон]] и завршувајќи на скалите на зградата Капитол. [[Податотека:Greenscrolldc.JPG|мини|Зелениот свиток кај споменикот „Вашингтон“.]] == Меѓународни реакции == Во [[Обединети Арапски Емирати|Обединетите Арапски Емирати]], полицијата ги спречила иранските демонстранти да го потпишат Зелениот свиток, објавила весникот „''National''“ со седиште во [[Дубаи]]. Полицијата им кажала на толпата дека „им е забрането да испраќаат службени петиции од територијата на Обединетите Арапски Емирати, бидејќи Иран и ОАЕ имаат дипломатски врски“.<ref>[http://televisionwashington.com/floater_article1.aspx?lang=en&t=2&id=11892 Dubai Police stop Iranians from signing anti-Ahmadinejad petition]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thenational.ae/article/20090706/NATIONAL/707059829/-1/ART|title=Dubai Police stop Iranian petition|archive-url=https://archive.today/20120912205622/http://www.thenational.ae/article/20090706/NATIONAL/707059829/-1/ART|archive-date=2012-09-12|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> == Поврзано == * [[Милион потписи]] == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [https://greenscroll.blogspot.com/ Блог на Greenscroll] [[Категорија:Историја на граѓанските права и слободи во Иран]] [[Категорија:Махмуд Ахмадинеџад]] [[Категорија:Протести на иранските претседателски избори 2009]] [[Категорија:Историја на човековите права]] 6b6j2sfjj40kzimp2jgxww1ve92wrg2 0 1396672 5578799 5571466 2026-06-19T08:32:15Z BosaFi 115936 5578799 wikitext text/x-wiki Во 1967 година, [[Иран]] усвоил збир на напредни [[Семејство|семејни]] закони, '''Законот за заштита на семејството''', кој им дал на [[Жена|жените]] семејни права; тие биле проширени во Законот за заштита на семејството од 1975 година. Законот бил поништен во 1979 година по [[Иранска револуција|Исламската револуција]] кога повторно бил воведен [[Шеријат|шеријатскиот]] закон, но се издвојува по тоа што бил пред своето време, особено во земја со [[Ислам|муслиманско]] мнозинство.<ref>{{Наведена книга|title=Legal Reforms in the Shi'i World:Recent Legislation in Iran and Iraq in ''Malaya Law Review'' 10/2|last=Hinchcliffe|first=Doreen|year=1968|pages=292–305}}</ref> Денес, делови од актите се повторно воведени во Иран, додека други се разгледувани. На пример, законот од 1967 година, воспоставил Посебни судови за семејни прашања. Тие биле распуштени по револуцијата, но Посебните граѓански судови биле повторно основани во 1979 година за да судат по прашања поврзани со семејното право, наследувањето и [[Вакаф|вакафот]]. Слично на тоа, некои законски измени ги поместиле семејните прашања во понапредна насока во областите на минималната возраст за брак, старателството над децата и основите врз кои жените можат да бараат развод. == Историја == === Пред 1975 година === Во 1906 година, во Иран бил донесен првиот устав. Во следните години биле донесени низа закони, вклучително и во семејното право. Во 1930-тите, имало дванаесет [[Шиизам|шиитски]] закони за брак, развод, легитимитет и старателство над деца кои биле вклучени во граѓанскиот законик (канун-е мадани). Овие дванаесет закони биле донесени и ревидирани во 1930-тите. Браковите и разводите морале да бидат евидентирани во државните регистри по донесувањето на Законот за брак од 1931 година (член 1041).<ref name="iranicaonline.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/divorce#pt4|title=Welcome to Encyclopaedia Iranica}}</ref> Во 1962 година, иранскиот закон ги сметал жените за иста класа со малолетници, [[Злосторство|злосторници]] и луди: тие не можеле ниту да гласаат ниту да се кандидираат за јавни функции, не им било дозволено старателство над своите деца, не можеле да работат или да се мажат без дозвола од своите машки „добротворители“, можеле да се разведат во секој момент (со или без нивно претходно знаење, преку изговор на едноставна реченица од страна на сопругот) и можеле да се соочат со присуство на втора, трета или четврта сопруга во нивниот дом во секој момент - без никаква правна, финансиска или емоционална можност за правна заштита. Тие не можеле да станат старатели на своите деца дури ни по смртта на таткото. Тие не можеле да го пренесат своето државјанство на своите деца; всушност, нивното државјанство било во опасност ако се омажеле за некој кој не е Иранец. Тие наследувале од имотот на таткото само половина од она што го добивале нивните браќа, а од имотот на сопругот само една четвртина кога немале деца и една осмина ако имало деца.<ref>{{Наведена книга|title=The Iranian Family Protection Act in ''International and Comparative Law Quarterly'' 17|last=Hinchcliffe|first=Doreen|year=1968|pages=516–521}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Iranian Family Protection Law of 1967: A Milestone in the Advance of Women's Rights in ''Iran and Islam'' C.E. Bosworth (Ed.)|last=Bagley|first=F.R.C.|publisher=Edinburgh University Press|year=1971|location=Edinburgh|pages=47–64}}</ref> Во 1967 година, биле предложени два закона за заштита на семејството. Претставници на Меџлесот, вклучувајќи го и Мехрангиз Доулатшахи, го претставиле предлог-законот кој подоцна ќе стане закон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fis-iran.org/en/oralhistory/Dowlatshahi-Mehrangiz|title=Oral History interview of Mehrangiz Dowlatshahi|work=Foundation for Iranian Studies|publisher=[[Фондација за ирански изучувања]]|location=Бетесда, [[Мериленд]], [[Соединети Држави]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324015457/http://www.fis-iran.org/en/oralhistory/Dowlatshahi-Mehrangiz|archive-date=2010-03-24|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Сенаторката Мехрангиз Манучехријан претставила понапреден закон кој бил потпишан од 15 сенатори.<ref name="The Feminist School">{{Наведена мрежна страница|url=http://feministschool.org/english/spip.php?article158|title=Reform and Regression: The Fate of the Family Protection Law|publisher=The Feminist School|archive-url=https://web.archive.org/web/20091005140304/http://feministschool.org/english/spip.php?article158|archive-date=2009-10-05|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Меѓутоа, кога некои од медиумите претставиле претеран став за напредниот закон, Манучехријан морала да го напушти [[Техеран]] додека не стивнал публицитетот и не се смират можните закани за нејзината безбедност. Како последица на тоа, членовите од семејното право за [[Полигамија|полигамијата]] и старателството над децата не биле разгледани сè до 1975 година. Сепак, Законот за заштита на семејството го укинал вонсудскиот развод, значително ја ограничил полигинијата и воспоставил посебни семејни судови за решавање на прашања поврзани со новото законодавство за личен статус.<ref>{{Наведена книга|title=Islamic family law in a changing world: a global resource book|last=An-Na'im|first=Abdullahi A.|publisher=Zed Books|year=2002|isbn=978-1-84277-093-1}}</ref> Конзервативното [[свештенство]] жестоко се спротивставило на Законот за заштита на семејството и неговите цели. Законот отстранил цела низа правни прашања во семејното заемодејствие од свештеничката надлежност и им ги предал на семејните судови да одлучуваат. Затоа, свештенството изгубило многу моќ и авторитет. Законот ги ограничувал едностраните прерогативи на мажите во врска со разводот и полигамијата. Сопрузите прво ќе требале да поднесат барање до суд за потврда за немирување, а потоа судот ќе преговарал меѓу двете страни.<ref name="iranicaonline.org"/> === По 1979 година === Законот за заштита на семејството бил укинат веднаш по револуцијата во 1979 година. Возраста за брак за девојчињата бил вратена на 9 години. Ограничувањата за полигамија и привремени бракови биле укинати. Мехриехот (дел од бракот што ѝ е плаќан на сопругата) бил оданочуван над нивото што владата го сметала за вообичаен. Во септември 1979 година, била воведена и усвоена изменета верзија на одредбите за развод од Законот за заштита на семејството на 23-ти истиот месец. Со него биле создадени посебни граѓански судови кои стапиле на сила во ноември истата година. Со него било дозволувано [[развод]] само откако судијата ќе се обидел да го помири бракот меѓу двете страни, а потоа судот ќе закажел расправа за случајот и ќе донел одлука. Доколку двајцата меѓусебно се согласат на развод, тогаш тие одат во Канцеларија за регистрација на брак и развод и го регистрираат својот развод пред двајца сведоци.<ref name="iranicaonline.org"/> Исто така, минималната возраст за брак била поместена од 9 години на почетокот на [[Полово созревање|пубертетот]]. Старателството над децата, кое повеќе не е неотуѓиво право на татковците, сега зависи од одлуката на Посебните граѓански судови. Закон од 1992 година ги изменил прописите за развод, проширувајќи го пристапот на сопругата до развод и давајќи им на жените повеќе основи за барање развод.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.law.emory.edu/ifl/legal/iran.htm|title=Legal Profile of Iran|publisher=Emory Law|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> == Клучни точки == {{Известување најгоре|Наводи за овој дел:<ref name="Pakzad 1994 pp. 169–179">{{cite book |last=Pakzad |first=Sima |chapter=The Legal Status of Women in the Family in Iran |editor-last=Afkhami |editor-first=Mahnaz |editor-last2=Friedl |editor-first2=Erika |title=In The Eye Of The Storm: Women in Post-Revolutionary Iran |publisher=Syracuse University Press |publication-place=Syracuse, NY |year=1994 |oclc=29597898 |pages=169–179 |isbn=978-0-8156-2633-6}}</ref><ref name="Hinchcliffe 1968 pp. 516–521">{{cite journal |last=Hinchcliffe |first=Doreen |title=The Iranian Family Protection Act |journal=The International and Comparative Law Quarterly |publisher=Cambridge University Press |volume=17 |issue=2 |year=1968 |id={{ISSN|0020-5893|1471-6895}} |jstor=757118 |pages=516–521 |url=http://www.jstor.org/stable/757118 |access-date=3 јуни 2026}}</ref>}} === Брак === Законот за заштита на семејството од 1967 година ја зголемил минималната возраст за брак на 15 години за жени и на 18 години за мажи. Законот за заштита на семејството од 1975 година, потоа ја зголемил минималната возраст за брак на 18 години за жени и на 20 години за мажи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gabrielsawma.blogspot.com/2015/01/divorce-under-family-protection-law.html|title=International Law: Divorce under Family Protection Law 1967 of Iran|last=Sawma|first=Gabriel|date=23 јануари 2015|work=International Law|publisher=|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> === Развод === Правото на развод првично му припаѓало безусловно на сопругот, а под одредени околности и на сопругата, но со Законот за заштита на семејството, и мажите и жените можат подеднакво да бараат развод од судовите под одредени околности.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/divorce#pt4|title=DIVORCE – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Постоеле седум околности во кои секој од сопружниците можел да побара развод. Едната вклучува одбивање на одредбата за „тамкин“, должноста, во [[Ислам|исламот]], да се покорува на волјата на сопружникот. Традиционално, ова било применувано на жените, но исламот наведува дека мора да биде возвратено од двете страни.<ref name="google">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=kk8AmQeC3zMC|title=Feminism and Islam: Legal and Literary Perspectives|last=Yamani, M.|last2=Allen, A.|date=1996|publisher=Ithaca Press|isbn=9780863722158|page=294|access-date=3 јуни 2026}}</ref> Другите околности вклучуваат:<ref name="iranhrdc">{{Наведена мрежна страница|url=http://iranhrdc.org/english/publications/legal-commentary/1000000261-gender-inequality-and-discrimination-the-case-of-iranian-women.html#19|title=Iran Human Rights Documentation Center - Gender Inequality and Discrimination: The Case of Iranian Women|publisher=iranhrdc.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126101403/http://www.iranhrdc.org/english/publications/legal-commentary/1000000261-gender-inequality-and-discrimination-the-case-of-iranian-women.html#19|archive-date=2018-01-26|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> * Малтретирање од страна на сопругот или сопругата; * Недостаток на добивање „внимание“ и за сопругата, како и за недостатокот на способност да ги задоволи другите потреби на сопругата; * Неизлечива [[болест]] (умствена и физичка) на сопругот или сопругата; * Секоја зависност што го оневозможува продолжувањето на брачниот живот; * Повеќе од пет години затвор за кое било од лицата; * Неплодност кај која било личност. === Старателство над деца и алиментација === Судовите утврдиле дали за детето ќе биде покорисно да живее со таткото или со мајката. Таткото бил одговорен за обезбедување издршка освен ако не бил сметан за финансиски неспособен да го стори тоа, во кој случај мајката би била одговорна. Таткото бил одговорен за управување со финансиите на детето. Меѓутоа, по смртта на таткото или во случај на негова неспособност да ги извршува своите должности, судовите можеле да ја назначат мајката или дедото по таткова линија за старател на детето. Во исламската јуриспруденција, родителите го имаат старателството над детето сè додека не живеат заедно. Сепак, постојат различни мислења за тоа по нивниот развод. Како што наведуваат некои правници, а исто така и иранското граѓанско право, старателството над детето (момче или девојче) до седумгодишна возраст ѝ се дава на мајката, а потоа на таткото. Друга група правници тврдат дека старателството над девојчето до седумгодишна возраст, а старателството над момчето до двегодишна возраст ѝ се дава на мајката, а потоа на таткото. Непотребно е да биде кажано дека родителите го имаат старателството над детето од раѓањето сè додека детето не стане возрасно, по што тоа/таа не е дете за кое треба да се грижи. === Полигамија === Пред ратификацијата на Законот за заштита на семејството од 1975 година, мажот можел да се ожени со четири жени и да има привремени бракови. Како резултат на овој закон од 1975 година, мажот можел да се ожени со втора жена само со дозвола од судовите (со валидна причина за добивање на оваа дозвола) и по добивање на изрична согласност од неговата прва сопруга. == Поврзано == * [[Иранско женско движење]] * [[Милион потписи|Кампања „Милион потписи“]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.fis-iran.org/en/women/laws/family Целосен текст на Законот за заштита на семејството (1975)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100612233355/http://fis-iran.org/en/women/laws/family|date=2010-06-12}} [[Категорија:Закони за полигамија]] [[Категорија:Иран во 1967 година]] [[Категорија:Правото во 1967 година]] [[Категорија:Женски права во Иран]] [[Категорија:Историја на граѓанските права и слободи во Иран]] [[Категорија:Правото во Иран]] [[Категорија:Закодавна историја на Иран]] [[Категорија:Полигамијата во Азија]] [[Категорија:Исламско семејно право по земја]] [[Категорија:Историја на човековите права]] 8gren97fzs54vhli0uh4jf3y7qu9i0e 0 1396692 5578775 5571317 2026-06-19T08:21:16Z BosaFi 115936 5578775 wikitext text/x-wiki '''Законите за земјиште''' или официјално '''Закони за земјиште (Ирска)''' — низа мерки за решавање на прашањето за договорите за закуп и селската сопственост на земјиште во Ирска во 19 и 20 век, а помеѓу 1870 и 1909 година биле воведени 5 такви закони од владата на [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска|Обединетото Кралство]], додека понатамошни закони биле воведени од владите на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] по 1922 година, а повеќе закони биле донесени за Северна Ирска. Успехот на законите за земјиште во намалувањето на [[Концентрација на сопственост на земјиште|концентрацијата на сопственост на земјиште]] бил индициран од фактот дека во 1870 година, само 3% од ирските земјоделци поседувале сопствено земјиште, додека 97% биле закупци, а до 1929 година, овој сооднос бил обратен, со 97,4% од земјоделците кои ги држеле своите фарми во слободен посед,{{Sfn|Bew|2007}} но сепак, како што предвиделе [[Мајкл Давит]] и други [[Георгисти|георџисти]], селското сопствеништво не ставило крај на тешкотиите во ирската рурална средина, а емиграцијата и економската неповолност продолжиле,{{Sfn|King|2009}} додека најголемите корисници на земјишната реформа биле средната класа на средни земјоделци.{{Sfn|Bew|2007}} == Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година}} === Позадина === Британскиот премиер, [[Вилијам Гладстон|Вилијам Еварт Гладстон]], го покренал „[[Ирско прашање|ирското прашање]]“ во обид да победи на [[Општи избори во Обединетото Кралство во 1868 година|општите избори во 1868 година]] со обединување на [[Либерална партија|Либералната партија]] зад ова единствено прашање, а шокот од [[Fenian|фенијанското]] насилство, особено во Англија, како и растечката свест за моќта на силните националистички чувства во паневропската политика, била втора причина за справување со ирското прашање. Гладстон сакал да донесе мир со праведност во Ирска, а со тоа и во остатокот од Велика Британија, која тогаш била во зенитот на светската империјална моќ. [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1870 година]] ([[33 и 34 Викт.|33]] [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|и]] 34 Vict. c. 46) бил делумно дело на [[Чичестер Паркинсон-Фортескју, 1-ви Барон Карлингфорд|Чичестер Фортескју]], [[Џон Брајт]] и Гладстон,<ref>{{Наведена книга|title=Gladstone 1809–1874|last=Matthew|first=H.C.G.|publisher=Clarendon Press|year=1986|location=Oxford|pages=192}}</ref> а ситуацијата во Ирска била поволна, со подобрување на земјоделството и намалување на притисокот врз земјиштето од [[Голем глад во Ирска|Големиот ирски глад]], но [[Суд за оптоварени имоти|Судот за оптоварени имоти]] (1849) и агитацијата од страна на [[Лига за права на станарите|Лигата за права на закупците]] довеле до продажба на имоти од страна на задолжени, главно [[Отсутен сопственик|отсутни сопственици на недвижности]]. Либералната влада на Гладстон немаla експлицитен мандат за Законот, за разлика од [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], и затоа можело да се очекува одреден отпор од англиската класа на земјопоседници во [[Дом на лордовите|Домот на лордовите]], плашејќи се од импликациите врз имотните права во Англија, од кои многумина биле [[Виговци]] на кои Гладстон се потпирал за поддршка во Парламентот и делумно поради оваа причина, пристапот на Гладстон била претпазлив, дури и конзервативен, бидејќи тој бил посветен на одржување на класата на земјопоседници чие „социјално и морално влијание“, рекол во 1863 година, беше „апсолутно суштинско за благосостојбата на земјата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|title=SELECT COMMITTEE MOVED FOR.|date=12 June 1863|publisher=Hansard|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209165144/https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|archive-date=9 December 2018|accessdate=7 December 2018}}</ref> Понатаму, Гладстон налетал на отпор од Виговците во самиот негов кабинет, особено од [[Роберт Лоу, 1-ви виконт Шербрук|Роберт Лоу]], а резултирачката компромисна мерка била толку слаба што имал мали тешкотии да ги усвои двата дома на Парламентот, со еден значаен амандман. Освен Законот за земјиште, либералната влада го усвоила и Законот за ирската црква од 1869 година и го предложила [[Закон за ирски универзитет|Законот за ирски универзитет]] кој не успеал да го усвои двата [[Вестминстерска палата|дома на Парламентот]]. Креаторите на политиките во голема мера ги користеле статистичките податоци неодамна собрани во [[Грифитова проценка|„Проценката“ на Грифит]] (1853–68). === Услови === : 1. На [[Право на закупец|обичајот од Алстер]] или на кој било сличен обичај што преовладувал на друго место, му била дадена сила на закон таму каде што постоел. : 2. Закупците кои не ја уживаат оваа заштита (огромното мнозинство) добија зголемена безбедност преку: :: а) надомест за подобрувања направени на фарма доколку се откажат од договорот за закуп (тие претходно му биле акредитирани на сопственикот, па оттука нема стимулација за закупецот); :: б) надомест за „нарушување“, т.е. штета, за станари избркани од причини различни од неплаќање кирија. : 3. Клаузулите на Џон Брајт, кои Гладстон неволно ги прифатија, им дозволуваа на закупците да позајмуваат од владата две третини од трошоците за купување на нивниот имот, со камата од 5% што се отплаќа во текот на 35 години, под услов закуподавачот да биде спремен да го продаде (без принудни овластувања). Со цел спречување на иселувањето со изнајмување на закупнина, а со тоа и избегнување на плаќање надомест на закупците, во Предлог-законот пишувало дека кириите не смееле да бидат „претерани“, оставајќи го ова на судовите да го дефинираат, но Домот на лордовите во еден разорувачки амандман го заменил со „претерано“ што им овозможило на закуподавачите да ги зголемат кириите над она што закупците можеле да го платат, а потоа да ги иселат поради неплаќање без да дадат никаква надомест. === Последици === Законот колку и да бил добронамерен, сепак во најдобар случај бил ирелевантен, а во најлош контрапродуктивен, а помалку од 1.000 закупувачи ги прифатиле Светлите клаузули, бидејќи условите биле надвор од повеќето закупувачи и многу сопственици на недвижности не сакале да ги продадат, а многу земјоделци со значителен закуп, кои ја воделе кампањата за земјишна реформа, биле исклучени од Законот бидејќи нивните договори за закуп биле подолги од 31 година. Правните спорови околу обичајните права и „претераните“ кирии всушност ги влошиле односите меѓу сопствениците на недвижности и закупувачите, а бројките не укажувале на никакво влијание на Законот врз стапката на иселување, која во секој случај била на ниско ниво, а кон крајот на 70 години од 19 век, кога удрила депресијата, иселувањата се зголемиле поради неплаќање кирија, а закупувачите немале никаква заштита, а како одговор на тоа, „беснее“ и кампањата на [[Ирска национална лига за земјиште|Земјишната лига]], предводена од [[Мајкл Давит]], станала позната како [[Земјишна војна]] поради која владата морала да донесе [[Ирски закон за принуда|Закон за принуда]] уште во 1881 година ([[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Закон за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]]) поради зголемувањето на насилството во Ирска и ја изгубила поддршката од [[Домашно|Движењето за домашно владеење]], кое освоило 9 од 14 ирски [[дополнителни избори]] помеѓу 1870 и 1874 година, главно места порано држени од либералите. [[Фридрих Енгелс]], современ набљудувач, тврдел дека не знаел „што би можеле да имаат ториевците против овој закон, кој е толку попустлив кон ирските земјопоседници и конечно ги става нивните интереси во проверените раце на ирските адвокати“ и сметал дека било „многу забавно ако храбриот Гладстон мисли дека го решил ирското прашање преку оваа нова перспектива за бесконечни тужби“.<ref name=":0">Friedrich Engels to Karl Marc (17 February 1870) reprinted in Karl Marx and Friedrich Engels, {{Наведена книга|url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|title=Ireland and the Irish Question|date=1972|publisher=International Publishers|location=New York|page=401|access-date=7 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812045113/https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|archive-date=12 August 2021}}</ref> Сепак, законодавството „имало симболично значење далеку над неговите непосредни ефекти“,<ref>{{Наведена книга|title=Ireland Since the Famine|last=Lyons|first=F. S. L.|date=1985|author-link=F. S. L. Lyons}}</ref> а Законот за земјиште го сменил текот на законодавството [[laissez faire]] кое го фаворизирало капиталистичкото земјопоседништво и во принцип, ако не и во пракса, бил пораз за концептот на апсолутно право на сопственост и сега за прв пат во Ирска, закупците имале правен интерес во своите поседи. == Комисија на Бесборо == „Извештајот на комесарите на нејзиното височество за истрагата за работењето на [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за закуподавачи и закупувачи (Ирска) од 1870 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|33 и 34 Vict.]] c. 46) и законите што го изменувале“, под претседателство на [[Фредерик Понсонби, 6-ти Ерл од Бесборо|6-тиот Ерл од Бесборо]], а оттука и попознат како „Извештај [[Комисија на Бесборо|на Комисијата на Бесборо]]“, бил објавен во 1881 година по долги сослушувања во 1880 година и во кој се наведува дека законот од 1870 година не му дава на закупецот никаква вистинска заштита бидејќи надомест за подобрувања можел да се побара само по откажување од договорот за закуп и бидејќи закупувачите се сметале себеси за принудени да прифатат зголемување на киријата за да избегнат жртвување на она што го вложиле во своите имоти. Во него се наведува: „Слободата на договор, во случајот на мнозинството ирски закупувачи, големи и мали, всушност не постои“. Со мнозинство од 4:1 ( [[Артур Мекморо Кавана]] не се согласувал), комесарите се изјасниле во корист на „Трите Ф“ како што барала Земјишната лига: фер кирија, слободна продажба и фиксен мандат.{{Sfn|McDonnell|1908}} == Земјоделска депресија == Од 1873 до 1896 година, земјоделците во Британија и Ирска ја претрпеле „[[Долга депресија|Долгата депресија]]“ со нејзините пониски цени. Житото од Америка било поевтино и подобро и се извезувало во Европа во сè поголеми количини, а месото можело да се испраќа во бродови-ладилници дури од Нов Зеланд и Аргентина. За многу земјоделци-закупци во Ирска ова значело пониски нето приходи со кои требале да ги платат договорените кирии и најмногу влијаело врз посиромашните, повлажни западни делови на островот, кои исто така страдале од [[Ирскиот глад (1879)|гладот во 1879 година]] и што обезбедило контекст и аргументи за понатамошни правни реформи. == Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година}} [[Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|44 и 45 Викт.]] околу 49) им дал на закупците вистинска сигурност, иако во тоа време Ирците барале сопственост. Законот го воспоставил принципот на двојна сопственост од страна на сопственикот и закупецот и му дал правен статус на Царината на Алстер низ целата земја и обезбедил надомест за подобрувања и ја создал [[Ирска комисија за земјиште|Ирската комисија за земјиште]] и [[Земјишен суд]]. Според зборовите на Гладстон, намерата на законот била да го оневозможи [[Отсутен сопственик|земјопоседувањето]],<ref>Hickey, D.J. & Doherty, J.E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 287, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> но тоа бил комплициран закон, кој предвидувал купување земјиште, три четвртини од парите да бидат авансирани од Земјишната комисија и да бидат вратени во рок од 35 години со камата од 5%. Според Законот, 731 закупци станале сопственици, а поважен бил фактот дека закупците имале право да ги однесат своите кирии до Земјишниот суд за намалување според клаузулата за фер закупнина, каде што во повеќето случаи било досудено намалување помеѓу 15% и 20%. И покрај краткорочното намалување на кириите (за околу 20% до 1882 година), овој закон генерално можел да се смета за економски неефикасен и наместо да ги намалат трошоците или да ја зголемат продуктивноста, ирските земјоделци сè повеќе се обраќале кон ирските судови за земјиште за да ги намалат кириите и да ги зголемат своите намалени приходи. Елементот на купување земјиште можел да се опише како контрапродуктивен бидејќи условите што ги уживале закупците според овој закон не им давале никаков поттик да купуваат, а покрај тоа, некои економски историчари ја оспорувале ефикасноста на купувањето земјиште како решение за ирскиот проблем со земјиштето, а купувањето земјиште значително го намалил износот на капитал во Ирска што можел да се инвестира за подобрување на ефикасноста и конкурентноста на ирските фарми. Затоа, се постигнал одреден напредок кон пониски кирии, но тоа било на сметка на пониски стапки на раст на продуктивноста во ирското земјоделство.<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} '''Законот за заостанати долгови од кирија (Ирска) од 1882 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|45 и 46 Викт.]] околу 47) бил резултат на [[Манифест без кирија|Манифестот за забрана за кирија]] и последователниот [[Договорот од Килмејнхем|Договор од Килмејнхам]] склучен помеѓу Парнел и Гладстон, со кој Комисијата за земјиште била овластена да ги отпише заостанатите долгови помалку од 30 фунти што ги должеле закупците и се проценувало дека 2,000,000 фунти во заостанати долгови биле отпишани. Законот беше дополнително изменет од [[Артур Балфур]] со [[Закони за земјиште (Ирска)# Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|50 и 51 Викти.]] c. 33) кој ги проширил условите на законот на закуподавачите. === Преглед === Неисправната економија што стоела зад овие акти ја разоткрила политичката цел на Гладстон, да ја уништи ''[[wiktionary:raison d'être|raison d'être]]'' на Земјишната лига (по неодамнешната [[Земјишна војна]]). Иако вториот Земјиштен закон најавила период на привремено смирување, сепак станало јасно дека биле потребни понатамошни реформи. Законот ја поткопал Земјишната лига со тоа што овозможил фер контрола на закупнината, фиксација на правото на сопственост на закупнините и слобода на продажба, односно сè што требало да го надгледува новата Ирска комисија за земјиште, спонзорирана од владата. Законот од 1881 година вклучувал учество на државата во прераспределбата на сопственоста на земјиштето, а поради нападите врз сопствениците на земјиште, полицијата и сведоците, бил донесен [[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Законот за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]], што придонел за атмосферата на недоверба кон властите. Во 1888 година бил објавен преглед на земјишната војна, реформите и ефектот од Законот за принуда од страна на ирскоамериканскиот католички новинарот В.Х. Харлберт.<ref>[[gutenberg:13109|Hurlbert 1888 vol.1 online]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200704164344/https://www.gutenberg.org/ebooks/13109|date=4 July 2020}}[[gutenberg:14511|Hurlbert vol.2]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220212231003/https://www.gutenberg.org/ebooks/14511|date=12 February 2022}}</ref> Симболично значење на овие земјишни закони било тоа колку далеку Гладстон се оддалечил од својата почетна точка. Судската контрола на нивоата на кирија и воспоставувањето на многу земјишни судови била промена од политиката на Гладстон на „кратење“ и неговата посветеност на слободните пазари. Дополнителна последица од законите за земјиштето било постепеното поместување на [[Протестантска доминација|протестантската асценденција]] во текот на втората половина на 19 век и почетокот на 20 век, придружено со [[Одделност на црквата и државата|расформирање]] на [[Црква на Ирска|Црквата на Ирска]] со [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], а дотогаш некои семејства сопственици на земјиште од „асценденција“, како [[Маркиз од Хедфорт|маркизот од Хедфорт]] и [[Ерл од Гранард|грофот од Гранард,]] се преобратиле во католицизам, а значителен број [[Протестантски националист|протестантски националисти]] веќе учествувале во ирската историја. Анкета во 1872 година направена на 4.000 најголеми земјопоседници покажала дека веќе 43% биле римокатолици, 48% биле Црква на Ирска, 7% биле презвитеријанци и 2% непознати,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3?tag=artBody;col1|title=Perry Curtis paper, 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416210041/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3/?tag=artBody;col1|archive-date=16 April 2009|accessdate=7 February 2010}}</ref> а веќе од 1879 до 1890 година почнал да се користи терминот „протестантска асценденција“ во Земјишната војна и [[План на кампањата|Планот за кампања]] како емотивен термин во она што претставувал економски спор, а религиозната припадност била користена како фактор бидејќи 55% од најголемите имоти биле во сопственост на протестанти или презвитеријанци во земја со претежно католичко население, но сепак, „војната“ се однесувала на земјопоседници од сите религии и атеистите една. Темпото на реформите во земјишното право се забрзал по [[Закон за претставување на народот од 1884 година|Законот за претставување на народот од 1884 година]], кој им дал многу поголем број гласови на ирските рурални електорати. == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година (Закон за земјиште во Ешборн) == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година}} Континуираните [[План за кампања|превирања за земјиштето]] во текот на 80 и 90 години од 19 век кулминирале прво со донесувањето на [[Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година|Законот за купување земјиште (Ирска) од 1885 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1885 година|48 и 49 Викт.]] околу 73), наречен „Закон Ешборн“ по [[Едвард Гибсон, Прв Барон Ешборн|лорд Ешборн]], со што се започнал со ограничено купување земјиште од страна на закупецот. Законот му дозволувал на закупецот да го позајми целиот износ од куповната цена, кој требал да се врати со камата од 4% во период од 49 години и биле достапни 5,000,000 фунти стерлинзи, а околу 25.400 закупци ги купијале своите имоти во периодот до 1888 година, од кои најголем број во Алстер. Вкупно 3,815км² биле купени, што направило просечен имот од 150,000км², а куповната цена била еднаква на 17½ години кирија. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Законот бил изменет од страна на '''Законот за земјиште (Ирска) од 1888 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1888 година|51 и 52 Викти.]] c. 13), обезбедувајќи дополнителни 5,000,000 фунти на износот доделен за купување според Законот Ешборн.<ref>Hickey, D. J. & Doherty, J. E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 288, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> == Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година (Балфур) == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за изменување и дополнување на Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година и Законот за купување земјиште (Ирска) од 1885 година, како и за други цели поврзани со нив. | year = 1887 | citation = [[50 & 51 Vict.]] c. 33 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 23 август1887 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} '''Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година''' ([[50 & 51 Vict.|50 и 51 Викт.]] околу 33) бил главниот закон за земјиште на [[Артур Балфур]], кој бил донесен на крајот од агитацијата „[[План на кампањата]]“ и кој обезбедил 33.000.000 фунти за купување земјиште, но содржел многу комплицирани законски клаузули, така што не бил целосно ставен во сила сè додека не бил изменет 5 години подоцна и во овој момент биле искористени само 13.500.000 фунти. Тој го заменил селското сопствеништво со двојна сопственост како принцип на право на сопственост на земјиште, а во исто време и го создал [[Одбор за пренатрупани области за Ирска|Одборот за пренатрупани области]] за да се справи со тешкотиите во заостанатите области на западна Ирска. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште (Ирска) од 1896 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за понатамошно изменување и дополнување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска, како и за други цели поврзани со тоа. | year = 1896 | citation = [[59 & 60 Vict.]] c. 47 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 14 август 1896 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Законот бил изменет со '''Законот за земјиште (Ирска) од 1896 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1896 година|59 и 60 Викт.]] ц. 47), зголемувајќи го износот достапен за купување и отстранувајќи ги клаузулите што го правеале законот непривлечен, а воедно земјишните судови биле овластени да продадат 1.500 банкротирани имоти на закупци со што помеѓу 1891 и 1896 година биле откупени вкупно 47.000 имоти. Локалната самоуправа била воведена 2 години подоцна според револуционерниот [[Закон за локална самоуправа (Ирска) од 1898 година]], што пак придонел за успехот на [[Обединета ирска лига|Обединетата ирска лига]] (UIL) на [[Општи избори во Обединетото Кралство во Ирска во 1900 година|општите избори во 1900 година]], поставувајќи ги темелите за трајно решение во прашањето за земјиштето.{{Среди}} == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1903 година (Закон за земјиште Виндам) == {{anchor|Irish Land Act 1903}}== {{Infobox UK legislation | short_title = Ирски закон за земјиште од 1903 година{{efn|Член 101.}} | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска и за други цели поврзани со тоа, како и за изменување на Законите за работниците (Ирска). | year = 1903 | citation = [[3 Edw. 7]]. c. 37 | territorial_extent = [[Обединето Кралство]] | royal_assent = 14 август 1903 | commencement = 1 ноември 1903{{efn|Член 102.}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[National Debt Act 1958]]|[[Crown Estate Act 1961]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = amended | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1903/37/contents/enacted | use_new_UK-LEG = no | UK-LEG_title = Irish Land Act 1903 }} Под притисок и од владата, и од UIL и од IPP, [[Главен секретар за Ирска|главниот секретар за Ирска]], [[Џорџ Виндам]], ја дал својата поддршка на [[Земјишна конференција|Конференцијата за земјиште]] во декември 1902 година, составена од 4 умерени претставници на сопственици на земјиште предводени од [[Виндхам Виндхам-Квин, 4-ти Ерл од Данрејвен и Маунт-Ерл|Лорд Данрејвен]] и 4 претставници на закупувачи предводени од [[Вилијам О'Брајан (ирски националистички политичар)|Вилијам О'Брајан]], а другите [[Џон Редмонд]], [[Сер Томас Расел, 1-ви баронет|Т.В. Расел]] кој зборувал за закупувачите-земјоделци од Алстер, а воедно и [[Тимоти Харингтон]], кои изработиле нова шема за купување земјиште од закупувачи, во која продажбата не требала да биде задолжителна, туку привлечна за двете страни, врз основа на тоа што владата ќе ја плати разликата помеѓу цената што ја нудат закупувачите и онаа што ја бараат сопствениците на земјиште. Ова била основата на „Законот Виндам“ - '''Ирскиот закон за земјиште од 1903 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1903 година|3 Edw. 7.]] c. 37) или '''Законот за купување земјиште (Ирска) од 1903 година''' - кој О'Брајан го оркестрирал преку Парламентот.<ref>{{Наведена книга|title=Church, State and Nation in Ireland 1898–1921|last=-Miller|first=David W.|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1973|isbn=0-7171-0645-4|pages=77–94|chapter=Land for the People}}</ref>{{Sfn|King|2009}} {{Infobox UK legislation | short_title = Ирски закон за земјиште од 1909 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска, како и за други цели поврзани со тоа. | year = 1909 | citation = [[9 Edw. 7]]. c. 42 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | royal_assent = 3 декември 1909 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Се разликувал од претходното законодавство кое првично им ја исплатувало на закупците сумата потребна за купување на нивните имоти, отплатлива во период од години под услови утврдени од независна комисија, додека Законот Виндам ја завршил контролата на [[Отсутен сопственик|отсутните закуподавачи]] врз закупците и им го олеснил купувањето земјиште на закупците, олеснувајќи го преносот на околу 36,000км² до 1914 година. Дотогаш 75% од станарите ги откупувале своите сопственици според Ирскиот закон за земјиште од 1903 година и подоцнежниот ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1909 година|9 Edw. 7.]] c. 42) на [[Августин Бирел]], кој го проширил Ирскиот закон за земјиште од 1903 година со тоа што дозволил [[Експропријација|задолжително откуп]] на закупено земјоделско земјиште од страна на Комисијата за земјиште, но бил далеку послаб во своите финансиски одредби. Според овие закони за земјиште од пред 1921 година, вкупно над 316.000 закупувачи ги купиле своите имоти во износ од 47,000км² од 81,000км² во земјата.{{Sfn|Ferriter|2004}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|title=Land Purchase Acts 1903+1909 encyclopedic definitions|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907164938/http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|archive-date=7 September 2017|accessdate=28 April 2017}}</ref> Законите им обезбедиле на ирските земјоделци-закупувачи повеќе права отколку на земјоделците-закупувачи во остатокот од Обединетото Кралство, а закупувачите [[Манстер|од Манстер]] имале можност за купување земјиште во исклучително голем број, охрабрени од лидерот на нивното [[Ирско здружение за земјиште и труд|Ирско здружение на земјиште и труд]], [[Д. Д. Шихан|Д.Д. Шиан,]] откако тој и О'Брајан формирале Советодавен комитет за посредување помеѓу сопствениците на земјиште и закупувачите по услови на купување, што довело до поголемо преземање на купување земјиште отколку во која било друга провинција.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1999|isbn=0-7171-2744-3|pages=74–75}}</ref> Историчарот [[Роберт К. Веб|Р.К. Веб]] му ги припишува најголем дел од заслугите за Законот Виндам на лидерот Артур Балфур и вели дека законот бил:  {{Блок-цитат|Целосен успех. До времето кога беше создадена Ирската слободна држава во 1922 година, системот на селско сопствеништво стана универзален... Проблемот со земјиштето, стар повеќе од еден век, беше решен, иако беа потребни повеќе од 30 години едукација на Парламентот и земјопоседниците за да се реши тоа. Планот имаше и за цел да „го уништи домашното владеење со љубезност“.<ref>{{cite book|first=R. K. |last=Webb |title=Современа Англија од осумнаесеттиот век до денес |year=1968 |page=430}}</ref>}} == Закон за работници (Ирска) од 1906 година == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1906 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Законот што се однесува на работниците во Ирска и за донесување одредби во врска со примената на дел од грантот за развој на Ирска. | year = 1906 | citation = [[6 Edw. 7]]. c. 37 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 4 август 1906 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1911 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Законот што се однесува на работниците во Ирска. | year = 1911 | citation = [[1 & 2 Geo. 5]]. c. 19 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 18 август 1911 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} [[File:Labourers' Act (Ireland) Cottage.JPG|left|thumb|200px|Original 1906 Labourers' Act cottage, as seen in 1977]] {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1919 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на дефиницијата за земјоделски работник за целите на Законите за работници (Ирска). | year = 1919 | citation = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 55 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 19 август 1919 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Откако во голема мера го решил ирското земјишно прашање, Вилијам О'Брајан, убеден од успехот на комбинирањето на „доктрината за помирување“ со „конференција плус бизнис“, во втората фаза го насочил своето внимание кон барањата на Ирското здружение за земјиште и труд за потребата од населување ирски работници во земјата. Неговиот парламентарен ангажман довел до успешно донесување на невидениот '''Закон за работниците (Ирска) од 1906 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1906 година|6 Edw. 7.]] c. 37) (инициран од [[Џејмс Брајс, 1-ви виконт Брајс|Џејмс Брајс]]), проследен со '''Законот за работниците (Ирска) од 1911 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1911 година|1 и 2 Geo. 5.]] c. 19) (инициран од [[Огастин Бирел]]). Со цел да обезбеди мали парцели земја за луѓето да одгледуваат сопствен зеленчук и овошје, Парламентот го донесел '''Законот за локална самоуправа (распределба и обработка на земјиште) (Ирска) од 1917 година'''. Конечно, '''Законот за работници (Ирска) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Гео. 5.]] ц. 55), кој заедно содржел одредби за програма за големи државно финансирани рурални социјални станови, во кои биле изградени над 40.000 куќи во сопственост на работници на 4,000м² земјиште од страна на локалните окружни совети. Законите сместувале, со ниски годишни ануитети, над четвртина милион рурални работници и нивните семејства, кои претходно живееле во колиби, што на тој начин го трансформирало ирскиот селски крај.<ref>{{Наведено списание|last=McKay|first=Enda|year=1992|title=The Housing of the Working Classes 1883–1916|journal=Saother|publisher=Irish Labour History Society|volume=17|pages=27–38}}</ref> {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за локална самоуправа (земјени подрачја и обработка на земјиште) (Ирска) од 1917 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон што им овозможува на локалните власти во Ирска да обезбедуваат парцели и на друг начин да го промовираат обработувањето на земјиштето, како и за други поврзани цели. | year = 1917 | citation = [[7 & 8 Geo. 5]]. c. 30 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | royal_assent = 2 август 1917 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} == Закон за ирска земја (одредба за морнари и војници) од 1919 година == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за ирска земја (одредба за морнари и војници) од 1919 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за олеснување на обезбедувањето земјиште во Ирска за мажи кои служеле во поморските, воените или воздухопловните сили на Круната во сегашната војна и за други поврзани цели. | year = 1919 | citation = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 82 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 23 декември 1919 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} По Првата [[Прва светска војна|светска војна]], уште 5.000 куќи биле изградени во двата дела на Ирска за [[Ветеран|вратените војници]], според '''Законот за ирско земјиште (Обезбедување за морнари и војници) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Geo. 5.]] c. 82), кој бил дефиниран како: * „Закон за олеснување на обезбедувањето земјиште во Ирска за мажи кои служеле во поморските, воените или воздухопловните сили на Круната во сегашната војна и за други поврзани цели“ и, * „Доколку се однесува на обезбедувањето имоти според Законите за купување земјиште, ќе се толкува како едно со тие закони, и, доколку се однесува на обезбедувањето колиби, парцели или градини според Законите за работници (Ирска) од 1883 до 1919 година, ќе се толкува како едно со последните споменати закони“. Законот бил спроведен од страна на Ирскиот фонд за војници и морнари, кој соработувал со новата [[Слободна Држава Ирска|Ирска слободна држава]], градејќи претежно мали нови станбени комплекси за ветерани на периферијата на градовите.<ref>{{Наведено списание|last=Aalen|first=F.H.A.|date=July 1988|title=Homes for Irish Heroes: Housing under the Irish Land (Provision for Soldiers and Sailors) Act 1919, and the Irish Sailors' and Soldiers' Land Trust|url=https://www.jstor.org/stable/40111696|journal=The Town Planning Review|volume=59|pages=305–323|doi=10.3828/tpr.59.3.x2w0tg8837816033|jstor=40111696|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128161101/https://www.jstor.org/stable/40111696|archive-date=28 November 2022|access-date=8 March 2023}}</ref> Целта на Законот бил да се олесни враќањето во граѓанскиот живот на поранешните војници и нивните издржувани лица со обезбедување од 800.000 фунти стерлинзи за сместување од страна на Одборот на локалната самоуправа.{{Среди}} == Закони за слободно државно земјиште == По формирањето на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] во 1922 година, комисијата била реконституирана со '''Законот за земјиште (Комисија) од 1923 година''', кој исто така го распуштил и [[Одбор за пренатрупани области (Ирска)|Одборот на пренатрупани области]]. '''Законот за земјиште од 1923 година''' усвоил многу предлози за конечно решавање на земјиштето од одлуките донесени за време на [[Ирска конвенција|Ирската конвенција]] во 1918 година под претседателство на [[Хорас Планкет]], а предлозите на конвенцијата ја формирале основата на Законот.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|date=1999|publisher=[[Gill & Macmillan]]|isbn=0-7171-2744-3|page=201}} <br /><br /> Note 238, p. 295: Joseph Sheehan, 'Killing Landlords by Kindness', paper read to conference of Irish Historical Students' Association, 1993.</ref> Комисијата за земјиште помеѓу 1885 и 1920 година купила 53,000км² обработливо земјиште каде што [[Слободно поседување (англиско право)|слободното поседување]] било доделено под хипотека на земјоделци-закупци и земјоделски работници, а фокусот бил ставен на задолжителното откупување на незакупени имоти, со цел да можат да се поделат на помали единици за локалните семејства, од кои некои се покажале како „неекономични“. Оваа политика се применувала нерамномерно низ целата земја, при што некои големи имоти преживеале ако сопствениците можеле да докажат дека нивното земјиште активно се обработувало, а воедно била донесена одредба за задолжително откупување на земјиште во сопственост на лице кое не било Ирско, сè до укинувањето во 1966 година. Од 1923 година, неплатените износи според претходните закони биле исплатени на британската влада како „земјишни ануитети“, кои се собирале во Фондот за купување земјиште и ова било утврдено на 250.000 фунти годишно во 1925 година. Во декември 1925 година, [[В. Т. Косгрејв|В.Т. Косгрејв]] се пожалил дека веќе имало: „250.000 закупувачи на неекономични поседи, поседи со таква вредност што не дозволувала пристоен живот за сопствениците“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/speech/457/|title=PRIVATE BUSINESS. – TREATY (CONFIRMATION OF AMENDING AGREEMENT) BILL, 1925—SECOND STAGE (Resumed) – Dáil Éireann (4th Dáil) – Vol. 13 No. 17|date=10 December 1925|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308201214/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/9/|archive-date=8 March 2023|accessdate=8 March 2023}}</ref> но и покрај ова, неговата влада продолжила да ги дели поголемите земјишни поседи, првенствено за да добие изборна поддршка. '''Законот за земјиште од 1933 година''', донесен со 70 гласа „за“ и 39 „против“, му дозволи на министерот за финансии да ги пренасочи ануитетите за проекти на локалната самоуправа,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|title=Public Business – Land (Purchase Annuities Fund) Bill, 1933—Final Stages – Dáil Éireann (8th Dáil) – Vol. 46 No. 8|date=16 March 1933|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102120055/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|archive-date=2 November 2019|accessdate=8 March 2023}}</ref> што претставувал фактор во [[Англо-ирска трговска војна|англо-ирската трговска војна]] помеѓу 1932 и 1938 година и бил меѓусебно решено со еднократна исплата од 10,000,000 фунти на Британија во 1938 година. Од 1932 година, владата силно тврдела дека ирските земјоделци повеќе не требало да бидат обврзани, од [[Плантажи на Ирска|историски причини,]] да ѝ плаќаат на Британија за ирско земјиште, но кога Британија излегла од системот за плаќање, нелогично сè уште барала од земјоделците да продолжат да ги плаќаат своите ануитети на ирската влада како и порано. '''Законот за земјиште од 1965 година''' бил дизајниран да ги спречи шпекулативните купувања на земјиште од страна на лица кои не биле од Ирска, а [[Закон за наследување од 1965 година|'''Законот за наследување од 1965 година''']] за прв пат го третирал недвижниот имот во сопственост на починато лице како [[Личен имот|лично право]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|title=8: Land Regulation &#124; All about Land|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202140023/http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|archive-date=2 February 2014|accessdate=23 August 2012}}</ref> Во 1983 година, комисијата престанала да стекнува земјиште, што го означил почетокот на крајот на реформата на комисијата за ирско сопствеништво на земјиште, иако трансферите на земјоделско земјиште во слободна сопственост сè уште морале да бидат потпишани од комисијата во 90 години на 20 век. На 31 март 1999 година, комисијата беше распуштена со '''Законот за распуштање на Ирската комисија за земјиште од 1992 година''', а поголемиот дел од преостанатите обврски и средства биле префрлени на [[Министерот за земјоделство, храна и морнарство|министерот за земјоделство и храна]]. Многу релевантни историски записи се чуваат во [[Национални архиви на Ирска|Националниот архив на Ирска]] . === Изнајмување на земјиште === „Земјинска закупнина“ била номинална годишна закупнина што се плаќа кога имотот се држеле под долгорочен закуп, а законодавството ги реформирало закупнините за земјиште заедно со законите за земјоделско земјиште (видете погоре) и иако поголемиот дел од законодавството за реформа на закупот била донесен за земјоделско земјиште, на урбаните и приградските закупувачи/закупувачи им било дозволено да ги „откупат“ своите закупнини за земјиште од сопствениците на недвижности, и затоа ефикасно можат да го променат долгорочниот закуп во [[Слободно поседување (англиско право)|право на сопственост]], неодамна според Законите од 1978 и 2005 година. Имено, закупнините за земјиште во [[Каслбар]], [[Мејо (грофовија)|округ Мајо,]] биле задржани по исчезнувањето на [[Ричард Бингам, 7-ми Ерл од Лукан|Лорд Лукан]] во 1974 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|title=Still lookin' for Lucan, the conspiracy wonks|last=Dudley Edwards|first=Ruth|authorlink=Ruth Dudley Edwards|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721023045/http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|archive-date=21 July 2011|accessdate=27 May 2010}}</ref> Плаќањето кирии за земјиште сè уште од некои се сметало за нерешен дел од историјата на Ирска како дел од Обединетото Кралство, а самата ирска влада плаќа кирии за земјиште за иконски јавни згради, вклучувајќи ги [[Владини згради|Владините згради]], [[Четири судови|Четирите судови]], [[Даблински замок|Даблинскиот замок]] и [[Национални ботанички градини (Ирска)|Ботаничката градина]]. Иако поединечните трошоци за секоја од нив биле релативно мали, со оглед на инфлацијата, во Ирска сè уште постојат околу 250.000 кирии за земјиште, при што државата годишно плаќа на пример на [[Војвода од Ленстер|војводата од Ленстер]] за некои згради. Брајан Хејс, државен министер за [[Канцеларија за јавни работи|Канцеларијата за јавни работи]] во 2011 година, изјавил дека ќе биде потребен референдум за да се стави крај на оваа практика, жителите на сопствената изборна единица Хејс продолжувале да добиваат барања за плаќање, а многумина ги игнорираат, иако со оглед на тоа што неплатените обврски за кирија за земјиште ја попречуваат можноста на жителите да ги продадат своите домови, секоја година се поднесуваат околу 1.600 барања годишно за откуп на кирии за земјиште.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|title=State making ground rent payments on 53 properties|date=16 May 2011|work=[[The Irish Times]]|access-date=2 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902151624/https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|archive-date=2 September 2018}}</ref> == Закон за реформа на законите за земјиште и пренос на земјиште од 2009 година (Република Ирска) == Законот за реформа на законите за земјиште и пренос на сопственост од 2009 година сеопфатно го реформирал законот за пренос на сопственост, хипотеки, регистрација на сопственост и побарувања за сопственост, [[Право на премин (транспорт)|права на премин]] и [[Службеност|служба]] во Ирска. Некои малку користени интереси поврзани со [[Феудализам|феудално право на сопственост]], [[Животен интерес|доживотни интереси]], закупи за живот и [[Надоместок на надоместокот|надоместоци]] биле формално укинати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.ie/en/press-release/249e8-ministers-mcentee-and-browne-welcome-enactment-of-law-to-remove-problems-affecting-rights-of-way/|title=Ministers McEntee and Browne welcome enactment of law to remove problems affecting rights of way|date=30 November 2021|work=gov.ie|language=en|accessdate=13 September 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lawreform.ie/_fileupload/RevisedActs/WithAnnotations/HTML/en_act_2009_0027.htm|title=Land And Conveyancing Law Reform Act 2009|date=30 June 2016|work=lawreform.ie|publisher=Law Reform Commission|accessdate=13 September 2024}}</ref> == Северна Ирска == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште на Северна Ирска од 1925 година{{efn|Член 36(1).}} | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Северна Ирска; и за други цели поврзани со тоа. | year = 1925 | citation = [[15 & 16 Geo. 5]]. c. 34 | territorial_extent = [[Обединето Кралство]] | royal_assent = 28 мај 1925 | commencement = 28 May 1925{{efn|name=aopca|The [[Acts of Parliament (Commencement) Act 1793]].}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[National Debt Act 1958]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = amended | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/15-16/34/contents/enacted | revised_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/15-16/34/contents | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Act 1925 | collapsed = no }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште на Северна Ирска од 1929 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Законот за земјиште во Северна Ирска, 1925 година. | year = 1929 | citation = [[19 & 20 Geo. 5]]. c. 14 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Северна Ирска | royal_assent = | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = amended | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/19-20/14/contents/enacted | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Act 1925 | collapsed = no }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за купување земјиште во Северна Ирска (ликвидација) од 1935 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за обезбедување ликвидација на системот за купување земјиште во Северна Ирска воспоставен со Законите за купување земјиште и други прописи во таа смисла, за укинување на Комисијата за купување земјиште, Северна Ирска, и пренос на функции што можат да се извршуваат според споменатите закони и други прописи, како и за цели поврзани со горенаведените цели и последователни на нив. | year = 1935 | citation = [[25 & 26 Geo. 5]]. c. 21 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Северна Ирска | royal_assent = 6 јуни 1935 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = изменет | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/25-26/21/contents/enacted | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Purchase (Winding Up) Act 1935 | collapsed = no }} [[Парламент на Обединетото Кралство|Парламентот на Обединетото Кралство]] во [[Вестминстер]] донел дополнителни закони за земјиште за Северна Ирска по [[Поделба на Ирска|поделбата на Ирска]], како [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1925 година|15 и 16 Geo. 5.]] c. 34, [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1928 година|19 и 20 Geo. 5.]] c. 14 и [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1934 година|25 и 26 Geo. 5.]] c. 21. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за регистрација на земјиште (Северна Ирска) од 1970 година {{efn|Член 99(1).}} | type = act | parliament = Parliament of Northern Ireland | long_title = Закон за ревидирање на законот што се однесува на регистрацијата на сопственичкиот лист врз земјиштето; за проширување на задолжителната регистрација на сопственичкиот лист врз земјиштето; за укинување и повторно донесување со одредени измени на законот што се однесува на регистрацијата на законските давачки; и за прашања поврзани со тоа. | year = 1970 | citation = [[List of acts of the Parliament of Northern Ireland#1970|1970]] c. 18 (N.I.) | territorial_extent = [[Северна Ирска]] | royal_assent = 23 јуни 1970 | commencement = {{date missing}}{{efn|Section 99(3).}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[Building Societies Act 1986]]|[[Economic Crime and Corporate Transparency Act 2023]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = amended | original_text = https://www.legislation.gov.uk/apni/1970/18/contents/enacted | revised_text = https://www.legislation.gov.uk/apni/1970/18/contents | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = Land Registration Act (Northern Ireland) 1970 | collapsed = yes }} [[Парламент на Северна Ирска|Парламентот на Северна Ирска]] го усвоил Законот за регистрација на земјиштето (Северна Ирска) 1970 (c. 18 (N.I.)).{{Среди}} == Видете исто така == * [[Земјишни реформи по земја]] * [[Закон за измени и дополнувања на Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1860 година]] * [[Закон за доделување и подиздавање на земјиште (Ирска) од 1826 година]] == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Белешки}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Дополнително читање == * {{Наведена книга|title=Land and the national question in Ireland 1858–82|last=Bew|first=Paul|publisher=Gill & Macmillan|year=1978|location=Dublin|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Conflict and conciliation in Ireland 1890–1910: Parnellities and radical agrarians|last=Bew|first=Paul|publisher=Clarendon Press|year=1987|location=Oxford|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Ireland: The Politics of Enmity 1789-2006|last=Bew|first=Paul|date=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780198205555|location=Oxford|language=en|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Michael Davitt|last=King|first=Carla|date=2009|publisher=University College Dublin Press|isbn=9781910820964|location=Dublin|language=en|author-link=Carla King}} * {{Наведено списание|last=Campbell|first=Fergus|date=2002|title=Irish popular politics and the making of the Wyndham Land Act, 1901–1903|journal=[[The Historical Journal]]|volume=45|issue=4|pages=755–773|doi=10.1017/S0018246X02002662}} *   (with detailed bibliography) * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=Feb 2004|title=The social dynamics of nationalist politics in the west of Ireland 1898-1918|journal=[[Past & Present (journal)|Past & Present]]|issue=182|pages=175–209|doi=10.1093/past/182.1.175}} * {{Наведена книга|title=Land and revolution: Nationalist politics in the west of Ireland 1891-1921|last=Cosgrove|first=Patrick John|publisher=Oxford|year=2005}} * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=2012|title=The Controversy and Consequences of John Redmond's Estate Sale under the Wyndham Land Act, 1903|journal=The Historical Journal|volume=55|pages=75–96|doi=10.1017/S0018246X11000550}} * {{Наведена книга|title=The decline of the Big House in Ireland. A study of Irish landed families 1860–1960|last=Donnelly Jr.|first=James S.|publisher=Wolfhound Press|year=2001|location=Dublin}} * {{Наведена книга|title=The Transformation of Ireland, 1900–2000|last=Ferriter|first=Diarmaid|publisher=Profile Books|year=2004|isbn=1-86197-443-4|location=London}} * {{Наведено списание|last=Dooley|first=Terence|year=2004|title=Land and politics in independent Ireland, 1923–48: The case for reappraisal|url=http://eprints.maynoothuniversity.ie/4685/1/TD_land.pdf|journal=Irish Historical Studies|volume=34|pages=175–197|doi=10.1017/S0021121400004284}} * {{Наведена книга|title=Ireland and the death of kindness: The experience of constructive unionism 1890–1905|last=Gailey|first=Andrew|publisher=Cork University Press|year=1987|location=Cork}} * {{Наведено списание|last=Guinnane|first=Timothy W.|last2=Miller|first2=Ronald I.|year=1997|title=The limits to land reform: the Land Acts in Ireland, 1870–1909|url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/160647/1/cdp726.pdf|journal=Economic Development and Cultural Change|volume=45|pages=591–612|doi=10.1086/452292}} * {{Наведена книга|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/13998|title=Ireland and the Home Rule Movement|last=McDonnell|first=Michael F. J.|date=1908}} === Примарни извори === * {{Наведен Q|Q107712188}} * {{Наведена книга|title=[[s:The land league proposal|The land league proposal]]|last=Davitt|first=Michael|publisher=Cameron & Ferguson|year=1882|location=Glasgow|author-link=Michael Davitt}} === Надворешни врски === * Дес Кинан, [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Ирска по гладот - Социјална структура на Ирска каква што навистина беше.] [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Поглавје 2. Економијата I: земјоделство] * Вилијам Макафи. [http://mamaynooth.freeservers.com/archives.htm Локални историски студии на руралните области: методи и извори.] {{Land War}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Историја на Ирска (1801–1923)]] 1kd3mal9jbwrn0qb3xz65qfey473llr 5578776 5578775 2026-06-19T08:22:21Z BosaFi 115936 /* Видете исто така */ 5578776 wikitext text/x-wiki '''Законите за земјиште''' или официјално '''Закони за земјиште (Ирска)''' — низа мерки за решавање на прашањето за договорите за закуп и селската сопственост на земјиште во Ирска во 19 и 20 век, а помеѓу 1870 и 1909 година биле воведени 5 такви закони од владата на [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска|Обединетото Кралство]], додека понатамошни закони биле воведени од владите на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] по 1922 година, а повеќе закони биле донесени за Северна Ирска. Успехот на законите за земјиште во намалувањето на [[Концентрација на сопственост на земјиште|концентрацијата на сопственост на земјиште]] бил индициран од фактот дека во 1870 година, само 3% од ирските земјоделци поседувале сопствено земјиште, додека 97% биле закупци, а до 1929 година, овој сооднос бил обратен, со 97,4% од земјоделците кои ги држеле своите фарми во слободен посед,{{Sfn|Bew|2007}} но сепак, како што предвиделе [[Мајкл Давит]] и други [[Георгисти|георџисти]], селското сопствеништво не ставило крај на тешкотиите во ирската рурална средина, а емиграцијата и економската неповолност продолжиле,{{Sfn|King|2009}} додека најголемите корисници на земјишната реформа биле средната класа на средни земјоделци.{{Sfn|Bew|2007}} == Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година}} === Позадина === Британскиот премиер, [[Вилијам Гладстон|Вилијам Еварт Гладстон]], го покренал „[[Ирско прашање|ирското прашање]]“ во обид да победи на [[Општи избори во Обединетото Кралство во 1868 година|општите избори во 1868 година]] со обединување на [[Либерална партија|Либералната партија]] зад ова единствено прашање, а шокот од [[Fenian|фенијанското]] насилство, особено во Англија, како и растечката свест за моќта на силните националистички чувства во паневропската политика, била втора причина за справување со ирското прашање. Гладстон сакал да донесе мир со праведност во Ирска, а со тоа и во остатокот од Велика Британија, која тогаш била во зенитот на светската империјална моќ. [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1870 година]] ([[33 и 34 Викт.|33]] [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|и]] 34 Vict. c. 46) бил делумно дело на [[Чичестер Паркинсон-Фортескју, 1-ви Барон Карлингфорд|Чичестер Фортескју]], [[Џон Брајт]] и Гладстон,<ref>{{Наведена книга|title=Gladstone 1809–1874|last=Matthew|first=H.C.G.|publisher=Clarendon Press|year=1986|location=Oxford|pages=192}}</ref> а ситуацијата во Ирска била поволна, со подобрување на земјоделството и намалување на притисокот врз земјиштето од [[Голем глад во Ирска|Големиот ирски глад]], но [[Суд за оптоварени имоти|Судот за оптоварени имоти]] (1849) и агитацијата од страна на [[Лига за права на станарите|Лигата за права на закупците]] довеле до продажба на имоти од страна на задолжени, главно [[Отсутен сопственик|отсутни сопственици на недвижности]]. Либералната влада на Гладстон немаla експлицитен мандат за Законот, за разлика од [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], и затоа можело да се очекува одреден отпор од англиската класа на земјопоседници во [[Дом на лордовите|Домот на лордовите]], плашејќи се од импликациите врз имотните права во Англија, од кои многумина биле [[Виговци]] на кои Гладстон се потпирал за поддршка во Парламентот и делумно поради оваа причина, пристапот на Гладстон била претпазлив, дури и конзервативен, бидејќи тој бил посветен на одржување на класата на земјопоседници чие „социјално и морално влијание“, рекол во 1863 година, беше „апсолутно суштинско за благосостојбата на земјата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|title=SELECT COMMITTEE MOVED FOR.|date=12 June 1863|publisher=Hansard|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209165144/https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|archive-date=9 December 2018|accessdate=7 December 2018}}</ref> Понатаму, Гладстон налетал на отпор од Виговците во самиот негов кабинет, особено од [[Роберт Лоу, 1-ви виконт Шербрук|Роберт Лоу]], а резултирачката компромисна мерка била толку слаба што имал мали тешкотии да ги усвои двата дома на Парламентот, со еден значаен амандман. Освен Законот за земјиште, либералната влада го усвоила и Законот за ирската црква од 1869 година и го предложила [[Закон за ирски универзитет|Законот за ирски универзитет]] кој не успеал да го усвои двата [[Вестминстерска палата|дома на Парламентот]]. Креаторите на политиките во голема мера ги користеле статистичките податоци неодамна собрани во [[Грифитова проценка|„Проценката“ на Грифит]] (1853–68). === Услови === : 1. На [[Право на закупец|обичајот од Алстер]] или на кој било сличен обичај што преовладувал на друго место, му била дадена сила на закон таму каде што постоел. : 2. Закупците кои не ја уживаат оваа заштита (огромното мнозинство) добија зголемена безбедност преку: :: а) надомест за подобрувања направени на фарма доколку се откажат од договорот за закуп (тие претходно му биле акредитирани на сопственикот, па оттука нема стимулација за закупецот); :: б) надомест за „нарушување“, т.е. штета, за станари избркани од причини различни од неплаќање кирија. : 3. Клаузулите на Џон Брајт, кои Гладстон неволно ги прифатија, им дозволуваа на закупците да позајмуваат од владата две третини од трошоците за купување на нивниот имот, со камата од 5% што се отплаќа во текот на 35 години, под услов закуподавачот да биде спремен да го продаде (без принудни овластувања). Со цел спречување на иселувањето со изнајмување на закупнина, а со тоа и избегнување на плаќање надомест на закупците, во Предлог-законот пишувало дека кириите не смееле да бидат „претерани“, оставајќи го ова на судовите да го дефинираат, но Домот на лордовите во еден разорувачки амандман го заменил со „претерано“ што им овозможило на закуподавачите да ги зголемат кириите над она што закупците можеле да го платат, а потоа да ги иселат поради неплаќање без да дадат никаква надомест. === Последици === Законот колку и да бил добронамерен, сепак во најдобар случај бил ирелевантен, а во најлош контрапродуктивен, а помалку од 1.000 закупувачи ги прифатиле Светлите клаузули, бидејќи условите биле надвор од повеќето закупувачи и многу сопственици на недвижности не сакале да ги продадат, а многу земјоделци со значителен закуп, кои ја воделе кампањата за земјишна реформа, биле исклучени од Законот бидејќи нивните договори за закуп биле подолги од 31 година. Правните спорови околу обичајните права и „претераните“ кирии всушност ги влошиле односите меѓу сопствениците на недвижности и закупувачите, а бројките не укажувале на никакво влијание на Законот врз стапката на иселување, која во секој случај била на ниско ниво, а кон крајот на 70 години од 19 век, кога удрила депресијата, иселувањата се зголемиле поради неплаќање кирија, а закупувачите немале никаква заштита, а како одговор на тоа, „беснее“ и кампањата на [[Ирска национална лига за земјиште|Земјишната лига]], предводена од [[Мајкл Давит]], станала позната како [[Земјишна војна]] поради која владата морала да донесе [[Ирски закон за принуда|Закон за принуда]] уште во 1881 година ([[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Закон за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]]) поради зголемувањето на насилството во Ирска и ја изгубила поддршката од [[Домашно|Движењето за домашно владеење]], кое освоило 9 од 14 ирски [[дополнителни избори]] помеѓу 1870 и 1874 година, главно места порано држени од либералите. [[Фридрих Енгелс]], современ набљудувач, тврдел дека не знаел „што би можеле да имаат ториевците против овој закон, кој е толку попустлив кон ирските земјопоседници и конечно ги става нивните интереси во проверените раце на ирските адвокати“ и сметал дека било „многу забавно ако храбриот Гладстон мисли дека го решил ирското прашање преку оваа нова перспектива за бесконечни тужби“.<ref name=":0">Friedrich Engels to Karl Marc (17 February 1870) reprinted in Karl Marx and Friedrich Engels, {{Наведена книга|url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|title=Ireland and the Irish Question|date=1972|publisher=International Publishers|location=New York|page=401|access-date=7 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812045113/https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|archive-date=12 August 2021}}</ref> Сепак, законодавството „имало симболично значење далеку над неговите непосредни ефекти“,<ref>{{Наведена книга|title=Ireland Since the Famine|last=Lyons|first=F. S. L.|date=1985|author-link=F. S. L. Lyons}}</ref> а Законот за земјиште го сменил текот на законодавството [[laissez faire]] кое го фаворизирало капиталистичкото земјопоседништво и во принцип, ако не и во пракса, бил пораз за концептот на апсолутно право на сопственост и сега за прв пат во Ирска, закупците имале правен интерес во своите поседи. == Комисија на Бесборо == „Извештајот на комесарите на нејзиното височество за истрагата за работењето на [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за закуподавачи и закупувачи (Ирска) од 1870 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|33 и 34 Vict.]] c. 46) и законите што го изменувале“, под претседателство на [[Фредерик Понсонби, 6-ти Ерл од Бесборо|6-тиот Ерл од Бесборо]], а оттука и попознат како „Извештај [[Комисија на Бесборо|на Комисијата на Бесборо]]“, бил објавен во 1881 година по долги сослушувања во 1880 година и во кој се наведува дека законот од 1870 година не му дава на закупецот никаква вистинска заштита бидејќи надомест за подобрувања можел да се побара само по откажување од договорот за закуп и бидејќи закупувачите се сметале себеси за принудени да прифатат зголемување на киријата за да избегнат жртвување на она што го вложиле во своите имоти. Во него се наведува: „Слободата на договор, во случајот на мнозинството ирски закупувачи, големи и мали, всушност не постои“. Со мнозинство од 4:1 ( [[Артур Мекморо Кавана]] не се согласувал), комесарите се изјасниле во корист на „Трите Ф“ како што барала Земјишната лига: фер кирија, слободна продажба и фиксен мандат.{{Sfn|McDonnell|1908}} == Земјоделска депресија == Од 1873 до 1896 година, земјоделците во Британија и Ирска ја претрпеле „[[Долга депресија|Долгата депресија]]“ со нејзините пониски цени. Житото од Америка било поевтино и подобро и се извезувало во Европа во сè поголеми количини, а месото можело да се испраќа во бродови-ладилници дури од Нов Зеланд и Аргентина. За многу земјоделци-закупци во Ирска ова значело пониски нето приходи со кои требале да ги платат договорените кирии и најмногу влијаело врз посиромашните, повлажни западни делови на островот, кои исто така страдале од [[Ирскиот глад (1879)|гладот во 1879 година]] и што обезбедило контекст и аргументи за понатамошни правни реформи. == Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година}} [[Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|44 и 45 Викт.]] околу 49) им дал на закупците вистинска сигурност, иако во тоа време Ирците барале сопственост. Законот го воспоставил принципот на двојна сопственост од страна на сопственикот и закупецот и му дал правен статус на Царината на Алстер низ целата земја и обезбедил надомест за подобрувања и ја создал [[Ирска комисија за земјиште|Ирската комисија за земјиште]] и [[Земјишен суд]]. Според зборовите на Гладстон, намерата на законот била да го оневозможи [[Отсутен сопственик|земјопоседувањето]],<ref>Hickey, D.J. & Doherty, J.E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 287, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> но тоа бил комплициран закон, кој предвидувал купување земјиште, три четвртини од парите да бидат авансирани од Земјишната комисија и да бидат вратени во рок од 35 години со камата од 5%. Според Законот, 731 закупци станале сопственици, а поважен бил фактот дека закупците имале право да ги однесат своите кирии до Земјишниот суд за намалување според клаузулата за фер закупнина, каде што во повеќето случаи било досудено намалување помеѓу 15% и 20%. И покрај краткорочното намалување на кириите (за околу 20% до 1882 година), овој закон генерално можел да се смета за економски неефикасен и наместо да ги намалат трошоците или да ја зголемат продуктивноста, ирските земјоделци сè повеќе се обраќале кон ирските судови за земјиште за да ги намалат кириите и да ги зголемат своите намалени приходи. Елементот на купување земјиште можел да се опише како контрапродуктивен бидејќи условите што ги уживале закупците според овој закон не им давале никаков поттик да купуваат, а покрај тоа, некои економски историчари ја оспорувале ефикасноста на купувањето земјиште како решение за ирскиот проблем со земјиштето, а купувањето земјиште значително го намалил износот на капитал во Ирска што можел да се инвестира за подобрување на ефикасноста и конкурентноста на ирските фарми. Затоа, се постигнал одреден напредок кон пониски кирии, но тоа било на сметка на пониски стапки на раст на продуктивноста во ирското земјоделство.<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} '''Законот за заостанати долгови од кирија (Ирска) од 1882 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|45 и 46 Викт.]] околу 47) бил резултат на [[Манифест без кирија|Манифестот за забрана за кирија]] и последователниот [[Договорот од Килмејнхем|Договор од Килмејнхам]] склучен помеѓу Парнел и Гладстон, со кој Комисијата за земјиште била овластена да ги отпише заостанатите долгови помалку од 30 фунти што ги должеле закупците и се проценувало дека 2,000,000 фунти во заостанати долгови биле отпишани. Законот беше дополнително изменет од [[Артур Балфур]] со [[Закони за земјиште (Ирска)# Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|50 и 51 Викти.]] c. 33) кој ги проширил условите на законот на закуподавачите. === Преглед === Неисправната економија што стоела зад овие акти ја разоткрила политичката цел на Гладстон, да ја уништи ''[[wiktionary:raison d'être|raison d'être]]'' на Земјишната лига (по неодамнешната [[Земјишна војна]]). Иако вториот Земјиштен закон најавила период на привремено смирување, сепак станало јасно дека биле потребни понатамошни реформи. Законот ја поткопал Земјишната лига со тоа што овозможил фер контрола на закупнината, фиксација на правото на сопственост на закупнините и слобода на продажба, односно сè што требало да го надгледува новата Ирска комисија за земјиште, спонзорирана од владата. Законот од 1881 година вклучувал учество на државата во прераспределбата на сопственоста на земјиштето, а поради нападите врз сопствениците на земјиште, полицијата и сведоците, бил донесен [[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Законот за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]], што придонел за атмосферата на недоверба кон властите. Во 1888 година бил објавен преглед на земјишната војна, реформите и ефектот од Законот за принуда од страна на ирскоамериканскиот католички новинарот В.Х. Харлберт.<ref>[[gutenberg:13109|Hurlbert 1888 vol.1 online]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200704164344/https://www.gutenberg.org/ebooks/13109|date=4 July 2020}}[[gutenberg:14511|Hurlbert vol.2]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220212231003/https://www.gutenberg.org/ebooks/14511|date=12 February 2022}}</ref> Симболично значење на овие земјишни закони било тоа колку далеку Гладстон се оддалечил од својата почетна точка. Судската контрола на нивоата на кирија и воспоставувањето на многу земјишни судови била промена од политиката на Гладстон на „кратење“ и неговата посветеност на слободните пазари. Дополнителна последица од законите за земјиштето било постепеното поместување на [[Протестантска доминација|протестантската асценденција]] во текот на втората половина на 19 век и почетокот на 20 век, придружено со [[Одделност на црквата и државата|расформирање]] на [[Црква на Ирска|Црквата на Ирска]] со [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], а дотогаш некои семејства сопственици на земјиште од „асценденција“, како [[Маркиз од Хедфорт|маркизот од Хедфорт]] и [[Ерл од Гранард|грофот од Гранард,]] се преобратиле во католицизам, а значителен број [[Протестантски националист|протестантски националисти]] веќе учествувале во ирската историја. Анкета во 1872 година направена на 4.000 најголеми земјопоседници покажала дека веќе 43% биле римокатолици, 48% биле Црква на Ирска, 7% биле презвитеријанци и 2% непознати,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3?tag=artBody;col1|title=Perry Curtis paper, 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416210041/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3/?tag=artBody;col1|archive-date=16 April 2009|accessdate=7 February 2010}}</ref> а веќе од 1879 до 1890 година почнал да се користи терминот „протестантска асценденција“ во Земјишната војна и [[План на кампањата|Планот за кампања]] како емотивен термин во она што претставувал економски спор, а религиозната припадност била користена како фактор бидејќи 55% од најголемите имоти биле во сопственост на протестанти или презвитеријанци во земја со претежно католичко население, но сепак, „војната“ се однесувала на земјопоседници од сите религии и атеистите една. Темпото на реформите во земјишното право се забрзал по [[Закон за претставување на народот од 1884 година|Законот за претставување на народот од 1884 година]], кој им дал многу поголем број гласови на ирските рурални електорати. == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година (Закон за земјиште во Ешборн) == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година}} Континуираните [[План за кампања|превирања за земјиштето]] во текот на 80 и 90 години од 19 век кулминирале прво со донесувањето на [[Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година|Законот за купување земјиште (Ирска) од 1885 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1885 година|48 и 49 Викт.]] околу 73), наречен „Закон Ешборн“ по [[Едвард Гибсон, Прв Барон Ешборн|лорд Ешборн]], со што се започнал со ограничено купување земјиште од страна на закупецот. Законот му дозволувал на закупецот да го позајми целиот износ од куповната цена, кој требал да се врати со камата од 4% во период од 49 години и биле достапни 5,000,000 фунти стерлинзи, а околу 25.400 закупци ги купијале своите имоти во периодот до 1888 година, од кои најголем број во Алстер. Вкупно 3,815км² биле купени, што направило просечен имот од 150,000км², а куповната цена била еднаква на 17½ години кирија. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Законот бил изменет од страна на '''Законот за земјиште (Ирска) од 1888 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1888 година|51 и 52 Викти.]] c. 13), обезбедувајќи дополнителни 5,000,000 фунти на износот доделен за купување според Законот Ешборн.<ref>Hickey, D. J. & Doherty, J. E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 288, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> == Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година (Балфур) == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за изменување и дополнување на Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година и Законот за купување земјиште (Ирска) од 1885 година, како и за други цели поврзани со нив. | year = 1887 | citation = [[50 & 51 Vict.]] c. 33 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 23 август1887 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} '''Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година''' ([[50 & 51 Vict.|50 и 51 Викт.]] околу 33) бил главниот закон за земјиште на [[Артур Балфур]], кој бил донесен на крајот од агитацијата „[[План на кампањата]]“ и кој обезбедил 33.000.000 фунти за купување земјиште, но содржел многу комплицирани законски клаузули, така што не бил целосно ставен во сила сè додека не бил изменет 5 години подоцна и во овој момент биле искористени само 13.500.000 фунти. Тој го заменил селското сопствеништво со двојна сопственост како принцип на право на сопственост на земјиште, а во исто време и го создал [[Одбор за пренатрупани области за Ирска|Одборот за пренатрупани области]] за да се справи со тешкотиите во заостанатите области на западна Ирска. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште (Ирска) од 1896 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за понатамошно изменување и дополнување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска, како и за други цели поврзани со тоа. | year = 1896 | citation = [[59 & 60 Vict.]] c. 47 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 14 август 1896 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Законот бил изменет со '''Законот за земјиште (Ирска) од 1896 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1896 година|59 и 60 Викт.]] ц. 47), зголемувајќи го износот достапен за купување и отстранувајќи ги клаузулите што го правеале законот непривлечен, а воедно земјишните судови биле овластени да продадат 1.500 банкротирани имоти на закупци со што помеѓу 1891 и 1896 година биле откупени вкупно 47.000 имоти. Локалната самоуправа била воведена 2 години подоцна според револуционерниот [[Закон за локална самоуправа (Ирска) од 1898 година]], што пак придонел за успехот на [[Обединета ирска лига|Обединетата ирска лига]] (UIL) на [[Општи избори во Обединетото Кралство во Ирска во 1900 година|општите избори во 1900 година]], поставувајќи ги темелите за трајно решение во прашањето за земјиштето.{{Среди}} == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1903 година (Закон за земјиште Виндам) == {{anchor|Irish Land Act 1903}}== {{Infobox UK legislation | short_title = Ирски закон за земјиште од 1903 година{{efn|Член 101.}} | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска и за други цели поврзани со тоа, како и за изменување на Законите за работниците (Ирска). | year = 1903 | citation = [[3 Edw. 7]]. c. 37 | territorial_extent = [[Обединето Кралство]] | royal_assent = 14 август 1903 | commencement = 1 ноември 1903{{efn|Член 102.}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[National Debt Act 1958]]|[[Crown Estate Act 1961]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = amended | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1903/37/contents/enacted | use_new_UK-LEG = no | UK-LEG_title = Irish Land Act 1903 }} Под притисок и од владата, и од UIL и од IPP, [[Главен секретар за Ирска|главниот секретар за Ирска]], [[Џорџ Виндам]], ја дал својата поддршка на [[Земјишна конференција|Конференцијата за земјиште]] во декември 1902 година, составена од 4 умерени претставници на сопственици на земјиште предводени од [[Виндхам Виндхам-Квин, 4-ти Ерл од Данрејвен и Маунт-Ерл|Лорд Данрејвен]] и 4 претставници на закупувачи предводени од [[Вилијам О'Брајан (ирски националистички политичар)|Вилијам О'Брајан]], а другите [[Џон Редмонд]], [[Сер Томас Расел, 1-ви баронет|Т.В. Расел]] кој зборувал за закупувачите-земјоделци од Алстер, а воедно и [[Тимоти Харингтон]], кои изработиле нова шема за купување земјиште од закупувачи, во која продажбата не требала да биде задолжителна, туку привлечна за двете страни, врз основа на тоа што владата ќе ја плати разликата помеѓу цената што ја нудат закупувачите и онаа што ја бараат сопствениците на земјиште. Ова била основата на „Законот Виндам“ - '''Ирскиот закон за земјиште од 1903 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1903 година|3 Edw. 7.]] c. 37) или '''Законот за купување земјиште (Ирска) од 1903 година''' - кој О'Брајан го оркестрирал преку Парламентот.<ref>{{Наведена книга|title=Church, State and Nation in Ireland 1898–1921|last=-Miller|first=David W.|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1973|isbn=0-7171-0645-4|pages=77–94|chapter=Land for the People}}</ref>{{Sfn|King|2009}} {{Infobox UK legislation | short_title = Ирски закон за земјиште од 1909 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска, како и за други цели поврзани со тоа. | year = 1909 | citation = [[9 Edw. 7]]. c. 42 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | royal_assent = 3 декември 1909 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Се разликувал од претходното законодавство кое првично им ја исплатувало на закупците сумата потребна за купување на нивните имоти, отплатлива во период од години под услови утврдени од независна комисија, додека Законот Виндам ја завршил контролата на [[Отсутен сопственик|отсутните закуподавачи]] врз закупците и им го олеснил купувањето земјиште на закупците, олеснувајќи го преносот на околу 36,000км² до 1914 година. Дотогаш 75% од станарите ги откупувале своите сопственици според Ирскиот закон за земјиште од 1903 година и подоцнежниот ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1909 година|9 Edw. 7.]] c. 42) на [[Августин Бирел]], кој го проширил Ирскиот закон за земјиште од 1903 година со тоа што дозволил [[Експропријација|задолжително откуп]] на закупено земјоделско земјиште од страна на Комисијата за земјиште, но бил далеку послаб во своите финансиски одредби. Според овие закони за земјиште од пред 1921 година, вкупно над 316.000 закупувачи ги купиле своите имоти во износ од 47,000км² од 81,000км² во земјата.{{Sfn|Ferriter|2004}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|title=Land Purchase Acts 1903+1909 encyclopedic definitions|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907164938/http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|archive-date=7 September 2017|accessdate=28 April 2017}}</ref> Законите им обезбедиле на ирските земјоделци-закупувачи повеќе права отколку на земјоделците-закупувачи во остатокот од Обединетото Кралство, а закупувачите [[Манстер|од Манстер]] имале можност за купување земјиште во исклучително голем број, охрабрени од лидерот на нивното [[Ирско здружение за земјиште и труд|Ирско здружение на земјиште и труд]], [[Д. Д. Шихан|Д.Д. Шиан,]] откако тој и О'Брајан формирале Советодавен комитет за посредување помеѓу сопствениците на земјиште и закупувачите по услови на купување, што довело до поголемо преземање на купување земјиште отколку во која било друга провинција.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1999|isbn=0-7171-2744-3|pages=74–75}}</ref> Историчарот [[Роберт К. Веб|Р.К. Веб]] му ги припишува најголем дел од заслугите за Законот Виндам на лидерот Артур Балфур и вели дека законот бил:  {{Блок-цитат|Целосен успех. До времето кога беше создадена Ирската слободна држава во 1922 година, системот на селско сопствеништво стана универзален... Проблемот со земјиштето, стар повеќе од еден век, беше решен, иако беа потребни повеќе од 30 години едукација на Парламентот и земјопоседниците за да се реши тоа. Планот имаше и за цел да „го уништи домашното владеење со љубезност“.<ref>{{cite book|first=R. K. |last=Webb |title=Современа Англија од осумнаесеттиот век до денес |year=1968 |page=430}}</ref>}} == Закон за работници (Ирска) од 1906 година == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1906 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Законот што се однесува на работниците во Ирска и за донесување одредби во врска со примената на дел од грантот за развој на Ирска. | year = 1906 | citation = [[6 Edw. 7]]. c. 37 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 4 август 1906 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1911 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Законот што се однесува на работниците во Ирска. | year = 1911 | citation = [[1 & 2 Geo. 5]]. c. 19 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 18 август 1911 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} [[File:Labourers' Act (Ireland) Cottage.JPG|left|thumb|200px|Original 1906 Labourers' Act cottage, as seen in 1977]] {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1919 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на дефиницијата за земјоделски работник за целите на Законите за работници (Ирска). | year = 1919 | citation = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 55 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 19 август 1919 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Откако во голема мера го решил ирското земјишно прашање, Вилијам О'Брајан, убеден од успехот на комбинирањето на „доктрината за помирување“ со „конференција плус бизнис“, во втората фаза го насочил своето внимание кон барањата на Ирското здружение за земјиште и труд за потребата од населување ирски работници во земјата. Неговиот парламентарен ангажман довел до успешно донесување на невидениот '''Закон за работниците (Ирска) од 1906 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1906 година|6 Edw. 7.]] c. 37) (инициран од [[Џејмс Брајс, 1-ви виконт Брајс|Џејмс Брајс]]), проследен со '''Законот за работниците (Ирска) од 1911 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1911 година|1 и 2 Geo. 5.]] c. 19) (инициран од [[Огастин Бирел]]). Со цел да обезбеди мали парцели земја за луѓето да одгледуваат сопствен зеленчук и овошје, Парламентот го донесел '''Законот за локална самоуправа (распределба и обработка на земјиште) (Ирска) од 1917 година'''. Конечно, '''Законот за работници (Ирска) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Гео. 5.]] ц. 55), кој заедно содржел одредби за програма за големи државно финансирани рурални социјални станови, во кои биле изградени над 40.000 куќи во сопственост на работници на 4,000м² земјиште од страна на локалните окружни совети. Законите сместувале, со ниски годишни ануитети, над четвртина милион рурални работници и нивните семејства, кои претходно живееле во колиби, што на тој начин го трансформирало ирскиот селски крај.<ref>{{Наведено списание|last=McKay|first=Enda|year=1992|title=The Housing of the Working Classes 1883–1916|journal=Saother|publisher=Irish Labour History Society|volume=17|pages=27–38}}</ref> {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за локална самоуправа (земјени подрачја и обработка на земјиште) (Ирска) од 1917 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон што им овозможува на локалните власти во Ирска да обезбедуваат парцели и на друг начин да го промовираат обработувањето на земјиштето, како и за други поврзани цели. | year = 1917 | citation = [[7 & 8 Geo. 5]]. c. 30 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | royal_assent = 2 август 1917 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} == Закон за ирска земја (одредба за морнари и војници) од 1919 година == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за ирска земја (одредба за морнари и војници) од 1919 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за олеснување на обезбедувањето земјиште во Ирска за мажи кои служеле во поморските, воените или воздухопловните сили на Круната во сегашната војна и за други поврзани цели. | year = 1919 | citation = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 82 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 23 декември 1919 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} По Првата [[Прва светска војна|светска војна]], уште 5.000 куќи биле изградени во двата дела на Ирска за [[Ветеран|вратените војници]], според '''Законот за ирско земјиште (Обезбедување за морнари и војници) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Geo. 5.]] c. 82), кој бил дефиниран како: * „Закон за олеснување на обезбедувањето земјиште во Ирска за мажи кои служеле во поморските, воените или воздухопловните сили на Круната во сегашната војна и за други поврзани цели“ и, * „Доколку се однесува на обезбедувањето имоти според Законите за купување земјиште, ќе се толкува како едно со тие закони, и, доколку се однесува на обезбедувањето колиби, парцели или градини според Законите за работници (Ирска) од 1883 до 1919 година, ќе се толкува како едно со последните споменати закони“. Законот бил спроведен од страна на Ирскиот фонд за војници и морнари, кој соработувал со новата [[Слободна Држава Ирска|Ирска слободна држава]], градејќи претежно мали нови станбени комплекси за ветерани на периферијата на градовите.<ref>{{Наведено списание|last=Aalen|first=F.H.A.|date=July 1988|title=Homes for Irish Heroes: Housing under the Irish Land (Provision for Soldiers and Sailors) Act 1919, and the Irish Sailors' and Soldiers' Land Trust|url=https://www.jstor.org/stable/40111696|journal=The Town Planning Review|volume=59|pages=305–323|doi=10.3828/tpr.59.3.x2w0tg8837816033|jstor=40111696|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128161101/https://www.jstor.org/stable/40111696|archive-date=28 November 2022|access-date=8 March 2023}}</ref> Целта на Законот бил да се олесни враќањето во граѓанскиот живот на поранешните војници и нивните издржувани лица со обезбедување од 800.000 фунти стерлинзи за сместување од страна на Одборот на локалната самоуправа.{{Среди}} == Закони за слободно државно земјиште == По формирањето на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] во 1922 година, комисијата била реконституирана со '''Законот за земјиште (Комисија) од 1923 година''', кој исто така го распуштил и [[Одбор за пренатрупани области (Ирска)|Одборот на пренатрупани области]]. '''Законот за земјиште од 1923 година''' усвоил многу предлози за конечно решавање на земјиштето од одлуките донесени за време на [[Ирска конвенција|Ирската конвенција]] во 1918 година под претседателство на [[Хорас Планкет]], а предлозите на конвенцијата ја формирале основата на Законот.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|date=1999|publisher=[[Gill & Macmillan]]|isbn=0-7171-2744-3|page=201}} <br /><br /> Note 238, p. 295: Joseph Sheehan, 'Killing Landlords by Kindness', paper read to conference of Irish Historical Students' Association, 1993.</ref> Комисијата за земјиште помеѓу 1885 и 1920 година купила 53,000км² обработливо земјиште каде што [[Слободно поседување (англиско право)|слободното поседување]] било доделено под хипотека на земјоделци-закупци и земјоделски работници, а фокусот бил ставен на задолжителното откупување на незакупени имоти, со цел да можат да се поделат на помали единици за локалните семејства, од кои некои се покажале како „неекономични“. Оваа политика се применувала нерамномерно низ целата земја, при што некои големи имоти преживеале ако сопствениците можеле да докажат дека нивното земјиште активно се обработувало, а воедно била донесена одредба за задолжително откупување на земјиште во сопственост на лице кое не било Ирско, сè до укинувањето во 1966 година. Од 1923 година, неплатените износи според претходните закони биле исплатени на британската влада како „земјишни ануитети“, кои се собирале во Фондот за купување земјиште и ова било утврдено на 250.000 фунти годишно во 1925 година. Во декември 1925 година, [[В. Т. Косгрејв|В.Т. Косгрејв]] се пожалил дека веќе имало: „250.000 закупувачи на неекономични поседи, поседи со таква вредност што не дозволувала пристоен живот за сопствениците“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/speech/457/|title=PRIVATE BUSINESS. – TREATY (CONFIRMATION OF AMENDING AGREEMENT) BILL, 1925—SECOND STAGE (Resumed) – Dáil Éireann (4th Dáil) – Vol. 13 No. 17|date=10 December 1925|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308201214/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/9/|archive-date=8 March 2023|accessdate=8 March 2023}}</ref> но и покрај ова, неговата влада продолжила да ги дели поголемите земјишни поседи, првенствено за да добие изборна поддршка. '''Законот за земјиште од 1933 година''', донесен со 70 гласа „за“ и 39 „против“, му дозволи на министерот за финансии да ги пренасочи ануитетите за проекти на локалната самоуправа,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|title=Public Business – Land (Purchase Annuities Fund) Bill, 1933—Final Stages – Dáil Éireann (8th Dáil) – Vol. 46 No. 8|date=16 March 1933|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102120055/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|archive-date=2 November 2019|accessdate=8 March 2023}}</ref> што претставувал фактор во [[Англо-ирска трговска војна|англо-ирската трговска војна]] помеѓу 1932 и 1938 година и бил меѓусебно решено со еднократна исплата од 10,000,000 фунти на Британија во 1938 година. Од 1932 година, владата силно тврдела дека ирските земјоделци повеќе не требало да бидат обврзани, од [[Плантажи на Ирска|историски причини,]] да ѝ плаќаат на Британија за ирско земјиште, но кога Британија излегла од системот за плаќање, нелогично сè уште барала од земјоделците да продолжат да ги плаќаат своите ануитети на ирската влада како и порано. '''Законот за земјиште од 1965 година''' бил дизајниран да ги спречи шпекулативните купувања на земјиште од страна на лица кои не биле од Ирска, а [[Закон за наследување од 1965 година|'''Законот за наследување од 1965 година''']] за прв пат го третирал недвижниот имот во сопственост на починато лице како [[Личен имот|лично право]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|title=8: Land Regulation &#124; All about Land|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202140023/http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|archive-date=2 February 2014|accessdate=23 August 2012}}</ref> Во 1983 година, комисијата престанала да стекнува земјиште, што го означил почетокот на крајот на реформата на комисијата за ирско сопствеништво на земјиште, иако трансферите на земјоделско земјиште во слободна сопственост сè уште морале да бидат потпишани од комисијата во 90 години на 20 век. На 31 март 1999 година, комисијата беше распуштена со '''Законот за распуштање на Ирската комисија за земјиште од 1992 година''', а поголемиот дел од преостанатите обврски и средства биле префрлени на [[Министерот за земјоделство, храна и морнарство|министерот за земјоделство и храна]]. Многу релевантни историски записи се чуваат во [[Национални архиви на Ирска|Националниот архив на Ирска]] . === Изнајмување на земјиште === „Земјинска закупнина“ била номинална годишна закупнина што се плаќа кога имотот се држеле под долгорочен закуп, а законодавството ги реформирало закупнините за земјиште заедно со законите за земјоделско земјиште (видете погоре) и иако поголемиот дел од законодавството за реформа на закупот била донесен за земјоделско земјиште, на урбаните и приградските закупувачи/закупувачи им било дозволено да ги „откупат“ своите закупнини за земјиште од сопствениците на недвижности, и затоа ефикасно можат да го променат долгорочниот закуп во [[Слободно поседување (англиско право)|право на сопственост]], неодамна според Законите од 1978 и 2005 година. Имено, закупнините за земјиште во [[Каслбар]], [[Мејо (грофовија)|округ Мајо,]] биле задржани по исчезнувањето на [[Ричард Бингам, 7-ми Ерл од Лукан|Лорд Лукан]] во 1974 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|title=Still lookin' for Lucan, the conspiracy wonks|last=Dudley Edwards|first=Ruth|authorlink=Ruth Dudley Edwards|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721023045/http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|archive-date=21 July 2011|accessdate=27 May 2010}}</ref> Плаќањето кирии за земјиште сè уште од некои се сметало за нерешен дел од историјата на Ирска како дел од Обединетото Кралство, а самата ирска влада плаќа кирии за земјиште за иконски јавни згради, вклучувајќи ги [[Владини згради|Владините згради]], [[Четири судови|Четирите судови]], [[Даблински замок|Даблинскиот замок]] и [[Национални ботанички градини (Ирска)|Ботаничката градина]]. Иако поединечните трошоци за секоја од нив биле релативно мали, со оглед на инфлацијата, во Ирска сè уште постојат околу 250.000 кирии за земјиште, при што државата годишно плаќа на пример на [[Војвода од Ленстер|војводата од Ленстер]] за некои згради. Брајан Хејс, државен министер за [[Канцеларија за јавни работи|Канцеларијата за јавни работи]] во 2011 година, изјавил дека ќе биде потребен референдум за да се стави крај на оваа практика, жителите на сопствената изборна единица Хејс продолжувале да добиваат барања за плаќање, а многумина ги игнорираат, иако со оглед на тоа што неплатените обврски за кирија за земјиште ја попречуваат можноста на жителите да ги продадат своите домови, секоја година се поднесуваат околу 1.600 барања годишно за откуп на кирии за земјиште.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|title=State making ground rent payments on 53 properties|date=16 May 2011|work=[[The Irish Times]]|access-date=2 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902151624/https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|archive-date=2 September 2018}}</ref> == Закон за реформа на законите за земјиште и пренос на земјиште од 2009 година (Република Ирска) == Законот за реформа на законите за земјиште и пренос на сопственост од 2009 година сеопфатно го реформирал законот за пренос на сопственост, хипотеки, регистрација на сопственост и побарувања за сопственост, [[Право на премин (транспорт)|права на премин]] и [[Службеност|служба]] во Ирска. Некои малку користени интереси поврзани со [[Феудализам|феудално право на сопственост]], [[Животен интерес|доживотни интереси]], закупи за живот и [[Надоместок на надоместокот|надоместоци]] биле формално укинати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.ie/en/press-release/249e8-ministers-mcentee-and-browne-welcome-enactment-of-law-to-remove-problems-affecting-rights-of-way/|title=Ministers McEntee and Browne welcome enactment of law to remove problems affecting rights of way|date=30 November 2021|work=gov.ie|language=en|accessdate=13 September 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lawreform.ie/_fileupload/RevisedActs/WithAnnotations/HTML/en_act_2009_0027.htm|title=Land And Conveyancing Law Reform Act 2009|date=30 June 2016|work=lawreform.ie|publisher=Law Reform Commission|accessdate=13 September 2024}}</ref> == Северна Ирска == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште на Северна Ирска од 1925 година{{efn|Член 36(1).}} | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Северна Ирска; и за други цели поврзани со тоа. | year = 1925 | citation = [[15 & 16 Geo. 5]]. c. 34 | territorial_extent = [[Обединето Кралство]] | royal_assent = 28 мај 1925 | commencement = 28 May 1925{{efn|name=aopca|The [[Acts of Parliament (Commencement) Act 1793]].}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[National Debt Act 1958]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = amended | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/15-16/34/contents/enacted | revised_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/15-16/34/contents | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Act 1925 | collapsed = no }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште на Северна Ирска од 1929 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Законот за земјиште во Северна Ирска, 1925 година. | year = 1929 | citation = [[19 & 20 Geo. 5]]. c. 14 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Северна Ирска | royal_assent = | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = amended | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/19-20/14/contents/enacted | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Act 1925 | collapsed = no }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за купување земјиште во Северна Ирска (ликвидација) од 1935 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за обезбедување ликвидација на системот за купување земјиште во Северна Ирска воспоставен со Законите за купување земјиште и други прописи во таа смисла, за укинување на Комисијата за купување земјиште, Северна Ирска, и пренос на функции што можат да се извршуваат според споменатите закони и други прописи, како и за цели поврзани со горенаведените цели и последователни на нив. | year = 1935 | citation = [[25 & 26 Geo. 5]]. c. 21 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Северна Ирска | royal_assent = 6 јуни 1935 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = изменет | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/25-26/21/contents/enacted | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Purchase (Winding Up) Act 1935 | collapsed = no }} [[Парламент на Обединетото Кралство|Парламентот на Обединетото Кралство]] во [[Вестминстер]] донел дополнителни закони за земјиште за Северна Ирска по [[Поделба на Ирска|поделбата на Ирска]], како [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1925 година|15 и 16 Geo. 5.]] c. 34, [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1928 година|19 и 20 Geo. 5.]] c. 14 и [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1934 година|25 и 26 Geo. 5.]] c. 21. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за регистрација на земјиште (Северна Ирска) од 1970 година {{efn|Член 99(1).}} | type = act | parliament = Parliament of Northern Ireland | long_title = Закон за ревидирање на законот што се однесува на регистрацијата на сопственичкиот лист врз земјиштето; за проширување на задолжителната регистрација на сопственичкиот лист врз земјиштето; за укинување и повторно донесување со одредени измени на законот што се однесува на регистрацијата на законските давачки; и за прашања поврзани со тоа. | year = 1970 | citation = [[List of acts of the Parliament of Northern Ireland#1970|1970]] c. 18 (N.I.) | territorial_extent = [[Северна Ирска]] | royal_assent = 23 јуни 1970 | commencement = {{date missing}}{{efn|Section 99(3).}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[Building Societies Act 1986]]|[[Economic Crime and Corporate Transparency Act 2023]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = amended | original_text = https://www.legislation.gov.uk/apni/1970/18/contents/enacted | revised_text = https://www.legislation.gov.uk/apni/1970/18/contents | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = Land Registration Act (Northern Ireland) 1970 | collapsed = yes }} [[Парламент на Северна Ирска|Парламентот на Северна Ирска]] го усвоил Законот за регистрација на земјиштето (Северна Ирска) 1970 (c. 18 (N.I.)).{{Среди}} == Поврзано == * [[Земјишни реформи по земја]] * [[Закон за измени и дополнувања на Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1860 година]] * [[Закон за доделување и подиздавање на земјиште (Ирска) од 1826 година]] == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Наводи}} == Дополнително читање == * {{Наведена книга|title=Land and the national question in Ireland 1858–82|last=Bew|first=Paul|publisher=Gill & Macmillan|year=1978|location=Dublin|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Conflict and conciliation in Ireland 1890–1910: Parnellities and radical agrarians|last=Bew|first=Paul|publisher=Clarendon Press|year=1987|location=Oxford|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Ireland: The Politics of Enmity 1789-2006|last=Bew|first=Paul|date=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780198205555|location=Oxford|language=en|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Michael Davitt|last=King|first=Carla|date=2009|publisher=University College Dublin Press|isbn=9781910820964|location=Dublin|language=en|author-link=Carla King}} * {{Наведено списание|last=Campbell|first=Fergus|date=2002|title=Irish popular politics and the making of the Wyndham Land Act, 1901–1903|journal=[[The Historical Journal]]|volume=45|issue=4|pages=755–773|doi=10.1017/S0018246X02002662}} *   (with detailed bibliography) * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=Feb 2004|title=The social dynamics of nationalist politics in the west of Ireland 1898-1918|journal=[[Past & Present (journal)|Past & Present]]|issue=182|pages=175–209|doi=10.1093/past/182.1.175}} * {{Наведена книга|title=Land and revolution: Nationalist politics in the west of Ireland 1891-1921|last=Cosgrove|first=Patrick John|publisher=Oxford|year=2005}} * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=2012|title=The Controversy and Consequences of John Redmond's Estate Sale under the Wyndham Land Act, 1903|journal=The Historical Journal|volume=55|pages=75–96|doi=10.1017/S0018246X11000550}} * {{Наведена книга|title=The decline of the Big House in Ireland. A study of Irish landed families 1860–1960|last=Donnelly Jr.|first=James S.|publisher=Wolfhound Press|year=2001|location=Dublin}} * {{Наведена книга|title=The Transformation of Ireland, 1900–2000|last=Ferriter|first=Diarmaid|publisher=Profile Books|year=2004|isbn=1-86197-443-4|location=London}} * {{Наведено списание|last=Dooley|first=Terence|year=2004|title=Land and politics in independent Ireland, 1923–48: The case for reappraisal|url=http://eprints.maynoothuniversity.ie/4685/1/TD_land.pdf|journal=Irish Historical Studies|volume=34|pages=175–197|doi=10.1017/S0021121400004284}} * {{Наведена книга|title=Ireland and the death of kindness: The experience of constructive unionism 1890–1905|last=Gailey|first=Andrew|publisher=Cork University Press|year=1987|location=Cork}} * {{Наведено списание|last=Guinnane|first=Timothy W.|last2=Miller|first2=Ronald I.|year=1997|title=The limits to land reform: the Land Acts in Ireland, 1870–1909|url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/160647/1/cdp726.pdf|journal=Economic Development and Cultural Change|volume=45|pages=591–612|doi=10.1086/452292}} * {{Наведена книга|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/13998|title=Ireland and the Home Rule Movement|last=McDonnell|first=Michael F. J.|date=1908}} === Примарни извори === * {{Наведен Q|Q107712188}} * {{Наведена книга|title=[[s:The land league proposal|The land league proposal]]|last=Davitt|first=Michael|publisher=Cameron & Ferguson|year=1882|location=Glasgow|author-link=Michael Davitt}} === Надворешни врски === * Дес Кинан, [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Ирска по гладот - Социјална структура на Ирска каква што навистина беше.] [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Поглавје 2. Економијата I: земјоделство] * Вилијам Макафи. [http://mamaynooth.freeservers.com/archives.htm Локални историски студии на руралните области: методи и извори.] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Историја на Ирска (1801–1923)]] el7a8q79mledp88wb3ujdzodc327p9j 0 1396701 5578787 5577189 2026-06-19T08:26:29Z BosaFi 115936 5578787 wikitext text/x-wiki '''Надлежен трибунал''' — термин што се користи во [[wikisource:Third Geneva Convention#Article_5|член 5]] став 2 од [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], во кој се наведува:{{Цитатник|Доколку се појави каква било сомнеж дали лицата, кои извршиле воинствено дело и паднале во рацете на непријателот, припаѓаат на некоја од категориите наведени во [[викиизвор:Трета Женевска конвенција#Член 4|Член 4]], таквите лица ќе ја уживаат заштитата на оваа Конвенција сè додека нивниот статус не биде утврден од надлежен трибунал.|author=Член 5, § 2 од Третата Женевска конвенција}} == Коментар на МКЦК за надлежните трибунали == Коментарот на [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] (МКЦК) за Член 5 од Третата Женевска конвенција, по прашањето за ''надлежен трибунал'', вели дека:{{Цитатник|СТАВ 2. -- ЛИЦА ЧИЈ СТАТУС НЕ Е ОДРЕДЕН Ова би се однесувало на дезертери и на лица кои ги придружуваат вооружените сили и ја изгубиле својата лична карта.<br> Одредбата [беше] нова; беше вметната во Конвенцијата на барање на Меѓународниот комитет на Црвениот крст. Меѓународниот комитет го поднесе следниов текст, кој беше одобрен на Стокхолмската конференција: „Доколку се појави каква било сомнеж дали некое од овие лица припаѓа на една од категориите наведени во споменатиот член, тоа лице ќе има корист од оваа Конвенција сè додека неговиот или нејзиниот статус не биде утврден од некој одговорен орган“ (10). Во Женева во 1949 година, првпат беше предложено, заради прецизност, терминот „одговорен орган“ да се замени со „воен трибунал“ (11). Овој амандман се базираше на ставот дека одлуките што би можеле да имаат најтешки последици доколку се остават на едно лице, кое често може да биде од подреден ранг. Прашањето треба да се изнесе пред суд, бидејќи лицата што учествуваат во борбата без право на тоа се подложни на кривично гонење за убиство или обид за убиство, па дури и може да бидат осудени на смртна казна (12). Сепак, овој предлог не беше едногласно прифатен, бидејќи се сметаше дека изведувањето на лице пред воен трибунал може да има посериозни последици отколку одлуката да се лиши од бенефициите што ги дава Конвенцијата (13). Затоа, беше направен дополнителен амандман во текстот од Стокхолм, со кој се предвидува дека одлуката во врска со лицата чиј статус е доведен во прашање ќе ја донесе „надлежен трибунал“, а не конкретно воен трибунал.<br> Друга промена беше направена во текстот на ставот, како што е изготвен во Стокхолм, со цел да се прецизира дека се однесува на случаи на сомнеж дали лицата што извршиле воинствено дело и паднале во рацете на непријателот припаѓаат на некоја од категориите наведени во член 4 (14). Појаснувањето содржано во член 4, секако, треба да го намали бројот на сомнителни случаи во секој иден конфликт.<br> Затоа, ни се чини дека оваа одредба не треба да се толкува премногу рестриктивно; Референцата во Конвенцијата за „воинствен чин“ се однесува на принципот што го мотивирал лицето кое го извршило, а не само на начинот на кој е извршено делото. *(10) [(1) стр.77] Видете „XVII-та Меѓународна конференција на Црвениот крст, Нацрт на ревидирани или нови конвенции“, стр. 54; *(11) [(2) стр.77] Видете „Конечен записник од Дипломатската конференција во Женева од 1949 година“, том II-A, стр. 388; *(12) [(3) стр.77] Исто, том III, стр. 63, бр. 95; *(13) [(4) стр.77] Исто, том II-B, стр. 270; *(14) [(5) стр.77] Исто, стр. 270-271;|author=Коментар на Меѓународниот комитет на Црвениот крст за Член 5<ref name="ICRC-GC3-5">[http://www.icrc.org/ihl.nsf/COM/375-590008?OpenDocument Commentary on Convention (III) relative to the Treatment of Prisoners of War, Article 5], ''[[International Committee of the Red Cross|ICRC]]''</ref>}} == Соединетите Американски Држави == Според воените прописи на САД, Трибуналот би бил составен од: : Три [[Офицер|овластени службени лица]], писмен записник од постапките, а постапките ќе бидат отворени со одредени исклучоци, а лицата чиј статус треба да се утврди ќе бидат информирани за нивните права на почетокот на нивните сослушувања, ќе им биде дозволено да присуствуваат на сите отворени седници, ќе им биде дозволено да повикуваат сведоци доколку се разумно достапни и да ги испрашуваат сведоците повикани од Трибуналот, како и да имаат право да сведочат, а трибуналот ќе го утврди статусот врз основа на [[Товар на докажување (закон)|преовладување на доказите]]. Можни определби: # Непријателски воен заробеник. # Препорачан задржан персонал, кој има право на заштита, и треба да се земе предвид за сертификација на медицинско, религиозно или волонтерско здружение за помош. # Невин цивил кој треба веднаш да биде вратен во својот дом или ослободен. # Интерниран цивил кој од причини поврзани со оперативна безбедност или веројатна причина за инцидент со кривична истрага, треба да биде притворен. === „Надлежни трибунали“ за време на Заливската војна во 1991 година === За време на [[Заливска војна|Заливската војна]] во 1991 година, за некои притвореници првично категоризирани како воени заробеници било утврдено дека биле невини цивили кои се предале со цел да добијат бесплатна храна и сместување. Биле свикани 1.196 трибунали, од кои на 310 лица им било доделен статус на воени заробеници, а за преостанатите 886 притвореници ''„беше утврдено дека се раселени цивили и беа третирани како бегалци. Не беше утврдено дека ниту еден цивил дејствувал како незаконски борец“.''<ref name="DoD1992">[http://www.ndu.edu/library/epubs/cpgw.pdf Conduct of the Persian Gulf War: Final Report to Congress] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060502031202/http://www.ndu.edu/library/epubs/cpgw.pdf|date=May 2, 2006}} (page 663), ''[[Министерство за одбрана на Соединетите Американски Држави|Department of Defense]]'' April 1992</ref> === „Надлежни трибунали“ во контекст на притворените лица во Гвантанамо Беј === Овој термин почнал да добива големо внимание кога претседателот [[Џорџ В. Буш]] објавил дека [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] ќе ги следат Женевските конвенции како што се толкувале и дека [[Авганистанска војна|војната во Авганистан]] не спаѓала во тој опсег<ref name="Bbc20020129"> {{Наведени вести|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1788093.stm|title=Rift in Bush's team over detainees|last=Jon Leyne|date=29 January 2002|access-date=2008-02-19|publisher=[[BBC]]|quote=If Colin Powell prevails, a tribunal would have to determine the detainees' status.|author-link=Jon Leyne}}</ref> и како таков, претседателот Буш изјавил дека борците заробени во војната во Авганистан ќе бидат третирани како „[[Нелегален борец|нелегални борци]]“. Критичарите тврделе дека потписниците на Женевските конвенции, како и Соединетите Американски Држави, биле обврзани да се однесуваат кон сите заробени борци како да се квалификуваат за статус на воен затвореници, сè додека „надлежен трибунал“ не го разгледал нивниот случај и не утврдил дека тие не се квалификуваат за статус на воен затвореници. Врховниот суд го отфрлил ова прашање во случајот [[Хамдан против Рамсфелд]], иако пресудил против администрацијата на Буш во врска со легалноста на [[Воена комисија во Гвантанамо|воените комисии во Гвантанамо]], сепак тој исто така утврдил и дека на овие притвореници им следувала правата што им биле дадени според поограничениот [[Женевски конвенции|Заеднички член. 3.]] Врховниот суд се воздржал да донесе пресуда по член 5 со своите надлежни трибунали. === Трибунал за преиспитување на статусот на борецот како надлежни трибунали === {{Главна|Нелегален борец|Сослушувања без расправа}} По пресудата [[Расул против Буш]] од 2004 година, администрацијата на Буш почнал да ги користи [[Трибунал за преиспитување на статусот на борецот|Трибуналите за преглед на статусот на борците]] со цел да го утврди статусот на притворените лица. Администрацијата на Буш се обидела да го држи во тајност идентитетот на сите затвореници во Гвантанамо, но идентитетот на некои од затворениците протекол и сочувствителните адвокати обезбедиле дозвола од семејствата на тие затвореници и покренале правни оспорувања во обид да ги обезбедат нивните човекови права со што администрацијата на Буш загубила и била принудена да го основа Трибуналот за преиспитување на статусот на борецот. Прегледите утврдиле дека само 38 притвореници не биле нелегални борци, а потоа преку некаква забуна, досието на [[Мурат Курназ]] случајно било декласифицирано. Критичарите ја испитале неговата содржина која била долга стотици страници и сите освен еден од документите во досието на Курназ ја утврдиле неговата невиност, утврдиле дека немало причина да се верува дека имал каква било поврзаност со тероризам. Единствениот исклучок бил непотпишан и содржел само нејасно обвинување кое не дало никакви докази за да го поткрепи обвинувањето дека Курназ бил запознаен со бомбаш самоубиец, а меморандумот дури и не го добил правилно името на тој бомбаш самоубиец. Критичарите тврделе дека бидејќи едно нејасно обвинение било доволно за да се задржи притворениот, ако се претпостави дека неговиот случај бил типичен, разумно би било да се верува дека многу други притвореници за кои прегледите утврдиле дека се нелегални борци можеби биле подеднакво сомнителни. Понатаму, [[Seton Hall study|студиите на Сетон Хол]] спроведени од адвокатите на притворените лица откриле дека 92% од притворените лица во Гвантанамо не биле „борци на Ал Каеда“ и тие тврделе дека CSRT биле сериозно пристрасни кон осомничените во корист на нивно прогласување [[Нелегален борец|за незаконски борци]]. [[Профил на 517 притвореници преку анализа на податоци од Министерството за одбрана|Самата студија]] открила дека оние 92% кои не биле „борци на Ал Каеда“ се сметале или за други членови на Ал Каеда или за талибанци или за членови на други поврзани непријателски групи. Поради ова, и други причини, противниците тврделе дека Трибуналите за преглед на статусот на борците не претставувале надлежен трибунал како што било пропишано со Женевската конвенција. Врховниот суд пресудил во случајот „Хамдан против Рамсфелд“ дека ова било ирелевантно, но исто така пресудил дека трибуналот не бил легален без овластување од Конгресот и како одговор на тоа, бил усвоен [[Закон за воени комисии од 2006 година|Законот за воени комисии]]. == Поврзано == * [[Командна одговорност]] * [[Женевски конвенции]] * [[Повелба на Обединетите Нации|Повелба на ОН]] * [[Воена полиција: непријателски воени заробеници, притворен персонал, цивилни интернирани и други притвореници]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Женевски конвенции]] odti5i5a3yzgzoa3zrg7yvwngx8g07e 0 1396706 5578794 5577491 2026-06-19T08:30:57Z BosaFi 115936 5578794 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Настан|title=„Иран по изборите“|image=|image_upright=|image_alt=|caption=|native_name=Iran nach den Wahlen (Иран нах ден вален)|native_name_lang=de|English_name=|time=|timezone=|duration=<!-- {{duration|h=x|m=x|s=x}} or {{time interval|date1|date2|options}} -->|date={{start and end dates|2000|4|7|2000|4|9|df=y}}|venue=[[Дом на светските култури]]|Location=[[Берлин]], [[Германија]]|coordinates=<!-- {{coord|LAT|LON|region:XXXX_type:event|display=inline,title}} -->|also_known_as=Берлинска конференција|type=[[панел-расправа]]|theme=|organisers=[[Фондација „Хајнрих Бел“]]|participants=|url=|blank_label=<!-- or |blank_data= -->|blank1_label=<!-- or |blank1_data= -->|blank2_label=<!-- or |blank2_data= -->|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|notes=}} '''Иран по парламентарните избори: Динамиката на реформите во Исламската Република''' ({{Langx|de|Iran nach den Parlamentswahlen: Die Reformdynamik in der Islamischen Republik}}; попозната како '''Берлинска конференција''' за Иран) ― тридневна конференција за иднината на [[Иран]] по убедливата победа на реформистите на законодавните избори во 2000 година, организирана од Фондацијата „Хајнрих Бел“ и одржана во [[Берлин]] во април 2000 година. Конференцијата била помалку значајна по своите постапки отколку по нејзиното нарушување од страна на противрежимските ирански егзиланти и по долгите [[Затвор|затворски]] казни изречени на неколку учесници по нивното враќање во Иран. == Конференцијата == [[Податотека:Haus_der_Kulturen_der_Welt_from_Spree_River.JPG|мини|Местото на настанот.]] Конференцијата била одржана од страна на Институтот „Хајнрих Бел“, „независна германска културна организација блиска до [[Сојуз 90/Зелени|Зелената партија]] “, по убедливата победа на кандидатите реформисти на изборите за собранието (меџлисот) во февруари 2000 година.<ref name="BCOIGI">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_11400.htm|title=THE BERLIN CONFERENCE ON IRAN: A GOOD IDEA THAT BACKFIRED|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303165257/http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_11400.htm|archive-date=2016-03-03|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> На неа присуствувале не само „реформистички интелектуалци“ од Иран, туку и „забранети и протерани ирански политички активисти“.<ref name="ITFCA">{{Наведена мрежна страница|url=http://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm|title=Iran: Trial for Conference Attendees|archive-url=https://web.archive.org/web/20081115080651/http://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm|archive-date=2008-11-15|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> За жал, организаторите не го предвиделе големиот политички јаз меѓу протераните и поконзервативните ирански реформисти. На вториот ден од конференцијата, стотици ирански егзиланти упаднале во Домот на светските култури ([[Германски јазик|германски]]: Haus Der Kulturen Der Welt) и „организирале протести и против учесниците и против политичката ситуација во Иран“.<ref name="amnestyIFIPC">{{Наведена мрежна страница|url=http://web.amnesty.org/library/Index/ENGMDE130052001?open&of=ENG-315|title=Iran: Further information on Prisoners of Conscience|archive-url=https://web.archive.org/web/20060430224524/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGMDE130052001?open&of=ENG-315|archive-date=2006-04-30|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Извиците „смрт за Исламската Република“ и „Платеници, одете си дома“ ги спречиле учесниците да зборуваат, додека според противрежимската прес-служба на Иран, „една девојка се појави на главната трибина и се соблече речиси до последното парче освен исламски шал, а подоцна еден маж се качи на стол и целосно се соблече, изложувајќи слики од свештеничките водачи на режимот“<ref name="BCOIEIC">[http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_8400.htm BERLIN CONFERENCE OF IRAN AFTER ELECTIONS ENDED IN CHAOS ] {{Семарх|date=2016-03-03|url=https://web.archive.org/web/20160303173209/http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_8400.htm}} Iran Press Service, 8 април 2000</ref> за доброто на телевизиските гледачи во Иран каде што била емитувама конференцијата. [[Би-би-си|BBC,]] исто така, објавиле дека меѓу демонстрантите „вклучуваше маж кој се соблекуваше и жена која танцуваше со голи раце“.<ref name="bbcGCATIV">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1116536.stm Germany's 'concern' at Iran verdicts]</ref> Тврдокорните елементи во Иран биле разбеснети од емитувањето на протестите, а по конференцијата „најмалку десет“<ref name="ITFCA"/> ирански учесници биле уапсени, судени и осудени на неколку години затвор по нивното враќање во Иран за кривични дела како што се „навредување на поранешниот водач на Исламската Република Иран, [[Ајатолах|ајатолахот]] Хомеини, и ширење пропаганда против исламскиот систем“.<ref name="amnestyPOCAG">[http://web.amnesty.org/library/index/ENGMDE130032001?open&of=ENG-IRN Iran: Further information on torture/ill-treatment/prisoner of conscience - Akbar Ganji] {{Семарх|date=2007-11-15|url=https://web.archive.org/web/20071115210757/http://web.amnesty.org/library/index/ENGMDE130032001?open&of=ENG-IRN}}</ref> === Говорници === Говорниците на конференцијата имале различно потекло и припаѓале на широк спектар на политички групи. Панелот вклучувал интелектуалци и активисти со реформистички, националистичко-религиозни и секуларни склоности, имено: {{Columns-start|num=2}} * [[Али Афшари]], студентски водач (поврзан со [[Канцеларија за зајакнување на единството|КЗЕ]])<ref name="Eshkevari"/> * [[Хамидреза Џалаејпур]], [[Социологија|социолог]] и [[новинар]] (поврзан со [[Исламски ирански учеснички фронт|ИИУФ]]) * [[Махмуд Доулатабади]], [[писател]] и [[роман]]описец ([[Секуларност|секуларец]])<ref name="Eshkevari"/> * [[Мехрангиз Кар]], адвокат и [[Активизам|активист]] за [[човекови права]] (секуларна [[Феминизам|феминистка]])<ref name="Eshkevari"/> * [[Џамилех Кадивар]], неодамна избран пратеник за [[Техеран, Реј, Шемиранат, Есламшахр и Пардис|Техеран]] (реформист) * [[Мохаманд-Али Сепанлѕ]], [[Книжевна критика|книжевен критичар]] и [[поет]] (секуларец) * [[Чангиз Пахлеван]], писател и изучувач за културни изучувања (секуларец)<ref name="Eshkevari"/> * [[Езатолах Сахаби]], поранешен пратеник и директор на „''[[Иран-е-Фарда]]''“ (националист-религиозен)<ref name="Eshkevari"/> * [[Сахла Лахиџи]], издавач и активист за женски права<ref name="Eshkevari"/> {{Column}} * [[Алиреза Алавитабар]], [[Политичка наука|политички научник]] и новинар (поврзан со [[Исламски ирански учеснички фронт|ИИУФ]]) * [[Казем Кардевани]], социолог и писател (секуларец)<ref name="Eshkevari"/> * [[Шахла Шеркат]], директор на „''[[Занан]]''“ и активистка за права на жените (исламска феминистка)<ref name="Eshkevari"/> * [[Фариборз Раисдана]], [[Економија|економист]] (секуларец) * [[Мониро Раванипур]], писател (секуларец) * [[Хадиџех Могхадам]], конзерваторски борец и активист за [[женски права]] * [[Акбар Ганџи]], новинар и колумнист (реформист)<ref name="Eshkevari"/> * [[Хасан Јусефи Ескевари]], свештеник и поранешен пратеник (националист-религиозен)<ref name="Eshkevari">{{cite book|last1=Eshkevari|first1=Hasan Yousefi|last2=Mir-Hosseini|first2=Ziba|last3=Tapper|first3=Richard|title=Islam and Democracy in Iran: Eshkevari and the Quest for Reform|url=https://archive.org/details/islamdemocracyin0000eshk|date=2006|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84511-133-5|page=[https://archive.org/details/islamdemocracyin0000eshk/page/37 37]}}</ref> {{Columns-end}} Претседател на панелот на првиот ден бил Ахмад Тахери.<ref name="Eshkevari148">{{Наведена книга|title=Islam and Democracy in Iran: Eshkevari and the Quest for Reform|last=Eshkevari|first=Hasan Yousefi|last2=Mir-Hosseini|first2=Ziba|last3=Tapper|first3=Richard|date=2006|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84511-133-5|pages=148–150}}</ref> === Прекини === Меѓу присутните биле членови на две политички организации на ирански дисиденти во [[прогонство]], Работничко-комунистичката партија на Иран (РКП) и Берлинските протерани жени на Иран против фундаментализмот (БПЖИПФ), кои планиле да ја попречат конференцијата.<ref name="Eshkevari148"/> Првиот ден, тие се обиделе да го спречат почетокот на конференцијата со извикување слогани како „Смрт на Исламската Република“ и „Акхунд (свештенику) губи се!“, при што второто се однесувало на Хасан Јусефи Ешкевари кој требал да зборува.<ref name="Eshkevari148" /> Кога некој друг во публиката се обидел да ги спречи членовите на РКП и БПЖИПФ кои скандирале, настанала тепачка меѓу двете партии и полицијата била повикана на местото на одржување, што довело до придружба на водачот на БПЖИПФ, Шади Амин да замине надвор.<ref name="Eshkevari148" /> Организаторите прифатиле да објават едноминутно молчење во „спомен на илјадниците жртви на Исламската Република“ пред почетокот на конференцијата, што го побарале БПЖИПФ.<ref name="Eshkevari148" /> Вториот ден започнал со повеќе прекини, кога РКП протестирале дека не дале глас на конференцијата. Организаторите ѝ дадоа на Мина Ахади од РКП петнаесет минути да зборува на говорницата, но наскоро станало очигледно дека тие се заинтересирани само да го попречат состанокот.<ref name="Eshkevari148"/> Ахади рекла дека ќе „го попречат секој што го бранел [[Мохамад Катами|Хатами]]“ и дека се подготвени да го направат тоа само „кој не бил меѓу водачите на Исламската Република“, а потоа почнале да скандираат „Смрт за Исламската Република“, по што следеле и некои од толпата. Некои од говорниците не биле во можност целосно да ги одржат своите говори како резултат на постојаните прекини.<ref name="Eshkevari148" /> На третиот ден, организаторите не им дозволиле на членовите на РКП и БПЖИПФ да влезат во зградата на конференцијата. За останатите учесници биле издадени влезници, а говорите биле одржани без прекини.<ref name="Eshkevari148"/> == Последици == === Затворски казни за учесниците === Меѓу осудените биле: * Саид Садр, [[Преведување|преведувач]] во [[Германија|германската]] [[Дипломатска делегација|амбасада]], првично бил обвинет од обвинителството за „водење војна против [[Алах|Бога]]“ (мохаребе), што е смртно казниво злосторство во [[Иран]].<ref>[http://mehr.org/Kar.htm Urgent Action Appeal (Petition)]</ref> На крајот, тој бил осуден на 10 години затвор. * Халил Ростамхани, новинар во „''Daily News''“ и „''Iran Echo''“ и директор на преведувачко претпријатие, бил осуден на девет години затвор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.netnative.com/news/01/jan/1132.html|title=Khalil Rostamkhani's interview with Berliner Zeitung (updated)|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303165936/http://www.netnative.com/news/01/jan/1132.html|archive-date=2016-03-03|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Тој се појавил пред Техеранскиот револуционерен суд на 9 ноември 2000 година. Обвинителот побарал [[смртна казна]] и го обвинил дека е „мохареб“ (борец против Бог), дека „примал и распространувал летоци и соопштенија за медиумите од опозициски групи со седиште во странство и дека учествувал во организацијата на Берлинската конференција, што претставувало закана за безбедноста на земјата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsf.org/rsf/uk/html/mo/cplp/cp/141100.html|title=Two journalists threatened with death penalty, another journalist on hunger strike after suffering torture|archive-url=https://web.archive.org/web/20020508202557/http://www.rsf.org/rsf/uk/html/mo/cplp/cp/141100.html|archive-date=2002-05-08|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Ростамхани помогнал во организирањето на конференцијата, но не присуствувал на неа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canada.ifex.org/es/content/view/full/12429|title=Berlin Conference: Four journalists sentenced to four to ten years' imprisonment|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185027/http://www.canada.ifex.org/es/content/view/full/12429|archive-date=2013-10-29|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> * Езатолах Сахаби бил главен уредник на сега забранетото списание „''Иран-е Фарда''“ (во превод Иран на утрешнината). На 13 јануари 2001 година, Исламскиот револуционерен суд во Техеран го осудил на четири и пол години затвор.<ref>[http://www1.umn.edu/humanrts/wgad/30-2001.html Ezzatollah Sahabi et al. v. Islamic Republic of Iran, Working Group on Arbitrary Detention],</ref> * Али Афшари, добро познат ирански студентски водач, бил осуден на пет години затвор. Откако бил ослободен од затвор со кауција во 2002 година, тој јавно се извинил „на иранскиот народ“ за тоа што признал „лага за неговиот заговор за соборување на ИРИ и други обвинувања“, и за тоа што не можел да издржи мачење за која рекол дека била употребена за да го принудат да признае. * Мехрангиз Кар, [[Феминизам|феминистичка]] адвокатка, добила четири години затвор, наводно за „дејствување против националната безбедност со учество на Берлинската конференција и ширење пропаганда против Исламската Република Иран“.<ref name="amnestyIFIPC"/> * Шахла Лахиџи, феминистичка издавачка, добила четири години затвор, исто така наводно за „дејствување против националната безбедност со учество на Берлинската конференција и со ширење пропаганда против Исламската Република Иран“.<ref name="amnestyIFIPC" /> * Акбар Ганџи, познат исламски револуционер кој станал истражувачки новинар и уредник на весникот „''Фат''“ (во превод победа), бил осуден на 10 години затвор, по што следеле пет години егзил (подоцна намалена на шест години затвор и без егзил) за „задржување класифицирани документи од Министерството за култура и исламско водство, навредување на поранешниот водач на Исламската Република Иран, ајатолахот Хомеини, и ширење пропаганда против исламскиот систем“. Неговото време во затвор бил обележано со [[штрајк]] со глад и драматично прикажување на траги од мачење во судницата.<ref>[http://www.farsinet.com/news/nov2000wk2.html#torture Iran's Top Journalist Accuses Authorities of Torture ]</ref>{{Повеќе|Акбар Ганџи#Затворање}} * Шахла Шеркат, основач и издавач на списанието „''Занан''“ (во превод жени), била осудена на четири месеци затвор и парична казна од два милиони томани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pbs.org/adventuredivas/iran/divas/index.html|title=shahla sherkat editor extraordinaire|archive-url=https://web.archive.org/web/20080917070046/http://www.pbs.org/adventuredivas/iran/divas/index.html|archive-date=2008-09-17|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> * Хасан Јусефи Ешкевари, верски изучувач и новинар во „''Нешат''“ и „''Иран-е-Фарда''“, бил затворен по враќањето во август и суден пред Посебен суд за свештенството, почнувајќи од октомври. Првично бил обвинет за отпадништво,<ref name="ITFCA"/> кривично дело што е казнувано со смрт, но бил осуден на седум години затвор и четири години затвор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.payvand.com/news/05/feb/1057.html|title=2/6/05 Iranian dissident cleric Eshkevari released after 4 years in jail|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303194336/http://www.payvand.com/news/05/feb/1057.html|archive-date=2016-03-03|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> === Протест против казните === [[Германија|Германскиот]] министер за надворешни работи Јошка Фишер ја изразил својата „длабока загриженост“ во врска со казните на [[Иран|иранскиот]] [[амбасадор]]. Групите за човекови права воделе кампања против казните.<ref name="amnestyPOCAG"/><ref name="ITFCA"/> Било сметано дека затворањата биле дел од угнетувањето против слободата на изразување од страна на тврдокорните активисти насочена против реформаторите. Амнести интернешнл издале соопштение за обвинителството:<blockquote>„Во април 2000 година, околу 20 весници беа затворени од страна на Судот за печат. Исто така, други новинари, вклучувајќи ги Машалах Шамсолваезин, Емадедин Баки и издавачот Хоџатолеслам Абдолах Нури, беа затворени во врска со објавените статии во весници.“</blockquote> === Критика кон конференцијата === Иранското судство, кое често е опишувано како надвладејувано од противреформистички „конзервативци“, ја осудило Конференцијата како „организирана од „ционистите“ кои ја контролираат [[Германија|германската]] [[Сојуз 90/Зелени|Зелена партија,]] кон која е поврзан Институтот „Хајнрих Бел“ кој ја организирал конференцијата. Сепак, учесникот на конференцијата и политички затвореник Акбар Ганџи фрлил сомнеж врз ова обвинение, истакнувајќи дека Иранците не можеле да одат на конференцијата без дозвола од властите и дека самите власти го примиле водачот на наводно ционистичката Зелена партија, Јошка Фишер. Ако<blockquote>Министерството за разузнавање, судството, властите знаеја дека организаторите се ционисти и ни дозволија да одиме во Берлин на состанокот, а потоа нè охрабрија да извршиме кривично дело.</blockquote>и прашувајќи зошто<blockquote>Службениците можат да разговараат со ционисти, а не со обични граѓани? Како е можно интелектуалците, изучувачите и спортистите да можат да комуницираат со Американците со кои ние немаме никакви односи, но немаме ни со германски колеги?<ref>[http://www.iran-press-service.com/articles_2000/dec_2000/ganji_named_fallahian_11200.htm GANJI IDENTIFIED FALLAHIAN AS THE "MASTER KEY" IN CHAIN MURDERS] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130510193711/http://www.iran-press-service.com/articles_2000/dec_2000/ganji_named_fallahian_11200.htm|date=2013-05-10}}</ref></blockquote>Други кои биле посочувствителни кон реформското движење, како што е Иранската прес-служба, ја опишале конференцијата како „добра идеја што се врати како бумеранг“. Службата се пожали дека организаторите Томас Хартман, Мехди Џафари-Горзини, Бахман Нуруманд „не биле свесни за тежината, важноста и сложеноста на задачата“ и им недостасувало „какво било искуство или вештина за толку чувствителна и чувствителна дипломатска изведба“. Иранците кои дошле во посета биле „видливо шокирани“ од неисламското непочитување и исмејување на демонстрантите, додека иселениците биле „зачудени од ниското ниво на општо знаење, недостатокот на софистицираност, нискиот степен на [[образование]]“ на Иранците кои дошле во посета, како што била тогаш новоизбраната пратеничка г-ѓа Џамилех Кадивар.<ref name="BCOIGI"/> == Поврзано == {{Портал|2=Политика}} * [[Човекови права во Исламска Република Иран]] * [[Слобода на говорот во Иран]] * [[Судски систем на Иран]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.iranonline.com/newsroom/Archive/Berlin-Conference/index.html Видео од конференцијата во Берлин] архивирано * [http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_8400.htm БЕРЛИНСКА КОНФЕРЕНЦИЈА НА ИРАН ПО ИЗБОРИТЕ КОИ ЗАВРШИЈА ВО ХАОС] архивирано [[Категорија:Германско-ирански односи]] [[Категорија:Меѓународни конференции во Германија]] [[Категорија:Политички скандали во Иран]] [[Категорија:Историја на граѓанските права и слободи во Иран]] [[Категорија:Историја на Исламска Република Иран]] [[Категорија:Германија во април 2000 година]] [[Категорија:Конференции во 2000 година]] [[Категорија:Иран во 2000 година]] [[Категорија:Берлин во 2000 година]] arn8jrni7q1aeuwl5e4ysm23nshjaux 0 1396707 5578774 5577335 2026-06-19T08:20:49Z BosaFi 115936 /* Литература */ 5578774 wikitext text/x-wiki {{redirect|Женевска конвенција (1929)|Конвенција за ранетите и болните|Женевска конвенција за ранетите и болните}} [[Податотека:Les_Conventions_De_Geneve_De_1929_(14676813964).jpg|мини|Насловна страница на француско издание на Женевската конвенција од 1929 година]] [[Податотека:RGBl_Genf_1929.jpg|мини|Двојазична француска/германска верзија на Женевската конвенција од 1929 година, од изданието на ''[[Рајхсгецецблат]]'' од 1934 година]] '''Женевската конвенција за воени заробеници''' била потпишана на 27 јули 1929 година во Женева,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-pow-1929|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva|date=1929-07-27|work=ihl-databases.icrc.org}}</ref><ref>h{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/305-IHL-GC-1929-2-EN.pdf|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva|date=1929-07-27|work=ihl-databases.icrc.org}}</ref> а нејзиното официјално име било '''Конвенција за третман на воени заробеници''', која стапила на сила на 19 јуни 1931 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/INTRO/305?OpenDocument|title=Treaties, States parties, and Commentaries - Geneva Convention on Prisoners of War, 1929|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2019-06-07}}</ref> и токму оваа верзија на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] го опфаќала третманот на [[Воен заробеник|воените заробеници]] за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и претставува претходник на [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]] потпишана во 1949 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.refworld.org/legal/agreements/icrc/1949/en/35606|title=Geneva Convention Relative to the Treatment of Prisoners of War (Third Geneva Convention)}}</ref> На својата веб-страница, [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] наведува дека: „Одредбите за третманот на воените заробеници се содржани во Хашките прописи од 1899 и 1907 година. Во текот на Првата светска војна, тие открија неколку недостатоци, како и недостаток на прецизност. Ваквите недостатоци беа делумно надминати со посебни договори склучени меѓу завојуваните страни во Берн во 1917 и 1918 година. Во 1921 година, Меѓународната конференција на Црвениот крст, одржана во Женева, изрази желба да се усвои посебна конвенција за третманот на воените заробеници. Меѓународниот комитет на Црвениот крст изготви нацрт-конвенција која беше доставена до Дипломатската конференција свикана во Женева во 1929 година. Конвенцијата не ги заменува, туку само ги дополнува одредбите од Хашките прописи. Најважните иновации се состоеја во забраната за одмазда и колективни казни, организацијата на работата на заробениците, назначувањето, од страна на заробениците, на претставници и контролата што ја вршат заштитните сили.“ == Општи одредби == * '''Член 1''' — експлицитно се повикува на '''Член 1, Член 2''' и '''Член 3''' од ''Хашката конвенција за почитување на [[Закон на војната|законите и обичаите на војување]] на копно ([[Хашките конвенции од 1899 и 1907 година|Хаг IV]]),<ref name="HagueIV">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yale.edu/lawweb/avalon/lawofwar/hague04.htm|title=Laws of War on Land (Hague IV); October 18, 1907|archive-url=https://web.archive.org/web/20150525082008/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/lawofwar/hague04.htm|archive-date=25 May 2015|accessdate=21 March 2006}}</ref> од 18 октомври 1907 година'', со цел да се дефинира кои се [[Комбатант|законски борци]] и затоа се квалификуваат како воени заробеници (ВО) по заробувањето, а покрај борците опфатени со Хаг IV, некои цивили се опфатени и во делот од оваа Конвенција наречен „[[Женевска конвенција за воени заробеници#Примена на Конвенцијата врз одредени класи цивили|Примена на Конвенцијата врз одредени класи цивили]]“. * '''Член 2''', '''Член 3''' и '''Член 4''' — наведуваат дека воените заробеници се затвореници на Силата што ги држи, а не затвореници на единицата што ги прима и дека воените заробеници имаат право на чест и почитување и дека жените треба да се третираат со сета почит што им следува на нивниот пол и дека затворениците од слична категорија мора да се третираат на ист начин. == Заробување == * '''Член 5''' и '''Член 6 —''' опфаќаат што може, а што не може да се направи со затвореник при заробување, а доколку се побара, освен ако не се премногу болни за да се придржуваат, затворениците се обврзани да го дадат своето вистинско име и чин, но не смеат да бидат принудени да дадат дополнителни информации, а личните предмети на затворениците, освен оружје и коњи, не смеат да им се одземат. Формулацијата на [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]] од 1949 година била намерно изменета од онаа на конвенцијата од 1929 година, така што војниците кои „паѓале во власта“ по предавањето или масовната капитулација на непријателот сега би биле заштитени, како и оние кои биле заробени во текот на борбите. == Заробеништво == === Евакуација на воени заробеници === * '''Член 7''' и '''Член 8''' — наведуваат дека затворениците треба да бидат евакуирани од [[Борба|борбената]] зона во најкраток можен рок и дека завојуваните страни се обврзани меѓусебно да се известат една со друга за заробувањето на затвореници во најкраток можен рок. === Логори за воени заробеници === * '''Член 9''' и '''Член 10''' — го опфаќаат видот на логор во кој можеле да бидат притворени воени заробеници и кои морале да бидат изградени на таков начин што условите би биле слични на оние што ги користеле сопствените војници на завојуваните страни во базните логори. Камповите морале да бидат лоцирани на здрави локации и подалеку од борбената зона и: „Завојуваните страни, доколку е можно, ќе избегнуваат собирање во еден логор на затвореници од различни раси или националности“. Затворениците не смеат да се користат како [[човечки штитови]] со тоа што ќе бидат испратени во област каде што би биле изложени на оган од борбената зона или да бидат вработени за да обезбедат со своето присуство одредени точки или области имуни на [[бомбардирање]]. * '''Член 11''', '''Член 12''' и '''Член 13''' — се наведува: „Храната мора да биде со сличен квалитет и количина како и храната на сопствените војници на завојуваната страна, а на воените заробеници не може да им се одбие храна како казна; треба да се обезбеди менза во која ќе се продаваат локални производи. Треба да се обезбеди соодветна облека; и дека санитарните услуги во камповите треба да бидат повеќе од доволни за да се спречат епидемии.“ * '''Член 14''' и '''Чкен 15''' — го опфаќаат обезбедувањето медицински установи во секој камп. * '''Член 16''' и '''Член 17''' — опфаќаат обезбедување религиозни потреби, интелектуални забави и спортски објекти. * '''Член 18''' и '''Член 19''' — опфаќаат внатрешната дисциплина на камп кој е под команда на одговорен офицер. * '''Член 20''', '''Член 21''', '''Член 22''' и '''Член 23''' — наведуваат дека офицерите и лицата со еквивалентен статус кои се воени заробеници ќе бидат третирани со почитување што им следува на нивниот чин и возраст и даваат повеќе детали за тоа каков треба да биде тој третман. * '''Член 24''' — опфаќа стапката на плата на воените заробеници. * '''Член 25''' и '''Член 26''' — опфаќаат одговорностите на органот за притвор при преместување на затвореници од една локација на друга, а со тоа затворениците мора да бидат доволно здрави за да патуваат, мора да бидат информирани каде се преместуваат и нивните лични работи, вклучително и банкарските сметки, треба да останат достапни. === Трудот на воените затвореници === * '''Член 27''' до '''Член 34''' — опфаќаат работата на воените затвореници која мора да одговара на чинот и здравјето на затворениците и не смее да биде поврзана со војната и мора да биде безбедна работа, а надоместокот би бил договорен меѓу завојуваните страни и ќе му припаѓа на затвореникот кој ја извршува работата. === Односите на затворениците со властите === * '''Член 42''' до '''Член 67''' — ги опфаќаат односите на затворениците со властите, а повеќето од овие одредби се опфатени со одредбата дека затворениците се под сопствениот кодекс на воени прописи на притворската власт, со некои дополнителни одредби кои опфаќаат специфични прашања за воените заробеници и некои други одредби за заштита на воените заробеници доколку воените прописи на притворската власт не исполнуваат минимален стандард. Два специфични прописи кои ги разликувале воените заробеници од воените прописи на притворените се дека ниту еден воен заробеник не може да биде лишен од својот чин од страна на притворската власт, а избеганите воени заробеници кои се повторно земени пред да можат да се приклучат на својата војска или да ја напуштат територијата окупирана од војската што ги заробила ќе бидат подложени само на дисциплинска казна. == Прекинување на заробеништвото == * '''Член 68''' до '''Член 74''' — наведуваат дека сериозно болните и сериозно повредените воени заробеници мора да бидат репатрирани штом нивната состојба тоа го дозволи и ниедно репатрирано лице не може да биде користено во активна воена служба. * '''Член 75''' — опфаќа ослободување на крајот од непријателствата кое треба да биде дел од [[Примирје|примирјето]], а доколку ова не е можно, тогаш репатријацијата на затворениците треба да се изврши со најмало можно одложување по склучувањето на мирот. Оваа конкретна одредба требала да предизвика проблеми по [[Втора светска војна|Втората светска војна,]] бидејќи бидејќи предавањето на силите на Оската било безусловно ([[безусловно предавање]]), немало примирје, а во случајот со Германија, целосен мировен договор не бил потпишан сè до потпишувањето на [[Договор за конечно спогодба во однос на Германија|Договорот за конечно спогодба во однос на Германија]] во 1990 година. * '''Член 76''' — ги опфаќа воените заробеници кои умирале во заробеништво и кои треба да бидат почесно погребани, а нивните гробови означени и одржувани правилно, а одредбите за тестаменти и смртни изводи треба да бидат исти како и оние за сопствените војници на силата што ги затвора. == Биро за помош и информации во врска со воените заробеници == * '''Член 77''' до '''Член 80''' — опфаќаат како и колку често силите треба да разменуваат информации за затворениците и деталите за тоа како друштвата за помош на воените затвореници треба да бидат вклучени во нивната помош. == Примена на Конвенцијата врз одредени класи на цивили == * '''Член 81''' — наведува дека лицата кои ги следат [[Војска|вооружените сили]] без директно да им припаѓаат, кои паѓаат во рацете на непријателот и кои вториот смета дека е целисходно да ги притвори, имаат право да се третираат како воени заробеници. Оваа одредба се однесувала на [[Военотехнички изведувач|изведувачи на воена поддршка]], [[Цивил|цивилни]] [[Воен дописник|воени дописници]], [[Сатлер|шпедитери]] итн. == Спроведување на конвенцијата == * '''Член 82''' до '''Член 97''' — го опфаќаат спроведувањето на оваа конвенција, а '''Член 82''' и '''Член 83''' содржат две важни клаузули: „Во случај, во време на војна, една од завојуваните страни да не е страна на Конвенцијата, нејзините одредби сепак ќе останат во сила меѓу завојуваните страни кои се нејзини страни“, и дека одредбите од оваа конвенција продолжуваат да ги опфаќаат воените заробеници по непријателствата до нивната репатријација, освен ако завојуваните страни не се договорат поинаку или не го замени поповолен режим. == Анекс на Конвенцијата од 27 мај 1929 година, во врска со третманот на воените заробеници == Анексот додал детали на одредбите што се однесувале на репатријацијата и хоспитализацијата. == Партии == Следните земји ја потпишаа или ја ратификуваа Конвенцијата: <ref name=":icrc-cnv-parties-1929">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=305|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva, 27 July 1929.|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2020-02-08}}</ref> {| class="wikitable sortable" !Држава !Потпишано ![[Ратификација]] / Пристапување или Резервација/ [[Декларација]]{{БелешкаОзнака|An any statement made by a State during accession, succession or ratification that modifies way of application of certain provisions of convention. Checkout the source for more accurate definition.<ref name=":icrc-cnv-parties-1929" />}} |- |{{flag|Argentina}} |  |05.03.1945 |- |{{flag|Австралија}} |27.07.1929 |23.06.1931 |- |{{flag|Австрија}} |27.07.1929 |13.03.1936 |- |{{flag|Белгија}} |27.07.1929 |12.05.1932 |- |{{flag|Боливија}} |27.07.1929 |13.08.1940 |- |{{flag|Бразил}} |27.07.1929 |23.03.1932 |- |{{flag|Бугарија}} |27.07.1929 |13.10.1937 |- |{{flag|Канада}} |27.07.1929 |20.02.1933 |- |{{flag|Chile}} |27.07.1929 |01.06.1933 |- |{{flag|Република Кина}} |27.07.1929 година |19.11.1935 година |- | {{flag|Колумбија}} |27.07.1929 година |05.06.1941 година |- |{{flag|Чехословачка}} |27.07.1929 година |12.10.1937 година |- |{{flag|Данска}} |27.07.1929 година |05.08.1932 година |- | {{flag|Египет}} |27.07.1929 година |25.07.1933 година |- | {{flag|Ел Салвадор}} | |22.04.1942 година |- |{{flag|Естонија}} |27.07.1929 година |11.06.1936 година |- | {{flag|Фиџи}} | |09.08.1971 |- |{{flag|Франција}} |27.07.1929 |21.08.1935 |- |{{flag|Германија}} |27.07.1929 |21.02.1934 |- |{{flag|Грција}} |27.07.1929 |28.05.1935 |- |{{flag|Унгарија}} |27.07.1929 |10.09.1936 |- |{{flag|Индија}} |27.07.1929 |23.06.1931 |- |{{flag|Индонезија}} | |05.06.1959 |- |{{flag|Ирак}} | |29.05.1934 |- |{{flag|Израел}} | |03.08.1948 |- |{{flag|Италија}} |27.07.1929 |24.03.1931 |- |{{flag|Јордан}} | |09.03.1949 |- |{{flag|Латвија}} |27.07.1929 |14.10.1931 |- |{{flag|Лихтенштајн}} | |11.01.1944 |- |{{flag|Литванија}} | |27.02.1939 |- |{{flag|Мексико}} |27.07.1929 |01.08.1932 |- |{{flag|Монако}} | |17.03.1948 |- |{{flag|Мјанмар}} | |01.04.1937 |- |{{flag|Холандија}} |27.07.1929 |05.10.1932 |- |{{flag|Нов Зеланд}} |27.07.1929 |23.06.1931 |- |{{flag|Норвешка}} |27.07.1929 |24.06.1931 |- |{{flag|Пакистан}} | |02.02.1948 |- |{{flag|Папуа Нова Гвинеја}} | |26.05.1976 |- |{{flag|Филипини}} | |01.04.1947 |- |{{flag|Полска}} |27.07.1929 |29.06.1932 |- |{{flag|Португалија}} |27.07.1929 |08.06.1931 |- |{{flag|Романија}} |27.07.1929 |24.10.1931 |- |{{flag|Kingdom of Yugoslavia}} |27.07.1929 |20.05.1931 |- |{{flag|Словачка}} | |15.09.1939 |- |{{flag|South Africa}} |27.07.1929 |23.06.1931 |- |{{flag|Шпанија}} |27.07.1929 |06.08.1930 |- |{{flag|Шведска}} |27.07.1929 |03.07.1931 |- |{{flag|Швајцарија}} |27.07.1929 |19.12.1930 |- |{{flag|Тајланд}} |27.07.1929 година |03.06.1939 година |- |{{flag|Турција}} |27.07.1929 година |10.03.1934 година |- |{{flag|Great Britain}} |27.07.1929 година |23.06.1931 година |- |{{flag|САД}} |27.07.1929 година |04.02.1932 година |- | {{flag|Венецуела}} | |15.07.1944 година |} == Ефективност == [[Воени заробеници во Втората светска војна|За време на Втората светска војна]], конвенцијата била прекршена од сите завојувани страни, но во различен степен, па така сојузниците, генерално ја почитувале, додека Оската не.<ref name=":14">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Cngxrw5lk_gC&dq=Germany+signed+the+Geneva+Convention+on+Prisoners+of+War&pg=PA5|title=Prisoner Of War: Voices from Behind the Wire in the Second World War|last=Rollings|first=Charles|date=2011-08-31|publisher=Ebury Publishing|isbn=978-1-4464-9096-9|language=en}}</ref> <ref name=":9">{{Наведена книга|url=https://academic.oup.com/book/43087|title=Prisoners of War: Europe: 1939-1956|last=Moore|first=Bob|date=2022-05-05|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-187597-7|language=en|doi=10.1093/oso/9780198840398.001.0001}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * [https://web.archive.org/web/20120205211218/http://www.cicr.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=305&ps=P Список на 53 земји што ја ратификуваа Конвенцијата] . Земјите што ја ратификуваа Конвенцијата се нарекуваат држави-страни. Не сите земји што подоцна беа вклучени во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] ја потпишаа, на пр. [[Советски Сојуз|СССР]] . Јапонија ја потпиша Конвенцијата, но не ја ратификуваше. Тие беа „држава-потписничка“. [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=305&ps=S Список на 9 земји што беа само држави-потписнички.] * Копија од конвенцијата што ја држи [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]] : [http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/305?OpenDocument Конвенција за третман на воени заробеници] . [[Женева]], 27 јули 1929 година. * Копија од конвенцијата ратификувана од [http://avalon.law.yale.edu/20th_century/geneva02.asp Конвенцијата на Соединетите Американски Држави меѓу Соединетите Американски Држави и други сили, во врска со воените заробеници] ; 27 јули 1929 година. Одржана во рамките на [[Проект Авалон|проектот Авалон]] [[Категорија:Воени заробеници]] [[Категорија:Договори на САД]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Турција]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори на Третиот Рајх]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Белгија]] [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори со Тајланд]] [[Категорија:Договори со Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Кралството Романија]] [[Категорија:Договори на Словачката Република (1939–1945)]] [[Категорија:Договори проширени на Унијата на Јужна Африка]] [[Категорија:Договори на Шпанија за време на Реставрацијата]] [[Категорија:Договори на Втората Полска Република]] [[Категорија:Договори на Филипините]] [[Категорија:Договори на Папуа Нова Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Доминионот Пакистан]] [[Категорија:Договори проширени на Нов Зеланд]] [[Категорија:Договори на Мјанмар]] [[Категорија:Договори на Монако]] [[Категорија:Договори на Мексико]] [[Категорија:Договори на Литванија]] [[Категорија:Договори на Лихтенштајн]] [[Категорија:Договори на Латвиа]] [[Категорија:Договори на Јордан]] [[Категорија:Договори на Израел]] [[Категорија:Договори на Кралството Италија (1861–1946)]] [[Категорија:Договори на Втората Грчка Република]] [[Категорија:Договори на Кралството Унгарија (1920–1946)]] [[Категорија:Договори проширени на Британска Индија]] [[Категорија:Договори на Индонезија]] [[Категорија:Договори на Кралството Ирак]] [[Категорија:Договори на Третата Француска Република]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Естони]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Кралството Египет]] [[Категорија:Договори на Чехословачка]] [[Категорија:Договори на Република Кина (1912–1949)]] [[Категорија:Договори на Колумбија]] [[Категорија:Договори на Чиле]] [[Категорија:Договори на Кралството Бугарија]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори на Бразил од ерата на Варгас]] [[Категорија:Договори на Боливија]] [[Категорија:Договори проширени на Австралија]] [[Категорија:Договори на Првата Австриска Република]] [[Категорија:Договори на Аргентина]] [[Категорија:Договори од меѓувоениот период]] [[Категорија:Договори против тортура]] lfzjon7g6yrdecgp9y33dqkkknsfswi 0 1396729 5578779 5577545 2026-06-19T08:23:47Z BosaFi 115936 5578779 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Castle_mountain_internment_camp.jpg|десно|мини|250x250пкс|Спомен-плоча и статуа со наслов ''„Зошто?“'' ''/ „Пуркоа?“ / „Чому (Чому)?“'', од Џон Бокстел на локацијата на логорот Касл Маунтин, Национален парк Банф]] '''Протерувањето на украинските Канаѓани''' — дел од затворањето на непријателските странци во [[Канада]] за време и две години по завршувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Траело од 1914 до 1920 година, според условите на ''Законот за воени мерки''. Канада била во војна со [[Австроунгарија]]. Заедно со австро-унгарските воени затвореници, околу 8.000 украински мажи, жени и деца - оние Украинци со австро-унгарско државјанство, како и натурализирани британски државјани од украинско потекло - биле чувани во дваесет и четири логори за интернирање и сродни работни места (исто така познати, во тоа време, како [[Концентрационен логор|концентрациони логори]]). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoukes.com/history/internment/gulag/|title=Ukrainian History -- Internment of Ukrainians in Canada 1914-1920 -- Canadian Gulag Archipelago|work=InfoUkes|accessdate=1 April 2010|archive-date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126204459/http://www.infoukes.com/history/internment/gulag/|url-status=dead}}</ref> Нивните заштеди биле конфискувани, а на многумина им било одземено земјиштето додека биле затворени, бидејќи земјиштето било напуштено. Некои биле „ условно ослободени“ од логорите во 1916-17 година, многумина биле ставени да работат како неплатени работници на фарми, рудници и железници, каде што работната сила била оскудна. Голем дел од постојната канадска инфраструктура од 1916 до 1917 година била изградена од оваа неплатена работна сила. Други 80.000 не биле затворени, туку биле регистрирани како непријателски странци и биле обврзани редовно да се пријавуваат во полиција и биле обврзани постојано да носат документи за идентификација или да претрпат казнени последици. Срамот и траумата од интернирањето предизвикало голем број на [[Украинци]] да ги променат своите семејни имиња, да го сокријат своето затворање и да ги напуштат традициите поради страв од негативни последици - предизвикувајќи посттрауматско стресно растројство и меѓугенерациска траума. Покрај тоа, некои тврдат дека [[Влада на Канада|Владата на Канада]] одобрила уништување на клучни записи во 1950-тите, оставајќи ја документацијата да се основа на индивидуални семејни записи и молби до локалните заедници каде што се наоѓале логорите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoukes.com/history/internment/|title=Ukrainian History -- Internment of Ukrainians in Canada 1914-1920|work=InfoUkes|accessdate=January 7, 2025|archive-date=2006-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20060808183456/http://www.infoukes.com/history/internment/|url-status=dead}}</ref> == Интернирање == За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], помеѓу Канаѓаните започнало растечко расположение против непријателските странци. Британската влада ја повикала Канада да не дејствува неселективно против потчинетите националности на [[Австроунгарија|Авструнгарија]], кои всушност биле пријателски настроени кон [[Британска Империја|Британското Царство]]. {{Sfn|Luciuk|2006}} Сепак, Отава зазела тврд став. Овие граѓани родени биле третирани како социјални отпадници, а многумина ја изгубиле својата работа. Според ''Законот за воени мерки'' од 1914 година, „странците од непријателска националност“ биле принудени да се регистрираат кај властите. Околу 70.000 Украинци од Авструнгарија спаѓале под овој опис. 8.579 мажи и некои жени и деца биле интернирани од [[Влада на Канада|Владата на Канада]], вклучувајќи 5.954 Австроунгарци, од кои повеќето веројатно биле етнички [[Украинци]]. {{Sfn|Kordan|2002}} Поголемиот дел од 8.600 интернирани лица биле млади мажи уапсени додека се обидувале да ја преминат границата во Соединетите Американски Држави за да бараат работа; обидот за напуштање на Канада бил нелегален. {{Sfn|Swyripa|Thompson|1983}} Повеќето од интернираните биле сиромашни или невработени самохрани мажи, иако 81 жена и 156 деца (главно Германци во Вернон и Украинци во Спирит Лејк) немале друг избор освен да ги придружуваат мажите во два од логорите, во Спирит Лејк, во близина на Амос, Квебек, и Вернон, [[Британска Колумбија]]. Некои од интернираните биле родени во Канада, а други биле натурализирани британски државјани, <ref>{{Наведена книга|title=In fear of the barbed wire fence: Canada's first national internment operations and the Ukrainian Canadians, 1914-1920|last=Luciuk|first=Lubomyr|date=January 1, 2001|publisher=Kashtan Press|year=2001|isbn=189635422X|pages=1|language=English}}</ref> иако повеќето биле неодамнешни имигранти. Граѓаните на [[Руска Империја|Руското Царство]] генерално не биле интернирани. [[Податотека:Kapuskasing_ON_3.JPG|мини|Комеморативна статуа насловена како ''„Никогаш не заборавај“ / „Ne jamais oublier“ / „Ніколи не забути)“'', од Џон Бокстел, и оштетена плоча на гробиштата во логорот Капускасинг, северен [[Онтарио]] <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/canada/sudbury/100-years-since-first-death-in-kapuskasing-internment-camp-1.3095314|title=100 years since first death in Kapuskasing internment camp|date=June 1, 2015|access-date=June 4, 2015|publisher=[[CBC News]]}}</ref>]] [[Податотека:Hawker-Eaton-InternmentCamp.jpg|мини|Спомен-камен во Музејот на железницата во Саскачеван, поранешен „Итон Сајдинг“ во близина на логорот Итон, еден од дваесет и четирите, каде што биле интернирани 8.579 цивили. На него пишува „Во спомен на оние што биле интернирани на ова место за време на Првата светска војна. Логор Итон 1919 година“.]] Голем дел од овие интернирани биле користени за принудна работа во логори за интернирање. {{Sfn|Kordan|2002}} Имало сериозен недостиг на земјоделска работна сила, па затоа во 1916-17 година речиси сите биле „условно ослободени“. {{Sfn|Swyripa|Thompson|1983}} Многу условно ослободени биле под старателство на локалните земјоделци. Тие биле платени по тековните плати, обично 20 центи на час, со педесет центи дневно одземање за сместување и храна. Други условно ослободени биле испраќани како платени работници во железниците и рудниците. {{Sfn|Minenko|1991}} Интернираните им ги предале сите свои пари на властите - вкупно 329.000 долари, од кои 298.000 долари им биле вратени по ослободувањето. {{Sfn|Minenko|1991}} === Кампови === Условите во камповите варирале, а кампот Касл Маунтин <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0160.jpg|title=Internment Camp Started|date=June 26, 1915|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|archive-url=https://archive.today/20120912090518/http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0160.jpg|archive-date=2012-09-12|issue=18|volume=16}}</ref> – каде што работната сила придонела за создавањето на Националниот парк Банф <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0156.jpg|title=Internment Camp Formed|date=June 19, 1915|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|archive-url=https://archive.today/20120910040907/http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0156.jpg|archive-date=2012-09-10|issue=17|volume=16}}</ref> – се сметала за исклучително суров и навредлив. {{Sfn|Kordan|Melnycky|1991}} Интернирањето продолжило уште две години по завршувањето на војната, иако повеќето Украинци биле условно пуштени на работа во приватни компании до 1917 година. Дури и како условно ослободени, тие сè уште биле обврзани редовно да се пријавуваат кај полициските власти. Федералните и покраинските влади и приватните претпријатија имале корист од трудот на интернираните и од конфискацијата на она малку богатство што го имале, од кое дел бил оставен во [[Банка на Канада|Банката на Канада]] на крајот од операциите за интернирање на 20 јуни 1920 година. {{Sfn|Kordan|Mahovsky|2004}} Мал број од Украинците, вклучувајќи мажи кои се сметале за „опасни странци“, [[Работничко движење|работнички радикали]] или особено проблематични интернирани, биле депортирани во Европа по војната, главно од логорот Капускасинг, кој бил последниот кој бил затворен. Од интернираните, 109 починале од разни болести и повреди здобиени во логорот, шест биле убиени при обид за бегство, а некои – според конечниот извештај на генерал-мајор Сер Вилијам Дилон Отер – полуделе или извршиле самоубиство <ref>{{Наведени вести|url=http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&transNo=783|title=Banff Internment Camp - Prisoner Suicide|date=December 30, 1916|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|access-date=January 7, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20101121214318/http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&transNo=783|archive-date=November 21, 2010|via=Canadian Great War Project}}</ref> како резултат на нивното затворање. Следува список на камповите: {| class="sortable wikitable plainrowheaders" !Местоположба !Дата на отворање !Дата на затварање !Description |- |[[Монтреал]], [[Квебек]] |13 август 1914 |30 ноември 1918 |Имиграциска сала |- |Кингстон, [[Онтарио]] |18 август 1914 |3 ноември 1917 |Тврдина Хенри |- |Винипег, [[Манитоба]] |1 септември 1914 |20 јули 1916 |Касарна Форт Озборн |- |Халифакс, [[Нова Шкотска]] |8 септември 1914 |3 октомври 1918 |Цитадела |- |Вернон, [[Британска Колумбија]] |18 септември 1914 |20 февруари 1920 |Зграда на покраинската влада |- |Нанаимо, Британска Колумбија |20 септември 1914 |17 септември 1915 |Зграда на покраинската влада |- |Брандон, Манитоба |22 септември 1914 |29 јули 1916 |Изложбена зграда |- |[[Алберта]] |30 септември 1914 |7 ноември 1916 |Изложбена зграда |- |Петавава, Онтарио |10 декември 1914 |8 мај 1916 |Воен камп |- |[[Торонто]], Онтарио |14 декември 1914 |2 октомври 1916 |Касарна Стенли |- |Капускасинг, Онтарио |14 декември 1914 |24 февруари 1920 |Барака |- |Нијагарски Водопади, Онтарио |15 декември 1915 |31 август 1918 |Оружарница |- |Бопор, Квебек |28 декември 1914 |22 јуни 1916 |Оружарница |- |Спирит Лејк, Квебек |13 јануари 1915 |28 јануари 1917 |Барака |- |Су Сент Мари, Онтарио |13 јануари 1915 |29 јануари 1918 |Оружарница |- |Амерст, Нова Шкотска |17 април 1915 |27 септември 1919 |Фабрика за железо |- |Монаше-Езеро Мара,<br />Британска Колумбија |2 јуни 1915 |29 јули 1917 |Шатори и бараки |- |Ферни-Морисеј,<br />Британска Колумбија |9 јуни 1915 |21 октомври 1918 |Изнајмени простории |- |Планината Банф-Касл, пештерата и басенот, Алберта |14 јули 1915 |15 јули 1917 |Зграда на Доминионскиот парк, шатори |- |Еџвуд, Британска Колумбија |19 август 1915 |23 септември 1916 |Бараки |- |Ревелстоук–Филд–Видра, Британска Колумбија |6 септември 1915 |23 октомври 1916 |Бараки |- |Џаспер, Алберта |8 февруари 1916 |31 август 1916 |Згради на Доминионските паркови |- |Мунсон, Алберта–<br /><br />Итон, [[Саскачеван]] |13 октомври 1918 |21 март 1919 |Железнички вагони |- |Валкартие, Квебек |24 април 1915 |23 октомври 1915 |Воен камп / шатори |} == Наследство == [[Податотека:Ukrainian_Internment_Memorial_Alberta.jpg|мини|Споменик во Селото на украинското културно наследство, источно од Едмонтон, Алберта. Вклучува карта што ги прикажува местата на камповите за интернирање низ Канада. Посветен на 11 август 2002 година.]] Од 1985 година, организираната украинско-канадска заедница постојано бара официјално признание за ова интернирање во [[Прва светска војна|Првата светска војна]], спроведувајќи кампања што ја нагласува моралната, правната и политичката обврска за исправка на историската неправда. {{Sfn|Kordan|Mahovsky|2004}} Кампањата, предводена од Украинско-канадското здружение за граѓански слободи (УКЗГС), вклучува одбележување на местата на интернирање како историски места. Во моментов има дваесет плочи и споменици низ цела Канада во чест на интернирањето, вклучувајќи две на местата на поранешните концентрациони кампови во Националниот парк Банф. Тие се поставени од УКЗГС и нејзините поддржувачи. Во 1994 година, Јуриј Лухови и Националниот филмски одбор на Канада објавиле долгометражен документарец за операциите насловен како ''„Слободата имаше цена“''. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yluhovy.com/MML/FHAP.html|title=Freedom Had A Price|work=yluhovy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329053957/http://www.yluhovy.com/MML/FHAP.html|archive-date=2012-03-29|accessdate=January 8, 2025}}</ref> Додека истражувал и го снимал филмот, Лухови открил никогаш порано видени слики од камповите и ги донирал на [[Национален архив на Канада|Националниот архив на Канада]]. На 25 ноември 2005 година, [[Сенат на Канада|Сенатот на Канада]] едногласно гласал за усвојување на Законот C-331, ''Законот за признавање на интернирање на лица од украинско потекло'', веднаш по гласањето во Долниот дом на 23 ноември 2005 година, и тој добил кралска согласност. <ref>{{Наведен закон|title=Bill C-331}}</ref> Овој закон потврдува дека лицата од украинско потекло биле интернирани во Канада за време на Првата светска војна и законски ја обврзало Владата на Канада да преговара за „договор во врска со мерките што можат да се преземат за признавање на интернирањето“ за образовни и комеморативни проекти. Мери Манко Хаскет, за која се смета дека е последната позната преживеана жртва, имала само 6 години кога била интернирана со своето семејство во Спирит Лејк. Починала во јули 2007 година. Во 2007 година била пронајдена уште една преживеана - Мери Ханчарук, родена во логорот Спирит Лејк; <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ucc.ca/2007/11/29/internment-camp-survivor-found/|title=Internment camp survivor found|date=November 29, 2007|work=ucc.ca|publisher=[[Ukrainian Canadian Congress]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222043722/http://www.ucc.ca/2007/11/29/internment-camp-survivor-found/|archive-date=2014-02-22|accessdate=February 10, 2014}}</ref> тогаш на 92 години, што ја прави последната позната преживеана од операциите. Починала во 2008 година. == Признавање и одговорност == Украинско-канадската кампања за признавање и надомест на штета ја предводеле членови на УКЗГС од средината на 1980-тите (во тоа време во рамките на Украинско-канадскиот конгрес). На 9 мај 2008 година, Владата на Канада основала фонд од 10 милиони долари. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.internmentcanada.ca/about-the-fund.cfm|title=About the Fund|work=internmentcanada.ca|publisher=Canadian First World War Internment Recognition Fund|accessdate=15 April 2014}}</ref> Советот за завештанија на Канадскиот фонд за признавање на интернирања од Првата светска војна (СЗКФПИ) ја користи каматата заработена од таа сума за финансирање на проекти што го одбележуваат искуството на илјадници Украинци и други Европејци интернирани помеѓу 1914 и 1920 година и многу други кои претрпеле суспензија на нивните граѓански слободи. Средствата се чуваат во доверителство од Украинско-канадската фондација на Тарас Шевченко. На 12 септември 2009 година, СЗКФПИ бил официјално објавен со известување објавено во ''The Globe and Mail'' во кое се опишува како поединци или групи можат да се пријават за финансирање за комеморативни, образовни и културни активности што потсетуваат на првите национални операции за интернирање во Канада. <ref>{{Наведени вести|url=http://internmentcanada.ca/PDF/media/GlobeMail_12Sep09.pdf|title=Recognition, Restitution & Reconciliation|date=September 12, 2009|work=[[The Globe and Mail]]|access-date=January 8, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721165017/http://internmentcanada.ca/PDF/media/GlobeMail_12Sep09.pdf|archive-date=2015-07-21|via=Canadian First World War Internment Recognition Fund}}</ref> Еден од првите проекти финансирани од СЗКФПИ бил документарецот ''„Тајната на Џаџо“'', во режија на Џејмс Мотлук, емитуван на телевизијата Омни во 2009 година. <ref>{{Наведен извештај|access-date=January 8, 2025}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 4, 2009|title=Canadian Documentary Premiere on OMNI.2|url=http://www.omnitv.ca/ontario/info/press/p_20090604.shtml|publisher=[[Omni Television]]|access-date=January 8, 2025}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091225153158/http://www.omnitv.ca/ontario/info/press/p_20090604.shtml |date=2009-12-25 }}</ref> Овој филм ја раскажува приказната за откривањето на потврдата за условна слобода издадена на неговиот покоен дедо, Елијас, од страна на Мотлук во 1918 година. Неодамна, СЗКФПИ поддржал уште два филма, ''„Камповите“'' и ''„Тоа никогаш не се случило“'', од Рајан Бојко, како и подготовка на планови за часови и други образовни материјали соодветни за наставници низ Канада (достапни бесплатно на мрежната страницата на СЗКФПИ). Симпозиум во Кингстон на СЗКФПИ се одржал во Кингстон, Онтарио, од 17 до 20 јуни 2010 година, собирајќи активисти од заедницата, потомци, академици и уметници за да разговараат за начините и средствата за одбележување на првите национални операции за интернирање во Канада. <ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 23, 2010|title=National Symposium on Internment Operations Held at Queen's University|url=http://internmentcanada.ca/PDF/media/Media_Release_June_23_2010.pdf|access-date=January 8, 2025}}</ref> Изградбата на Интерпретативниот центар во кампот Спирит Лејк започнало во јули 2010 година <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=February 28, 2014}}</ref> и на 26 ноември 2011 година била официјално отворена на церемонија на која присуствувал [[Џејсон Кени]], тогашен министер за државјанство и имиграција, кој ги нарекол операциите за интернирање „мака“ на канадската историја. Советот за фондации на СЗКФПИ го направил финансирањето на овој интерпретативен центар еден од своите главни приоритети за доделување грантови, буџетирајќи 400.000 долари во период од пет години за овој проект. Постојана изложба за првите национални операции за интернирање во Канада била отворена во Националниот историски локалитет „Кејв енд Бејсин“ во Националниот парк Банф во септември 2013 година од страна на Кени, тогашен министер за вработување и социјален развој и министер за мултикултурализам. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pc.gc.ca/eng/pn-np/ab/banff/natcul/histoire-history/internement-internment.aspx|title=Banff National Park - Enemy Aliens, Prisoners of War: Canada's First World War Internment Operations, 1914-1920|date=2013-09-06|work=pc.gc.ca|publisher=[[Parks Canada]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926030629/http://www.pc.gc.ca/eng/pn-np/ab/banff/natcul/histoire-history/internement-internment.aspx|archive-date=2013-09-26|accessdate=16 April 2014}}</ref> [[Податотека:St._Joseph's_Ukrainian_Catholic_Church_(Winnipeg)_-_2024_-_11.jpg|мини|Една од 100-те идентични плочи ''во спомен на првите национални операции за интернирање во Канада'', кои биле откриени во 2014 година]] На 22 август 2014 година, биле откриени сто двојазични англиско-француски плочи во знак на сеќавање на 100-годишнината од спроведувањето на ''Законот за воени мерки'' од 1914 година и почетокот на операциите за интернирање низ цела Канада. <ref>For a complete list of all of the "One Hundred" ({{Langx|uk|Сто}}) plaque sites, see {{Наведена мрежна страница|url=http://www.uccla.ca/CTO_100plaques.htm|title=CTO – 100 Plaques|work=uccla.ca|publisher=[[Ukrainian Canadian Civil Liberties Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140710014154/http://www.uccla.ca/CTO_100plaques.htm|archive-date=2014-07-10|accessdate=January 8, 2025}}</ref> Во 2017 година, СЗКФПИ ја поддржал инсталацијата на постојана изложба за првите национални операции за интернирање во Канада во Историската сала на Канада во Канадскиот историски музеј во Гатино, [[Квебек]]. СЗКФПИ, исто така, обезбедил средства за откривање на голема нова изложба во 2021 година во музејот, која ќе се занимава со ''Законот за воени мерки'' и граѓанските слободи за време на Првата светска војна, [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и [[Октомвриска криза|Октомвриската криза]]. 100-годишнината од завршувањето на првите национални операции за интернирање во Канада била одбележана на 20 јуни 2020 година – соопштението било објавено од Украинско-канадската фондација за граѓански слободи во националното издание на ''The Globe and Mail'', со поддршка на СЗКФПИ. <ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 19, 2020|title=Remembering the 100th year since the end of Canada's first national internment operations|url=https://www.ucclf.ca/post/remembering-the-100th-year-since-the-end-of-canada-s-first-national-internment-operations|publisher=Ukrainian Canadian Civil Liberties Foundation|access-date=January 8, 2025}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Дополнително читање== * {{cite book |editor-last1=Kordan |editor-first1=Bohdan S. |editor-last2=Melnycky |editor-first2=Peter |year=1991 |title=In the Shadow of the Rockies: Diary of the Castle Mountain Internment Camp, 1915–1917 |url=https://archive.org/details/inshadowofrockie00unse |location=Edmonton |publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies Press |isbn=0-920862-79-9}} * {{cite journal |last1=Farney |first1=James |last2=Kordan |first2=Bohdan S. |date=Winter 2005 |title=The Predicament of Belonging: The Status of Enemy Aliens in Canada, 1914 |url=http://web.ebscohost.com/ehost/pdfviewer/pdfviewer?sid=1653b2d3-9393-4a18-a169-fb651697b598%40sessionmgr13&vid=1&hid=12 |journal=[[Journal of Canadian Studies]] |volume=39 |issue=1 |pages=74–89 |doi=10.1353/jcs.2006.0003|url-access=subscription }} * {{cite book |last=Kordan |first=Bohdan S. |year=2002 |title=Enemy Aliens, Prisoners of War: Internment in Canada During the Great War |url=https://archive.org/details/enemyalienspriso0000kord |url-access=limited |location=Montreal & Kingston |publisher=McGill-Queen's University Press |isbn=0-7735-2350-2}} * {{cite book |last1=Kordan |first1=Bohdan S. |last2=Mahovsky |first2= Craig |year=2004 |title=A Bare and Impolitic Right: Internment and Ukrainian-Canadian Redress |url=https://archive.org/details/bareimpoliticrig0000kord |location=Montreal & Kingston |publisher=McGill-Queen's University Press |isbn=0-7735-2733-8}} * {{cite book |last=Minenko |first=Mark |editor-last1=Luciuk |editor-first1=Lubomyr |editor-last2=Hryniuk |editor-first2=Stella |year=1991 |chapter=Without Just Cause: Canada's First National Internment Operations |chapter-url=https://archive.org/details/canadasukrainian0000unse/page/288/mode/2up |chapter-url-access=limited |title=Canada's Ukrainians: Negotiating an Identity |location=Toronto |publisher=University of Toronto Press |pages=288–303 |isbn=0-8020-5978-3}} * {{cite book |last=Luciuk |first=Lubomyr |year=2000 |title=Searching for Place: Ukrainian Displaced Persons, Canada, and the Migration of Memory |url=https://archive.org/details/searchingforplac0000luci |url-access=limited |location=Toronto |publisher=University of Toronto Press |isbn=0-8020-8088-X}} * {{cite book |last=Luciuk |first=Lubomyr |year=2001 |title=In Fear of the Barbed Wire Fence: Canada's First National Internment Operations and the Ukrainian Canadians, 1914–1920 |location=Kingston |publisher=Kashtan Press |isbn=1-896354-22-X}} * {{cite book |last=Luciuk |first=Lubomyr Y. |year=2006 |title=Without Just Cause: Canada's First National Internment Operations and the Ukrainian Canadians, 1914–1920 |url=https://archive.org/details/withoutjustcause0000luci |url-access=limited |location=Kingston |publisher=Kashtan Press |isbn=1-896354-40-8}} * {{cite AV media |last=Luhovy |first=Yurij |year=1994 |title=Freedom Had a Price: Canada's First Internment Operation 1914–1920 |type=VHS/DVD |publisher=La Maison de Montage Luhovy Inc. |minutes=55}} * {{cite book |last=Martynowych |first=Orest |year=1991 |chapter=Registration, Internment and Censorship |title=Ukrainians in Canada: The Formative Period, 1891–1924 |location=Edmonton |publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies Press |pages=323–334 |isbn=0-920862-76-4}} * {{cite book |editor-last1=Swyripa |editor-first1=Frances |editor-last2=Thompson |editor-first2=John Herd |editor-link2=John Herd Thompson |year=1983 |title=Loyalties in Conflict: Ukrainians in Canada During the Great War |url=https://archive.org/details/loyaltiesinconfl00swyr |location=Edmonton |publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies |isbn=0-920862-22-5}} * [http://www.italiancanadianww2.ca/ "Italian Canadians interned in Canada. Italian Canadians as Enemy Aliens: Memories of WWII] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190601215600/http://www.italiancanadianww2.ca/ |date=2019-06-01 }} == Надворешни врски == {{Commons category|World War I internment in Canada}} * [http://www.parl.gc.ca/legisinfo/index.asp?Language=E&Chamber=N&StartList=A&EndList=Z&Session=13&Type=0&Scope=I&query=4229&List=toc-1 Bill C-331], ''An Act to acknowledge that persons of Ukrainian origin were interned in Canada during the First World War and to provide for recognition of this event''. * [https://www.theglobeandmail.com/servlet/ArticleNews/TPStory/LAC/20050825/UKRANIANS25/TPNational/TopStories PM Reaches out to Ukrainians] – ''The Globe and Mail'', August 25, 2005 * [http://www.internmentcanada.ca/ Canadian First World War Internment Recognition Fund] * [http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&Id=788 Escape Attempt at Castle Mountain] * [http://www.ucclf.ca/ Ukrainian Canadian Civil Liberties Foundation] [[Категорија:Историја на човековите права во Канада]] [[Категорија:Канада во Првата светска војна]] 1wwrq3y8vk9tj0r2x7mi8ow0872eqzz 0 1396803 5578574 5577961 2026-06-18T12:44:15Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5578574 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Г''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]], [[Фудбалска репрезентација на Египет|Египет]], [[Фудбалска репрезентација на Иран|Иран]] и [[Фудбалска репрезентација на Нов Зеланд|Нов Зеланд]]. Натпреварите се одиграле од 15 до 25 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Г1 || style=white-space:nowrap | {{fb|BEL}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Ј|групата Ј во УЕФА квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 15 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Трето место ([[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]) || data-sort-value="1.0" | 8 || |- | Г2 || style=white-space:nowrap | {{fb|EGY}} || 3 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група А|групата А]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 8 октомври 2025 || 4 || [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]] || data-sort-value="3.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1990|1990]], [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]) || 34 || |- | Г3 || style=white-space:nowrap | {{fb|IRN}} || 2 || [[АФК]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата А од третата рунда на АФК квалификациите]] || 25 март 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="4.1" | Групна фаза (6 пати) || 20 || |- | Г4 || style=white-space:nowrap | {{fb|NZL}} || 4 || [[ОФК]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|третата рунда на ОФК квалификациите]] || 24 март 2025 || 3 || [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]] || data-sort-value="7.3" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1982|1982]], [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]) || 86 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Белгија - Египет=== <section begin=G1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Белгија - Египет|Белгија - Египет]] |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26h |pattern_b = _bel26h |pattern_ra = _bel26h |pattern_sh = _bel26h |pattern_so = _bel26hl |leftarm = ee3137 |body = ee3137 |rightarm = ee3137 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = Белгија<ref name="BEL-EGY line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12488/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – Belgium v. Egypt |publisher=[[FIFA]] |date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _egy26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = _egy26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Египет<ref name="BEL-EGY line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Тибо Куртоа]] |- |RB ||'''15'''||[[Тома Меније]] |- |CB ||'''25'''||[[Натан Нгој]] |- |CB ||'''4''' ||[[Брендон Мехеле]] |- |LB ||'''21'''||[[Тимоти Кастањ]] || {{yel|14}} || {{suboff|56}} |- |CM ||'''24'''||[[Амаду Онана]] || || {{suboff|56}} |- |CM ||'''8''' ||[[Јури Тилеманс]] {{Капитен}} |- |RW ||'''10'''||[[Леандро Тросар]] |- |AM ||'''7''' ||[[Кевин Де Бројне]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''11'''||[[Жереми Доку]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''17'''||[[Шарл Де Кетеларе]] || || {{suboff|66}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''23'''||[[Николас Раскин]] || || {{subon|56}} |- |DF ||'''5'''||[[Максим Де Кујпер]] || {{yel|75}} || {{subon|56}} |- |FW ||'''9''' ||[[Ромелу Лукаку]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''20'''||[[Ханс Ванакен]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''26'''||[[Матијас Фернандес-Пардо]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Руди Гарсија]] |} |valign="top"|[[File:BEL-EGY 2026-06-15.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Мостафа Шобеир]] |- |RB ||'''3''' ||[[Мохамед Хани]] |- |CB ||'''2''' ||[[Јасер Ибрахим]] |- |CB ||'''14'''||[[Хамди Фати]] || || {{suboff|88}} |- |LB ||'''13'''||[[Ахмед Абу Ел Фотух|Ахмед Фотух]] || {{yel|34}} || {{suboff|88}} |- |CM ||'''19'''||[[Марван Атија]] || {{yel|13}} |- |CM ||'''17'''||[[Моханад Лашин]] |- |RW ||'''11'''||[[Мостафа Зико]] || || {{suboff|76}} |- |AM ||'''10'''||[[Мохамед Салах]] {{Капитен}} || || {{suboff|76}} |- |LW ||'''8''' ||[[Емам Ашур]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''22'''||[[Омар Мармуш]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''5'''||[[Рами Рабија]] || || {{subon|71}} |- |FW ||'''9'''||[[Хамза Абделкарим]] || || {{subon|76}} |- |FW ||'''25''' ||[[Зизо (фудбалер)|Зизо]] || || {{subon|76}} |- |FW ||'''20'''||[[Ибрахим Адел]] || || {{subon|88}} |- |DF ||'''15'''||[[Карим Хафез]] || || {{subon|88}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хосам Хасан]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Емам Ашур]] (Египет)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 15, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BEL-EGY line-ups"/> <br />{{flagsport|BRA}} Данило Маниш <br />{{flagsport|BRA}} Рафаел Алвеш <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|PER}} [[Кевин Ортега (фудбалски судија)|Кевин Ортега]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] |} ===Иран - Нов Зеланд=== <section begin=G2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Иран - Нов Зеланд|Иран - Нов Зеланд]] |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = 2–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _irn26h |pattern_b = _irn26h |pattern_ra = _irn26h |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Иран<ref name="IRN-NZL line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12485/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group G – IR Iran v. New Zealand |publisher=[[FIFA]] |date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nze26a |pattern_b = _nze26a |pattern_ra = _nze26a |pattern_sh = _nze26a |pattern_so = |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = Нов&nbsp;Зеланд<ref name="IRN-NZL line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алиреза Бејранванд]] |- |RB ||'''23'''||[[Рамин Резаејан]] |- |CB ||'''4''' ||[[Шоџа Халилзаде]] |- |CB ||'''19'''||[[Али Немати]] |- |LB ||'''5''' ||[[Милад Мохамади]] |- |CM ||'''14'''||[[Саман Годос]]|| || {{suboff|65}} |- |CM ||'''6''' ||[[Саид Езатолахи]] |- |CM ||'''9''' ||[[Мехди Тареми]] {{Капитен}} || || {{suboff|80}} |- |RF ||'''8''' ||[[Мохамад Мохеби]] |- |CF ||'''20'''||[[Шахријар Моганлу]]|| || {{suboff|53}} |- |LF ||'''17'''||[[Арија Јусефи]]|| || {{suboff|45}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''10'''||[[Мехди Гаједи]] || || {{subon|45}} |- |FW ||'''11'''||[[Али Алипур]] || || {{subon|53}} |- |DF ||'''3''' ||[[Ехсан Хаџсафи]] || {{yel|89}} || {{subon|65}} |- |FW ||'''18'''||[[Амирхосеин Хосеинзаде]] || || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Амир Галеној]] |} |valign="top"|[[File:IRN-NZL 2026-06-15.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Макс Крокомб]] |- |RB ||'''2''' ||[[Тим Пејн (фудбалер)|Тим Пејн]]|| || {{suboff|78}} |- |CB ||'''16'''||[[Фин Сурман]] |- |CB ||'''5''' ||[[Мајкл Боксол]] |- |LB ||'''13'''||[[Либерато Какаче]]|| || {{suboff|68}} |- |RM ||'''10'''||[[Сарприт Сингх]]|| || {{suboff|90+2}} |- |CM ||'''6''' ||[[Џо Бел (фудбалер)|Џо Бел]] |- |CM ||'''8''' ||[[Марко Стамениќ]]|| || {{suboff|90+2}} |- |LM ||'''11'''||[[Елајџа Џаст]] |- |CF ||'''9''' ||[[Крис Вуд (фудбалер 1991)|Крис Вуд]] {{Капитен}} |- |CF ||'''20'''||[[Калум Маковат]]|| || {{suboff|68}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''19'''||[[Бен Олд]] || || {{subon|68}} |- |MF ||'''23'''||[[Рајан Томас (фудбалер)|Рајан Томас]] || || {{subon|68}} |- |DF ||'''24''' ||[[Калан Елиот]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''21'''||[[Џеси Рандал]] || || {{subon|90+2}} |- |DF ||'''4'''||[[Тајлер Биндон]] || || {{subon|90+2}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ENG}} [[Дарен Бејзли]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Рамин Резаејан]] (Иран)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="IRN-NZL line-ups"/> <br />{{flagsport|MEX}} [[Алберто Морин]] <br />{{flagsport|MEX}} [[Марко Бисгера]] <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|JPN}} [[Јусуке Араки]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} [[Ерик Миранда]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Федаји Сан]] <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] |} ===Белгија - Иран=== <section begin=G3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Белгија - Иран|Белгија - Иран]] |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = |судија = }}<section end=G3 /> ===Нов Зеланд - Египет=== <section begin=G4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нов Зеланд - Египет|Нов Зеланд - Египет]] |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G4 /> ===Египет - Иран=== <section begin=G5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Египет - Иран|Египет - Иран]] |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=G5 /> ===Нов Зеланд - Белгија=== <section begin=G6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нов Зеланд - Белгија|Нов Зеланд - Белгија]] |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=G6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Г]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} 48xsowfzf6yel039g0latatov9m4px2 0 1396823 5578576 5577988 2026-06-18T12:44:37Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5578576 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Х''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]], [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Саудиска Арабија|Саудиска Арабија]] и [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]]. Натпреварите се одиграле од 15 до 26 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Х1 || style=white-space:nowrap | {{fb|ESP}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Е|групата Е во УЕФА квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 17 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]) || data-sort-value="1.0" | 1 || |- | Х2 || style=white-space:nowrap | {{fb|CPV}} || 4 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група Д|групата Д]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 13 октомври 2025 || 1 || — || data-sort-value="3.1" | — || 68 || |- | Х3 || style=white-space:nowrap | {{fb|SAU}} || 3 || [[АФК]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата Б од четвртата рунда на АФК квалификациите]] || 14 октомври 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="4.1" | Осминафинале ([[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]) || 60 || |- | Х4 || style=white-space:nowrap | {{fb|URU}} || 2 || [[КОНМЕБОЛ]] || 4. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 4 септември 2025 || 15 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="7.3" | '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1930|1930]], [[Светско првенство во фудбал 1930|1950]]) || 16 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Шпанија - Зелен ’Рт=== <section begin=H1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Зелен ’Рт|Шпанија - Зелен ’Рт]] |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Шпанија<ref name="ESP-CPV line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12492/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group H – Spain v. Cabo Verde |publisher=[[FIFA]] |date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cpv26a |pattern_b = _cpv26a |pattern_ra = _cpv26a |pattern_sh = _cpv26a |pattern_so = _cpv26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Зелен ’Рт<ref name="ESP-CPV line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Унаи Симон]] |- |RB ||'''5''' ||[[Маркос Љоренте]] |- |CB ||'''22'''||[[Пау Кубарси]] |- |CB ||'''14'''||[[Емерик Лапорт]] |- |LB ||'''24'''||[[Марк Кукуреља]] |- |DM ||'''16'''||[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] {{Капитен}} || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''20'''||[[Педри]] || {{yel|90+3}} |- |CM ||'''8''' ||[[Фабијан Руис]] || || {{suboff|71}} |- |RF ||'''7''' ||[[Феран Торес]] || || {{suboff|81}} |- |CF ||'''21'''||[[Микел Ојарсабал]] |- |LF ||'''9''' ||[[Гави (фудбалер)|Гави]] || || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''6''' ||[[Микел Мерино]] || || {{subon|71}} |- |FW ||'''19'''||[[Ламин Јамал]] || || {{subon|71}} |- |FW ||'''10'''||[[Дани Олмо]] || || {{subon|81}} |- |FW ||'''17'''||[[Нико Вилијамс]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Луис де ла Фуенте (фудбалер 1961)|Луис де ла Фуенте]] |} |valign="top"|[[File:ESP-CPV 2026-06-15.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Возиња]] |- |RB ||'''22'''||[[Стивен Мореира]] |- |CB ||'''4''' ||[[Роберто Лопеш (фудбалер 1992)|Роберто Лопеш]] |- |CB ||'''3''' ||[[Дини (фудбалер 1995)|Дини]] |- |LB ||'''13'''||[[Сидни Лопеш Кабрал]] || {{yel|16}} || {{suboff|76}} |- |DM ||'''6''' ||[[Кевин Пина (фудбалер)|Кевин Пина]] |- |CM ||'''15'''||[[Ларос Дуарте]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''10'''||[[Жамиро Монтеиро]] || || {{suboff|79}} |- |RF ||'''20'''||[[Рајан Мендеш]] {{Капитен}} |- |CF ||'''19'''||[[Даилон Ливраменто]] || || {{suboff|61}} |- |LF ||'''7''' ||[[Жоване Кабрал]] || || {{suboff|61}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''21'''||[[Нуно да Кошта]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''17'''||[[Вили Семедо]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''14'''||[[Дерој Дуарте]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''8''' ||[[Жоао Пауло Фернандеш|Жоао Пауло]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''18'''||[[Телмо Арканжо]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Бубиста]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Возиња]] (Зелен ’Рт)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 15, 2026}}</ref> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="ESP-CPV line-ups"/> <br />Mohammad Al-Kalaf ([[Jordan Football Association|Jordan]]) <br />Ahmad Al-Roalle ([[Jordan Football Association|Jordan]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Andrés Rojas]] ([[Colombian Football Federation|Colombia]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />Alexander Guzmán ([[Colombian Football Federation|Colombia]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[United States Soccer Federation|United States]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Khamis Al-Marri]] ([[Qatar Football Association|Qatar]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Fu Ming]] ([[Chinese Football Association|China]]) |} ===Саудиска Арабија - Уругвај=== <section begin=H2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Саудиска Арабија - Уругвај|Саудиска Арабија - Уругвај]] |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ksa26h |pattern_b = _ksa26hA |pattern_ra = _ksa26h |pattern_sh = _ksa26h |pattern_so = _ksa26hl |leftarm = 43b88b |body = 43b88b |rightarm = 43b88b |shorts = 43b88b |socks = 004B49 |title = {{nowrap|Саудиска&nbsp;Арабија}}<ref name="KSA-URU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12495/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group H – Saudi Arabia v. Uruguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _uru26h |pattern_b = _uru26h |pattern_ra = _uru26h |pattern_sh = _uru26h |pattern_so = _uru26h3l |leftarm = 80BBFF |body = 80BBFF |rightarm = 80BBFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Уругвај<ref name="KSA-URU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''21'''||[[Мохамед Ал-Оваис]] |- |RB ||'''12'''||[[Сауд Абдулхамид]] || || {{suboff|90+3}} |- |CB ||'''5''' ||[[Хасан Ал-Тамбакти]] |- |CB ||'''4''' ||[[Абдулелах Ал-Амри]] || {{yel|44}} |- |LB ||'''24'''||[[Мотеб Ал-Харби]] || || {{suboff|90+3}} |- |RM ||'''26'''||[[Мохамед Абу Ал-Шамат]] || || {{suboff|81}} |- |CM ||'''23'''||[[Мохамед Кано]] |- |CM ||'''15'''||[[Абдулах Ал-Хаибари]] |- |LM ||'''10'''||[[Салем Ал-Давсари]] {{Капитен}} |- |CF ||'''9''' ||[[Фирас Ал-Бураикан]] || || {{suboff|90+3}} |- |CF ||'''7''' ||[[Мусаб Ал-Џувајир]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''6''' ||[[Насер Ал-Давсари]] || || {{subon|63}} |- |DF ||'''13''' ||[[Наваф Бушал]] || || {{subon|81}} |- |DF ||'''3''' ||[[Али Лаџами]] || || {{subon|90+3}} |- |MF ||'''18''' ||[[Ала Ал-Хеџи]] || || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''19''' ||[[Абдулах Ал-Хамдан]] || || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GRE}} [[Георгиос Донис]] |} |valign="top"|[[File:KSA-URU 2026-06-15.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Фернандо Муслера]] |- |RB ||'''13'''||[[Гиљермо Варела]] |- |CB ||'''3''' ||[[Себастијан Касерес]] |- |CB ||'''16'''||[[Матијас Оливера]] |- |LB ||'''17'''||[[Матијас Виња]] || || {{suboff|45}} |- |RM ||'''8''' ||[[Федерико Валверде]] {{Капитен}} |- |CM ||'''5''' ||[[Мануел Угарте (фудбалер)|Мануел Угарте]] || || {{suboff|72}} |- |CM ||'''6''' ||[[Родриго Бентанкур]] |- |LM ||'''20'''||[[Максимилијано Араухо]] || || {{suboff|81}} |- |CF ||'''21'''||[[Федерико Вињас]] || || {{suboff|90}} |- |CF ||'''9''' ||[[Дарвин Нуњес]] || || {{suboff|45}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF || '''14''' ||[[Агустин Канобио]] || || {{subon|45}} |- |MF || '''25''' ||[[Хуан Мануел Сарабија]] || || {{subon|45}} |- |MF || '''7''' ||[[Николас де ла Крус]] || || {{subon|72}} |- |MF || '''18'''||[[Брајан Родригес]] || || {{subon|81}} |- |FW || '''19'''||[[Родриго Агире]] || || {{subon|90}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Марсело Биелса]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Man of the Match:''' <br />[[Federico Valverde]] (Uruguay)<ref name="MOTM" /> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="KSA-URU line-ups"/> <br />Daniele Bindoni ([[Italian Football Federation|Italy]]) <br />Alberto Tegoni ([[Italian Football Federation|Italy]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Drew Fischer]] ([[Canadian Soccer Association|Canada]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />Micheal Barwegen ([[Canadian Soccer Association|Canada]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Italian Football Federation|Italy]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Ivan Bebek]] ([[Croatian Football Federation|Croatia]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Jérôme Brisard]] ([[French Football Federation|France]]) |} ===Шпанија - Саудиска Арабија=== <section begin=H3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Саудиска Арабија|Шпанија - Саудиска Арабија]] |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=H3 /> ===Уругвај - Зелен ’Рт=== <section begin=H4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Уругвај - Зелен ’Рт|Уругвај - Зелен ’Рт]] |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=H4 /> ===Зелен ’Рт - Саудиска Арабија=== <section begin=H5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|Зелен ’Рт - Саудиска Арабија]] |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=H5 /> ===Уругвај - Шпанија=== <section begin=H6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Уругвај - Шпанија|Уругвај - Шпанија]] |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=H6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Х]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} 1gr259q01tazb4c09xxp1kh40lr5tlz 0 1396871 5578778 5573683 2026-06-19T08:23:10Z BosaFi 115936 5578778 wikitext text/x-wiki '''Принципите на Јогјакарта''' се документ што ги разработува прашањата за [[Човекови права|човековите права]] во однос на сексуалната ориентација и родовиот идентитет. Тие биле усвоени по меѓународен состанок на експерти за човекови права одржан во Јогјакарта, [[Индонезија]], во ноември 2006 година. Во 2017 година, документот бил дополнет и проширен со нови одредби што ги опфаќаат родовото изразување и половите карактеристики, како и со дополнителни принципи. Принципите и нивниот додаток претставуваат збир на насоки за примена на меѓународните стандарди за човекови права со цел спречување и надминување на дискриминацијата и прекршувањата на правата на лезбејките, гејовите, бисексуалците, трансродовите и интерсексуалните ([[ЛГБТ|ЛГБТИ]]) лица. Принципите на Јогјакарта не претставуваат правно обврзувачки документ и не биле формално усвоени од [[Обединети нации|Обединетите нации]]. Тие се иницијатива на независни експерти и организации за човекови права и служат како референтна рамка во областа на заштитата на човековите права поврзани со сексуалната ориентација и родовиот идентитет. == Верзии == Принципите на Јогјакарта претставуваат обемен документ кој обработува правни прашања поврзани со човековите права, сексуалната ориентација и родовиот идентитет. За нивно претставување и поширока достапност е создадена посебна веб-страница, која содржи преглед на принципите и нивната содржина. === Принципите на Јогјакарта од 2017 година плус 10 === * '''Преамбула:''' Преамбулата потсетува на развојот во меѓународното право за човекови права и намерата редовно да ги ажурира Принципите. Ги дефинира родовото изразување и половите карактеристики, ги применува овие основи на оригиналните Принципи, ја признава меѓусебната поврзаност на основите усвоени во Принципите и нивната меѓусебна поврзаност со други основи. * '''Правата на државна заштита:''' Принципот 30 го признава правото на државна заштита од насилство, дискриминација и штета, вклучително и вршење на должно внимание во превенцијата, истрагата, гонењето и правните лекови. * '''Правото на правно признавање:''' Принципот 31 повикува на право на правно признавање без упатување на пол, род, сексуална ориентација, родов идентитет, родово изразување или полови карактеристики, со што се става крај на непотребното вклучување на такви информации во документите за идентификација. * '''Правото на телесен и ментален интегритет:''' Принципот 32 го признава правото на телесен и ментален интегритет, автономија и самоопределување, вклучително и слобода од тортура и малтретирање. Тој повикува никој да не биде подложен на инвазивни или неповратни медицински процедури за модифицирање на половите карактеристики без негова согласност, освен ако не е потребно за да се спречи итна и сериозна штета. * '''Правото на слобода од криминализација и санкции:''' Принципот 33 го признава правото на слобода од индиректна или директна криминализација или санкција, вклучително и во обичајните, религиозните, јавните пристојности, скитничеството, содомијата и пропагандните закони. * '''Правото на заштита од сиромаштија:''' Принципот 34 повикува на правото на заштита од сиромаштија и социјална исклученост. * '''Право на санитација:''' Принципот 35 се повикува на право на безбеден и правичен пристап до санитарните и хигиенските објекти. * '''Правото на уживање на човековите права во врска со информациските и комуникациските технологии:''' Принципот 36 повикува на иста заштита на правата онлајн како и офлајн. * '''Правото на вистината:''' Принципот 37 повикува на правото да се знае вистината за кршењата на човековите права, вклучувајќи истрага и репарација неограничени со закон за застарување, како и пристап до медицински картони. * '''Правото на практикување, заштита, зачувување и оживување на културната разновидност:''' Принципот 38 се повикува на правото на практикување и манифестирање на културната разновидност. * '''Дополнителни обврски на државите:''' YP Plus 10 утврдува низа дополнителни обврски за државите, вклучително и во однос на ХИВ статусот, пристапот до спорт, борбата против дискриминацијата во технологиите за пренатална селекција и генетска модификација, притворот и азилот, образованието, правото на здравје и слободата на мирно собирање и здружување. * '''Дополнителни препораки:''' Принципите, исто така, даваат препораки за националните институции за човекови права и спортските организации. == Историја == Веб-страницата што ги промовира Принципите забележува дека се изразени загрижености за трендот на кршење на човековите права на лицата поради нивната сексуална ориентација или родов идентитет. Иако инструментите за човекови права на Обединетите нации детално ги наведуваат обврските за обезбедување заштита од дискриминација и стереотипи, што вклучува и изразување на сексуалната ориентација или родовиот идентитет, спроведувањето на овие права на меѓународно ниво е фрагментирано и недоследно. Принципите имаат за цел да обезбедат конзистентно разбирање за примената на меѓународното право за човекови права во однос на сексуалната ориентација и родовиот идентитет. Принципите на Јогјакарта биле развиени на состанок на Меѓународната комисија на правници, Меѓународната служба за човекови права и експерти за човекови права од целиот свет, одржан на Универзитетот Гаџа Мада на Јава од 6 до 9 ноември 2006 година. Семинарот ги разјаснил природата, опсегот и спроведувањето на обврските на државите за човекови права според постојните меѓународни договори и стандарди за човекови права, во однос на сексуалната ориентација и родовиот идентитет. Принципите што произлегле од овој состанок биле усвоени од експерти за човекови права од целиот свет, меѓу кои судии, академици, поранешен висок комесар на ОН за човекови права, претставници на невладини организации и други. Ирскиот експерт за човекови права Мајкл О’Флаерти бил известувач одговорен за изготвување и развој на Принципите на Јогјакарта. Витит Мунтарборн и Соња Онуфер Кореа биле копретседатели. Заклучниот документ „содржи 29 принципи усвоени едногласно од експертите, заедно со препораки до владите, регионалните меѓувладини институции, граѓанското општество и самите Обединети нации“. Принципите се именувани по Јогјакарта, градот каде што се одржала конференцијата. Тие не се усвоени од државите со меѓународен договор и затоа сами по себе не претставуваат правно обврзувачки дел од меѓународното право за човекови права.Сепак, Принципите се наменети да служат како интерпретативна алатка за примената на договорите за човекови права. Во согласност со движењето за воспоставување основни човекови права за сите луѓе, Принципите на Јогјакарта конкретно се однесуваат на сексуалната ориентација и родовиот идентитет. Принципите биле развиени како одговор на модели на злоупотреба пријавени низ целиот свет. Тие вклучуваат примери на сексуален напад и силување, тортура и малтретирање, вонсудски егзекуции, убиства поради чест, нарушување на приватноста, произволно апсење и притворање, медицинска злоупотреба, негирање на слободата на говор и собирање, како и дискриминација, предрасуди и стигматизација во областите на работа, здравство, образование, домување, семејно право, пристап до правда и имиграција. Се проценува дека овие прекршувања влијаат врз милиони луѓе кои се или биле цел на напади врз основа на перципирана или вистинска сексуална ориентација или родов идентитет. Финализираните Принципи на Јогјакарта биле лансирани како глобална повелба на 26 март 2007 година на јавен настан во Женева, кој бил темпиран да се совпадне со главната сесија на Советот за човекови права на Обединетите нации. Мајкл О’Флаерти зборувал на конференцијата на Меѓународната лезбејска и геј асоцијација во Литванија на 27 октомври 2007 година, при што изјавил дека „сите човекови права ни припаѓаат на сите нас. Имаме човекови права затоа што постоиме – не затоа што сме геј или стрејт и без оглед на нашите родови идентитети“, но дека во многу ситуации овие права не се почитуваат или остваруваат, и дека „Принципите на Јогјакарта се наменети за решавање на таа ситуација“. Принципите на Јогјакарта биле презентирани на настан на Обединетите нации во Њујорк на 7 ноември 2007 година, коспонзориран од Аргентина, Бразил и Уругвај. Хјуман рајтс воч објаснува дека првиот чекор во оваа насока би бил декриминализација на хомосексуалноста во 77 земји кои сè уште имаат законски казни за лица во истополови врски, како и укинување на смртната казна во седумте земји кои сè уште ја применуваат за такви сексуални односи. === Принципи на Јогјакарта плус 10 === На 10 ноември 2017 година биле објавени „Принципите на Јогјакарта плус 10“ (YP+10), формално насловени „Дополнителни принципи и државни обврски за примена на меѓународното право за човекови права во однос на сексуалната ориентација, родовото изразување и половите карактеристики, како дополнување на Принципите на Јогјакарта“. Тие произлегуваат од развојот на меѓународното право за човекови права, новите разбирања за повредите врз основа на сексуална ориентација и родов идентитет, како и од признавањето на дополнителни основи поврзани со родовото изразување и половите карактеристики. Ажурирањето било изготвено од комисија составена од Мауро Кабрал Гринспан, Морган Карпентер, Јулија Ерт, Шехерезаде Кара, Арвинд Нараин, Поја Пател, Крис Сидоти и Моника Табенгва. Потписници дополнително ги вклучуваат Филип Алстон, Едвин Камерон, Камала Чандракирана, Соња Онуфер Кореа, Дејвид Каје, Мајна Киаи, Виктор Мадригал-Борлоз, Санџи Ммасеноно Монагенг, Витит Мунтарборн, Сунил Пант, Даиниус Пурас, Франс Виљон и Кимберли Зизелман. Составувачите објаснуваат дека Принципите детално опишуваат како меѓународното право за човекови права може да се примени на прашањата за сексуална ориентација и родов идентитет, на начин што го потврдува постојното меѓународно право и кон кој државите можат да бидат обврзани. Тие тврдат дека секаде каде што луѓето се признати како родени слободни и еднакви по достоинство и права, ова треба да ги вклучува и ЛГБТ лицата. Исто така, се наведува дека стандардите за човекови права можат да се толкуваат во однос на сексуалната ориентација и родовиот идентитет кога се однесуваат на прашања како тортура и насилство, вонсудски егзекуции, пристап до правда, приватност, слобода од дискриминација, слобода на изразување и собирање, како и пристап до вработување, здравствена заштита, образование и прашања поврзани со имиграција и бегалци. Принципите имаат за цел да објаснат дека државите се обврзани да обезбедат еднаков пристап до човековите права, а секој принцип препорачува начини за постигнување на ова, истакнувајќи ги и одговорностите на меѓународните агенции за промовирање и заштита на човековите права. Принципите се засноваат на признавањето на правото на недискриминација. Комитетот за економски, социјални и културни права (КЕСКП) се занимава со овие прашања во своите општи коментари, толкувачки текстови што ги издава за да го објасни целосното значење на одредбите од Меѓународниот пакт за економски, социјални и културни права. Во Општите коментари бр. 18 од 2005 година (за правото на работа), бр. 15 од 2002 година (за правото на вода) и бр. 14 од 2000 година (за правото на највисок можен стандард на здравје), Комитетот наведува дека Пактот забранува каква било дискриминација врз основа, меѓу другото, на пол и сексуална ориентација „што има намера или ефект на поништување или нарушување на еднаквото уживање или остварување на [спорното право]“. Комитетот за елиминација на дискриминацијата врз жените, и покрај тоа што не се осврнал на ова прашање во Општ коментар или на друг начин не ги прецизирал применливите одредби од Конвенцијата за елиминација на сите форми на дискриминација врз жените, во неколку наврати ги критикувал државите за дискриминација врз основа на сексуална ориентација. На пример, се осврнал на состојбата на жените од сексуалните малцинства во Киргистан и препорачал „лезбејството да се реконцептуализира како сексуална ориентација и да се укинат казните за негово практикување“. Принципите никогаш не беа прифатени од Обединетите нации, а обидите родовиот идентитет и сексуалната ориентација да станат нови категории на недискриминација постојано биле отфрлани од Генералното собрание, Советот за човекови права на ОН и други тела на ОН. Во јули 2010 година, Вернор Муњоз, специјален известувач на Обединетите нации за правото на образование, му презентирал на Генералното собрание на Обединетите нации привремен извештај за човековото право на сеопфатно сексуално образование, во кој ги навел Принципите на Јогјакарта како стандард за човекови права. Во дискусијата што следела, мнозинството членови на Третиот комитет на Генералното собрание препорачале да не се усвојат принципите. Претставникот на Малави, зборувајќи во име на сите африкански држави, тврдел дека извештајот:<blockquote>Одразувал обид за воведување контроверзни поими и непочитување на Кодексот на однесување за носители на мандати за специјални процедури, како што е утврдено во резолуцијата 8/4 на Советот за човекови права. Била изразена загриженост поради повторна интерпретација на постојните инструменти, принципи и концепти за човекови права. Извештајот, исто така, селективно цитирал општи коментари и препораки специфични за земји дадени од договорните тела и промовирал контроверзни и непризнаени принципи, вклучувајќи ги и таканаречените Принципи на Јогјакарта, за да го оправда своето лично мислење.</blockquote>Тринидад и Тобаго, во име на карипските држави членки на КАРИКОМ, тврделе дека специјалниот известувач „избрал да го игнорира својот мандат, како што е утврдено во резолуцијата 8/4 на Советот за човекови права, и наместо тоа да се фокусира на таканареченото „човеково право на сеопфатно образование“. Такво право не постои според ниту еден меѓународно договорен инструмент или закон за човекови права, а неговите обиди да создаде такво право далеку го надминуваат неговиот мандат и мандатот на Советот за човекови права.“ Претставникот на Мавританија, зборувајќи во име на Арапската лига, изјави дека арапските држави се „разочарани“ и го обвини известувачот дека се обидува да промовира „контроверзни доктрини кои не уживаат универзално признание“ и да „ги предефинира воспоставените концепти за сексуално и репродуктивно здравје, или за човековите права пошироко“. Руската Федерација го изрази „своето разочарување и фундаментално несогласување со извештајот“, пишувајќи за известувачот:<blockquote>Како оправдување за своите заклучоци, тој навел бројни документи кои не биле договорени на меѓувладино ниво и кои, според него, затоа не можат да се сметаат за авторитетни изрази на мислењето на меѓународната заедница. Особено се повикал на Принципите на Јогјакарта, како и на Меѓународните технички упатства за сексуално образование. Според него, имплементацијата на одредени одредби и препораки од вториот документ би можела да резултира со кривично гонење за дела како што е „корупција на млади“. </blockquote>Советот на Европа во документот „Човекови права и родов идентитет“ наведува дека Принципот 3 од Принципите од Јогјакарта е „од особена важност“. Тие препорачуваат земјите-членки „да ја укинат стерилизацијата и другиот задолжителен медицински третман како неопходен законски услов за признавање на родовиот идентитет на лицето во законите што го регулираат процесот на промена на името и полот“ , како и „да ги направат процедурите за промена на полот, како што се хормонски третман, хирургија и психолошка поддршка, достапни за трансродовите лица и да обезбедат дека тие се покриени од јавното здравствено осигурување“. Слично на тоа, Парламентарното собрание на Советот на Европа усвои документ насловен „Дискриминација врз основа на сексуална ориентација и родов идентитет“ на 23 март 2010 година, во кој се опишува предрасудата дека „хомосексуалноста е неморална“ како „субјективен став, обично базиран на религиозна догма, кој во демократско општество не може да биде основа за ограничување на правата на другите“. Во документот се наведува и дека верувањето оти „хомосексуалноста ја влошува демографската криза и ја загрозува иднината на нацијата“ е „нелогично“, како и дека „доделувањето законско признавање на истополови парови нема влијание врз тоа дали хетеросексуалците ќе стапат во брак или ќе имаат деца“. Принципите беа цитирани од бројни национални влади и судски пресуди.Принципите влијаеја врз предложената декларација на ОН за сексуална ориентација и родов идентитет од 2008 година. Групите за човекови права и ЛГБТ права ги прифатија Принципите, а дискусијата беше опфатена и во геј печатот, како и во академски трудови и учебници (видете библиографија). Со едногласна одлука на 5 мај 2011 година, Врховниот федерален суд на Бразил станал првиот врховен суд во светот што ги признал истополовите граѓански заедници како семеен ентитет еднаков по права со хетеросексуалните, како што е потврдено од УНЕСКО, и при тоа изрично се повикал на Принципите на Јогјакарта како значајна правна насока: Врховниот суд на Индија се потпрел на Принципите на Јогјакарта (2007) при одлучувањето во случајот ''Национален орган за правни услуги против Унијата на Индија'' (2014), со кој се признава правото на самоидентификување на полот и се признава небинарниот род како „трет род“. Судот утврдил дека Принципите на Јогјакарта може да се земат предвид и применуваат сè додека се во согласност со основните права загарантирани со Уставот на Индија. Уставниот совет на Врховниот суд на Индија утврди дека Принципите на Јогјакарта (2007) се во согласност со уставното толкување на основните права, во случајот ''Навтеј Синг Џохар против Унијата на Индија'' (2018), со кој беше декриминализирана хомосексуалноста. Во своето согласно мислење, судијата Р.Ф. Нариман изјави: Во суштина, Врховниот суд ги вклопил Принципите на Јогјакарта (2007) во фундаменталните права на индискиот Устав. <ref>{{Наведување|last=International Commission of Jurists|title=Living with Dignity: Sexual Orientation and Gender Identity-Based Human Rights Violations in Housing, Work, and Public Spaces in India|url=https://www.icj.org/wp-content/uploads/2019/06/India-Living-with-dignity-Publications-Reports-thematic-report-2019-ENG.pdf|year=2019|type=Report|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190730090851/https://www.icj.org/wp-content/uploads/2019/06/India-Living-with-dignity-Publications-Reports-thematic-report-2019-ENG.pdf|archivedate=30 July 2019|author-link=International Commission of Jurists}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ohrh.law.ox.ac.uk/welfare-as-a-human-right-an-intersectional-approach-to-trans-rights-in-india/|title=Welfare as a Human Right: An Intersectional Approach to Trans Rights in India {{!}} OHRH|last=Singh|first=Mansi|last2=Rajamane|first2=Mihir|language=en-US|accessdate=2023-09-16}}</ref> == Интерсексуални луѓе == Принципите на Јогјакарта само накратко ги споменуваат [[Интерсексуалност|интерсексуалните]] лица. Во прирачник за промоција и заштита на човековите права во однос на сексуалната ориентација, родовиот идентитет и половите карактеристики, Азиско-пацифичкиот форум на национални институции за човекови права (APF) наведува: „Принципите не се занимаваат соодветно или адекватно со примената на меѓународното право за човекови права во однос на интерсексуалните лица. Тие не прават посебно разликување на половите карактеристики.“ Овие прашања биле разгледани во ажурирањето на Принципите на Јогјакарта плус 10. Борис Дитрих од Хјуман Рајтс Воч коментира дека новото ажурирање „ги штити интерсексуалните деца од неволна модификација на нивните полови карактеристики“. == Поврзано == * [[Монтреалска декларација]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.yogyakartaprinciples.org/ Принципите на Јогјакарта] * [http://www.yogyakartaprinciples.org/principles-en/yp10/ Принципи на Јогјакарта плус 10] * [https://web.archive.org/web/20121016184028/http://www.unhcr.org/refworld/category,REFERENCE,ICJRISTS,,,48244e602,O.html Принципите на Јогјакарта] (официјална страница на [[Висок комесаријат на ООН за бегалци|УНХЦР]] ) * [http://www.ypinaction.org/ Принципите на Јогјакарта во акција] * Дитрих, Борис, Принципи на Јогјакарта: примена на постојните норми за човекови права врз сексуалната ориентација и родовиот идентитет, Закон за политика на ХИВ/СИДА, Ревидирано од Декември 2008;13(2–3):92-3. * С. Фариор, Застапување на човековите права за родови прашања: Предизвици и можности, J Human Rights Practice, 1 март 2009 година; 1(1): 83–100. * Мајкл О'Флаерти и Џон Фишер, Сексуална ориентација, родов идентитет и меѓународно право за човекови права: Контекстуализирање на принципите на Јогјакарта, Преглед на правото за човекови права 2008 8(2):207–248; {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на човековите права]] 20a96tmjn2thu2ncc0928ompq33dmbk 0 1396892 5578781 5573740 2026-06-19T08:24:50Z BosaFi 115936 5578781 wikitext text/x-wiki '''''„''Слобода на вероисповед или религиозна слобода''“''''' е втората од сликите со масло ''Четирите слободи'' создадени од американскиот уметник [[Норман Роквел]]. Серијата била базирана на целите познати како „[[Четири слободи|Четирите слободи“]] изнесени од [[Франклин Д. Рузвелт]], претседател на Соединетите Американски Држави од 1933 до 1945 година, во неговото обраќање за состојбата на Унијата на 6 јануари 1941 година. Роквел ја сметал оваа слика и ''[[Слобода на говорот (слика)|„]]''[[Слобода на говорот (слика)|Слобода на говорот''“'']] за најуспешни од серијата. „Слобода на вероисповед“ била објавена во бројот на ''Сатердеј ивнинг пост'' од 27 февруари 1943 година, заедно со есеј од филозофот Вил Дурант. == Позадина == ''„''Слобода на вероисповед''“'' е втората од серијата од четири слики во масло од Норман Роквел насловена како ''„Ч''етири слободи''“''. Делата се инспирирани од обраќањето на претседателот [[Франклин Д. Рузвелт|Френклин Д. Рузвелт]] за состојбата на Унијата, одржано пред 77-от Конгрес на Соединетите Држави на 6 јануари 1941 година, познато како [[Четири слободи|„Четири слободи“]].<ref name="U.S. News & World Report, L.P">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.usnews.com/usnews/documents/docpages/document_page70.htm|title=100 Documents That Shaped America:President Franklin Roosevelt's Annual Message (Four Freedoms) to Congress (1941)|work=[[U.S. News & World Report]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080412075512/http://www.usnews.com/usnews/documents/docpages/document_page70.htm|archive-date=April 12, 2008|accessdate=April 11, 2008}}</ref> Од четирите слободи, единствените две опишани во [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на Соединетите Држави]] се [[Слобода на говорот|слобода на говор]] и слобода на религија.<ref name="FSP">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052970203440104574406903628933162|title=Free Speech Personified: Norman Rockwell's inspiring and enduring painting|last=Cole, Bruce|date=October 10, 2009|work=[[The Wall Street Journal]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141229175211/http://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052970203440104574406903628933162|archive-date=December 29, 2014|accessdate=December 31, 2013}}</ref> Темата на „Четирите слободи“ подоцна била вклучена во политичката изјава на [[Сојузници во Втората светска војна|сојузниците]] за Втората светска војна, [[Атлантска повелба|Атлантската повелба]],<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7VjcHPR2lfcC&pg=PA49|title=2048: Humanity's Agreement to Live Together|last=Boyd, Kirk|publisher=Berrett-Koehler Publishers|year=2012|isbn=978-1-4596-2515-0|page=12}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mhhecYMgUNsC&pg=PA287|title=The Kravchenko Case: One Man's War on Stalin|last=Kern, Gary|publisher=Enigma Books|year=2007|isbn=978-1-929631-73-5|page=287}}</ref> и станала дел од повелбата на [[Обединети нации|Обединетите нации]].<ref name="U.S. News & World Report, L.P" /> Серијата слики се објавувала четири последователни недели во ''Сатердеј ивнинг пост'', придружени со есеи од познати писатели: ''[[Слобода на говорот (слика)|„]]''[[Слобода на говорот (слика)|Слобода на говор“]] (20 февруари), „Слобода на вероисповед“ (27 февруари), „Слобода од сиромаштија“ (6 март) и „Слобода од страв“ (13 март).<ref name="NRFF">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.countrymanpress.com/titles/NormanRockwellsFourFreedoms.html|title=Norman Rockwell's Four Freedoms|publisher=The Countryman Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20070814161913/http://www.countrymanpress.com/titles/NormanRockwellsFourFreedoms.html|archive-date=August 14, 2007|accessdate=April 11, 2008}}</ref> За есејот што го придружува „Слобода на богослужбата“, уредникот на „Пост“ , Бен Хибс, го избра Дурант, кој бил автор на бестселери на врвот на својата слава. Во тоа време, Дурант работел на својата десеттомна книга „Приказната за цивилизацијата“, која ја напишале заедно со неговата сопруга односно Ариел Дурант. Вил Дурант, исто така, држел предавања за историја и филозофија. На крајот, серијата слики станала широко распространета во форма на постери и стана инструментална во кампањата за воени обврзници на владата на САД.<ref name="AASfaWP">{{Наведени вести|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9806E5D91E3CF937A25753C1A9679C8B63|title=Art/Architecture; Salve for a Wounded People|last=Marling, Karal Ann|date=October 14, 2001|work=[[The New York Times]]|access-date=April 7, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415212052/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9806E5D91E3CF937A25753C1A9679C8B63|archive-date=April 15, 2008}}</ref><ref name="ILTPP">{{Наведен нестручен часопис|access-date=April 7, 2008}}</ref> == Опис == Сликата ги прикажува профилите на осум глави во скромен простор. Различните фигури претставуваат луѓе од различни вери во момент на молитва. Особено, три фигури во долниот ред (од десно кон лево): маж со покриена глава кој носи религиозна книга и е Евреин, постара жена која е протестантка и помлада жена со добро осветлено лице кое држи бројаница и е католик. Во 1966 година, Роквел ја искористил „Слобода на вероисповед“ за да го покаже своето восхитување кон [[Џон Ф. Кенеди]] во илустрација на приказната „Лук“ насловена како „Смелото наследство на ЏФК“. Делото го прикажува Кенеди во профил во композиција слична на „Слобода на вероисповед“, заедно со волонтери [[Мировен корпус|од Мировниот корпус]]. == Продукција == Оригиналната верзија на сликата е сместена во берберница со муштерии од различни религии и раси кои чекаат свој ред на берберската столица. Неговата прва обработка била фризер 104џ84 цм масло на платно кое ја прикажува толеранцијата како „основа за религиозната разновидност на демократијата“. Вклучувало и Евреин кој е услужен од протестантски бербер додека црнец и римокатолички свештеник кој ги чекаат услугите на берберот. Проблемот бил во сликањето лесно препознатливи прикази на различни религии и раси, бидејќи имало малку согласност за тоа како треба да изгледа лице од одредена религија. Меѓутоа, додека се обидувал да ги разјасни приказите на ликовите, се нашол себеси како прибегнува кон навредливо претерување, особено на несвештеничките ликови. Создавањето на Евреин кој изгледа стереотипно семитски, правењето на бел клиент како факултетлија и потиснувањето на црниот човек во аграрна работничка облека ја заглавувало работата без да се зборува во име на владата како што треба. Наменетата тема на Роквел била религиозна толеранција, но тој сметал дека оригиналната композиција не ја постигнала успешно оваа поента. Во јуни 1942 година, уредникот ''на Пост'' односно Бен Хибс, ги поддржал скиците на Роквел за Четирите слободи<ref name="AASfaWP">{{Наведени вести|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9806E5D91E3CF937A25753C1A9679C8B63|title=Art/Architecture; Salve for a Wounded People|last=Marling, Karal Ann|date=October 14, 2001|work=[[The New York Times]]|access-date=April 7, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415212052/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9806E5D91E3CF937A25753C1A9679C8B63|archive-date=April 15, 2008}}</ref> и му дал рок од два месеци да ги заврши делата. До октомври, ''Пост'' бил загрижен за напредокот на Роквел на „Четирите слободи“ и го испратил својот уметнички уредник во Арлингтон за да ја оцени. Во тоа време Роквел работел на „Слобода на вероисповед“, неговата втора слика во серијата. Роквел поминал два месеци (октомври и поголемиот дел од ноември 1942 година) на ова дело, кое било инспирирано од фразата „Секој според наредбите на сопствената совест“. Неговите соседи од Арлингтон, Вермонт, му служеле како модели: Три месеци бремена со исплетена коса, Роуз Хојт позирала како католик со бројаница, иако всушност била протестантка од Епископалната црква. Други модели биле г-ѓа Харингтон, столарот на Роквел, Волтер Скваерс, сопругата на Скваер, Клара Скваерс (на десниот раб), Винфилд Секој и Џим Мартин (во центарот). Неговата последна верзија се потпирала на други визуелни индиции, вклучувајќи бројаница и религиозна книга. Делото имало црни верници со темна кожа поставени по рабовите. Ова поставување не го потресело бродот со ''Поуст'', кој сè уште не ги имало истакнато црнците на своите страници. Роквел рекол дека ги направил овие етнички елементи привлечни со „'кришно' сликање на лицето на црната жена на врвот; мажот на дното, со неговиот [[Фес (капа)|фес]], било премногу очигледно туѓ за да биде навреден“. Сликата е најчесто подобрена и често затемнета при репродукција бидејќи користи комбинација на бои од меки сиви, беж и кафеави нијанси. Бојата била нанесена тенко, што овозможувала ткаењето на платното да придонесе за сликата. Роквел изјавил дека смета дека рацете се втори по важност, веднаш по главите, за изразување на приказната. Во врска со „Слобода на вероисповед''“'', тој изјавил: „Се потпирав само на рацете за да пренесам околу половина од пораката што сакам да ја пренесам“. Обемниот труд на Роквел во ова дело се должел на неговото верување дека религијата „е исклучително деликатна тема. Толку е лесно да се повредат чувствата на толку многу луѓе“. == Критички осврт == Уредникот ''на постови,'' Бен Хибс, за „Говор и обожување“ рекол: „За мене тие се одлични човечки документи во форма на боја и платно. Мислам дека одлична слика е онаа што ги трогнува и инспирира милиони луѓе. ''Четирите слободи'' го направија тоа“.&nbsp;– и да го прават тоа.“ [[Волт Дизни]] напишал: „Мислев дека [на Роквел] Четирите слободи се одлични. Особено ја сакав „Слобода на вероисповед“ и композицијата и симболиката изразени во неа.“ Роквел верувал дека „Слобода на вероисповед“ и „[[Слобода на говорот (слика)|Слободата на говорот]]“ се неговите подобри резултати во серијата. Лаура Клариџ напишала дека инспиративната фраза „Секој според наредбите на својата совест“ е „фраза што сугерира мноштво сопствени мисли на Роквел за религијата: нејзиниот веројатен извор била фраза вклучена во ''Тринаесетте члена на верата'' од Џозеф Смит.“ Всушност, Роквел постојано ги прашувал колегите за можни извори на цитатот и не му било кажано за пишувањето на Смит сè додека серијата не била објавена. Изразот „според наредбите на својата совест“ (или слична варијација) се користел во многу устави на државите на Соединетите Американски Држави во осумнаесеттиот век.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ZhqOopdewZMC|title=A Blueprint for Judicial Reform|last=McGuian, Patrick B.|last2=Rader, Randall R.|publisher=The Free Congress Research and Education Foundation|year=1981|isbn=978-0-942522-08-2|pages=301–5}}</ref> Критичкиот преглед на сликата покажувала дека некои верници од одредени вери се разочарани од перцепираниот недостаток на рекламирање за нивната вера во ''Слободата на религијата.''<ref name="ILTPP">{{Наведен нестручен часопис|access-date=April 7, 2008}}</ref> Клариџ сметал дека <blockquote>тесниот амалгам од лица&nbsp;... па дури и пурпурната кожа на рацете на постарите лица, кои станале предмет на обожување, ја поместува темата преку работ од идеалистичка толеранција во леплив сентимент, каде што човечките разлики се чини дека се заробени во магичен момент на ослободување од Светлината. Недостасува воздржаноста што ја бара уметноста што се занимава со зголемена емоција.</blockquote>Клариџ изјавил дека претходната верзија била „чиста, импресивно оскудна, во контраст на густа наративна содржина. Прекрасно насликана дури и во прелиминарната фаза на скицирање со масло“. Мареј и Мекејб забележале дека делото е отстапување од „стилот на раскажување приказни“ по кој е познат Роквел. Дебора Соломон смета дека сликата е најмалку задоволителна од серијата бидејќи смета дека е пренатрупана и донекаде „дидактичка“. Морен Харт Хенеси, главна кураторка на Музејот Норман Роквел,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pbs.org/thinktank/bio_1706.html|title=Maureen Hart Hennessey|publisher=[[PBS]]|accessdate=June 29, 2014}}</ref> и кураторката Ен Натсон сметале дека размерот на сликата што прикажува само глави и раце во молитва е нарушувачки. Брус Кол од ''[[The Wall Street Journal|Волстрит џурнал]]'' забележал дека „приказот на Роквел на спектрални лица во план и раце кренати во молитва е благ, без никаква вистинска порака за религиозната слобода - повторно, без никаква клошарија. Ова е затоа што верата, како отсуството на страв и отсуството на желба, е во суштина приватно, нешто лично, нематеријално и несликовито“.<ref name="FSP">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052970203440104574406903628933162|title=Free Speech Personified: Norman Rockwell's inspiring and enduring painting|last=Cole, Bruce|date=October 10, 2009|work=[[The Wall Street Journal]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141229175211/http://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052970203440104574406903628933162|archive-date=December 29, 2014|accessdate=December 31, 2013}}</ref> == Друго == Во 2018 година, Шерон Брус, меѓу другите, била и на насловната страница на ''[[Тајм (списание)|Тајм]]''; насловната страница била базирана на оваа слика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.clevelandjewishnews.com/jta/la-rabbi-sharon-brous-featured-on-time-magazine-cover-based/article_9c76ab21-3d97-5e5f-b72a-d53d381acd7c.html|title=LA Rabbi Sharon Brous featured on ''Time'' Magazine cover based on Norman Rockwell painting &#124; Jta|last=JTA|date=2018-11-20|work=Cleveland Jewish News|accessdate=2019-01-31}}</ref> == Наводи == {{Наводи|33em}} == Литература == * {{Наведена книга|title=Norman Rockwell: A Life|last=Claridge, Laura|publisher=[[Random House]]|year=2001|isbn=0-375-50453-2|pages=303–314|chapter=21: The Big Ideas}} * {{Наведена книга|title=Norman Rockwell: Pictures for the American People|last=Hennessey, Maureen Hart|last2=Anne Knutson|publisher=Harry N. Abrams, Inc. with [[High Museum of Art]] and [[Norman Rockwell Museum]]|year=1999|isbn=0-8109-6392-2|pages=[https://archive.org/details/normanrockwellpi00henn/page/94 94–102]|chapter=The Four Freedoms|chapter-url=https://archive.org/details/normanrockwellpi00henn/page/94}} * {{Наведена книга|title=Norman Rockwell's People|last=Meyer, Susan E.|publisher=[[Harry N. Abrams]]|year=1981|isbn=0-8109-1777-7|pages=128–33}} * {{Наведена книга|title=Norman Rockwell's Four Freedoms|last=Murray, Stuart|last2=James McCabe|publisher=[[Gramercy Books]]|year=1993|isbn=0-517-20213-1}} * {{Наведена книга|title=How I Make a Picture|last=Rockwell, Norman|publisher=[[Watson-Guptill Publications]]|year=1983|isbn=0-8230-2384-2|page=64|chapter=The Importance of Detail}} * {{Наведена книга|title=American Mirror: The Life and Art of Norman Rockwell|last=Solomon, Deborah|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|year=2013|isbn=978-0-374-11309-4|pages=[https://archive.org/details/americanmirrorli0000solo/page/201 201–220]|chapter=Fifteen: The ''Four Freedoms'' (May 1942 to May 1943)|author-link=Deborah Solomon|chapter-url=https://archive.org/details/americanmirrorli0000solo/page/201}} [[Категорија:Слобода на вероисповед]] [[Категорија:Уметнички слики од 1943 година]] [[Категорија:Историја на човековите права]] nb7jwkedx84mxehlzpofvsjazj2slob 0 1396898 5578577 5578321 2026-06-18T12:44:50Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5578577 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група И''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]], [[Фудбалска репрезентација на Сенегал|Сенегал]], [[Фудбалска репрезентација на Ирак|Ирак]] и [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]]. Натпреварите се одиграле од 16 до 26 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | И1 || style=white-space:nowrap | {{fb|FRA}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Д|групата Д во УЕФА квалификациите]] || 13 ноември 2025 || 17 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1998|1998]], [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]) || data-sort-value="1.0" | 1 || |- | И2 || style=white-space:nowrap | {{fb|SEN}} || 2 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група Б|групата Б]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 14 октомври 2025 || 4 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 2002|2002]]) || data-sort-value="4.1" | 19 || |- | И3 || style=white-space:nowrap | {{fb|IRQ}} || 4 || [[АФК]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (интерконтинентален плејоф)|Интерконтиненталниот плејоф 2]] || 31 март 2026 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]] || data-sort-value="4.1" | Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1986|1986]]) || 58 || |- | И4 || style=white-space:nowrap | {{fb|NOR}} || 3 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група И|групата И во УЕФА квалификациите]] || 16 ноември 2025 || 4 || [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] || data-sort-value="7.3" | Осминафинале ([[Светско првенство во фудбал 1998|1998]]) || 29 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|SEN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|IRQ}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Франција - Сенегал=== <section begin=I1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Франција - Сенегал|Франција - Сенегал]] |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = 3–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26h |pattern_so = _liverpool0405h |leftarm = 1F14DE |body = 1F14DE |rightarm = 1F14DE |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = Франција<ref name="FRA-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12499/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group I – France v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=June 16, 2026 |access-date=June 16, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26h |pattern_b = _sen26h |pattern_ra = _sen26h |pattern_sh = _sen26A |pattern_so = _sen26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 00924f |socks = FFFFFF |title = Сенегал<ref name="FRA-SEN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Мајк Мењан]] |- |RB ||'''5''' ||[[Жул Кунде]] |- |CB ||'''4''' ||[[Дајо Упамекано]] |- |CB ||'''17'''||[[Вилијам Салиба]] |- |LB ||'''19'''||[[Тео Ернандес]] |- |CM ||'''8''' ||[[Орелиен Чуамени]] |- |CM ||'''14'''||[[Адријан Рабио]] |- |RW ||'''11'''||[[Мајкл Олисе]] |- |AM ||'''7''' ||[[Усман Дембеле]] || || {{suboff|80}} |- |LW ||'''20'''||[[Дезире Дуе]] || || {{suboff|87}} |- |CF ||'''10'''||[[Килијан Мбапе]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''12''' ||[[Бредли Баркола]] || || {{subon|80}} |- |MF ||'''24''' ||[[Рајан Шерки]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Дидје Дешан]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SEN 2026-06-16.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Едуар Менди]] |- |RB ||'''15'''||[[Крепен Диата]] |- |CB ||'''3''' ||[[Калиду Кулибали]] {{Капитен}} |- |CB ||'''19'''||[[Муса Ниакате]] |- |LB ||'''25'''||[[Ел Хаџи Малик Диуф]] |- |CM ||'''8''' ||[[Ламин Камара]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''5''' ||[[Идриса Геј]] || || {{suboff|88}} |- |CM ||'''26'''||[[Папе Геј]] || || {{suboff|83}} |- |RF ||'''18'''||[[Исмаила Сар]] || || {{suboff|75}} |- |CF ||'''11'''||[[Николас Џексон]] || || {{suboff|83}} |- |LF ||'''10'''||[[Садио Мане]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Ибрахим Мбаје]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''21'''||[[Хабиб Диара]] || || {{subon|75}} |- |FW ||'''13'''||[[Илман Ндиај]] || || {{subon|83}} |- |FW ||'''9'''||[[Бамба Диенг]] || || {{subon|83}} |- |MF ||'''6'''||[[Пате Сис]] || || {{subon|88}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Папе Тиао]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Мајкл Олисе]] (Франција)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 16, 2026 |access-date=June 16, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="FRA-SEN line-ups"/> <br />{{flagsport|AUS}} Џорџ Лакриндис <br />{{flagsport|AUS}} Џејмс Линдзи <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|SAU}} Абдула Ал-Шехри <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Армандо Виљареал]] <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] |} ===Ирак - Норвешка=== <section begin=I2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Ирак - Норвешка|Ирак - Норвешка]] |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = 1–4 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _iraq26h |pattern_b = _iraq26h |pattern_ra = _iraq26h |pattern_sh = _iraq26h |pattern_so = _blacktopl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Ирак<ref name="IRQ-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12497/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group I – Iraq v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 16, 2026 |access-date=June 16, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26h |pattern_b = _nor26h |pattern_ra = _nor26h |pattern_sh = _nor26h3 |pattern_so = |leftarm = BA0003 |body = BA0003 |rightarm = BA0003 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Норвешка<ref name="IRQ-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Џалал Хасан]] {{Капитен}} |- |RB ||'''3''' ||[[Хусеин Али (фудбалер 2002)|Хусеин Али]] || || {{suboff|73}} |- |CB ||'''4''' ||[[Заид Тахсин]] || {{yel|86}} |- |CB ||'''5''' ||[[Акам Хашим]] |- |LB ||'''23'''||[[Мерхас Доски]] |- |RM ||'''8''' ||[[Ибрахим Бајеш]] || || {{suboff|78}} |- |CM ||'''24'''||[[Заид Исмаил]] || || {{suboff|59}} |- |CM ||'''16'''||[[Амир Ал-Амари]] |- |LM ||'''17'''||[[Али Џасим]] || || {{suboff|73}} |- |CF ||'''18'''||[[Ајмен Хусеин]] |- |CF ||'''9''' ||[[Али Ал-Хамади]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''21''' ||[[Марко Фарџи]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''14''' ||[[Зидан Икбал]] || || {{subon|59}} |- |DF ||'''25''' ||[[Мустафа Саадун]] || || {{subon|73}} |- |MF ||'''11''' ||[[Ахмед Касем]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''10''' ||[[Моханад Али]] || || {{subon|78}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|AUS}} [[Греам Арнолд]] |} |valign="top"|[[File:IRQ-NOR 2026-06-16.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ерјан Ниланд]] |- |RB ||'''26'''||[[Јулијан Рајерсон]] |- |CB ||'''3''' ||[[Кристофер Ајер]] |- |CB ||'''17'''||[[Торбјерн Хегем]] |- |LB ||'''5''' ||[[Давид Мелер Волфе]] || {{suboff|73}} |- |DM ||'''8''' ||[[Сандер Берге]] |- |CM ||'''10'''||[[Мартин Едегор]] {{Капитен}} || {{suboff|81}} |- |CM ||'''14'''||[[Фредрик Аурснес]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''7''' ||[[Александер Серлот]] || {{suboff|73}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ерлинг Холанд]] |- |LF ||'''20'''||[[Антонио Нуса]] || {{suboff|73}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''4''' ||[[Лео Естигор]] || {{subon|73}} |- |MF ||'''18''' ||[[Кристијан Торствет]] || {{subon|73}} |- |MF ||'''21''' ||[[Андреас Шелдеруп]] || {{subon|73}} |- |MF ||'''22''' ||[[Оскар Боб]] || {{subon|73}} |- |MF ||'''6''' ||[[Патрик Берг]] || {{subon|81}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Столе Солбакен]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="IRQ-NOR line-ups"/> <br />{{flagsport|GAB}} Борис Дицога <br />{{flagsport|GAB}} Амос Абеињ Ндонг <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} Гиљермо Пачеко <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|MAR}} Хамза Ел Фарик <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] |} ===Франција - Ирак=== <section begin=I3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Франција - Ирак|Франција - Ирак]] |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=I3 /> ===Норвешка - Сенегал=== <section begin=I4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Уругвај - Зелен ’Рт|Уругвај - Зелен ’Рт]] |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=I4 /> ===Норвешка - Франција=== <section begin=I5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Норвешка - Франција|Норвешка - Франција]] |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=I5 /> ===Сенегал - Ирак=== <section begin=I6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Сенегал - Ирак|Сенегал - Ирак]] |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=I6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|И]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} a9kcxsmu8tjjvmunzet3nvog4gujus6 0 1396913 5578777 5577520 2026-06-19T08:22:46Z BosaFi 115936 5578777 wikitext text/x-wiki {{закосеннаслов}} [[Податотека:We_Charge_Genocide_-_1951_-_Patterson_title_page.jpg|алт=Scan of the title page of the book We Charge Genocide|мини|Насловна страница од ''„Ние обвинуваме за геноцид“'', објавена од „Меѓународни издавачи“ во 1951 година]] '''''„Обвинуваме за геноцид“''''' или '''''„Ние обвинуваме за геноцид“'''''{{Efn|Целосен наслов: „Ние обвинуваме за геноцид: Историска петиција до Обединетите нации за олеснување од злосторството на Владата на Соединетите Држави против црнечкиот народ“}} ― петиција со која е обвинувана владата на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] за [[геноцид]] врз основа на [[Конвенција за спречување и казнување на злосторството за геноцид|Конвенцијата на ОН за геноцид]]. Овој [[документ]] бил напишан од Конгресот за граѓански права (КГП) и претставен од Вилијам Л. Патерсон до [[Обединети нации|Обединетите нации]] на состаноците во Париз во декември 1951 година. Во документот е истакнато дека Конвенцијата на Обединетите нации за спречување и казнување на геноцид го дефинира геноцидот како секое дело извршено со „намера за уништување“ на група, „целосно или делумно“.<ref>{{Наведена книга|url=https://ia800500.us.archive.org/30/items/We-Charge-Genocide-1970/We-Charge-Genocide-1970.pdf|title=We Charge Genocide: The Historic Petition to the United Nations for Relief from a Crime of the United States Government Against the Negro People|publisher=Civil Rights Congress|year=1952}}</ref> За да го изгради својот аргумент за црнечкиот геноцид, документот наведува многу случаи на линчување во Соединетите Држави, како и правна дискриминација, лишување од право на глас на црнците на [[Југ (САД)|Југот]], низа инциденти на полициска суровост што датираат до денес и систематски нееднаквости во здравјето и квалитетот на животот. Главниот аргумент: Владата на САД е и соучесник и одговорна за геноцидна ситуација врз основа на сопствената дефиниција на ОН за геноцид. Документот добил меѓународно медиумско внимание и стана зафатен со политиката на [[Студена војна|Студената војна]], бидејќи КГП била поддржан од Американската комунистичка партија. Бројните примери за шокантни услови за тамошните црнци ги обликувале верувањата за Соединетите Држави во земјите ширум светот. Владата и печатот на Соединетите Држави го обвинила КГП за претерување со расната нееднаквост со цел да биде унапредена каузата на [[Комунизам|комунизмот]]. [[Стејт департмент|Стејт департментот]] го принудил секретарот на КГП, Вилијам Л. Патерсон, да го предаде својот [[пасош]] откако ја претставил петицијата на состанокот на [[Обединети нации|ОН]] во [[Париз]]. == Позадина == Набргу по создавањето на [[Обединети нации|Обединетите нации]] во 1945 година, тие почнале да добиваат барања за помош од луѓе од целиот свет. Тие доаѓале од домородните народи на [[Европа|европските]] [[Колонија|колонии]] во Африка и Азија, но исто така и од црнците во Соединетите Држави. Првата група што поднела петиција до ОН во врска со црнците од Соединетите Држави била Националниот црнечки конгрес (НЦК), кој во 1946 година доставил изјава за расна дискриминација до генералниот секретар. Следната жалба, од [[NAACP|Националното здружение за унапредување на обоените луѓе]] (НЗУОЛ) во 1947 година, била долга повеќе од 100 страници. Вилијам Ди Боа ја претставил во ОН на 23 октомври 1947 година, и покрај приговорите на [[Еленор Рузвелт|Елеонор Рузвелт]], вдовицата на покојниот [[Франклин Д. Рузвелт|претседател]] и американски делегат во ОН.<ref>{{Наведено списание|last=Martin|first=Charles|year=1997|title=Internationalizing 'The American Dilemma' – The Civil Rights Congress and the 1951 Genocide Petition to the United Nations|url=|journal=Journal of American Ethnic History|volume=16|issue=4|pages=35–61}}</ref> Ди Боа, фрустриран од противењето на Стејт департментот на петициите, го критикувал претседателот Волтер Вајт од НЗУОЛ за прифаќање на позиција како советувач на делегацијата на Соединетите Држави; Вајт, пак, го истиснал Ди Боа од НЗУОЛ.<ref>{{Наведено списание|last=Martin|first=Charles|year=1997|title=Internationalizing 'The American Dilemma' – The Civil Rights Congress and the 1951 Genocide Petition to the United Nations|url=|journal=Journal of American Ethnic History|volume=16|issue=4|pages=41–42}}</ref> Петициите биле пофалени од меѓународниот печат и од црниот печат во Соединетите Држави. Сепак, тамошните истакнати медиуми биле амбивалентни или непријателски настроени. Некои се согласиле дека има вистина во петициите, но наведувале дека „другарството“ до ОН ќе помогне во каузата на [[Комунизам|комунизмот]]. [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] ги цитирал овие документи како доказ за лошите услови во Соединетите Држави.<ref>{{Наведено списание|last=Martin|first=Charles|year=1997|title=Internationalizing 'The American Dilemma' – The Civil Rights Congress and the 1951 Genocide Petition to the United Nations|url=|journal=Journal of American Ethnic History|volume=16|issue=4|pages=39–40}}</ref> Конгресот за граѓански права (КГП), наследник на Меѓународната група за одбрана на трудот и поврзан со комунистичката партија, почнал да добива на интензитет на домашно ниво со одбрана на црнците [[Смртна казна|осудени на смрт]], како што се Роза Ли Инграм и Трентон Сикс. Националниот црнечки конгрес ги здружил силите со КГП во 1947 година.<ref>{{Наведено списание|last=Martin|first=Charles|year=1997|title=Internationalizing 'The American Dilemma' – The Civil Rights Congress and the 1951 Genocide Petition to the United Nations|url=|journal=Journal of American Ethnic History|volume=16|issue=4|page=42}}</ref> == Содржина == Во петицијата е цитирана дефиницијата на ОН за геноцид како „Секоја намера за целосно или делумно уништување на национална, расна или религиозна група е геноцид“. Заклучува дека „угнетените црнечки граѓани на Соединетите Држави, сегрегирани, дискриминирани и долго време цел на насилство, страдаат од геноцид како резултат на доследните, свесни, унифицирани политики на секоја гранка на власта. Ако Генералното собрание дејствува како совест на човештвото и затоа постапува позитивно по нашата петиција, тоа ќе послужи за каузата на мирот“. КГПнагласиле дека обидот за уништување на група „делумно“ е дел од дефиницијата и тврди дека третманот на црнците од Соединетите Држави, е квалификуван како геноцид.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Martin|first=Charles|year=1997|title=Internationalizing 'The American Dilemma' – The Civil Rights Congress and the 1951 Genocide Petition to the United Nations|url=|journal=Journal of American Ethnic History|volume=16|issue=4|pages=44–45}}</ref> Како доказ, петицијата од 237 страници го разгледува прашањето за [[Расизам|расизмот]] во Соединетите Држави од различни агли. Во неа биле наведени стотици неправедни егзекуции и линчувања, биле споменувани најмалку 10.000 недокументирани случаи, а исто така било обвинувано дека јужните држави во Соединетите Држави, биле вклучени во заговор против можноста на црнците да гласаат преку даноци на гласање и тестови за писменост. Покрај законската дискриминација, петицијата дискутирала за систематски економски нееднаквости и разлики во квалитетот на животот.<ref name="Afro">{{Наведена мрежна страница|url=https://news.google.com/newspapers?id=mdQmAAAAIBAJ&sjid=kgIGAAAAIBAJ&dq=we-charge-genocide&pg=2113%2C3191483|title=UN Asked to Act Against Genocide in the United States|date=22 декември 1951|publisher=Baltimore Afro-American|accessdate=5 јуни 2026}}</ref> На крајот на краиштата, петицијата ја смета американската влада одговорна за геноцид, преку одобрување и на расизмот и на „монополскиот капитализам“ - без кои „би било невозможно упорното, постојано, широко распространето, институционализирано извршување на злосторството геноцид. Обидувајќи се да ја демонстрира итноста на проблемот и да покани експлицитни споредби помеѓу американскиот геноцид и нацистичкиот геноцид, документот се насочува на инциденти што се случиле по 1945 година:<ref>{{cite book |last=Anderson |first=Carol |title=Eyes off the Prize: The United Nations and the African American Struggle for Human Rights 1944–1955 |url=https://archive.org/details/eyesoffprizeunit0000ande |date=21 април 2003 |isbn=978-0521531580 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> <q>КГП се насочуваше само на инцидентите на толпата и полицискиот терор од 1945 година, што значи, бидејќи Америка се прогласи за водач на „слободниот свет“ Обвинението за геноцид, во пресрет на холокаустот, беше поразително; беше поболно под клиг светлата на [[Корејска војна|Корејската војна]] и американските клишеа за [[Демократија|демократијата]]. И сите го знаеја тоа.</q> КГП внимателно го набави изворниот материјал, а критичарите на документот признаа дека неговите факти се точни. Откако стана јасно дека КГП, всушност, педантно го верификувал секој инцидент, Вајт се обиде со друга тактика. „Фактите се вистинити“, се жалеше тој, но „како и сите обвиненија составени од обвинител“, „Ние обвинуваме за геноцид“ е еднострано...“. КГП се обиде да покаже дека систематското угнетување на Афроамериканците претставува геноцид бидејќи одразува насилна бела надмоќ во сржта на американската култура.<ref>{{cite journal |last=Vargas |title=Genocide in the African Diaspora: United States, Brazil, and the Need for a Holistic Research and Political Method. Cultural Dynamics |url=https://doi.org/10.1177/0921374005061991 |journal=Cultural Dynamics |volume=17 |issue=3 |year=2005 |pages=269–270 |doi=10.1177/0921374005061991|s2cid=144333934 |url-access=subscription }}</ref> == Достава == [[Податотека:WEB_DuBois_1918.jpg|мини|Вилијам Ду Боа бил еден од потписниците на документот „''Ние обвинуваме за геноцид''“.]] На 17 декември 1951 година, петицијата била претставена до [[Обединети нации|Обединетите нации]] на две различни места: Пол Робесон, концертен пејач и [[Активизам|активист]], заедно со луѓето што ја потпишале петицијата, го предал документот на службен претставник на ОН во [[Њујорк (град)|Њујорк]], додека Вилијам Л. Патерсон, извршен директор на Конгресот за граѓански права, доставил копии од петицијата до делегацијата на ОН во [[Париз]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://peoplesworld.org/-we-charge-genocide-the-cry-rings-true-52-years-later/|title=We Charge Genocide: The cry rings true 52 years later|last=Tim Wheeler|date=21 February 2003|work=People's World}}</ref> Вилијам Ду Боа, кој исто така требал да ја достави петицијата во Париз, бил класифициран од страна на Стејт департментот на САД како „нерегистриран странски агент“ и бил спречен да патува.<ref name="Docker">John Docker, "[http://epress.anu.edu.au/apps/bookworm/view/Humanities+Research+Vol+XVI.+No.+2.+2010/5271/docker.xhtml Raphaël Lemkin, creator of the concept of genocide: a world history perspective]", ''Humanities Research'' 16(2), 2010; пристапено преку [https://www.proquest.com/docview/763259026/ ProQuest].</ref> Ду Боа претходно имал скапа правна битка против Министерството за правда.<ref>Anderson, ''Eyes Off the Prize'' (1995), стр. 169. "Du Bois was ready to take his stand. He anticipated the inevitable passport problems with the State Department but did not forsee the warnings from his attorney as well as from his new wife, Shirley Graham. They cautioned him just after winning that bitter and expensive legal battle against the Justice Department, it would not be wise to provoke another indictment." („Ду Боа беше подготвен да заземе став. Тој ги предвиде неизбежните проблеми со пасошот со Стејт департментот, но не ги предвиде предупредувањата од неговиот адвокат, како и од неговата нова сопруга, Ширли Греам. Тие го предупредија веднаш по победата во таа горчлива и скапа правна битка против Министерството за правда дека не би било мудро да предизвика уште едно обвинение.“)</ref> 125-те примероци што Патерсон ги испратил по пошта во Париз не пристигнале, наводно пресретнати од американската влада. Но, тој распространил други примероци, кои ги испратил одделно во мали пакети до домовите на поединци.<ref name="Hicks">James L. Hicks, "[https://news.google.com/newspapers?id=HDsmAAAAIBAJ&sjid=rv4FAAAAIBAJ&dq=patterson%20charges%20us%20stole%20passport&pg=4609%2C3636082 Patterson Charges U.S. Stole Passport]", ''Baltimore Afro-American'', 2 февруари 1951.</ref> Документот бил потпишан од многу водечки активисти и семејства на црнци кои страдале во системот, вклучувајќи:<ref name="Afro"/> * Вилијам Ду Боа, црнец социолог, историчар и пан-африкански активист * Џорџ В. Крокет помладиот, црнец адвокат и политичар * Бенџамин Џ. Дејвис помладиот, црнец адвокат и комунистички советник во Њујорк * Фердинанд Смит, комунистички работнички активист и коосновач на Националниот поморски синдикат * Оукли Ц. Џонсон, комунистички активист * Обри Гросман, адвокат за трудови и граѓански права * Клодија Џонс, комунистичка и црнечко-националистичка активистка * Розали Мекги, вдовицата на Вили Мекги, кој во 1951 година бил погубен откако бил контроверзно осуден за силување од порота составена само од белци. * Џозефин Грејсон, вдовица на Френсис Грејсон, еден од „ Седумтемина од Мартинсвил “, кои во 1951 година биле погубени во [[Вирџинија]] по многу објавено судење и пресуда од порота составена само од белци. * Ејми и Дорис Малард, семејство на Роберт Малард, линчувани во 1948 година затоа што гласале * Пол Вашингтон, ветеран осуден на смрт во Луизијана * Весли Р. Велс, затвореник во [[Калифорнија]] кој се соочувал со погубување затоа што фрлил плукалник кон стражар * Хорас Вилсон, Џејмс Торп, Колис Инглиш и Ралф Купер, четворица од Трентон Сикс * Леон Џозефсон, комунистички адвокат кој бил затворен поради непочитување на Комитетот на неамерикански активности при Преставничкиот дом Патерсон рекол дека бил игнориран од американскиот амбасадор Ралф Банч и делегатот Ченинг Тобијас, но дека Едит Сампсон ќе разговара со него. На Патерсон му било наредено да го предаде својот пасош во амбасадата на Соединетите Држави во [[Франција]]. Кога тој одбил, американските агенти рекле дека ќе му го запленат во хотелската соба.<ref>"W. L. Patterson Says U.S. Bars Him At U.N.", ''The New York Times'', 1 јануари 1952, стр.10; пристапено преку [https://www.proquest.com/docview/112282891 ProQuest].</ref> Патерсон избегал во [[Будимпешта]], каде преку весникот ''„Szabad Nép“'' ја обвинил американската влада за обид за задушување на обвиненијата.<ref>"U.S. 'Muzzle' on Genocide Charge Alleged", ''The Washington Post'', 1 јануари 1952, стр. 2; пристапено преку [https://www.proquest.com/docview/152465079 ProQuest].</ref> Владата на САД наредила Патерсон да биде приведен кога поминал низ [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] и му го запленила пасошот кога се вратил во Соединетите Држави.<ref>Martin, "Internationalizing 'The American Dilemma'" (1997), стр. 50–51.</ref> Бидејќи Пол Робсон воопшто не можел да добие пасош, тешкотијата со која се соочиле овие двајца мажи при патувањето ги навела некои да ја обвинат владата на Соединетите Држави за вршење цензура.<ref>[[Louis Lautier]], "[https://news.google.com/newspapers?id=pbpjAAAAIBAJ&sjid=3ykMAAAAIBAJ&dq=us%20should%20revise%20its%20passport%20denial%20policy&pg=647%2C15419238 U.S. Should Revise Its Passport Denial Policy]", ''Baltimore Afro-American'', 29 декември 1951.</ref><ref>"[https://news.google.com/newspapers?id=mNQmAAAAIBAJ&sjid=kgIGAAAAIBAJ&dq=paul%20asks%20passport%20to%20give%20un%20report&pg=4808%2C2877955 Paul Asks Passport to Give UN Report]", ''Baltimore Afro-American'', 15 декември 1951.</ref> == Прием == Петицијата „''Ние обвинуваме за геноцид''“ била игнорирана од голем дел од главниот печат во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]]. Еден исклучок, „''Chicago Tribune''“, ја нарекла петицијата „срамни лаги“ (и докази против вредноста на самата Конвенција за геноцид).<ref>"The Genocide Trap", ''Chicago Daily Tribune'', 22 декември 1951, стр. 8; преку [https://www.proquest.com/docview/178309143 ProQuest].</ref> Исадор. Ф. Стоун бил единствениот белец американски [[новинар]] кој пишувал позитивно за документот.<ref name="Afro"/><ref>Martin, '"Internationalizing 'The American Dilemma'" (1997), стр. 51–52.</ref> [[Конвенција за правата на детето|Конвенцијата за правата на детето]] имала [[Комунизам|комунистички]] врски, а документот привлекол меѓународно внимание преку светското комунистичко движење.<ref>Martin, "Internationalizing 'The American Dilemma'" (1997), стр. 37.</ref> Рафаел Лемкин, кој го измислил поимот „[[геноцид]]“ и се залагал за Конвенцијата за геноцид, не се согласил со петицијата бидејќи црнечкото население се зголемувало. Тој ги обвинил нејзините автори дека сакаат да го одвлечат вниманието од геноцидите во Советскиот Сојуз, кои резултирале со милиони смртни случаи, поради нивните комунистички истомисленици.<ref name="Afro" /> Лемкин ги обвинил Патерсон и Робосон дека им служат на странски сили. Тој објавил колумна во ''[[The New York Times|„The New York Times“]]'', тврдејќи дека црнците не го доживеале „уништувањето, смртта, уништувањето“ што би го квалификувало нивниот третман како геноцид. Петицијата беше особено добро прифатена во [[Европа]], каде што добил изобилство медиумско внимание.<ref>Martin, "Internationalizing 'The American Dilemma'" (1997), стр. 53.</ref> Петицијата ''„Ние обвинуваме за геноцид“'' била популарна речиси насекаде во светот, освен во Соединетите Држави. Еден писател од Соединетите Држави, кој патувал низ [[Индија]] во 1952 година открил дека многу луѓе се запознале со случаите на Седумтемина од Мартинсвил и Вили Мекги преку документот.<ref name="Martin 1997 p. 54">Martin, "Internationalizing 'The American Dilemma'" (1997), стр. 54.</ref> Делегацијата на Соединетите Држави, жестоко го критикувала документот. Елеонор Рузвелт го нарекла „смешен“. Црнците делегати Едит Сампсон и Ченинг Тобијас зборувале пред европската јавност за тоа како се подобрува ситуацијата на црнците.<ref>Martin, "Internationalizing 'The American Dilemma'" (1997), стр. 49–50.</ref> На барање на Стејт департментот, [[NAACP|НЗУОЛ]] составиле соопштение за медиумите во кое ја отфрла петицијата ''„We Act Genocide“'', нарекувајќи ја „груб и субверзивен заговор“. Сепак, откако ги слушнала првичните извештаи во печатот за петицијата и очекуваниот одговор на НЗУОЛ, Волтер Вајт одлучил да не го издаде соопштението. Тој и одборот одлучиле дека петицијата ги одразува многу од ставовите на НЗУОЛ. На пример, организацијата долго време го објавувала бројот на црнци кои биле линчувани.<ref>"White Turns Down State Dept. Bid", ''Baltimore Afro-American'', 8 декември 1951; преку [https://www.proquest.com/docview/531712825 ProQuest].</ref><ref>Martin, "Internationalizing 'The American Dilemma'" (1997), стр. 46–47.</ref> „Како можеме да „уништат“ книга што ги користи нашите записи како изворен материјал?“, прашал Рој Вилкинс.<ref>Anderson, ''Eyes Off the Prize'' (1995), стр. 166–167.</ref> Моќта на КГП веќе опаѓала поради обвинувањата за комунизам за време на Црвената паника, а бил распуштен во 1956 година. Обединетите нации не го потврдиле приемот на петицијата. Со оглед на силата на влијанието на Соединетите Држави, не било очекувано навистина да го сторат тоа.<ref>"UN May Not Accept CRC Petition", ''Atlanta Daily World'', 18 јануари 1952; пристапено преку [https://www.proquest.com/docview/490960765 ProQuest].</ref> == Наследство == Документот бил заслужен за популаризацијата на поимот „[[геноцид]]“ меѓу црнците поради нивниот третман во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]].<ref>[[Robert Weisbord|Robert G. Weisbord]], "Birth control and the black American: A matter of genocide?", ''Journal of Demography'' 10(4), 1973, стр. 576; [https://archive.today/20130203022406/http://www.springerlink.com/content/b214530230281636/?MUD=MP via SpringerLink], {{DOI|10.2307/2060884}}.</ref> По обновениот интерес настанат од Малколм Икс и Партијата на црните пантери, „ ''Ние обвинуваме за геноцид“'' бил повторно објавен во 1970 година од страна на „International Publishers“.<ref name="Martin55">Martin, "Internationalizing 'The American Dilemma'" (1997), стр. 55.</ref> Тврдењата за геноцид биле обновени во врска со непропорционалните ефекти на крек кокаинот и ХИВ/СИДА-та во црнечките заедници во Соединетите Држави.<ref>Vargas, "Genocide in the African Diaspora" (2005), стр. 276–279.</ref> Националниот црнечки обединет фронт поднел петиција до [[Обединети нации|Обединетите нации]] во 1996-1997 година, директно цитирајќи го ''„Ние обвинуваме за геноцид“'' и користејќи го истиот слоган.<ref name="Worrill">Worrill, Conrad W., "We Charge Genocide", ''New York Amsterdam News'', 19 април 1997; пристапено преку [https://www.proquest.com/docview/390454526 ProQuest].</ref><ref>Askia Muhammad, "We Charge Genocide... Again!", ''The Washington Informer'', 14 мај 1997; пристапено преку [https://www.proquest.com/docview/367741567 ProQuest].</ref> Нивната петиција гласела: {{цитат| Декларација за геноцид од страна на Владата на Соединетите Држави, против црнечкото население во Соединетите Држави. Со оглед на тоа што, ние, долупотпишаните, луѓе од африканско потекло разбираме дека ширењето на распространетоста и продажбата на крек кокаин... достигна епидемиски размери, предизвикувајќи сериозна штета на африканската заедница во Соединетите Држави. Затоа, разбираме дека оваа штета може да се опише само како акти на геноцид од страна на владата на Соединетите Држави преку нејзината Централна разузнавачка агенција. Покрај актите на геноцид овековечени преку ЦИА и во ова неодамнешно откритие, актите на геноцид може да се припишат и на користењето на ресурсите на даночните обврзници од страна на Владата за водење војна против дел од населението на Соединетите Држави. Ова е потврдено со следново: (1) намалување на социјалната помош; (2) приватизација на јавните станови и шемите за грабеж на земјиште; (3) приватизација на јавното образование; (4) расистички политики за доселување; (5) приватизација на основната здравствена заштита; (6) изградба на затвори и проширување на затворањето на милиони африкански и латиноамерикански млади. }}   Високата стапка на затворање на малцинства е уште една појава во Соединетите Држави, што понекогаш е поврзувана со зборот „геноцид“.<ref>Glen Ford, "[http://blackagendareport.com/content/mass-black-incarceration-damn-right-we-charge-genocide Mass Black Incarceration: Damn Right, We Charge Genocide]", ''Black Agenda Report'', 14 февруари 2012.</ref> Исто така, наведувано е непропорционална примена на смртната казна врз црнци осудени за истото кривично дело како и белците,<ref>Alton H. Maddox Jr., "'We Charge Genocide!'{{snd}}50 years later", ''New York Amsterdam News'', 30 август 2001; пристапено преку [https://www.proquest.com/docview/390387465 ProQuest].</ref> како што било во времето 1946-1951 година, од страна на КГП. Обединетите нации, антрополозите и медиумите воглавно не го применувале поимот по 1945 година за внатрешните работи на западните држави.<ref>Vargas, "Genocide in the African Diaspora" (2005), стр. 273–274.</ref><ref>Joy James, "The Dead Zone: Stumbling at the Crossroads of Party Politics, Genocide, and Postracial Racism", ''South Atlantic Quarterly'' 108(3), Summer 2009; accessed [http://saq.dukejournals.org/content/108/3/459.full.pdf+html via Duke University Press]; {{DOI|10.1215/00382876-2009-003}}.</ref> Петицијата, исто така, претставувала една од првите високопрофилни употреби на современиот концепт на „[[расизам]]“, врамена во однос на [[Евгеника|евгеничката]] идеологија на злогласните [[Националсоцијализам|нацисти]].<ref>Barnor Hesse, "Self-Fulfilling Prophecy: The Postracial Horizon", ''South Atlantic Quarterly'' 110(1), зима 2011; пристапено преку [http://saq.dukejournals.org/content/110/1/155.full.pdf+html Duke University Press], {{DOI|10.1215/00382876-2010-027}}.</ref> Петицијата „''Обвинуваме за геноцид''“ била употребена како пример за тоа како Конвенцијата за геноцид може да биде искористена против Соединетите Држави.<ref>[[Антон Вајс-Вент]], "Hostage of politics: Raphael Lemkin on 'Soviet genocide'", ''Journal of Genocide Research'' 7(4), 2005; T&F Online, {{DOI|10.1080/14623520500350017}}.</ref> Конвенцијата останала непопуларна кај владата на Соединетите Држави и не била ратификувана сè до 1986 година. За време на Прегледот на Комитетот за прегледи на Соединетите Држави, поврзан со Конвенцијата на Обединетите нации против мачење, во ноември 2014 година, група од осум млади активисти од [[Чикаго]], [[Илиноис]] (Бријана Чемпион, Пејџ Меј, Моника Тринидад, Итан Виетс-ВанЛир, Аша Роса, Рик Вилсон, Тод Хил и Малколм Лондон) поднесле извештај во сенка користејќи го името ''„Ние обвинуваме за геноцид“'' . Нивниот извештај се осврнал на полициската суровост кон црнците во Чикаго, недостатокот на одговорност од страна на полицијата и злоупотребата на [[Тазер|тазери]] од страна на Полициската управа на Чикаго.<ref>{{Наведена книга|title=The Torture Letters: Reckoning with Police Violence|last=Ralph|first=Laurence|publisher=University of Chicago Press|year=2020|isbn=978-0226650098|page=101|chapter=Charging Genocide|chapter-url=https://books.google.com/books?id=8QjEDwAAQBAJ&pg=PA101}}</ref> == Забелешки == {{Белешки}} == Референци == {{Наводи}} === Цитирани дела === * Андерсон, Керол Елејн. ''[https://www.proquest.com/docview/304223742 Очите се тргнати од наградата: Афроамериканците, Обединетите нации и борбата за човекови права, 1944–1952]'' . Дисертација (одобрена), поднесена во 1995 година на Државниот универзитет во Охајо; пристапено преку ProQuest * Мартин, Чарлс Х., „Интернационализирање на „американската дилема“: Конгресот за граѓански права и геноцидот од 1951 година“, ''Journal of American Ethnic History'' 16(4), лето 1997 година, {{JSTOR|27502217}} * Варгас, Жоао Х. Коста, „Геноцид во африканската дијаспора: САД, Бразил и потребата од холистичко истражување и политички метод“, ''Cultural Dynamics'' 17(3), ноември 2005 година; пристапено преку [http://cdy.sagepub.com/content/17/3/267 Sage], == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20181215121758/http://users.accesscomm.ca/ediversity/genocide.html Крикот одѕвонува вистинито 57 години подоцна (преку archive.org Wayback Machine)] * [http://www.crmvet.org/tim/timhis51.htm Ветерани од движењето за граѓански права – временска рамка] * [http://www.crmvet.org/biblio.htm#bibwcg Библиографија на движењето за граѓански права] * [https://books.google.com/books?id=dSNYAAAAMAAJ&q=we+charge+genocide Обвинуваме геноцид: Историската петиција до Обединетите нации за олеснување од злосторството на Владата на Соединетите Американски Држави против црнечкиот народ] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на граѓанските права во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Документи на црнци од Соединетите Држави]] [[Категорија:Документи од 1951 година]] [[Категорија:Конгрес за граѓански права]] [[Категорија:Пол Робсон]] [[Категорија:Петиции]] [[Категорија:Соединетите Држави и Обединетите Нации]] jxzvjpd2eqke7070fqr2tkttwfr3h7u 0 1396927 5578845 5572139 2026-06-19T09:57:54Z BosaFi 115936 5578845 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Стефани Одран | image = StephaneAudran-StudioHarcourt-1965.png | imagesize = | caption = Стефани Одран во 1965([[Студио Харкорт]]) | birth_name = Колет Сузан Женин Дашевил | birth_date = {{birth date|df=yes|1932|11|8}} | birth_place = [[Версај, Илвелинес|Версај]], [[Сен-ет-Оиз]], Франција | death_date = {{death date and age|df=yes|2018|03|27|1932|11|8}} | death_place = [[Неуљи-сур-Сен]], Франција | occupation = Актерка | years_active = 1955–2013 | spouse = {{plainlist| * {{marriage|[[Jean-Louis Trintignant]]|1954|1956|end=div}} * {{marriage|[[Claude Chabrol]]<br />|1964|1980|end=div}} }} | children = [[Thomas Chabrol]] }} '''Стефан Одран''' (родена '''Колет Сузан Жанин Дашевил''' ; 8 ноември 1932 - 27 март 2018)<ref name="guardian">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/film/2018/mar/27/stephane-audran-obituary|title=Stéphane Audran obituary|last=Bergan|first=Ronald|date=27 March 2018|work=[[The Guardian]]|accessdate=7 May 2023}}</ref> — француска филмска актерка. Таа била позната по своите изведби во филмовите на нејзиниот сопруг Клод Шаброл, вклучувајќи ги ''[[Месарот (филм)|Месарот]]'' (1970), ''[[Дискретниот шарм на буржоазијата|Дискретниот шарм на буржоазјата]]'' (1972) на [[Луис Буњел|Луис Буњуел]] и ''[[Бабетова гозба|Бабетовата гозба]]'' (1987) на Габриел Аксел.<ref name="hollywood">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/stephane-audran-dead-star-babettes-feast-was-85-1097714|title=Stephane Audran, Star of 'Babette's Feast,' Dies at 85|last=Vlessing|first=Etan|date=27 March 2018|work=The Hollywood Reporter|accessdate=27 March 2018}}</ref><ref name="bbc">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-43556926|title=French star Stephane Audran dies at 85|date=27 March 2018|work=[[BBC News]]|accessdate=27 March 2018}}</ref><ref name="figaro">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lefigaro.fr/cinema/2018/03/27/03002-20180327ARTFIG00151-stephane-audran-mort-de-la-muse-de-claude-chabrol.php|title=Mort de Stéphane Audran, la muse de Claude Chabrol|last=Héliot|first=Armelle|date=27 March 2018|work=[[Le Figaro]]|language=fr|trans-title=Death of Stéphane Audran, the muse of Claude Chabrol|accessdate=27 March 2018}}</ref> Улогата со која најмногу се поврзувала била онаа на горделива [[Буржоазија|буржоаска]] жена.<ref name="guardian" /><ref name="bfi">{{Наведена мрежна страница|url=https://www2.bfi.org.uk/news-opinion/sight-sound-magazine/comment/obituaries/stephane-audran-new-wave-icon-chabrol-muse|title=Stéphane Audran obituary: a new wave icon|last=Vincendeau|first=Ginette|date=18 December 2019|work=[[British Film Institute]]|accessdate=8 May 2023}}</ref> == Биографија == Одран била родена во [[Версај (град)|Версај]] и одгледана од нејзината мајка откако нејзиниот татко, доктор, починал кога таа имала шест години.<ref name="figaro">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lefigaro.fr/cinema/2018/03/27/03002-20180327ARTFIG00151-stephane-audran-mort-de-la-muse-de-claude-chabrol.php|title=Mort de Stéphane Audran, la muse de Claude Chabrol|last=Héliot|first=Armelle|date=27 March 2018|work=[[Le Figaro]]|language=fr|trans-title=Death of Stéphane Audran, the muse of Claude Chabrol|accessdate=27 March 2018}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFHéliot2018">Héliot, Armelle (27 March 2018). [http://www.lefigaro.fr/cinema/2018/03/27/03002-20180327ARTFIG00151-stephane-audran-mort-de-la-muse-de-claude-chabrol.php "Mort de Stéphane Audran, la muse de Claude Chabrol"] &#x5B;Death of Stéphane Audran, the muse of Claude Chabrol&#x5D;. ''[[Le Figaro]]'' (in French)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 March</span> 2018</span>.</cite> [[Category:CS1 French-language sources (fr)]]</ref><ref name="nyt">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2018/03/27/obituaries/stephane-audran-who-starred-in-babettes-feast-dies-at-85.html|title=Stéphane Audran, Star in Oscar-Winning 'Babette's Feast,' Dies at 85|last=Genzlinger|first=Neil|date=27 March 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=30 March 2018}}</ref> Таа дипломирала на Лице Ламартин,<ref name="guardian">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/film/2018/mar/27/stephane-audran-obituary|title=Stéphane Audran obituary|last=Bergan|first=Ronald|date=27 March 2018|work=[[The Guardian]]|accessdate=7 May 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBergan2018">Bergan, Ronald (27 March 2018). [https://www.theguardian.com/film/2018/mar/27/stephane-audran-obituary "Stéphane Audran obituary"]. ''[[Гардијан|The Guardian]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">7 May</span> 2023</span>.</cite></ref> студирала драма на Театарот „Шарл Далин“ во [[Париз]].<ref name="bfi">{{Наведена мрежна страница|url=https://www2.bfi.org.uk/news-opinion/sight-sound-magazine/comment/obituaries/stephane-audran-new-wave-icon-chabrol-muse|title=Stéphane Audran obituary: a new wave icon|last=Vincendeau|first=Ginette|date=18 December 2019|work=[[British Film Institute]]|accessdate=8 May 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVincendeau2019">Vincendeau, Ginette (18 December 2019). [https://www2.bfi.org.uk/news-opinion/sight-sound-magazine/comment/obituaries/stephane-audran-new-wave-icon-chabrol-muse "Stéphane Audran obituary: a new wave icon"]. ''[[British Film Institute]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 May</span> 2023</span>.</cite></ref> Првпат се појавила на сцената, иако со мал успех,<ref name="figaro" /><ref name="nyt" /> и го имала своето филмско деби во краткиот филм ''Играта на ноќта'' од 1957 година.<ref name="figaro" /> Нејзината прва соработка со режисерот Шаброл била ''Братучедите'' од 1959 година, со кого снимила вкупно 25 филмови.<ref name="bbc">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-43556926|title=French star Stephane Audran dies at 85|date=27 March 2018|work=[[BBC News]]|accessdate=27 March 2018}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-43556926 "French star Stephane Audran dies at 85"]. ''[[BBC News]]''. 27 March 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 March</span> 2018</span>.</cite></ref> Претходно била во брак со актерот Жан-Луј Трентињан,<ref name="figaro" /> се омажила за Шаброл во 1964 година.<ref name="bbc" /><ref name="nyt" /> Двојката имала еден син, актерот Томас Шаброл.<ref name="hollywood">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/stephane-audran-dead-star-babettes-feast-was-85-1097714|title=Stephane Audran, Star of 'Babette's Feast,' Dies at 85|last=Vlessing|first=Etan|date=27 March 2018|work=The Hollywood Reporter|accessdate=27 March 2018}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVlessing2018">Vlessing, Etan (27 March 2018). [https://www.hollywoodreporter.com/news/stephane-audran-dead-star-babettes-feast-was-85-1097714 "Stephane Audran, Star of 'Babette's Feast,' Dies at 85"]. ''The Hollywood Reporter''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 March</span> 2018</span>.</cite></ref> Главните филмови на Одран со Шаброл вклучуваат ''Срните'', кој ѝ ја донело Сребрената мечка за најдобра актерка на 18-тиот Берлински меѓународен филмски фестивал, ''Месарот'', ''Пред ноќта'' (1971) и ''Виолет Нозиер'' (1978), за кој ја освоила наградата „Цезар“ за најдобра споредна актерка.<ref name="hollywood">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/stephane-audran-dead-star-babettes-feast-was-85-1097714|title=Stephane Audran, Star of 'Babette's Feast,' Dies at 85|last=Vlessing|first=Etan|date=27 March 2018|work=The Hollywood Reporter|accessdate=27 March 2018}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVlessing2018">Vlessing, Etan (27 March 2018). [https://www.hollywoodreporter.com/news/stephane-audran-dead-star-babettes-feast-was-85-1097714 "Stephane Audran, Star of 'Babette's Feast,' Dies at 85"]. ''The Hollywood Reporter''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 March</span> 2018</span>.</cite></ref><ref name="bbc">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-43556926|title=French star Stephane Audran dies at 85|date=27 March 2018|work=[[BBC News]]|accessdate=27 March 2018}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-43556926 "French star Stephane Audran dies at 85"]. ''[[BBC News]]''. 27 March 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 March</span> 2018</span>.</cite></ref> Таа, исто така, глумела во филмот на [[Ерик Ромер]] од 1959 година ''[[Знакот лав (филм од 1962)|Знакот лав]]'' (објавен во 1962 година), ''[[Дискретниот шарм на буржоазијата]]'', за кој ја добила наградата БАФТА за најдобра актерка во главна улога,<ref name="hollywood" /><ref name="bbc" /> ''Чиста страна'' на Бертран Таверние од 1981 година и нејзиниот меѓународно најпознат филм, ''[[Бабетова гозба|Бабетовата гозба]]''.<ref name="nyt">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2018/03/27/obituaries/stephane-audran-who-starred-in-babettes-feast-dies-at-85.html|title=Stéphane Audran, Star in Oscar-Winning 'Babette's Feast,' Dies at 85|last=Genzlinger|first=Neil|date=27 March 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=30 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGenzlinger2018">Genzlinger, Neil (27 March 2018). [https://www.nytimes.com/2018/03/27/obituaries/stephane-audran-who-starred-in-babettes-feast-dies-at-85.html "Stéphane Audran, Star in Oscar-Winning 'Babette's Feast,' Dies at 85"]. ''[[The New York Times]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">30 March</span> 2018</span>.</cite></ref> Покрај тоа, Одран имала споредни улоги во три филма во режија на Семјуел Фулер.<ref name="guardian">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/film/2018/mar/27/stephane-audran-obituary|title=Stéphane Audran obituary|last=Bergan|first=Ronald|date=27 March 2018|work=[[The Guardian]]|accessdate=7 May 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBergan2018">Bergan, Ronald (27 March 2018). [https://www.theguardian.com/film/2018/mar/27/stephane-audran-obituary "Stéphane Audran obituary"]. ''[[Гардијан|The Guardian]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">7 May</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="figaro">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lefigaro.fr/cinema/2018/03/27/03002-20180327ARTFIG00151-stephane-audran-mort-de-la-muse-de-claude-chabrol.php|title=Mort de Stéphane Audran, la muse de Claude Chabrol|last=Héliot|first=Armelle|date=27 March 2018|work=[[Le Figaro]]|language=fr|trans-title=Death of Stéphane Audran, the muse of Claude Chabrol|accessdate=27 March 2018}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFHéliot2018">Héliot, Armelle (27 March 2018). [http://www.lefigaro.fr/cinema/2018/03/27/03002-20180327ARTFIG00151-stephane-audran-mort-de-la-muse-de-claude-chabrol.php "Mort de Stéphane Audran, la muse de Claude Chabrol"] &#x5B;Death of Stéphane Audran, the muse of Claude Chabrol&#x5D;. ''[[Le Figaro]]'' (in French)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 March</span> 2018</span>.</cite> [[Category:CS1 French-language sources (fr)]]</ref> На телевизија, таа се појавила во продукции како ''[[Враќање во Брајдсхед (минисеријал)|Враќање во Брајдсхед]]'' (1981) и ''Сонцето исто така изгрева'' (1984). Одран и Шаброл се развеле во 1980 година, иако таа продолжила да се појавува во споредни улоги во неговите филмови. <ref name="guardian">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/film/2018/mar/27/stephane-audran-obituary|title=Stéphane Audran obituary|last=Bergan|first=Ronald|date=27 March 2018|work=[[The Guardian]]|accessdate=7 May 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBergan2018">Bergan, Ronald (27 March 2018). [https://www.theguardian.com/film/2018/mar/27/stephane-audran-obituary "Stéphane Audran obituary"]. ''[[Гардијан|The Guardian]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">7 May</span> 2023</span>.</cite></ref> Таа останала активна како карактерна актерка до крајот на 2000-тите. Починала на 27 март 2018 година, на 85-годишна возраст, по долго боледување. Нејзиниот син Томас изјавил дека неговата мајка била во болница десет дена пред да се врати дома, каде што починала.<ref name="hollywood">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/stephane-audran-dead-star-babettes-feast-was-85-1097714|title=Stephane Audran, Star of 'Babette's Feast,' Dies at 85|last=Vlessing|first=Etan|date=27 March 2018|work=The Hollywood Reporter|accessdate=27 March 2018}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVlessing2018">Vlessing, Etan (27 March 2018). [https://www.hollywoodreporter.com/news/stephane-audran-dead-star-babettes-feast-was-85-1097714 "Stephane Audran, Star of 'Babette's Feast,' Dies at 85"]. ''The Hollywood Reporter''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 March</span> 2018</span>.</cite></ref><ref name="figaro">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lefigaro.fr/cinema/2018/03/27/03002-20180327ARTFIG00151-stephane-audran-mort-de-la-muse-de-claude-chabrol.php|title=Mort de Stéphane Audran, la muse de Claude Chabrol|last=Héliot|first=Armelle|date=27 March 2018|work=[[Le Figaro]]|language=fr|trans-title=Death of Stéphane Audran, the muse of Claude Chabrol|accessdate=27 March 2018}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFHéliot2018">Héliot, Armelle (27 March 2018). [http://www.lefigaro.fr/cinema/2018/03/27/03002-20180327ARTFIG00151-stephane-audran-mort-de-la-muse-de-claude-chabrol.php "Mort de Stéphane Audran, la muse de Claude Chabrol"] &#x5B;Death of Stéphane Audran, the muse of Claude Chabrol&#x5D;. ''[[Le Figaro]]'' (in French)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 March</span> 2018</span>.</cite> [[Category:CS1 French-language sources (fr)]]</ref> == Филмографија == === Филм === === Телевизија === {| class="wikitable sortable" !Година ! Наслов ! Улога ! class="unsortable" | Белешки |- | 1973 година | ''Мртов гулаб на улицата Бетовен'' | Д-р Богдановиќ | епизода од серијата ''„Таторт'' “ |- | 1979 година | ''Ориент-Експрес'' | Бароницата Марија фон Палберг | сегмент „Марија“ |- | rowspan="3" | 1981 година | ''Пикер Ле Марто'' | Маријана Бернжул | |- | ''Ле Бо монд'' | Аријана | ТВ филм |- | ''[[Враќање во Брајдсхед (минисеријал)|Повторно посета на Брајдсхед]]'' | Кара | |- | rowspan="2" | 1982 година | ''[[:fr:Les Affinités électives (téléfilm)|Изборни афинитети]]'' | Шарлот | ТВ филм |- | ''Марсељеза'' | Жулиет Пусен | ТВ филм |- | rowspan="2" | 1984 година | ''Ќерката на Мистрал'' | Паула Десландес | |- | ''Сонцето исто така изгрева'' | Џорџет | |- | 1986 година | ''Изола, Ун'' | Сињора Лекок | |- | 1987 година | ''Сиромашна мала богата девојка: приказната за Барбара Хатон'' | Полин де ла Рошел | ТВ филм |- | 1989 година | ''Шампањ Чарли'' | Тереза | ТВ филм |- | 1990 година | ''TECX'' | Изабел Суверен | |- | rowspan="2" | 1992 година | ''Не плачи повеќе, госпоѓо моја'' | Мина | ТВ филм |- | ''Правото на око'' | | ТВ филм |- | 1994 година | ''Л'Евануи'' | Клер | ТВ филм |- | 1996 година | ''Петит'' | Франсоаз | ТВ филм |- | 1997 година | ''Детски отпечатоци'' | Женевјев | ТВ филм |- | 2000 година | ''Сината велосипедска улица'' | | |- | 2004 година | ''Сиси, бунтовничката царица'' | Софи | |- | rowspan="2" | 2005 година | ''Ла Батанте'' | Едвига Фурние | |- | ''Trois femmes… un soir d'été'' | Луиз Бониер | |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|0000804}} {{Предложна група}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Одран, Стефан }} [[Категорија:Починати во 2018 година]] [[Категорија:Родени во 1932 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Француски глумици]] 39yx67l5ttn7wamzqjoxd7dhsoaxzxp 0 1396969 5578578 5578346 2026-06-18T12:45:01Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5578578 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале бранителот на титулата [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]], [[Фудбалска репрезентација на Алжир|Алжир]], [[Фудбалска репрезентација на Австрија|Австрија]] и [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]]. Натпреварите се одиграле од 16 до 27 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Ј1 || style=white-space:nowrap | {{fb|ARG}} || 1 || [[КОНМЕБОЛ]] || data-sort-value="*" | 1. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 25 март 2025 || 19 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1978|1978]], [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]]) || data-sort-value="1.0" | 2 || |- | Ј2 || style=white-space:nowrap | {{fb|ALG}} || 3 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група Г|групата Г]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 9 октомври 2025 || 5 || [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] || Осминафинале ([[Светско првенство во фудбал 2014|2014]]) || data-sort-value="4.1" | 35 || |- | Ј3 || style=white-space:nowrap | {{fb|AUT}} || 2 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Х|групата Х во УЕФА квалификациите]] || 18 март 2025 || 8 || [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] || data-sort-value="4.1" | Трето место ([[Светско првенство во фудбал 1954|1954]]) || 24 || |- | Ј4 || style=white-space:nowrap | {{fb|JOR}} || 4 || [[АФК]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата Б од третата рунда на АФК квалификациите]] || 5 јуни 2025 || 1 || — || data-sort-value="7.3" | — || 66 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|ALG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|AUT}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Аргентина - Алжир=== <section begin=J1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Аргентина - Алжир|Аргентина - Алжир]] |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _arg26h |pattern_b = _arg26hA_wc |pattern_ra = _arg26h |pattern_sh = _arg26h2 |pattern_so = _arg26h2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Аргентина<ref name="ARG-ALG line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12506/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group J – Argentina v. Algeria |publisher=[[FIFA]] |date=June 16, 2026 |access-date=June 16, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26a |pattern_b = _alg26aA |pattern_ra = _alg26a |pattern_sh = _alg26a |pattern_so = _adidaswhitel |leftarm = 1b4531 |body = 1b4531 |rightarm = 1b4531 |shorts = FFFFFF |socks = 005441 |title = Алжир<ref name="ARG-ALG line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Емилијано Мартинес]] |- |RB ||'''4''' ||[[Гонсало Монтиел]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''13'''||[[Кристијан Ромеро]] || || {{suboff|80}} |- |CB ||'''6''' ||[[Лисандро Мартинес]] |- |LB ||'''25'''||[[Факундо Медина]] |- |CM ||'''7''' ||[[Родриго Де Паул]] |- |CM ||'''20'''||[[Алексис Макалистер]] |- |CM ||'''24'''||[[Енцо Фернандес]] |- |RF ||'''10'''||[[Лионел Меси]] {{Капитен}} || || {{suboff|80}} |- |CF ||'''22'''||[[Лаутаро Мартинес]] || || {{suboff|55}} |- |LF ||'''16'''||[[Тијаго Алмада]] || || {{suboff|55}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''26'''||[[Науел Молина]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''9''' ||[[Хулијан Алварес]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''15'''||[[Николас Гонсалес]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''19'''||[[Николас Отаменди]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''18'''||[[Нико Пас]] || || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Лионел Скалони]] |} |valign="top"|[[File:ARG-ALG 2026-06-16.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Лука Зидан]] |- |RB ||'''17'''||[[Рафик Белгали]] |- |CB ||'''2''' ||[[Аиса Манди]] {{Капитен}} |- |CB ||'''21'''||[[Рами Бенсебаини]] |- |LB ||'''15'''||[[Рајан Аит-Нури]] |- |CM ||'''14'''||[[Хишам Будауи]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''19'''||[[Набил Бенталеб]] || || {{suboff|82}} |- |CM ||'''22'''||[[Ибрахим Маза]] || || {{suboff|82}} |- |RF ||'''11'''||[[Анис Хаџ Муса]] || || {{suboff|64}} |- |CF ||'''9''' ||[[Амин Гуири]] || || {{suboff|64}} |- |LF ||'''10'''||[[Фарес Шаиби]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Усем Ауар]] || || {{subon|64}} |- |FW ||'''7''' ||[[Ријад Марез]] || || {{subon|64}} |- |FW ||'''18'''||[[Мохамед Амура]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''6''' ||[[Рамиз Зеруки]] || || {{subon|82}} |- |FW ||'''20'''||[[Адил Булбина]] || || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|SUI}} [[Владимир Петковиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Лионел Меси]] (Аргентина)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 16, 2026 |access-date=June 16, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ARG-ALG line-ups"/> <br />{{flagsport|POL}} [[Томаш Листкиевич]] <br />{{flagsport|POL}} Адам Купсик <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|NZL}} [[Кембел-Кирк Кавана-Воф]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|POL}} [[Томаш Квјатковски]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />{{flagsport|UAE}} Мохамед Хадим |} ===Австрија - Јордан=== <section begin=J2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Австрија - Јордан|Австрија - Јордан]] |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = 3–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aut26h |pattern_b = _aut26h |pattern_ra = _aut26h |pattern_sh = _aut26h |pattern_so = |leftarm = 000000 |body = FF0000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = FF0000 |title = Австрија<ref name="AUT-JOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12508/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group J – Austria v. Jordan |publisher=[[FIFA]] |date=June 16, 2026 |access-date=June 16, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jor26h |pattern_b = _jor26h |pattern_ra = _jor26h |pattern_sh = _jor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Јордан<ref name="AUT-JOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Александер Шлагер]] |- |RB ||'''5''' ||[[Штефан Пош]] |- |CB ||'''15'''||[[Филип Линхарт]] |- |CB ||'''8''' ||[[Давид Алаба]] {{Капитен}} || || {{suboff|59}} |- |LB ||'''16'''||[[Филип Мвене]] || || {{suboff|59}} |- |CM ||'''6''' ||[[Николас Зајвалд]] |- |CM ||'''4''' ||[[Ксавер Шлагер]] || || {{suboff|59}} |- |RW ||'''18'''||[[Романо Шмид]] || || {{suboff|83}} |- |AM ||'''20'''||[[Конрад Лајмер]] |- |LW ||'''9''' ||[[Марсел Забицер]] || {{yel|77}} |- |CF ||'''14'''||[[Саша Калајџиќ]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Марко Арнаутовиќ]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17'''||[[Карни Чуквуемека]] || || {{subon|59}} |- |DF ||'''3''' ||[[Кевин Дансо]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''24'''||[[Пол Ванер]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''21'''||[[Патрик Вимер]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Ралф Рагник]] |} |valign="top"|[[File:AUT-JOR 2026-06-16.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јазид Абулаила]] |- |CB ||'''3''' ||[[Абдала Насиб]] || || {{suboff|81}} |- |CB ||'''16'''||[[Мо Абуалнади]] || || {{suboff|72}} |- |CB ||'''5''' ||[[Јазан Ал-Араб]] |- |RM ||'''23'''||[[Ихсан Хадад]] {{Капитен}} || || {{suboff|82}} |- |CM ||'''8''' ||[[Нур Ал-Равабде]] |- |CM ||'''21'''||[[Низар Ал-Рашдан]] |- |LM ||'''20'''||[[Моханад Абу Таха]] |- |RF ||'''10'''||[[Муса Ал-Тамари]] || || {{suboff|88}} |- |CF ||'''9''' ||[[Али Олван]] |- |LF ||'''11'''||[[Оде Ал-Фахури]] || || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''17'''||[[Салим Обаид]] || || {{subon|72}} |- |DF ||'''19'''||[[Саед Ал-Росан]] || || {{subon|81}} |- |FW ||'''13'''||[[Махмуд Ал-Марди]] || || {{subon|82}} |- |MF ||'''25'''||[[Мохамад Ал-Давуд]] || || {{subon|88}} |- |FW ||'''24'''||[[Али Азаизе]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|MAR}} [[Џамал Селами]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Али Олван]] (Јордан)<ref name="MOTM"/> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="AUT-JOR line-ups"/> <br />{{flagsport|ANG}} Жерсон Емилијано дос Сантош <br />{{flagsport|CMR}} Елвис Нупе <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|JAM}} [[Ошејн Нејшн]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|EGY}} [[Махмуд Ашур]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Николас Гало]] <br />{{flagsport|BRA}} [[Родолфо Тоски]] |} ===Аргентина - Австрија=== <section begin=J3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Аргентина - Австрија|Аргентина - Австрија]] |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J3 /> ===Јордан - Алжир=== <section begin=J4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јордан - Алжир|Јордан - Алжир]] |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = |судија = }}<section end=J4 /> ===Алжир - Австрија=== <section begin=J5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Алжир - Австрија|Алжир - Австрија]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=J5 /> ===Јордан - Аргентина=== <section begin=J6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јордан - Аргентина|Јордан - Аргентина]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=J6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Ј]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} on41je4pr5vbkl8448zyvdvjegwjy6i 0 1396992 5578806 5572441 2026-06-19T08:34:07Z Bjankuloski06 332 отстранета [[Категорија:Неокласична архитектура во Црна Гора]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5578806 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда |image=King Nikola's Palace in Cetinje.jpg |caption=Кралски дворец Цетиње |location_town=[[Цетиње]] |location_country=[[Црна Гора]] |client= |engineer= |construction_start_date=1863 |completion_date=1867 |demolished_date= |cost= |structural_system= |architectural_style=[[Неокласицизам]] }} '''Кралски дворец Цетиње''' ({{Langx|sr|Краљевски двор Цетиње}}) — [[дворец]] во [[Цетиње]], [[Црна Гора]], кој повеќе од 50&nbsp;години служел како седиште на [[Петровиќ-Његош|црногорското кралско семејство]]. Во 1926 година станал музеј, а од 1980 година бил едно од одделенијата во [[Народен музеј на Црна Гора|Народниот музеј на Црна Гора]].<ref>{{Узурпирана|[https://web.archive.org/web/20210516084535/https://waytomonte.com/rs/p-3180-the-king-nikola-s-palace-in-tsetinje Dvorac Kralja Nikole, Cetinje]}}, waytomontenegro.com</ref> == Историја == [[Податотека:Royal_garden_Cetinje.jpg|лево|мини|300x300пкс|Градината на Кралскиот дворец Цетиње; поглед кон [[Цетински манастир|Цетинскиот манастир]]]] Малиот дворец бил граден од 1863 до 1867 година како постојана резиденција за [[Даринка Петровиќ Његош|Даринка, принцезата од Црна Гора]], вдовица на [[Данило II Петровиќ Његош|Данило II од Црна Гора]], и нивната ќерка, [[Олга Петровиќ Његош|принцезата Олга]]. Изграден е во едноставен стил типичен за куќите во Цетиње со одредени елементи на неокласицизам. Ентериерите се дизајнирани во стилот на [[Историцизам (уметност)|историцизам]] и [[Југендстил|ар нуво]]. Повеќе архитекти и инженери зеле учество во проектот - Австриецот Волфганг Паклер, Италијанецот Е. Сале, Марко Ѓукановиќ и [[Андрија Радовиќ]] (првите црногорски архитекти).<ref>https://en.vijesti.me/news-b/culture/698404/castles-of-King-Nikola-Tatjana-Jovic%2C-a-visionary-who-understood-the-spirit-of-the-times</ref> Според извештајот на рускиот конзул во [[Дубровник]], изградбата на нивниот дворец била доста скапа (до тој миг 110.000 [[Австроунгарски гулден|австриски гулдени]]), а за да ги задоволат нивните каприци, неговото завршување било финансирано со средства од помошта за жито што Русија ја испратила во Црна Гора, подоцна продадена од принцот Николај и неговиот татко Мирко.<ref>Др Димо Вујовић (1968). Књегиња Даринка - политичка активност: прилог историjи Црне Горе 1855 - 1867 (page=130)</ref> По прогонството на Даринка од Црна Гора во [[Венеција]] во 1867 година, палатата станала дом на нејзиниот внук, [[Никола I Петровиќ|Николај I од Црна Гора]], неговата сопруга [[Милена Петровиќ Његош|кралицата Милена]] и нивното растечко семејство.<ref>https://leks.canu.ac.me/web/lcd.php?OID=4645</ref> Дворот бил делумно редекориран и проширен во неколку наврати, а последната адаптација се случила во 1910 година за прогласувањето на [[Кралство Црна Гора|Кралството Црна Гора]] со архитектот Фернандо Балак. Во влезната сала се изложени црногорските крунски скапоцености, кои се најпопуларната изложба на [[Народен музеј на Црна Гора|Народниот музеј на Црна Гора]]. ''Кралската градина'' е изградена во 1870 година како борова алеја. Градините се обновени во 1971 година. Има многу цветни леи со крокуси, гераниуми, лалиња и грмушки од рози и јасмин. Во задниот дел од градината има кедрова шума со доминантна вила со мала летниковска куќа, која служела како пансион за странски кралски посетители. == Поврзано == * [[Петровиќ-Његош|Династија Петровиќ-Његош]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Цетиње]] [[Категорија:Музеи во Црна Гора]] [[Категорија:Дворци во Црна Гора]] aix8x9n427g8rvfyjg48qkz4hsei9lq 5578818 5578806 2026-06-19T08:41:05Z Bjankuloski06 332 5578818 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда |image=King Nikola's Palace in Cetinje.jpg |caption=Кралски дворец Цетиње |location_town=[[Цетиње]] |location_country=[[Црна Гора]] |client= |engineer= |construction_start_date=1863 |completion_date=1867 |demolished_date= |cost= |structural_system= |architectural_style=[[неокласична архитектура|неокласицизам]] }} '''Кралски дворец Цетиње''' ({{Langx|sr|Краљевски двор Цетиње}}) — [[дворец]] во [[Цетиње]], [[Црна Гора]], кој повеќе од 50&nbsp;години служел како седиште на [[Петровиќ-Његош|црногорското кралско семејство]]. Во 1926 година станал музеј, а од 1980 година бил едно од одделенијата во [[Народен музеј на Црна Гора|Народниот музеј на Црна Гора]].<ref>{{Узурпирана|[https://web.archive.org/web/20210516084535/https://waytomonte.com/rs/p-3180-the-king-nikola-s-palace-in-tsetinje Dvorac Kralja Nikole, Cetinje]}}, waytomontenegro.com</ref> == Историја == [[Податотека:Royal_garden_Cetinje.jpg|лево|мини|300x300пкс|Градината на Кралскиот дворец Цетиње; поглед кон [[Цетински манастир|Цетинскиот манастир]]]] Малиот дворец бил граден од 1863 до 1867 година како постојана резиденција за [[Даринка Петровиќ Његош|Даринка, принцезата од Црна Гора]], вдовица на [[Данило II Петровиќ Његош|Данило II од Црна Гора]], и нивната ќерка, [[Олга Петровиќ Његош|принцезата Олга]]. Изграден е во едноставен стил типичен за куќите во Цетиње со одредени елементи на неокласицизам. Ентериерите се дизајнирани во стилот на [[Историцизам (уметност)|историцизам]] и [[Југендстил|ар нуво]]. Повеќе архитекти и инженери зеле учество во проектот - Австриецот Волфганг Паклер, Италијанецот Е. Сале, Марко Ѓукановиќ и [[Андрија Радовиќ]] (првите црногорски архитекти).<ref>https://en.vijesti.me/news-b/culture/698404/castles-of-King-Nikola-Tatjana-Jovic%2C-a-visionary-who-understood-the-spirit-of-the-times</ref> Според извештајот на рускиот конзул во [[Дубровник]], изградбата на нивниот дворец била доста скапа (до тој миг 110.000 [[Австроунгарски гулден|австриски гулдени]]), а за да ги задоволат нивните каприци, неговото завршување било финансирано со средства од помошта за жито што Русија ја испратила во Црна Гора, подоцна продадена од принцот Николај и неговиот татко Мирко.<ref>Др Димо Вујовић (1968). Књегиња Даринка - политичка активност: прилог историjи Црне Горе 1855 - 1867 (page=130)</ref> По прогонството на Даринка од Црна Гора во [[Венеција]] во 1867 година, палатата станала дом на нејзиниот внук, [[Никола I Петровиќ|Николај I од Црна Гора]], неговата сопруга [[Милена Петровиќ Његош|кралицата Милена]] и нивното растечко семејство.<ref>https://leks.canu.ac.me/web/lcd.php?OID=4645</ref> Дворот бил делумно редекориран и проширен во неколку наврати, а последната адаптација се случила во 1910 година за прогласувањето на [[Кралство Црна Гора|Кралството Црна Гора]] со архитектот Фернандо Балак. Во влезната сала се изложени црногорските крунски скапоцености, кои се најпопуларната изложба на [[Народен музеј на Црна Гора|Народниот музеј на Црна Гора]]. ''Кралската градина'' е изградена во 1870 година како борова алеја. Градините се обновени во 1971 година. Има многу цветни леи со крокуси, гераниуми, лалиња и грмушки од рози и јасмин. Во задниот дел од градината има кедрова шума со доминантна вила со мала летниковска куќа, која служела како пансион за странски кралски посетители. == Поврзано == * [[Петровиќ-Његош|Династија Петровиќ-Његош]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Цетиње]] [[Категорија:Музеи во Црна Гора]] [[Категорија:Дворци во Црна Гора]] btdsj6aegndg5n5v0qoequnnp605cpg 0 1397017 5578579 5572477 2026-06-18T12:45:14Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5578579 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група К''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]], [[Фудбалска репрезентација на ДР Конго|ДР Конго]], [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] и [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]]. Натпреварите се одиграле од 17 до 27 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | К1 || style=white-space:nowrap | {{fb|POR}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Ф|групата Ф во УЕФА квалификациите]] || 16 ноември 2025 || 9 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Трето место ([[Светско првенство во фудбал 1966|1966]]) || data-sort-value="1.0" | 6 || |- | К2 || style=white-space:nowrap | {{fb|COD}} || 4 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (интерконтинентален плејоф)|Интерконтиненталниот плејоф 1]] || 31 март 2026 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1974|1974]]) || data-sort-value="4.1" | 56 || |- | К3 || style=white-space:nowrap | {{fb|UZB}} || 3 || [[АФК]] || Второ место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата А од третата рунда на АФК квалификациите]] || 5 јуни 2025 || 1 || — || data-sort-value="4.1" | — || 50 || |- | К4 || style=white-space:nowrap | {{fb|COL}} || 2 || [[КОНМЕБОЛ]] || 3. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 4 септември 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]] || Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 2014|2014]]) || data-sort-value="7.3" | 13 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Португалија - ДР Конго=== <section begin=K1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - ДР Конго|Португалија - ДР Конго]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=K1 /> ===Узбекистан - Колумбија=== <section begin=K2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Узбекистан - Колумбија|Узбекистан - Колумбија]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=K2 /> ===Португалија - Узбекистан=== <section begin=K3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - Узбекистан|Португалија - Узбекистан]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=K3 /> ===Колумбија - ДР Конго=== <section begin=K4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - ДР Конго|Колумбија - ДР Конго]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=K4 /> ===Колумбија - Португалија=== <section begin=K5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - Португалија|Колумбија - Португалија]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ===ДР Конго - Узбекистан=== <section begin=K6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари ДР Конго - Узбекистан|ДР Конго - Узбекистан]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|К]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} t3ym29gyymr96cgdan2awmuwoeqtrmo 5578582 5578579 2026-06-18T12:46:15Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5578582 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група К''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]], [[Фудбалска репрезентација на ДР Конго|ДР Конго]], [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] и [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]]. Натпреварите се одиграле од 17 до 27 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | К1 || style=white-space:nowrap | {{fb|POR}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Ф|групата Ф во УЕФА квалификациите]] || 16 ноември 2025 || 9 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Трето место ([[Светско првенство во фудбал 1966|1966]]) || data-sort-value="1.0" | 6 || |- | К2 || style=white-space:nowrap | {{fb|COD}} || 4 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (интерконтинентален плејоф)|Интерконтиненталниот плејоф 1]] || 31 март 2026 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1974|1974]]) || data-sort-value="4.1" | 56 || |- | К3 || style=white-space:nowrap | {{fb|UZB}} || 3 || [[АФК]] || Второ место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата А од третата рунда на АФК квалификациите]] || 5 јуни 2025 || 1 || — || data-sort-value="4.1" | — || 50 || |- | К4 || style=white-space:nowrap | {{fb|COL}} || 2 || [[КОНМЕБОЛ]] || 3. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 4 септември 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]] || Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 2014|2014]]) || data-sort-value="7.3" | 13 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Португалија - ДР Конго=== <section begin=K1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - ДР Конго|Португалија - ДР Конго]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=K1 /> ===Узбекистан - Колумбија=== <section begin=K2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Узбекистан - Колумбија|Узбекистан - Колумбија]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=K2 /> ===Португалија - Узбекистан=== <section begin=K3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - Узбекистан|Португалија - Узбекистан]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=K3 /> ===Колумбија - ДР Конго=== <section begin=K4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - ДР Конго|Колумбија - ДР Конго]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=K4 /> ===Колумбија - Португалија=== <section begin=K5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - Португалија|Колумбија - Португалија]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ===ДР Конго - Узбекистан=== <section begin=K6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари ДР Конго - Узбекистан|ДР Конго - Узбекистан]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{Светско првенство во фудбал 2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|К]] 2nyrwrs9sxyd5193jimo6vlwmne6vna 5578591 5578582 2026-06-18T12:58:01Z Carshalton 30527 /* Натпревари */ 5578591 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група К''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]], [[Фудбалска репрезентација на ДР Конго|ДР Конго]], [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] и [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]]. Натпреварите се одиграле од 17 до 27 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | К1 || style=white-space:nowrap | {{fb|POR}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Ф|групата Ф во УЕФА квалификациите]] || 16 ноември 2025 || 9 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Трето место ([[Светско првенство во фудбал 1966|1966]]) || data-sort-value="1.0" | 6 || |- | К2 || style=white-space:nowrap | {{fb|COD}} || 4 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (интерконтинентален плејоф)|Интерконтиненталниот плејоф 1]] || 31 март 2026 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1974|1974]]) || data-sort-value="4.1" | 56 || |- | К3 || style=white-space:nowrap | {{fb|UZB}} || 3 || [[АФК]] || Второ место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата А од третата рунда на АФК квалификациите]] || 5 јуни 2025 || 1 || — || data-sort-value="4.1" | — || 50 || |- | К4 || style=white-space:nowrap | {{fb|COL}} || 2 || [[КОНМЕБОЛ]] || 3. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 4 септември 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]] || Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 2014|2014]]) || data-sort-value="7.3" | 13 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Португалија - ДР Конго=== <section begin=K1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - ДР Конго|Португалија - ДР Конго]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26h |pattern_b = _por26h |pattern_ra = _por26h |pattern_sh = _por26h |pattern_so = _por26h2l |leftarm = a73737 |body = a73737 |rightarm = a73737 |shorts = a73737 |socks = a73737 |title = Португалија<ref name="POR-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12511/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group K – Portugal v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = {{nowrap|ДР Конго}}<ref name="POR-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Диого Кошта]] |- |RB ||'''20'''||[[Жоао Кансело]] |- |CB ||'''4''' ||[[Томаш Араужо]] || {{yel|90+2}} |- |CB ||'''13'''||[[Ренато Веига]] |- |LB ||'''25'''||[[Нуно Мендеш]] || || {{suboff|72}} |- |CM ||'''15'''||[[Жоао Невеш]] |- |CM ||'''23'''||[[Витиња]] || || {{suboff|83}} |- |RW ||'''10'''||[[Бернардо Силва]] || {{yel|13}} || {{suboff|46}} |- |AM ||'''8''' ||[[Бруно Фернандеш]] |- |LW ||'''18'''||[[Педро Нето]] || || {{suboff|72}} |- |CF ||'''7''' ||[[Кристијано Роналдо]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''26'''||[[Франсиско Консеисао]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''17'''||[[Рафаел Леао]] || || {{subon|72}} |- |DF ||'''2''' ||[[Нелсон Семедо]] || {{yel|88}} || {{subon|72}} |- |FW ||'''9''' ||[[Гонсало Рамош]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Роберто Мартинес]] |} |valign="top"|[[File:POR-COD 2026-06-17.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лионел Мпаси]] |- |CB ||'''22'''||[[Шансел Мбемба]] {{Капитен}} || {{yel|32}} |- |CB ||'''4''' ||[[Аксел Туанзебе]] |- |CB ||'''3''' ||[[Стив Капуади]] |- |RWB||'''2''' ||[[Арон Ван-Бисака]] || || {{suboff|85}} |- |LWB||'''26'''||[[Артур Масуаку]] || || {{suboff|74}} |- |CM ||'''6''' ||[[Нгалајаел Мукау]] || || {{suboff|57}} |- |CM ||'''8''' ||[[Самуел Мутусами]] |- |CM ||'''25'''||[[Едо Кајембе]] || || {{suboff|74}} |- |CF ||'''17'''||[[Седрик Бакамбу]] || || {{suboff|85}} |- |CF ||'''20'''||[[Јоан Виса]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''14'''||[[Ноа Садики]] || || {{subon|57}} |- |MF ||'''18'''||[[Шарл Пикел]] || || {{subon|74}} |- |DF ||'''12'''||[[Жорис Кајембе]] || || {{subon|74}} |- |DF ||'''24'''||[[Жедеон Калулу]] || || {{subon|85}} |- |FW ||'''23'''||[[Симон Банза]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Себастјен Десабр]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Жоао Невеш]] (Португалија)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="POR-COD line-ups"/> <br />Taleb Al-Marri ([[Qatar Football Association|Qatar]]) <br />Saud Al-Maqaleh ([[Qatar Football Association|Qatar]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Abongile Tom]] ([[South African Football Association|South Africa]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />[[Zakhele Siwela]] ([[South African Football Association|South Africa]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Khamis Al-Marri]] ([[Qatar Football Association|Qatar]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Juan Soto (referee)|Juan Soto]] ([[Venezuelan Football Federation|Venezuela]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentine Football Association|Argentina]]) |} ===Узбекистан - Колумбија=== <section begin=K2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Узбекистан - Колумбија|Узбекистан - Колумбија]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=K2 /> ===Португалија - Узбекистан=== <section begin=K3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - Узбекистан|Португалија - Узбекистан]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=K3 /> ===Колумбија - ДР Конго=== <section begin=K4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - ДР Конго|Колумбија - ДР Конго]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=K4 /> ===Колумбија - Португалија=== <section begin=K5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - Португалија|Колумбија - Португалија]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ===ДР Конго - Узбекистан=== <section begin=K6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари ДР Конго - Узбекистан|ДР Конго - Узбекистан]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{Светско првенство во фудбал 2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|К]] g1odlnhurfoy68pg8o24zosrnfmimxu 5578593 5578591 2026-06-18T13:01:44Z Carshalton 30527 5578593 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група К''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]], [[Фудбалска репрезентација на ДР Конго|ДР Конго]], [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] и [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]]. Натпреварите се одиграле од 17 до 27 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | К1 || style=white-space:nowrap | {{fb|POR}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Ф|групата Ф во УЕФА квалификациите]] || 16 ноември 2025 || 9 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Трето место ([[Светско првенство во фудбал 1966|1966]]) || data-sort-value="1.0" | 6 || |- | К2 || style=white-space:nowrap | {{fb|COD}} || 4 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (интерконтинентален плејоф)|Интерконтиненталниот плејоф 1]] || 31 март 2026 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1974|1974]]) || data-sort-value="4.1" | 56 || |- | К3 || style=white-space:nowrap | {{fb|UZB}} || 3 || [[АФК]] || Второ место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата А од третата рунда на АФК квалификациите]] || 5 јуни 2025 || 1 || — || data-sort-value="4.1" | — || 50 || |- | К4 || style=white-space:nowrap | {{fb|COL}} || 2 || [[КОНМЕБОЛ]] || 3. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 4 септември 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]] || Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 2014|2014]]) || data-sort-value="7.3" | 13 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Португалија - ДР Конго=== <section begin=K1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - ДР Конго|Португалија - ДР Конго]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26h |pattern_b = _por26h |pattern_ra = _por26h |pattern_sh = _por26h |pattern_so = _por26h2l |leftarm = a73737 |body = a73737 |rightarm = a73737 |shorts = a73737 |socks = a73737 |title = Португалија<ref name="POR-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12511/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group K – Portugal v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = {{nowrap|ДР Конго}}<ref name="POR-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Диого Кошта]] |- |RB ||'''20'''||[[Жоао Кансело]] |- |CB ||'''4''' ||[[Томаш Араужо]] || {{yel|90+2}} |- |CB ||'''13'''||[[Ренато Веига]] |- |LB ||'''25'''||[[Нуно Мендеш]] || || {{suboff|72}} |- |CM ||'''15'''||[[Жоао Невеш]] |- |CM ||'''23'''||[[Витиња]] || || {{suboff|83}} |- |RW ||'''10'''||[[Бернардо Силва]] || {{yel|13}} || {{suboff|46}} |- |AM ||'''8''' ||[[Бруно Фернандеш]] |- |LW ||'''18'''||[[Педро Нето]] || || {{suboff|72}} |- |CF ||'''7''' ||[[Кристијано Роналдо]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''26'''||[[Франсиско Консеисао]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''17'''||[[Рафаел Леао]] || || {{subon|72}} |- |DF ||'''2''' ||[[Нелсон Семедо]] || {{yel|88}} || {{subon|72}} |- |FW ||'''9''' ||[[Гонсало Рамош]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Роберто Мартинес]] |} |valign="top"|[[File:POR-COD 2026-06-17.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лионел Мпаси]] |- |CB ||'''22'''||[[Шансел Мбемба]] {{Капитен}} || {{yel|32}} |- |CB ||'''4''' ||[[Аксел Туанзебе]] |- |CB ||'''3''' ||[[Стив Капуади]] |- |RWB||'''2''' ||[[Арон Ван-Бисака]] || || {{suboff|85}} |- |LWB||'''26'''||[[Артур Масуаку]] || || {{suboff|74}} |- |CM ||'''6''' ||[[Нгалајаел Мукау]] || || {{suboff|57}} |- |CM ||'''8''' ||[[Самуел Мутусами]] |- |CM ||'''25'''||[[Едо Кајембе]] || || {{suboff|74}} |- |CF ||'''17'''||[[Седрик Бакамбу]] || || {{suboff|85}} |- |CF ||'''20'''||[[Јоан Виса]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''14'''||[[Ноа Садики]] || || {{subon|57}} |- |MF ||'''18'''||[[Шарл Пикел]] || || {{subon|74}} |- |DF ||'''12'''||[[Жорис Кајембе]] || || {{subon|74}} |- |DF ||'''24'''||[[Жедеон Калулу]] || || {{subon|85}} |- |FW ||'''23'''||[[Симон Банза]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Себастјен Десабр]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Жоао Невеш]] (Португалија)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="POR-COD line-ups"/> <br />{{flagsport|QAT}} Талеб Ал-Мари <br />{{flagsport|QAT}} Сауд Ал-Макале <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} [[Абонџиле Том]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|QAT}} [[Хамис Ал-Мари]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] |} ===Узбекистан - Колумбија=== <section begin=K2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Узбекистан - Колумбија|Узбекистан - Колумбија]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=K2 /> ===Португалија - Узбекистан=== <section begin=K3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - Узбекистан|Португалија - Узбекистан]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=K3 /> ===Колумбија - ДР Конго=== <section begin=K4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - ДР Конго|Колумбија - ДР Конго]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=K4 /> ===Колумбија - Португалија=== <section begin=K5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - Португалија|Колумбија - Португалија]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ===ДР Конго - Узбекистан=== <section begin=K6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари ДР Конго - Узбекистан|ДР Конго - Узбекистан]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{Светско првенство во фудбал 2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|К]] hb63fhk71hprunrw2s5hbpizm7m94pi 5578689 5578593 2026-06-18T21:18:30Z Carshalton 30527 5578689 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група К''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]], [[Фудбалска репрезентација на ДР Конго|ДР Конго]], [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] и [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]]. Натпреварите се одиграле од 17 до 27 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | К1 || style=white-space:nowrap | {{fb|POR}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Ф|групата Ф во УЕФА квалификациите]] || 16 ноември 2025 || 9 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Трето место ([[Светско првенство во фудбал 1966|1966]]) || data-sort-value="1.0" | 6 || |- | К2 || style=white-space:nowrap | {{fb|COD}} || 4 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (интерконтинентален плејоф)|Интерконтиненталниот плејоф 1]] || 31 март 2026 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 1974|1974]]) || data-sort-value="4.1" | 56 || |- | К3 || style=white-space:nowrap | {{fb|UZB}} || 3 || [[АФК]] || Второ место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата А од третата рунда на АФК квалификациите]] || 5 јуни 2025 || 1 || — || data-sort-value="4.1" | — || 50 || |- | К4 || style=white-space:nowrap | {{fb|COL}} || 2 || [[КОНМЕБОЛ]] || 3. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 4 септември 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]] || Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 2014|2014]]) || data-sort-value="7.3" | 13 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|POR}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|COD}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|UZB}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|COL}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Португалија - ДР Конго=== <section begin=K1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - ДР Конго|Португалија - ДР Конго]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26h |pattern_b = _por26h |pattern_ra = _por26h |pattern_sh = _por26h |pattern_so = _por26h2l |leftarm = a73737 |body = a73737 |rightarm = a73737 |shorts = a73737 |socks = a73737 |title = Португалија<ref name="POR-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12511/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group K – Portugal v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = {{nowrap|ДР Конго}}<ref name="POR-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Диого Кошта]] |- |RB ||'''20'''||[[Жоао Кансело]] |- |CB ||'''4''' ||[[Томаш Араужо]] || {{yel|90+2}} |- |CB ||'''13'''||[[Ренато Веига]] |- |LB ||'''25'''||[[Нуно Мендеш]] || || {{suboff|72}} |- |CM ||'''15'''||[[Жоао Невеш]] |- |CM ||'''23'''||[[Витиња]] || || {{suboff|83}} |- |RW ||'''10'''||[[Бернардо Силва]] || {{yel|13}} || {{suboff|46}} |- |AM ||'''8''' ||[[Бруно Фернандеш]] |- |LW ||'''18'''||[[Педро Нето]] || || {{suboff|72}} |- |CF ||'''7''' ||[[Кристијано Роналдо]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''26'''||[[Франсиско Консеисао]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''17'''||[[Рафаел Леао]] || || {{subon|72}} |- |DF ||'''2''' ||[[Нелсон Семедо]] || {{yel|88}} || {{subon|72}} |- |FW ||'''9''' ||[[Гонсало Рамош]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Роберто Мартинес]] |} |valign="top"|[[File:POR-COD 2026-06-17.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лионел Мпаси]] |- |CB ||'''22'''||[[Шансел Мбемба]] {{Капитен}} || {{yel|32}} |- |CB ||'''4''' ||[[Аксел Туанзебе]] |- |CB ||'''3''' ||[[Стив Капуади]] |- |RWB||'''2''' ||[[Арон Ван-Бисака]] || || {{suboff|85}} |- |LWB||'''26'''||[[Артур Масуаку]] || || {{suboff|74}} |- |CM ||'''6''' ||[[Нгалајаел Мукау]] || || {{suboff|57}} |- |CM ||'''8''' ||[[Самуел Мутусами]] |- |CM ||'''25'''||[[Едо Кајембе]] || || {{suboff|74}} |- |CF ||'''17'''||[[Седрик Бакамбу]] || || {{suboff|85}} |- |CF ||'''20'''||[[Јоан Виса]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''14'''||[[Ноа Садики]] || || {{subon|57}} |- |MF ||'''18'''||[[Шарл Пикел]] || || {{subon|74}} |- |DF ||'''12'''||[[Жорис Кајембе]] || || {{subon|74}} |- |DF ||'''24'''||[[Жедеон Калулу]] || || {{subon|85}} |- |FW ||'''23'''||[[Симон Банза]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Себастјен Десабр]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Жоао Невеш]] (Португалија)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="POR-COD line-ups"/> <br />{{flagsport|QAT}} Талеб Ал-Мари <br />{{flagsport|QAT}} Сауд Ал-Макале <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} [[Абонџиле Том]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|QAT}} [[Хамис Ал-Мари]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] |} ===Узбекистан - Колумбија=== <section begin=K2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Узбекистан - Колумбија|Узбекистан - Колумбија]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = 1–3 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _uzb26a |pattern_ra = |pattern_sh = _uzb26a |pattern_so = _uzb26al |leftarm = FFFFFF |body = |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Узбекистан<ref name="UZB-COL line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12513/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group K – Uzbekistan v. Colombia |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _col26a |pattern_b = _col26aA |pattern_ra = _col26a |pattern_sh = _col26a |pattern_so = _col26a2l |leftarm = 243561 |body = 243561 |rightarm = 243561 |shorts = 243561 |socks = FFFF00 |title = Колумбија<ref name="UZB-COL line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Уткир Јусупов]] |- |CB ||'''2''' ||[[Абдукодир Хусанов]] || {{yel|34}} |- |CB ||'''18'''||[[Абдула Абдулаев]] |- |CB ||'''5''' ||[[Рустам Ашурматов]] || || {{suboff|77}} |- |RM ||'''24'''||[[Бехруз Каримов]] |- |CM ||'''7''' ||[[Отабек Шукуров]] |- |CM ||'''6''' ||[[Акмал Мозговој]] |- |LM ||'''13'''||[[Шерзод Насрулаев]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''22'''||[[Абосек Фајзулаев]] || || {{suboff|77}} |- |CF ||'''14'''||[[Елдор Шомуродов]] {{Капитен}} || || {{suboff|90+3}} |- |LF ||'''11'''||[[Остон Урунов]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Заемни:''' |- |DF ||'''4'''||[[Фарух Сајфиев]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17'''||[[Достонбек Хамдамов]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''26'''||[[Јахонгир Урозов]] || || {{subon|77}} |- |FW ||'''20'''||[[Азизбек Амонов]] || || {{subon|77}} |- |FW ||'''21'''||[[Игор Сергеев]] || || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Сеелктор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Фабио Канаваро]] |} |valign="top"|[[File:UZB-COL 2026-06-17.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Камило Варгас]] |- |RB ||'''2''' ||[[Даниел Муњос (фудбалер)|Даниел Муњос]] |- |CB ||'''23'''||[[Давинсон Санчес]] |- |CB ||'''3''' ||[[Џон Лукуми]] |- |LB ||'''17'''||[[Хоан Мохика]] || {{yel|7}} |- |DM ||'''16'''||[[Џеферсон Лерма]] |- |CM ||'''14'''||[[Густаво Пуерта]] || || {{suboff|80}} |- |CM ||'''11'''||[[Џон Аријас (фудбалер)|Џон Аријас]] || || {{suboff|90+3}} |- |RF ||'''10'''||[[Хамес Родригес]] {{Капитен}} || || {{suboff|72}} |- |CF ||'''25'''||[[Луис Суарес (фудбалер 1997)|Луис Суарес]] || || {{suboff|80}} |- |LF ||'''7''' ||[[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Луис Дијас]] || || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''21'''||[[Хаминтон Кампас]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''19'''||[[Чучо Ернандес]] || || {{subon|80}} |- |MF ||'''6'''||[[Ричард Риос]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''26'''||[[Андрес Гомес (фудбалер)|Андрес Гомес]] || || {{subon|90+3}} |- |MF ||'''5'''||[[Кевин Кастањо]] || || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Нестор Лоренцо]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Луис Дијас]] (Колумбија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="UZB-COL line-ups"/> <br />{{flagsport|ENG}} Гари Бесвик <br />{{flagsport|ENG}} Адам Нан <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CRI}} [[Хуан Габриел Калдерон]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] |} ===Португалија - Узбекистан=== <section begin=K3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - Узбекистан|Португалија - Узбекистан]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=K3 /> ===Колумбија - ДР Конго=== <section begin=K4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - ДР Конго|Колумбија - ДР Конго]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=K4 /> ===Колумбија - Португалија=== <section begin=K5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - Португалија|Колумбија - Португалија]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=K5 /> ===ДР Конго - Узбекистан=== <section begin=K6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари ДР Конго - Узбекистан|ДР Конго - Узбекистан]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=K6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{Светско првенство во фудбал 2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|К]] e55wamwhd65w1kkkqcpiinrwd1a3zh0 0 1397028 5578580 5572499 2026-06-18T12:45:28Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5578580 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Л''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]], [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]], [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] и [[Фудбалска репрезентација на Панама|Панама]]. Натпреварите се одиграле од 17 до 27 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Л1 || style=white-space:nowrap | {{fb|ENG}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група К|групата К во УЕФА квалификациите]] || 14 октомври 2025 || 17 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1966|1966]]) || data-sort-value="1.0" | 4 || |- | Л2 || style=white-space:nowrap | {{fb|CRO}} || 2 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Л|групата Л во УЕФА квалификациите]] || 14 ноември 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Финале ([[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]) || data-sort-value="4.1" | 10 || |- | Л3 || style=white-space:nowrap | {{fb|GHA}} || 4 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група И|групата И]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 12 октомври 2025 || 5 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]) || data-sort-value="4.1" | 72 || |- | Л4 || style=white-space:nowrap | {{fb|PAN}} || 3 || [[КОНКАКАФ]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КОНКАКАФ) - трета рунда#Група А|групата А од третата рунда на КОНКАКАФ квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]) || data-sort-value="7.3" | 30 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Англија - Хрватска=== <section begin=L1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - Хрватска|Англија - Хрватска]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=L1 /> ===Гана - Панама=== <section begin=L2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Гана - Панама|Гана - Панама]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=L2 /> ===Англија - Гана=== <section begin=L3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - Гана|Англија - Гана]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=L3 /> ===Панама - Хрватска=== <section begin=L4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Панама - Хрватска|Панама - Хрватска]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=L4 /> ===Панама - Англија=== <section begin=L5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Панама - Англија|Панама - Англија]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ===Хрватска - Гана=== <section begin=L6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Хрватска - Гана|Хрватска - Гана]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Л]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} 8xdcuq7g7q3xoivr0ob3iguztoqcxd7 5578650 5578580 2026-06-18T17:14:50Z Carshalton 30527 5578650 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Л''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]], [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]], [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] и [[Фудбалска репрезентација на Панама|Панама]]. Натпреварите се одиграле од 17 до 27 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Л1 || style=white-space:nowrap | {{fb|ENG}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група К|групата К во УЕФА квалификациите]] || 14 октомври 2025 || 17 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1966|1966]]) || data-sort-value="1.0" | 4 || |- | Л2 || style=white-space:nowrap | {{fb|CRO}} || 2 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Л|групата Л во УЕФА квалификациите]] || 14 ноември 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Финале ([[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]) || data-sort-value="4.1" | 10 || |- | Л3 || style=white-space:nowrap | {{fb|GHA}} || 4 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група И|групата И]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 12 октомври 2025 || 5 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]) || data-sort-value="4.1" | 72 || |- | Л4 || style=white-space:nowrap | {{fb|PAN}} || 3 || [[КОНКАКАФ]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КОНКАКАФ) - трета рунда#Група А|групата А од третата рунда на КОНКАКАФ квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]) || data-sort-value="7.3" | 30 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Англија - Хрватска=== <section begin=L1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - Хрватска|Англија - Хрватска]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = 4–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Англија<ref name="ENG-CRO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12516/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group L – England v. Croatia |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Хрватска<ref name="ENG-CRO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џордан Пикфорд]] |- |RB ||'''24'''||[[Рис Џејмс]] |- |CB ||'''2''' ||[[Езри Конса]] |- |CB ||'''5''' ||[[Џон Стоунс]] || || {{suboff|87}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нико О'Рајли]] |- |CM ||'''8''' ||[[Елиот Андерсон]] |- |CM ||'''4''' ||[[Деклан Рајс]] || || {{suboff|72}} |- |RW ||'''20'''||[[Нони Мадуеке]] || || {{suboff|72}} |- |AM ||'''10'''||[[Џуд Белингам]] || || {{suboff|80}} |- |LW ||'''18'''||[[Антони Гордон]] || || {{suboff|72}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хари Кејн]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''17'''||[[Морган Роџерс]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''7''' ||[[Букајо Сака]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''11'''||[[Маркус Рашфорд]] || || {{subon|72}} |- |DF ||'''25'''||[[Џед Спенс]] || || {{subon|80}} |- |DF ||'''6''' ||[[Марк Гехи]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Томас Тухел]] |} |valign="top"|[[File:ENG-CRO 2026-06-17.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Доминик Ливаковиќ]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јосип Шутало]] |- |CB ||'''22'''||[[Лука Вушковиќ]] || || {{suboff|66}} |- |CB ||'''4''' ||[[Јошко Гвардиол]] |- |RM ||'''2''' ||[[Јосип Станишиќ]] |- |CM ||'''10'''||[[Лука Модриќ]] {{Капитен}} || || {{suboff|58}} |- |CM ||'''15'''||[[Марио Пашалиќ]] || || {{suboff|78}} |- |LM ||'''14'''||[[Иван Перишиќ]] |- |RF ||'''17'''||[[Петар Сучиќ]] |- |CF ||'''26'''||[[Петар Муса]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''16'''||[[Мартин Батурина]] || || {{suboff|78}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Матео Ковачиќ]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''24'''||[[Марко Пашалиќ]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''20'''||[[Игор Матановиќ]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''9''' ||[[Андреј Крамариќ]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''13'''||[[Никола Влашиќ]] || || {{subon|78}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Златко Далиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хари Кејн]] (Англија)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="ENG-CRO line-ups"/> <br />Nicolas Danos ([[French Football Federation|France]]) <br />Benjamin Pagès ([[French Football Federation|France]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Katia Itzel García]] ([[Mexican Football Federation|Mexico]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />[[Sandra Ramírez (referee)|Sandra Ramírez]] ([[Mexican Football Federation|Mexico]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Jérôme Brisard]] ([[French Football Federation|France]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Willy Delajod]] ([[French Football Federation|France]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Fedayi San]] ([[Swiss Football Association|Switzerland]]) |} ===Гана - Панама=== <section begin=L2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Гана - Панама|Гана - Панама]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=L2 /> ===Англија - Гана=== <section begin=L3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - Гана|Англија - Гана]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=L3 /> ===Панама - Хрватска=== <section begin=L4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Панама - Хрватска|Панама - Хрватска]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=L4 /> ===Панама - Англија=== <section begin=L5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Панама - Англија|Панама - Англија]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ===Хрватска - Гана=== <section begin=L6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Хрватска - Гана|Хрватска - Гана]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Л]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} ktiofh284vy2zemvdf9zdac12liz2lm 5578675 5578650 2026-06-18T19:13:18Z Carshalton 30527 /* Гана - Панама */ 5578675 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Л''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]], [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]], [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] и [[Фудбалска репрезентација на Панама|Панама]]. Натпреварите се одиграле од 17 до 27 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Л1 || style=white-space:nowrap | {{fb|ENG}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група К|групата К во УЕФА квалификациите]] || 14 октомври 2025 || 17 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1966|1966]]) || data-sort-value="1.0" | 4 || |- | Л2 || style=white-space:nowrap | {{fb|CRO}} || 2 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Л|групата Л во УЕФА квалификациите]] || 14 ноември 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Финале ([[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]) || data-sort-value="4.1" | 10 || |- | Л3 || style=white-space:nowrap | {{fb|GHA}} || 4 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група И|групата И]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 12 октомври 2025 || 5 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]) || data-sort-value="4.1" | 72 || |- | Л4 || style=white-space:nowrap | {{fb|PAN}} || 3 || [[КОНКАКАФ]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КОНКАКАФ) - трета рунда#Група А|групата А од третата рунда на КОНКАКАФ квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]) || data-sort-value="7.3" | 30 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Англија - Хрватска=== <section begin=L1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - Хрватска|Англија - Хрватска]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = 4–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Англија<ref name="ENG-CRO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12516/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group L – England v. Croatia |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Хрватска<ref name="ENG-CRO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џордан Пикфорд]] |- |RB ||'''24'''||[[Рис Џејмс]] |- |CB ||'''2''' ||[[Езри Конса]] |- |CB ||'''5''' ||[[Џон Стоунс]] || || {{suboff|87}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нико О'Рајли]] |- |CM ||'''8''' ||[[Елиот Андерсон]] |- |CM ||'''4''' ||[[Деклан Рајс]] || || {{suboff|72}} |- |RW ||'''20'''||[[Нони Мадуеке]] || || {{suboff|72}} |- |AM ||'''10'''||[[Џуд Белингам]] || || {{suboff|80}} |- |LW ||'''18'''||[[Антони Гордон]] || || {{suboff|72}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хари Кејн]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''17'''||[[Морган Роџерс]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''7''' ||[[Букајо Сака]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''11'''||[[Маркус Рашфорд]] || || {{subon|72}} |- |DF ||'''25'''||[[Џед Спенс]] || || {{subon|80}} |- |DF ||'''6''' ||[[Марк Гехи]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Томас Тухел]] |} |valign="top"|[[File:ENG-CRO 2026-06-17.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Доминик Ливаковиќ]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јосип Шутало]] |- |CB ||'''22'''||[[Лука Вушковиќ]] || || {{suboff|66}} |- |CB ||'''4''' ||[[Јошко Гвардиол]] |- |RM ||'''2''' ||[[Јосип Станишиќ]] |- |CM ||'''10'''||[[Лука Модриќ]] {{Капитен}} || || {{suboff|58}} |- |CM ||'''15'''||[[Марио Пашалиќ]] || || {{suboff|78}} |- |LM ||'''14'''||[[Иван Перишиќ]] |- |RF ||'''17'''||[[Петар Сучиќ]] |- |CF ||'''26'''||[[Петар Муса]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''16'''||[[Мартин Батурина]] || || {{suboff|78}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Матео Ковачиќ]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''24'''||[[Марко Пашалиќ]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''20'''||[[Игор Матановиќ]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''9''' ||[[Андреј Крамариќ]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''13'''||[[Никола Влашиќ]] || || {{subon|78}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Златко Далиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хари Кејн]] (Англија)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="ENG-CRO line-ups"/> <br />Nicolas Danos ([[French Football Federation|France]]) <br />Benjamin Pagès ([[French Football Federation|France]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Katia Itzel García]] ([[Mexican Football Federation|Mexico]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />[[Sandra Ramírez (referee)|Sandra Ramírez]] ([[Mexican Football Federation|Mexico]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Jérôme Brisard]] ([[French Football Federation|France]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Willy Delajod]] ([[French Football Federation|France]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Fedayi San]] ([[Swiss Football Association|Switzerland]]) |} ===Гана - Панама=== <section begin=L2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Гана - Панама|Гана - Панама]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _gha26a |pattern_b = _gha26a |pattern_ra = _gha26a |pattern_sh = _gha26a |pattern_so = _gha26al |leftarm = f8cd5c |body = f8cd5c |rightarm = f8cd5c |shorts = f8cd5c |socks = f8cd5c |title = Гана<ref name="GHA-PAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12519/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group L – Ghana v. Panama |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _pan26h |pattern_b = _pan26h |pattern_ra = _pan26h |pattern_sh = _pan26h |pattern_so = _pan26hl |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Панама<ref name="GHA-PAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лоренс Ати-Зиги]] || || {{suboff|46}} |- |RB ||'''26'''||[[Марвин Сенаја]] |- |CB ||'''4''' ||[[Џонас Аџетеј]] |- |CB ||'''18'''||[[Џером Опоку]] |- |LB ||'''14'''||[[Гидеон Менса (фудбалер 1998)|Гидеон Менса]] |- |DM ||'''15'''||[[Елиша Овусу]] || || {{suboff|78}} |- |CM ||'''3''' ||[[Кејлеб Јиренки]] || {{yel|16}} |- |CM ||'''22'''||[[Камалдин Сулемана]] || || {{suboff|58}} |- |RF ||'''24'''||[[Ернест Нуама]] || || {{suboff|58}} |- |CF ||'''9''' ||[[Џордан Ају]] {{Капитен}} || || {{suboff|87}} |- |LF ||'''11'''||[[Антуан Семењо]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |GK ||'''16''' ||[[Бенџамин Асаре]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''7''' ||[[Абдул Фатаву]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''10''' ||[[Брендон Томас-Асанте]] || || {{subon|58}} |- |MF ||'''8''' ||[[Кваси Сибо]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''25''' ||[[Принс Квабена Аду]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|POR}} [[Карлос Кеирош]] |} |valign="top"|[[File:GHA-PAN 2026-06-17.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''22'''||[[Орландо Москера]] |- |CB ||'''13'''||[[Џовани Рамос]] |- |CB ||'''3''' ||[[Хосе Кордоба]] |- |CB ||'''16'''||[[Андрес Андраде (фудбалер 1998)|Андрес Андраде]] |- |RM ||'''23'''||[[Мајкл Амир Муриљо]] |- |CM ||'''14'''||[[Карлос Харви]] || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''11'''||[[Едгар Барсенас]] {{Капитен}} |- |LM ||'''2''' ||[[Сесар Блекман]] || {{yel|72}} || {{suboff|90}} |- |RF ||'''6''' ||[[Кристијан Мартинес (панамски фудбалер)|Кристијан Мартинес]] || || {{suboff|63}} |- |CF ||'''18'''||[[Сесилио Ватерман]] || || {{suboff|63}} |- |LF ||'''7''' ||[[Хосе Луис Родригес (фудбалер 1998)|Хосе Луис Родригес]] || || {{suboff|74}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''17''' ||[[Хосе Фахардо]] || || {{subon|63}} |- |FW ||'''24''' ||[[Асаријас Лондоњо]] || || {{subon|63}} |- |MF ||'''10''' ||[[Исмаел Дијас (фудбалер 1997)|Исмаел Дијас]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''20''' ||[[Анибал Годој]] || || {{subon|90}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Томас Кристијансен]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Антуан Семењо]] (Гана)<ref name="MOTM"/> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="GHA-PAN line-ups"/> <br />Mahbod Beigi ([[Swedish Football Association|Sweden]]) <br />Andreas Söderkvist ([[Swedish Football Association|Sweden]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Khalid Al-Turais]] ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />Mohammed Al-Bakry ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{ill|Bram Van Driessche|nl}} ([[Royal Belgian Football Association|Belgium]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Italian Football Federation|Italy]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Bastian Dankert]] ([[German Football Association|Germany]]) |} ===Англија - Гана=== <section begin=L3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - Гана|Англија - Гана]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=L3 /> ===Панама - Хрватска=== <section begin=L4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Панама - Хрватска|Панама - Хрватска]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=L4 /> ===Панама - Англија=== <section begin=L5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Панама - Англија|Панама - Англија]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ===Хрватска - Гана=== <section begin=L6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Хрватска - Гана|Хрватска - Гана]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Л]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} plg61fj70vyczexks6zv49oxyx6lm2w 5578700 5578675 2026-06-18T21:45:02Z Carshalton 30527 /* Гана - Панама */ 5578700 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Л''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]], [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]], [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] и [[Фудбалска репрезентација на Панама|Панама]]. Натпреварите се одиграле од 17 до 27 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Л1 || style=white-space:nowrap | {{fb|ENG}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група К|групата К во УЕФА квалификациите]] || 14 октомври 2025 || 17 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1966|1966]]) || data-sort-value="1.0" | 4 || |- | Л2 || style=white-space:nowrap | {{fb|CRO}} || 2 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Л|групата Л во УЕФА квалификациите]] || 14 ноември 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Финале ([[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]) || data-sort-value="4.1" | 10 || |- | Л3 || style=white-space:nowrap | {{fb|GHA}} || 4 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група И|групата И]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 12 октомври 2025 || 5 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]) || data-sort-value="4.1" | 72 || |- | Л4 || style=white-space:nowrap | {{fb|PAN}} || 3 || [[КОНКАКАФ]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КОНКАКАФ) - трета рунда#Група А|групата А од третата рунда на КОНКАКАФ квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]) || data-sort-value="7.3" | 30 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Англија - Хрватска=== <section begin=L1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - Хрватска|Англија - Хрватска]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = 4–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Англија<ref name="ENG-CRO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12516/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group L – England v. Croatia |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Хрватска<ref name="ENG-CRO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џордан Пикфорд]] |- |RB ||'''24'''||[[Рис Џејмс]] |- |CB ||'''2''' ||[[Езри Конса]] |- |CB ||'''5''' ||[[Џон Стоунс]] || || {{suboff|87}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нико О'Рајли]] |- |CM ||'''8''' ||[[Елиот Андерсон]] |- |CM ||'''4''' ||[[Деклан Рајс]] || || {{suboff|72}} |- |RW ||'''20'''||[[Нони Мадуеке]] || || {{suboff|72}} |- |AM ||'''10'''||[[Џуд Белингам]] || || {{suboff|80}} |- |LW ||'''18'''||[[Антони Гордон]] || || {{suboff|72}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хари Кејн]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''17'''||[[Морган Роџерс]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''7''' ||[[Букајо Сака]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''11'''||[[Маркус Рашфорд]] || || {{subon|72}} |- |DF ||'''25'''||[[Џед Спенс]] || || {{subon|80}} |- |DF ||'''6''' ||[[Марк Гехи]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Томас Тухел]] |} |valign="top"|[[File:ENG-CRO 2026-06-17.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Доминик Ливаковиќ]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јосип Шутало]] |- |CB ||'''22'''||[[Лука Вушковиќ]] || || {{suboff|66}} |- |CB ||'''4''' ||[[Јошко Гвардиол]] |- |RM ||'''2''' ||[[Јосип Станишиќ]] |- |CM ||'''10'''||[[Лука Модриќ]] {{Капитен}} || || {{suboff|58}} |- |CM ||'''15'''||[[Марио Пашалиќ]] || || {{suboff|78}} |- |LM ||'''14'''||[[Иван Перишиќ]] |- |RF ||'''17'''||[[Петар Сучиќ]] |- |CF ||'''26'''||[[Петар Муса]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''16'''||[[Мартин Батурина]] || || {{suboff|78}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Матео Ковачиќ]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''24'''||[[Марко Пашалиќ]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''20'''||[[Игор Матановиќ]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''9''' ||[[Андреј Крамариќ]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''13'''||[[Никола Влашиќ]] || || {{subon|78}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Златко Далиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хари Кејн]] (Англија)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="ENG-CRO line-ups"/> <br />Nicolas Danos ([[French Football Federation|France]]) <br />Benjamin Pagès ([[French Football Federation|France]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Katia Itzel García]] ([[Mexican Football Federation|Mexico]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />[[Sandra Ramírez (referee)|Sandra Ramírez]] ([[Mexican Football Federation|Mexico]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Jérôme Brisard]] ([[French Football Federation|France]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Willy Delajod]] ([[French Football Federation|France]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Fedayi San]] ([[Swiss Football Association|Switzerland]]) |} ===Гана - Панама=== <section begin=L2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Гана - Панама|Гана - Панама]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _gha26a |pattern_b = _gha26a |pattern_ra = _gha26a |pattern_sh = _gha26a |pattern_so = _gha26al |leftarm = f8cd5c |body = f8cd5c |rightarm = f8cd5c |shorts = f8cd5c |socks = f8cd5c |title = Гана<ref name="GHA-PAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12519/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group L – Ghana v. Panama |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _pan26h |pattern_b = _pan26h |pattern_ra = _pan26h |pattern_sh = _pan26h |pattern_so = _pan26hl |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Панама<ref name="GHA-PAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лоренс Ати-Зиги]] || || {{suboff|46}} |- |RB ||'''26'''||[[Марвин Сенаја]] |- |CB ||'''4''' ||[[Џонас Аџетеј]] |- |CB ||'''18'''||[[Џером Опоку]] |- |LB ||'''14'''||[[Гидеон Менса (фудбалер 1998)|Гидеон Менса]] |- |DM ||'''15'''||[[Елиша Овусу]] || || {{suboff|78}} |- |CM ||'''3''' ||[[Кејлеб Јиренки]] || {{yel|16}} |- |CM ||'''22'''||[[Камалдин Сулемана]] || || {{suboff|58}} |- |RF ||'''24'''||[[Ернест Нуама]] || || {{suboff|58}} |- |CF ||'''9''' ||[[Џордан Ају]] {{Капитен}} || || {{suboff|87}} |- |LF ||'''11'''||[[Антуан Семењо]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |GK ||'''16''' ||[[Бенџамин Асаре]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''7''' ||[[Абдул Фатаву]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''10''' ||[[Брендон Томас-Асанте]] || || {{subon|58}} |- |MF ||'''8''' ||[[Кваси Сибо]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''25''' ||[[Принс Квабена Аду]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|POR}} [[Карлос Кеирош]] |} |valign="top"|[[File:GHA-PAN 2026-06-17.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''22'''||[[Орландо Москера]] |- |CB ||'''13'''||[[Џовани Рамос]] |- |CB ||'''3''' ||[[Хосе Кордоба]] |- |CB ||'''16'''||[[Андрес Андраде (фудбалер 1998)|Андрес Андраде]] |- |RM ||'''23'''||[[Мајкл Амир Муриљо]] |- |CM ||'''14'''||[[Карлос Харви]] || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''11'''||[[Едгар Барсенас]] {{Капитен}} |- |LM ||'''2''' ||[[Сесар Блекман]] || {{yel|72}} || {{suboff|90}} |- |RF ||'''6''' ||[[Кристијан Мартинес (панамски фудбалер)|Кристијан Мартинес]] || || {{suboff|63}} |- |CF ||'''18'''||[[Сесилио Ватерман]] || || {{suboff|63}} |- |LF ||'''7''' ||[[Хосе Луис Родригес (фудбалер 1998)|Хосе Луис Родригес]] || || {{suboff|74}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''17''' ||[[Хосе Фахардо]] || || {{subon|63}} |- |FW ||'''24''' ||[[Асаријас Лондоњо]] || || {{subon|63}} |- |MF ||'''10''' ||[[Исмаел Дијас (фудбалер 1997)|Исмаел Дијас]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''20''' ||[[Анибал Годој]] || || {{subon|90}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Томас Кристијансен]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Антуан Семењо]] (Гана)<ref name="MOTM"/> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="GHA-PAN line-ups"/> <br />{{flagsport|SWE}} Махбод Беиги <br />{{flagsport|SWE}} Андреас Седерквист <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SAU}} [[Халид Ал-Тураис]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|BEL}} [[Брам Ван Дрише]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] |} ===Англија - Гана=== <section begin=L3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - Гана|Англија - Гана]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=L3 /> ===Панама - Хрватска=== <section begin=L4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Панама - Хрватска|Панама - Хрватска]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=L4 /> ===Панама - Англија=== <section begin=L5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Панама - Англија|Панама - Англија]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ===Хрватска - Гана=== <section begin=L6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Хрватска - Гана|Хрватска - Гана]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Л]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} 7r7sm9e2of8hte3rr8tq42qfzb5hssx 5578703 5578700 2026-06-18T21:47:36Z Carshalton 30527 /* Натпревари */ 5578703 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Л''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]], [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]], [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] и [[Фудбалска репрезентација на Панама|Панама]]. Натпреварите се одиграле од 17 до 27 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Л1 || style=white-space:nowrap | {{fb|ENG}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група К|групата К во УЕФА квалификациите]] || 14 октомври 2025 || 17 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1966|1966]]) || data-sort-value="1.0" | 4 || |- | Л2 || style=white-space:nowrap | {{fb|CRO}} || 2 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Л|групата Л во УЕФА квалификациите]] || 14 ноември 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Финале ([[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]) || data-sort-value="4.1" | 10 || |- | Л3 || style=white-space:nowrap | {{fb|GHA}} || 4 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група И|групата И]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 12 октомври 2025 || 5 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]) || data-sort-value="4.1" | 72 || |- | Л4 || style=white-space:nowrap | {{fb|PAN}} || 3 || [[КОНКАКАФ]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КОНКАКАФ) - трета рунда#Група А|групата А од третата рунда на КОНКАКАФ квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]) || data-sort-value="7.3" | 30 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Англија - Хрватска=== <section begin=L1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - Хрватска|Англија - Хрватска]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = 4–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Англија<ref name="ENG-CRO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12516/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group L – England v. Croatia |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Хрватска<ref name="ENG-CRO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џордан Пикфорд]] |- |RB ||'''24'''||[[Рис Џејмс]] |- |CB ||'''2''' ||[[Езри Конса]] |- |CB ||'''5''' ||[[Џон Стоунс]] || || {{suboff|87}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нико О'Рајли]] |- |CM ||'''8''' ||[[Елиот Андерсон]] |- |CM ||'''4''' ||[[Деклан Рајс]] || || {{suboff|72}} |- |RW ||'''20'''||[[Нони Мадуеке]] || || {{suboff|72}} |- |AM ||'''10'''||[[Џуд Белингам]] || || {{suboff|80}} |- |LW ||'''18'''||[[Антони Гордон]] || || {{suboff|72}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хари Кејн]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''17'''||[[Морган Роџерс]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''7''' ||[[Букајо Сака]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''11'''||[[Маркус Рашфорд]] || || {{subon|72}} |- |DF ||'''25'''||[[Џед Спенс]] || || {{subon|80}} |- |DF ||'''6''' ||[[Марк Гехи]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Томас Тухел]] |} |valign="top"|[[File:ENG-CRO 2026-06-17.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Доминик Ливаковиќ]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јосип Шутало]] |- |CB ||'''22'''||[[Лука Вушковиќ]] || || {{suboff|66}} |- |CB ||'''4''' ||[[Јошко Гвардиол]] |- |RM ||'''2''' ||[[Јосип Станишиќ]] |- |CM ||'''10'''||[[Лука Модриќ]] {{Капитен}} || || {{suboff|58}} |- |CM ||'''15'''||[[Марио Пашалиќ]] || || {{suboff|78}} |- |LM ||'''14'''||[[Иван Перишиќ]] |- |RF ||'''17'''||[[Петар Сучиќ]] |- |CF ||'''26'''||[[Петар Муса]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''16'''||[[Мартин Батурина]] || || {{suboff|78}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Матео Ковачиќ]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''24'''||[[Марко Пашалиќ]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''20'''||[[Игор Матановиќ]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''9''' ||[[Андреј Крамариќ]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''13'''||[[Никола Влашиќ]] || || {{subon|78}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Златко Далиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хари Кејн]] (Англија)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ENG-CRO line-ups"/> <br />{{flagsport|FRA}} Никола Дано <br />{{flagsport|FRA}} Бенжамен Пажес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] ([[Mexican Football Federation|Mexico]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Жером Брисар]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|SUI}} [[Федаји Сан]] |} ===Гана - Панама=== <section begin=L2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Гана - Панама|Гана - Панама]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _gha26a |pattern_b = _gha26a |pattern_ra = _gha26a |pattern_sh = _gha26a |pattern_so = _gha26al |leftarm = f8cd5c |body = f8cd5c |rightarm = f8cd5c |shorts = f8cd5c |socks = f8cd5c |title = Гана<ref name="GHA-PAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12519/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group L – Ghana v. Panama |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _pan26h |pattern_b = _pan26h |pattern_ra = _pan26h |pattern_sh = _pan26h |pattern_so = _pan26hl |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Панама<ref name="GHA-PAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лоренс Ати-Зиги]] || || {{suboff|46}} |- |RB ||'''26'''||[[Марвин Сенаја]] |- |CB ||'''4''' ||[[Џонас Аџетеј]] |- |CB ||'''18'''||[[Џером Опоку]] |- |LB ||'''14'''||[[Гидеон Менса (фудбалер 1998)|Гидеон Менса]] |- |DM ||'''15'''||[[Елиша Овусу]] || || {{suboff|78}} |- |CM ||'''3''' ||[[Кејлеб Јиренки]] || {{yel|16}} |- |CM ||'''22'''||[[Камалдин Сулемана]] || || {{suboff|58}} |- |RF ||'''24'''||[[Ернест Нуама]] || || {{suboff|58}} |- |CF ||'''9''' ||[[Џордан Ају]] {{Капитен}} || || {{suboff|87}} |- |LF ||'''11'''||[[Антуан Семењо]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |GK ||'''16''' ||[[Бенџамин Асаре]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''7''' ||[[Абдул Фатаву]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''10''' ||[[Брендон Томас-Асанте]] || || {{subon|58}} |- |MF ||'''8''' ||[[Кваси Сибо]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''25''' ||[[Принс Квабена Аду]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|POR}} [[Карлос Кеирош]] |} |valign="top"|[[File:GHA-PAN 2026-06-17.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''22'''||[[Орландо Москера]] |- |CB ||'''13'''||[[Џовани Рамос]] |- |CB ||'''3''' ||[[Хосе Кордоба]] |- |CB ||'''16'''||[[Андрес Андраде (фудбалер 1998)|Андрес Андраде]] |- |RM ||'''23'''||[[Мајкл Амир Муриљо]] |- |CM ||'''14'''||[[Карлос Харви]] || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''11'''||[[Едгар Барсенас]] {{Капитен}} |- |LM ||'''2''' ||[[Сесар Блекман]] || {{yel|72}} || {{suboff|90}} |- |RF ||'''6''' ||[[Кристијан Мартинес (панамски фудбалер)|Кристијан Мартинес]] || || {{suboff|63}} |- |CF ||'''18'''||[[Сесилио Ватерман]] || || {{suboff|63}} |- |LF ||'''7''' ||[[Хосе Луис Родригес (фудбалер 1998)|Хосе Луис Родригес]] || || {{suboff|74}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''17''' ||[[Хосе Фахардо]] || || {{subon|63}} |- |FW ||'''24''' ||[[Асаријас Лондоњо]] || || {{subon|63}} |- |MF ||'''10''' ||[[Исмаел Дијас (фудбалер 1997)|Исмаел Дијас]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''20''' ||[[Анибал Годој]] || || {{subon|90}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Томас Кристијансен]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Антуан Семењо]] (Гана)<ref name="MOTM"/> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="GHA-PAN line-ups"/> <br />{{flagsport|SWE}} Махбод Беиги <br />{{flagsport|SWE}} Андреас Седерквист <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SAU}} [[Халид Ал-Тураис]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|BEL}} [[Брам Ван Дрише]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] |} ===Англија - Гана=== <section begin=L3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - Гана|Англија - Гана]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=L3 /> ===Панама - Хрватска=== <section begin=L4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Панама - Хрватска|Панама - Хрватска]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=L4 /> ===Панама - Англија=== <section begin=L5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Панама - Англија|Панама - Англија]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ===Хрватска - Гана=== <section begin=L6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Хрватска - Гана|Хрватска - Гана]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Л]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} djbvxqd2q1bopix07h7m0bkpmki0it9 5578704 5578703 2026-06-18T21:47:55Z Carshalton 30527 /* Англија - Хрватска */ 5578704 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Л''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]], [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]], [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] и [[Фудбалска репрезентација на Панама|Панама]]. Натпреварите се одиграле од 17 до 27 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Л1 || style=white-space:nowrap | {{fb|ENG}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група К|групата К во УЕФА квалификациите]] || 14 октомври 2025 || 17 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1966|1966]]) || data-sort-value="1.0" | 4 || |- | Л2 || style=white-space:nowrap | {{fb|CRO}} || 2 || [[УЕФА]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Л|групата Л во УЕФА квалификациите]] || 14 ноември 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Финале ([[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]) || data-sort-value="4.1" | 10 || |- | Л3 || style=white-space:nowrap | {{fb|GHA}} || 4 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група И|групата И]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 12 октомври 2025 || 5 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || Четвртфинале ([[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]) || data-sort-value="4.1" | 72 || |- | Л4 || style=white-space:nowrap | {{fb|PAN}} || 3 || [[КОНКАКАФ]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КОНКАКАФ) - трета рунда#Група А|групата А од третата рунда на КОНКАКАФ квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 2 || [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]] || Групна фаза ([[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]) || data-sort-value="7.3" | 30 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Англија - Хрватска=== <section begin=L1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - Хрватска|Англија - Хрватска]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = 4–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Англија<ref name="ENG-CRO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12516/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group L – England v. Croatia |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Хрватска<ref name="ENG-CRO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џордан Пикфорд]] |- |RB ||'''24'''||[[Рис Џејмс]] |- |CB ||'''2''' ||[[Езри Конса]] |- |CB ||'''5''' ||[[Џон Стоунс]] || || {{suboff|87}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нико О'Рајли]] |- |CM ||'''8''' ||[[Елиот Андерсон]] |- |CM ||'''4''' ||[[Деклан Рајс]] || || {{suboff|72}} |- |RW ||'''20'''||[[Нони Мадуеке]] || || {{suboff|72}} |- |AM ||'''10'''||[[Џуд Белингам]] || || {{suboff|80}} |- |LW ||'''18'''||[[Антони Гордон]] || || {{suboff|72}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хари Кејн]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''17'''||[[Морган Роџерс]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''7''' ||[[Букајо Сака]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''11'''||[[Маркус Рашфорд]] || || {{subon|72}} |- |DF ||'''25'''||[[Џед Спенс]] || || {{subon|80}} |- |DF ||'''6''' ||[[Марк Гехи]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Томас Тухел]] |} |valign="top"|[[File:ENG-CRO 2026-06-17.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Доминик Ливаковиќ]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јосип Шутало]] |- |CB ||'''22'''||[[Лука Вушковиќ]] || || {{suboff|66}} |- |CB ||'''4''' ||[[Јошко Гвардиол]] |- |RM ||'''2''' ||[[Јосип Станишиќ]] |- |CM ||'''10'''||[[Лука Модриќ]] {{Капитен}} || || {{suboff|58}} |- |CM ||'''15'''||[[Марио Пашалиќ]] || || {{suboff|78}} |- |LM ||'''14'''||[[Иван Перишиќ]] |- |RF ||'''17'''||[[Петар Сучиќ]] |- |CF ||'''26'''||[[Петар Муса]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''16'''||[[Мартин Батурина]] || || {{suboff|78}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Матео Ковачиќ]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''24'''||[[Марко Пашалиќ]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''20'''||[[Игор Матановиќ]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''9''' ||[[Андреј Крамариќ]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''13'''||[[Никола Влашиќ]] || || {{subon|78}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Златко Далиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хари Кејн]] (Англија)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ENG-CRO line-ups"/> <br />{{flagsport|FRA}} Никола Дано <br />{{flagsport|FRA}} Бенжамен Пажес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Жером Брисар]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|SUI}} [[Федаји Сан]] |} ===Гана - Панама=== <section begin=L2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Гана - Панама|Гана - Панама]] |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _gha26a |pattern_b = _gha26a |pattern_ra = _gha26a |pattern_sh = _gha26a |pattern_so = _gha26al |leftarm = f8cd5c |body = f8cd5c |rightarm = f8cd5c |shorts = f8cd5c |socks = f8cd5c |title = Гана<ref name="GHA-PAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12519/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group L – Ghana v. Panama |publisher=[[FIFA]] |date=June 17, 2026 |access-date=June 17, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _pan26h |pattern_b = _pan26h |pattern_ra = _pan26h |pattern_sh = _pan26h |pattern_so = _pan26hl |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Панама<ref name="GHA-PAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лоренс Ати-Зиги]] || || {{suboff|46}} |- |RB ||'''26'''||[[Марвин Сенаја]] |- |CB ||'''4''' ||[[Џонас Аџетеј]] |- |CB ||'''18'''||[[Џером Опоку]] |- |LB ||'''14'''||[[Гидеон Менса (фудбалер 1998)|Гидеон Менса]] |- |DM ||'''15'''||[[Елиша Овусу]] || || {{suboff|78}} |- |CM ||'''3''' ||[[Кејлеб Јиренки]] || {{yel|16}} |- |CM ||'''22'''||[[Камалдин Сулемана]] || || {{suboff|58}} |- |RF ||'''24'''||[[Ернест Нуама]] || || {{suboff|58}} |- |CF ||'''9''' ||[[Џордан Ају]] {{Капитен}} || || {{suboff|87}} |- |LF ||'''11'''||[[Антуан Семењо]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |GK ||'''16''' ||[[Бенџамин Асаре]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''7''' ||[[Абдул Фатаву]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''10''' ||[[Брендон Томас-Асанте]] || || {{subon|58}} |- |MF ||'''8''' ||[[Кваси Сибо]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''25''' ||[[Принс Квабена Аду]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|POR}} [[Карлос Кеирош]] |} |valign="top"|[[File:GHA-PAN 2026-06-17.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''22'''||[[Орландо Москера]] |- |CB ||'''13'''||[[Џовани Рамос]] |- |CB ||'''3''' ||[[Хосе Кордоба]] |- |CB ||'''16'''||[[Андрес Андраде (фудбалер 1998)|Андрес Андраде]] |- |RM ||'''23'''||[[Мајкл Амир Муриљо]] |- |CM ||'''14'''||[[Карлос Харви]] || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''11'''||[[Едгар Барсенас]] {{Капитен}} |- |LM ||'''2''' ||[[Сесар Блекман]] || {{yel|72}} || {{suboff|90}} |- |RF ||'''6''' ||[[Кристијан Мартинес (панамски фудбалер)|Кристијан Мартинес]] || || {{suboff|63}} |- |CF ||'''18'''||[[Сесилио Ватерман]] || || {{suboff|63}} |- |LF ||'''7''' ||[[Хосе Луис Родригес (фудбалер 1998)|Хосе Луис Родригес]] || || {{suboff|74}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''17''' ||[[Хосе Фахардо]] || || {{subon|63}} |- |FW ||'''24''' ||[[Асаријас Лондоњо]] || || {{subon|63}} |- |MF ||'''10''' ||[[Исмаел Дијас (фудбалер 1997)|Исмаел Дијас]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''20''' ||[[Анибал Годој]] || || {{subon|90}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Томас Кристијансен]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Антуан Семењо]] (Гана)<ref name="MOTM"/> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="GHA-PAN line-ups"/> <br />{{flagsport|SWE}} Махбод Беиги <br />{{flagsport|SWE}} Андреас Седерквист <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SAU}} [[Халид Ал-Тураис]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|BEL}} [[Брам Ван Дрише]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] |} ===Англија - Гана=== <section begin=L3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - Гана|Англија - Гана]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = |судија = }}<section end=L3 /> ===Панама - Хрватска=== <section begin=L4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Панама - Хрватска|Панама - Хрватска]] |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = }}<section end=L4 /> ===Панама - Англија=== <section begin=L5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Панама - Англија|Панама - Англија]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=L5 /> ===Хрватска - Гана=== <section begin=L6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Хрватска - Гана|Хрватска - Гана]] |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=L6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Л]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} h4t7zsznwvi5yr09pfzld2fbzg6om0t 0 1397038 5578809 5572622 2026-06-19T08:35:14Z BosaFi 115936 5578809 wikitext text/x-wiki {{Infobox U.S. presidential document | depiction = January 1968 LBJ on the phone.jpg | depictionalt = Претседателот Џонсон | depictioncaption = Претседателот Џонсон во Овалната канцеларија | type = Извршна наредба | signeddate = 13 октомври 1967 | summary = Забранета е [[дискриминација]] врз основа на [[пол]] при вработување, како кај сојузната работна сила во [[Соединетите Држави]], така и од страна на владини изведувачи. | repealedby = [[Извршна наредба 14173]], „Крај на нелегалната дискриминација и враќање на можностите засновани на заслуги“ | repealeddate = 21 јануари 2025 }} '''Извршна наредба 11375''', потпишана од [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот]] [[Линдон Џонсон|Линдон Б. Џонсон]] на 13 октомври 1967 година, забранувајќи ја [[Дискриминација|дискриминацијата]] врз основа на [[пол]] при вработување, како кај сојузната работна сила во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], така и од страна на владини изведувачи. == Позадина == За време на законодавните напори за донесување на [[Закон за граѓански права (1964)|Законот за граѓански права од 1964 година]], „[[Пол|полот]]“ не беил меѓу категориите што првично ги опфаќал законот. Во [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничкиот дом]], јужните противници на законот, предводени од претставникот Хауард Смит од [[Вирџинија]], предложиле додавање на „полот“ на првичниот список ([[раса]], боја на кожа, [[религија]] или национално потекло). Смит со децении ги поддржувал [[Женски права|правата на жените]], но други сметале дека амандманот ќе го направи законот неприфатлив за неговите поумерени поддржувачи, а потоа ќе доведе до негов пораз. Групите за граѓански права, па дури и Американското здружение на универзитетски жени, се спротивставило на додавањето, но коалиција од конзервативни противници на законодавството за граѓански права и либерални застапници за граѓански права гласаа за вклучување на „полот“. Така, законот на крајот бил усвоен заедно со зборот. Властите задолжени за спроведување на Законот за граѓански права се насочувале на расната дискриминација и омаловажувањето на дискриминацијата врз основа на пол. Комисијата за еднакви можности за вработување (КЕМВ), задолжена за спроведување на законот од 1964 година, дури и одлучила во 1965 година дека сегрегираните огласи за работа, „Потребна е помош за маж“ и „Потребна е помош за жена“, се дозволени бидејќи им служат на „читателите“.<ref>''New York Times'': [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1965/09/28/286847922.pdf John Herbers, "Help Wanted: Picking the Sex for the Job," September 28, 1965], пристапено на 6 јуни 2026</ref> Застапниците, фрустрирани од прифаќањето на половите предрасуди за правата на жените, ја основале Националната организација за жени (НОЖ/NOW) во јуни 1966 година.<ref> [http://www.now.org/history/the_founding.html "The Founding of NOW] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120322143136/http://www.now.org/history/the_founding.html|date=2012-03-22}}, пристапено на 6 јуни 2026.</ref> Френклин Д. Рузвелт помладиот, раководителот на КЕМВ, советувал трпение и истакнал дека поради начинот на кој зборот „пол“ бил вметнат во законодавството, Комисијата за рамноправност и прифатливост нема законодавна историја или сведочење пред конгресните комитети за да го води низ „голем број многу сериозни проблеми со толкувањето, применувањето и надлежноста“.<ref>''New York Times'': [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1965/10/13/95911829.pdf Edith Evans Asbury, "Protest Proposed on Women's Jobs," October 13, 1965], пристапено на 6 јуни 2026</ref> НОЖ и други групи за застапување на правата на жените и Претседателската советодавна група за статусот на жените го повикале претседателот [[Линдон Џонсон]] да ја усогласи владината политика во однос на половата дискриминација со другите облици на спречување на предрасуди. Помошникот секретар за труд, Естер Петерсон, исто така, дала поддршка.<ref name="acir41">Advisory Committee on Intergovernmental Relations, ''The Evolution of a Problematic Partnership: The Feds and Higher Ed'' (The Federal Role in the Federal System: The Dynamics of Growth, vol. 6, 1981), 41-2, [https://books.google.com/books?id=Ot-72ALM6IIC&pg=PA41& available online], пристапено на 6 јуни 2026</ref><ref name="nyt">''New York Times'': [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1967/10/14/90410926.pdf Max Frankel, "Johnson Signs Order to Protect Women in U.S. Jobs from Bias," October 14, 1967], пристапено на 6 јуни 2026</ref> На денот кога Џонсон ја потпишал Извршната наредба 11375, Џон В. Мејси помладиот, претседател на Комисијата за државни служби, забележал дека жените создале околу една третина од жалбите што неговата агенција ги добила за неправедни практики за вработување, иако тие претставувале скромен дел од сојузната работна сила. Тој рекол дека жените имале 658 од 23.000 работни места со плата од 18.000 [[Американски долар|долари]] годишно, 74 од 5.000 со плата од 20.000 долари, 41 од 2.300 со плата од 22.000 долари и 36 од 17.000 со плата од 25.000 долари. == Одредби == Оваа Извршна наредба ја додала категоријата „[[пол]]“ на одредбите против [[дискриминација]] опфатени во претходната [[Извршна наредба 11246|Извршна наредба на Џонсон бр. 11246]] од 24 септември 1965 година, која се однесувала на дискриминацијата врз основа на [[раса]], боја на кожа, [[религија]] или национално потекло. Таа наредба отишла многу подалеку од претходната легислатива за [[Граѓански и политички права|граѓански права]]. За разлика од Законот за еднаква плата од 1963 година, таа се однесувала на оние кои работеле на административни, извршни и професионални позиции. За разлика од Наслов VII од Законот за граѓански права, таа не го исклучувала наставниот кадар.<ref>Advisory Committee on Intergovernmental Relations, ''The Evolution of a Problematic Partnership: The Feds and Higher Ed'' (The Federal Role in the Federal System: The Dynamics of Growth, vol. 6, 1981), 46n47, [https://books.google.com/books?id=Ot-72ALM6IIC&pg=PA46& available online], пристапено на 6 јуни 2026</ref> Наредбата предвидувала Комисијата за државни служби (КДС) да може да разгледува жалби за дискриминација врз основа на пол од вработените во сојузната влада еден месец по издавањето на наредбата. Една година по нејзиното издавање, таа го овластила Бирото за труд да истражува и да решава слични жалби од оние вработени од владини изведувачи. == Спроведување == Лобирањето кај членовите на [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]], од страна на женските групи, особено Лигата за акција за еднаквост на жените (ЛАЕЖ), поттикнало различни владини агенции да ги преземат своите обврски за спроведување. Кога Министерството за труд издало подробни правила како што било предвидено во оваа Извршна наредба на 9 јуни 1970 година, ги дефинирала изведувачите како секое деловно [[претпријатие]] со владин договор вреден 50.000 долари или повеќе и 50 или повеќе вработени. Неговата Канцеларија за усогласеност со сојузните договори (КУСД) ќе го надгледува спроведувањето.<ref name="murray272">Pauli Murray, "Economic and Educational Inequality Based on Sex: An Overview," ''Valparaiso University Law Review'', vol. 5, no. 2 (1971), 237-280, 272</ref> Правилата на трудот вклучувале забрана за рекламирање на отворени работни места под насловите „машки“ и „женски“, освен ако полот на барателот на работа не бил „добра квалификација за работа“ и забранувал ограничување на одредени работни места или ограничување на стажот врз основа на пол. Правилата биле препорачани од Работната група на претседателот за права и одговорности на жените во декември 1969 година.<ref>''New York Times'': [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1970/06/10/81843357.pdf Robert B. Semple, Jr., "Tighter Rules on Job Prejudice Against Women Issued by U.S.," June 10, 1970], пристапено на 6 јуни 2026</ref> И покрај главната улога дадена на Лабуристичката партија во Извршната наредба, секоја агенција на сојузната влада што склучувала договори имала одговорност за усогласеност со прописите на КУСД од страна на оние што ги држеле нејзините договори. Лабуристичката партија го назначила Министерството за здравство, образование и социјална помош како агенција за усогласеност за [[Установа|установите]] за високо образование. Откако министерството собрало [[статистика]] и открило нееднаквости во платите и моделите на унапредување на мажите и жените во високото образование, основало посебен оддел посветен на истражување на жалби против колеџи и [[Универзитет|универзитети]], Канцеларијата за граѓански права<ref name="lyons">''New York Times'': [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1970/11/08/90626158.pdf Richard D. Lyons, "Women Forcing Colleges To Give Job Data to U.S.," November 8, 1970], пристапено на 6 јуни 2026</ref> и назначило теренски кадар уште во јули 1968 година. Дискриминацијата во високото образование била доволно истакната за Конгресот да се осврне на неа во Образовните амандмани од 1972 година, пресвртниот закон познат како Наслов IX. Иако прописите на КУСД барале создавање „цели и временски распореди“ за афирмативни акции за отстранување на минатите дискриминаторски практики за вработување, владините претставници се двоумеле да ги применат на полот како што правеа на расата. Министерот за труд, Џејмс Хоџсон, на група од десет застапници на жените на 25 јули 1970 година, им рекол дека „проблемите со вработувањето на жените се различни“.<ref name="murray274">Murray, "Economic and Educational Inequality," 274</ref> Тој признал дека дискриминацијата врз основа на пол е „суптилна и поприсутна отколку против која било друга малцинска група.<ref name="nytset">''New York Times'': [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1970/08/01/78794605.pdf "Federal Contracts to Set Job Equality for Women," August 1, 1970], пристапено на 6 јуни 2026</ref> Како одговор, женските групи организирале демонстрации во повеќе од десетина градови.<ref name="murray274" /> На 31 јули, Хоџсон се обидел да ги разјасни своите забелешки, во начело поддржувајќи ја идејата за „цели и временски распореди“ за ублажување на половата дискриминација, но велејќи дека постапките за нивно утврдување во однос на другите облици на дискриминација „не се доволни за да се одговори на потешкиот и неостварлив проблем на половата дискриминација“.<ref name="murray275">Murray "Economic and Educational Inequality," 275</ref> Тој објаснил дека: „Моделот на работната сила на жените и расните малцинства се разликува во значителни аспекти. Многу жени не бараат вработување. Практично сите возрасни мажи бараат. Многу занимања што ги бараат сите расни групи не ги барале жените во значителен број.“<ref name="nytset" /> Тој ветил „непосредни советувања“ во рок од две недели со заинтересираните страни.<ref name="nytset" /> Советодавните комитети требале да се состанат во мај 1971 година.<ref name="murray275" /> Според овластувањето и насоката на оваа Извршна наредба, Комисијата за државна служба ја воспоставила Сојузната програма за жени за спроведување програми за обезбедување вработување и напредување на жените во сојузната работна сила.<ref>Helene S. Markoff, "The Federal Women's Program," ''Public Administration Review'', vol. 32, no. 2 (март–април 1972), 145</ref> Оваа Извршна наредба обезбедила основа за истрага на сојузната влада за практиките на вработување на повеќе од 2.000 колеџи и универзитети, по жалбите поднесени во пролетта 1970 година против 150 установи од страна на ЛАЕЖ и НОЖ. Еден владин претставник рекол дека на околу десетина им биле одбиени средства поради непочитување на барањата за евиденција за вработување и дека сите освен три на крајот се согласиле. Д-р Бернис Сандлер од Лигата за акција за еднаквост коментирала: „На крајот на краиштата, нема сојузни закони кои се занимаваат со полова дискриминација. Затоа го присилуваме проблемот со поднесување жалби според условите на извршната наредба.“ Таа рекла дека нејзината организација поднела жалби против државниот систем на [[Калифорнија]], Универзитетот Колумбија и други, и дека истрагите се активни на [[Харвард|Универзитетот Харвард]], Лојола од Чикаго, Универзитетот „Џорџ Вашингтон“ и други.<ref>Murray, "Economic and Educational Inequality," 272-3</ref> Таа објаснила дека случајно наишла на Извршната наредба:<ref>''New York Times'': [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1971/11/21/91312373.pdf Nancy Hicks, "Women on College Faculties are Pressing for Equal Pay and Better Positions in Academic Hierarchy," November 21, 1971], пристапено на 6 јуни 2026</ref> {{quote|Ја читав Извршната наредба од 1965 година и случајно видов ѕвездичка. Бидејќи сум академик, ја прочитав фуснотата и видов дека наредбата е изменета во 1968 година. {{sic}} да бидат вклучени жени. Аларм сличен на еурека ми се огласи во главата и за неколку месеци поднесовме обвинение против Универзитетот во Мериленд.}}   До крајот на 1970-тите, администрацијата на [[Џими Картер|Картер]] ги користела правилата утврдени со Извршната наредба 11375 против големи бизниси како Uniroyal (Јуниројал), кои имале производствена сместивост сегрегирана според полот. Повеќето [[Претпријатие|претпријатија]] оделе на [[суд]] за да ги попречуваат обидите на владата да ги следи и регулира нивните практики и одлуки за вработување. Само General Dynamics (Џенерал Дајнамикс) и United Airlines (Јунајтед Ерлајнс) преговарале за спогодби.<ref>''New York Times'': [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1978/05/26/110960955.pdf Janet Battaile, "Business Resisting U.S. on Job-Bias Issue," May 26, 1978], пристапено на 6 јуни 2026</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} == Извори == * Патриша Г. Зелман, ''Women, Work, and National Policy: The Kennedy-Johnson Years'' (Ен Арбор, [[Мичиген]]: UMI Research Press, 1982) == Надворешни врски == {{Wikisource|Executive Order 11375|lang=en}} * [https://www.archives.gov/federal-register/executive-orders/1967.html#11375 Извршна наредба 11375] од мрежната страница на Националната администрација за архиви и записи на Соединетите Држави. [[Категорија:Историја на граѓанските права во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Право за дискриминаторски случаи при вработување во Соединетите Држави]] [[Категорија:Историја на афирмативната акција во Соединетите Држави]] [[Категорија:Извршни наредби на Линдон Џонсон]] [[Категорија:Соединетите Држави во 1967 година]] [[Категорија:Правото во Соединетите Држави во 1967 година]] [[Категорија:Историја на човековите права]] 8n0fchwfah5se2kqdm631nioipeh138 0 1397041 5578808 5572621 2026-06-19T08:34:48Z BosaFi 115936 5578808 wikitext text/x-wiki {{See also|Закон за еднакви можности за вработување (1972)}} {{Infobox U.S. presidential document | depiction = January 1968 LBJ on the phone.jpg | depictionalt = Претседателот Џонсон | depictioncaption = Претседателот Џонсон во Овалната канцеларија | type = executive order | signeddate = 24 септември 1965 | summary = Утврдени барања за недискриминаторски практики при вработување и вработување од страна на изведувачи на владини услуги на Соединетите Држави }} '''Извршна наредба 11246''', потпишана од [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот]] [[Линдон Џонсон|Линдон Б. Џонсон]], ― извршна наредба поврзана со делот на Член II од Уставот на сојузната влада на Соединетите Држави, на сила од 1965 до 2025 година, со која биле специфицирани недискриминаторски практики и афирмативна акција при вработување во сојузната влада. Извршната одлука ја потпишала претседателот Линдон Б. Џонсон на 24 септември 1965 година, со која биле утврдени барања за недискриминаторски практики при вработување од страна на изведувачите на владини услуги на Соединетите Држави. Како што бил изменет, наредбата им забранувала на „сојузните изведувачи и подизведувачи и на сојузно потпомогнатите градежни изведувачи и подизведувачи кои општо имаат договори што надминуваат 10.000 [[Американски долар|долари]] да дискриминираат во одлуките за вработување врз основа на [[раса]], боја на [[кожа]], [[религија]], [[пол]] или национално потекло“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dol.gov/compliance/laws/comp-eeo.htm|title=The Executive Order 11246|work=U.S. Department of Labor|archive-url=https://web.archive.org/web/20110904064525/http://www.dol.gov/compliance/laws/comp-eeo.htm|archive-date=2011-09-04|accessdate=6 јуни 2026}}</ref> Исто така, од изведувачите било барано да „преземат афирмативна акција за да се осигурат дека кандидатите се вработени и дека вработените се третирани за време на вработувањето, без оглед на нивната раса, вероисповед, боја на кожа или национално потекло“. Фразата „афирмативна акција“ се појавила претходно во [[Извршна наредба 10925|Извршната наредба 10925]] во 1961 година. Извршната наредба била отповикана од претседателот [[Доналд Трамп]], на 21 јануари 2025 година. == Позадина == Извршната наредба 11246 (EO 11246) била продолжение на [[Извршна наредба 10479|Извршната наредба 10479]], потпишана од [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот]] [[Двајт Ајзенхауер|Двајт Д. Ајзенхауер]] на 13 август 1953 година, со која бил основан Комитетот против дискриминација за владини договори, кој самиот бил заснован на сличната [[Извршна наредба 8802]], издадена од претседателот [[Франклин Д. Рузвелт|Френклин Д. Рузвелт]] во 1941 година. Извршната наредба на Ајзенхауер била изменета и ажурирана со најмалку шест извршни наредби.<ref>National Archives: [https://www.archives.gov/federal-register/executive-orders/1953-eisenhower.html "Executive Orders Disposition Tables, Dwight D. Eisenhower - 1953"], пристапено на 6 јуни 2026</ref> Таа значително се разликувала од барањата на [[Закон за граѓански права (1964)|Законот за граѓански права од 1964 година]], кој барал од организациите да ги документираат своите практики само откако ќе биде утврдено прелиминарно незаконско работење. Извршната наредба барала од бизнисите што биле опфатени да одржуваат и да доставуваат документација за практиките за вработување и вработување по барање.<ref>Faye J. Crosby and Cheryl VanDeVeer, eds., ''Sex, Race, & Merit: Debating Affirmative Action in Education and Employment'' (University of Michigan, 2000), 220, [https://books.google.com/books?id=x3YUy5d0ISUC&pg=PA220& available online], пристапено на 6 јуни 2026</ref> Извршната наредба 11246, исто така, барала од изведувачите со 51 или повеќе вработени и договори од 50.000 [[Американски долар|долари]] или повеќе да спроведат планови за афирмативни дејства за да го зголемат учеството на малцинствата и жените на работното место доколку анализата на работната сила покаже нивна недоволна застапеност, што значи дека има помалку малцинства и жени отколку што би било очекувано со оглед на бројот на малцинства и жени квалификувани да ги држат достапните позиции. Сојузните регулативи бараат плановите за афирмативни дејства да вклучуваат изјава за политика за еднакви можности, анализа на моменталната работна сила, идентификација на недоволно застапените области, воспоставување разумни, флексибилни цели и временски распореди за зголемување на можностите за вработување, засебни програми ориентирани кон активности за решавање на проблематичните области, поддршка за програми за акција во заедницата и воспоставување систем за внатрешна ревизија и известување. Одговорноста за спроведување на делови од недискриминацијата во договорите со приватната индустрија му ја доделила на Министерството за труд. Детални прописи за усогласување со Наредбата не биле издадени сè до 1969 година, кога администрацијата на Никсон ја направила афирмативната акција дел од својата стратегија за [[Граѓански и политички права|граѓански права]].<ref>Faye Crosby, Margaret S. Stockdale, and S. Ann Ropp, eds., ''Sex Discrimination in the Workplace: Multidisciplinary Perspectives'' (Blackwell Publishing, 2007), 303. On the Nixon administration's strategy with respect to affirmative action see William T. Martin Riches, ''The Civil Rights Movement: Struggle and Resistance'' (Palgrave Macmillan, 2004), 106ff. [https://books.google.com/books?id=m3amSg2-3UoC&pg=PA106& available online], пристапено на 6 јуни 2026</ref> Во 1971 година, група од тројца судии на Апелациониот суд на Соединетите Држави за Третиот округ, ја потврдиле валидноста на Извршната наредба 11246 во случај покренат од Здружението на изведувачи на Источна Пенсилванија во јануари 1970 година, со кој било оспорувано спроведувањето на администрацијата на Никсон, познато како Филаделфиски план. Во април 1971 година, судот отфрлил бројни оспорувања на наредбата, вклучувајќи ги и тврдењата дека таа е надвор од уставните овластувања на претседателот, не е во согласност со Насловите VI и VII од [[Закон за граѓански права (1964)|Законот за граѓански права од 1964 година]] и е неконзистентна со Националниот закон за работни односи.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/pursuitoffairnes00ande|title=The Pursuit of Fairness: A History of Affirmative Action|last=Anderson|first=Terry H.|publisher=Oxford University Press|year=2004|pages=[https://archive.org/details/pursuitoffairnes00ande/page/126 126]–7|url-access=registration}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1971/04/24/82004592.pdf|title=Minority Hiring Upheld by Court|last=Janson|first=Donald|date=24 април 1971|work=New York Times|access-date=6 јуни 2026}}</ref><ref>[https://scholar.google.com/scholar_case?q=442+F.2d+159&hl=en&as_sdt=20000006&case=12685032752389220170&scilh=0 Contractors Association of Eastern Pennsylvania v. Secretary of Labor], 442 F.2d 159 (3rd Cir.), ''cert. denied'', 404 U.S. 854 (1971). From [[Google Scholar]]. пристапено на 6 јуни 2026</ref> [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд на Соединетите Држави]] одбил да го разгледа случајот „Здружение на изведувачи на Источна Пенсилванија против министерот за труд“, во октомври.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YSlhRiHRFgQC&pg=PT168|title=Constructing Affirmative Action: The Struggle for Equal Employment Opportunity|last=Golland|first=David Hamilton|publisher=University Press of Kentucky|year=2011|isbn=978-0813139647}}</ref> Во 1986 година, администрацијата на Реган се спротивставила на барањата за афирмативна акција од извршната наредба и размислувала да ја измени за да им забрани на работодавците да користат „квоти, цели или други нумерички цели, или каква било шема[,] уред или техника што дискриминира или дава каква било предност на кое било лице врз основа на [[раса]], боја на [[кожа]], религија, [[пол]] или национално потекло“. Предвидената промена никогаш не била донесена бидејќи се соочила со двопартиска опозиција во Конгресот, која се заканила дека ќе ја неутрализира со донесување на Извршната наредба 11246 во закон со мнозинство без право на [[вето]].<ref>Nicholas Laham, ''The Reagan Presidency and the Politics of Race: In Pursuit of Colorblind Justice and Limited Government'' (Praeger, 1998), 87ff., [https://books.google.com/books?id=pG5Ybz7PO0UC&pg=PA87& available online], пристапено на 6 јуни 2026</ref> == Амандмани == На 13 октомври 1967 година, [[Извршна наредба 11375|Извршната наредба 11375]] од [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот]] [[Линдон Џонсон|Линдон Б. Џонсон]] ја изменил Извршната наредба 11246, додавајќи ја категоријата „[[пол]]“ во одредбите против [[дискриминација]]. На 21 јули 2014 година, [[Извршна наредба 13672|Извршната наредба 13672]] од претседателот [[Барак Обама]], ја изменила Извршната наредба 11246 од претседателот Линдон Б. Џонсон и [[Извршна наредба 11478|Извршната наредба 11478]] од претседателот [[Ричард Никсон|Ричард М. Никсон]], менувајќи го поимот „полова ориентација“ во „полова ориентација, [[Род (социологија)|родов]] идентитет“.<ref>{{Наведени вести|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2014/07/21/executive-order-further-amendments-executive-order-11478-equal-employmen|title=Executive Order -- Further Amendments to Executive Order 11478, Equal Employment Opportunity in the Federal Government, and Executive Order 11246, Equal Employment Opportunity|date=21 јули 2014|work=[[whitehouse.gov]]|access-date=6 јуни 2026|agency=Office of the Press Secretary|via=[[Национална администрација за архиви и записи]]}}</ref> == Поништување == На 21 јануари 2025 година, [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот]] [[Доналд Трамп]] ја поништил Извршната наредба 11246 со [[Извршна наредба 14173|Извршната наредба 14173]], „Крај на нелегалната дискриминација и враќање на можностите засновани на заслуги“. Администрацијата на Трамп го окарактеризирала повлекувањето како неопходен чекор за елиминирање на „радикалните и расипнички“ програми за разновидност, еднаквост и вклучување (РЕВ) во рамките на сојузната влада и нејзините изведувачи.<ref>{{Наведени вести|url=https://apnews.com/article/7ef0bf4ce1d465f6b61f3fcfde544593|title=Trump ends DEI programs, rescinds Executive Order 11246|date=20 јануари 2025|work=Associated Press|access-date=6 јуни 2026}}</ref><ref name="usgov20250121">[https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/01/ending-illegal-discrimination-and-restoring-merit-based-opportunity/ ENDING ILLEGAL DISCRIMINATION AND RESTORING MERIT-BASED OPPORTUNITY], whitehouse.gov, 21 јануари 2025.</ref> Администрацијата на Трамп ја нагласила својата посветеност на практиките за вработување засновани на заслуги како дел од нејзиното образложение за поништување на Извршната наредба 11246. Службениците тврделе дека одлуките за вработување треба да ги дадат приоритет на квалификациите, вештините и работните исходи на поединецот, а не на демографските фактори или барањата за афирмативна акција. Заедно со оваа иницијатива била издадена извршна наредба за наложување реформи во сојузната постапка на вработување, насочувајќи се на проценките засновани на способност и елиминирајќи ги размислувањата поврзани со програмите за РЕВ.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/01/reforming-the-federal-hiring-process-and-restoring-merit-to-government-service/|title=Trump reforms federal hiring process to prioritize merit|date=20 јануари 2025|access-date=6 јуни 2026|publisher=White House}}</ref> Критичарите тврделе дека овој пристап може да резултира со намалена разновидност на работното место и да не успее да се справи со системската дискриминација, додека поддржувачите тврделе дека тој обезбедува праведност и ефикасност со насочување исклучиво на поединечните заслуги.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/us/trumps-attack-diversity-programs-sends-agencies-scrambling-2025-01-23|title=Trump's rollback of diversity programs sparks backlash|date=23 јануари 2025|work=Reuters|access-date=6 јуни 2026}}</ref> Поништувањето на Извршната наредба 11246 ја отстранила обврската за сојузните изведувачи да воспостават програми за афирмативна акција насочени кон зголемување на разновидноста на работното место. Застапниците за граѓански права ја критикувале одлуката, тврдејќи дека таа може да ги поткопа деценискиот напредок во промовирањето на еднаквите можности за вработување и справувањето со системската дискриминација.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/jan/22/trump-orders-closure-diversity-offices|title=Trump orders closure of federal diversity offices, rescinds key executive order|date=22 јануари 2025|work=The Guardian|access-date=6 јуни 2026}}</ref> И покрај отповикувањето, заштитата од дискриминација при вработување останува на сила според [[Закон за граѓански права (1964)|Наслов VII од Законот за граѓански права од 1964 година]]. Наслов VII забранува дискриминација врз основа на раса, боја на кожа, религија, пол и национално потекло на работни места со 15 или повеќе вработени, вклучително и сојузни изведувачи. Овие одредби служат како главна правна рамка за борба против дискриминацијата при вработување во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eeoc.gov/statutes/title-vii-civil-rights-act-1964|title=Title VII of the Civil Rights Act of 1964|publisher=[[Комисија за еднакви можности за вработување]]|accessdate=6 јуни 2026}}</ref> Иако Законот за граѓански права обезбедува робусна антидискриминациска заштита, критичарите на повлекувањето тврдат дека недостатокот на барања за афирмативна акција би можел да резултира со помалку проактивни мерки за справување со нееднаквостите во вработувањето и разновидноста на работното место.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/us/trumps-attack-diversity-programs-sends-agencies-scrambling-2025-01-23|title=Trump's rollback of diversity programs sparks backlash|date=23 јануари 2025|work=Reuters|access-date=6 јуни 2026}}</ref> == Поврзано == * [[Извршна наредба (Соединети Држави)]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Wikisource|Executive Order 11246|lang=en}} * [https://www.archives.gov/federal-register/codification/executive-order/11246.html Текст на Извршната наредба бр. 11246] * [https://www.archives.gov/federal-register/executive-orders/1965.html#11246 Извршна наредба 11246] од веб-страницата на Националната администрација за архиви и записи на Соединетите Држави. [[Категорија:Историја на граѓанските права во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Престаноци во 2025 година во Соединетите Држави]] [[Категорија:Движења за граѓански права]] [[Категорија:Историја на афирмативната акција во Соединетите Држави]] [[Категорија:Извршни наредби на Линдон Џонсон]] [[Категорија:Правото во Соединетите Држави во 1965 година]] [[Категорија:Историја на човековите права]] h11wpiq3zzgs27fwtnuf2fp2krmtkjd 0 1397059 5578807 5572645 2026-06-19T08:34:19Z BosaFi 115936 5578807 wikitext text/x-wiki {{Infobox U.S. presidential document | type = Извршна наредба }} [[Податотека:Executive_Order_9981.jpg|мини|Извршната наредба 9981.]] '''Извршна наредба 9981''' ― извршна наредба издадена на 26 јули 1948 година, од страна на [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот]] [[Хари Труман|Хари С. Труман]]. Со неа била укината [[Дискриминација|дискриминацијата]] „врз основа на [[раса]], боја на [[кожа]], [[религија]] или национално потекло“ во [[Вооружени сили на САД|вооружените сили на Соединетите Држави]]. Наредбата довела до повторна интеграција на службите за време на [[Корејска војна|Корејската војна]] (1950–1953).<ref name="trumanlibrary">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.trumanlibrary.org/9981.htm|title=Executive Order 9981|publisher=Harry S. Truman Library and Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20190122055428/https://www.trumanlibrary.org/9981.htm|archive-date=2019-01-22|accessdate=6 јуни 2026}}</ref> Тоа било клучен настан во движењето за граѓански права по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и големо достигнување на претседателството на Труман.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.history.com/news/harry-truman-executive-order-9981-desegration-military-1948|title=Why Harry Truman Ended Segregation in the US Military in 1948|last=Evans|first=Farrell|date=5 ноември 2020|work=history.com|publisher=A&E Television Networks|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109015008/https://www.history.com/news/harry-truman-executive-order-9981-desegration-military-1948|archive-date=2021-01-09|accessdate=6 јуни 2026}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/news/retropolis/wp/2018/07/26/how-harry-s-truman-went-from-being-a-racist-to-desegregating-the-military/|title=How Harry S. Truman went from being a racist to desegregating the military|work=Washington Post|access-date=6 јуни 2026|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> За Труман, Извршната наредба 9981 била делумно вдахната од нападот врз Исак Вудард, кој бил војник од Соединетите Држави и [[Афроамериканци|црнечки]] ветеран од Втората светска војна. На 12 февруари 1946 година, неколку часа откако бил почесно отпуштен од Армијата на Соединетите Држави, тој бил нападнат додека сè уште бил во униформа од полицијата на [[Јужна Каролина]] додека се возел дома со [[автобус]]. Нападот го оставил Вудард целосно и трајно слеп. Претседателот Хари С. Труман наредил сојузна истрага. Труман, исто така, го основал [[Претседателски комитет за граѓански права|Претседателскиот комитет за граѓански права]], чиј извештај, „''За обезбедување на овие права''“, ја осудил состојбата на [[Граѓански и политички права|граѓанските права]] во нацијата и препорачал мерки за поправка на овие пропусти. Потоа, тој одржал историски говор пред [[NAACP|НЗУОЛ]] и нацијата во јуни 1947 година во кој ги опишал граѓанските права како морален императив, поднел сеопфатен закон за граѓански права до [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]] во февруари 1948 година и ги издал Извршните наредби 9980 и 9981 на 26 јули 1948 година, десегрегирајќи ги вооружените сили и промовирајќи антидискриминација низ целата сојузна влада. == Пред Извршната наредба 9981 == [[Афроамериканци|Црнците]] од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], во [[Вооружени сили на САД|војската]] работеле според различни правила што го одложувале нивното влегување во борба. Тие морале да чекаат четири години пред да можат да започнат со борбена обука, додека тамошниот белец ќе започнел со обука во рок од неколку месеци откако ќе се квалификувал. Воздухопловниот корпус намерно ја одложувал обуката на црнците иако им требаше повеќе работна сила (Анкета и препораки<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/desegregation/large/documents/index.php?documentdate=1941-09-22&documentid=11-1&pagenumber=1|title=Survey and Recommendations Concerning the Integration of the Negro Soldier into the Army|date=22 септември 1941|work=Harry S. Truman Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309214800/http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/desegregation/large/documents/index.php?documentdate=1941-09-22&documentid=11-1&pagenumber=1|archive-date=2016-03-09|accessdate=6 јуни 2026}}</ref>). Програмата за повторно запишување во Женскиот армиски корпус (ЖАК) била отворена за црнкињи, но немало задачи во странство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://history.army.mil/html/books/030/30-14-1/index.html|title=The Women's Army Corps, 1945–1978|last=Morden|first=Bettie J.|year=1990|work=history.army.mil|publisher=U.S. Army Center of Military History|location=Washington, D.C.|pages=85–87|archive-url=https://web.archive.org/web/20150301233917/http://www.history.army.mil/html/books/030/30-14-1/index.html|archive-date=2015-03-01|accessdate=6 јуни 2026}}</ref> Црнците војници кои биле стационирани во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] дознале дека војска на Соединетите Држави, се обидувала да им наметне сегрегација според стилот на Џим Кроу, иако Кралството не го практикувала расизмот што бил практикуван во Соединетите Држави. Според авторот [[Ентони Берџес]], кога на сопствениците на пабови во Бамбер Бриџ им било кажано од северноамериканската војска да ги сегрегираат своите места, тие поставиле знаци на кои пишувало „Само за црнци војници“. Еден војник коментирал: „Едно нешто што го забележав овде и што не ми се допаѓа е фактот дека Англичаните не повлекуваат никаква граница на бои. Англичаните мора да се прилично неуки. Не можам да сфатам како белкиња би можела да се дружи со црнец.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/black-troops-were-welcome-in-britain-but-jim-crow-wasnt-the-race-riot-of-one-night-in-june-1943-98120|title=Black troops were welcome in Britain, but Jim Crow wasn't: the race riot of one night in June 1943|last=Rice|first=Alan|date=22 јуни 2018|publisher=[[The Conversation (мрежно место)|The Conversation]]|accessdate=6 јуни 2026}}</ref> Во анкета од 1945 година, спроведена меѓу 250 белци офицери и наредници на кои им бил доделен црнечки вод во четата, биле собрани следниве резултати: 77% и од офицерите и од наредниците рекле дека станале поповолни кон црнците војници откако црнечки вод бил доделен во нивната чета (не биле пронајдени случаи во кои некој рекол дека нивниот став кон црнците станал помалку поволен), 84% од офицерите и 81% од наредниците сметале дека црнците војници се покажале многу добро во борба, само 5% од офицерите и само 4% од наредниците сметале дека црнците пешадиски војници не се толку добри како белците пешадиски војници, а 73% од офицерите и 60% од наредниците сметале дека црнците војници и белците војници се сложувале многу добро кога биле заедно.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/desegregation/large/documents/index.php?documentdate=1945-07-03&documentid=10-11&pagenumber=1|title=Opinions About Negro Infantry Platoons in White Companies of 7 Divisions|date=3 јули 1945|work=Harry S. Truman Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010155408/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/desegregation/large/documents/index.php?documentdate=1945-07-03&documentid=10-11&pagenumber=1|archive-date=2017-10-10|accessdate=6 јуни 2026}}</ref> Според оваа конкретна анкета, немало разумни основи за расна сегрегација во вооружените сили. == Обиди за искоренување на дискриминацијата == {{multiple image <!-- Essential parameters --> | align = right | direction = vertical | width = 260 <!-- Image 1 --> | image1 = Defense.gov photo essay 080723-A-0193C-029.jpg | alt1 = | caption1 = Ветеранот од Втората светска војна, Спенсер Мур, обраќајќи се на публиката во Ротондата на Капитол, [[Вашингтон]], на настан по повод 60-годишнината од интеграцијата на вооружените сили на САД (23 јули 2008 година). <!-- Image 2 --> | image2 =Defense.gov photo essay 080723-A-0193C-035.jpg | alt2 = | caption2 = Ветерани од Втората светска војна разговараат со публиката во ротондата на Капитол на настанот по повод 60-годишнината од Извршната наредба 9981 (23 јули 2008 година). }}  Во 1947 година, активистот за [[Граѓански и политички права|граѓански права]] Аса Филип Рандолф, заедно со колегата Грент Рејнолдс, ги обновиле напорите за ставање крај на дискриминацијата во војската, основајќи го Комитетот против Џим Кроу во воена служба и обука, подоцна преименуван во Сојуз за ненасилна граѓанска непослушност против воена сегрегација.<ref>Susan M. Glisson, ''The Human Tradition in the Civil Rights Movement'' (Rowman & Littlefield, 2006), 91</ref> Трумановата наредба ја проширила [[Извршна наредба 8802|Извршната наредба 8802]] со воспоставување еднаквост на третманот и можностите во војската за луѓе од сите раси, религии или национално потекло. Наредбата:<blockquote>Со ова се прогласува дека политиката на Претседателот е да има еднаков третман и можности за сите лица во вооружените сили без оглед на раса, боја на кожа, религија или национално потекло. Оваа политика ќе се спроведе што е можно побрзо, имајќи го предвид времето потребно за спроведување на сите потребни промени без да се наруши ефикасноста или моралот.</blockquote>Со наредбата бил основан и комитет за истрага и давање препораки до цивилното раководство на војската за спроведување на политиката. Началникот на Генералштабот на армијата, генерал Омар Бредли, не ја прифатил наредбата, коментирајќи дека „Армијата нема намера да спроведува никакви социјални реформи“. Бредли бил принуден од претседателот Труман, да се извини јавно.<ref>{{Наведена книга|title=Freedom Flyers : The Tuskegee Airmen of World War II|last=Moye|first=J. Todd|publisher=Oxford University Press, Incorporated|year=2012|isbn=9780195386554|pages=193|language=en|quote="Truman finally broke the logjam in July with the release of Executive Order 9981, which announced: It is hereby declared to be the policy of the President that there shall be equality of treatment and opportunity for all persons in the armed services without regard to race, color, or religion or national origin. This policy shall be put into effect as rapidly as possible, having due regard to the time required to effectuate any necessary changes without impairing efficiency or morale. Army Chief of Staff Gen. Omar Bradley bucked the order, using language that already sounded antique. Bradley pronounced, “The Army is not out to make any social reforms. The Army will put men of different races in different companies. It will change that policy when the Nation as a whole changes it.” Truman reiterated, however, that though the order called for gradual desegregation of the armed forces, the armed forces would desegregate. He forced Bradley to issue a public apology."}}</ref> Наредбата го елиминирала Монтфорд Поинт како сегрегиран марински камп за обука. Тој станал придружен објект на кампот „Лежун“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lejeune.marines.mil/Visitors/History.aspx|title=Marine Corps Base Camp LeJeune – History|work=Official Website of the United States Marine Corps|accessdate=6 јуни 2026}}</ref> Поголемиот дел од фактичкото спроведување на наредбата било постигнато од администрацијата на претседателот Двајт Д. Ајзенхауер (1953–1961), вклучувајќи ја и десегрегацијата на воените училишта, болниците и базите. Последната од единиците составени исклучиво од црнци во војската на Соединетите Држави била укината во септември 1954 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/matterofjusticee00nich|title=A Matter of Justice: Eisenhower and the Beginning of the Civil Rights Revolution|last=Nichols|first=David A.|publisher=Simon and Schuster|year=2007|isbn=978-1-4165-4554-5|location=New York|pages=[https://archive.org/details/matterofjusticee00nich/page/42 42–50]|url-access=registration}}</ref> Кенет Клејборн Ројал, секретар на армијата од 1947 година, бил принуден да се пензионира во април 1949 година затоа што продолжил да одбива да ја десегрегира армијата речиси една година по наредбата на претседателот Труман.<ref>Robert B. Edgerton, ''Hidden Heroism: Black Soldiers in America's Wars'', Barnes & Noble, 2009, стр. 165</ref> Петнаесет години по наредбата на Труман, на 26 јули 1963 година, секретарот за одбрана Роберт Мекнамара ја издал Директивата 5120.36 со која ги охрабрил воените команданти да ги користат своите финансиски средства против објекти што ги користат војниците или нивните семејства, а кои дискриминираат врз основа на [[пол]] или [[раса]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://history.army.mil/html/books/050/50-1-1/index.html|title=Integration of the Armed Forces|last=MacGregor|first=Morris J. Jr.|year=2001|work=history.army.mil|publisher=U.S. Army Center of Military History|location=Washington, D.C.|pages=548–549|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725052151/http://www.history.army.mil/html/books/050/50-1-1/index.html|archive-date=2014-07-25|accessdate=6 јуни 2026}}</ref> Спротивно на извршната наредба на Труман, Соединетите Држави се придржувале со привремено барање од [[Исланд|исландската]] влада да не бидат стационирани црнци војници во базата на Соединетите Држави, во Кефлавик, Исланд. Соединетите Држави го исполниле барањето на Исланд сè до 1970-тите и 1980-тите години, кога црнците војници почнаа да бидат стационирани во Исланд.<ref>{{Наведено списание|last=Ingimundarson|first=Valur|date=1 октомври 2004|title=Immunizing against the American Other: Racism, Nationalism, and Gender in U.S.-Icelandic Military Relations during the Cold War|url=https://www.mitpressjournals.org/doi/10.1162/1520397042350892|journal=Journal of Cold War Studies|volume=6|issue=4|pages=65–88|doi=10.1162/1520397042350892|issn=1520-3972|url-access=subscription}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителни извори == * Гарднер, Мајкл Р. ''Harry Truman and civil rights'' (SIU Press, 2002) [https://books.google.com/books?id=N3Ypq7AqtxQC&dq=truman+civil+rights&pg=PR10 онлајн] * Гропман, Алан Л. ''The Air Force Integrates, 1949–1964'' (Канцеларија за историја на воздухопловните сили, 1986) [https://books.google.com/books?id=dxORecKEutsC&dq=Gropman,+Alan+L.+%27%27The+Air+Force+Integrates,+&pg=PR1 онлајн] * Ротингаус, Брендон и Адам Л. Ворбер. „Unilateral orders as constituency outreach: executive orders, proclamations, and the public presidency“. ''Presidential Studies Quarterly'' 45.2 (2015): 289–309. * Тејлор, Џон Е. ''Freedom to Serve: Truman, Civil Rights, and Executive Order 9981'' (Routledge, 2013) * Ворбер, Адам Л., Ју Оујанг и Ричард В. Вотерман. „Landmark executive orders: Presidential leadership through unilateral action“. ''Presidential Studies Quarterly'' 48.1 (2018): 110–126. == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Executive Order 9981}} {{Wikisource|en|Executive Order 9981}} * [http://www.trumanlibrary.org/9981.htm Целосен текст на Извршната наредба 9981] Archived од Претседателската библиотека и музеј „Хари С. Труман“ * [https://web.archive.org/web/20100721102246/http://www.history.army.mil/books/integration/iaf-fm.htm Интеграција на вооружените сили, 1940–1965 (Серија одбранбени студии)] од Морис Џ. Мекгрегор помладиот, од Центарот за воена историја на Армијата на Соединетите Држави * [https://blog.history.in.gov/?p=3261 {{Наводник+полунаводник}}Црнците мора да водат две војни:“ Востанието на Фримен Филд и десегрегацијата од Втората светска војна“], Историско биро на Индијана * [https://www.bbc.co.uk/programmes/w3ct16c6 „Борба заедно во Кореја“]{{Цп}}епизода од радио програмата на BBC World Service ''„Документарецот“'' за ефектите од Извршната наредба 9981 {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на граѓанските права во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Извршни наредби на Хари Труман]] [[Категорија:Црнечка историја на војската на Соединетите Држави]] [[Категорија:Црнечка историја во Соединетите Држави помеѓу еманципацијата и движењето за граѓански права]] [[Категорија:Воена историја на Соединетите Држави во 20 век]] [[Категорија:Соединетите Држави во јули 1948 година]] [[Категорија:Правото во Соединетите Држави во 1948 година]] [[Категорија:Историја на човековите права]] kdxmhal7700kmpfbok63sfzh27cd1lw 0 1397094 5578805 5572764 2026-06-19T08:33:52Z BosaFi 115936 5578805 wikitext text/x-wiki {{Infobox U.S. presidential document | type = Извршна наредба }} [[Податотека:"Executive_Order_No._8802"_Fair_Employment_Practice_in_Defense_Industries_-_NARA_-_514231.jpg|десно|мини|Извршна наредба бр. 8802, Пракса за праведно вработување во одбранбената [[индустрија]].]] '''Извршна наредба 8802''' ― извршна наредба потпишана од [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот]] [[Франклин Д. Рузвелт|Френклин Д. Рузвелт]] на 25 јуни 1941 година. Со неа била забранета [[Етничка група|етничка]] или [[Раса|расна]] [[дискриминација]] во одбранбената индустрија на земјата, вклучително и во [[Претпријатие|претпријатијата]], [[Синдикат|синдикатите]] и сојузните агенции.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.archives.gov/milestone-documents/executive-order-8802|title=Executive Order 8802: Prohibition of Discrimination in the Defense Industry (1941)|date=22 септември 2021|work=National Archives|language=en|accessdate=7 јуни 2026}}</ref> Исто така, со неа бил основан и Комитетот за праведни практики за вработување. Извршната наредба 8802 била првата сојузна акција, иако не била закон, за промовирање на [[еднакви можности]] и забрана на дискриминација при вработување во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]]. Таа претставувала прва извршна директива за [[Граѓански и политички права|граѓански права]] по Реконструкцијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/exhibits/civil-rights-act/world-war-ii-and-post-war.html|title=World War II and Post War (1940–1949) - The Civil Rights Act of 1964: A Long Struggle for Freedom {{!}} Exhibitions - Library of Congress|last=Equality|first=Congress of Racial|last2=Committee|first2=Fair Employment Practices|date=10 октомври 2014|work=www.loc.gov|language=en|accessdate=7 јуни 2026|last3=Robinson|first3=Jackie|last4=Randolph|first4=A. Phillip|last5=Ogata|first5=Kenje|last6=Ross|first6=Ellis|last7=Albertin|first7=Walter|last8=White|first8=Walter|last9=Houser|first9=George}}</ref> Во изјавата на претседателот што ја придружувал наредбата бил наведен воениот напор, велејќи дека „демократскиот начин на живот во нацијата може успешно да се одбрани само со помош и поддршка од сите групи“, и биле наведени извештаи за дискриминација:<ref name=":1">''The New York Times'': [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1941/06/26/87634736.pdf "President Orders and Even Break for Minorities in Defense Jobs," June 26, 1941], пристапено на 7 јуни 2026</ref> {{quote|Постојат достапни докази дека на потребните работници им е забрането да работат во индустриите вклучени во производството на одбрана единствено поради причини поврзани со раса, вероисповед, боја на кожа или национално потекло, на штета на моралот на работниците и на националното единство.}}   Наредбата била издадена како одговор на притисокот од активистите за граѓански права и работнички активисти А. Филип Рендолф, Волтер Вајт и други вклучени во [[Движење „Марш кон Вашингтон“|движењето „Марш кон Вашингтон“]], кои планирале [[Марширање|марш]] кон [[Вашингтон]] на 1 јули 1941 година, во знак на [[протест]] против расната дискриминација во индустријата и [[Вооружени сили на САД|војската]]. == Содржина на наредбата == Преамбулата на наредбата гласи:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://docs.fdrlibrary.marist.edu/od8802t.html|title=Executive Order 8802 - Prohibition of Discrimination in the Defense Industry|last=Roosevelt|first=Franklin|accessdate=7 јуни 2026}}</ref><blockquote>Со оглед на тоа што политиката на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] е да го охрабрат целосното учество во националната програма за одбрана од страна на сите граѓани на Соединетите Држави, без оглед на раса, вероисповед, боја на кожа или национално потекло, со цврсто верување дека демократскиот начин на живот во рамките на нацијата може успешно да се одбрани само со помош и поддршка на сите групи во рамките на нејзините граници; и Со оглед на тоа што постојат докази дека на достапните и потребните работници им е забрането вработување во индустриите вклучени во производството на одбрана единствено поради разгледување на раса, вероисповед, боја на кожа или национално потекло, на штета на моралот на работниците и на националното единство: Сега, затоа, врз основа на овластувањата што ми се дадени со [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот]] и статутите, а како предуслов за успешно спроведување на нашите напори за производство на национално ниво во одбраната, со ова ја потврдувам политиката на Соединетите Држави дека нема да има дискриминација при вработување на работници во одбранбените индустрии или владата поради раса, верување, боја на кожа или национално потекло, и со ова изјавувам дека е должност на работодавачите и на работничките организации, во унапредување на наведената политика и на оваа Наредба, да обезбедат целосно и правично учество на сите работници во одбранбените индустрии, без дискриминација поради раса, верување, боја на кожа или национално потекло;</blockquote> == Дискриминација во одбранбените индустрии што довело до наредбата == Во времето кога била издадена наредбата, [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] сè уште службено не биле влезени во [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а тоа ќе се случи дури по [[Напад на Перл Харбор|нападот врз Перл Харбор]] во декември 1941 година. Сепак, Соединетите Држави веќе се вклучиле во воените напори преку други средства, како што е снабдувањето на [[Сојузници во Втората светска војна|сојузничките сили]] преку Законот за позајмување-лизирање. Улогата на Соединетите Држави како снабдувач, како и зголемените подготовки на Соединетите Држави за службено влегување во војната, помогнала економијата на Соединетите Држави да излезе од [[Големата депресија]]. Сепак, економските придобивки од војната биле непропорционално почуствувани од граѓаните белци. Всушност, додека стапката на [[невработеност]] кај белците паднала од 18% на 13% помеѓу април и октомври 1940 година, стапката на невработеност за граѓаните црнци застанала на 22%.<ref>{{Наведено списание|last=Newby|first=John L|date=2004|title=The Fight for the Right to Fight and the Forgotten Negro Protest Movement: The History of Executive Order 9981 and Its Effect upon Brown v. Board of Education and Beyond|url=https://sites.utexas.edu/tjclcr/files/2022/11/Newby_The-Fight-for-the-Right-to-Fight-and-the-Forgotten-Negro-Protest-Movement.pdf|journal=Texas Journal on Civil Liberties & Civil Rights Began as the Texas Forum on Civil Liberties & Civil Rights|volume=10|issue=|pages=83–110|id={{ProQuest|207960384}}}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> Во ерата кога сегрегацијата била сè уште законска (значајниот случај „Браун против Одборот за образование''“'' во Врховниот суд'','' кој ја прогласил сегрегацијата за неуставна, немало да биде издаден до 1954 година), на црнците работници им било забрането да работат и покрај акутен недостиг на работна сила. Според анкетата од 1941 година на службата за вработување на Соединетите Држави (СВСД), 51% од работните места во одбраната не биле достапни за црнците работници.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Half American: the epic story of African Americans fighting World War II at home and abroad|last=Delmont|first=Matthew F.|date=2022|publisher=Viking|isbn=978-1-9848-8039-0|location=New York|pages=45-63|oclc=1289239822}}</ref> Нееднаквостите во вработувањето не можеле целосно да бидат објаснети со разликите во работните способности помеѓу црнците и белците поединци. Претседателот на [[претпријатие]]то North American Aviation Co., изјавил дека „е против политиката на претпријатието да ги вработува како работници во авиони или механичари... без оглед на нивната обука“.<ref name=":0"/> Лестер Гренџер од Националниот урбан сојуз, опишал како на црнците електричари, столари и работниците со [[цемент]] им било забранувано да ги пополнуваат слободните работни места.<ref name=":0" /> == Застапување на активисти за граѓански права и преговори со администрацијата на Рузвелт == Аса Филип Рендолф, водач на голем синдикат на [[Афроамериканци|црнци]] [[Железница|железнички]] работници, бил загрижен поради [[Дискриминација|дискриминацијата]] врз црнците работници при вработување во одбранбената [[индустрија]]. Во бројот од 1940 година на „''The Pittsburg Courier“ -'' [[весник]] кој подоцна ќе биде интимно вклучен во кампањата „Двојно В“ - Рендолф побарал право на црнците „да работат и да се борат за [својата] [[Соединети Американски Држави|земја]]“.<ref name=":0"/> Во јануари 1941 година, Рендолф го основал Движењето „Марш кон Вашингтон“ (ДМКВ). Првата цел на движењето било да бидат собрани 10.000 црнци пред Споменикот на Линколн за да протестираат против расната дискриминација во воената и одбранбената индустрија. Подоцна, целната големина на маршот била десеткратно зголемена на марш од 100.000 црнци. Други црнци водачи на ДМКВ биле секретарот на [[NAACP|НЗУОЛ,]] Волтер Вајт, водачот на Националниот урбан сојуз, Т. Арнолд Хил, водачот на Националниот совет на црнкињи, Мери Меклауд Бетун и други.<ref name=":0"/> Со оглед на тоа што бил претстоен наведениот датум за ДМКВ, администрацијата на [[Франклин Д. Рузвелт|Рузвелт]] побрзала да преговара со водачите на ДМКВ. Првата дама [[Еленор Рузвелт|Елеонор Рузвелт]] му испратила писмо на Рендолф, во кое наведува дека планираниот [[Марширање|марш]] е „сериозна грешка“, но Рандолф немал одговор.<ref>{{Наведено списание|last=Mcguire|first=John Thomas|date=2015|title=The Historical Presidency: In the Inner Circle: Anna Rosenberg and Franklin D. Roosevelt's Presidency, 1941-1945|journal=Presidential Studies Quarterly|volume=45|issue=2|pages=396–406|doi=10.1111/psq.12193|jstor=44122629}}</ref> Други членови на администрацијата на Рузвелт ги повикале [[Фабрика|фабриките]] од одбранбената индустрија да престанат со дискриминацијата врз црнците работници, но Рендолф изјавил дека ќе го откаже маршот само ако се издаде извршна наредба.<ref name=":0"/> Загрижен да го запре маршот, Рузвелт побарал помош од Обри Вилијамс од Њу Дилер, и стручњакот за труд Ена М. Розенберг.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=The Confidante: The Untold Story of the Woman Who Helped Win WWII and Shape Modern America|last=Gorham|first=Christopher C.|date=2023|publisher=Citadel Press|isbn=978-0-8065-4201-0|oclc=1322810779}}{{Се бара страница|date=May 2023}}</ref> Тие помогнале во организирањето на состанок на водачите на ДМКВ со Рузвелт во Белата куќа. Состанокот одржан на 18 јуни (само две недели пред планираниот марш) брзо дошол до ќорсокак. Како одговор на барањето на Рандолф за извршна наредба, Рузвелт одговорил: <blockquote>„Па, Фил, знаеш дека не можам да го направам тоа. Ако издадам извршна наредба за тебе, тогаш нема да има крај на другите групи што ќе доаѓаат овде и ќе ме молат да издадам извршни наредби и за нив.“<ref name=":0"/></blockquote> Од друга страна, водачите на ДМКВ одбиле да се согласат со каква било акција освен извршна наредба. На крајот, администрацијата на Рузвелт се согласила. Низа состаноци во [[Њујорк (град)|Њујорк]] и [[Вашингтон]] резултирале со нацрт-наредбата. На овие состаноци, Рендолф и Вајт разговарале со Вилијамс, Розенберг и градоначалникот на Њујорк, Фјорело Ла Гвардија. Наредбата ја составил Џозеф Раух.<ref name=":0"/> Маршот кон Вашингтон бил прекинат откако била издадена Извршната наредба 8802 на 25 јуни 1941 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=VihLCgAAQBAJ&pg=PA169|title=Jim Crow America: A Documentary History|last=Lewis|first=Catherine M.|last2=Lewis|first2=J. Richard|date=2009|publisher=University of Arkansas Press|isbn=978-1-55728-895-0|page=169}}</ref> == Спроведување и историја == [[Податотека:US_World_War_II_poster_against_labor_discrimination_-_Americans_All.jpg|мини|Плакат на Комисијата за воена работна сила со цитат на Извршната наредба 8802 на Рузвелт.]] === Комитет за праведни практики за вработување (КППВ) === Со наредбата бил основан претседателскиот Комитет за праведни практики за вработување (КППВ) во рамките на Канцеларијата за управување со производството, кој требал да го централизира владиното склучување договори во изградбата на одбраната пред влегувањето на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. КППВ требал да ја образува [[Индустрија|индустријата]] за барањата против [[дискриминација]], да истражува наводни прекршувања и „да преземе соодветни чекори за решавање на поплаките за кои ќе смета дека се валидни“. Комитетот, исто така, требал да даде препораки до сојузните агенции и до претседателот за тоа како Извршната наредба 8802 може да биде извршувана најефикасно. Сепак, КППВ била ограничена поради малата големина и ограниченото финансирање, бидејќи нејзиниот почетен работен кадар се состоел од 11 лица со буџет од 80.000 [[Американски долар|долари]].<ref name=":0"/> Повеќе подробности за предизвиците со кои се соочувал КППВ биле истражени во неговата посебна статија на Википедија (видете го делот „Поврзано“). КППВ имал слаб авторитет што помогнал да биде ограничена ефикасноста при спроведувањето. Сепак, КППВ воспостави преседан и ја открил можноста за нови комитети кои би можеле да предизвикаат големи промени. Тоа станало план за идните начини за пристап кон промените. === Успешни сојузни акции за справување со дискриминацијата во одбраната и одбранбените индустрии === Извршната наредба 8802 била изменета неколку пати за време на воените години.<ref>National Archives: [https://www.archives.gov/federal-register/executive-orders/1941.html "Franklin D. Roosevelt – 1941"], пристапено на 7 јуни 2026</ref> Откако [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] влегле во [[Втора светска војна|војната]], КППВ бил ставен под Одборот за воено производство, основан според Извршната наредба 9040. Во мај 1943 година, била издадена [[Извршна наредба 9346|Извршната наредба 9346]], со која бил проширен опфатот на КППВ на сојузните агенции што спроведуваат редовни владини програми и се врати во независен статус. По завршувањето на Втората светска војна, комитетот бил прекинат со закон, на 17 јули 1945 година.<ref>National Archives: [https://www.archives.gov/federal-register/codification/executive-orders-04.html "Executive Orders (8000–8999)"], пристапено на 7 јуни 2026</ref> Иако Извршната наредба 8802 се однесувала на [[Дискриминација|дискриминацијата]] при вработување во одбранбената индустрија, владата не ја укинала сегрегацијата во [[Вооружени сили на САД|вооружените сили]] сè до 1948 година, кога претседателот [[Хари Труман|Хари С. Труман]] ја издал [[Извршна наредба 9981|Извршната наредба 9981.]] Години подоцна, Конгресното усвојување на [[Закон за граѓански права (1964)|Наслов VII од Законот за граѓански права од 1964 година]] и [[Извршна наредба 11246|Извршната наредба 11246]] во 1965 година, ја забраниле дискриминацијата при вработување и јавни објекти.<ref>{{Наведена книга|title=Civil Rights Litigation: Cases and Materials|last=Brooks|first=Roy Lavon|last2=Carrasco|first2=Gilbert Paul|last3=Selmi|first3=Michael|date=2000|publisher=Carolina Academic Press|isbn=978-0-89089-691-4|pages=398–399}}</ref> == Влијание врз другите националности == === Граѓани со италијанско и германско потекло === Многу граѓани од италијанско или германско потекло биле негативно погодени од [[Втора светска војна|Втората светска војна]], за која администрацијата на [[Франклин Д. Рузвелт|Рузвелт]] стравувала дека би можела да ги попречи воените напори со намалување на моралот. Всушност, некои владини претставници ја сметале оваа етничка дискриминација за поважна од онаа против граѓаните [[Афроамериканци|црнци]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=c-NVDwAAQBAJ&pg=PA97|title=Wartime America: The World War II Home Front|last=John W. Jeffries|publisher=Rowman & Littlefield|year=2018|isbn=9781442276505|page=97}}</ref> === Граѓани со мексиканско потекло === Граѓаните со [[Мексико|мексиканско]] потекло се соочувале со дискриминација на работното место и во јавниот превоз, честопати сметајќи се за ништо подобри од [[Куче|кучињата]].<ref>{{Наведена книга|title=No Mexicans, Women, or Dogs Allowed: the Rise of the Mexican American Civil Rights Movement|last=Orozco|first=Cynthia E.|publisher=University of Texas Press|year=2009|isbn=978-0-292-79343-9|oclc=1286807823}}{{Се бара страница|date=May 2023}}</ref> Извршната наредба 8802 ја забранила дискриминацијата во одбранбената индустрија врз основа на „раса, вероисповед, боја на кожа или национално потекло“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.archives.gov/federal-register/executive-orders/1941.html|title=Executive Orders Disposition Tables|date=15 август 2016|work=National Archives|language=en|accessdate=7 јуни 2026}}</ref> Извршната наредба 8802 го основал Комитетот за праведни за вработување (КППВ).<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Consuming Mexican Labor: From the Bracero Program to NAFTA|last=Mize|first=Ronald|last2=Swords|first2=Alicia|date=2010|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-4426-0409-4|doi=10.3138/9781442601598|jstor=10.3138/j.ctt2ttpgc}}{{Се бара страница|date=May 2023}}</ref> Иако им обезбедувал на [[Афроамериканци|црнците]] праведно вработување, честопати не успеал да им обезбеди иста заштита на граѓаните со мексиканско потекло поради [[Надворешна политика|надворешната политика]] на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] во однос на [[Латинска Америка|латиноамериканските]] земји.<ref name=":12">{{Наведена книга|title=Labor Rights Are Civil Rights: Mexican American Workers in Twentieth-Century America|last=Vargas|first=Zaragosa|date=2005|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-13402-4|jstor=j.ctt4cgbmf}}{{Се бара страница|date=јуни 2026}}</ref> На пример, КППВ требал да одржува јавни расправи за да разговара за обвинувањата за дискриминација, но честопати ги откажувал расправите во последен момент кога случај што вклучувал обвинувања од лица со мексиканско потекло кои биле на списокот, плашејќи се дека јавното сознание за масовна дискриминација ќе ја компромитира Политиката за добрососедство.<ref name=":12" /><ref>{{cite encyclopedia |title=Good Neighbor Policy |url=https://www.britannica.com/event/Good-Neighbor-Policy-of-the-United-States |encyclopedia=[[Енциклопедија Британика]]}}</ref> Покрај тоа, иако дискриминација на работното место се случила и во Програмата „Брасеро“, загриженостите биле игнорирани од слични причини.<ref name=":12" /><ref name=":02" /> Лицата со мексиканско потекло од втората генерација имале углед дека се погласни во решавањето на поплаките на работното место и биле поприфатливи за [[Синдикат|синдикализацијата]] како решение за широко распространетата дискриминација.<ref name=":12" /> == Поврзано == * [[Комитет за праведни практики за вработување]] * [[Движење „Марш кон Вашингтон“]] * [[Извршна наредба 9981]] * [[Извршна наредба (Соединети Држави)]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Wikisource|Executive Order 8802|lang=en}} * [http://docs.fdrlibrary.marist.edu/od8802t.html Целосен текст на Извршната наредба 8802] [[Категорија:Историја на граѓанските права во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Политика на Соединетите Држави во 1941 година]] [[Категорија:Правото во Соединетите Држави во 1940 година]] [[Категорија:Воена историја на Соединетите Држави во 20 век]] [[Категорија:Црнечка историја во Соединетите Држави помеѓу еманципацијата и движењето за граѓански права]] [[Категорија:Извршни наредби на Френклин Д. Рузвелт]] lfzfr1590bpo6t31ghxuu6592xal8dq 0 1397127 5578780 5572930 2026-06-19T08:24:31Z BosaFi 115936 5578780 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Глорија Ричардсон | image = | caption = | birth_name = Глорија Ст. Клер Хејс | birth_date = {{birth date|1922|5|6}} | birth_place = [[Балтимор]], [[Мериленд]], [[Соединети Држави]] | death_date = {{death date and age|2021|7|15|1922|5|6}} | death_place = [[Њујорк (град)|Њујорк]], [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]], [[Соединети Држави]] | education = [[Хауардов универзитет]] ([[додипломец на општествени науки]]) | known_for = [[Кембричко движење (граѓански права)|Кембричкото движење]] за време на [[Движење на граѓански права|Движењето на граѓански права]] од 1960-тите | relatives = [[Хербер М. Ст. Клер]] ([[Баба и дедо|дедо]]) }} '''Глорија Ричардсон Дендриџ''' (моминско '''Глорија Сент Клер Хејс'''; 6 мај 1922 - 15 јули 2021) ― [[Активизам|активистка]] за [[Граѓански и политички права|граѓански права]] од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], најпозната како водач на Кембричкото движење, дејствие за граѓански права во раните 1960-ти во Кембриџ, Мериленд, на источниот брег. Признаена како главен лик во Движењето за граѓански права, таа била една од потписничките на „Договорот од Кембриџ“, потпишан во јули 1963 година со државниот обвинител Роберт Ф. Кенеди и државните и месните функционери. Тоа било обид за помирување и посветеност на промени по немирите еден месец претходно. На Маршот во Вашингтон за работни места и слобода во август 1963 година, Ричардсон и пет други жени биле почестени со тоа што седнале на сцената во Споменикот на Линколн, но ниту една од жените не била поканета да зборува пред толпата. Следната година, Ричардсон се преселила во [[Њујорк (град)|Њујорк]], каде што работела таму во Харлем за граѓански права и [[Стопански развој|економски развој]]. == Ран живот и образование == Глорија Сент Клер Хејс била родена во 1922 година како син на Џон и Мејбл (моминско Сент Клер) Хејс во [[Балтимор|Балтимор, Мериленд]], најголемиот град во сојузната држава. Нејзината мајка била дел од богатото семејство Сент Клер од Кембриџ, Мериленд, кое поседувало и управувало со успешна продавница за храна и погребален дом. Нејзиното семејство било вклучено и во политиката. Нејзиниот дедо по мајчина линија бил Херберт М. Сент Клер, стопанственик, вложувач во недвижности и член на општинскиот совет во Кембриџ, Мериленд, 50 години, служејќи од 1912 до 1946 година.<ref>{{Cite magazine |last= |first= |date=9 јули 1964 |title=Gloria Richardson: Lady General of Civil Rights |url=https://books.google.com/books?id=lIVotnuemDsC&dq=maynaidier+st.+clair+maryland&pg=PA25 |magazine=Ebony |publisher=[[Johnson Publishing Company]] |pages=23–28 |via=[[Google Books]] |volume=19 |issue=9 |issn=0012-9011}}</ref><ref name="Crawford-1993">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-ExMrqXWr0sC&dq=herbert.st.+clair+cambridge+maryland&pg=PA287|title=Women in the Civil Rights Movement: Trailblazers and Torchbearers, 1941–1965|last=Crawford|first=Vicki L.|last2=Rouse|first2=Jacqueline Anne|last3=Woods|first3=Barbara|date=22 октомври 1993|publisher=[[Indiana University Press]]|isbn=0-253-20832-7|page=122|via=Google Books}}</ref><ref>"Gloria Hayes Richardson: Leader of the Cambridge Nonviolent Action Committee (CNAC)." ''Westside Gazette.''</ref><ref>Dixon, Janelle Harris, ''[https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/how-gloria-richardsons-look-of-righteous-indignation-became-a-symbol-of-no-retreat-180979536/ How Gloria Richardson's Look of Righteous Indignation Became a Symbol of No Retreat]'', Smithsonian, 9 февруари 2022</ref> Еден од браќата на Мејбл, Фредерик Д. Сент Клер, бил адвокат во државата [[Мериленд]]. Нејзините предци биле слободни [[Афроамериканци|црнци]] уште од пред [[Американска граѓанска војна|Граѓанската војна]]. За време на ограничувањата на [[Големата депресија]], семејството Хејс се преселило во Кембриџ, каде што Мејбл пораснала. Од мала возраст, Глорија имала силна личност негувана од нејзините родители и баба и дедо по мајка.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/1129118967|title=The struggle is eternal : Gloria Richardson and black liberation|last=Fitzgerald|first=Joseph R., 1965-|date=14 јануари 2020|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-7874-5|oclc=1129118967}}</ref> Таа развила силно чувство за заедница и почна да ги образува своите ставови за прашања поврзани со [[Човекови права|човековите права]], како што е [[Расизам|расизмот]]. Таа посетувала државно училиште во соседството. Нејзините родители ја охрабрувале да зборува и да се чувствува удобно пред големи групи, како што е настапувањето во програмите на неделното училиште.<ref name=":0" /> Младата Хејс се спротивставила на она што нејзините родители го сметале за почитувано однесување за девојчиња од богати семејства.<ref name=":0" /> Нејзината независност и упорност подоцна биле прикажани и во нејзината работа за граѓански права. Иако била свесна за семејните привилегии, таа сфатила дека нејзината диплома за завршено високо [[образование]], општествената положба на нејзиното семејство и нивното навигирање низ линијата на бои во Кембриџ не ѝ обезбедуваат на неа или на нејзиното семејство вистинска заштита.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://theriveter.co/voice/a-legacy-of-perseverance-gloria-richardson-dandridge/|title=A Legacy of Perseverance: Gloria Richardson Dandridge|last=Chatelain|first=Dr Marcia|date=14 јуни 2019|work=The Riveter|language=en-US|accessdate=7 јуни 2026}}</ref> Нејзините баба и дедо секогаш ја учеле да ги цени луѓето според нивните постапки, а не според нивниот [[Општество|општествено]]-економски статус.<ref name=":0" /> Семејството Хејс било образовано и релативно богато, но сепак претрпеле расна неправда. Најважно од сè, таткото на Глорија, Џон Хејс, починал од [[срцев удар]] поради недостаток на [[медицинска нега]] во близина достапна за црнците.<ref name=":1"/> Тоа ја принудило младата жена да сфати дека расизмот е прашање на [[живот]] и [[смрт]]. Црнците мажи можеле да гласаат во Мериленд уште од еманципацијата по Граѓанската војна . (Жените биле додадени кога 19-тиот уставен амандман стапил на сила во 1920 година.) Црнците во градот [[Балтимор]] воглавно биле сегрегирани во станови во еден од петте одделенија, односно Второто Одделение.<ref>{{Наведено списание|last=Young|first=Jasmin A.|date=2022|title=Gloria Richardson, Armed Self-Defense, and Black Liberation in Cambridge, Maryland|journal=The Journal of African American History|volume=107|issue=2|pages=149–341|doi=10.1086/718997}}</ref> Во рамките на тој одделенија, црнците изградиле значителни религиозни и деловни заедници. Тие сè уште живееле според законите и обичаите на Џим Кроу на државата Мериленд во градот воопшто. Хејс дипломирала [[социологија]] во 1942 година на Хауардовиот универзитет, историски црнечки универзитет во [[Вашингтон]]. Таа се вклучила во општествениот [[активизам]] како студентка [[Протест|протестирајќи]] со другите во продавницата Peoples Drug, во близина на кампусот, бидејќи продавницата одбивала да вработи црнци работници.<ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/local/gloria-richardson-civil-rights-blm/2020/12/10/b9cacdbe-29dd-11eb-8fa2-06e7cbb145c0_story.html|title=Gloria Richardson pushed aside a bayonet as a '60s civil rights activist. Now 98, she wants the new generation to fight on.|work=Washington Post|access-date=7 јуни 2026|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> На колеџ, таа исто така протестирала во сегрегирана продавница Woolworth's во главниот град, каде што на црнците не им било дозволувано да ручаат на шалтерот во продавницата. Луѓето биле изненадени од нејзиното водство и нејзиниот статус како жена од елитно црнечко [[семејство]]. Тие биле навикнати да се справуваат со сиромашни црнкињи кои биле помалку отворени.<ref>{{Наведено списание|last=Millner|first=Sandra Y.|date=1996|title=Recasting Civil Rights Leadership: Gloria Richardson and the Cambridge Movement|url=https://www.jstor.org/stable/2784860|journal=Journal of Black Studies|volume=26|issue=6|pages=668–687|doi=10.1177/002193479602600602|issn=0021-9347|jstor=2784860|url-access=subscription}}</ref> Преку нејзините искуства во [[Вашингтон]], таа сфати дека дури и 50 години учество на црнците во правниот систем, тие имале ограничени резултати. Можела да види дека Кембриџ сè уште бил многу сегрегиран и дознала дека црнците страдале од една од највисоките стапки на [[невработеност]] за градот со таа големина.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Foeman|first=Anita K.|date=1996|title=Gloria Richardson: Breaking the Mold|url=https://www.jstor.org/stable/2784886|journal=Journal of Black Studies|volume=26|issue=5|pages=604–615|doi=10.1177/002193479602600506|issn=0021-9347|jstor=2784886|url-access=subscription}}</ref> == Враќање во Кембриџ == Откако Хејс се вратила во Кембриџ по колеџот, таа се омажила за Хари Ричардсон и почнала да ги истражува [[Граѓански и политички права|граѓанските права]]. Кога општинските власти вработиле црнци како [[Социјална работа|социјални работници]], тие требале да им служат само на странки [[Афроамериканци|црнци]] во целосно црнечкиот оддел во градот. Откако била отфрлена за позицијата социјален работник во „црнечкиот“ оддел, таа одлучила да се насочи на своето семејство и граѓанската работа. Во интервју со [[Роберт Пен Ворен]] за неговата книга ''„Кој зборува за црнците?“'' (1965), Ричардсон рекла дека во Кембриџ, црнците биле „последните вработени и првите отпуштени“,{{Sfn|Warren}} фраза што важи и за малцинствата на други места. Кога се развела со Хари Ричардсон, таа била мајка на две ќерки. Работела во [[аптека]] и [[продавница]] за [[храна]] во сопственост на нејзиното семејство во претежно црнечка заедница. Ричардсон изјавила дека нејзиното [[Мајка|мајчинство]] ја поттикнало нејзината активистичка улога. Ричардсон имала формална функција во Кембричкиот координативен комитет за ненасилство (КККН). Таа исто така служела како советник за возрасни во КККН. Во еден момент таа била единствената црнкиња што раководела со месна агенција за граѓански права.<ref name=":2"/> Кога станала сопретседател на Кембричкииот комитетот за ненасилна акција (ККНА), таа почнала да идентификува цели надвор од десегрегацијата. Таа барала економска и општествена [[правда]] во домувањето, [[Образование|образованието]], можностите за работа и [[Здравствена заштита|здравствената заштита]].<ref name=":2" /> Додека била сопретседател на ККНА, Ричардсон добила увид во тоа кому да му верува во постапката на преговори за проширување на правата на црнечката заедница во Кембриџ. За време на нејзиниот ран активизам, Ричардсон била апсена три пати. Кога првпат била уапсена, судијата В. Лерд ги опишал нејзините тактики како „срам за името на нејзиното семејство“, обидувајќи се да ја засрами и да ја натера да замолчи.<ref name=":2"/> Таа продолжила да возвраќа посилно. Таа била позната по вербалните напади, опишувајќи ги националните водачи како „бесмислени насмевки“ поради нивниот неуспех да постигнат значителни промени.<ref name=":2" /> == Кембричко движење == {{Главна|Кембричко движење (граѓански права)}} Во декември 1961 година, Студентскиот ненасилен координативен комитет (СНКК) ги испратил Реџиналд Робинсон и Вилијам Хансен во Кембриџ за да организираат дејствија за [[Граѓански и политички права|граѓански права]]. СНКК бил контактиран од [[Активизам|активисти]] во градот. Двајцата млади мажи започнале седечки протести во февруари во знак на протест против сегрегираните објекти. Тие нападнале [[Кино|кина]], куглани и [[Ресторан|ресторани]]. Дона Ричардсон, ќерката на Глорија, била меѓу студентите кои ги поддржале демонстрантите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.delmarvanow.com/story/news/local/maryland/2023/07/20/treaty-of-cambridge-how-it-came-amid-strife-in-civil-rights-movement/70433137007/|title=The Treaty of Cambridge: 60 years later, a legacy of hope and still a work in progress|last=Weingarten|first=Dwight A.|work=The Daily Times|language=en-US|accessdate=7 јуни 2026}}</ref> Ричардсон и Јоланда Синклер, исто така мајка на еден демонстрант, биле меѓу родителите кои сакале да ја покажат својата поддршка за овие дејствија.<ref name="Women In The Civil Rights Movement">Women In The Civil Rights Movement</ref> Во 1961 година, во Кембриџ бил одржан „Возење на слободата“. Црнецот член на општинскиот совет се обидел да ја обесхрабри кампањата наложувајќи дека градот веќе е десегрегиран. На почетокот, Ричардсон ретко учествувала во граѓанска непослушност, бидејќи не можела да ги прифати првичните правила за ненасилство на СНКК. До 1962 година, движењето за граѓански права добивало на интензитет низ целата [[Соединети Американски Држави|земја]]. Студентите се обиделе да ја десегрегираат јавната сегрегација во објектите во Кембриџ. Во тоа време, градот имал население од околу 11.000 жители, од кои околу една третина биле црнци. Првичните [[Протест|протести]], вклучувајќи плакатни и седечки протести, биле мирни. Иако белците со противцрнечко мислење, нападнале демонстранти, полицијата ги уапсила демонстрантите. Протестите не дале резултати сè додека Ричардсон не била избрана да го води движењето и ККНА.<ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://washingtonareaspark.com/tag/gloria-richardson/|title=Gloria Richardson|work=Washington Area Spark|language=en-US|accessdate=7 јуни 2026}}</ref> На 13 јануари 1962 година, црнечката заедница во градот ја одржала својата прва демонстрација за граѓански права во 1960-тите. Десетици црнци средношколци, вклучувајќи ја и ќерката на Ричардсон, Дона, им се придружиле на голем број млади мажи и жени од Групата за граѓански интереси (ГГИ) на Балтимор и Конгресот за расна еднаквост (КОРЕ) и двајца членови на СНКК.<ref name=":0" /> Ова било резултат на [[Седмица|седмици]] координирано планирање од страна на младите црнците од Кембриџ. Ова било сметано за почеток на движењето за граѓански права во Кембриџ.<ref name=":0" /> Првично, кога Ричардсон сакала да се вклучи во протестите, нејзината ќерка Дона ја испрати Ричардсон дома сè додека Ричардсон не можела да гарантира дека таа ќе демонстрира ненасилно, како што другите лица биле обучени да прават. Тоа било обврска што Ричардсон не можела да ја преземе во тоа време; затоа, таа се насочувала на работа со тајната и високо ефикасна мрежа за споделување разузнавачки информации на црнечката заедница, позната како „лоза“.<ref name=":0" /> Ричардсон им обезбедила информации на ГГИ и СНКК за тоа како функционира политичкиот систем на Кембриџ и мислењата на црнечката заедница. Нејзината ќерка дејствувала како искра во активистичкото патување на Ричардсон. Преку сведоштво на разни демонстрации во поддршка на активизмот на нејзината ќерка, Ричардсон се борела да остане тивка пред противпротестантите кои ги исмејувале ненасилните групи за граѓански права.<ref name=":1"/> Ричардсон била решена да се вклучи во овие прашања за општествена правда. Во тоа време, таа го водела семејниот бизнис, но решила повторно да стане студентка. Таа присуствувала на работилници и посебни заседавања каде што активистите методично се обучувале за ненасилство, за да се спротивстават на омразата од толпите, кои често користеле навреди и понижувачки акти за да спречат мирно собирање. Ова требало да биде обезбедено со [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот]].<ref name=":1" /> Мартовските и априлските демонстрации резултирале со голем број случаи за месниот [[Суд|судски]] систем каде што Ричардсон и другите обвинети биле судени заедно. Ричардсон била една од повеќе од 50 лица на кои им било судено за обвиненија за нарушување на јавниот ред и мир. Ова стана познато како „Судењето за пени“ и покажа како движењето Кембриџ ги наруши зоните на расна удобност на белечките елити.<ref name=":0" /> По прашањето на насилството, Ричардсон имала став дека насилството не е нужно решение, но таа не го осудувала насилството бидејќи верува дека е остаток од фрустрација.<ref name=":0" /> Таа еднаш рекла дека „бунтовите се чинеше дека се единственото нешто што Америка го разбира, а расните проблеми на нацијата ги направија бунтовите неизбежни“.<ref name=":0" /> Во јуни 1962 година, од Ричардсон било побарано да помогне во организирањето на Кембричкиот комитет за ненасилна акција (ККНА), првата подружница на СНКК предводена од возрасни. Таа станала негов службен [[гласноговорник]].{{Sfn|Kisseloff|pp=54–55}} Организацијата првично била основана во март истата година. Откако ККНА ги [[Анкета|анкетирала]] црнечките заедници, тие ги проширијле целите за да работат за економска еднаквост: да го подобрат домувањето, [[Образование|образованието]], вработувањето и [[Здравствена заштита|здравствената заштита]]. Многу црнци се бореле со ниски плати или со [[невработеност]].{{Sfn|Warren}} Кембричкото движење ќе биде една од првите кампањи што ќе се насочува на економските права, наместо да се насочува исклучиво на граѓанските права. Ричардсон ќе биде и еден од првите водачи што јавно ќе го доведе во прашање ненасилството како тактика. Поради промената во фокусот на движењето, протестите барале и економска и општествена еднаквост, бидејќи Ричардсон сакала да се бори против дискриминацијата и нееднаквоста во вработувањето, ниските плати, послабите училишта, здравствената заштита и сегрегираните установи.<ref name=":4"/> Ричардсон во едно подоцнежно интервју изјавила зошто била посветена на лидерството на ККНА, одразувајќи ја заедницата. „Едно нешто што го направивме беше да нагласиме дека иако треба да се биде образован, образованието, дипломите, факултетските дипломи не се неопходни [овде]. Ако можевте да ја артикулирате потребата, ако знаевте каква е таа потреба, ако бевте свесни за видовите игри што ги играат белците, тоа беше вистинската работа“. Во летото 1962 година, ККНА се насочил на регистрацијата на гласачите и на напорите за добивање ле. Тие сакаа да го заменат државниот сенатор Фредерик Малкус, кој се спротивставил на законодавството што би дозволило дополнителни индустрии во округот Дорчестер, Мериленд. Недостатокот на работни места во индустријата ги ограничувал можностите за црнечката заедница. Ричардсон била насочена на утврдување на приоритетите на црнечката заедница, поткрепено со лекцијата што ја научила од нејзиниот дедо, а тоа било да дознае за важните прашања за кои членовите на заедницата најмногу се грижат. Едно од првите нешта што ги направила било да спроведе анкета на црнечката заедница за да помогне во утврдувањето на приоритетите. Податоците биле собирани од врата до врата и анализирани од страна на факултетот на Свартморскиот колеџ.<ref name=":4"/> Анкетата ги собрала следните статистички податоци како она што жителите го сметале за најитно прашање:<ref name=":0" /> * 42% сметале дека тоа се работни места * 26% сметале дека тоа е домување * 21% сметале дека тоа се подобрени училишта * 6% сметале дека тоа е отворени места за сместување * 5% сметале дека тоа е [[Полиција|полициска]] суровост Пред да ги собере податоците, Ричардсон очекувала јавните сместувања да бидат нивна најголема загриженост бидејќи тоа било главниот фокус на протестот; сепак, по анализата на резултатите, ККНА започнала повеќеслојна кампања за поттикнување на регистрацијата на црнците гласачи, зголемување на можностите за вработување на црнците работници и ставање крај на расно сегрегираното образование со тоа што црнечките родители ќе бараат за префрлање на своите деца во белечки училишта.<ref name=":0" /> Со зголемувањето на милитантните тактики и поставувањето нови барања, бил зголемен и отпорот на белците. Двајца 15-годишни ученици, Двајт Кромвел и Динез Вајт, биле уапсени затоа што се молеле пред сегрегиран објект.<ref name=":4"/> И двајцата добиле неопределени казни во малолетнички дом, а овие казни резултирале со негодување кај црнечката заедница. Биле зголемени големите [[Марширање|маршеви]] и [[Протест|протести]], на кои честопати се соочувале со белечките толпи. Тогаш филозофијата во црнечката заедница во Кембриџ, се сменила од „ненасилен отпор“ во „вооружена самоодбрана“.<ref name=":4" /> Како што рекол Херберт Сент Клер, црнец стопанственик, „Ние нема да започнуваме насилство. Но, ако бидеме нападнати, нема да го свртиме и другиот образ“.<ref name=":4" /> Во јуни 1963 година, протестите во Кембриџ привлекле студенти и други активисти од целата земја. На 11 јуни, белците покровители на „Дизиленд“ нападнале шест белци и црнци демонстранти кои спроведувале седечки протест таму. Генералот Гелстон од Националната гарда објавил дека ги менува правилата на воената состојба: објавил од 21 часот наместо во 22 часот, [[Продавница|продавниците]] требале да бидат затворени во 14 часот наместо во 21 часот, [[Огнено оружје|огненото оружје]] било забрането, а полицијата и Националната гарда биле овластени за претреси на [[Автомобил|автомобили]]. Во 20 часот таа вечер, 250 црнци организирале „марш за слобода“ до судницата на округот Дорчестер. Кратко откако демонстрантите застанале да се помолат, тие биле нападнати и им биле фрлени јајца од толпа од повеќе од 200 белци жители на градот. Два автомобила полни со белци влегле и започнале престрелка со вооружени црнци. Државната полиција употребила солзавец и [[Пиштол|пиштоли]] за да ја растера толпата. Сојузната влада интервенирала во обид да биде ставен крај на насилството и протестите. Генералниот обвинител Роберт Ф. Кенеди и други претставници на Министерството за правда и домувањето, посредувале во „Договорот од Кембриџ“ од пет точки, кој вклучувал изјава за еднакви права, кој бил потпишан во јули. Генералниот обвинител, претставници на [[Сојузни држави на САД|државата]] [[Мериленд]], месното црнечко раководство - вклучувајќи ја и Ричардсон, и избраните претставници од Кембриџ, биле потписници. На 13 јуни 1963 година, бил одржан уште еден масовен марш за граѓански права. Овој пат, црнечката заедница во Кембриџ дошла со заштита. Вооружени мажи ги заштитувале демонстрантите и поставиле периметар околу црнечката заедница.<ref name=":4"/> Ноќта потоа, избувнала тепачка меѓу белечката и црнечката заедница и имало размена на истрели.<ref name=":4" /> Неколку луѓе биле ранети, а некои белечки бизниси биле запалени. За време на оваа низа протести во 1963 година, од каде што настанала познатата [[фотографија]] со Ричардсон како го турка [[Бајонет|бајонетот]] и [[Пушка|пушката]] на еден припадник на Националната гарда.<ref name=":3"/> Како резултат на насобирањето на протести и демонстрации, администрацијата на гувернерот Милијард Џ. Тејвс, понудила план за постепена десегрегација. Сепак, тој бил отфрлен од ККНА, а Тејвс одговорил со испраќање на Националната гарда во траење од три седмици.<ref name=":4"/> По повлекувањето на Националната гарда, ККНА ги продолжил протестите. На 12 јули, белечка толпа нападнала демонстранти кои седеле во [[ресторан]]. Црнците жители возвратиле, но подоцна истата ноќ настанал уште еден напад. По тие инциденти, гувернерот Тејвс ја испратил Националната гарда за речиси две години. Ова била најдолгата окупација на која било заедница од периодот на реконструкција по [[Американска граѓанска војна|Граѓанската војна]].<ref name=":4"/> Генералниот обвинител Роберт Ф. Кенеди договорил спогодба според која, доколку ККНА се согласил да престане да протестира, тогаш за возврат ќе има крај на сегрегацијата во јавните сместувачки капацитети, десегрегација на јавните училишта, изградба на јавни станови и примена на програма за вработување финансирана од сојузната влада.<ref name=":4" /> Овој договор не траел долго и завршил речиси веднаш кога Здружението на стопанственици и граѓани од Дорчестер поднело петиции за референдум за поништување на договорот. Ричардсон зазела контроверзен став по ова прашање, објавувајќи дека ККНА нема да учествува на [[Референдум|референдумот]]. Значаен [[Навод|цитат]] што го доловува ставот на Ричардсон е кога таа вели дека „Граѓанинот од прв ред не моли за слобода. Граѓанинот од прв ред не ја моли белата структура на моќ да му даде нешто што белците немаат моќ да го дадат или одземат. Човековите права се човекови права, а не права на белците“.<ref name=":4" /> На 23 јули, бил потпишан Кембричкиот договор, кој им помогна на месните активисти да обезбедат победи во ресурсите за јавно домување, заштитата на правото на глас и образувањето тело за истражување на кршењата на граѓанските права.<ref name=":1"/> Во тој период, националните публикации пишувале стории и извештаи за тоа зошто Ричардсон била смешна што се спротивставила на референдумот на ниво на целиот град, бидејќи наводно им дозволувала на граѓаните на Кембриџ да гласаат за еднаков пристап до сместување и домување. Сепак, Ричардсон цврсто верувала дека нејзините белци соседи не треба да одлучуваат за правата на црнците.<ref name=":1" /> На крајот, таа била во право бидејќи референдумот бил убедливо отфрлен. Борбата за десегрегација, исто така, довела до победи во синдикалните организации кои претходно не успеале. Ричардсон тврдела дека често имало белци членови кои сакале да се образуваат за ова прашање и да прашуваат за борбата за граѓански права. Многу белци работници биле вдахнати од кампањата на ККНА и ја препознале моќта и водството што таа го претставувала. Ова помогнало да биде постигнато одредено ниво на црнечко-белечко единство, бидејќи белците работници препознале дека црнечката борба за слобода претставува нова моќ што ќе им користи и на нив.<ref name=":4"/> Ова резултирало со подобрување на вклученоста. Претходно, иако месната заедница во Кембриџ се состоела од црнци и белци членови, тие не можеле да се состанат поради сегрегацијата. Сега, црнците синдикалисти, со поддршка од белците работници, побарале од ККНА да присуствува на состаноците. Всушност, се случил инцидент каде што белците работници отворено ја покажале својата поддршка. На голем состанок во седиштето на Меѓународниот синдикат на женски текстилни работници (МСЖТР) во [[Њујорк (град)|Њујорк]], на состанокот биле испратени луѓе кои ја поддржувале разликата во платите.<ref name=":4" /> Кога почнале да се расправаат, ја обвиниле Ричардсон дека е [[Комунизам|комунист]] и сакале да ја отстранат од состанокот. Сепак, месните белци членови на МСЖТР рекле: „А, не. Ако таа си оди, сите ние си одиме“, демонстрирајќи ја својата поддршка за Ричардсон и ККНА.<ref name=":4" /> Ричардсон била избрана за почестена на Маршот на Вашингтон на 22 август 1963 година. Пред да пристигне на настанот, ѝ било кажано дека не може да носи [[фармерки]] на настанот. За Ричардсон и другите членови на СНКК, носењето фармерки претставувало нивна солидарност со руралните сиромашни и „тоа беше стандардна униформа кога ги бојкотираа продавниците поради одржување на сегрегацијата“.<ref name=":1"/> Сепак, таа направила компромис и носела фармерско [[здолниште]]. Кога пристигнала, таа сфатила дека нејзиното место на подиумот го нема. Откако нашла место да седне на сцената на перонот, на Ричардсон ѝ било дозволено да каже „Здраво“ на толпата од повеќе од 250.000 луѓе, пред нејзиниот [[микрофон]] да биде исклучен.<ref name=":1" /> Глорија Ричардсон одиграла голема улога во одлуката на администрацијата на Кенеди да соработува со ККНА, бидејќи започнала низа преговори за да им помогне на жителите на Кембриџ да се ослободат од Џим Кроу. До летото 1963 година, таа ги живеела своите „егалитарни филозофии во врска со организирањето на заедницата и демократијата“ и била подготвена да го ризикува угледот на своето семејство меѓу црнечката елита за да ги постигне целите на ККНА.<ref name=":0" /> Поради овие причини, црнечката заедница на Кембриџ, ја признала за свој водач, што ја направила една од ретките жени што ја постигна таа позиција за време на целото движење за граѓански права.<ref name=":0" /> Ричардсон тврдела дека луѓето што работеле за администрацијата на [[Џон Ф. Кенеди|Кенеди]] се обиделе да ја заплашат да го напушти движењето заканувајќи се дека ќе откријат срамни озборувања за неа, вклучувајќи интимни подробности за нејзиниот развод и нејзината афера.<ref name=":0" /> Ричардсон испратила вест до администрацијата дека ако печатот ја објави таа приказна, таа навистина ќе поднесе оставка од ККНА, но нема да си оди без борба. Во нејзиниот личен живот, таа не се плашеше од осудата на другите луѓе, вклучително и нејзината, во тоа време, невообичаена одлука да се разведе. Во декември 1963 година, Ричардсон присуствувала на национален состанок на водачите на СНКК во [[Атланта]], каде што разговараке за идната насока на организацијата. Присутни биле Боб Мозес, Чарлс Шерод, Френк Смит, Џон Луис, Кортленд Кокс, Мајкл Телвел, Стоукли Кармајкл, Џим Форман, Доти Зелнер, Иванхо Доналдсон, Мерион Бери и Џојс Леднер, како и кадаро и [[Волонтерство|доброволците]]. [[Ела Бејкер]] и [[Хауард Зин]] ги воделе прашањата за да им помогнат на претежно младите водачи да работат кон нивната визија за активизам. Во Атланта, тие разговарале и планирале проширена програма за право на глас што ќе биде спроведене на [[Југ (САД)|Југот]] следната година, што е изборна година.{{Sfn|Ransby|pp=314-317}} == По Кембричкото движење == На 14 јули 1963 година, гувернерот Тоус се сретнал со Ричардсон и други водачи. Тој понудил да ги интегрира училиштата, да осигура дека едно црнечко лице ќе биде „вработено во Државниот завод за вработување, да поднесе барање за сојузен заем за „проект за домување за црнци“, да донесе уредба за јавно сместување и да назначи дворасна комисија која ќе работи на другите проблеми што не можеа веднаш да се решат со закон“, во замена за едногодишно суспендирање на граѓанските демонстрации.<ref name=":2"/> Ричардсон ја отфрлила обврската за запирање на демонстрациите освен ако нема целосна десегрегација на училиштата и целосна праведност во можностите за работа. Таа рекла: „Сакаме непроменливо да ставиме до знаење дека ние ќе одредиме, а не политичката структура на градот, кој ќе зборува во име на црнечката заедница“.<ref name=":2" /> Ричардсон била критикувана за време и по Кембричкото движење поради нејзината улога како жена водач. Многу месни и национални личности рекоа дека таа требало директно да го осуди насилството, но таа продолжила да верува во самоодбрана. Подоцна, Ричардсон повторно била уапсена. Службениците направиле еден обид да ја институционализираат како умствено неспособна, но не успеале.<ref name=":2"/> [[Претседател на Соединетите Американски Држави|Претседателот]] [[Џон Ф. Кенеди]] го опишал Кембриџ како град кој „изгубил од вид за што се демонстрациите“ поради насилството што се случило.<ref name=":2" /> Но, Ричардсон верувала дека луѓето кои биле провоцирани и кои издржале генерации сегрегација, ќе се спротивставуваат сè додека не бидат постигнати промени во Кембриџ.<ref name=":2" /> Водачи како [[Мартин Лутер Кинг]] и Џон Луис ја повикале Ричардсон да биде „помалку судирлива и покомпромисна“, но Ричардсон одбила да се согласи.<ref name=":3"/> Таа силно не се согласувала со Кинг, Кенеди и многу други кои погрешно мислеле дека таа е застапник на насилство. Таа верувала во ненасилство како прв чекор во демонстрациите, но ја охрабрувала физичката сила како самоодбрана доколку се соочи со закани.<ref name=":3" /> Луѓето околу неа забележале дека ако Ричардсон е „на ваша страна, не ви треба никој друг“.<ref name=":3" /> Многу водачи на црнечката црква се оттргнале од Ричардсон, а некои движења и месни активисти за граѓански права исто така избегнувале да се дружат со неа. Некои луѓе верувале дека нејзиниот политички пристап е премногу интензивен, а нејзиното движење почнало да се колеба.<ref name=":2"/> Ричардсон била критикувана од повеќето радикални црнци машки активисти, кои имале тежнеење да бидат конзервативни во однос на родовите улоги.<ref name=":2" /> Нејзините постапки биле сметани за несоодветни за една [[жена]].<ref name=":2" /> Придонесот на Ричардсон помогнал во преобликувањето на стереотипната улога на жените. Таа го проширила опсегот на женско вклучување.<ref name=":2"/> Таа ги поставила темелите за [[Афроамериканци|црнците]] како жени [[Политика|политичарки]] и [[Феминизам|феминистки]], како и членови на [[ЛГБТ|ЛГБТК]] заедницата.<ref name=":2" /> Ричардсон покажала дека дури и жените кои живееле во мали градови имаат глас. Како резултат на ова движење, сојузните [[Американски долар|долари]] почнале да се слеваат во објектите во Кембриџ, вклучувајќи паркови, училишта, улици, јавни станови и други проекти.<ref name=":4"/> Сепак, дискриминацијата врз црнечката заедница продолжила и покрај законскиот крај на сегрегацијата. == Подоцнежен живот == Еден месец по средбата со гувернерот Тоус, Ричардсон го напушти Кембриџ за [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Таа се омажила за Френк Дандриџ, [[фотограф]] со кого се запознала за време на демонстрациите, и се преселила таму кај него.{{Sfn|Rasmussen}} Во Њујорк, Ричардсон работела во рекламна агенција пред да се вработи во Одделот за стари лица на градот Њујорк. Таа помагала да осигура дека бизнисите ги почитуваат законите што ги засегаат постарите лица.<ref name=":3"/> Ричардсон, исто така, го советувала Сојузот за црнечка акција (СЦА), наследникот на ККНА. СЦА бил основан од поранешни членови на ККНА бидејќи сметале дека „системот на белечка моќ во Кембриџ сè уште го попречува напредокот во сите области од животот на црнците жители“.<ref name=":0" /> Додека во голема мера се пензионирала од јавниот живот, таа работела со Неограничени можности за харлемските млади и Тимови на здружени заедници.{{Sfn|Warren}} Таа се пензионирала во 2012 година на 90-годишна возраст. Во едно интервју со Гил Нобл во 1982 година, Ричардсон ја објаснила својата страст за помагање на студентите-демонстранти на почетокот на движењето во Кембриџ. Таа рекла дека „имало нешто директно, нешто вистинско во начинот на кој децата воделе ненасилна војна. Ова било прв пат да видам возило со кое би можела да работам“.<ref>Gil Noble, "Interview with Gloria Richardson Dandridge," ''Journal of Black Studies'', 1982</ref> Ричардсон продолжила да обрнува внимание и да остане вклучена во тековните политички настани и настани за општествена правда. Во интервју за „''The Washington Post''“ од 2021 година, Ричардсон раскажала дека гледала како гневот поради убиството на Џорџ Флојд поттикнал илјадници луѓе да излезат на улиците. Таа била фрустрирана од она што изгледало како недостаток на напредок од нејзината работа во 1960-тите.<ref name=":3"/> Но, таа била задоволна од разновидноста на лицата кои ги поддржувале движењата за расна правда. Во годините на Кембричкото движење, другите демонстранти биле претежно црнци, но во 21 век, таа видела мешавина од раси како [[Марширање|маршираат]] заедно. Таа се сетила дека марширале сè додека гувернерот не прогласил воена состојба затоа што верувале дека тоа е начинот да привлечат внимание и да спречат протести за истите теми уште 100 години од сега.<ref name=":3" /> Таа верувала дека овие дејствија остануваат неопходни во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] денес, каде што црнците граѓани продолжуваат да се соочуваат со нееднаквости во „системот на кривична правда, домувањето, здравствената заштита и други области во споредба со нивните белци колеги“.<ref name=":3" /> Нејзиното наследство е помалку познато од многу други жени во движењето, како што се [[Роза Паркс]] и Дороти Хајт. Лопез Метјуз помладиот, [[историчар]] и [[библиотекар]] за дигитална продукција на Хауардовиот универзитет, верува дека таа не е добро позната затоа што „таа беше жена која беше енергична и која одбиваше да се повлече. Како општество, ние имаме тежнеење да не ги цениме тие особини кај жените“.<ref name=":3"/> Сепак, тие особини ја направиле Ричардсон голем водач во движењето за граѓански права, бидејќи таа не се повлекла. Во биографијата, „''Борбата е вечна: Глорија Ричардсон и ослободувањето на црнците''“, авторот, Џозеф Фицџералд, верува дека Ричардсон не била во движењето за граѓански права за кариера.<ref name=":3" /> Наместо тоа, таа била во него единствено со цел да го унапреди ослободувањето на црнците. Тој верува дека ова е причината зошто Ричардсон се повлекла кога почувствувала дека не може да биде од понатамошна значајна корист во движењето. Усна историјата на Ричардсон била вклучена во книгата од 2006 година, „''Генерација во оган: Гласови на протест од 1960-тите''“ од Џеф Киселоф;<ref name="Scott 2007">{{Наведено списание|last=Scott|first=Amy|date=Winter 2007|title=GENERATION ON FIRE: Voices of Protest from the 1960s by Jeff Kisseloff|url=https://www.jstor.org/stable/40644138|journal=[[American Studies (journal)|American Studies]]|volume=48|issue=4|pages=179–180|doi=10.1353/ams.0.0036|jstor=40644138|url-access=subscription|access-date=11 April 2022}}</ref> во рецензија за „''The Journal of Popular Culture“''“, Реј Шук напишал: „Кога Глорија Ричардсон споменува како таа и другите ставале црвен пипер на нозете за да ги одвратат кучињата што напаѓаат, ја разбирате огромноста на борбата за еднаквост“.<ref name="Schuck 2008">{{Наведено списание|last=Schuck|first=Ray|date=октомври 2008|title=Generation on Fire: Voices of Protest from the 1960s, an Oral History|journal=[[The Journal of Popular Culture]]|volume=41|issue=5|page=903|doi=10.1111/j.1540-5931.2008.00554_15.x}}</ref> Во 2017 година, [[Сојузни држави на САД|државата]] [[Мериленд]] оддала почит на нејзиното наследство со тоа што го посветила 11 февруари како „Ден на Глорија Ричардсон“.<ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://visitdorchester.org/gloria-richardson-dandridge/|title=Gloria Richardson Dandridge, Civil Rights Leader|work=Visit Dorchester|language=en-US|accessdate=7 јуни 2026}}</ref> Ова ја направило Ричардсон единствената жива личност во Мериленд на која гувернер ѝ прогласил службен ден во нејзина чест.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dhs.maryland.gov/maryland-womens-hall-fame-awardees-richarson/|title=Gloria Richardson (1922 – 2021), Civil Rights Activist|work=Maryland Department of Human Services|language=en-US|accessdate=7 јуни 2026}}</ref> Иако Ричардсон не можела да патува како што било планирано во историската црнечко-методистичка црква „Бетел“ во Кембриџ за да биде лично признаена, таа се обрати пред преполната црква во живо преку далечинско емитување од нејзиниот стан. Пет месеци подоцна, лежерен разговор бил овозможен од Киша Петиколас, соосновач на Мрежата за промени на Источен Брег (МПИБ), во одморалиштето „Хајат Риџенси Чесапик Беј“ во Кембриџ. Ричардсон била еден од главните говорници на банкетот во „Рефлекшн“, каде што нејзините забелешки „кренале 300 гости на нозе во трајни овации“.<ref name=":5" /> Ричардсон помогнала да биде воспоставена нова слика за црнките во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]]. Таа ја заменила сликата за долгострадална маченичка со слика за жена како воин.<ref name=":2"/> Кога Ричардсон била прашана како би сакала да биде запаметена, таа одговорила: „Претпоставувам дека би сакала да кажат дека бев верна на моето верување во црнците како раса“.<ref name=":0" /> Денес, има [[Ѕидно сликарство|мурал]] поставен лево од средиштето до Хариет Табман, родена во Дорчестер и кондуктор на подземната железница, Глорија, која храбро барала правда. Таа починала во Њујорк на 15 јули 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boston25news.com/news/national/gloria-richardson/BSD4YBUPQC6HUT54D6MUV3YX5E/|title=Gloria Richardson, civil rights pioneer, dies at 99|last=Witte|first=Brian|date=16 јули 2021|work=[[WFXT|Boston 25 News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717162841/https://www.boston25news.com/news/national/gloria-richardson/BSD4YBUPQC6HUT54D6MUV3YX5E/|archive-date=2021-07-17|accessdate=7 јуни 2026}}</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=05uJSLy351MC|title=Generation on Fire: Voices of Protest from the 1960s, An Oral History|last=Kisseloff|first=Jeff|date=2006|publisher=University Press of Kentucky|isbn=9780813171562|location=Lexington, Kentucky|pages=51–63|chapter=Gloria Richardson Dandridge: The Militant|ref={{sfnRef|Kisseloff}}|chapter-url=https://books.google.com/books?id=05uJSLy351MC&pg=PT63}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SEfOhvXSvZsC|title=Ella Baker and the Black Freedom Movement: A Radical Democratic Vision|last=Ransby|first=Barbara|date=2003|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807862704|ref={{sfnRef|Ransby}}}} * {{Наведени вести|url=https://www.baltimoresun.com/1997/02/23/glorious-gloria-led-the-battle-struggle-gloria-richardson-dandridge-earned-national-prominence-for-her-fearlessness-and-determination-in-the-effort-to-bring-civil-rights-to-cambridge-in-the-early-60s/|title='Glorious Gloria' Led the Battle Struggle|last=Rasmussen|first=Fred|date=23 февруари 1997|work=The Baltimore Sun|access-date=7 јуни 2026|ref={{sfnRef|Rasmussen}}}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://whospeaks.library.vanderbilt.edu/interview/gloria-st-clair-hayes-richardson|title=Gloria St. Clair Hayes Richardson|last=Warren|first=Robert Penn|work=Robert Penn Warren's Who Speaks for the Negro?: An Archival Collection|publisher=Vanderbilt University|accessdate=7 јуни 2026}} == Дополнителни извори == === Научни монографии === * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=jJWixrVd0LUC|title=African American Women's Rhetoric: The Search for Dignity, Personhood, and Honor|last=Atwater|first=Deborah F.|date=2009|publisher=Lexington Books|isbn=9780739121764|location=Lanham, Maryland|pages=94–100|chapter=Gloria Richardson: Adult Leader in SNCC|ref={{sfnRef|Atwater}}|chapter-url=https://books.google.com/books?id=jJWixrVd0LUC&pg=PA94}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-ExMrqXWr0sC|title=Women in the Civil Rights Movement: Trailblazers and Torchbearers, 1941–1965|last=Brock|first=Annette K.|date=1990|publisher=Indiana University Press|isbn=9780253208323|editor-last=Crawford|editor-first=Vicki L.|location=Bloomington|pages=121–144|chapter=Gloria Richardson and the Cambridge Movement|ref={{sfnRef|Brock}}|editor-last2=Rouse|editor-first2=Jacqueline Anne|editor-last3=Woods|editor-first3=Barbara|chapter-url=https://books.google.com/books?id=-ExMrqXWr0sC&pg=PA121}} * Fitzgerald, Joseph R. (2018). [https://www.kentuckypress.com/live/title_detail.php?titleid=5498 The Struggle Is Eternal: Gloria Richardson and Black Liberation], Lexington: University Press of Kentucky. {{ISBN|978-0-8131-7649-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8131-7649-9|<bdi>978-0-8131-7649-9</bdi>]]. * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SBK91lpgCIcC|title=Sisters in the Struggle: African American Women in the Civil Rights - Black Power Movement|last=Harley|first=Sharon|date=2001|publisher=New York University Press|isbn=9780814716038|editor-last=Collier-Thomas|editor-first=Bettye|location=New York|pages=174–196|chapter=The Chronicle of a Death Foretold: Gloria Richardson, the Cambridge Movement, and the Radical Black Activist Tradition|ref={{sfnRef|Harley}}|editor-last2=Franklin|editor-first2=V. P.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SBK91lpgCIcC&pg=PA174}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=L6iHghYT8ZkC|title=Civil War on Race Street: The Civil Rights Movement in Cambridge, Maryland|last=Levy|first=Peter B.|date=2003|publisher=University Press of Florida|isbn=9780813031873|location=Gainesville, Florida}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC|title=The New Left Revisited|last=Levy|first=Peter B.|date=2003|publisher=Temple University Press|isbn=9781566399760|editor-last=McMillian|editor-first=John Campbell|location=Philadelphia|pages=67–91|chapter=The Black Freedom Struggle and White Resistance: A Case Study of the Civil Rights Movement in Cambridge, Maryland|ref={{sfnRef|Levy (The New Left)}}|editor-last2=Buhle|editor-first2=Paul|chapter-url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA67}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lddD_IFIJisC|title=Freedom's Daughters: The Unsung Heroines of the Civil Rights Movement from 1830 to 1970|last=Olson|first=Lynne|date=2001|publisher=Simon and Schuster|isbn=9780684850122|location=New York|pages=278–290|chapter=We Can't Deal with Her|ref={{sfnRef|Olson}}|author-link=Лин Олсон|chapter-url=https://books.google.com/books?id=lddD_IFIJisC&q=%22freedom%27s+daughters%22&pg=PA278}} * {{Наведена книга|title=Hands on the Freedom Plow: Personal Accounts by Women in SNCC|last=Richardson|first=Gloria|date=2010|publisher=University of Illinois Press|isbn=9780252035579|editor-last=Holsaert|editor-first=Faith S.|location=Urbana|pages=273–298|chapter=The Energy of the People Passing through Me|author-link=|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ngSC1iaW_x8C}} * {{Наведена книга|title=How Long? How Long?: African American Women in the Struggle for Civil Rights|last=Robnett|first=Davis Belinda|date=1997|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198027447|location=New York; Oxford|pages=161–165|chapter=Gloria Richardson and the Cambridge Nonviolent Action Committee|ref={{sfnRef|Robnett}}|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Mne1EO5DsXQC}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=I3Uh0Wfa2dYC|title=Gender and the Civil Rights Movement|last=Walker|first=Jenny|date=2004|publisher=Rutgers University Press|isbn=9780813534381|editor-last=Ling|editor-first=Peter J.|location=Rutgers University Press|pages=169–186|chapter=The "Gun-Toting" Gloria Richardson: Black Violence in Cambridge, Maryland|ref={{sfnRef|Walker}}|editor-last2=Monteith|editor-first2=Sharon|chapter-url=https://books.google.com/books?id=I3Uh0Wfa2dYC&pg=PA169}} === Статии од списанија === * {{Наведено списание|last=Cook|first=Melanie B.|date=1988|title=Gloria Richardson: Her Life and Work in SNCC|journal=Sage: A Scholarly Journal on Black Women, Supplement|pages=51–53|ref={{sfnRef|Cook}}}} * {{Наведено списание|last=Foeman|first=Anita K.|date=мај 1996|title=Gloria Richardson: Breaking the Mold|journal=Journal of Black Studies|volume=26|issue=5, Special Issue: The Voices of African American Women in the Civil Rights Movement|pages=604–615|doi=10.1177/002193479602600506|ref={{sfnRef|Foeman}}}} * {{Наведено списание|last=Millner|first=Sandra Y.|date=јули 1996|title=Recasting Civil Rights Leadership: Gloria Richardson and the Cambridge Movement|journal=Journal of Black Studies|volume=26|issue=6|pages=668–687|doi=10.1177/002193479602600602|ref={{sfnRef|Millner}}}} * {{Наведено списание|last=Richardson|first=Gloria|date=зима 1964|title=Freedom—Here and Now|journal=Freedomways|volume=4|pages=32–34}} * {{Наведено списание|last=Szabo|first=Peter S.|date=есен 1994|title=An Interview with Gloria Richardson Dandridge|url=http://www.worklab.com/wp-content/uploads/2009/12/Gloria-Richardson-Dandridge-interview1.pdf|journal=Maryland Historical Magazine|volume=89|pages=347–358|ref={{sfnRef|Szabo}}}} * {{Наведено списание|last=Young|first=Jasmin A.|date=2022|title=Gloria Richardson, Armed Self-Defense, and Black Liberation in Cambridge, Maryland|journal=The Journal of African American History|volume=107|issue=2|pages=149–341|doi=10.1086/718997}} === Дисертации и тези === * {{cite thesis|type=Ph.D.|last1=Fitzgerald|first1=Joseph R.|title=Days of Wine and Roses: The Life of Gloria Richardson|date=2005|publisher=Temple University|location=[[Филаделфија]], [[Пенсилванија]]|oclc=213097799|ref={{sfnRef|Fitzgerald}}}} * {{cite thesis|degree=M.A.|last1=Trever|first1=Edward K.|title=Gloria Richardson and the Cambridge Civil Rights Movement, 1962-1964|date=1994|publisher=Morgan State University|oclc=32190676|ref={{sfnRef|Trever}}}} === Неакадемски дела === * {{Наведена книга|title=Wild Women of Maryland: Grit & Gumption in the Free State|last=Silberman|first=Lauren R.|date=2015|publisher=History Press|isbn=9781626198111|pages=85–91|chapter=Gloria Richardson Dandridge: Crusader in Cambridge|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iqxpCgAAQBAJ}} * {{cite magazine|title=Gloria Richardson – Lady general of civil rights|date=јули 1964|magazine=[[Ebony (списание)|Ebony]]|pages=23–31|url=https://books.google.com/books?id=lIVotnuemDsC&q=%22stanley+branche%22+burial+location&pg=PA26}} == Надворешни врски == * {{Матична|http://gloriarichardson.com/}} * SNCC Digital Gateway: [https://snccdigital.org/people/gloria-richardson/ "Gloria Richardson"]. Documentary website created by the SNCC Legacy Project and Duke University, telling the story of the Student Nonviolent Coordinating Committee and grassroots organizing from the inside-out * [http://www.crmvet.org/tim/timhis62.htm#1962cnac Cambridge MD, Movement 1962-1967], Provided by the Civil Rights Movement Archive website * ''[https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/how-gloria-richardsons-look-of-righteous-indignation-became-a-symbol-of-no-retreat-180979536/ How Gloria Richardson's Look of Righteous Indignation Became a Symbol of No Retreat]'', an article by Janelle Harris Dixon containing many photographs of and an extensive interview of Gloria Richardson, Smithsonian, 9 февруари 2022 {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ричардсон, Глорија}} [[Категорија:Историја на граѓанските права во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Починати во 2021 година]] [[Категорија:Родени во 1922 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Луѓе од Кембриџ (Мериленд)]] [[Категорија:Апсолвенти на Хауардовиот универзитет]] [[Категорија:Црнечки активисти од Соединетите Држави]] [[Категорија:Активисти за црнечките граѓански права во Соединетите Држави]] [[Категорија:Активисти од Балтимор]] [[Категорија:Црнци од Соединетите Држави во 21 век]] t33xbkdazogm3xbno68fwevdof4aczc 0 1397193 5578788 5573195 2026-06-19T08:26:48Z BosaFi 115936 5578788 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Хериет Мур | image = | caption = | birth_name = Хериет Вида Симс | birth_date = {{birth date|1902|06|19}} | birth_place = [[Вест Палм Бич]], [[Флорида]], [[Соединети Држави]] | death_date = {{death date and age|1952|01|03|1902|06|19}} | death_place = [[Сенфорд (Флорида)|Сенфорд]], [[Флорида]], [[Соединети Држави]] | death_cause = [[Убиството на Хери и Хериет Мур|Атентат со бомба]] | occupation = [[Наставник]], првенец за [[Граѓански и политички права|граѓански права]] | spouse = {{marriage|[[Хери Мур]]|December 25, 1926|December 25, 1951|end=died}} | children = 2 | footnotes = }}'''Хериет Вида Симс Мур''' (19 јуни 1902 - 3 јануари 1952) ― [[Наставник|наставничка]] и [[Активизам|активистка]] за граѓански права од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]]. Таа била сопруга на Хери Т. Мур, кој ја основал првата гранка на [[NAACP|Националното здружение за унапредување на обоените луѓе]] (НЗУОЛ) во округот Бревард, Флорида. Убиството на Мурови било првото убиство што се случило за време на Движењето за граѓански права и единствениот пат кога и сопруг и сопруга биле убиени поради нивниот активизам. == Ран живот == Хериет Вида Симс била родена во Вест Палм Бич, Флорида, на 19 јуни 1902 година, како ќерка на Дејвид Ира Симс (работник во дрвна индустрија) и Ени (Ворен) Симс. Нејзините сестри биле Валери и Меј, а нејзините браќа биле Џорџ, Арнолд, Руперт и Дејвид помладиот. Семејството се преселило во Мимс, Флорида. Како млада, Хериет ги поминувала летата работејќи во Масилон, Охајо, со својот татко. Таа посетувала одвоено Нормално и индустриско училиште „Дејтона“ во Дејтона Бич, Флорида. Подоцна дипломирала на колеџот „Бетјун-Кукман“, историски црнечки колеџ во Дејтона Бич, со диплома за уметност во 1941 година и диплома за наука во 1950 година. Симс предавала во [[основно училиште]] многу години на Мерит Ајленд и Мимс во округот Бревард, и во Лејк Парк, Флорида, сè до нејзината [[смрт]]. Во Мимс, таа помагала во готвењето ручек секој ден за учениците. Симс го запознал Хери Тајсон Мур додека таа држела часови во округот Бревард. Тој тогаш работел како директор на училиштето за обоени деца во Титусвил. Тие се венчале на 25 декември 1926 година и имале две ќерки: Ени Розалеа (позната како Пичес, 1928–1972) и Хуанита Еванџелин (позната како Еванџелин, 1930–2015). == Активизам за граѓански права == Набргу по раѓањето на нивните ќерки, Мурови го основале огранокот на [[NAACP|НЗУОЛ]] во округот Бревард во 1934 година. Хари Мур подоцна помогнал во организирањето на организацијата НЗУОЛ низ целата [[Флорида|сојузна држава]]. Во 1946 година, двајцата Мурови биле отпуштени од системот на јавни училишта во округот Бревард и бил ставени на црниот список поради нивните [[Политика|политички]] активности. == Убиство == {{Главна|Убиството на Хери и Хериет Мур}} На [[Божиќ|божиќната]] вечер во 1951 година, Мурови биле смртно повредени во нивниот дом во Мимс од [[бомба]] што експлодирала под нивната [[куќа]]. Тоа била нивната 25- годишнина од бракот. Хери починала на пат кон [[Болница|болницата]] во Сенфорд, Флорида. Хериет починала од повредите девет дена подоцна во болницата во Сенфорд. Иако државата го повикала [[Федерално истражно биро|Федералното истражно биро]] (ФБИ) да истражи, никој не беше обвинет за бомбардирањето и убиствата на Мурови. Обновено внимание кон случајот привлекол животописот на Мур од 1999 година, во која тој е опишан како прв маченик за [[Граѓански и политички права|граѓански права]], и емисијата на PBS во 2000 година за неговиот живот и наследство. Генералниот обвинител на Флорида повторно отвори истрага за убиствата во 2005 година, 54 години подоцна. Во својата повторна истрага од 2005 до 2006 година, [[Флорида|државата Флорида]] заклучила дека бомбашкиот напад врз Мурови бил дело на насилни членови на централната група на [[Ку-клукс-клан|Ку Клукс Клан]] во Флорида и ги именувала четворицата главни осомничени, од кои сите починале.<ref name="myfloridalegal.com">[http://myfloridalegal.com/newsrel.nsf/newsreleases/C4F9E89A26C88DEB852571CC00694A6E "Crist Announces Results of Harry T. Moore Murder Investigation", 16 Aug 2006] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070106234735/http://myfloridalegal.com/newsrel.nsf/newsreleases/C4F9E89A26C88DEB852571CC00694A6E|date=2007-01-06}}, пристапено на 7 јуни 2026</ref> Имало единаесет други бомбашки напади врз [[Афроамериканци|црнечки]] семејства во Флорида во годината кога биле убиени Мурови.<ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/45a/454.html "Who Was Harry T. Moore?"] ''The Palm Beach Post'', 16 август 1999</ref> Ризикот за активистите и сите црнци на [[Југ (САД)|Југот]] бил висок и останал таков. Според подоцнежниот извештај од Јужниот регионален совет на НЗУОЛ во [[Атланта]], домовите на 40 црнечки јужни семејства биле бомбардирани во текот на 1951 и 1952 година. Некои, како Мурови, биле активисти, но повеќето биле или луѓе кои одбиле да се поклонат пред [[Расизам|расистичките]] конвенции или едноставно „невини минувачи, наивни жртви на случаен белечки [[тероризам]]“.<ref>John Egerton, ''Speak Now Against the Day: The Generation Before the Civil Rights Movement in the South''. New York: Alfred A. Knopf, 1994, стр. 562–563</ref> == Почести == Иако приказната за животот на Мурови исчезнала во заборав многу години, повторното отворање на случајот кон крајот на 20 век овозможил ново ценење на нивната работа. Во 1999 година, Флорида одобрил означување на местото на живеење на Мурс како обележје на флоридското наследство.<ref>[http://www.nbbd.com/godo/moore/040206SpeakerByrd/index.html Florida House Speaker Byrd's 2004 Tribute to the Moores]</ref> Округот Бревард започнал со реставрација на местото. Дополнето со независно финансирање, до 2004 година, округот го создал Спомен паркот и толкувачкиот центар „Хари Т. и Хариет Мур“ на местото на живеење во Мимс.<ref>[http://www.nbbd.com/godo/moore/ Harry T. and Harriette Moore Homesite]</ref> Округот Бревард го именувал својот Центар за правда по Мурсеви и таму вклучил материјал за нивниот живот и работа.<ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/45a/454.html "Who Was Harry T. Moore?"]''[[The Palm Beach Post]]'', 16 август 1999</ref> == Неодамнешни случувања == [[Флорида|Државата Флорида]] двапати го обновила случајот, но не можела да поднесе обвиненија, бидејќи повеќето од мажите за кои било сомневано дека биле вмешани во злосторството, починале. Во 1999 година, новинарот Бен Грин објавил [[книга]] врз основа на неговото истражување на случајот, ''„Пред неговото време: Нераскажаната приказна за Хери Т. Мур, првиот маченик за граѓански права во Америка“.'' Во 2005 година, државниот обвинител на Флорида, Чарли Крист, повторно отвори државна истрага за смртта на Хери и Хериет Мур. На 16 август 2006 година, Крист ги објавил резултатите од работата на државната Канцеларија за граѓански права и Одделот за спроведување на законот на Флорида. Гласините што го поврзувале шерифот Вилис В. Мекол со [[Злосторство|злосторството]], се покажале како лажни. Врз основа на обемни докази, сојузната држава заклучила дека Мурови биле жртви на заговор од страна на членови на [[Ку-клукс-клан|ку-клукс кланот]] од средишна Флорида. Во извештајот биле наведени следните четири лица, сите познати по насилство, како директно вклучени: * Било откриено дека Ерл Џ. Бруклин, член на [[Ку-клукс-клан|Кланот]] познат по тоа што е исклучително насилен, го имал градежниот план од домот на Мурови и регрутирал доброволци. * Тилман Х. Белвин, уште еден насилен член на Кланот, бил близок пријател на Бруклин. * Верувано било дека Џозеф Невил Кокс, секретар на огранокот на Кланот во округот Оринџ, Флорида, го наредил нападот. На 30 март 1952 година, тој извршил [[самоубиство]] откако бил испрашуван од [[Федерално истражно биро|ФБИ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pbs.org/harrymoore/terror/1951.html|title=PBS – Freedom Never Dies: The Story of Harry T. Moore – Florida Terror – Who Killed Harry T. Moore – 1951–52 Investigation|work=[[PBS]]}}</ref> * Додека лежел умирајќи од [[Рак (болест)|рак]] во 1978 година, членот на кланот, Едвард Л. Спајви тврдел дека бил на местото на злосторството во 1951 година и го посочил Кокс во нападот. И Бруклин и Белвин починале во 1952 година. Помладата ќерка на Мурови, Хуанита Еванџелин Мур, му се придружила на поранешниот државен обвинител Крист во напорите за откривање на идентитетот на убијците на нејзините родители. Таа дипломирала на Колеџот „Бетјун-Кукман“ во 1951 година и била пензионирана владина службеничка. Починала на 26 октомври 2015 година во Њу Каролтон, Мериленд.<ref>[http://www.floridatoday.com/story/news/local/2015/10/27/juanita-evangeline-moore-has-died/74674936/ Moody, R. Norman, Juanita Moore, daughter of Brevard civil rights pioneers, dies, Florida Today, October 27, 2015] пристапено на 7 јуни 2026</ref> == Поврзано == {{Портал|Движење за граѓански права}} * [[Црнечка историја на Соединетите Држави]] * [[Споменик на граѓанските права]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.nbbd.com/godo/moore/ Домови на Хери Т. и Хариет Мур] * [https://web.archive.org/web/20070106234735/http://myfloridalegal.com/newsrel.nsf/newsreleases/C4F9E89A26C88DEB852571CC00694A6E Соопштение за медиумите за 2006 година во кое се објавуваат резултатите од истрагата за убиството на Хери Т. и Хериет Мур], Канцеларија на државниот обвинител на Флорида * [https://web.archive.org/web/20081016001358/http://myfloridalegal.com/HarryMoore Детали за истрагата за убиството на Хери Т. и Хериет Мур во 2006 година], Канцеларија на државниот обвинител на Флорида * [http://www.nbbd.com/godo/moore/040206SpeakerByrd/index.html Почит од претседателот на Претставничкиот дом на Флорида, Берд, за Мурсови во 2004 година] * [http://www.crmvet.org/tim/timhis51.htm#1951moore Убиството на Хери и Хериет Мур] : Архива на движењето за граѓански права {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мур, Хериет}} [[Категорија:Историја на правото на глас во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Историја на граѓанските права во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Починати во 1952 година]] [[Категорија:Родени во 1902 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Луѓе од Округот Бревард (Флорида)]] [[Категорија:Наставници од Флорида]] [[Категорија:Активистки за граѓански права од Соединетите Држави]] [[Категорија:Луѓе од Соединетите Држави од 20 век]] [[Категорија:Црнци од Соединетите Држави во 20 век]] [[Категорија:Црнкињи од Соединетите Држави во 20 век]] [[Категорија:Луѓе од Вест Палм Бич]] [[Категорија:Убиени активисти за граѓански права од Соединетите Држави]] [[Категорија:Смрт од импровизиран експлозивен уред во Соединетите Држави]] [[Категорија:Луѓе убиени во Флорида]] [[Категорија:Убиени црнци од Соединетите Држави]] [[Категорија:Луѓе од Мимс (Флорида)]] [[Категорија:Жртви на Ку-кукс-кланот]] [[Категорија:Активисти за црнечките граѓански права во Соединетите Држави]] [[Категорија:Луѓе убиени во 1952 година]] ldsqxu7iihtqz97xo8xdnzhgg26idkg 0 1397370 5578848 5574924 2026-06-19T10:02:23Z Jtasevski123 69538 5578848 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | fossil_range = {{fossilrange|40.4|0|[[Eocene]] - recent|ref=<ref name=mobot>{{Cite web |title=Malpighiales|url=https://mobot.org/MOBOT/research/APweb/orders/malpighialesweb.htm|access-date=2023-06-16 |website=www.mobot.org}}</ref>}} | image = (MHNT)_Hypericum_perforatum_flower_and_buttons.jpg | image_caption = ''[[Hypericum perforatum]]'' | taxon = Hypericum | authority = [[Tourn.]] ex [[L.]] | subdivision_ranks = Species | subdivision = [[Список на видови на Hypericum|{{circa|lk=n}} 518]]<ref name=powo>{{cite web |title=''Hypericum'' Tourn. ex L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30002180-2 |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=6 April 2026}}</ref> | synonyms = {{collapsible list|bullets=true |''Adenosepalum'' {{small|Fourr.}} |''Adenotrias'' <small>[[Jaub.]] & [[Spach]]</small> |''Androsaemum'' <small>[[Duhamel]]</small> |''Androsemum'' <small>[[Link]]</small> |''Ascyrum'' <small>[[L.]]</small> |''Brathydium'' {{small|Spach}} |''Brathys'' {{small|Mutis ex L.f.}} |''Campylopus'' {{small|Spach}} |''Campylosporus'' {{small|Spach}} |''Crookea'' {{small|Small}} |''Drosanthe'' {{small|Spach}} |''Drosocarpium'' {{small|Fourr.}} |''Elodea'' {{small|Juss.}} |''Elodes'' {{small|Adans.}} |''Episiphis'' {{small|Raf.}} |''Eremanthe'' {{small|Spach}} |''Eremosporus'' {{small|Spach}} |''Holosepalum'' {{small|Fourr.}} |''Hypericoides'' {{small|Plum. ex Adans.}} |''Hypericon'' {{small|J.F.Gmel.}} |''Hypericopsis'' {{small|Opiz}} |''Isophyllum'' {{small|Spach}} |''Knifa'' {{small|Adans.}} |''Kniffa'' {{small|Vent.}} |''Komana'' {{small|Adans.}} |''Lianthus'' <small>[[N.Robson]]</small> |''Martia'' {{small|Spreng.}} |''Myriandra'' {{small|Spach}} |''Norysca'' {{small|Spach}} |''Olympia'' <small>[[Spach]]</small> |''Pancalum'' {{small|Ehrh.}} |''Petalanisia'' {{small|Raf.}} |''Pleurenodon'' {{small|Raf.}} |''Psorophytum'' {{small|Spach}} |''Receveura'' {{small|Vell.}} |''Roscyna'' {{small|Spach}} |''Sanidophyllum'' <small>[[Small]]</small> |''Santomasia'' <small>N.Robson</small> |''Sarothra'' <small>[[L.]]</small> |''Spachelodes'' {{small|Y.Kimura}} |''Streptalon'' {{small|Raf.}} |''Takasagoya'' <small>[[Y.Kimura]]</small> |''Thornea'' {{small|Breedlove & E.M.McClint.}} |''Thymopsis'' {{small|Jaub. & Spach}} |''Triadenia'' <small>[[Spach]]</small> |''Triadenum'' {{small|Raf.}} |''Tridia'' {{small|Korth.}} |''Tripentas'' {{small|Casp.}} |''Webbia'' {{small|Spach}} }} |synonyms_ref = {{r|powo}} }} '''''Hypericum,''''' '''кантариони''' е [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Кантариони|Hypericaceae]] (порано сметано за подсемејство на [[Clusiaceae]]).<ref name="cabi">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cabi.org/isc/datasheet/28268|title=''Hypericum perforatum'' (St John's wort)|date=27 September 2018|publisher=CABI|accessdate=22 February 2019}}</ref><ref name="usda">{{Наведена мрежна страница|url=http://plants.usda.gov/plant-profile?symbol=HYPE|title=''Hypericum perforatum'' L. (St. John's wort)|date=2019|publisher=Natural Resources Conservation Service, US Department of Agriculture|accessdate=22 February 2019}}</ref> Родот има речиси светска распространетост, недостасува само во [[Тропски појас|тропските]] низини, [[Пустина|пустините]] и [[Поларни региони|поларните региони]].<ref name="cabi2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cabi.org/isc/datasheet/28268|title=''Hypericum perforatum'' (St John's wort)|date=27 September 2018|publisher=CABI|accessdate=22 February 2019}}</ref> Многу видови ''Hypericum'' се сметаат за [[Инвазивен вид|инвазивни видови]] и штетни плевели. Сите членови на родот може да се наречат '''кантариони.''' Белите или розови цветни мочурливи кантариони од Северна Америка и источна Азија генерално се прифаќаат како припадници на посебниот род ''[[Triadenum]]'' <small>Raf.</small><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=133357|title=Triadenum in Flora of North America @ efloras.org|work=www.efloras.org|accessdate=2021-12-15}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Robson|first=N. K.|date=2021|title=Studies in the genus Hypericum L.(Hypericaceae) 9. Addenda, corrigenda, keys, lists and general discussion.|url=https://www.biotaxa.org/Phytotaxa/article/view/phytotaxa.72.1.1|journal=Phytotaxa|volume=72|pages=1–111|doi=10.11646/phytotaxa.72.1.1|url-access=subscription}}</ref> ''Hypericum'' е невообичаен за род од негова големина, бидејќи за него е изработена светска таксономска [[монографија]] од страна на Норман Робсон (кој работи во Природонаучниот музеј во Лондон). Робсон препознава 36 делови во ''Hypericum''. == Опис == [[Податотека:Hypericum_hidcoteense.jpg|лево|мини|''[[Hypericum hidcoteense]]'']] [[Податотека:Rijpe_vruchten_van_Hertshooi_(Hypericum)._17-08-2024_(d.j.b.).jpg|лево|мини|Зрели бобинки од ''[[Hypericum androsaemum]]'']] Видовите ''Hypericum'' се доста варијабилни според навиките, се јавуваат како дрвја, грмушки, едногодишни и повеќегодишни растенија. Дрвјата во смисла на едностеблести дрвенести растенија се ретки, бидејќи повеќето дрвенести видови имаат повеќе стебла што произлегуваат од една основа. Грмушките имаат исправени или раширени стебла, но никогаш не се вкоренуваат од јазли што ја допираат земјата. Сепак, повеќегодишните билки имаат тенденција да се вкоренуваат од овие хоризонтални јазли, особено оние што се јавуваат во влажни живеалишта. Едногодишните билки имаат корени со развиен систем на секундарни влакнести корени. Многу видови ''Hypericum'' се целосно голи, други имаат едноставни унисериозни влакна, а некои видови имаат долги, тенки влакна.<ref name="Chemo">{{Наведено списание|last=Robson|first=Norman K. B.|last2=Crocket|first2=Sara L.|year=2011|title=Taxonomy and chemotaxonomy of the genus Hypericum|journal=Medicinal and Aromatic Plant Science and Biotechnology|publisher=Europe PMC Funders|volume=5|pages=1–13|pmc=3364714|pmid=22662019}}</ref> [[Податотека:Hypericum-perforatum(Blatt).jpg|мини|Жлездести точки на лист од ''[[Кантарион|Hypericum perforatum]]'']] [[Податотека:Drie_bloemknoppen_van_een_Hertshooi_(Hypericum)._10-07-2025_(d.j.b.).jpg|мини|250x250пкс|Три цветни пупки на ''Hypericum'' во различни фази на развој.]] Речиси сите листови од видовите ''Hypericum'' се распоредени спротивно и декусирани, исклучок е делот ''Coridium'' во кој се појавуваат спирали од три до четири листови. Листовите немаат стипули и можат да бидат неподвижни или краткопетилни, иако долги петели постојат во деловите ''Adenosepalum'' и ''Hypericum''. Базален зглоб може да биде присутен, во кој случај листовите се листопадни над зглобот, или отсутни. Листовите обично се јајцевидни до издолжени и линеарни по форма. Бледи или темни жлезди може да бидат присутни на или во близина на работ на листот и на главната површина на листот.<ref name="Chemo" /> == Таксономија == Во родот има над 490 видови. Името ''hypericum'' потекнува од {{Јаз|grc|ὑπέρεικος}} ''хипереикос'' т.е. грчко име кое само по себе веројатно значи „над хоризонтот“,<ref name="gledhill2008">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/namesplants00gled_746|title=The Names of Plants, 4th edition|last=Gledhill|first=David|publisher=Cambridge University Press|year=2008|isbn=978-0-521-86645-3|page=[https://archive.org/details/namesplants00gled_746/page/n217 208]|url-access=limited}}</ref> заради неговата употреба на светилишта за одбивање на зли духови. === Секции === ''Hypericum'' е поделен на 36 делови, секој со свои подделови и видови. Тие вклучуваат: {{Div col|gap=2em|colwidth=10em}} *''[[Hypericum sect. Adenosepalum|Adenosepalum]]'' *''[[Hypericum sect. Adenotrias|Adenotrias]]'' *''[[Hypericum sect. Androsaemum|Androsaemum]]'' *''[[Hypericum sect. Arthrophyllum|Arthrophyllum]]'' *''[[Hypericum sect. Ascyreia|Ascyreia]]'' *''[[Hypericum sect. Brathys|Brathys]]'' *''[[Hypericum sect. Bupleuroides|Bupleuroides]]'' *''[[Hypericum sect. Campylopus|Campylopus]]'' *''[[Hypericum sect. Concinna|Concinna]]'' *''[[Hypericum sect. Coridium|Coridium]]'' *''[[Hypericum sect. Crossophyllum|Crossophyllum]]'' *''[[Hypericum sect. Drosocarpium|Drosocarpium]]'' *''[[Hypericum sect. Elodeoida|Elodeoida]]'' *''[[Hypericum sect. Graveolentia|Graveolentia]]'' *''[[Hypericum sect. Heterophylla|Heterophylla]]'' *''[[Hypericum sect. Hirtella|Hirtella]]'' *''[[Hypericum sect. Humifusoideum|Humifusoideum]]'' *''[[Hypericum sect. Hypericum|Hypericum]]'' *''[[Hypericum sect. Inodora|Inodora]]'' *''[[Hypericum sect. Monanthama|Monanthama]]'' *''[[Hypericum sect. Myriandra|Myriandra]]'' *''[[Hypericum sect. Oligostema|Oligostema]]'' *''[[Hypericum sect. Olympia|Olympia]]'' *''[[Hypericum sect. Origanifolia|Origanifolia]]'' *''[[Hypericum sect. Psorophytum|Psorophytum]]'' *''[[Hypericum sect. Roscyna|Roscyna]]'' *''[[Hypericum sect. Sampsonia|Sampsonia]]'' *''[[Hypericum sect. Santomasia|Santomasia]]'' *''[[Hypericum sect. Taeniocarpium|Taeniocarpium]]'' *''[[Hypericum sect. Takasagoya|Takasagoya]]'' *''[[Hypericum sect. Triadenoides|Triadenoides]]'' *''[[Hypericum sect. Trigynobrathys|Trigynobrathys]]'' *''[[Hypericum sect. Tripentas|Tripentas]]'' *''[[Hypericum sect. Umbraculoides|Umbraculoides]]'' *''[[Hypericum sect. Webbia|Webbia]]'' {{div col end}} == Традиционална медицина и несакани ефекти ==  {{multiple image | total_width =300 | image1 = Hyperforin.png | alt1 = Hyperforin | image2 = Hypericin.svg | alt2 = Hypericin | footer = [[Hyperforin]] (left) and [[Hypericin]] (right) }} [[Кантарион|Кантарионот]] (''H. perforatum'') долго време се користи во традиционалната медицина како екстракт за лекување на [[Депресија (расположение)|депресија]].<ref name="nccih">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nccih.nih.gov/health/st-johns-wort-and-depression-in-depth|title=St. John's wort and depression: in depth|date=1 December 2017|publisher=National Center for Complementary and Integrative Health, US National Institutes of Health|accessdate=22 February 2019}}</ref> ''H. perforatum'' е најчесто користениот вид &#x2013; особено во Европа &#x2013; како хербална замена за [[Лек на рецепт|лекови на рецепт]] за лекување на депресија, а се продава и како [[додаток во исхраната]].<ref name="nccih" /> Една [[мета-анализа]] покажала дека кантарионот има слична ефикасност и безбедност како лековите на рецепт за лекување на блага до умерена депресија, како што се [[Селективен инхибитор на репреземањето на серотонинот|селективните инхибитори на повторно преземање на серотонин]].<ref name="pmid28064110">{{Наведено списание|date=1 March 2017|title=Clinical use of ''Hypericum perforatum'' (St John's wort) in depression: A meta-analysis|journal=J Affect Disord|volume=210|pages=211–221|doi=10.1016/j.jad.2016.12.048|pmid=28064110}}</ref> Постојат докази дека комбинирањето на кантарион со антидепресиви на рецепт може да предизвика несакани ефекти, како што е опасно по живот зголемување на [[серотонин]], хемикалијата во мозокот која е цел на некои лекови што се користат за депресија.<ref name="nccih" /> Симптомите може да вклучуваат [[Пролив|дијареја]], висок [[крвен притисок]] и [[Халуцинација|халуцинации]].<ref name="nccih" /> Земањето кантарион може да се меша и да ја намали ефикасноста на лековите што се користат за лекување на депресија.<ref name="nccih" /> Кантарионот реагира со хормоналните [[Контрацепција|контрацептиви]], намалувајќи ја нивната ефикасност и зголемувајќи го ризикот од непланирана бременост.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.uk/drug-safety-update/st-john-s-wort-interaction-with-hormonal-contraceptives-including-implants|title=St John's wort: interaction with hormonal contraceptives, including implants|date=11 December 2014|publisher=Drug Safety, Gov.UK|accessdate=15 August 2022}}</ref> == Декоративни растенија == [[Податотека:Hypericum_olympicum_Liberec_1.jpg|десно|мини|''Hypericum olympicum'' во Ботаничката градина Либерец]] Некои видови се користат како [[Украсно растение|украсни растенија]], бидејќи многу од нив имаат големи, впечатливи цветови. Видовите што се одгледуваат вклучуваат:<ref name="RHSAZ">{{Наведена книга|title=The Royal Horticultural Society A-Z Encyclopedia of Garden Plants|publisher=Dorling Kindersley|year=2008|isbn=9781405332965|editor-last=Brickell|editor-first=Christopher|location=United Kingdom|page=302}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} *''[[Hypericum aegypticum|H. aegypticum]]'' *''[[Hypericum androsaemum|H. androsaemum]]'' *''[[Hypericum balearicum|H. balearicum]]'' *''[[Hypericum bellum|H. bellum]]'' *''[[Hypericum calycinum|H. calycinum]]'' *''[[Hypericum elodes|H. elodes]]'' *''[[Hypericum forrestii|H. forrestii]]'' *''[[Hypericum kalmianum|H. kalmianum]]'' *''[[Hypericum kouytchense|H. kouytchense]]'' *''[[Hypericum olympicum|H. olympicum]]'' *''[[Hypericum perforatum|H. perforatum]]'' {{div col end}} Развиени се бројни хибриди и сорти за употреба во [[Хортикултура|хортикултурата]]. Следните ја добија наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво: * ''H.'' × ''moserianum''<ref name="RHS-2020-1">{{cite web|title = Hypericum × moserianum|url = https://www.rhs.org.uk/Plants/89802/Hypericum-x-moserianum/Details |publisher = Royal Horticultural Society|access-date = 8 September 2020}}</ref> (''[[Hypericum calycinum|H.&nbsp;calycinum]]'' × ''[[Hypericum patulum|H.&nbsp;patulum]]'') * 'Hidcote'<ref name="RHS-2020-2">{{cite web|title = Hypericum × hidcoteense 'Hidcote'|url = https://www.rhs.org.uk/Plants/332180/Hypericum-x-hidcoteense-Hidcote/Details |publisher = Royal Horticultural Society|access-date = 8 September 2020}}</ref> * 'Rowallane'<ref name="RHS-2020-3">{{cite web|title = Hypericum 'Rowallane'|url = https://www.rhs.org.uk/Plants/97331/Hypericum-Rowallane/Details |publisher = Royal Horticultural Society|access-date = 8 September 2020}}</ref> Повеќето видови на Hypericum се склони кон болести на листовите. Тие исто така ги јадат или ги инфицираат [[Лисни вошки (натсемејство)|лисни вошки]], бели мушички и [[spodoptera littoralis]]. == Фосилни записи == Најстариот фосилен вид е † ''[[Hypericum antiquum]]'' од [[Еоцен|еоценот]] на [[Сибир]]. Фосилни семиња од раниот [[миоцен]] на † ''Hypericum septestum'' се пронајдени во [[Чешка|чешкиот]] дел од басенот [[Цитау]]. Многу [[Фосил|фосилни]] семиња од † ''Hypericum holyi'' се опишани од слоевите од средниот миоцен во областа Фастерхолт во близина на [[Силкеборг]] во Централен [[Јитланд]], [[Данска]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://hypericum.myspecies.info|title=Hypericum Online}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Кантарион (род)]] [[Категорија:Кантариони]] 5kwjgeq3og3ul1oglckf8l20uddsj13 0 1397389 5578819 5574849 2026-06-19T08:41:55Z Bjankuloski06 332 5578819 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Пештера | name = Змејова Пештера | other_name = Σπηλιά του Δράκου | photo = Cave of the Dragon Kastoria.jpg | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = Патека во пештерата | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | mapframe = <!-- set to "yes" to show an interactive map --> | location = [[Костур]], [[Егејска Македонија]] | land_registry_number= | grid_ref_UK = | grid_ref_Ireland = | grid_ref = | coords = {{Coord|40.50558|21.28453|type:landmark_region:GR|display=title}} | coords_ref = | depth = | length = | height_variation = | elevation = | discovery = 1940-ти | geology = | entrance_count = | entrance_list = | difficulty = | hazards = | access = | show_cave = 2009 | show_cave_length = 300 м | lighting = | visitors = 34.000 (2017) | features = | survey = | survey_format = | website = {{URL|https://spilaiodrakoukast.gr/}} }} [[Податотека:Cave of the Dragon Kastoria2.jpg|мини|Сталактити во пештерата.]] '''Змејова Пештера''' ({{langx|el|Σπήλαιο του Δράκου}}) — [[пештера]] во околината на градот [[Костур (град)|Костур]], [[Егејска Македонија]]. == Местоположба == Пештерата се наоѓа на јужниот крај на полуостровот [[Горица (полуостров)|Горица]] во [[Костурско Езеро|Костурското Езеро]], југоисточно од Костур. Сместена е на само 15 м од езерскиот брег, по патот кон манастирот „[[Манастир „Пресвета Богородица Мавровска“|Пресв. Богородица Мавровска]]“. == Опис == Влезот на пештерата е уреден во облик на камена порта и има железна врата. Пештерата има бројни [[сталактит]]и и [[сталагмит]]и со различни облици, како и седум подземни езерца распоредени во десет пештерски одаи, од кои најголемата има димензии од 45 × 17 м. Најголемото езеро е длабоко 20 м, а широко 5 м.<ref>{{нмс |author=Newsroom |url=https://www.cnn.gr/taksidi/story/8315/h-kastoria-poy-agapisan-o-voylgaris-kai-o-aggelopoylos |title=Η Καστοριά που αγάπησαν ο Βούλγαρης και ο Αγγελόπουλος |date=19 ноември 2015 |language=el |access-date=9 април 2025}}</ref> Во внатрешноста има патека долга 300 м со три моста. На крајот од прошетката има информативен простор. Температурата е постојано иста во текот на целата година, од 16 до {{темп|18}}, а влажноста достигнува 90&nbsp;%. За да се обезбеди квалитетот на воздухот, во неа се дозволени највеќе 12 посетители наеднаш. Во пештерата не се пронајдени траги од човечко присуство, но пронајдени се коски од [[пештерска мечка]] (''Ursus spelaeus''), стари 10.000 години.<ref>{{нмс |author=Καλλιόπη Βασιλείου |url=https://www.travel.gr/experiences/nature/apostoli-stin-kastoria-mesa-sto-spila/ |title=Αποστολή στην Καστοριά: Μέσα στο Σπήλαιο του Δράκου με τις 7 λίμνες και τις 10 αίθουσες |date=22 октомври 2024 |language=el |access-date=9 април 2025}}</ref> Овој изумрен вид живеел во Европа за време на [[плеистоцен]]от. Мажјаците тежеле до 500 кг, а женките 200 до 250 кг. Во исправена положба биле високи 3 метри.<ref>{{нмс |author=Spilaio Drakou |url=https://spilaiodrakoukast.gr/geology |title=Το Σπήλαιο του Δράκου {{!}} Γεωλογία - Παλαιοντολογία |language=el |access-date=9 април 2025}}</ref> Пештерата се вбројува меѓу знаменитостите на Костур и во 2017 г. имала 34.000 посетители.<ref name=":1">{{нмс |url=https://ec.europa.eu/regional_policy/en/projects/greece/dragon-s-cave-in-kastoria-greece-opened-to-the-public |title=Inforegio - Dragon's Cave in Kastoria, Greece opened to the public |language=en |access-date=9 април 2025}}</ref> == Откривање и истражување== Змејоват Пештера порано била пристапна само од езерото и била непозната во османлиско време.<ref name=":2">{{нмс |author=Spilaio Drakou |url=https://spilaiodrakoukast.gr/myth |title=Το Σπήλαιο του Δράκου {{!}} Ο μύθος του Δράκου |language=el |access-date=9 април 2025}}</ref> Откриена е случајно од граѓаните на Костур во 1940-тите за време на германската окупација, но нејзиното постоење се држело во тајност.<ref name=":2">{{нмс |author=Spilaio Drakou |url=https://spilaiodrakoukast.gr/myth |title=Το Σπήλαιο του Δράκου {{!}} Ο μύθος του Δράκου |language=el |access-date=9 април 2025}}</ref> По [[Грчка граѓанска војна|Граѓанската војна]] војската почнала да го гради патот „Паралимнија“ по езерскиот брег, и така пештерата добила копнен пристап. На почетокот на 1950-тите шведскиот спелеолог Линдберг ја посетил Змејовата Пештера и им раскажал на мештаните за нејзината впечатлива внатрешност. Помеѓу 1963 до 1969 г. пештерата била картирана и фотографирана од Грчкото спелеолошко друштво. Општината потоа побарала средства за уредување и нејзино отворање за посетители, но планот почнал да се спроведува дури во 1990-тите со изработката на студии и долгогодишна работа на пештерата со средства од ЕУ.<ref name=":1" /> Змејовата Пештера е отворена во 2009 г. Благодарение на современата опрема за осветлување и проток на рециклажа на воздухот пештерата е зачувана во природна состојба и спречена е ерозија. == Предание == Според преданието, во пештерата живеел [[змеј]] што блуел оган и го штител златото во неа. Откако го основал градот, кралот [[Кастор и Полидевк|Кастор]] (Костур) му ја покажал пештерата на брат му [[Кастор и Полидевк|Полидевк]], но од неа почнало да излегува пареа. Кастор изјавил дека тоа е здивот на змејот и ветил големо богатство на оној што ќе го убие. Тогаш се нашол еден смел младич кој успеал да го прободе змејот со копје, а змејот потонал во пештерско езеро. Откако им изразиле благодарност на боговите за оваа победа, некои луѓе влегле во пештерата со факли. Поради недостатокот од кислород факлите згаснале. Во темнината се чул глас кој рекол дека тие што ќе се наведнат и ќе земат кал нема да зажалат. Само неколкумина се осмелиле да земат од калта, која се претворила во течно злато на сончевата светлина.<ref name=":2" /> == Поврзано == * [[Мелничка Пештера (Костурско)|Мелчничка Пештера]] * [[Горица (полуостров)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Dragon's Cave, Kastoria}} * [https://spilaiodrakoukast.gr/en/index Мрежно место на пештерата] {{en}} * [https://www.showcaves.com/english/gr/showcaves/DragonKastoria.html Земјовата Пештера] на showcaves.com {{en}} [[Категорија:Пештери во Егејска Македонија]] [[Категорија:Костур (град)]] [[Категорија:Музеи во Костур]] 98hifaooeuok1ilqrk7q18ucz7ehi6t 0 1397486 5578837 5575930 2026-06-19T09:25:52Z BosaFi 115936 5578837 wikitext text/x-wiki {{Главна|Руски Германци}} '''Поволшки''' или '''Волшки Германци''' ({{Langx|de|Wolgadeutsche}} ;{{Langx|ru|поволжские немцы|povolzhskiye nemtsy}}) — етнички [[Германци]] кои се населиле и живееле покрај [[Волга|реката Волга]] во регионот на југоисточна [[европска Русија]] околу [[Саратов]] и близу до [[Украина]], поблиску до југ. Регрутирани како имигранти во Русија во 18 век, им било дозволено да ја задржат својата германска култура, јазик, традиција но исто така и нивните цркви ([[Лутеранство|лутерански]], [[Калвинизам|реформистички]], [[Римокатоличка црква|католици]], [[Моравска црква|моравци]] и менонити). Во 19 и почетокот на 20 век, многу Волшки Германци емигрирале во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], [[Канада]], [[Бразил]] и [[Аргентина]]. По [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]], Волшката Германска АССР била основана како автономна република на [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руската СФСР]]. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], републиката била укината од страна на советската влада, а Волшките Германци биле [[Присилно раселување во Советскиот Сојуз|насилно протерани]] во голем број области во внатрешноста на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]. Постои научна дебата за тоа дали настаните претставуваат [[геноцид]] или не. По [[Распад на Советскиот Сојуз|распадот на Советскиот Сојуз]] во 1991 година, многу Германци од Поволшката област емигрирале во [[Германија]]. == Историја == === Покана за населување во Русија === [[Податотека:Katharina-II-von-Russland.jpg|лево|мини|206x206пкс|[[Катерина II (Русија)|Катерина Велика]].]] [[Податотека:Volga_German_area.gif|десно|мини|Волшки германски градови и населби.]] Во 1762 година, [[Катерина II (Русија)|Катерина II]], родена како [[Германци|германска]] принцеза во [[Шчеќин|Штеќин]], Померанија, го соборила својот сопруг [[Петар III (Русија)|Петар III]], роден како [[Германци|германски]] принц во [[Кил]], и го презела [[Руска Империја|рускиот царски]] престол. Следејќи го примерот на [[Марија Терезија]], [[Хабсбуршка Монархија|царицата на Австрија и Унгарија]], поканувајќи ги Германците да се населат на Дунав на [[Балкански Полуостров|Балканот]], Катерина Велика објавила манифести во 1762 и 1763 година поканувајќи ги немуслиманските, [[Евреи|нееврејските]] Европејци<ref name="Lewis1999_p61">{{Наведена книга|title=Semites and Anti-Semites|last=Lewis|first=Bernard|date=1999|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|isbn=0-393-31839-7|location=New York|pages=61|author-link=Bernard Lewis}}</ref> да емигрираат, да станат руски поданици и да обработуваат руски земји, а воедно да го задржат својот јазик и култура. Иако првиот добил мал одѕив, вториот ги подобрил понудените бенефиции и бил поуспешен во привлекувањето колонисти. Луѓето во други земји како што се [[Франција]] и [[Ирска (остров)|Ирска]] биле посклони да мигрираат во колониите во Америка. Други земји, како што е [[Хабсбуршка Монархија|Австрија]], ја забраниле емиграцијата. Кон крајот на 18 век, номадските [[Казаци]] го искористиле [[Пугачово востание|Пугачевото востание]], кое било во областа на Волга, за да ги ограбат населбите на Волшките германски населби.<ref>{{Наведена книга|title=The Years of Great Silence|last=Pohl|first=Jonathan Otto|date=2022|publisher=ibidem-Verlag|isbn=9783838216300|page=43}}</ref> Оние кои отишле во Русија имале посебни права според условите на манифестот. Некои, како што е ослободувањето од воена служба, биле одземени во втората половина на 19 век, кога на владата ѝ биле потребни повеќе регрути за руската армија. Менонитските заедници биле против воената служба поради нивните пацифистички верувања, па затоа многу менонити наместо тоа емигрирале во [[Северна Америка|Америка]].<ref>{{Наведено списание|last=Mai|first=Brent|date=2009-01-01|title=A Brief History of the Volga Germans|url=https://digitalcommons.fairfield.edu/library-pubs/4|journal=The Bulletin of the Genealogical Forum of Oregon|volume=59|issue=1}}</ref><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.historycolorado.org/story/2021/03/11/strangers-strange-land-history-volga-germans-colorado|title=Strangers in a Strange Land: The History of Volga Germans in Colorado|work=www.historycolorado.org|accessdate=2025-12-27}}</ref> === 19 век === На крајот на 19 век, Руската империја почнала да применува агресивна политика на русификација. Иако им бил ветен одреден степен на релативна автономија (вклучително и ослободување од [[Регрутирање|регрутација]]) кога се населиле во Руската империја, руската монархија постепено ги еродирала нивните специфични права со текот на времето. Германците почнале да страдаат од значителна загуба на автономија. Регрутацијата на крајот била вратена. Тоа не било пожелно и било особено штетно за менонитите, кои практикуваат пацифизам. Низ целиот 19-ти век, се зголемувал притисокот од руската влада за културна асимилација. Многу Германци од Русија сметале дека е неопходно да емигрираат за да избегнат регрутација и да ја зачуваат својата култура. Ова поттикнало некои Германци да се организираат и да испратат емисари во земјите од Америка со цел да проценат можни дестинации за населување. Избраните дестинации биле Канада, Соединетите Американски Држави, Бразил и Аргентина. Повеќето од Волшките Германци кои се населиле во Латинска Америка биле [[католици]]. Голем број католички Волшки Германци ја избрале Јужна Америка како своја нова татковина бидејќи овие нации ја споделувале нивната религија. ==== Северна Америка  ==== [[Податотека:Volga-Germans-US.jpg|лево|мини|Привремени сместувачки капацитети за Волшките Германци во централен Канзас, 1875 година.]] [[Податотека:VictoriaKanasaVolgaGermanStatue.jpg|мини|Комеморативна статуа на семејството пионери од Волга Герман во Викторија, Канзас, САД од Пит Фелтен, 1976 година]] Германците од Русија биле најтрадиционалните германски доселеници во [[Северна Америка]]. Во Соединетите Американски Држави, многумина се населиле првенствено во Дакотите, [[Канзас]] и [[Небраска]] до 1900 година. Јужно-централниот дел на [[Северна Дакота]] бил познат како „германско-руски триаголник“ (кој ги вклучува потомците на Германците од Црното Море). Помал број се преселиле подалеку на запад, наоѓајќи работа како сточари и [[Каубоец|каубојци]]. Тие исто така се населиле во [[Охајо]], [[Ајова]], [[Мичиген]], [[Минесота]], [[Орегон]] (особено во [[Портланд (Орегон)|Портланд]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.volgagermans.net/portland/|title=Volga Germans in Portland|work=Volgagermans.net|accessdate=11 November 2017}}</ref>), [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]], [[Висконсин]] и округот Фресно во Централната долина на Калифорнија. Тие често успевале во земјоделството на сушни површини, што го практикувале во Русија. Многу од имигрантите што пристигнале помеѓу 1870 и 1912 година поминале одреден период работејќи на земјоделски работи, особено во североисточен [[Колорадо]] и во [[Монтана]] по должината на долниот тек на реката Јелоустоун во полиња со [[шеќерна репка]]. Колониите одржувале контакт едни со други преку весници, особено преку ''Дер Штат Ајнзајгер'', со седиште во Северна Дакота. Според пребројувањето на авторот Ричард Салет, во Соединетите Американски Држави живееле 118.493 потомци на Волшките Германци од првата и втората генерација, според пописот на Соединетите Американски Држави од 1920 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.volgagermans.org/who-are-volga-germans/history/immigration/united-states|title=To the United States|work=Volgagermans.org|accessdate=6 June 2022}}</ref> Во Колорадо, белите сопственици на фарми ги сметале имигрантите од Волшките Германци за [[Расизам|расно инфериорни]] поради нивниот општествен статус како земјоделски работници.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.historycolorado.org/story/2021/03/11/strangers-strange-land-history-volga-germans-colorado|title=Strangers in a Strange Land: The History of Volga Germans in Colorado|work=www.historycolorado.org|accessdate=2025-12-27}}</ref> Во Канада, најголемите групи се населиле главно во областа на [[Големи Рамнини|Големите Рамнини]]: [[Алберта]], [[Манитоба]] и [[Саскачеван]]. Во Саскачеван, многумина се населиле во претежно германската населба на колонијата „Св. Јосиф“, вклучувајќи го и градот Луселенд. [[Податотека:San_Jose1.JPG|мини|Знамиња на Аргентина, [[Буенос Аирес (покраина)|покраината Буенос Аирес]] и Германија пред католичката црква „Свети Јосиф“ во [[San José, Coronel Suárez Partido|Сан Хозе]], „Коронел Суарез Партидо“, [[Аргентина]] (Волгашка германска колонија).]] ==== Јужна Америка ==== Германци од Русија се населиле и во [[Аргентина]] (Германски Аргентинци) и [[Бразил]] (Германски Бразилци ). Дополнително, многу од Волшките Германци кои претходно се населиле во Бразил, подоцна, исто така, се населиле во Аргентина поради тешкотиите со садењето пченица во Бразил, меѓу другите причини. Во Аргентина, Волшките Германци основале многу колонии или села. На пример, околу градот Коронел Суарез на југот од [[Буенос Аирес (покраина)|покраината Буенос Аирес]], околу градот Креспо во [[Ентре Риос (покраина)|покраината Ентре Риос]], по должината на истокот од [[Ла Пампа (покраина)|покраината Ла Пампа]] итн. Секоја година, заедницата на потомци на Волшките Германци одржува различни прослави во земјата на кои ги одржуваат нивните традиции живи. На пример, ''Керб'' (фестивал во чест на [[Светец заштитник|светецот-заштитник]] на колонијата),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.coronelsuarez.gob.ar/feliz-kerb-pueblo-san-jose/|title=¡Feliz Kerb Pueblo San José! – Municipalidad de Coronel Suárez}}</ref> ''Крепелфест'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.olavarria.gov.ar/el-cronograma-completo-de-la-kreppelfest/|title=El cronograma completo de la Kreppelfest &#124; Municipalidad del Partido de Olavarría}}</ref> ''Штруделфест'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://diarionuevodia.com.ar/cuenta-regresiva-para-la-septima-edicion-de-la-strudel-fest/|title=Diarionuevodia.com.ar|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201122643/https://diarionuevodia.com.ar/cuenta-regresiva-para-la-septima-edicion-de-la-strudel-fest/|archive-date=2022-02-01|accessdate=2022-06-05}}</ref> ''Фулселфест'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.coronelsuarez.gob.ar/todo-listo-para-la-6-edicion-de-la-fullsen-fest-por-la-simpleza-de-mi-gente/|title=Todo listo para la 6° edición de la "Füllsen Fest: por la simpleza de mi gente" – Municipalidad de Coronel Suárez}}</ref> ''Шлахтфест'' (исто така промовиран под неговото шпанско име ''Фиеста де ла Карнеада''), ''Фиеста дел Пирок'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fiestasycaminos.com.ar/entre-rios-crespo-celebra-la-fiesta-provincial-del-pirok/|title=Entre Ríos: Crespo celebra la Fiesta Provincial del Pirok &#124; Fiestas y Caminos|date=10 July 2019|work=fiestasycaminos.com.ar}}</ref> итн. Денес, 8% од аргентинското население или 3,5 милиони Аргентинци тврдат дека имаат германско потекло. Од нив, повеќе од 2,5 милиони тврдат дека имаат Волшко германско потекло,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lanacion.com.ar/revista-lugares/alemanes-del-volga-dejaron-rusia-y-en-entre-rios-fundaron-varias-aldeas-donde-celebran-sus-nid12122021/|title=Alemanes del Volga. Dejaron Rusia y en Entre Ríos fundaron varias aldeas donde celebran sus tradiciones|date=14 December 2021|work=Lanacion.com.ar|accessdate=6 June 2022}}</ref> правејќи ги мнозинство од оние кои имаат германско потекло во земјата, и сочинувајќи 5,7% од вкупното аргентинско население. Потомците на Волшките Германци се помногубројни од потомците на Германците од самата Германија, кои во Аргентина бројат еден милион (2,3% од населението). === 20 век === [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_137-037542,_Westpreußen,_Russlanddeutsche_Flüchtlinge.jpg|десно|мини|220x220пкс|Етнички Германци од регионот на Волга во бегалски камп во Шнајдемул, Германија, почетокот на 1920-тите.]] По [[Руска револуција|Руската револуција]], Германската автономна Советска Социјалистичка Република Волга ({{Langx|de|Autonome Sozialistische Sowjet-Republik der Wolga-Deutschen}}; {{Langx|ru|АССР Немцев Поволжья}}) била основана во 1924 година и траела до 1941 година. Нејзин главен град бил Енгелс, познат како ''Покровск'' (Косакенштад на германски) пред 1931 година. ==== Советска депортација ==== Депортацијата на Волшките Германци било [[Присилно раселување во Советскиот Сојуз|присилно преселување]] од страна на советската влада на целото население од Волшките Германци од Волшката Автономна Советска Социјалистичка Република, [[Саратовска Област|Саратовската област]] и [[Волгоградска Област|Волгоградска област]] во [[Сибир]] и [[Казахстан]], при што околу половина биле преселени во секој регион. Советите, имајќи ја предвид соработката на Судетските Германци од Чехословачка со [[Трет Рајх|нацистичка Германија]], одлучиле како превентивна мерка да го преселат населението од Волшките Германци.<ref>{{Наведена книга|title=Stalin: Man of History|last=Grey|first=Ian|date=1979|page=504}}</ref><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://wolgadeutsche.net/diesendorf/deportation.pdf|title=ДЕПОРТАЦИЯ РОССИЙСКИХ НЕМЦЕВ В 1941-1942 гг.: ПРИЧИНЫ, ОСОБЕННОСТИ, ПОСЛЕДСТВИЯ [The Deportation of Russian Germans in 1941-1942: Causes, Defining Features, Effects]|last=Diesendorf|first=Viktor|date=2001}}</ref> Овие депортации, кои вклучувале и депортација на останатите етнички Германци од Русија, биле спроведувани неколку години пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и станале особено исцрпни на 3 септември 1941 година, за време на војната.<ref>{{Наведено списание|last=Pohl|first=J. Otto|date=1 June 2000|title=Stalin's genocide against the "Repressed Peoples"|journal=Journal of Genocide Research|volume=2|issue=2|pages=267–293|doi=10.1080/713677598|issn=1462-3528}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Stalin's war : a new history of World War II|last=McMeekin|first=Sean|date=2021|publisher=Basic Books|isbn=978-1541672796|edition=First|location=New York City}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://doi.org/10.23943/princeton/9780691140421.003.0004|title=Reluctant Accomplice|last=Arnold|first=Klaus J.|last2=Duffy|first2=Eve M.|date=23 January 2011|pages=246–366|doi=10.23943/princeton/9780691140421.003.0004}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=ANTARCTICA AND THE SECRET SPACE PROGRAM from wwii to the current space race.|last=CHILDRESS|first=DAVID|date=2020|publisher=ADVENTURES UNLIMITED PR|isbn=978-1948803205}}</ref> Од сите етнички германски заедници што живееле во Советскиот Сојуз, Волшките Германци претставувале најголема група етнички Германци кои биле протерани од својата историска татковина. Целиот нивен имот бил конфискуван и тие биле главно депортирани поради нивната етничка припадност. Кратко по [[Операција Барбароса|германската инвазија]], на 22 јуни 1941 година, Сталин ги испратил [[Лаврентиј Берија|Берија]] и [[Вјачеслав Молотов|Молотов]] во Волшката Германска Автономна Советска Социјалистичка Република за да утврдат тек на дејствување за нејзините германски жители. По враќањето, тие препорачале депортација на целото германско население. Следствено, Централниот комитет на Комунистичката партија издал резолуција на 12 август, со која се повикувало на протерување на целото етничко германско население. Со ова овластување, Берија на 27 август издал наредба насловена како „За мерки за спроведување на операцијата за преселување на Германците од Волшката Германска Република, Саратовската и Сталинградската област“, назначувајќи го заменик-началникот на НКВД, Иван Серов, да командувал со оваа операција. Тој, исто така, ги назначил трупите на НКВД и Црвената армија да го извршат трансферот. На 26 август 1941 година, Советот на народни комесари на СССР и Централниот комитет на КПСС објавијал декрети во врска со претстојните депортации. После тоа, на 28 август, Президиумот на Врховниот совет на СССР одобрил и објавил декрет, според кој Германците требале да бидат испратени во разни области (покраини) во Сибир, Казахстан и други, почнувајќи од 3 септември и завршувајќи на 20 септември. На 7 септември, Волшката германска автономна Советска социјалистичка Република била официјално укината, што јасно покажувало дека државата го сметала протерувањето на Германците за конечно.<ref>{{Наведена книга|title=Ethnic cleansing in the USSR, 1937-1949|last=Pohl|first=J. Otto|date=1999|publisher=Greenwood Press|isbn=0-313-30921-3|location=Westport, Conn.}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Krieger|first=Viktor|date=2005|title=Secret criminal proceedings against the last Volga German government during the years 1944-46 {{!}} WorldCat.org|url=https://worldcat.org/title/68479972|journal=American Historical Society of Germans from Russia|language=en|oclc=68479972}}</ref><ref name="Koch">{{Наведена книга|title=The Volga Germans: in Russia and the Americas, from 1763 to the present|last=Koch|first=Fred C.|publisher=Penn State Press|year=1977|isbn=0-271-01236-6}}</ref> 28 август подоцна станал неофицијален Ден на жалост и сеќавање на руските Германци.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://wolgadeutsche.net/diesendorf/deportation.pdf|title=ДЕПОРТАЦИЯ РОССИЙСКИХ НЕМЦЕВ В 1941-1942 гг.: ПРИЧИНЫ, ОСОБЕННОСТИ, ПОСЛЕДСТВИЯ [The Deportation of Russian Germans in 1941-1942: Causes, Defining Features, Effects]|last=Diesendorf|first=Viktor|date=2001}}</ref> Советскиот режим изјавил дека евакуацијата била превентивна мерка, за да не се заведе германското население да соработува со германската армија, туку казнена мерка, и не ја откриле пресудата во логорите за принудна работа. Сталин наводно ја дал следната „тајна“ наредба до НКВД, издадена во [[Германска окупација на Латвија во Втората светска војна|Латвија која била под контролира на Германија]] на 20 септември 1941 година: [[Податотека:Vorkuta_a.jpg|десно|мини|300x300пкс|Воздушен поглед на Воркутлаг, еден од логорите за принудна работа на ГУЛАГ каде што загинале многу Германци од Русија.]] <blockquote>„По претресот на куќата, кажете им на сите што треба да бидат депортирани дека, според одлуката на владата, тие се испраќаат во други региони на СССР. Транспортирајте го целото семејство во еден вагон до железничката станица, но на станицата, главите (мажите без нивните жени и деца) на семејствата мора да бидат натоварени во посебен вагон подготвен специјално за нив. Нивните семејства се депортираат во посебни населби во далечните региони на Унијата. [Членовите на семејството] не смеат да знаат за претстојното разделување од главата на семејството.“ {{Sfn|Merten|2015}}</blockquote>Горенаведениот документ може да бил измислица, бидејќи Латвија во тоа време била под германска окупација. Сепак, трупите на НКВД кои ја насочиле депортацијата ги следеле упатствата.{{Sfn|Merten|2015}} Причината за одвојување на мажите можеби била тоа што сите биле предодредени да бидат испратени во логори за принудна работа, познати како ''Трударми'' (работна армија, официјално наречена работни колони ). Депортираните Германци ја измислиле оваа фраза, додека советските документи се однесувале само на „работни обврски“ или „работни прописи“. Здравоспособните мажи на возраст меѓу 15 и 55 години, а подоцна и жените на возраст меѓу 16 и 45 години, биле принудени да работат во шумите и рудниците на Сибир и Централна Азија под услови слични на оние што преовладувале во логорите за принудна работа во Гулаг, додека другите Германци биле директно депортирани во логорите за принудна работа во Гулаг.{{Sfn|Merten|2015}} Откако започнала нацистичката инвазија, НКВД (преку [[Декрет|Приказ]] бр. 35105) им забранила на етничките Германци да служат во советската војска. Тие испратиле десетици илјади од овие војници во ''Трударми''.<ref>{{Наведена книга|title=Ethnic cleansing in the USSR, 1937-1949|last=Pohl|first=J. Otto|publisher=[[Greenwood Publishing]] Group}}</ref> Протерувањето на Волшките Германци завршило навреме на крајот на септември 1941 година. Според Советскиот Сојуз, вкупниот број на испратени во принуден внатрешен егзил изнесувал околу 950.000 луѓе. Сепак, вистинскиот проценет број на жртви е многу поголем. Биле потребни 151 железнички конвои за да се извршат првите префрлања на поволшкото германско население. Во оваа операција исто така биле вклучени 1.550 агенти на НКВД и 3.250 полициски агенти, со помош на 12.150 војници на Црвената армија. {{Sfn|Merten|2015}} === Дебата за геноцид === Во 1942 година, речиси целото работоспособно германско население било регрутирано во работните колони на НКВД или било испратено во логорите за принудна работа во Гулаг. Според историчарот од Стенфорд, Роберт Конквест, во текот на првата фаза, околу една третина (проценета на 1,5 милиони) <ref>{{Наведено списание|last=Wheatcroft|first=Stephen|date=December 1996|title=The scale and nature of German and Soviet repression and mass killings, 1930–451|journal=Europe-Asia Studies|volume=48|issue=8|pages=1319–1353|doi=10.1080/09668139608412415}}</ref> не ги преживеале логорите.<ref name="conquest59">{{Наведена книга|title=The Nation Killers|last=Conquest|first=Robert|date=1970|publisher=[[Palgrave Macmillan|Macmillan]]|pages=59–61}}</ref> Условите што режимот им ги наметнал на етничките Германци продолжил да биде нехуман.<ref>{{Наведено списание|last=Kalandarov|first=Artur|date=1 April 2019|title=Soviet Germans and Soviets Living in Germany during the Second World War|journal=Armstrong Undergraduate Journal of History|volume=9|issue=1|doi=10.20429/aujh.2019.090105|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Stalin's Gulag at War : Forced Labour, Mass Death, and Soviet Victory in the Second World War|last=Bell|first=Wilson T.|date=2018|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1487523091|location=Toronto}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Levchuk|first=Nataliia|last2=Wolowyna|first2=Oleh|last3=Rudnytskyi|first3=Omelian|last4=Kovbasiuk|first4=Alla|last5=Kulyk|first5=Natalia|date=May 2020|title=Regional 1932–1933 Famine Losses: A Comparative Analysis of Ukraine and Russia|journal=Nationalities Papers|volume=48|issue=3|pages=492–512|doi=10.1017/nps.2019.55}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Pohl|first=J. Otto|date=April 2016|title=The Persecution of Ethnic Germans in the USSR during World War II|journal=The Russian Review|volume=75|issue=2|pages=284–303|doi=10.1111/russ.12075}}</ref> Депортацијата и последователните смртни случаи на етничките малцинства за време на владеењето на Сталин се нарекуваат етничко чистење. Некои историчари ги нарекуваат овие дела [[геноцид]], иако постои дебата дали уништувањето на неруското население било намерно.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.rbth.com/history/333112-stalin-forced-relocation-nations|title=Why Stalin ordered the forced relocation of ethnic groups|last=Manaev|first=Georgy|date=8 December 2020|work=Russia Beyond|access-date=29 January 2023|last2=Guzeva|first2=Alexandra}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Martin|first=Terry|date=December 1998|title=The Origins of Soviet Ethnic Cleansing|url=https://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:3229636|journal=The Journal of Modern History|volume=70|issue=4|pages=813–861|doi=10.1086/235168|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Long|first=James W.|date=October 1992|title=The Volga Germans and the Famine of 1921|journal=Russian Review|volume=51|issue=4|pages=510–525|doi=10.2307/131043|jstor=131043}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Encyclopedia of Ukraine|date=1993|publisher=University of Toronto Press|isbn=0-8020-3995-2|location=Toronto}}</ref> Историчарот Ј. Ото Пол тврди дека одредбите за депортација ги користат други научници за да ја негираат класификацијата на настаните како геноцид и покрај истите одредби во други прифатени геноциди, како што е оној на [[Ерменски геноцид|Ерменците]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/title/on1288194214|title=The years of great silence: the deportation, special settlement, and mobilization into the labor army of ethnic Germans in the USSR, 1941-1955|last=Pohl|first=J. Otto|date=2022|publisher=ibidem-Verlag|isbn=978-3-8382-1630-0|series=Soviet and post-Soviet politics and society|location=Stuttgart|oclc=on1288194214}}</ref> Други историчари го категоризираат како поткатегорија на геноцид, [[етноцид]].<ref>{{Наведена книга|title=Genocide: a thematic approach|last=Porter|first=Thomas Earl|last2=Cox|first2=John|date=2025|publisher=Anthem press|isbn=978-1-83998-731-1|location=London, New York}}</ref> Етничките германски малцинства добиле мала емпатија за масовните протерувања поради нивната германска етничка припадност и претпоставената поврзаност со [[Трет Рајх|нацистичкиот режим]].<ref>{{Наведена книга|title=Genocide : a comprehensive introduction|last=Jones|first=Adam|date=2017|publisher=Routledge|isbn=9781138823846|edition=3rd|location=London}}</ref> === Последни години === Волшките Германци никогаш не се вратиле во Волшкиот регион во ист број како претодно. Не им било дозволено да се населат во областа со децении. По Втората светска војна, многу преживеани останале во [[Урал (планина)|Уралските Планини]], [[Сибир]], [[Казахстан]] (1,4% од денешното казашко население се признава како Германци - околу 200.000), [[Киргистан]] и [[Узбекистан]] (околу 16.000 или 0,064%).<ref name="Stat.kz">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/n_04_02_10.aspx|title=Stat.kz|work=Stat.kz|archive-url=https://web.archive.org/web/20100212175154/http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/n_04_02_10.aspx|archive-date=12 February 2010|accessdate=11 November 2017}}</ref> Децении по војната, некои зборувале за преселување таму каде што порано се наоѓала Германската Автономна Република. Но, сите нивни имоти биле окупирани од руските комунисти. Тие наишле на отпор од новото население таму и не истрајале. Предлогот во јуни 1979 година барал нова Германска Автономна Република во рамките на Казахстан, со главен град во Ерментау.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.volgagermans.org/settlements/resettlement-within-russia/kazakhstan/|title=Kazakhstan}}</ref> Предлогот имал за цел да се справи со условите за живот на раселените Волшки Германци. Во тоа време, околу 936.000 етнички Германци живееле во Казахстан, како трета по големина етничка група во републиката. На 16 јуни 1979 година, демонстрантите во Целиноград ([[Астана]]) протестирале против овој предлог. Плашејќи се од негативна реакција кај мнозинството [[Казаци|Казахстанци]] и повици за автономија кај локалните [[Ујгури]], владејачката Комунистичка партија го отфрлила предлогот за етничка германска автономија во рамките на Казахстан. На крајот на 1980-тите и падот на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], некои етнички Германци се вратиле во мал број во Енгелс, но многу повеќе од нив емигрирале трајно во Германија. Тие го искористиле германскиот закон за враќање, политика што им дава државјанство на сите оние кои можат да докажат дека се бегалци или протерани од германско етничко потекло или како сопружник или потомок на такво лице. == Значајни луѓе од Волшко германско потекло == [[Податотека:Andre_Geim_10.jpg|мини|239x239пкс|Андреј Гејм, [[Список на добитници на Нобеловата награда за физика|добитник на Нобелова награда за физика за 2010 година.]]]] [[Податотека:Eduard_Rossel.jpg|мини|228x228пкс|Едуард Росел бил гувернер (1995–2009) на [[Свердловска Област|Свердловската област]], Русија.]] * [[Памела Андерсон]]<ref>{{Cite book |title=Auntie Vie: A Life of Pickles and Pearls|last=Converse|first=Cathy|last2=Sawatsky|first2=Adam|date=2011|publisher=Touchwood Editions|isbn=978-1-926971-75-9|location=Victoria}}</ref> * Филип Анашуц<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vgi.fairfield.edu/biographies/anschutz-philip-f|title=Anschutz, Philip F. &#124; Volga German Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211155844/https://vgi.fairfield.edu/biographies/anschutz-philip-f|archive-date=11 February 2017|accessdate=7 February 2017}}</ref> * [[Хелене Фишер]]<ref name="topnews24">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.topnews24.ru/press/aif/12510-khelena-fisher-ja-rodilas-v-sibiri.html|title=Последние новости дня|work=Topnews24.ru|language=ru|trans-title=Latest news of the day|archive-url=https://web.archive.org/web/20160622143801/http://www.topnews24.ru/press/aif/12510-khelena-fisher-ja-rodilas-v-sibiri.html|archive-date=22 June 2016|accessdate=11 November 2017}}</ref> * Тим Гејнс<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/StryperBassMan/posts/553450168031317|title=Family History - Tim Gaines|work=Tim Gaines - Official|publisher=[[Facebook]]|url-access=limited|archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/facebook/307225352653801/553450168031317|archive-date=26 February 2022|accessdate=11 November 2017}}</ref> * [[Андреј Гејм]]<ref name="NobelBio">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2010/geim-bio.html|title=Andre Geim – Biographical|work=nobelprize.org}}</ref> == Јазик == Најголемиот број Волшки Германци емигрирале од [[Хесен]] и Пфалц и зборувале хесенски и [[Фалечки дијалект|палатински]] [[Рајнскофранконски дијалекти|рајнско-франконски дијалекти]]<ref name="Koch">{{Наведена книга|title=The Volga Germans: in Russia and the Americas, from 1763 to the present|last=Koch|first=Fred C.|publisher=Penn State Press|year=1977|isbn=0-271-01236-6}}</ref><ref name="GandA">''Germany and the Americas: O-Z'' (2005, {{ISBN|1851096280}})</ref> на кои се асимилирале колонистите од други региони, па дури и од други земји како Шведска. <ref>{{Harvnb|Koch|1977}}: "even nationals like Scandinavians, Frenchmen, Italians, and Englishmen among the colonists became submerged and lost ethnically in the highly dominant Rhineland culture and dialects."</ref> Некои Волшки германски дијалекти се многу слични на пенсилванискиот холандски, друг палатински рајнско-франконски јазик; во двата дијалекти, може да се каже:<ref name="Koch" /> * (се пишува според стандардните германски правила за изговор:) {{Јаз|de|Mehr wolla mohl gaern in die sche gehl Kaerrich geha.}} * (на германски:) {{Јаз|de|Wir wollen einmal gern in die schöne gelbe Kirche gehen.}} * (на македонски:) Би сакале да влеземе во прекрасната жолта црква. Некои други вообичаени зборови:<ref name="Koch">{{Наведена книга|title=The Volga Germans: in Russia and the Americas, from 1763 to the present|last=Koch|first=Fred C.|publisher=Penn State Press|year=1977|isbn=0-271-01236-6}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.volgagermansportland.info/uploads/3/7/7/9/37792067/volga_german_dialect_-_roy_derring.pdf|title=The Volga German dialect and where is it now?|last=Conrad Derring|first=Roy|date=|accessdate=}}</ref> {| class="wikitable" !Волшки германски ! Стандарден германски ! англиски |- | {{Јаз|de|Baam}} ( ''некои дијалекти'' ), {{Јаз|de|Boum}} ( ''други дијалекти'' ) | {{Јаз|de|Baum}} | дрво |- | {{Јаз|de|Daitsch}} ( {{Јаз|de|Deitsch}} ) | {{Јаз|de|Deutsch}} | германски |- | {{Јаз|de|Flaasch}} ( ''некои дијалекти'' ), {{Јаз|de|Fleesch}} ( ''други дијалекти'' ) | {{Јаз|de|Fleisch}} | месо, месо |- | {{Јаз|de|g'sotza}} | {{Јаз|de|gesessen}} | (тоа беше) седна |- | {{Јаз|de|ich sin}}, {{Јаз|de|ich bin}} | {{Јаз|de|ich bin}} | Јас сум |- | {{Јаз|de|Kopp}} | {{Јаз|de|Kopf}} | глава |- | {{Јаз|de|net}} | {{Јаз|de|nicht}} | не |- | {{Јаз|de|seim}} | {{Јаз|de|seinem}} | неговиот (датив) |- | {{Јаз|de|un}} | {{Јаз|de|und}} | и |- | {{Јаз|de|Gu Morzha}} | {{Јаз|de|Guten Morgen}} | Добро утро |- | {{Јаз|de|Vo geest Du}} | {{Јаз|de|Wohin gehst Du}} | Каде одиш |- | {{Јаз|de|Eisch gee hamn}} | {{Јаз|de|Ich gehe heim}} | си одам дома |- | {{Јаз|de|Eisch gee nit}} | {{Јаз|de|Ich gehe nicht}} | Јас не одам |- | {{Јаз|de|Fro-uh Nigh Yor}} | {{Јаз|de|Frohes Neues Jahr}} | Среќна Нова Година! |- | {{Јаз|de|Geest Du hamn Du bayza Boop}} | {{Јаз|de|Gehst Du heim Du böser Bub}} | Оди си дома, лошо момче |- | {{Јаз|de|Grautgoge, Gahdovil und Vorscht}} | {{Јаз|de|Krautkuche, Kartoffeln und Wurst}} | Крауткуче, компири и колбас |} Горенаведениот список само се обидува да го рекреира изговорот и не претставува начин на кој пишувале Волшките Германци. Дијалектите на Германците од Русија главно прикажувале разлики во изговорот, како што се случува во разновидноста на англискиот јазик. Сепак, Волшките Германци пишувале и ги воделе своите записи на стандарден германски јазик. Волшките Германци позајмиле само неколку, но анегдотски руски зборови, како {{Јаз|de|Erbus}} (од рускиот {{Јаз|ru|арбуз}} „лубеница“), која ја носеле со себе при нивните последователни преселби во Северна Америка<ref name="GandA">''Germany and the Americas: O-Z'' (2005, {{ISBN|1851096280}})</ref> и Аргентина. Стандардната варијанта поврзана со германскиот јазик, под влијание на дијалекти и зборувана од Волганските Германци кои се преселиле во Аргентина, се нарекува Парана-Волга-Дојчер. Се зборува и во бразилската држава [[Парана|Парана,]] како и аргентинската покраина [[Ентре Риос (покраина)|Ентре Риос]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.linguasphere.org/auswanderungs_deutsch.pdf|title=INDO-EUROPEAN phylosector|work=www.linguasphere.org|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20051231112918/http://www.linguasphere.org/auswanderungs_deutsch.pdf|archive-date=31 December 2005|accessdate=12 January 2022}}</ref> == Поврзано == * [[Германска дијаспора]] * [[Историја на Германците во Русија, Украина и Советскиот Сојуз]] * [[Волшкогерманска Автономна Советска Социјалистичка Република]] == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|title=Voices from the Gulag: The Oppression of the German Minority in the Soviet Union|last=Merten|first=Ulrich|date=2015|publisher=American Historical Society of Germans from Russia|isbn=978-0-692-60337-6|location=Lincoln, Nebraska}} == Литература == * {{Наведена книга|title=The Germans of the Soviet Union|last=Mukhina|first=Irina|publisher=Routledge|year=2007|isbn=978-0-415-40731-1}} * {{Наведена книга|title=Politics and Nationality in Contemporary Soviet-Jewish Emigration, 1968–89|last=Salitan|first=Laurie P.|publisher=Palgrave Macmillan UK|year=1992|isbn=0-312-06108-0|pages=72–83|chapter=Soviet Germans: A Brief History and an Introduction to Their Emigration}} * {{Наведено списание|last=Waters|first=Tony|year=1995|title=Towards a theory of ethnic identity and migration: the formation of ethnic enclaves by migrant Germans in Russia and North America|journal=International Migration Review|volume=29|issue=2|pages=515-544|doi=10.1177/019791839502900208}} == Надворешни врски == * [https://vgi.fairfield.edu Институтот за волгашка Германија на Универзитетот Ферфилд] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190410151444/https://vgi.fairfield.edu/|date=2019-04-10}} * [http://cvgs.cu-portland.edu Центарот за студии за Волшко-германски студии на Универзитетот Конкордија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080903074146/http://cvgs.cu-portland.edu/|date=2008-09-03}} * [http://www.grhs.org Здружение за наследство на Германците од Русија] * [https://flagspot.net/flags/su-wd.html Знаме] * [http://www.webbitt.com/volga/ Волшките Германци] * [https://www.ahsgr.org Американското историско друштво на Германци од Русија] * [https://library.ndsu.edu/grhc/ Колекција на наследство на Германците од Русија Државен универзитет во Северна Дакота] * [https://web.archive.org/web/20050830012228/http://volguenses.com.ar/ Германци од Русија во Аргентина Генеалогија] {{In lang|es}} * [https://web.archive.org/web/20070830081342/http://www.wolgadeutschen.narod.ru/index.html Волгадојчен] {{In lang|ru}} * [https://web.archive.org/web/20050421052309/http://skyways.lib.ks.us/genweb/archives/ethnic/german-russian/jubilee/index.html Златен јубилеј на германско-руските населби во окрузите Елис и Раш, Канзас] * [https://web.archive.org/web/20051201102609/http://comunidad.ciudad.com.ar/ciudadanos/herman/Volga/volga_eng.htm Германци од Русија во Аргентина] * [https://web.archive.org/web/20080321211753/http://www.lib.ndsu.nodak.edu/grhc/history_culture/history/volga-germans.htm Германски спомени - Миграција на Волшките Германци кон Америка] * [https://archiveswest.orbiscascade.org/ark:/80444/xv04803/ Колекцијата „Германци од Русија“ на Елејн Френк Дејвисон во архивите на колеџот Витман и Северозапад, колеџот Витман.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180125020133/https://archiveswest.orbiscascade.org/ark:/80444/xv04803/|date=2018-01-25}} {{Народи во Русија}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Народи во Казахстан]] [[Категорија:Народи во Русија]] [[Категорија:Германско-руски односи]] [[Категорија:Германско-советски односи]] [[Категорија:Поволшки Германци]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] o8kgojfyxgi9qtg5wiqr45fw3hxxucd 0 1397530 5578536 5576394 2026-06-18T12:12:44Z Andrew012p 85224 5578536 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = Хи-Мен и Господарите на вселената | alt_name = ''Хи-Мен'' | image = He-Man and Masters of the Universe.jpg | caption = | genre = {{plainlist| *[[Акција (жанр)|акција]] *[[авантура]] *планетарна фантастика *суперхеројство }} | runtime = 23 минути | creator = | based_on = ''[[Господари на вселената]]''<br />од [[Mattel]] | developer = [[Лу Шајмер]] | producer = [[Гвен Вецлер]] | executive_producer = [[Лу Шајмер]] | theme_music_composer = {{plainlist| *[[Шуки Леви]] *[[Хаим Сабан]] }} | open_theme = ''Masters of the Universe'' | composer = {{plainlist| *[[Шуки Леви]] *[[Хаим Сабан]] *Ерика Лејн ([[Лу Шајмер]]) }} | company = [[Filmation|Filmation Associates]] <br /> [[Mattel]] | voices = {{plainlist| *[[Џон Ервин]] *[[Алан Опенхајмер]] *[[Линда Гери]] *[[Лу Шајмер|Ерик Гунден]] *[[Ерика Шајмер]] }} | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(синхронизација)</small> }} | network = Broadcast syndication | first_aired = {{Start date|1983|09|26}} | last_aired = {{End date|1984|12|07}} | num_seasons = 2 | num_episodes = 130 | list_episodes = | related = {{plainlist| *''[[Ши-Ра: Принцезата на моќта]]'' *''[[Новите авантури на Хи-Мен]]'' *''[[Хи-Мен и Господарите на вселената (2002)]]'' *''[[Хи-Мен и Господарите на вселената (2021)]]'' }} }} '''''Хи-Мен и Господарите на вселената''''' ({{langx|en|He-Man and the Masters of the Universe}}) — анимирана серија создадена во 1983 г. од студиото [[Filmation]] во [[САД]]. Снимени се вкупно 130 епизоди, а серијата се прикажувала во две сезони, од 1983 до 1985 г. Во 1987 г. бил објавен [[Господари на вселената (филм од 1987)|долгометражен игран филм]], а во 2002 г. и ажурирана анимирана серија со истото име и истите ликови. Хи-Мен е измислен јунак од франшизата ''Господари на вселената'', создаден од американската компанија [[Mattel]], позната и како производител на куклата [[Барби (кукла)|Барби]].<ref>{{cite news|title= Syndication Threat|publisher= The Los Angeles Times|date= 1986-11-15|url= http://articles.latimes.com/1986-11-15/entertainment/ca-3539_1_syndication-market|accessdate= 2010-08-23|first= Charles|last= Solomon|url-status= live|archiveurl= http://archive.wikiwix.com/cache/20100823073914/http://articles.latimes.com/1986-11-15/entertainment/ca-3539_1_syndication-market|archivedate= 2010-08-23|df= }}</ref><ref>{{cite news|title= How an Obscure Collection of Japanese Action Figures Changed the Way We Play|work= [[Wired Magazine]]|date= 2007-06-26|url= https://www.wired.com/entertainment/hollywood/magazine/15-07/trans_toy?currentPage=2#ixzz11KDm7Enl|accessdate= 2010-10-03|url-status= live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20090308032107/http://www.wired.com/entertainment/hollywood/magazine/15-07/trans_toy?currentPage=2#ixzz11KDm7Enl|archivedate= 2009-03-08|df= }}</ref> Серијата била прикажувана и во [[Македонија]], со македонска синхронизација. == Содржина == Изворната анимирана серија на студиото Filmation се заснова на серијата играчки на Mattel, насловена „Господари на вселената“. Коварниот волшебник Скелетор и неговите Воини на злото се обидуваат да ја освојат планетата Етернија, да го заземат замокот Сивиот череп и да ги откријат неговите тајни. На нивниот пат им стојат бранителите на планетата, предводени од јунакот Хи-Мен, алтер-егото на принцот Адам, неговиот верен пријател Борбениот Мачор (алтер-его на Кринџер), капетанот на кралската гарда Тила, мајсторот за оружје Војникот, Волшебничката од замокот Сивиот череп и малиот, но добронамерен волшебник Орко од планетата Трола. Орко честопати е извор на комични ситуации поради својата непредвидлива магија, но е еден од ретките што го знае вистинскиот идентитет на Хи-Мен. Во одредени епизоди Скелетор и неговите приврзаници не се појавуваат, а на Хи-Мен му се спротивставуваат други злобници.<ref>{{cite news|title=The Complete Box Set He-Man and the Masters of the Universe - Season 1, Volume 2 Review|work=[[TVShowsOnDVD.com]]|date=|url=http://www.tvshowsondvd.com/reviews/He-Man-Masters-Universe-Season-1-Volume-2/5337|accessdate=2008-09-28|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081002023005/http://www.tvshowsondvd.com/reviews/He-Man-Masters-Universe-Season-1-Volume-2/5337|archivedate=2008-10-02|df=}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0126158}} [[Категорија:Анимирани телевизиски серии]] fv79zbw0qq6dgiabc9a62p821cei3sp 0 1397771 5578542 5578359 2026-06-18T12:26:01Z Jtasevski123 69538 додадена [[Категорија:Општина Кочевје]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5578542 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Боровец<br/>Borovec |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони на Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточен статистички регион на Словенија|Југосисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 21,25 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 57 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Народности |population_blank1 = |population_blank2_title =Вери |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|32|46.98|N|14|47|4|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 670,3 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1338 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>}} '''Боровец кај Кочевска Река''' ({{Langx|de|Morobitz}}<ref name="Leksikon">''Leksikon občin kraljestev in dežel zastopanih v državnem zboru,'' vol. 6: ''Kranjsko''. 1906. Vienna: C. Kr. Dvorna in Državna Tiskarna, p. 34.</ref><ref name= "Ferenc">Ferenc, Mitja. 2007. ''Nekdanji nemški jezikovni otok na kočevskem''. Kočevje: Pokrajinski muzej, p. 4.</ref>, готшериш: ''Mərobits'') — населба во [[општина Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска|Долна Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. Исто така ги вклучува и поранешните села Драга ({{Јаз|de|Suchen}}), Равне ({{Јаз|de|Eben}}), Плеш ({{Јаз|de|Plösch}}), и Инлауф ({{Јаз|de|Inlauf}})<ref name="Leksikon" /><ref name="Ferenc" /> како селца. Поранешното село [[Ajbik|Ајбик]] (или Ајбиг, {{Langx|de|Eibig}}) било припоено кон Боровец кај Кочевска Река на 30 јануари 1953 година. == Име == Боровец кај Кочевска Река во пишаните извори се сретнува како ''Баробец'' во 1498 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://topografija.zrc-sazu.si/|title=Borovec pri Kočevski Reki|work=Slovenska historična topografija|publisher=ZRC SAZU Zgodovinski inštitut Milka Kosa|accessdate=March 6, 2021}}</ref> Името на населбата било променето од ''Боровец'' во ''Боровец кај Кочевска Река'' во 1953 година. Во минатото германското име било ''Моробиц.'' == Географија == Боровец кај Кочевска Река е збиено село што се протега по патот од [[Кочевска Река]] до [[Долња Брига]] во Боровската Долина ({{Langx|sl|Borovška dolina}}), кој е одвоен со низок рид од Готеничкокорешката Долина ({{Langx|sl|Goteniškoreška dolina}}). Околните височини ја вклучуваат планината Церк (1.192 м) и планината Мож (1.125 м) на запад, ридот Кремпа (944 м) на југ, ридот Равне (846 м) на север и ридот Ајбиг (765 м) на исток. Почвата е глинеста и песоклива, а водата се снабдува од извори северно од населбата. Пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], областа била позната како ''Кочевска Швица'' (Kočevje Švica), бидејќи се развила како мало туристичко место со умерена клима и почетна точка за планинарење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kocevarskevasi.si/sl/video-kocevarske-vasi/38-borovec-pri-kocevski-reki-morobitz-mroebitz|title=Borovec pri Kočevski Reki|work=Izgubljene kočevarske vasi|language=sl|trans-title=The Lost Villages of Kočevje|accessdate=25 December 2020}}</ref> == Историја == Во земјишниот регистар од 1498 година, Боровец имал пет целосни фарми и две полуфарми. Регистарот од 1574 година евидентирал 10 полуфарми, една целосна фарма и две колиби во Боровец, три целосни фарми поделени на половини во Равне и една целосна фарма во Плеш. До 1770 година, Боровец пораснал на 25 куќи, а Плеш пораснал на шест куќи. Пред Втората светска војна, селото имало мешано словенечко и [[Готшери|готскогерманско]] население. Боровец кај Кочевска Река е едно од најстарите села во областа Кочевје со изворно словенечко население. Во селото работела пилана на пареа, но била запалена за време на војната, кога и Равне било бомбардирано. Готскогерманците биле иселени во 1941 година, а по војната луѓе од различни делови на Словенија се населиле во селото. == Црква == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Архангел Михаил]], порано била [[парохиска црква]], но сега припаѓа на [[Парохија|парохијата]] [[Бања Лока]]. Изградена е помеѓу 1858 и 1863 година и запалена од италијанската војска во 1943 година.<ref>[http://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/cerkve_kapele/panoji_cerkve_in_kapele_zupnije_kocevska_reka_september_2007_3.pdf Borovec {{In lang|sl|de}}]{{Мртва врска|date=November 2014}}</ref> Во 1952 година остатоците од црквата биле отстранети и зачувани се само темелите од првичната градба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:5720_x1644046.435172272_y5710820.914805047_s13_b2345 Боровец кај Кочевска Река на Геопедија] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Morobitz.pdf Карта на Боровец кај Кочевска Река од пред Втората светска војна со еконими и презимиња] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени место во Општината Кочевје]] [[Категорија:Општина Кочевје]] mdeutsyhwihr4nev0xwz62esbkqt6kq 5578544 5578542 2026-06-18T12:27:09Z Jtasevski123 69538 5578544 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Боровец<br/>Borovec |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони на Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточен статистички регион на Словенија|Југосисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 21,25 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 57 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Народности |population_blank1 = |population_blank2_title =Вери |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|32|46.98|N|14|47|4|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 670,3 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1338 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|longd=14.784444|latd=45.546389}} '''Боровец кај Кочевска Река''' ({{Langx|de|Morobitz}}<ref name="Leksikon">''Leksikon občin kraljestev in dežel zastopanih v državnem zboru,'' vol. 6: ''Kranjsko''. 1906. Vienna: C. Kr. Dvorna in Državna Tiskarna, p. 34.</ref><ref name= "Ferenc">Ferenc, Mitja. 2007. ''Nekdanji nemški jezikovni otok na kočevskem''. Kočevje: Pokrajinski muzej, p. 4.</ref>, готшериш: ''Mərobits'') — населба во [[општина Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска|Долна Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. Исто така ги вклучува и поранешните села Драга ({{Јаз|de|Suchen}}), Равне ({{Јаз|de|Eben}}), Плеш ({{Јаз|de|Plösch}}), и Инлауф ({{Јаз|de|Inlauf}})<ref name="Leksikon" /><ref name="Ferenc" /> како селца. Поранешното село [[Ajbik|Ајбик]] (или Ајбиг, {{Langx|de|Eibig}}) било припоено кон Боровец кај Кочевска Река на 30 јануари 1953 година. == Име == Боровец кај Кочевска Река во пишаните извори се сретнува како ''Баробец'' во 1498 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://topografija.zrc-sazu.si/|title=Borovec pri Kočevski Reki|work=Slovenska historična topografija|publisher=ZRC SAZU Zgodovinski inštitut Milka Kosa|accessdate=March 6, 2021}}</ref> Името на населбата било променето од ''Боровец'' во ''Боровец кај Кочевска Река'' во 1953 година. Во минатото германското име било ''Моробиц.'' == Географија == Боровец кај Кочевска Река е збиено село што се протега по патот од [[Кочевска Река]] до [[Долња Брига]] во Боровската Долина ({{Langx|sl|Borovška dolina}}), кој е одвоен со низок рид од Готеничкокорешката Долина ({{Langx|sl|Goteniškoreška dolina}}). Околните височини ја вклучуваат планината Церк (1.192 м) и планината Мож (1.125 м) на запад, ридот Кремпа (944 м) на југ, ридот Равне (846 м) на север и ридот Ајбиг (765 м) на исток. Почвата е глинеста и песоклива, а водата се снабдува од извори северно од населбата. Пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], областа била позната како ''Кочевска Швица'' (Kočevje Švica), бидејќи се развила како мало туристичко место со умерена клима и почетна точка за планинарење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kocevarskevasi.si/sl/video-kocevarske-vasi/38-borovec-pri-kocevski-reki-morobitz-mroebitz|title=Borovec pri Kočevski Reki|work=Izgubljene kočevarske vasi|language=sl|trans-title=The Lost Villages of Kočevje|accessdate=25 December 2020}}</ref> == Историја == Во земјишниот регистар од 1498 година, Боровец имал пет целосни фарми и две полуфарми. Регистарот од 1574 година евидентирал 10 полуфарми, една целосна фарма и две колиби во Боровец, три целосни фарми поделени на половини во Равне и една целосна фарма во Плеш. До 1770 година, Боровец пораснал на 25 куќи, а Плеш пораснал на шест куќи. Пред Втората светска војна, селото имало мешано словенечко и [[Готшери|готскогерманско]] население. Боровец кај Кочевска Река е едно од најстарите села во областа Кочевје со изворно словенечко население. Во селото работела пилана на пареа, но била запалена за време на војната, кога и Равне било бомбардирано. Готскогерманците биле иселени во 1941 година, а по војната луѓе од различни делови на Словенија се населиле во селото. == Црква == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Архангел Михаил]], порано била [[парохиска црква]], но сега припаѓа на [[Парохија|парохијата]] [[Бања Лока]]. Изградена е помеѓу 1858 и 1863 година и запалена од италијанската војска во 1943 година.<ref>[http://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/cerkve_kapele/panoji_cerkve_in_kapele_zupnije_kocevska_reka_september_2007_3.pdf Borovec {{In lang|sl|de}}]{{Мртва врска|date=November 2014}}</ref> Во 1952 година остатоците од црквата биле отстранети и зачувани се само темелите од првичната градба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:5720_x1644046.435172272_y5710820.914805047_s13_b2345 Боровец кај Кочевска Река на Геопедија] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Morobitz.pdf Карта на Боровец кај Кочевска Река од пред Втората светска војна со еконими и презимиња] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени место во Општината Кочевје]] [[Категорија:Општина Кочевје]] oxbcnhbg9kbvu5v7pp5cb2z7huq6dip 5578546 5578544 2026-06-18T12:28:58Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5578546 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Боровец<br/>Borovec |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони на Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југосисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 21,25 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 57 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Народности |population_blank1 = |population_blank2_title =Вери |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|32|46.98|N|14|47|4|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 670,3 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1338 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|longd=14.784444|latd=45.546389}} '''Боровец кај Кочевска Река''' ({{Langx|de|Morobitz}}<ref name="Leksikon">''Leksikon občin kraljestev in dežel zastopanih v državnem zboru,'' vol. 6: ''Kranjsko''. 1906. Vienna: C. Kr. Dvorna in Državna Tiskarna, p. 34.</ref><ref name= "Ferenc">Ferenc, Mitja. 2007. ''Nekdanji nemški jezikovni otok na kočevskem''. Kočevje: Pokrajinski muzej, p. 4.</ref>, готшериш: ''Mərobits'') — населба во [[општина Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска|Долна Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. Исто така ги вклучува и поранешните села Драга ({{Јаз|de|Suchen}}), Равне ({{Јаз|de|Eben}}), Плеш ({{Јаз|de|Plösch}}), и Инлауф ({{Јаз|de|Inlauf}})<ref name="Leksikon" /><ref name="Ferenc" /> како селца. Поранешното село [[Ajbik|Ајбик]] (или Ајбиг, {{Langx|de|Eibig}}) било припоено кон Боровец кај Кочевска Река на 30 јануари 1953 година. == Име == Боровец кај Кочевска Река во пишаните извори се сретнува како ''Баробец'' во 1498 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://topografija.zrc-sazu.si/|title=Borovec pri Kočevski Reki|work=Slovenska historična topografija|publisher=ZRC SAZU Zgodovinski inštitut Milka Kosa|accessdate=March 6, 2021}}</ref> Името на населбата било променето од ''Боровец'' во ''Боровец кај Кочевска Река'' во 1953 година. Во минатото германското име било ''Моробиц.'' == Географија == Боровец кај Кочевска Река е збиено село што се протега по патот од [[Кочевска Река]] до [[Долња Брига]] во Боровската Долина ({{Langx|sl|Borovška dolina}}), кој е одвоен со низок рид од Готеничкокорешката Долина ({{Langx|sl|Goteniškoreška dolina}}). Околните височини ја вклучуваат планината Церк (1.192 м) и планината Мож (1.125 м) на запад, ридот Кремпа (944 м) на југ, ридот Равне (846 м) на север и ридот Ајбиг (765 м) на исток. Почвата е глинеста и песоклива, а водата се снабдува од извори северно од населбата. Пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], областа била позната како ''Кочевска Швица'' (Kočevje Švica), бидејќи се развила како мало туристичко место со умерена клима и почетна точка за планинарење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kocevarskevasi.si/sl/video-kocevarske-vasi/38-borovec-pri-kocevski-reki-morobitz-mroebitz|title=Borovec pri Kočevski Reki|work=Izgubljene kočevarske vasi|language=sl|trans-title=The Lost Villages of Kočevje|accessdate=25 December 2020}}</ref> == Историја == Во земјишниот регистар од 1498 година, Боровец имал пет целосни фарми и две полуфарми. Регистарот од 1574 година евидентирал 10 полуфарми, една целосна фарма и две колиби во Боровец, три целосни фарми поделени на половини во Равне и една целосна фарма во Плеш. До 1770 година, Боровец пораснал на 25 куќи, а Плеш пораснал на шест куќи. Пред Втората светска војна, селото имало мешано словенечко и [[Готшери|готскогерманско]] население. Боровец кај Кочевска Река е едно од најстарите села во областа Кочевје со изворно словенечко население. Во селото работела пилана на пареа, но била запалена за време на војната, кога и Равне било бомбардирано. Готскогерманците биле иселени во 1941 година, а по војната луѓе од различни делови на Словенија се населиле во селото. == Црква == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Архангел Михаил]], порано била [[парохиска црква]], но сега припаѓа на [[Парохија|парохијата]] [[Бања Лока]]. Изградена е помеѓу 1858 и 1863 година и запалена од италијанската војска во 1943 година.<ref>[http://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/cerkve_kapele/panoji_cerkve_in_kapele_zupnije_kocevska_reka_september_2007_3.pdf Borovec {{In lang|sl|de}}]{{Мртва врска|date=November 2014}}</ref> Во 1952 година остатоците од црквата биле отстранети и зачувани се само темелите од првичната градба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:5720_x1644046.435172272_y5710820.914805047_s13_b2345 Боровец кај Кочевска Река на Геопедија] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Morobitz.pdf Карта на Боровец кај Кочевска Река од пред Втората светска војна со еконими и презимиња] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени место во Општината Кочевје]] [[Категорија:Општина Кочевје]] 9qfqqwuve6fxuiatbqq0qwhadma8m0q 5578548 5578546 2026-06-18T12:29:38Z P.Nedelkovski 47736 5578548 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Боровец<br/>Borovec |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони на Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 21,25 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 57 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Народности |population_blank1 = |population_blank2_title =Вери |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|32|46.98|N|14|47|4|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 670,3 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1338 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|longd=14.784444|latd=45.546389}} '''Боровец кај Кочевска Река''' ({{Langx|de|Morobitz}}<ref name="Leksikon">''Leksikon občin kraljestev in dežel zastopanih v državnem zboru,'' vol. 6: ''Kranjsko''. 1906. Vienna: C. Kr. Dvorna in Državna Tiskarna, p. 34.</ref><ref name= "Ferenc">Ferenc, Mitja. 2007. ''Nekdanji nemški jezikovni otok na kočevskem''. Kočevje: Pokrajinski muzej, p. 4.</ref>, готшериш: ''Mərobits'') — населба во [[општина Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска|Долна Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. Исто така ги вклучува и поранешните села Драга ({{Јаз|de|Suchen}}), Равне ({{Јаз|de|Eben}}), Плеш ({{Јаз|de|Plösch}}), и Инлауф ({{Јаз|de|Inlauf}})<ref name="Leksikon" /><ref name="Ferenc" /> како селца. Поранешното село [[Ajbik|Ајбик]] (или Ајбиг, {{Langx|de|Eibig}}) било припоено кон Боровец кај Кочевска Река на 30 јануари 1953 година. == Име == Боровец кај Кочевска Река во пишаните извори се сретнува како ''Баробец'' во 1498 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://topografija.zrc-sazu.si/|title=Borovec pri Kočevski Reki|work=Slovenska historična topografija|publisher=ZRC SAZU Zgodovinski inštitut Milka Kosa|accessdate=March 6, 2021}}</ref> Името на населбата било променето од ''Боровец'' во ''Боровец кај Кочевска Река'' во 1953 година. Во минатото германското име било ''Моробиц.'' == Географија == Боровец кај Кочевска Река е збиено село што се протега по патот од [[Кочевска Река]] до [[Долња Брига]] во Боровската Долина ({{Langx|sl|Borovška dolina}}), кој е одвоен со низок рид од Готеничкокорешката Долина ({{Langx|sl|Goteniškoreška dolina}}). Околните височини ја вклучуваат планината Церк (1.192 м) и планината Мож (1.125 м) на запад, ридот Кремпа (944 м) на југ, ридот Равне (846 м) на север и ридот Ајбиг (765 м) на исток. Почвата е глинеста и песоклива, а водата се снабдува од извори северно од населбата. Пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], областа била позната како ''Кочевска Швица'' (Kočevje Švica), бидејќи се развила како мало туристичко место со умерена клима и почетна точка за планинарење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kocevarskevasi.si/sl/video-kocevarske-vasi/38-borovec-pri-kocevski-reki-morobitz-mroebitz|title=Borovec pri Kočevski Reki|work=Izgubljene kočevarske vasi|language=sl|trans-title=The Lost Villages of Kočevje|accessdate=25 December 2020}}</ref> == Историја == Во земјишниот регистар од 1498 година, Боровец имал пет целосни фарми и две полуфарми. Регистарот од 1574 година евидентирал 10 полуфарми, една целосна фарма и две колиби во Боровец, три целосни фарми поделени на половини во Равне и една целосна фарма во Плеш. До 1770 година, Боровец пораснал на 25 куќи, а Плеш пораснал на шест куќи. Пред Втората светска војна, селото имало мешано словенечко и [[Готшери|готскогерманско]] население. Боровец кај Кочевска Река е едно од најстарите села во областа Кочевје со изворно словенечко население. Во селото работела пилана на пареа, но била запалена за време на војната, кога и Равне било бомбардирано. Готскогерманците биле иселени во 1941 година, а по војната луѓе од различни делови на Словенија се населиле во селото. == Црква == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Архангел Михаил]], порано била [[парохиска црква]], но сега припаѓа на [[Парохија|парохијата]] [[Бања Лока]]. Изградена е помеѓу 1858 и 1863 година и запалена од италијанската војска во 1943 година.<ref>[http://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/cerkve_kapele/panoji_cerkve_in_kapele_zupnije_kocevska_reka_september_2007_3.pdf Borovec {{In lang|sl|de}}]{{Мртва врска|date=November 2014}}</ref> Во 1952 година остатоците од црквата биле отстранети и зачувани се само темелите од првичната градба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:5720_x1644046.435172272_y5710820.914805047_s13_b2345 Боровец кај Кочевска Река на Геопедија] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Morobitz.pdf Карта на Боровец кај Кочевска Река од пред Втората светска војна со еконими и презимиња] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени место во Општината Кочевје]] [[Категорија:Општина Кочевје]] ia1h5ic6tf7gjohs8sgha72w3ds4pa5 5578549 5578548 2026-06-18T12:29:55Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Населени место во Општината Кочевје]]; додадена [[Категорија:Населени место во Општина Кочевје]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5578549 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Боровец<br/>Borovec |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони на Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 21,25 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 57 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Народности |population_blank1 = |population_blank2_title =Вери |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|32|46.98|N|14|47|4|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 670,3 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1338 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|longd=14.784444|latd=45.546389}} '''Боровец кај Кочевска Река''' ({{Langx|de|Morobitz}}<ref name="Leksikon">''Leksikon občin kraljestev in dežel zastopanih v državnem zboru,'' vol. 6: ''Kranjsko''. 1906. Vienna: C. Kr. Dvorna in Državna Tiskarna, p. 34.</ref><ref name= "Ferenc">Ferenc, Mitja. 2007. ''Nekdanji nemški jezikovni otok na kočevskem''. Kočevje: Pokrajinski muzej, p. 4.</ref>, готшериш: ''Mərobits'') — населба во [[општина Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска|Долна Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. Исто така ги вклучува и поранешните села Драга ({{Јаз|de|Suchen}}), Равне ({{Јаз|de|Eben}}), Плеш ({{Јаз|de|Plösch}}), и Инлауф ({{Јаз|de|Inlauf}})<ref name="Leksikon" /><ref name="Ferenc" /> како селца. Поранешното село [[Ajbik|Ајбик]] (или Ајбиг, {{Langx|de|Eibig}}) било припоено кон Боровец кај Кочевска Река на 30 јануари 1953 година. == Име == Боровец кај Кочевска Река во пишаните извори се сретнува како ''Баробец'' во 1498 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://topografija.zrc-sazu.si/|title=Borovec pri Kočevski Reki|work=Slovenska historična topografija|publisher=ZRC SAZU Zgodovinski inštitut Milka Kosa|accessdate=March 6, 2021}}</ref> Името на населбата било променето од ''Боровец'' во ''Боровец кај Кочевска Река'' во 1953 година. Во минатото германското име било ''Моробиц.'' == Географија == Боровец кај Кочевска Река е збиено село што се протега по патот од [[Кочевска Река]] до [[Долња Брига]] во Боровската Долина ({{Langx|sl|Borovška dolina}}), кој е одвоен со низок рид од Готеничкокорешката Долина ({{Langx|sl|Goteniškoreška dolina}}). Околните височини ја вклучуваат планината Церк (1.192 м) и планината Мож (1.125 м) на запад, ридот Кремпа (944 м) на југ, ридот Равне (846 м) на север и ридот Ајбиг (765 м) на исток. Почвата е глинеста и песоклива, а водата се снабдува од извори северно од населбата. Пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], областа била позната како ''Кочевска Швица'' (Kočevje Švica), бидејќи се развила како мало туристичко место со умерена клима и почетна точка за планинарење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kocevarskevasi.si/sl/video-kocevarske-vasi/38-borovec-pri-kocevski-reki-morobitz-mroebitz|title=Borovec pri Kočevski Reki|work=Izgubljene kočevarske vasi|language=sl|trans-title=The Lost Villages of Kočevje|accessdate=25 December 2020}}</ref> == Историја == Во земјишниот регистар од 1498 година, Боровец имал пет целосни фарми и две полуфарми. Регистарот од 1574 година евидентирал 10 полуфарми, една целосна фарма и две колиби во Боровец, три целосни фарми поделени на половини во Равне и една целосна фарма во Плеш. До 1770 година, Боровец пораснал на 25 куќи, а Плеш пораснал на шест куќи. Пред Втората светска војна, селото имало мешано словенечко и [[Готшери|готскогерманско]] население. Боровец кај Кочевска Река е едно од најстарите села во областа Кочевје со изворно словенечко население. Во селото работела пилана на пареа, но била запалена за време на војната, кога и Равне било бомбардирано. Готскогерманците биле иселени во 1941 година, а по војната луѓе од различни делови на Словенија се населиле во селото. == Црква == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Архангел Михаил]], порано била [[парохиска црква]], но сега припаѓа на [[Парохија|парохијата]] [[Бања Лока]]. Изградена е помеѓу 1858 и 1863 година и запалена од италијанската војска во 1943 година.<ref>[http://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/cerkve_kapele/panoji_cerkve_in_kapele_zupnije_kocevska_reka_september_2007_3.pdf Borovec {{In lang|sl|de}}]{{Мртва врска|date=November 2014}}</ref> Во 1952 година остатоците од црквата биле отстранети и зачувани се само темелите од првичната градба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:5720_x1644046.435172272_y5710820.914805047_s13_b2345 Боровец кај Кочевска Река на Геопедија] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Morobitz.pdf Карта на Боровец кај Кочевска Река од пред Втората светска војна со еконими и презимиња] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени место во Општина Кочевје]] [[Категорија:Општина Кочевје]] 7hxbqu7ltq5hy28w3yi21ieo4x8h7w7 5578566 5578549 2026-06-18T12:42:40Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5578566 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Боровец |other_name = |native_name =Borovec |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони на Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 21,25 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 57 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Народности |population_blank1 = |population_blank2_title =Вери |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|32|46.98|N|14|47|4|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 670,3 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1338 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|longd=14.784444|latd=45.546389}} '''Боровец кај Кочевска Река''' ({{Langx|de|Morobitz}}<ref name="Leksikon">''Leksikon občin kraljestev in dežel zastopanih v državnem zboru,'' vol. 6: ''Kranjsko''. 1906. Vienna: C. Kr. Dvorna in Državna Tiskarna, p. 34.</ref><ref name= "Ferenc">Ferenc, Mitja. 2007. ''Nekdanji nemški jezikovni otok na kočevskem''. Kočevje: Pokrajinski muzej, p. 4.</ref>, готшериш: ''Mərobits'') — населба во [[општина Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска|Долна Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. Исто така ги вклучува и поранешните села Драга ({{Јаз|de|Suchen}}), Равне ({{Јаз|de|Eben}}), Плеш ({{Јаз|de|Plösch}}), и Инлауф ({{Јаз|de|Inlauf}})<ref name="Leksikon" /><ref name="Ferenc" /> како селца. Поранешното село [[Ajbik|Ајбик]] (или Ајбиг, {{Langx|de|Eibig}}) било припоено кон Боровец кај Кочевска Река на 30 јануари 1953 година. == Име == Боровец кај Кочевска Река во пишаните извори се сретнува како ''Баробец'' во 1498 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://topografija.zrc-sazu.si/|title=Borovec pri Kočevski Reki|work=Slovenska historična topografija|publisher=ZRC SAZU Zgodovinski inštitut Milka Kosa|accessdate=March 6, 2021}}</ref> Името на населбата било променето од ''Боровец'' во ''Боровец кај Кочевска Река'' во 1953 година. Во минатото германското име било ''Моробиц.'' == Географија == Боровец кај Кочевска Река е збиено село што се протега по патот од [[Кочевска Река]] до [[Долња Брига]] во Боровската Долина ({{Langx|sl|Borovška dolina}}), кој е одвоен со низок рид од Готеничкокорешката Долина ({{Langx|sl|Goteniškoreška dolina}}). Околните височини ја вклучуваат планината Церк (1.192 м) и планината Мож (1.125 м) на запад, ридот Кремпа (944 м) на југ, ридот Равне (846 м) на север и ридот Ајбиг (765 м) на исток. Почвата е глинеста и песоклива, а водата се снабдува од извори северно од населбата. Пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], областа била позната како ''Кочевска Швица'' (Kočevje Švica), бидејќи се развила како мало туристичко место со умерена клима и почетна точка за планинарење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kocevarskevasi.si/sl/video-kocevarske-vasi/38-borovec-pri-kocevski-reki-morobitz-mroebitz|title=Borovec pri Kočevski Reki|work=Izgubljene kočevarske vasi|language=sl|trans-title=The Lost Villages of Kočevje|accessdate=25 December 2020}}</ref> == Историја == Во земјишниот регистар од 1498 година, Боровец имал пет целосни фарми и две полуфарми. Регистарот од 1574 година евидентирал 10 полуфарми, една целосна фарма и две колиби во Боровец, три целосни фарми поделени на половини во Равне и една целосна фарма во Плеш. До 1770 година, Боровец пораснал на 25 куќи, а Плеш пораснал на шест куќи. Пред Втората светска војна, селото имало мешано словенечко и [[Готшери|готскогерманско]] население. Боровец кај Кочевска Река е едно од најстарите села во областа Кочевје со изворно словенечко население. Во селото работела пилана на пареа, но била запалена за време на војната, кога и Равне било бомбардирано. Готскогерманците биле иселени во 1941 година, а по војната луѓе од различни делови на Словенија се населиле во селото. == Црква == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Архангел Михаил]], порано била [[парохиска црква]], но сега припаѓа на [[Парохија|парохијата]] [[Бања Лока]]. Изградена е помеѓу 1858 и 1863 година и запалена од италијанската војска во 1943 година.<ref>[http://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/cerkve_kapele/panoji_cerkve_in_kapele_zupnije_kocevska_reka_september_2007_3.pdf Borovec {{In lang|sl|de}}]{{Мртва врска|date=November 2014}}</ref> Во 1952 година остатоците од црквата биле отстранети и зачувани се само темелите од првичната градба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:5720_x1644046.435172272_y5710820.914805047_s13_b2345 Боровец кај Кочевска Река на Геопедија] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Morobitz.pdf Карта на Боровец кај Кочевска Река од пред Втората светска војна со еконими и презимиња] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени место во Општина Кочевје]] [[Категорија:Општина Кочевје]] gyc4hxk3qrx4e3ggw3br86surj7qnaj 0 1397773 5578547 5578364 2026-06-18T12:29:06Z Jtasevski123 69538 5578547 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Брег кај Кочевје |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = Breg pri Kocevju Slovenia.jpg |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Статистички регион Југоисточна Словенија|Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 0,82 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 336 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Народности |population_blank1 = |population_blank2_title =Религии |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|39|28.98|N|14|50|14.65|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 465,7 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1332 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|latd=45.658056|longd=14.8375}} '''Брег кај Кочевје''' ({{Langx|de|Rain}}) — населба на левиот брег на [[Ринжа|реката Ринжа]] северно од [[Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. == Име == Брег кај Кочевје првпат се сретнува во пишани извори како ''Rain'' во 1494 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://topografija.zrc-sazu.si/|title=Breg pri Kočevju|work=Slovenska historična topografija|publisher=ZRC SAZU Zgodovinski inštitut Milka Kosa|accessdate=November 23, 2020}}</ref> Германската општа именка ''Rain'' значи „брег“<ref>{{Наведена книга|title=Matthias Lexers Mittelhochdeutsches Taschenwörterbuch|date=1986|publisher=S. Hirzel Verlag|edition=37|location=Leipzig|page=166}}</ref> и [[Семантика|семантички]] одговара на словенечкото име ''Брег'', обете се однесуваат на местоположбата на селото на брегот на реката Ринжа. Името на населбата било променето од ''Брег'' во ''Брег кај Кочевје'' во 1953 година. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Breg pri Kočevju}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1794_x1652235.7794216583_y5726064.493327029_s15_b2345 Breg pri Kočevju on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Rain.pdf Pre–World War II map of Breg pri Kočevju with oeconyms and family names] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] [[Категорија:Општина Кочевје]] 04lrk8ewrix0euy85hyk28mj2yfveog 5578550 5578547 2026-06-18T12:30:56Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5578550 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Брег кај Кочевје |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = Breg pri Kocevju Slovenia.jpg |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 0,82 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 336 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Народности |population_blank1 = |population_blank2_title =Религии |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|39|28.98|N|14|50|14.65|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 465,7 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1332 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|latd=45.658056|longd=14.8375}} '''Брег кај Кочевје''' ({{Langx|de|Rain}}) — населба на левиот брег на [[Ринжа|реката Ринжа]] северно од [[Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. == Име == Брег кај Кочевје првпат се сретнува во пишани извори како ''Rain'' во 1494 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://topografija.zrc-sazu.si/|title=Breg pri Kočevju|work=Slovenska historična topografija|publisher=ZRC SAZU Zgodovinski inštitut Milka Kosa|accessdate=November 23, 2020}}</ref> Германската општа именка ''Rain'' значи „брег“<ref>{{Наведена книга|title=Matthias Lexers Mittelhochdeutsches Taschenwörterbuch|date=1986|publisher=S. Hirzel Verlag|edition=37|location=Leipzig|page=166}}</ref> и [[Семантика|семантички]] одговара на словенечкото име ''Брег'', обете се однесуваат на местоположбата на селото на брегот на реката Ринжа. Името на населбата било променето од ''Брег'' во ''Брег кај Кочевје'' во 1953 година. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Breg pri Kočevju}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1794_x1652235.7794216583_y5726064.493327029_s15_b2345 Breg pri Kočevju on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Rain.pdf Pre–World War II map of Breg pri Kočevju with oeconyms and family names] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] [[Категорија:Општина Кочевје]] hrlqt9grq7oqqd1j3rh77mz7owuz90h 5578575 5578550 2026-06-18T12:44:17Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5578575 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Брег кај Кочевје |other_name = |native_name =Breg pri Kočevju |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = Breg pri Kocevju Slovenia.jpg |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 0,82 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 336 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Народности |population_blank1 = |population_blank2_title =Религии |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|39|28.98|N|14|50|14.65|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 465,7 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1332 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|latd=45.658056|longd=14.8375}} '''Брег кај Кочевје''' ({{Langx|de|Rain}}) — населба на левиот брег на [[Ринжа|реката Ринжа]] северно од [[Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. == Име == Брег кај Кочевје првпат се сретнува во пишани извори како ''Rain'' во 1494 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://topografija.zrc-sazu.si/|title=Breg pri Kočevju|work=Slovenska historična topografija|publisher=ZRC SAZU Zgodovinski inštitut Milka Kosa|accessdate=November 23, 2020}}</ref> Германската општа именка ''Rain'' значи „брег“<ref>{{Наведена книга|title=Matthias Lexers Mittelhochdeutsches Taschenwörterbuch|date=1986|publisher=S. Hirzel Verlag|edition=37|location=Leipzig|page=166}}</ref> и [[Семантика|семантички]] одговара на словенечкото име ''Брег'', обете се однесуваат на местоположбата на селото на брегот на реката Ринжа. Името на населбата било променето од ''Брег'' во ''Брег кај Кочевје'' во 1953 година. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Breg pri Kočevju}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1794_x1652235.7794216583_y5726064.493327029_s15_b2345 Breg pri Kočevju on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Rain.pdf Pre–World War II map of Breg pri Kočevju with oeconyms and family names] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] [[Категорија:Општина Кочевје]] nrezmuhpvpk5q8z0so35vukwsqnlruw 0 1397775 5578554 5578370 2026-06-18T12:32:41Z Jtasevski123 69538 5578554 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Брезовица кај Предград |other_name = |native_name =Brezovica pri Predgradu |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 5.21 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 52 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|32|46.37|N|15|2|38.06|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 505,5 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 8342 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|latd=45.546111|longd=15.043889}} '''Брезовица кај Предград''' ({{Langx|de|Bresowitz}}) — мала населба во [[Општина Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Областа е во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]] и е дел од традиционалниот регион [[Долењска]]. == Географија == Брезовица кај Предград се наоѓа на горниот раб на Полјанската Долина ({{Langx|sl|Poljanska dolina}}) покрај патот од [[Кочевје]] до [[Чрномељ]]. Го вклучува селото Задерц ({{Langx|de|Saderz}}) половина километар јужно од главната населба. Во областа има неколку извори и пештери. Изворот Брезовица ({{Јаз|sl|Brezoviški studenec}}) е под ридот Стража, а над него стои пештерата Клинлел. Западно од неа е Рударската Пештера ({{Јаз|sl|Rudniška jama}}), од кој извор се напојува потокот во Вимољската Клисура ({{Јаз|sl|Vimoljski jarek}}). Рударската Пештера била извор на јаглен пред [[Втората светска војна]]. Изворот Видмар ({{Јаз|sl|Vidmarski studenec}}) се влева во долот Вимољ меѓу Брезовица и селото Видем во [[Кнежја Липа]]. Изворот Задерц ({{Јаз|sl|Zaderški studenec}}) се наоѓа 1&nbsp;км југозападно од Задерц.<ref name="Savnik">{{Наведена книга|title=Krajevni leksikon Slovenije, vol. 2|last=Savnik|first=Roman|date=1971|publisher=Državna založba Slovenije|location=Ljubljana|page=218}}</ref> == Име == Името ''Брезовица кај Предград'' значи „Брезовица во близина на Предград “. Името ''Брезовица'' и слични имиња се релативно чести во Словенија и во другите словенски земји (на пр., [[Бжезовице]] во [[Чешка]], [[Брезовица (Уб)|Брезовица]] во [[Србија]] итн.). Името ''Брезовица'' е изведено од зборот „[[бреза]]“. Како и сличните [[топоними]] во Словенија (на пр., ''[[Брезова (Цеље)|Брезова]], [[Брезовец (Циркулане)|Брезовец]], [[Брезовци (Пуцонци)|Брезовци]]''), првично се однесувало на месната вегетација.<ref>{{Наведена книга|title=Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen|last=Snoj|first=Marko|date=2009|publisher=Modrijan|location=Ljubljana|page=80}}</ref> Германското име ''Бресовиц'' е изведено од словенечкото име. Името на населбата било променето од ''Брезовица'' во ''Брезовица кај Предград'' во 1953 година. == Историја == Брезовица кај Предград било мешано село со словенечко и [[Готшери|готшерско]] население. За време на феудалната ера припаѓало на Доминионот Пољане, а во 1576 година имало четири целосни фарми. Пред Втората светска војна, тоа било претприемничко село, со две продавници и еден гостилница. Готшерите биле иселени во есента 1941 година. Италијанските трупи ги запалиле сите освен три куќи во селото на 15 септември 1942 година. По примирјето меѓу Италија и сојузничките вооружени сили, [[Југословенски партизани|партизаните]] изградиле бункер во шумата источно од селото за складирање оружје и храна. Бункерот бил откриен од германските и [[Словенечки домобрани|домашните]] сили во есента 1943 година и бил дигнат во воздух. Од 13 куќи во селото пред војната, само три останале по војната: две селски куќи и една во која живеел шумарски работник и неговото семејство.<ref name="Savnik"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:4343_x1677052.349470093_y5708942.7340884665_s15_b2345 Брезовица кај Предград на Геопедија] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Bresowitz.pdf Карта на Брезовица кај Предград пред Втората светска војна со економии и презимиња] {{Кочевје}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени места во Општината Кочевје]] [[Категорија:Општина Кочевје]] qfgokgycduek3ratywm2zizyehlluak 0 1397779 5578638 5578376 2026-06-18T14:57:30Z Jtasevski123 69538 5578638 wikitext text/x-wiki {{бб}}{{Ве молиме оставете го овој ред ваков како што е}} Лина Ќиброска е многу познато девојче и ако не ја знаете, не се знаете сами себе. Лина е супер човек ама некогаш ја фаќаат будалите. Лина е многу малечка ама има ист роденден со Billie Eilish. Лина не се однесува по цивилизирано од мене. Ако читате за мене не верувајте на тоа што напишала. Ќе јадеш леќа! 5cnnusr6w45urdrq8vi5vwyyndatt6l 0 1397787 5578769 5578407 2026-06-19T08:13:12Z ~2026-35572-81 134315 5578769 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Anogramma leptophylla.jpg | status = | genus = Anogramma | species = leptophylla | authority = (L.) Link | synonyms = ''Anogramma caespitosa'' }} '''''Anogramma leptophylla''''' е вид [[папрат]] од семејството [[Pteridaceae]] . Се среќава низ целиот свет во умерените и суптропските региони. Реткост кај [[Pteridophyta]], тоа е папрат чиј спорофит има тенденција да има годишен животен циклус.<ref name="OnlineAtlas">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brc.ac.uk/plantatlas/plant/anogramma-leptophylla|title=''Anogramma leptophylla''|work=Online Atlas of the British and Irish Flora|accessdate=21 March 2020}}</ref> Гаметофитите од овој вид имаат способност да станат неактивни и да чекаат и до две и пол години додека условите не бидат соодветни за спорофитната фаза од животниот циклус.<ref>{{Наведено списание|last=Pangua, Emilia|last2=Pérez-Ruzafa, Isabel|last3=Pajarón, Santiago|year=2011|title=Gametophyte Features in a Peculiar Annual Fern, ''Anogramma leptophylla''|journal=Annales Botanici Fennici|volume=48|issue=6|pages=465–472|doi=10.5735/085.048.0604}}</ref> == Опис == ''Anogramma leptophylla'' е мала едногодишна папрат, која ретко надминува 8 см во височина. Има нежни, двоперни листови, од кои само внатрешните се плодни и носат линеарни спори на долните страни од речиси кружните ливчиња, и го зафаќаат поголемиот дел од нивната површина. Рабовите на листовите не се извиткани.<ref>{{Наведена книга|title=The Pocket Guide to Wild Flowers|last=McClintock|first=David|last2=Fitter|first2=R.S.R.|publisher=Collins|year=1961|page=301}}</ref> == Распространетост и живеалиште == ''Anogramma leptophylla'' има океанска умерена распространетост. Се среќава околу [[Медитеран|Медитеранот]], во Африка, јужна и источна Азија; Океанија, и во Мексико и Централна и Јужна Америка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldplants.de/world-ferns/ferns-and-lycophytes-list#g-161|title=Ferns and Lycophytes List|work=www.worldplants.de|accessdate=2026-01-20}}</ref> Единственото место на Британските острови каде што се јавува е островот [[Џерси]] на [[Каналски Острови|Каналските Острови]]. Во Македонија Расте на ѕидови и брегови, особено кога има [[Гранит|гранитна]] карпа под нив. Претпочита да расте на гола почва на влажни, но добро дренирани места бидејќи не е многу конкурентна. <ref name="OnlineAtlas">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brc.ac.uk/plantatlas/plant/anogramma-leptophylla|title=''Anogramma leptophylla''|work=Online Atlas of the British and Irish Flora|accessdate=21 March 2020}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.brc.ac.uk/plantatlas/plant/anogramma-leptophylla "''Anogramma leptophylla''"]. ''Online Atlas of the British and Irish Flora''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 March</span> 2020</span>.</cite></ref> == Наводи ==  {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Австралија]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Македонија]] rkiihcniqmha3mq25qwp87i1bwdu95m 5578770 5578769 2026-06-19T08:13:57Z ~2026-35572-81 134315 5578770 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Anogramma leptophylla.jpg | status = | genus = Anogramma | species = leptophylla | authority = (L.) Link | synonyms = ''Anogramma caespitosa'' }} '''''Anogramma leptophylla''''' е вид [[папрат]] од семејството [[Pteridaceae]] . Се среќава низ целиот свет во умерените и суптропските региони. Реткост кај [[Pteridophyta]], тоа е папрат чиј спорофит има тенденција да има годишен животен циклус.<ref name="OnlineAtlas">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brc.ac.uk/plantatlas/plant/anogramma-leptophylla|title=''Anogramma leptophylla''|work=Online Atlas of the British and Irish Flora|accessdate=21 March 2020}}</ref> Гаметофитите од овој вид имаат способност да станат неактивни и да чекаат и до две и пол години додека условите не бидат соодветни за спорофитната фаза од животниот циклус.<ref>{{Наведено списание|last=Pangua, Emilia|last2=Pérez-Ruzafa, Isabel|last3=Pajarón, Santiago|year=2011|title=Gametophyte Features in a Peculiar Annual Fern, ''Anogramma leptophylla''|journal=Annales Botanici Fennici|volume=48|issue=6|pages=465–472|doi=10.5735/085.048.0604}}</ref> == Опис == ''Anogramma leptophylla'' е мала едногодишна папрат, која ретко надминува 8 см во височина. Има нежни, двоперни листови, од кои само внатрешните се плодни и носат линеарни спори на долните страни од речиси кружните ливчиња, и го зафаќаат поголемиот дел од нивната површина. Рабовите на листовите не се извиткани.<ref>{{Наведена книга|title=The Pocket Guide to Wild Flowers|last=McClintock|first=David|last2=Fitter|first2=R.S.R.|publisher=Collins|year=1961|page=301}}</ref> == Распространетост и живеалиште == ''Anogramma leptophylla'' има океанска умерена распространетост. Се среќава околу [[Медитеран|Медитеранот]], во Африка, јужна и источна Азија; Океанија, и во Мексико и Централна и Јужна Америка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldplants.de/world-ferns/ferns-and-lycophytes-list#g-161|title=Ferns and Lycophytes List|work=www.worldplants.de|accessdate=2026-01-20}}</ref> Единственото место на Британските острови каде што се јавува е островот [[Џерси]] на [[Каналски Острови|Каналските Острови]]. Во Македонија Расте на ѕидови и брегови, особено кога има [[Гранит|гранитна]] карпа под нив. Претпочита да расте на гола почва на влажни, но добро дренирани места бидејќи не е многу конкурентна. <ref name="OnlineAtlas" /> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Австралија]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Македонија]] gmlvfkjkw2dfq8rlxjtwjdekubxogva 5578772 5578770 2026-06-19T08:18:41Z Виолетова 1975 /* Опис */ 5578772 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Anogramma leptophylla.jpg | status = | genus = Anogramma | species = leptophylla | authority = (L.) Link | synonyms = ''Anogramma caespitosa'' }} '''''Anogramma leptophylla''''' е вид [[папрат]] од семејството [[Pteridaceae]] . Се среќава низ целиот свет во умерените и суптропските региони. Реткост кај [[Pteridophyta]], тоа е папрат чиј спорофит има тенденција да има годишен животен циклус.<ref name="OnlineAtlas">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brc.ac.uk/plantatlas/plant/anogramma-leptophylla|title=''Anogramma leptophylla''|work=Online Atlas of the British and Irish Flora|accessdate=21 March 2020}}</ref> Гаметофитите од овој вид имаат способност да станат неактивни и да чекаат и до две и пол години додека условите не бидат соодветни за спорофитната фаза од животниот циклус.<ref>{{Наведено списание|last=Pangua, Emilia|last2=Pérez-Ruzafa, Isabel|last3=Pajarón, Santiago|year=2011|title=Gametophyte Features in a Peculiar Annual Fern, ''Anogramma leptophylla''|journal=Annales Botanici Fennici|volume=48|issue=6|pages=465–472|doi=10.5735/085.048.0604}}</ref> == Опис == ''Anogramma leptophylla'' е мала едногодишна папрат, која ретко надминува 8 см во височина. Има нежни, двоперни листови, од кои само внатрешните се плодни и носат линеарни спори на долните страни од речиси кружните ливчиња, и го зафаќаат поголемиот дел од нивната површина. Рабовите на листовите не се извиткани.<ref>{{Наведена книга|title=The Pocket Guide to Wild Flowers|last=McClintock|first=David|last2=Fitter|first2=R.S.R.|publisher=Collins|year=1961|page=301}}</ref> == Распространетост и живеалиште == ''Anogramma leptophylla'' има океанска умерена распространетост. Се среќава околу [[Медитеран|Медитеранот]], во Африка, јужна и источна Азија; Океанија, и во Мексико и Централна и Јужна Америка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldplants.de/world-ferns/ferns-and-lycophytes-list#g-161|title=Ferns and Lycophytes List|work=www.worldplants.de|accessdate=2026-01-20}}</ref> Единственото место на Британските острови каде што се јавува е островот [[Џерси]] на [[Каналски Острови|Каналските Острови]]. Во Македонија расте по влажни и засенчени места под големите гранитни карпи. Многу ретко растение е, познато само за околината на Прилеп, и Беласица.<ref name="Флора на Македонија2">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 52, МАНУ, Скопје, 1985</ref> Расте на ѕидови и брегови, особено кога има [[Гранит|гранитна]] карпа под нив. Претпочита да расте на гола почва на влажни, но добро дренирани места бидејќи не е многу конкурентна. <ref name="OnlineAtlas" /> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Австралија]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Македонија]] fsr4saihvdskrl66tiix04nng893sp5 5578832 5578772 2026-06-19T09:02:54Z Jtasevski123 69538 5578832 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Anogramma leptophylla.jpg | status = | genus = Anogramma | species = leptophylla | authority = ([[L.]]) [[Link]] | synonyms = ''Anogramma caespitosa'' }} '''''Anogramma leptophylla''''' е вид [[папрат]] од семејството [[Pteridaceae]] . Се среќава низ целиот свет во умерените и суптропските региони. Реткост кај [[Pteridophyta]], тоа е папрат чиј спорофит има тенденција да има годишен животен циклус.<ref name="OnlineAtlas">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brc.ac.uk/plantatlas/plant/anogramma-leptophylla|title=''Anogramma leptophylla''|work=Online Atlas of the British and Irish Flora|accessdate=21 March 2020}}</ref> Гаметофитите од овој вид имаат способност да станат неактивни и да чекаат и до две и пол години додека условите не бидат соодветни за спорофитната фаза од животниот циклус.<ref>{{Наведено списание|last=Pangua, Emilia|last2=Pérez-Ruzafa, Isabel|last3=Pajarón, Santiago|year=2011|title=Gametophyte Features in a Peculiar Annual Fern, ''Anogramma leptophylla''|journal=Annales Botanici Fennici|volume=48|issue=6|pages=465–472|doi=10.5735/085.048.0604}}</ref> == Опис == ''Anogramma leptophylla'' е мала едногодишна папрат, која ретко надминува 8 см во височина. Има нежни, двоперни листови, од кои само внатрешните се плодни и носат линеарни спори на долните страни од речиси кружните ливчиња, и го зафаќаат поголемиот дел од нивната површина. Рабовите на листовите не се извиткани.<ref>{{Наведена книга|title=The Pocket Guide to Wild Flowers|last=McClintock|first=David|last2=Fitter|first2=R.S.R.|publisher=Collins|year=1961|page=301}}</ref> == Распространетост и живеалиште == ''Anogramma leptophylla'' има океанска умерена распространетост. Се среќава околу [[Медитеран|Медитеранот]], во Африка, јужна и источна Азија; Океанија, и во Мексико и Централна и Јужна Америка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldplants.de/world-ferns/ferns-and-lycophytes-list#g-161|title=Ferns and Lycophytes List|work=www.worldplants.de|accessdate=2026-01-20}}</ref> Единственото место на Британските острови каде што се јавува е островот [[Џерси]] на [[Каналски Острови|Каналските Острови]]. Во Македонија расте по влажни и засенчени места под големите гранитни карпи. Многу ретко растение е, познато само за околината на Прилеп, и Беласица.<ref name="Флора на Македонија2">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 52, МАНУ, Скопје, 1985</ref> Расте на ѕидови и брегови, особено кога има [[Гранит|гранитна]] карпа под нив. Претпочита да расте на гола почва на влажни, но добро дренирани места бидејќи не е многу конкурентна. <ref name="OnlineAtlas" /> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Австралија]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 3hnzuf8avvnlzks7ta8v03mecywabdh 5578833 5578832 2026-06-19T09:03:27Z Jtasevski123 69538 5578833 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Anogramma leptophylla.jpg | status = | genus = Anogramma | species = leptophylla | authority = ([[L.]]) [[Link]] | synonyms = ''Anogramma caespitosa'' }}'''''Anogramma leptophylla''''' — вид [[папрат]] од семејството [[Pteridaceae]]. Се среќава низ целиот свет во умерените и суптропските региони. Реткост кај [[Pteridophyta]], тоа е папрат чиј спорофит има тенденција да има годишен животен циклус.<ref name="OnlineAtlas">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brc.ac.uk/plantatlas/plant/anogramma-leptophylla|title=''Anogramma leptophylla''|work=Online Atlas of the British and Irish Flora|accessdate=21 March 2020}}</ref> Гаметофитите од овој вид имаат способност да станат неактивни и да чекаат и до две и пол години додека условите не бидат соодветни за спорофитната фаза од животниот циклус.<ref>{{Наведено списание|last=Pangua, Emilia|last2=Pérez-Ruzafa, Isabel|last3=Pajarón, Santiago|year=2011|title=Gametophyte Features in a Peculiar Annual Fern, ''Anogramma leptophylla''|journal=Annales Botanici Fennici|volume=48|issue=6|pages=465–472|doi=10.5735/085.048.0604}}</ref> == Опис == ''Anogramma leptophylla'' е мала едногодишна папрат, која ретко надминува 8 см во височина. Има нежни, двоперни листови, од кои само внатрешните се плодни и носат линеарни спори на долните страни од речиси кружните ливчиња, и го зафаќаат поголемиот дел од нивната површина. Рабовите на листовите не се извиткани.<ref>{{Наведена книга|title=The Pocket Guide to Wild Flowers|last=McClintock|first=David|last2=Fitter|first2=R.S.R.|publisher=Collins|year=1961|page=301}}</ref> == Распространетост и живеалиште == ''Anogramma leptophylla'' има океанска умерена распространетост. Се среќава околу [[Медитеран|Медитеранот]], во Африка, јужна и источна Азија; Океанија, и во Мексико и Централна и Јужна Америка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldplants.de/world-ferns/ferns-and-lycophytes-list#g-161|title=Ferns and Lycophytes List|work=www.worldplants.de|accessdate=2026-01-20}}</ref> Единственото место на Британските острови каде што се јавува е островот [[Џерси]] на [[Каналски Острови|Каналските Острови]]. Во Македонија расте по влажни и засенчени места под големите гранитни карпи. Многу ретко растение е, познато само за околината на Прилеп, и Беласица.<ref name="Флора на Македонија2">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 52, МАНУ, Скопје, 1985</ref> Расте на ѕидови и брегови, особено кога има [[Гранит|гранитна]] карпа под нив. Претпочита да расте на гола почва на влажни, но добро дренирани места бидејќи не е многу конкурентна. <ref name="OnlineAtlas" /> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Австралија]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 5n09xezeutnb4cvyc95wp7wm8jwajcs 5578834 5578833 2026-06-19T09:04:01Z Jtasevski123 69538 5578834 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox | image = Anogramma leptophylla.jpg | status = | genus = Anogramma | species = leptophylla | authority = ([[L.]]) [[Link]] | synonyms = ''Anogramma caespitosa'' }}'''''Anogramma leptophylla''''' — вид [[папрат]] од семејството [[Pteridaceae]]. Се среќава низ целиот свет во умерените и суптропските региони. Реткост кај [[Pteridophyta]], тоа е папрат чиј спорофит има тенденција да има годишен животен циклус.<ref name="OnlineAtlas">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brc.ac.uk/plantatlas/plant/anogramma-leptophylla|title=''Anogramma leptophylla''|work=Online Atlas of the British and Irish Flora|accessdate=21 March 2020}}</ref> Гаметофитите од овој вид имаат способност да станат неактивни и да чекаат и до две и пол години додека условите не бидат соодветни за спорофитната фаза од животниот циклус.<ref>{{Наведено списание|last=Pangua, Emilia|last2=Pérez-Ruzafa, Isabel|last3=Pajarón, Santiago|year=2011|title=Gametophyte Features in a Peculiar Annual Fern, ''Anogramma leptophylla''|journal=Annales Botanici Fennici|volume=48|issue=6|pages=465–472|doi=10.5735/085.048.0604}}</ref> == Опис == ''Anogramma leptophylla'' е мала едногодишна папрат, која ретко надминува 8 см во височина. Има нежни, двоперни листови, од кои само внатрешните се плодни и носат линеарни спори на долните страни од речиси кружните ливчиња, и го зафаќаат поголемиот дел од нивната површина. Рабовите на листовите не се извиткани.<ref>{{Наведена книга|title=The Pocket Guide to Wild Flowers|last=McClintock|first=David|last2=Fitter|first2=R.S.R.|publisher=Collins|year=1961|page=301}}</ref> == Распространетост и живеалиште == ''Anogramma leptophylla'' има океанска умерена распространетост. Се среќава околу [[Медитеран|Медитеранот]], во Африка, јужна и источна Азија; Океанија, и во Мексико и Централна и Јужна Америка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldplants.de/world-ferns/ferns-and-lycophytes-list#g-161|title=Ferns and Lycophytes List|work=www.worldplants.de|accessdate=2026-01-20}}</ref> Единственото место на Британските острови каде што се јавува е островот [[Џерси]] на [[Каналски Острови|Каналските Острови]]. Во Македонија расте по влажни и засенчени места под големите гранитни карпи. Многу ретко растение е, познато само за околината на Прилеп, и Беласица.<ref name="Флора на Македонија2">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 52, МАНУ, Скопје, 1985</ref> Расте на ѕидови и брегови, особено кога има [[Гранит|гранитна]] карпа под нив. Претпочита да расте на гола почва на влажни, но добро дренирани места бидејќи не е многу конкурентна. <ref name="OnlineAtlas" /> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Австралија]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ftuoedonihb5nr85qwucmmziey82dwo 0 1397793 5578597 5578431 2026-06-18T13:11:32Z Jtasevski123 69538 5578597 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Шталцерји |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = Štalcerji iz zraka.jpg |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = top |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 6.68 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 187 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Националности |population_blank1 = |population_blank2_title =Религии |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|34|16.54|N|14|52|25.15|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 518.7 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1338 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|latd=45.571389|longd=14.873611}}'''Шталцерји''' (претходно ''Шталцарји'', {{Langx|de|Stalzern}}) — населба во ридовите јужно од градот [[Кочевје]] во јужна [[Словенија]]. Тоа било село населено делумно со [[Готшери]]. Во 1941 година, на почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна,]] неговото првобитно население било протерано. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. Го вклучува и селцето Јелења Вас.<ref name="Savnik">{{Наведена книга|title=Krajevni leksikon Slovenije, vol. 2|last=Savnik|first=Roman|date=1971|publisher=Državna založba Slovenije|location=Ljubljana|page=246}}</ref> Локалната [[Црква (градба)|црква]], посветена на Свети Антониј од Падова, се споменува во пишани документи од 1526 година. За време на Втората светска војна црквата била оштетена, а по војната урнатините биле срушени и отстранети. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:4966_x1655643.3702380122_y5710959.035780707_s14_b2345 Шталцерји на Геопедија] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Stalzern.pdf Список на економии и семејни имиња во Шталцерји пред Втората светска војна] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] [[Категорија:Општина Кочевје]] 3zbid74mvi4enyy9j687923n3e3ycls 0 1397794 5578583 5578433 2026-06-18T12:46:52Z Jtasevski123 69538 5578583 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement||official_name=Шалка Вас|other_name=|native_name=|nickname=|settlement_type=|motto=|image_skyline=Salka Vas Slovenia.jpg|imagesize=250px|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_type=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|image_dot_map=|dot_mapsize=|dot_map_caption=|dot_x=|dot_y=|pushpin_map=Словенија|pushpin_label_position=top|pushpin_map_caption=Location in Slovenia|subdivision_type=Држава|subdivision_name=[[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]]|subdivision_type1=Регион|subdivision_name1=[[Долењска]]|subdivision_type2=[[Статистички региони во Словенија]]|subdivision_name2=[[Југоисточна Словенија]]|subdivision_type3=[[Општини во Словенија]]|subdivision_name3=[[Општина Кочевје]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|leader_title3=|leader_name3=|leader_title4=|leader_name4=|established_title=|established_date=|established_title2=|established_date2=|established_title3=|established_date3=|area_magnitude=|unit_pref=|area_footnotes=|area_total_km2=1.66|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|area_blank1_title=|area_blank1_km2=|area_blank1_sq_mi=|population_as_of=2002|population_footnotes=|population_note=|population_total=674|population_density_km2=|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_sq_mi=|population_blank1_title=Ethnicities|population_blank1=|population_blank2_title=Religions|population_blank2=|population_density_blank1_km2=|population_density_blank1_sq_mi=|timezone=|utc_offset=|timezone_DST=|utc_offset_DST=|coordinates={{coord|45|39|9.08|N|14|52|44.36|E|region:SI|display=inline,title}}|elevation_footnotes=|elevation_m=479.2|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=1330|area_code=|blank_name=|blank_info=|blank1_name=|blank1_info=|website=|footnotes=<ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|latd=45.6525|longd=14.878889}}'''Шалка Вас''' ({{Langx|de|Schalkendorf}} ) — населба североисточно од градот [[Кочевје]] во јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. == Име == Шалка Вас може да се најде во историските записи како ''Шалкендорф'' во 1574 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://topografija.zrc-sazu.si/|title=Šalka vas|work=Slovenska historična topografija|publisher=ZRC SAZU Zgodovinski inštitut Milka Kosa|accessdate=January 8, 2021}}</ref> Се верува дека името е изведено од словенското лично име * ''Шалъ*'', кое се однесува на ран жител на местото.<ref name="Snoj">{{Наведена книга|title=Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen|last=Snoj|first=Marko|date=2009|publisher=Modrijan|location=Ljubljana|page=406}}</ref> == Црква == [[Податотека:Salka_Vas_Slovenia_-_church.jpg|лево|мини|Црквата „Свети Рох“]] Локалната [[Црква (градба)|црква]] е посветена на [[Свети Рох]] и припаѓа на [[Парохија|парохијата]] Кочевје. Тоа е градба во доцна [[готска архитектура]], проширена во 19 век. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:2649_x1656584.5474783487_y5724525.1030707015_s15_b2345 Шалка Вас на Геопедија] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Schalkendorf.pdf Карта на Шалка Вас пред Втората светска војна со економии и семејни имиња] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]] 5lt95rt37oqkfi2ah67yl8mjcz9bn1b 5578598 5578583 2026-06-18T13:11:58Z Jtasevski123 69538 5578598 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement||official_name=Шалка Вас|other_name=|native_name=|nickname=|settlement_type=|motto=|image_skyline=Salka Vas Slovenia.jpg|imagesize=250px|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_type=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|image_dot_map=|dot_mapsize=|dot_map_caption=|dot_x=|dot_y=|pushpin_map=Словенија|pushpin_label_position=top|pushpin_map_caption=Местоположба во Словенија|subdivision_type=Држава|subdivision_name=[[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]]|subdivision_type1=Регион|subdivision_name1=[[Долењска]]|subdivision_type2=[[Статистички региони во Словенија]]|subdivision_name2=[[Југоисточна Словенија]]|subdivision_type3=[[Општини во Словенија]]|subdivision_name3=[[Општина Кочевје]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|leader_title3=|leader_name3=|leader_title4=|leader_name4=|established_title=|established_date=|established_title2=|established_date2=|established_title3=|established_date3=|area_magnitude=|unit_pref=|area_footnotes=|area_total_km2=1.66|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|area_blank1_title=|area_blank1_km2=|area_blank1_sq_mi=|population_as_of=2002|population_footnotes=|population_note=|population_total=674|population_density_km2=|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_sq_mi=|population_blank1_title=Ethnicities|population_blank1=|population_blank2_title=Religions|population_blank2=|population_density_blank1_km2=|population_density_blank1_sq_mi=|timezone=|utc_offset=|timezone_DST=|utc_offset_DST=|coordinates={{coord|45|39|9.08|N|14|52|44.36|E|region:SI|display=inline,title}}|elevation_footnotes=|elevation_m=479.2|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=1330|area_code=|blank_name=|blank_info=|blank1_name=|blank1_info=|website=|footnotes=<ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|latd=45.6525|longd=14.878889}}'''Шалка Вас''' ({{Langx|de|Schalkendorf}} ) — населба североисточно од градот [[Кочевје]] во јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. == Име == Шалка Вас може да се најде во историските записи како ''Шалкендорф'' во 1574 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://topografija.zrc-sazu.si/|title=Šalka vas|work=Slovenska historična topografija|publisher=ZRC SAZU Zgodovinski inštitut Milka Kosa|accessdate=January 8, 2021}}</ref> Се верува дека името е изведено од словенското лично име * ''Шалъ*'', кое се однесува на ран жител на местото.<ref name="Snoj">{{Наведена книга|title=Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen|last=Snoj|first=Marko|date=2009|publisher=Modrijan|location=Ljubljana|page=406}}</ref> == Црква == [[Податотека:Salka_Vas_Slovenia_-_church.jpg|лево|мини|Црквата „Свети Рох“]] Локалната [[Црква (градба)|црква]] е посветена на [[Свети Рох]] и припаѓа на [[Парохија|парохијата]] Кочевје. Тоа е градба во доцна [[готска архитектура]], проширена во 19 век. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:2649_x1656584.5474783487_y5724525.1030707015_s15_b2345 Шалка Вас на Геопедија] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Schalkendorf.pdf Карта на Шалка Вас пред Втората светска војна со економии и семејни имиња] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]] 4xprloucrnjfi9kyq2le07va6a9l2uz 0 1397806 5578557 5578501 2026-06-18T12:35:50Z Jtasevski123 69538 5578557 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Млака кај Кочевје |other_name = |native_name =Mlaka pri Kočevju |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = Mlaka pri Kocevju Slovenia.jpg |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 1.46 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 287 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|39|45.56|N|14|50|58.49|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 479,1 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1332 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|latd=45.662778|longd=14.849444}} '''Млака кај Кочевје''' ({{Langx|de|Kerndorf}}, [[Готшери|готшериски]]: ''Kearndoarf'') — населба северно од градот [[Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. == Име == Името на населбата било променето од ''Млака'' во ''Млака кај Кочевје'' во 1953 година. Името ''Млака'' е изведено од словенечката општа именка ''млака'' „езерце“, што се однесува на селското езерце.<ref name="Ferenc Zupan">Ferenc, Mitja, & Gojko Zupan. 2012. ''Izgubljene kočevske vasi'', vol. 2 (K–P). Ljubljana: Znanstvena založba Filozofske fakultete Univerze v Ljubljani.</ref>{{Rp|134}} Петшауер сугерира дека германското име ''Керндорф'' може да потекнува од презимето ''Керн'', или дека може да потекнува од [[Средногорногермански јазик|средногорногерманскиот]] ''kurn'' (дијалект ''kirn'') „[[Мелник (камен)|мелник]] за рачно мелење“. == Историја == Млака при Кочевју било [[Готшери|готшерско]] (кочеварско) село. Во земјишниот регистар од 1574 година, имало пет целосни фарми поделени на 10 полуфарми, што одговарало на население од 60 до 65 жители. Во пописот од 1770 година, населбата имала 28 куќи. Во 1936 година, во населбата имало 46 куќи, со население од 164 жители. Селската економија во тоа време се засновала на земјоделство, превоз на дрва, дрва за огрев, собирање бобинки, продажба на млеко и путер во блискиот град Кочевје. Првобитните жители (77 етнички Германци од најмалку 19 куќи) биле иселени за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], помеѓу 4 и 12 јануари 1942 година.{{Rp|134}} Градбите во селото ја преживеале војната во релативно добра состојба, а населението продолжило да расте по војната, достигнувајќи максимум од 308 жители во 2000 година.<ref name="Ferenc Zupan" />{{Rp|135}} == Верско наследство == Селската црква била посветена на светците Филип и Јаков и потекнува од 1677 година. {{Rp|135–136}} Таа била живописна градба со ѕвоно и голем трем. Главниот [[олтар]] го изградил Франц Гецл во 1841 година, а страничниот олтар, посветен на Свети Андреј, потекнува од 1862 година. До него, имало капела посветена на Света [[Нотбурга]]. Црквата пропаднала и била срушена по 1966 година. Нејзините две ѕвона биле искршени, а камењата од црквата биле повторно употребени за изградба на куќи во близина.<ref name="Ferenc Zupan" />{{Rp|136}} Капелата на јужниот крај од селото била срушена во 1963 година. Нејзина замена, посветена на Свети Петар, била изградена од Петар Пожар и била осветена на 29 јуни 2007 година. Втора капела-светилиште, посветена на Светите Филип и Јаков, била изградена на околу 100 метри од местото на старата црква и била осветена на 25 јули 2007 година.<ref name="Ferenc Zupan" />{{Rp|136}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Mlaka pri Kočevju}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1089_x1653245.7887406233_y5726283.659689626_s15_b2345 Mlaka pri Kočevju on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Kerndorf.pdf Pre–World War II map of Mlaka pri Kočevju with oeconyms and family names] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] [[Категорија:Општина Кочевје]] 5uuy3gvlzc00ewyje0wcpzcsbnqo911 0 1397809 5578600 5578512 2026-06-18T13:15:01Z Jtasevski123 69538 5578600 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement||official_name=Шкриљ|other_name=|native_name=|nickname=|settlement_type=|motto=|image_skyline=|imagesize=250px|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_type=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|image_dot_map=|dot_mapsize=|dot_map_caption=|dot_x=|dot_y=|pushpin_map=Словенија|pushpin_label_position=top|pushpin_map_caption=Местоположба во Словенија|subdivision_type=Држава|subdivision_name=[[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]]|subdivision_type1=регион|subdivision_name1=[[Долењска]]|subdivision_type2=[[Статистички региони на Словенија]]|subdivision_name2=[[Југоисточна Словенија]]|subdivision_type3=[[Општини во Словенија]]|subdivision_name3=[[Општина Кочевје]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|leader_title3=|leader_name3=|leader_title4=|leader_name4=|established_title=|established_date=|established_title2=|established_date2=|established_title3=|established_date3=|area_magnitude=|unit_pref=|area_footnotes=|area_total_km2=2.49|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|area_blank1_title=|area_blank1_km2=|area_blank1_sq_mi=|population_as_of=2012|population_footnotes=|population_note=|population_total=0|population_density_km2=|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_sq_mi=|population_blank1_title=Ethnicities|population_blank1=|population_blank2_title=Religions|population_blank2=|population_density_blank1_km2=|population_density_blank1_sq_mi=|timezone=|utc_offset=|timezone_DST=|utc_offset_DST=|coordinates={{coord|45|32|5.78|N|14|54|26.2|E|region:SI|display=inline,title}}|elevation_footnotes=|elevation_m=522|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|blank_name=|blank_info=|blank1_name=|blank1_info=|website=|footnotes=<ref name="Statistical">[http://www.stat.si/krajevnaimena/default.asp?txtIme=%8AKRILJ&selNacin=celo&selTip=naselja&ID=1662 Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|latd=45.535|longd=14.907222}}'''Шкриљ''' (во постарите извори и ''Долење Здихово'' {{Langx|de|Unterskrill}}) — [[село]] во [[општина Кочевје]] во јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. Повеќе нема постојани жители. == Историја == Шкриљ било село каде живееле [[Готшери]]. Селото било опустошено во отоманскиот напад во 1491 година. Во 1942 година, селото било место на цивилен бегалски камп за луѓе кои избегале во шумите од италијанските окупаторски сили. За време на Втората светска војна, три куќи во селото биле уништени во воздушни бомбардирања, но преостанатите 13 преживеале. Селото постепено било напуштено по војната а во 1953 година само четири куќи сè уште биле населени. == Црква == Црквата во селото била капела посветена на [[Христијански крст|Светиот Крст]] и датира од почетокот на 17 век. Црквата се наоѓала на врвот на рид на западниот крај од селото. Веројатно била изградена во првата половина на 17 век. Според Јохан Вајхард фон Валвазор, главниот олтар бил посветен на Светиот Крст, а страничните олтари на Дева Марија и Света Маргарита. По 1840 година станала викаријат на Здихово. Камбанаријата веројатно била додадена во тоа време и било поставено ѕвоно излеано во 1844 година. Црквата сè уште стоела во 1950 година, но како и многу други цркви во регионот, била уништена помеѓу 1953 и 1954 година. Црквата била опкружена и со гробишта. Денес се зачувани само прагот на црквата и остатоци од неколку надгробни споменици.<ref>[http://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/sakralna_dediscina/29_skrilj.pdf Ferenc, Mitja. "Škrilj: Podružnična cerkev sv. Križa / Skrill: Filialkirche Hl. Kreuz"] {{In lang|sl|de}} {{Мртва врска|date=May 2016}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Škrilj, Kočevje|Škrilj}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1227_x1659555.1940826676_y5706734.253231821_s15_b2345 Škrilj on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Unterskrill.pdf Pre–World War II list of oeconyms and family names in Škrilj] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]]{{Кочевје}} [[Категорија:Општина Кочевје]] b9kiesxpnoa013j5hgslib0nq2qtv3v 0 1397811 5578634 5578505 2026-06-18T14:53:09Z Jtasevski123 69538 5578634 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement||official_name=Жељне|other_name=|native_name=|nickname=|settlement_type=|motto=|image_skyline=Zeljne Slovenia.jpg|imagesize=250px|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_type=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|image_dot_map=|dot_mapsize=|dot_map_caption=|dot_x=|dot_y=|pushpin_map=Словенија|pushpin_label_position=top|pushpin_map_caption=Местоположба во Словенија|subdivision_type=Држава|subdivision_name=[[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]]|subdivision_type1=регион|subdivision_name1=[[Долењска]]|subdivision_type2=[[Статистички региони на Словенија]]|subdivision_name2=[[Југоисточна Словенија]]|subdivision_type3=[[Општини во Словенија]]|subdivision_name3=[[Општина Кочевје]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|leader_title3=|leader_name3=|leader_title4=|leader_name4=|established_title=|established_date=|established_title2=|established_date2=|established_title3=|established_date3=|area_magnitude=|unit_pref=|area_footnotes=|area_total_km2=7.42|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|area_blank1_title=|area_blank1_km2=|area_blank1_sq_mi=|population_as_of=2002|population_footnotes=|population_note=|population_total=498|population_density_km2=|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_sq_mi=|population_blank1_title=Ethnicities|population_blank1=|population_blank2_title=Religions|population_blank2=|population_density_blank1_km2=|population_density_blank1_sq_mi=|timezone=|utc_offset=|timezone_DST=|utc_offset_DST=|coordinates={{coord|45|39|18.83|N|14|53|24.99|E|region:SI|display=inline,title}}|elevation_footnotes=|elevation_m=467.9|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=1330|area_code=|blank_name=|blank_info=|blank1_name=|blank1_info=|website=|footnotes=<ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|latd=45.655278|longd=45.655278}}'''Жељне''' (во постари извори исто така и ''Села'', {{Langx|de|Seele}}) — [[село]] североисточно од градот [[Кочевје]] во јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. == Географија == Жељне е село на благо брановидна рамнина покрај патот од Клиња Вас до Кочевје Рог. Ридот Кобл се наоѓа јужно од селото. Почвата е глинеста и плодна. Пештерите Жељне (''Жељнске јаме'') се наоѓаат јужно од селото, од кои потокот Жељне тече источно. Во минатото, пештерите се користеле како засолниште за време [[Османлиски војни во Европа|на османлиските напади]].<ref name="Savnik">{{Наведена книга|title=Krajevni leksikon Slovenije, vol. 2|last=Savnik|first=Roman|date=1971|publisher=Državna založba Slovenije|location=Ljubljana|pages=248-249}}</ref> == Име == Жељне е потврдено во пишани извори во 1763–87 година како ''Села''. Името е изведено од словенечкиот ''*Sela'' (буквално „села“, што се однесува на повеќе селца во населбата). Ова име било позајмено во готшегерманскиот како ''Seele'', а современото словенечко име ''Željne'' потоа било повторно позајмено од германската дативна множинска форма ''во Seelen'' „во Željne“.<ref>{{Наведена книга|title=Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen|last=Snoj|first=Marko|date=2009|publisher=Modrijan|location=Ljubljana|page=488}}</ref> == Црква == [[Податотека:Zeljne_Slovenia_-_church.jpg|лево|мини|Црквата „Свети Лоренс“]] Локалната [[Црква (градба)|црква]] е посветена на Свети Лаврентиј и припаѓа на [[Парохија|парохијата]] Кочевје. Таа била изградена во 16 век, обновена после пожар во 1888 година. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Željne}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1175_x1657722.9381311557_y5726264.278122498_s14_b2345 Željne on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Seele.pdf Pre–World War II map of Željne with oeconyms and family names] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]]{{Кочевје}} 67swz1hye4xt1x9ozilqieu71i9yvo5 5578635 5578634 2026-06-18T14:53:30Z Jtasevski123 69538 5578635 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement||official_name=Жељне|other_name=|native_name=|nickname=|settlement_type=|motto=|image_skyline=Zeljne Slovenia.jpg|imagesize=250px|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_type=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|image_dot_map=|dot_mapsize=|dot_map_caption=|dot_x=|dot_y=|pushpin_map=Словенија|pushpin_label_position=top|pushpin_map_caption=Местоположба во Словенија|subdivision_type=Држава|subdivision_name=[[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]]|subdivision_type1=регион|subdivision_name1=[[Долењска]]|subdivision_type2=[[Статистички региони на Словенија]]|subdivision_name2=[[Југоисточна Словенија]]|subdivision_type3=[[Општини во Словенија]]|subdivision_name3=[[Општина Кочевје]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|leader_title3=|leader_name3=|leader_title4=|leader_name4=|established_title=|established_date=|established_title2=|established_date2=|established_title3=|established_date3=|area_magnitude=|unit_pref=|area_footnotes=|area_total_km2=7.42|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|area_blank1_title=|area_blank1_km2=|area_blank1_sq_mi=|population_as_of=2002|population_footnotes=|population_note=|population_total=498|population_density_km2=|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_sq_mi=|population_blank1_title=Ethnicities|population_blank1=|population_blank2_title=Religions|population_blank2=|population_density_blank1_km2=|population_density_blank1_sq_mi=|timezone=|utc_offset=|timezone_DST=|utc_offset_DST=|coordinates={{coord|45|39|18.83|N|14|53|24.99|E|region:SI|display=inline,title}}|elevation_footnotes=|elevation_m=467.9|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=1330|area_code=|blank_name=|blank_info=|blank1_name=|blank1_info=|website=|footnotes=<ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|latd=45.655278|longd=14.890278}}'''Жељне''' (во постари извори исто така и ''Села'', {{Langx|de|Seele}}) — [[село]] североисточно од градот [[Кочевје]] во јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. == Географија == Жељне е село на благо брановидна рамнина покрај патот од Клиња Вас до Кочевје Рог. Ридот Кобл се наоѓа јужно од селото. Почвата е глинеста и плодна. Пештерите Жељне (''Жељнске јаме'') се наоѓаат јужно од селото, од кои потокот Жељне тече источно. Во минатото, пештерите се користеле како засолниште за време [[Османлиски војни во Европа|на османлиските напади]].<ref name="Savnik">{{Наведена книга|title=Krajevni leksikon Slovenije, vol. 2|last=Savnik|first=Roman|date=1971|publisher=Državna založba Slovenije|location=Ljubljana|pages=248-249}}</ref> == Име == Жељне е потврдено во пишани извори во 1763–87 година како ''Села''. Името е изведено од словенечкиот ''*Sela'' (буквално „села“, што се однесува на повеќе селца во населбата). Ова име било позајмено во готшегерманскиот како ''Seele'', а современото словенечко име ''Željne'' потоа било повторно позајмено од германската дативна множинска форма ''во Seelen'' „во Željne“.<ref>{{Наведена книга|title=Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen|last=Snoj|first=Marko|date=2009|publisher=Modrijan|location=Ljubljana|page=488}}</ref> == Црква == [[Податотека:Zeljne_Slovenia_-_church.jpg|лево|мини|Црквата „Свети Лоренс“]] Локалната [[Црква (градба)|црква]] е посветена на Свети Лаврентиј и припаѓа на [[Парохија|парохијата]] Кочевје. Таа била изградена во 16 век, обновена после пожар во 1888 година. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Željne}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1175_x1657722.9381311557_y5726264.278122498_s14_b2345 Željne on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Seele.pdf Pre–World War II map of Željne with oeconyms and family names] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]]{{Кочевје}} bpacl8itwjso8klgsx9c5m5h6rvay87 0 1397814 5578559 5578518 2026-06-18T12:39:02Z Jtasevski123 69538 5578559 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Млака кај Кочевје |other_name = |native_name =Mlaka pri Kočevski Reki |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Дрѓава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 17,45 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 27 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|36|24.08|N|14|47|36.41|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 617,8 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1338 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|latd=45.606667|longd=14.793333}} '''Млака кај Кочевска Река''' ({{Langx|de|Moos}}<ref name="Leksikon">''Leksikon občin kraljestev in dežel zastopanih v državnem zboru,'' vol. 6: ''Kranjsko''. 1906. Vienna: C. Kr. Dvorna in Državna Tiskarna, p. 36.</ref><ref>Ferenc, Mitja. 2007. ''Nekdanji nemški jezikovni otok na kočevskem''. Kočevje: Pokrajinski muzej, p. 4.</ref>) — населба во [[Општина Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]].<ref>[http://www.obcinakocevje.si/ Kočevje municipal site]</ref> == Географија == Млака кај Кочевска Река е расфрлана населба северно од [[Приможи]] во отворена долина, покрај спореден пат кој е пошумен од двете страни. Почвата е глинеста и песоклива. Околни ридови се Рокова Глава ({{Langx|sl|Rokova glava}}, 728 м) на североисток, Церквеникова Глава ({{Јаз|sl|Cerkvenikova glava}}, 791 м) на исток, и Лесна Горица ({{Јаз|sl|Lesna gorica}}, 686 м) на запад.<ref name="Savnik">Savnik, Roman, ed. 1971. ''Krajevni leksikon Slovenije'', vol. 2. Ljubljana: Državna založba Slovenije, p. 232.</ref> == Име == Името на населбата било променето од ''Млака'' во ''Млака кај Кочевска Река'' во ''1953.''<ref>''Spremembe naselij 1948–95''. 1996. Database. Ljubljana: Geografski inštitut ZRC SAZU, DZS.</ref> Трите села [[Приможи]], Коче и Млака кај Кочевска Река, исто така, на германски заеднички се нарекуваат ''Fünfzehnhuben'' (буквално, „петнаесет [[Рало (појаснување)|рала]]“).<ref>[https://web.archive.org/web/20240630171339/http://www.gottscheerland.at/Gottscheer%20Ortspl%C3%A4ne%20PDF/Handlern.pdf Handlern at gottscheerland.at] {{in lang|de}}</ref> == Историја == Млака кај Кочевска Река било село населено од [[Готшери|Кочевари]]. Историските записи покажуваат дека селото имало една целосна фарма и осум полуфарми во 1498 година, а во 1574 година населението вклучувало 10 сопственици на полуфарми и тројца земјоделци-закупци. Пред Втората светска војна, селото имало 33 куќи. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], првобитното население на селото било иселено. По војната, поголемиот дел од обработливото земјиште било управувано од задружната фарма Снежник. == Културно наследство == [[Параклис|Капела]] од крајот на 19 век во средиштето на селото, посветена на [[Свети Рох]], била срушена во 1953 или 1954 година.<ref>[http://rkd.situla.org/ Slovenian Ministry of Culture register of national heritage] reference number ešd 2787</ref> == Економија == Во Млака имало [[пилана]].<ref>{{Наведено списание|last=Matić|first=Zdravko|date=2004-12-22|title=Osnivanje i rad "Napretkovih" organizacija na području Hrvatskog primorja i Gorskog kotara (1928. - 1950.)|trans-title=The Foundation and Work of "Napredak" Organisations on the Territory of Hrvatsko Primorje and Gorski Kotar|url=https://hrcak.srce.hr/103278|journal=Časopis za suvremenu povijest|language=hr|volume=36|issue=3|pages=1183–1204|issn=1848-9079}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:2685_x1647075.6794797457_y5722504.283096984_s13_b2345 Млака кај Кочевска Река на Геопедија] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Moos.pdf Карта на Млака кај Кочевска Река од пред Втората светска војна со еконими и презимиња] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] [[Категорија:Општина Кочевје]] 5ssrzylxcyvbmqcvfmv32025r8ia7p2 0 1397817 5578890 5578522 2026-06-19T11:31:18Z Jtasevski123 69538 5578890 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement||official_name=Зајчје Поље|other_name=|native_name=|nickname=|settlement_type=|motto=|image_skyline=Zajčje Polje.jpg|imagesize=250px|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_type=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|image_dot_map=|dot_mapsize=|dot_map_caption=|dot_x=|dot_y=|pushpin_map=Словенија|pushpin_label_position=top|pushpin_map_caption=Местоположба во Словенија|subdivision_type=Држава|subdivision_name=[[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]]|subdivision_type1=регион|subdivision_name1=[[Долењска]]|subdivision_type2=[[Статистички региони на Словенија]]|subdivision_name2=[[Југоисточна Словенија]]|subdivision_type3=[[Општини во Словенија]]|subdivision_name3=[[Општина Кочевје]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|leader_title3=|leader_name3=|leader_title4=|leader_name4=|established_title=|established_date=|established_title2=|established_date2=|established_title3=|established_date3=|area_magnitude=|unit_pref=|area_footnotes=|area_total_km2=3.22|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|area_blank1_title=|area_blank1_km2=|area_blank1_sq_mi=|population_as_of=2002|population_footnotes=|population_note=|population_total=38|population_density_km2=|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_sq_mi=|population_blank1_title=Ethnicities|population_blank1=|population_blank2_title=Religions|population_blank2=|population_density_blank1_km2=|population_density_blank1_sq_mi=|timezone=|utc_offset=|timezone_DST=|utc_offset_DST=|coordinates={{coord|45|35|50.55|N|14|53|33.7|E|region:SI|display=inline,title}}|elevation_footnotes=|elevation_m=474.9|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=1330|area_code=|blank_name=|blank_info=|blank1_name=|blank1_info=|website=|footnotes=<ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081118142042/http://www.stat.si/eng/index.asp |date=November 18, 2008 }}</ref>|latd=45.5975|longd=14.8925}}'''Зајчје Поле''' (исто така ''Зајчја вас'', {{Langx|de|Hasenfeld}}) — населба во [[општина Кочевје]] во јужна [[Словенија]]. Била населена претежно од [[Готшери]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. == Име == Словенечкото име ''Зајчје Поље'', германското име ''Хазенфелд'' и готшерското име ''Хуешнболд'' буквално значат „зајачко поле“. Се претпоставува дека ''Хас'' (буквално, „зајак“) било презимето на еден од првите доселеници тука и дека селото е именувано по него. Алтернативното словенечко име ''Зајчја вас'' значи „село на зајци“, а алтернативното германско име ''Хазенбах'' значи „зајачки поток“. == Историја == Зајчје Поље било село каде живееле [[Готшери]]. Во земјишниот регистар на Кочевје од 1574 година, селото имало шест целосни фарми кои биле поделени на 12 полуфарми, што одговарало на население помеѓу 90 и 100 жители. Во 1770 година, населбата имала 22 куќи. Пред Втората светска војна, населбата имала 24 куќи и население од 96 жители. На почетокот на војната населението било иселено. Италијанските трупи ја запалиле областа во летото 1942 година, но не ги уништиле сите куќи. Некои од старите куќи биле реновирани по војната. == Цркви и гробишта == Локалната црква била зграда во 17 век и посветена на [[Антониј Велики|Свети Антониј Велики]].<ref name="Situla 2817">[http://giskd2s.situla.org/rkd/Opis.asp?Esd=2817Slovenian Ministry of Culture register of national heritage]{{Мртва врска|date=August 2025}} reference number ešd 2817 {{In lang|sl}}</ref> Првобитната црква се наоѓала на југозападниот крај од селото и првпат е спомената во пишани извори од Јохан Вајхард фон Валвазор. Црквата била срушена во 1741 година.<ref name="Situla 2817" /><ref name="pmk">[http://www.pmk-kocevje.si/media/pdf/sakralna_dediscina/35_zajcje_polje.pdf Ferenc, Mitja. "Zajčje polje: Podružnična cerkev sv. Valentina, nekoč sv. Andreja / Hasenfeld: Filialkirche St. Valentin, einst St. Andreas."]{{Мртва врска|date=August 2025}} {{In lang|de}}</ref> На нејзино место била изградена капела посветена на [[Свети Валентин]], која била претворена во црква кога во 1867 година бил додаден еден [[Брод (архитектура)|брод]].<ref name="Situla 2817"/><ref name="pmk"/> Црквата „Свети Валентин“ имала шестоаголен олтар со ѕидови од пет страни и правоаголен брод.<ref name="pmk" /> Црквата добила нов покрив и нов таван во главниот брод во 1938 и 1939 година. Олтарот имал метален покрив, а главниот брод имал ќерамиден покрив. На влезот стоела едноставна камена врата. Главниот брод имал два правоаголни прозорци поставени во камени ѕидови од двете страни и дрвен таван.<ref name="pmk" /> Црквата „Свети Валентин“ ја преживеала војната во добра состојба, но била срушена по 1947 година.<ref name="Situla 2817" /><ref name="pmk" /> Селото има и гробишта, основани во 1836 година,<ref name="Situla 9215">[http://giskd2s.situla.org/rkd/Opis.asp?Esd=2817Slovenian Ministry of Culture register of national heritage]{{Мртва врска|date=August 2025}} reference number ešd 9215</ref> јужно од селото, по патот од Чрни Поток кај Кочевје до [[Кочевје]]. Гробиштата сеуште се употребуваат и се едни од подобро зачуваните гробишта, со многу камени и железни Готшерски надгробни обележја.<ref name="Situla 9215" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:4997_x1656869.6321569905_y5714894.485766851_s15_b2345 Зајчје Поље на Геопедија] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Hasenfeld.pdf Карта на Зајчје Поле пред Втората светска војна со економии и презимиња] {{Кочевје}} [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]] qbv3j92icu35g8rihgjpx65wjogtvjb 0 1397818 5578529 2026-06-18T12:06:11Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Филм | name = Господари на вселената | image = Властелини на Универзумот (филм, 2026).jpg | alt = | caption = | genre = [[суперхеројски филм]] | director = Тревис Најт | producer = {{plainlist| * Тод Блек * Џејсон Блументал * Стив Тиш * Девон Френклин }} | writer = Крис Батлер | starring = {{plain... 5578529 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = Господари на вселената | image = Властелини на Универзумот (филм, 2026).jpg | alt = | caption = | genre = [[суперхеројски филм]] | director = Тревис Најт | producer = {{plainlist| * Тод Блек * Џејсон Блументал * Стив Тиш * Девон Френклин }} | writer = Крис Батлер | starring = {{plainlist| * [[Николас Галицин]] * [[Камила Мендес]] * [[Елисон Бри]] * [[Џаред Лето]] * [[Идрис Елба]] }} | cinematography = [[Фабијан Вагнер]] | studio = {{plainlist| * Mattel Films * Escape Artists * Franklin Entertainment }} | distributor = [[Amazon MGM Studios]] | budget = 200 милиони долари<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2023/film/news/masters-of-the-universe-movie-amazon-mgm-1235789957/|title=Masters of the Universe Movie Eyes New Home at Amazon After Netflix Exit (EXCLUSIVE)|first=Matt|last=Donnelly|work=[[Variety]]|date=2023-11-13|access-date=2026-06-11}}</ref> | gross = 86,1 милион долари<ref name="BOM">{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl973309441/?ref_=bo_we_table_1|title=Masters of the Universe|lang=en|website=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[Internet Movie Database|IMDbPro]]|access-date=2026-06-16}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | released = 5 јуни 2026 г. (САД)<br>4 јуни 2026 г. (Македонија) | native_name = Masters of the Universe }} '''''Господари на вселената''''' ({{langx|en|Masters of the Universe}}) — американски [[суперхеројски филм]] од 2026 г., во режија на Тревис Најт, заснован на истоимената франшиза на компанијата Mattel. Филмот е обнова на [[Господари на вселената (филм од 1987)|истоимениот филм]] од 1987 г. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] се одржала на 5 јуни 2026 г., а во [[Македонија]] на 4 јуни истата година. Филмот се покажал како касов неуспех.<ref name="Rubin-June14">{{cite web |first=Rebecca |last=Rubin |website=[[Variety]] |date=2026-06-14 |title=Box Office: Spielberg’s ‘Disclosure Day’ Opens to $44 Million, ‘Masters of the Universe’ Suffers 71% Drop, ‘Obsession’ Keeps Shattering Expectations |url=https://variety.com/2026/film/box-office/spielberg-disclosure-day-box-office-opening-masters-of-the-universe-huge-drop-obsession-shatters-expectations-1236780872/ |access-date=2026-06-17 |lang=en}}</ref> == Содржина == 10-годишниот принц Адам доживува несреќа со вселенски брод и се разделува од својот волшебен Меч на моќта — единствената врска со својот дом на Етернија. Откако го наоѓа речиси две децении подоцна, се враќа назад за да ја заштити родната планета од злите сили. За таа цел, принцот Адам ќе мора да ги открие тајните од своето минато и да стане Хи-Мен — најмоќниот човек во вселената.<ref name=":0">{{cite web |url=https://deadline.com/2022/01/masters-of-the-universe-movie-netflix-kyle-allen-he-man-1234922004/ |last=D'Alessandro |first=Anthony. |title='Masters Of The Universe' Live-Action Mattel Movie Heads To Netflix After Being In Development At Sony; Kyle Allen To Play He-Man |website=Deadline Hollywood |date=2022-01-28 |lang=en |access-date=2024-05-03 |archive-date=2022-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128190253/https://deadline.com/2022/01/masters-of-the-universe-movie-netflix-kyle-allen-he-man-1234922004/ |url-status=live }}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Николас Галицин]] || Адам Глен / [[Хи-Мен]] |- | [[Џаред Лето]] || Скелетор |- | [[Идрис Елба]] || Данкан / Ман-ет-Армс |- | [[Камила Мендес]] || Тила |- | [[Алисон Бри]] || Лин |- | [[Џејмс Пјурфој]] || крал Рандор |- | [[Морена Бакарин]] || Волшебничката |- | [[Јоханес Хаукур Јоханесон]] || Фисто |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|url=https://www.amazon.com/salp/motu?hhf=}} [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на MGM]] j99gdx2y2rtahhelh8a8ljt158ty690 5578533 5578529 2026-06-18T12:09:22Z Andrew012p 85224 5578533 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = Господари на вселената | image = Masters of the Universe 2026.webp | alt = | caption = Плакатот на филмот | genre = [[суперхеројски филм]] | director = Тревис Најт | producer = {{plainlist| * Тод Блек * Џејсон Блументал * Стив Тиш * Девон Френклин }} | writer = Крис Батлер | starring = {{plainlist| * [[Николас Галицин]] * [[Камила Мендес]] * [[Елисон Бри]] * [[Џаред Лето]] * [[Идрис Елба]] }} | cinematography = [[Фабијан Вагнер]] | studio = {{plainlist| * Mattel Films * Escape Artists * Franklin Entertainment }} | distributor = [[Amazon MGM Studios]] | budget = 200 милиони долари<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2023/film/news/masters-of-the-universe-movie-amazon-mgm-1235789957/|title=Masters of the Universe Movie Eyes New Home at Amazon After Netflix Exit (EXCLUSIVE)|first=Matt|last=Donnelly|work=[[Variety]]|date=2023-11-13|access-date=2026-06-11}}</ref> | gross = 86,1 милион долари<ref name="BOM">{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl973309441/?ref_=bo_we_table_1|title=Masters of the Universe|lang=en|website=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[Internet Movie Database|IMDbPro]]|access-date=2026-06-16}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | released = 5 јуни 2026 г. (САД)<br>4 јуни 2026 г. (Македонија) | native_name = Masters of the Universe }} '''''Господари на вселената''''' ({{langx|en|Masters of the Universe}}) — американски [[суперхеројски филм]] од 2026 г., во режија на Тревис Најт, заснован на истоимената франшиза на компанијата Mattel. Филмот е обнова на [[Господари на вселената (филм од 1987)|истоимениот филм]] од 1987 г. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] се одржала на 5 јуни 2026 г., а во [[Македонија]] на 4 јуни истата година. Филмот се покажал како касов неуспех.<ref name="Rubin-June14">{{cite web |first=Rebecca |last=Rubin |website=[[Variety]] |date=2026-06-14 |title=Box Office: Spielberg’s ‘Disclosure Day’ Opens to $44 Million, ‘Masters of the Universe’ Suffers 71% Drop, ‘Obsession’ Keeps Shattering Expectations |url=https://variety.com/2026/film/box-office/spielberg-disclosure-day-box-office-opening-masters-of-the-universe-huge-drop-obsession-shatters-expectations-1236780872/ |access-date=2026-06-17 |lang=en}}</ref> == Содржина == 10-годишниот принц Адам доживува несреќа со вселенски брод и се разделува од својот волшебен Меч на моќта — единствената врска со својот дом на Етернија. Откако го наоѓа речиси две децении подоцна, се враќа назад за да ја заштити родната планета од злите сили. За таа цел, принцот Адам ќе мора да ги открие тајните од своето минато и да стане Хи-Мен — најмоќниот човек во вселената.<ref name=":0">{{cite web |url=https://deadline.com/2022/01/masters-of-the-universe-movie-netflix-kyle-allen-he-man-1234922004/ |last=D'Alessandro |first=Anthony. |title='Masters Of The Universe' Live-Action Mattel Movie Heads To Netflix After Being In Development At Sony; Kyle Allen To Play He-Man |website=Deadline Hollywood |date=2022-01-28 |lang=en |access-date=2024-05-03 |archive-date=2022-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128190253/https://deadline.com/2022/01/masters-of-the-universe-movie-netflix-kyle-allen-he-man-1234922004/ |url-status=live }}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Николас Галицин]] || Адам Глен / [[Хи-Мен]] |- | [[Џаред Лето]] || Скелетор |- | [[Идрис Елба]] || Данкан / Ман-ет-Армс |- | [[Камила Мендес]] || Тила |- | [[Алисон Бри]] || Лин |- | [[Џејмс Пјурфој]] || крал Рандор |- | [[Морена Бакарин]] || Волшебничката |- | [[Јоханес Хаукур Јоханесон]] || Фисто |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|url=https://www.amazon.com/salp/motu?hhf=}} [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на MGM]] q1nzqaew8y8oiyoq7ull5qfpp153nvj 5578534 5578533 2026-06-18T12:10:51Z Andrew012p 85224 5578534 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = Господари на вселената | image = Masters of the Universe 2026.webp | alt = | caption = Плакатот на филмот | genre = [[суперхеројски филм]] | director = Тревис Најт | producer = {{plainlist| * Тод Блек * Џејсон Блументал * Стив Тиш * Девон Френклин }} | writer = Крис Батлер | starring = {{plainlist| * [[Николас Галицин]] * [[Камила Мендес]] * [[Елисон Бри]] * [[Џаред Лето]] * [[Идрис Елба]] }} | cinematography = [[Фабијан Вагнер]] | studio = {{plainlist| * Mattel Films * Escape Artists * Franklin Entertainment }} | distributor = [[Amazon MGM Studios]] | budget = 200 милиони долари<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2023/film/news/masters-of-the-universe-movie-amazon-mgm-1235789957/|title=Masters of the Universe Movie Eyes New Home at Amazon After Netflix Exit (EXCLUSIVE)|first=Matt|last=Donnelly|work=[[Variety]]|date=2023-11-13|access-date=2026-06-11}}</ref> | gross = 86,1 милион долари<ref name="BOM">{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl973309441/?ref_=bo_we_table_1|title=Masters of the Universe|lang=en|website=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[Internet Movie Database|IMDbPro]]|access-date=2026-06-16}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | released = 5 јуни 2026 г. (САД)<br>4 јуни 2026 г. (Македонија) | native_name = Masters of the Universe }} '''''Господари на вселената''''' ({{langx|en|Masters of the Universe}}) — американски [[суперхеројски филм]] од 2026 г., во режија на Тревис Најт, заснован на истоимената франшиза на компанијата Mattel. Филмот е обнова на [[Господари на вселената (филм од 1987)|истоимениот филм]] од 1987 г. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] се одржала на 5 јуни 2026 г., а во [[Македонија]] на 4 јуни истата година. Филмот се покажал како касов неуспех.<ref name="Rubin-June14">{{cite web |first=Rebecca |last=Rubin |website=[[Variety]] |date=2026-06-14 |title=Box Office: Spielberg’s ‘Disclosure Day’ Opens to $44 Million, ‘Masters of the Universe’ Suffers 71% Drop, ‘Obsession’ Keeps Shattering Expectations |url=https://variety.com/2026/film/box-office/spielberg-disclosure-day-box-office-opening-masters-of-the-universe-huge-drop-obsession-shatters-expectations-1236780872/ |access-date=2026-06-17 |lang=en}}</ref> == Содржина == 10-годишниот принц Адам доживува несреќа со вселенски брод и се разделува од својот волшебен Меч на моќта — единствената врска со својот дом на Етернија. Откако го наоѓа речиси две децении подоцна, се враќа назад за да ја заштити родната планета од злите сили. За таа цел, принцот Адам ќе мора да ги открие тајните од своето минато и да стане Хи-Мен — најмоќниот човек во вселената.<ref name=":0">{{cite web |url=https://deadline.com/2022/01/masters-of-the-universe-movie-netflix-kyle-allen-he-man-1234922004/ |last=D'Alessandro |first=Anthony. |title='Masters Of The Universe' Live-Action Mattel Movie Heads To Netflix After Being In Development At Sony; Kyle Allen To Play He-Man |website=Deadline Hollywood |date=2022-01-28 |lang=en |access-date=2024-05-03 |archive-date=2022-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128190253/https://deadline.com/2022/01/masters-of-the-universe-movie-netflix-kyle-allen-he-man-1234922004/ |url-status=live }}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Николас Галицин]] || Адам Глен / [[Хи-Мен]] |- | [[Џаред Лето]] || Скелетор |- | [[Идрис Елба]] || Данкан / Мен-ет-Армс |- | [[Камила Мендес]] || Тила |- | [[Алисон Бри]] || Лин |- | [[Џејмс Пјурфој]] || крал Рандор |- | [[Морена Бакарин]] || Волшебничката |- | [[Јоханес Хаукур Јоханесон]] || Фисто |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|url=https://www.amazon.com/salp/motu?hhf=}} [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на MGM]] 6r39zmelpq1l1bkktlybu9tlo4lndwl 5578535 5578534 2026-06-18T12:12:10Z Andrew012p 85224 5578535 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = Господари на вселената | image = Masters of the Universe 2026.webp | alt = | caption = Плакатот на филмот | genre = [[суперхеројски филм]] | director = Тревис Најт | producer = {{plainlist| * Тод Блек * Џејсон Блументал * Стив Тиш * Девон Френклин }} | writer = Крис Батлер | starring = {{plainlist| * [[Николас Галицин]] * [[Камила Мендес]] * [[Елисон Бри]] * [[Џаред Лето]] * [[Идрис Елба]] }} | cinematography = [[Фабијан Вагнер]] | studio = {{plainlist| * Mattel Films * Escape Artists * Franklin Entertainment }} | distributor = [[Amazon MGM Studios]] | budget = 200 милиони долари<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2023/film/news/masters-of-the-universe-movie-amazon-mgm-1235789957/|title=Masters of the Universe Movie Eyes New Home at Amazon After Netflix Exit (EXCLUSIVE)|first=Matt|last=Donnelly|work=[[Variety]]|date=2023-11-13|access-date=2026-06-11}}</ref> | gross = 86,1 милион долари<ref name="BOM">{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl973309441/?ref_=bo_we_table_1|title=Masters of the Universe|lang=en|website=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[Internet Movie Database|IMDbPro]]|access-date=2026-06-16}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | released = 5 јуни 2026 г. (САД)<br>4 јуни 2026 г. (Македонија) | native_name = Masters of the Universe }} '''''Господари на вселената''''' ({{langx|en|Masters of the Universe}}) — американски [[суперхеројски филм]] од 2026 г., во режија на Тревис Најт, заснован на истоимената франшиза на компанијата Mattel. Филмот е обнова на [[Господари на вселената (филм од 1987)|истоимениот филм]] од 1987 г. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] се одржала на 5 јуни 2026 г., а во [[Македонија]] на 4 јуни истата година. Филмот се покажал како касов неуспех.<ref name="Rubin-June14">{{cite web |first=Rebecca |last=Rubin |website=[[Variety]] |date=2026-06-14 |title=Box Office: Spielberg’s ‘Disclosure Day’ Opens to $44 Million, ‘Masters of the Universe’ Suffers 71% Drop, ‘Obsession’ Keeps Shattering Expectations |url=https://variety.com/2026/film/box-office/spielberg-disclosure-day-box-office-opening-masters-of-the-universe-huge-drop-obsession-shatters-expectations-1236780872/ |access-date=2026-06-17 |lang=en}}</ref> == Содржина == 10-годишниот принц Адам доживува несреќа со вселенски брод и се разделува од својот волшебен Меч на моќта — единствената врска со својот дом на Етернија. Откако го наоѓа речиси две децении подоцна, се враќа назад за да ја заштити родната планета од злите сили. За таа цел, принцот Адам ќе мора да ги открие тајните од своето минато и да стане Хи-Мен — најмоќниот човек во вселената.<ref name=":0">{{cite web |url=https://deadline.com/2022/01/masters-of-the-universe-movie-netflix-kyle-allen-he-man-1234922004/ |last=D'Alessandro |first=Anthony. |title='Masters Of The Universe' Live-Action Mattel Movie Heads To Netflix After Being In Development At Sony; Kyle Allen To Play He-Man |website=Deadline Hollywood |date=2022-01-28 |lang=en |access-date=2024-05-03 |archive-date=2022-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128190253/https://deadline.com/2022/01/masters-of-the-universe-movie-netflix-kyle-allen-he-man-1234922004/ |url-status=live }}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Николас Галицин]] || Адам Глен / [[Хи-Мен]] |- | [[Џаред Лето]] || Скелетор |- | [[Идрис Елба]] || Данкан / Војникот |- | [[Камила Мендес]] || Тила |- | [[Алисон Бри]] || Лин |- | [[Џејмс Пјурфој]] || крал Рандор |- | [[Морена Бакарин]] || Волшебничката |- | [[Јоханес Хаукур Јоханесон]] || Фисто |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|url=https://www.amazon.com/salp/motu?hhf=}} [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на MGM]] iitsqphqro4ezjiijbssy0jjl2qcdqs 5578592 5578535 2026-06-18T12:58:55Z Andrew012p 85224 /* */ 5578592 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = Господари на вселената | image = Masters of the Universe 2026.webp | alt = | caption = Плакатот на филмот | genre = [[суперхеројски филм]] | director = Тревис Најт | producer = {{plainlist| * Тод Блек * Џејсон Блументал * Стив Тиш * Девон Френклин }} | writer = Крис Батлер | starring = {{plainlist| * [[Николас Галицин]] * [[Камила Мендес]] * [[Елисон Бри]] * [[Џаред Лето]] * [[Идрис Елба]] }} | cinematography = [[Фабијан Вагнер]] | studio = {{plainlist| * Mattel Films * Escape Artists * Franklin Entertainment }} | distributor = [[Amazon MGM Studios]] | budget = 200 милиони долари<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2023/film/news/masters-of-the-universe-movie-amazon-mgm-1235789957/|title=Masters of the Universe Movie Eyes New Home at Amazon After Netflix Exit (EXCLUSIVE)|first=Matt|last=Donnelly|work=[[Variety]]|date=2023-11-13|access-date=2026-06-11}}</ref> | gross = 86,1 милион долари<ref name="BOM">{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl973309441/?ref_=bo_we_table_1|title=Masters of the Universe|lang=en|website=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[Internet Movie Database|IMDbPro]]|access-date=2026-06-16}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | released = 5 јуни 2026 г. (САД)<br>4 јуни 2026 г. (Македонија) | native_name = Masters of the Universe }} '''''Господари на вселената''''' ({{langx|en|Masters of the Universe}}) — американски [[суперхеројски филм]] од 2026 г., во режија на Тревис Најт, заснован на истоимената франшиза на компанијата Mattel. Филмот е обнова на [[Господари на вселената (филм од 1987)|истоимениот филм]] од 1987 г. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] се одржала на 5 јуни 2026 г., а во [[Македонија]] на 4 јуни истата година. Филмот се покажал како неуспех во киноблагајните.<ref name="Rubin-June14">{{cite web |first=Rebecca |last=Rubin |website=[[Variety]] |date=2026-06-14 |title=Box Office: Spielberg’s ‘Disclosure Day’ Opens to $44 Million, ‘Masters of the Universe’ Suffers 71% Drop, ‘Obsession’ Keeps Shattering Expectations |url=https://variety.com/2026/film/box-office/spielberg-disclosure-day-box-office-opening-masters-of-the-universe-huge-drop-obsession-shatters-expectations-1236780872/ |access-date=2026-06-17 |lang=en}}</ref> == Содржина == 10-годишниот принц Адам доживува несреќа со вселенски брод и се разделува од својот волшебен Меч на моќта — единствената врска со својот дом на Етернија. Откако го наоѓа речиси две децении подоцна, се враќа назад за да ја заштити родната планета од злите сили. За таа цел, принцот Адам ќе мора да ги открие тајните од своето минато и да стане Хи-Мен — најмоќниот човек во вселената.<ref name=":0">{{cite web |url=https://deadline.com/2022/01/masters-of-the-universe-movie-netflix-kyle-allen-he-man-1234922004/ |last=D'Alessandro |first=Anthony. |title='Masters Of The Universe' Live-Action Mattel Movie Heads To Netflix After Being In Development At Sony; Kyle Allen To Play He-Man |website=Deadline Hollywood |date=2022-01-28 |lang=en |access-date=2024-05-03 |archive-date=2022-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128190253/https://deadline.com/2022/01/masters-of-the-universe-movie-netflix-kyle-allen-he-man-1234922004/ |url-status=live }}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Николас Галицин]] || Адам Глен / [[Хи-Мен]] |- | [[Џаред Лето]] || Скелетор |- | [[Идрис Елба]] || Данкан / Војникот |- | [[Камила Мендес]] || Тила |- | [[Алисон Бри]] || Лин |- | [[Џејмс Пјурфој]] || крал Рандор |- | [[Морена Бакарин]] || Волшебничката |- | [[Јоханес Хаукур Јоханесон]] || Фисто |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|url=https://www.amazon.com/salp/motu?hhf=}} [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на MGM]] joxlynk2s574tcfbhh4azyp4ltp83he 1 1397819 5578530 2026-06-18T12:06:22Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5578530 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1397820 5578532 2026-06-18T12:09:02Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/h8EXVMAy6SBtqTJ6ofTfWDjE6zC.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Господари на вселената (филм од 2026) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5578532 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/h8EXVMAy6SBtqTJ6ofTfWDjE6zC.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Господари на вселената (филм од 2026) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} maiojgolznmcuyhadlti1l6wzhgjm1x 0 1397821 5578537 2026-06-18T12:13:53Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1285368837|Morava, Kočevje]]“ 5578537 wikitext text/x-wiki '''Морава''' ({{Langx|de|Mrauen}}) - [[село]] во [[Општина Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Селото било населено со [[Готшери|Кочевари]]. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] неговото првобитно население било протерано. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. Го вклучува и поранешниот [[Катун (појаснување)|катун]] Мошеник ({{Langx|de|Moschelnik}} <ref name="Leksikon" />). == Име == Во пишани записи Морава првпат се сретнува во 1498 година како ''Hemoraw''. Се верува дека потекнува од архаичната словенечка општа именка ''*morava'' „(влажна) ливада“. Месно, селото е познато како ''Омрава''.<ref name="Snoj" /> Селото во минатото било познато како ''Мрауен'' на германски. == Црква == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Свето Тројство|Света Троица]], била [[Готска архитектура|доцноготска]] градба. Црква веќе постоела на местото барем уште во 1674 година, врз основа на датумот врежан во облогата на вратата; сепак, веројатно веќе имало градба на локацијата до крајот на 15 век. Извештај за посета од 1753 година е првото писмено споменување на црквата во селото. Црквата била [[еднокорабна]] градба со рамен таван и потесен осмоаголен [[олтар]] со свод, ѕидан од пет страни. Пред влезот имало отворен трем. Црквата била обновена во 1896 година, а потоа обновена и проширена во 1902 година, кога била додадена [[камбанарија]] со часовник, која го заменила ќерамидниот [[фронтон]] и служела како влезен [[трем]]. По Втората светска војна, црквата продолжила да служи како парохиска црква за [[Парохија|парохијата]] [[Кочевска Река]]. Црквата била срушена со [[динамит]] во 1955 година, а урнатините биле срамнети со земја во 1956 година. == Наводи == == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Morava, Kočevje|Morava}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:462_x1653938.655464476_y5708017.232107539_s14_b2345 Morava on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Mrauen.pdf Pre–World War II list of oeconyms and family names in Morava] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gsr&GScid=2461521 Morava cemetery] {{Кочевје}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] hh0xrhe6cqtynkd1q5jyhjcoxtpoqb4 5578538 5578537 2026-06-18T12:18:41Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5578538 wikitext text/x-wiki {{Other uses|Morava (disambiguation)}} {{Infobox settlement |official_name = Морава<br/>Morava |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = Morava Kocevje.JPG |imagesize = 250px |image_caption = Морава |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = top |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 6,17 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 109 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|33|1.98|N|14|51|44.28|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 536,7 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1338 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>}} '''Морава''' ({{Langx|de|Mrauen}}) — [[село]] во [[Општина Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Селото било населено со [[Готшери|Кочевари]]. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] неговото првобитно население било протерано. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. Го вклучува и поранешниот [[Катун (појаснување)|катун]] Мошеник ({{Langx|de|Moschelnik}} <ref name="Leksikon" />). == Име == Во пишани записи Морава првпат се сретнува во 1498 година како ''Hemoraw''. Се верува дека потекнува од архаичната словенечка општа именка ''*morava'' „(влажна) ливада“. Месно, селото е познато како ''Омрава''.<ref name="Snoj" /> Селото во минатото било познато како ''Мрауен'' на германски. == Црква == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Свето Тројство|Света Троица]], била [[Готска архитектура|доцноготска]] градба. Црква веќе постоела на местото барем уште во 1674 година, врз основа на датумот врежан во облогата на вратата; сепак, веројатно веќе имало градба на локацијата до крајот на 15 век. Извештај за посета од 1753 година е првото писмено споменување на црквата во селото. Црквата била [[еднокорабна]] градба со рамен таван и потесен осмоаголен [[олтар]] со свод, ѕидан од пет страни. Пред влезот имало отворен трем. Црквата била обновена во 1896 година, а потоа обновена и проширена во 1902 година, кога била додадена [[камбанарија]] со часовник, која го заменила ќерамидниот [[фронтон]] и служела како влезен [[трем]]. По Втората светска војна, црквата продолжила да служи како парохиска црква за [[Парохија|парохијата]] [[Кочевска Река]]. Црквата била срушена со [[динамит]] во 1955 година, а урнатините биле срамнети со земја во 1956 година. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Morava, Kočevje|Морава}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:462_x1653938.655464476_y5708017.232107539_s14_b2345 Morava on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Mrauen.pdf Pre–World War II list of oeconyms and family names in Morava] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gsr&GScid=2461521 Morava cemetery] {{Кочевје}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] iqpbsyiqv72dm7c9z4dvl84o2k2ytj0 5578539 5578538 2026-06-18T12:24:41Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5578539 wikitext text/x-wiki {{Other uses|Морава (појаснување)}} {{Infobox settlement |official_name = Морава<br/>Morava |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = Morava Kocevje.JPG |imagesize = 250px |image_caption = Морава |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = top |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 6,17 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 109 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|33|1.98|N|14|51|44.28|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 536,7 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1338 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>}} '''Морава''' ({{Langx|de|Mrauen}}<ref name="Leksikon">''Leksikon občin kraljestev in dežel zastopanih v državnem zboru,'' vol. 6: ''Kranjsko''. 1906. Vienna: C. Kr. Dvorna in Državna Tiskarna, p. 40.</ref><ref name="Ferenc">Ferenc, Mitja. 2007. ''Nekdanji nemški jezikovni otok na kočevskem''. Kočevje: Pokrajinski muzej, p. 4.</ref>) — [[село]] во [[Општина Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Селото било населено со [[Готшери|Кочевари]]. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] неговото првобитно население било протерано. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]].<ref>[http://www.obcinakocevje.si/ Kočevje municipal site]</ref> Го вклучува и поранешниот [[Катун (појаснување)|катун]] Мошеник ({{Langx|de|Moschelnik}}).<ref name="Leksikon" /> == Име == Во пишани записи Морава првпат се сретнува во 1498 година како ''Hemoraw''. Се верува дека потекнува од архаичната словенечка општа именка ''*morava'' „(влажна) ливада“.<ref name="Snoj">Snoj, Marko. 2009. Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen. Ljubljana: Modrijan and Založba ZRC, pp. 269–270.</ref> Месно, селото е познато како ''Омрава''.<ref name="Snoj"/><ref>Savnik, Roman, ed. 1971.''Krajevni leksikon Slovenije'', vol. 2. Ljubljana: Državna založba Slovenije, pp. 232–233.</ref> Селото во минатото било познато како ''Мрауен'' на германски.<ref name="Leksikon"/><ref name="Ferenc"/> == Црква == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Свето Тројство|Света Троица]], била [[Готска архитектура|доцноготска]] градба. Црква веќе постоела на местото барем уште во 1674 година, врз основа на датумот врежан во облогата на вратата; сепак, веројатно веќе имало градба на локацијата до крајот на 15 век. Извештај за посета од 1753 година е првото писмено споменување на црквата во селото. Црквата била [[еднокорабна]] градба со рамен таван и потесен осмоаголен [[олтар]] со свод, ѕидан од пет страни. Пред влезот имало отворен трем. Црквата била обновена во 1896 година, а потоа обновена и проширена во 1902 година, кога била додадена [[камбанарија]] со часовник, која го заменила ќерамидниот [[фронтон]] и служела како влезен [[трем]]. По Втората светска војна, црквата продолжила да служи како парохиска црква за [[Парохија|парохијата]] [[Кочевска Река]]. Црквата била срушена со [[динамит]] во 1955 година, а урнатините биле срамнети со земја во 1956 година.<ref>Ferenc, Mitja, & Gojko Zupan. 2012. ''Izgubljene kočevske vasi'', vol. 2 (K–P). Ljubljana: Znanstvena založba Filozofske fakultete Univerze v Ljubljani, pp. 142–148.</ref><ref>[http://rkd.situla.org/ Slovenian Ministry of Culture register of national heritage] reference number ešd 2788</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Morava, Kočevje|Морава}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:462_x1653938.655464476_y5708017.232107539_s14_b2345 Morava on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Mrauen.pdf Pre–World War II list of oeconyms and family names in Morava] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gsr&GScid=2461521 Morava cemetery] {{Кочевје}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] ftz867xgjuvvtr4frtel7j8nra6mz7r 5578573 5578539 2026-06-18T12:44:03Z Jtasevski123 69538 5578573 wikitext text/x-wiki {{Other uses|Морава (појаснување)}} {{Infobox settlement |official_name = Морава |other_name = |native_name =Morava |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = Morava Kocevje.JPG |imagesize = 250px |image_caption = Морава |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = top |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Image:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 6,17 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 109 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|33|1.98|N|14|51|44.28|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 536,7 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1338 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>|latd=45.550556|longd=14.862222}} '''Морава''' ({{Langx|de|Mrauen}}<ref name="Leksikon">''Leksikon občin kraljestev in dežel zastopanih v državnem zboru,'' vol. 6: ''Kranjsko''. 1906. Vienna: C. Kr. Dvorna in Državna Tiskarna, p. 40.</ref><ref name="Ferenc">Ferenc, Mitja. 2007. ''Nekdanji nemški jezikovni otok na kočevskem''. Kočevje: Pokrajinski muzej, p. 4.</ref>) — [[село]] во [[Општина Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Селото било населено со [[Готшери|Кочевари]]. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] неговото првобитно население било протерано. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]].<ref>[http://www.obcinakocevje.si/ Kočevje municipal site]</ref> Го вклучува и поранешниот [[Катун (појаснување)|катун]] Мошеник ({{Langx|de|Moschelnik}}).<ref name="Leksikon" /> == Име == Во пишани записи Морава првпат се сретнува во 1498 година како ''Hemoraw''. Се верува дека потекнува од архаичната словенечка општа именка ''*morava'' „(влажна) ливада“.<ref name="Snoj">Snoj, Marko. 2009. Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen. Ljubljana: Modrijan and Založba ZRC, pp. 269–270.</ref> Месно, селото е познато како ''Омрава''.<ref name="Snoj"/><ref>Savnik, Roman, ed. 1971.''Krajevni leksikon Slovenije'', vol. 2. Ljubljana: Državna založba Slovenije, pp. 232–233.</ref> Селото во минатото било познато како ''Мрауен'' на германски.<ref name="Leksikon"/><ref name="Ferenc"/> == Црква == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Свето Тројство|Света Троица]], била [[Готска архитектура|доцноготска]] градба. Црква веќе постоела на местото барем уште во 1674 година, врз основа на датумот врежан во облогата на вратата; сепак, веројатно веќе имало градба на локацијата до крајот на 15 век. Извештај за посета од 1753 година е првото писмено споменување на црквата во селото. Црквата била [[еднокорабна]] градба со рамен таван и потесен осмоаголен [[олтар]] со свод, ѕидан од пет страни. Пред влезот имало отворен трем. Црквата била обновена во 1896 година, а потоа обновена и проширена во 1902 година, кога била додадена [[камбанарија]] со часовник, која го заменила ќерамидниот [[фронтон]] и служела како влезен [[трем]]. По Втората светска војна, црквата продолжила да служи како парохиска црква за [[Парохија|парохијата]] [[Кочевска Река]]. Црквата била срушена со [[динамит]] во 1955 година, а урнатините биле срамнети со земја во 1956 година.<ref>Ferenc, Mitja, & Gojko Zupan. 2012. ''Izgubljene kočevske vasi'', vol. 2 (K–P). Ljubljana: Znanstvena založba Filozofske fakultete Univerze v Ljubljani, pp. 142–148.</ref><ref>[http://rkd.situla.org/ Slovenian Ministry of Culture register of national heritage] reference number ešd 2788</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Morava, Kočevje|Морава}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:462_x1653938.655464476_y5708017.232107539_s14_b2345 Morava on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Mrauen.pdf Pre–World War II list of oeconyms and family names in Morava] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gsr&GScid=2461521 Morava cemetery] {{Кочевје}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] [[Категорија:Општина Кочевје]] q24qca4s6tssz3wmwm2k9ghcu3ma136 1 1397822 5578540 2026-06-18T12:24:55Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5578540 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1397823 5578551 2026-06-18T12:31:21Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Филм | name = Ден на разоткривање | image = Disclosure Day poster.jpg | caption = Плакат на филмот | director = [[Стивен Спилберг]] | screenplay = [[Дејвид Кеп]] | story = Стивен Спилберг | producer = {{plainlist| * [[Кристи Макоско Кригер]] * Стивен Спилберг }} | starring = {{plainlist| * [[Емили Блант]] * Џо... 5578551 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = Ден на разоткривање | image = Disclosure Day poster.jpg | caption = Плакат на филмот | director = [[Стивен Спилберг]] | screenplay = [[Дејвид Кеп]] | story = Стивен Спилберг | producer = {{plainlist| * [[Кристи Макоско Кригер]] * Стивен Спилберг }} | starring = {{plainlist| * [[Емили Блант]] * [[Џош О'Конор]] * [[Колин Фирт]] * [[Ив Хјусон]] * [[Колман Доминго]] }} | cinematography = [[Јануш Камински]] | editing = [[Сара Брошар]] | music = [[Џон Вилијамс]] | studio = {{plainlist| * [[Universal Pictures]] * [[Amblin Entertainment]] }} | distributor = [[Universal Pictures]] | budget = 115 милиони долари<ref name="Puck">{{cite web |url=https://puck.news/summer-box-office-blackjack-what-the-biggest-movies-need-to-beat-the-house/ |title=Summer Box Office Blackjack: What the Biggest Movies Need to Beat the House |last=Mendelson |first=Scott |website=[[Puck (media company)|Puck]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 27, 2026}}</ref> | gross = 104 милиони долари<ref name="NUM">{{cite The Numbers |id=Disclosure-Day-(2026) |access-date=June 18, 2026}}</ref><ref name="BOM">{{cite Box Office Mojo |title=Disclosure Day |id=15047880 |website=[[Box Office Mojo]] |access-date=June 18, 2026}}</ref> | country = [[САД]] | language = [[англиски јазик|англиски]] | released = {{Film date|2026|6|2|[[Grand Rex|Le Grand Rex]]|2026|6|12|САД}} | runtime = 145 минути | native_name = Disclosure Day }} '''''Ден на разоткривање''''' ({{langx|en|Disclosure Day}}) — американски научнофантастичен трилер од 2026 г., во режија на [[Стивен Спилберг]]. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на 12 јуни 2026 г., а во [[Македонија]] на 11 јуни истата година. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Емили Блант]] || Маргарет Ферчајлд, метеоролог и поранешна новинарка |- | Делани Катберт || млада Маргарет |- | [[Џош О'Конор]] || д-р Даниел Келнер, стручњак за кибербезбедност |- | Тајлер Рено || млад Даниел |- | [[Колин Фирт]] || Ноа Скенлон, директор на корпорацијата „Вардекс“ |- | [[Ив Хјусон]] || Џејн Бланкеншип, девојка на Даниел |- | [[Колман Доминго]] || Хуго Вејкфилд |- | [[Вајат Расел]] || Џексон, момчето на Маргарет |- | [[Хенри Лојд-Хјуз]] || Каспер Бојд, шеф на обезбедувањето |- | [[Елизабет Марвел]] || сестра Мора |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.disclosuredaymovie.com}} {{IMDb title|32444672}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] fvjtmzjqbqvcyu7btvj73ay6f4p7tfu 5578555 5578551 2026-06-18T12:35:09Z Andrew012p 85224 5578555 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = Ден на разоткривање | image = Ден на разоткривање филм (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Стивен Спилберг]] | screenplay = [[Дејвид Кеп]] | story = Стивен Спилберг | producer = {{plainlist| * [[Кристи Макоско Кригер]] * Стивен Спилберг }} | starring = {{plainlist| * [[Емили Блант]] * [[Џош О'Конор]] * [[Колин Фирт]] * [[Ив Хјусон]] * [[Колман Доминго]] }} | cinematography = [[Јануш Камински]] | editing = [[Сара Брошар]] | music = [[Џон Вилијамс]] | studio = {{plainlist| * [[Universal Pictures]] * [[Amblin Entertainment]] }} | distributor = Universal Pictures | budget = 115 милиони долари | gross = 104 милиони долари | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | released = {{Film date|2026|6|2|Le Grand Rex|2026|6|12|САД|2026|6|11|Македонија}} | runtime = 145 минути | native_name = Disclosure Day }} '''''Ден на разоткривање''''' ({{langx|en|Disclosure Day}}) — американски научнофантастичен трилер од 2026 г., во режија на [[Стивен Спилберг]].<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2024/film/news/martin-scorsese-frank-sinatra-biopic-dicaprio-jennifer-lawrence-1235973769/|title=Ageless Auteurs: Scorsese Eyes Frank Sinatra Biopic with Leonardo DiCaprio and Jennifer Lawrence, Spielberg Tackling UFO Movie and More|last=Siegel|first=Tatiana|date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240910131830/https://variety.com/2024/film/news/martin-scorsese-frank-sinatra-biopic-dicaprio-jennifer-lawrence-1235973769/|archive-date=10 септември 2024|website=Variety|access-date=19 април 2024|url-status=live}}</ref> Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] се одржала на 12 јуни 2026 г., а во [[Македонија]] на 11 јуни истата година. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Емили Блант]] || Маргарет Ферчајлд, метеоролог и поранешна новинарка |- | Делани Катберт || млада Маргарет |- | [[Џош О'Конор]] || д-р Даниел Келнер, стручњак за кибербезбедност |- | Тајлер Рено || млад Даниел |- | [[Колин Фирт]] || Ноа Скенлон, директор на корпорацијата „Вардекс“ |- | [[Ив Хјусон]] || Џејн Бланкеншип, девојка на Даниел |- | [[Колман Доминго]] || Хуго Вејкфилд |- | [[Вајат Расел]] || Џексон, момчето на Маргарет |- | [[Хенри Лојд-Хјуз]] || Каспер Бојд, шеф на обезбедувањето |- | [[Елизабет Марвел]] || сестра Мора |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.disclosuredaymovie.com}} {{IMDb title|32444672}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] jllbpm8mqwbs66zixdfedrhlkht4ntj 5578556 5578555 2026-06-18T12:35:43Z Andrew012p 85224 5578556 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = Ден на разоткривање | image = Ден на разоткривање филм (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Стивен Спилберг]] | screenplay = [[Дејвид Кеп]] | story = Стивен Спилберг | producer = {{plainlist| * [[Кристи Макоско Кригер]] * Стивен Спилберг }} | starring = {{plainlist| * [[Емили Блант]] * [[Џош О'Конор]] * [[Колин Фирт]] * [[Ив Хјусон]] * [[Колман Доминго]] }} | cinematography = [[Јануш Камински]] | editing = [[Сара Брошар]] | music = [[Џон Вилијамс]] | studio = {{plainlist| * [[Universal Pictures]] * [[Amblin Entertainment]] }} | distributor = Universal Pictures | budget = 115 милиони долари | gross = 104 милиони долари | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | released = {{Film date|2026|6|2|Le Grand Rex|2026|6|12|САД|2026|6|11|Македонија}} | runtime = 145 минути | native_name = Disclosure Day }} '''''Ден на разоткривање''''' ({{langx|en|Disclosure Day}}) — американски научнофантастичен трилер од 2026 г., во режија на [[Стивен Спилберг]].<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2024/film/news/martin-scorsese-frank-sinatra-biopic-dicaprio-jennifer-lawrence-1235973769/|title=Ageless Auteurs: Scorsese Eyes Frank Sinatra Biopic with Leonardo DiCaprio and Jennifer Lawrence, Spielberg Tackling UFO Movie and More|last=Siegel|first=Tatiana|date=17 април 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240910131830/https://variety.com/2024/film/news/martin-scorsese-frank-sinatra-biopic-dicaprio-jennifer-lawrence-1235973769/|archive-date=10 септември 2024|website=Variety|access-date=19 април 2024|url-status=live}}</ref> Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] се одржала на 12 јуни 2026 г., а во [[Македонија]] на 11 јуни истата година. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Емили Блант]] || Маргарет Ферчајлд, метеоролог и поранешна новинарка |- | Делани Катберт || млада Маргарет |- | [[Џош О'Конор]] || д-р Даниел Келнер, стручњак за кибербезбедност |- | Тајлер Рено || млад Даниел |- | [[Колин Фирт]] || Ноа Скенлон, директор на корпорацијата „Вардекс“ |- | [[Ив Хјусон]] || Џејн Бланкеншип, девојка на Даниел |- | [[Колман Доминго]] || Хуго Вејкфилд |- | [[Вајат Расел]] || Џексон, момчето на Маргарет |- | [[Хенри Лојд-Хјуз]] || Каспер Бојд, шеф на обезбедувањето |- | [[Елизабет Марвел]] || сестра Мора |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.disclosuredaymovie.com}} {{IMDb title|32444672}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] f1mccoc9ep6akp7y07pvmro7w8y87y4 5578558 5578556 2026-06-18T12:37:05Z Andrew012p 85224 5578558 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = Ден на разоткривање | image = Ден на разоткривање филм (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Стивен Спилберг]] | screenplay = [[Дејвид Кеп]] | story = Стивен Спилберг | producer = {{plainlist| * [[Кристи Макоско Кригер]] * Стивен Спилберг }} | starring = {{plainlist| * [[Емили Блант]] * [[Џош О'Конор]] * [[Колин Фирт]] * [[Ив Хјусон]] * [[Колман Доминго]] }} | cinematography = [[Јануш Камински]] | editing = [[Сара Брошар]] | music = [[Џон Вилијамс]] | studio = {{plainlist| * [[Universal Pictures]] * [[Amblin Entertainment]] }} | distributor = Universal Pictures | budget = 115 милиони долари | gross = 104 милиони долари | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | released = {{Film date|2026|6|2|Le Grand Rex|2026|6|12|САД|2026|6|11|Македонија}} | runtime = 145 минути | native_name = Disclosure Day }} '''''Ден на разоткривање''''' ({{langx|en|Disclosure Day}}) — американски научнофантастичен трилер од 2026 г., во режија на [[Стивен Спилберг]].<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2024/film/news/martin-scorsese-frank-sinatra-biopic-dicaprio-jennifer-lawrence-1235973769/|title=Ageless Auteurs: Scorsese Eyes Frank Sinatra Biopic with Leonardo DiCaprio and Jennifer Lawrence, Spielberg Tackling UFO Movie and More|last=Siegel|first=Tatiana|date=17 април 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240910131830/https://variety.com/2024/film/news/martin-scorsese-frank-sinatra-biopic-dicaprio-jennifer-lawrence-1235973769/|archive-date=10 септември 2024|website=Variety|access-date=19 април 2024|url-status=live}}</ref> Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] се одржала на 12 јуни 2026 г., а во [[Македонија]] на 11 јуни истата година. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Емили Блант]] || Маргарет Ферчајлд, метеоролог и поранешна новинарка |- | Делани Катберт || млада Маргарет |- | [[Џош О'Конор]] || д-р Даниел Келнер, стручњак за кибербезбедност |- | Тајлер Рено || млад Даниел |- | [[Колин Фирт]] || Ноа Скенлон, директор на корпорацијата „Вардекс“ |- | [[Ив Хјусон]] || Џејн Бланкеншип, девојка на Даниел |- | [[Колман Доминго]] || Хуго Вејкфилд |- | [[Вајат Расел]] || Џексон, момчето на Маргарет |- | [[Хенри Лојд-Хјуз]] || Каспер Бојд, шеф на обезбедувањето |- | [[Елизабет Марвел]] || сестра Мора |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.disclosuredaymovie.com}} {{IMDb title|32444672}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Universal Pictures]] [[Категорија:Филмови на Стивен Спилберг]] t9b3no2bfqqwnzxunq6dj3wwp2x4dsn 5578560 5578558 2026-06-18T12:39:42Z Andrew012p 85224 5578560 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = Ден на разоткривање | image = Ден на разоткривање филм (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Стивен Спилберг]] | screenplay = [[Дејвид Кеп]] | story = Стивен Спилберг | producer = {{plainlist| * [[Кристи Макоско Кригер]] * Стивен Спилберг }} | starring = {{plainlist| * [[Емили Блант]] * [[Џош О'Конор]] * [[Колин Фирт]] * [[Ив Хјусон]] * [[Колман Доминго]] }} | cinematography = [[Јануш Камински]] | editing = [[Сара Брошар]] | music = [[Џон Вилијамс]] | studio = {{plainlist| * [[Universal Pictures]] * [[Amblin Entertainment]] }} | distributor = Universal Pictures | budget = 115 милиони долари | gross = 104 милиони долари | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | released = {{Film date|2026|6|2|Le Grand Rex|2026|6|12|САД|2026|6|11|Македонија}} | runtime = 145 минути | native_name = Disclosure Day }} '''''Ден на разоткривање''''' ({{langx|en|Disclosure Day}}) — американски научнофантастичен трилер од 2026 г., во режија на [[Стивен Спилберг]].<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2024/film/news/martin-scorsese-frank-sinatra-biopic-dicaprio-jennifer-lawrence-1235973769/|title=Ageless Auteurs: Scorsese Eyes Frank Sinatra Biopic with Leonardo DiCaprio and Jennifer Lawrence, Spielberg Tackling UFO Movie and More|last=Siegel|first=Tatiana|date=17 април 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240910131830/https://variety.com/2024/film/news/martin-scorsese-frank-sinatra-biopic-dicaprio-jennifer-lawrence-1235973769/|archive-date=10 септември 2024|website=Variety|access-date=19 април 2024|url-status=live}}</ref> Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] се одржала на 12 јуни 2026 г., а во [[Македонија]] на 11 јуни истата година. == Содржина == Заплетот на филмот раскажува како луѓето дознаваат за [[Вонземјани|вонземјаните]], чие постоење било скриено долго време. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Емили Блант]] || Маргарет Ферчајлд, метеоролог и поранешна новинарка |- | Делани Катберт || млада Маргарет |- | [[Џош О'Конор]] || д-р Даниел Келнер, стручњак за кибербезбедност |- | Тајлер Рено || млад Даниел |- | [[Колин Фирт]] || Ноа Скенлон, директор на корпорацијата „Вардекс“ |- | [[Ив Хјусон]] || Џејн Бланкеншип, девојка на Даниел |- | [[Колман Доминго]] || Хуго Вејкфилд |- | [[Вајат Расел]] || Џексон, момчето на Маргарет |- | [[Хенри Лојд-Хјуз]] || Каспер Бојд, шеф на обезбедувањето |- | [[Елизабет Марвел]] || сестра Мора |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.disclosuredaymovie.com}} {{IMDb title|32444672}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Universal Pictures]] [[Категорија:Филмови на Стивен Спилберг]] 5ptpjorn1desbkgrn4ecam8wjs55gb4 5578562 5578560 2026-06-18T12:41:06Z Andrew012p 85224 5578562 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = Ден на разоткривање | image = Ден на разоткривање филм (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Стивен Спилберг]] | screenplay = [[Дејвид Кеп]] | story = Стивен Спилберг | producer = {{plainlist| * [[Кристи Макоско Кригер]] * Стивен Спилберг }} | starring = {{plainlist| * [[Емили Блант]] * [[Џош О'Конор]] * [[Колин Фирт]] * [[Ив Хјусон]] * [[Колман Доминго]] }} | cinematography = [[Јануш Камински]] | editing = [[Сара Брошар]] | music = [[Џон Вилијамс]] | studio = {{plainlist| * [[Universal Pictures]] * [[Amblin Entertainment]] }} | distributor = Universal Pictures | budget = 115 милиони долари | gross = 104 милиони долари | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | released = {{Film date|2026|6|2|Le Grand Rex|2026|6|12|САД|2026|6|11|Македонија}} | runtime = 145 минути | native_name = Disclosure Day }} '''''Ден на разоткривање''''' ({{langx|en|Disclosure Day}}) — американски научнофантастичен трилер од 2026 г., во режија на [[Стивен Спилберг]].<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2024/film/news/martin-scorsese-frank-sinatra-biopic-dicaprio-jennifer-lawrence-1235973769/|title=Ageless Auteurs: Scorsese Eyes Frank Sinatra Biopic with Leonardo DiCaprio and Jennifer Lawrence, Spielberg Tackling UFO Movie and More|last=Siegel|first=Tatiana|date=17 април 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240910131830/https://variety.com/2024/film/news/martin-scorsese-frank-sinatra-biopic-dicaprio-jennifer-lawrence-1235973769/|archive-date=10 септември 2024|website=Variety|access-date=19 април 2024|url-status=live}}</ref> Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] се одржала на 12 јуни 2026 г., а во [[Македонија]] на 11 јуни истата година. == Содржина == Заплетот на филмот раскажува како луѓето дознаваат за [[Вонземјани|вонземјаните]], чие постоење било скриено долго време. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Емили Блант]] || Маргарет Ферчајлд, метеоролог и поранешна новинарка |- | Делани Катберт || млада Маргарет |- | [[Џош О'Конор]] || д-р Даниел Келнер, стручњак за кибербезбедност |- | Тајлер Рено || млад Даниел |- | [[Колин Фирт]] || Ноа Скенлон, директор на корпорацијата „Вардекс“ |- | [[Ив Хјусон]] || Џејн Бланкеншип, девојка на Даниел |- | [[Колман Доминго]] || Хуго Вејкфилд |- | [[Вајат Расел]] || Џексон, момчето на Маргарет |- | [[Хенри Лојд-Хјуз]] || Каспер Бојд, шеф на обезбедувањето |- | [[Елизабет Марвел]] || сестра Мора |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.disclosuredaymovie.com}} {{IMDb title|32444672}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Universal Pictures]] [[Категорија:Филмови на Стивен Спилберг]] [[Категорија:Филмови со Емили Блант]] 9un974uppvpl1h6tqsbr0hjj5m68i3e 1 1397824 5578552 2026-06-18T12:31:33Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5578552 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1397825 5578553 2026-06-18T12:32:11Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://www.cineplexx.mk/film/disclosure-day?date=2026-06-18&location=all |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Ден на разоткривање |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5578553 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://www.cineplexx.mk/film/disclosure-day?date=2026-06-18&location=all |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Ден на разоткривање |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} gvh702alld1m82ataecgfuuf4vt9lsc 10 1397826 5578564 2026-06-18T12:42:07Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{#invoke:Navbox|navbox | name = Светско првенство во фудбал 2026 | title = [[Светско првенство во фудбал 2026|<span style="color: white">Светско првенство во фудбал 2026</span>]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | basestyle = background-color:black; color:white; {{box-shadow border|a|#64feda|1px}} | group1 = Фази | list1 = * Светс... 5578564 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Navbox|navbox | name = Светско првенство во фудбал 2026 | title = [[Светско првенство во фудбал 2026|<span style="color: white">Светско првенство во фудбал 2026</span>]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | basestyle = background-color:black; color:white; {{box-shadow border|a|#64feda|1px}} | group1 = Фази | list1 = * [[Светско првенство во фудбал 2026#Групна фаза|Групна фаза]] ** [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|Група А]] ** [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Група Б]] ** [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Група Ц]] ** [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Група Д]] ** [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Група Е]] ** [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Група Ф]] ** [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Група Г]] ** [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Група Х]] ** [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|Група И]] ** [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Група Ј]] ** [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|Група К]] ** [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Група Л]] * [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза|Нокаут фаза]] * [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|Финале]] | group2 = Општи информации | list2 = * [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|Квалификации]] * [[Кандидатури за домаќинство на Светско првенство во фудбал 2026|Кандидатури]] * [[Телевизиски права за Светско првенство во фудбал 2026|ТВ права]] * [[Ждрепка за Светското првенство во фудбал 2026|Ждрепка]] * [[Список на судии на Светското првенство во фудбал 2026|Судии]] * [[Состави на репрезентациите на Светското првенство во фудбал 2026|Состави]] | group3 = Симболи | list3 = * [[Адидас Трионда|Трионда]] (топка) * [[Мапл, Зају и Клач]] (маскоти) * ''[[FIFA World Cup 2026 Official Album]]'' ** "[[Lighter (Jelly Roll and Carín León song)|Lighter]]" ** "[[Illuminate (Jessie Reyez and Elyanna song)|Illuminate]]" ** "[[Dai Dai]]" ** "[[Goals (song)|Goals]]" ** "[[Game Time (Future and Tyla song)|Game Time]]" }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за Светско првенство во фудбал 2026|*]] </noinclude> bybvkvg9zfb2bor0eo7f3z5lpwmyan1 1 1397827 5578584 2026-06-18T12:47:03Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5578584 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1397828 5578586 2026-06-18T12:47:41Z P.Nedelkovski 47736 Пренасочување кон [[Готшери]] 5578586 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Готшери]] rs481awm15nv4f2ux7izap75i2bal7d 1 1397829 5578599 2026-06-18T13:12:10Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5578599 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1397830 5578601 2026-06-18T13:15:13Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5578601 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1397831 5578602 2026-06-18T13:18:50Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1252904985|Mala Gora, Kočevje]]“ 5578602 wikitext text/x-wiki '''Мала Гора''' ({{Langx|de|Malgern}}) - населба во ридовите северно од градот [[Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Селото било населено со [[Кочевари]]. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] неговото првобитно население било протерано. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. == Име == Се претпоставува дека името ''Мала Гора'' (буквално „мала планина“) го измислиле доселеници кои потекнуваат од Големите Планини ( {{Langx|sl|Velika gora}}) синџир на запад, како контраст со областа со поголема надморска височина што ја напуштиле.<ref>{{Наведено списание|last=Obergföll|first=Josef|date=1906|title=Ortsnamen der deutschen Sprachinsel Gottschee|journal=Gottscheer Bote|volume=2|issue=5|pages=10-19}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Simonič|first=Ivan|date=1935|title=Kočevarji v luči krajevnih in ledinskih imen|journal=Glasnik Muzejskega društva za Slovenijo|volume=16|page=63}}</ref> Германското име ''Малгерн'' потоа е изведено од словенечкото име.<ref>{{Наведено списание|last=Koštiál|first=Ivan|date=October 21, 1934|title=O slovenskih krajevnih imenih na Kočevskem|journal=Zivljenje in svet|volume=16|issue=16|page=302}}</ref> == Историја == За време на [[Кочевски бунт (1809)|Кочевски бунт во 1809 година]], францускиот капетан по име Шамбели бил убиен во селото Мала Гора додека ги превезувал даночните приходи од [[Ново Место]] до Кочевје. Во знак на одмазда, француските сили ги запалиле [[Кочевске Полјане]] и [[Костел (замок)|Костел]], го ограбиле градот Кочевје помеѓу 16 и 18 октомври и погубиле пет мажи во Кочевје на 18 октомври. == Црква == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Свети Никола]], била изградена пред 1581 година и имала насликан дрвен покрив во [[Брод (архитектура)|главниот брод]] кој потекнува од 1623 година. Црквата ја преживеала [[Втора светска војна|Втората светска војна]], но била срушена во 1956 година. == Галерија == <gallery> Податотека:Mala_Gora_infopost_Kocevje_Slovenia.JPG|алт=Information sign| Информативен знак Податотека:Mala_Gora_shrine_Kocevje_Slovenia.JPG|алт=Maucharsch Chapel-Shrine| Капелата Маухарш </gallery> == Наводи == == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Mala Gora, Kočevje|Mala Gora}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1122_x1654945.1104191146_y5731551.841082349_s14_b2345 Mala Gora on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Malgern.pdf Pre–World War II map of Mala Gora with oeconyms and family names] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] gg1449mh1u5j6r4a895uzs7hf07txqf 5578605 5578602 2026-06-18T13:22:34Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5578605 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Мала Гора |other_name = |native_name =Mala Gora |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = Mala Gora Kocevje Slovenia.JPG |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = top |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[File:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 11.36 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|41|22.82|N|14|52|8.95|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 487,6 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1332 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref>}} '''Мала Гора''' ({{Langx|de|Malgern}}) - населба во ридовите северно од градот [[Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Селото било населено со [[Кочевари]]. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] неговото првобитно население било протерано. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. == Име == Се претпоставува дека името ''Мала Гора'' (буквално „мала планина“) го измислиле доселеници кои потекнуваат од Големите Планини ( {{Langx|sl|Velika gora}}) синџир на запад, како контраст со областа со поголема надморска височина што ја напуштиле.<ref>{{Наведено списание|last=Obergföll|first=Josef|date=1906|title=Ortsnamen der deutschen Sprachinsel Gottschee|journal=Gottscheer Bote|volume=2|issue=5|pages=10-19}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Simonič|first=Ivan|date=1935|title=Kočevarji v luči krajevnih in ledinskih imen|journal=Glasnik Muzejskega društva za Slovenijo|volume=16|page=63}}</ref> Германското име ''Малгерн'' потоа е изведено од словенечкото име.<ref>{{Наведено списание|last=Koštiál|first=Ivan|date=October 21, 1934|title=O slovenskih krajevnih imenih na Kočevskem|journal=Zivljenje in svet|volume=16|issue=16|page=302}}</ref> == Историја == За време на [[Кочевски бунт (1809)|Кочевски бунт во 1809 година]], францускиот капетан по име Шамбели бил убиен во селото Мала Гора додека ги превезувал даночните приходи од [[Ново Место]] до Кочевје. Во знак на одмазда, француските сили ги запалиле [[Кочевске Полјане]] и [[Костел (замок)|Костел]], го ограбиле градот Кочевје помеѓу 16 и 18 октомври и погубиле пет мажи во Кочевје на 18 октомври. == Црква == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Свети Никола]], била изградена пред 1581 година и имала насликан дрвен покрив во [[Брод (архитектура)|главниот брод]] кој потекнува од 1623 година. Црквата ја преживеала [[Втора светска војна|Втората светска војна]], но била срушена во 1956 година. == Галерија == <gallery> Податотека:Mala_Gora_infopost_Kocevje_Slovenia.JPG|алт=Information sign| Информативен знак Податотека:Mala_Gora_shrine_Kocevje_Slovenia.JPG|алт=Maucharsch Chapel-Shrine| Капелата Маухарш </gallery> == Наводи == == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Mala Gora, Kočevje|Mala Gora}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1122_x1654945.1104191146_y5731551.841082349_s14_b2345 Mala Gora on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Malgern.pdf Pre–World War II map of Mala Gora with oeconyms and family names] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] sc8cssdudkr5pdgi1gx5q2xhmpn1x1h 5578606 5578605 2026-06-18T13:25:34Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5578606 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Мала Гора |other_name = |native_name =Mala Gora |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = Mala Gora Kocevje Slovenia.JPG |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = top |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[File:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 11.36 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|41|22.82|N|14|52|8.95|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 487,6 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1332 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref> |latd = 45.689672 |longd = 14.869153 }} '''Мала Гора''' ({{Langx|de|Malgern}}) — населба во ридовите северно од градот [[Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Селото било населено со [[Кочевари]]. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] неговото првобитно население било протерано. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. == Име == Се претпоставува дека името ''Мала Гора'' (буквално „мала планина“) го измислиле доселеници кои потекнуваат од Големите Планини ( {{Langx|sl|Velika gora}}) синџир на запад, како контраст со областа со поголема надморска височина што ја напуштиле.<ref>{{Наведено списание|last=Obergföll|first=Josef|date=1906|title=Ortsnamen der deutschen Sprachinsel Gottschee|journal=Gottscheer Bote|volume=2|issue=5|pages=10-19}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Simonič|first=Ivan|date=1935|title=Kočevarji v luči krajevnih in ledinskih imen|journal=Glasnik Muzejskega društva za Slovenijo|volume=16|page=63}}</ref> Германското име ''Малгерн'' потоа е изведено од словенечкото име.<ref>{{Наведено списание|last=Koštiál|first=Ivan|date=October 21, 1934|title=O slovenskih krajevnih imenih na Kočevskem|journal=Zivljenje in svet|volume=16|issue=16|page=302}}</ref> == Историја == За време на [[Кочевски бунт (1809)|Кочевски бунт во 1809 година]], францускиот капетан по име Шамбели бил убиен во селото Мала Гора додека ги превезувал даночните приходи од [[Ново Место]] до Кочевје. Во знак на одмазда, француските сили ги запалиле [[Кочевске Полјане]] и [[Костел (замок)|Костел]], го ограбиле градот Кочевје помеѓу 16 и 18 октомври и погубиле пет мажи во Кочевје на 18 октомври. == Црква == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Свети Никола]], била изградена пред 1581 година и имала насликан дрвен покрив во [[Брод (архитектура)|главниот брод]] кој потекнува од 1623 година. Црквата ја преживеала [[Втора светска војна|Втората светска војна]], но била срушена во 1956 година. == Галерија == <gallery> Податотека:Mala_Gora_infopost_Kocevje_Slovenia.JPG|алт=Information sign| Информативен знак Податотека:Mala_Gora_shrine_Kocevje_Slovenia.JPG|алт=Maucharsch Chapel-Shrine| Капелата Маухарш </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Mala Gora, Kočevje|Mala Gora}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1122_x1654945.1104191146_y5731551.841082349_s14_b2345 Mala Gora on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Malgern.pdf Pre–World War II map of Mala Gora with oeconyms and family names] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] l2crovma1urlu2ba0g14wy63wsnc0v7 5578608 5578606 2026-06-18T13:28:40Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5578608 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Мала Гора |other_name = |native_name =Mala Gora |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = Mala Gora Kocevje Slovenia.JPG |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = top |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[File:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 11.36 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|41|22.82|N|14|52|8.95|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 487,6 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1332 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref> |latd = 45.689672 |longd = 14.869153 }} '''Мала Гора''' ({{Langx|de|Malgern}}<ref name="Leksikon">''Leksikon občin kraljestev in dežel zastopanih v državnem zboru,'' vol. 6: ''Kranjsko''. 1906. Vienna: C. Kr. Dvorna in Državna Tiskarna, p. 38.</ref><ref name= "Ferenc">Ferenc, Mitja. 2007. ''Nekdanji nemški jezikovni otok na kočevskem''. Kočevje: Pokrajinski muzej, p. 4.</ref>) — населба во ридовите северно од градот [[Кочевје]] во Јужна [[Словенија]]. Селото било населено со [[Кочевари]]. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] неговото првобитно население било протерано. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]].<ref>[http://www.obcinakocevje.si/ Kočevje municipal site]</ref> == Име == Се претпоставува дека името ''Мала Гора'' (буквално „мала планина“) го измислиле доселеници кои потекнуваат од Големите Планини ( {{Langx|sl|Velika gora}}) синџир на запад, како контраст со областа со поголема надморска височина што ја напуштиле.<ref>{{Наведено списание|last=Obergföll|first=Josef|date=1906|title=Ortsnamen der deutschen Sprachinsel Gottschee|journal=Gottscheer Bote|volume=2|issue=5|pages=10-19}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Simonič|first=Ivan|date=1935|title=Kočevarji v luči krajevnih in ledinskih imen|journal=Glasnik Muzejskega društva za Slovenijo|volume=16|page=63}}</ref> Германското име ''Малгерн'' потоа е изведено од словенечкото име.<ref>{{Наведено списание|last=Koštiál|first=Ivan|date=October 21, 1934|title=O slovenskih krajevnih imenih na Kočevskem|journal=Zivljenje in svet|volume=16|issue=16|page=302}}</ref> == Историја == За време на [[Кочевски бунт (1809)|Кочевски бунт во 1809 година]], францускиот капетан по име Шамбели бил убиен во селото Мала Гора додека ги превезувал даночните приходи од [[Ново Место]] до Кочевје. Во знак на одмазда, француските сили ги запалиле [[Кочевске Полјане]] и [[Костел (замок)|Костел]], го ограбиле градот Кочевје помеѓу 16 и 18 октомври и погубиле пет мажи во Кочевје на 18 октомври.<ref>Steska, Viktor. 1896. "Kočevje." ''Dom in svet'' 9(4): 116–119, 182–184, 210–213, 243–245, 278–282; p. 244.</ref><ref>Loser, Hans. 1928. "Was die alte Leute von der Franzosenzeit erzählen." In: August Schauer (ed.) ''Gottscheer Kalender für das Jahr 1928'' (pp. 23–26). Nesselthal (Koprivnik): Author, p. 23.</ref> == Црква == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Свети Никола]], била изградена пред 1581 година и имала насликан дрвен покрив во [[Брод (архитектура)|главниот брод]] кој потекнува од 1623 година. Црквата ја преживеала [[Втора светска војна|Втората светска војна]], но била срушена во 1956 година.<ref>[http://rkd.situla.org/ Slovenian Ministry of Culture register of national heritage] reference number ešd 2303</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Mala_Gora_infopost_Kocevje_Slovenia.JPG|алт=Information sign| Информативен знак Податотека:Mala_Gora_shrine_Kocevje_Slovenia.JPG|алт=Maucharsch Chapel-Shrine| Капелата Маухарш </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Mala Gora, Kočevje|Mala Gora}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1122_x1654945.1104191146_y5731551.841082349_s14_b2345 Mala Gora on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Malgern.pdf Pre–World War II map of Mala Gora with oeconyms and family names] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] aqkw2z7be1y0yxbpimi1hc5yp7lxw4l 1 1397832 5578609 2026-06-18T13:28:54Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5578609 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1397833 5578614 2026-06-18T13:37:57Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1253072534|Mahovnik]]“ 5578614 wikitext text/x-wiki '''Маховник''' (во постари извори исто така ''Мошвалд''; {{Langx|de|Mooswald}} , во постари извори исто така ''Moschwald''<ref name="Intelligenz" /> ) - населба на левиот брег на [[Ринжа|реката Ринжа]], веднаш северозападно од градот [[Кочевје]] во Jужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. == Историја == Маховник била првата населба во Кочевско за која се зборува во пишани извори. Именувана е во писмо од патријархот Бертрам до грофот Отон фон Ортенбург на 1 септември 1339 година. <ref name="Savnik">{{Наведена книга|title=Krajevni leksikon Slovenije, vol. 2|last=Savnik|first=Roman|date=1971|publisher=Državna založba Slovenije|location=Ljubljana|pages=231-232}}</ref> Во тоа време, Маховник ја вклучувал и територијата на денешно [[Кочевје]], кое сè уште било неименувано. Во 1574 година, населбата имала 20 полуфарми и еден закупец земјоделец. Населбата била првата точка на пристигнување за [[Готшери|Готшерите]] во областа во 14 век. Етнички германските доселеници биле иселени во 1941 година, по што населбата била повторно населена со доселеници од други делови на Словенија.<ref name="Savnik" /> == Наводи == == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1090_x1650903.1857250705_y5723001.987516204_s14_b2345 Маховник на Геопедија] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Mooswald.pdf Карта на Маховник пред Втората светска војна со економии и семејни имиња] * {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] b4a4bucfb66qz7aiyg3kip1bi64wx89 5578620 5578614 2026-06-18T13:43:50Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка, поправки 5578620 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Маховник |other_name = |native_name =Mahovnik |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = Mahovnik Slovenia.jpg |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = top |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[File:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 5,32 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 322 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|38|53.39|N|14|50|49.85|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 466,3 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1330 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref> | latd = 45.648164 | longd = 14.847181 }} '''Маховник''' (во постари извори исто така ''Мошвалд''; {{Langx|de|Mooswald}}, во постари извори исто така ''Moschwald''<ref name="Intelligenz" />) — населба на левиот брег на [[Ринжа|реката Ринжа]], веднаш северозападно од градот [[Кочевје]] во Jужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. == Историја == Маховник била првата населба во Кочевско за која се зборува во пишани извори. Именувана е во писмо од патријархот Бертрам до грофот Отон фон Ортенбург на 1 септември 1339 година. <ref name="Savnik">{{Наведена книга|title=Krajevni leksikon Slovenije, vol. 2|last=Savnik|first=Roman|date=1971|publisher=Državna založba Slovenije|location=Ljubljana|pages=231-232}}</ref> Во тоа време, Маховник ја вклучувал и територијата на денешно [[Кочевје]], кое сè уште било неименувано. Во 1574 година, населбата имала 20 полуфарми и еден закупец земјоделец. Населбата била првата точка на пристигнување за [[Готшери|Готшерите]] во областа во 14 век. Етнички германските доселеници биле иселени во 1941 година, по што населбата била повторно населена со доселеници од други делови на Словенија.<ref name="Savnik" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1090_x1650903.1857250705_y5723001.987516204_s14_b2345 Маховник на Геопедија] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Mooswald.pdf Карта на Маховник пред Втората светска војна со економии и семејни имиња] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] pyb92vgaksyn2exegzb8sezd9ughgmm 5578625 5578620 2026-06-18T13:49:03Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5578625 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Маховник |other_name = |native_name =Mahovnik |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = Mahovnik Slovenia.jpg |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = top |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[File:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 5,32 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 322 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|38|53.39|N|14|50|49.85|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 466,3 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1330 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref> | latd = 45.648164 | longd = 14.847181 }} '''Маховник''' (во постари извори исто така ''Мошвалд''<ref name="Intelligenz">''Intelligenzblatt zur Laibacher Zeitung'', no. 141. 24 November 1849, p. 26</ref>; {{Langx|de|Mooswald}}<ref name="Leksikon">''Leksikon občin kraljestev in dežel zastopanih v državnem zboru,'' vol. 6: ''Kranjsko''. 1906. Vienna: C. Kr. Dvorna in Državna Tiskarna, p. 36.</ref><ref>Ferenc, Mitja. 2007. ''Nekdanji nemški jezikovni otok na kočevskem''. Kočevje: Pokrajinski muzej, p. 4.</ref>, во постари извори исто така ''Moschwald''<ref name="Intelligenz"/><ref>''Special-Orts-Repertorium von Krain''. 1885. Vienna: Alfred Hölder, p. 9.</ref>) — населба на левиот брег на [[Ринжа|реката Ринжа]], веднаш северозападно од градот [[Кочевје]] во Jужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]].<ref>[http://www.obcinakocevje.si/ Kočevje municipal site]</ref> == Историја == Маховник била првата населба во Кочевско за која се зборува во пишани извори. Именувана е во писмо од патријархот Бертрам до грофот Отон фон Ортенбург на 1 септември 1339 година.<ref>Tschinkel, Wilhelm. ''Gottscheer Volkstum in Sitte, Brauch, Märchen, Sagen, Legenden und anderen volkstümlichen Überlieferungen.'' Ljubljana: ZRC, p. 607.</ref><ref name="Savnik">{{Наведена книга|title=Krajevni leksikon Slovenije, vol. 2|last=Savnik|first=Roman|date=1971|publisher=Državna založba Slovenije|location=Ljubljana|pages=231-232}}</ref> Во тоа време, Маховник ја вклучувал и територијата на денешно [[Кочевје]], кое сè уште било неименувано. Во 1574 година, населбата имала 20 полуфарми и еден закупец земјоделец. Населбата била првата точка на пристигнување за [[Готшери|Готшерите]] во областа во 14 век. Етнички германските доселеници биле иселени во 1941 година, по што населбата била повторно населена со доселеници од други делови на Словенија.<ref name="Savnik" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1090_x1650903.1857250705_y5723001.987516204_s14_b2345 Маховник на Геопедија] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Mooswald.pdf Карта на Маховник пред Втората светска војна со економии и семејни имиња] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]] [[Категорија:Населени места во Општина Кочевје]] juoixjfxprt0t05hyfdmsdqab9s5ibr 1 1397834 5578626 2026-06-18T13:49:16Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5578626 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1397835 5578636 2026-06-18T14:53:39Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5578636 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1397836 5578654 2026-06-18T17:37:30Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Филм | name = Ганстерот, полицаецот и ѓаволот | image = The Gangster, The Cop, The Devil.jpg | caption = Плакат за филмот | native_name = {{lang|ko|악인전}} | director = [[Ли Вон Те]] | producer = [[Џанг Вон Сок]]<br />Со Канг Хо | writer = Ли Вон Те | starring = [[Ма Тонг Ск]]<br />[[Ким Му Јол]]<br />[[Ким Сунг Кју]] | m... 5578654 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = Ганстерот, полицаецот и ѓаволот | image = The Gangster, The Cop, The Devil.jpg | caption = Плакат за филмот | native_name = {{lang|ko|악인전}} | director = [[Ли Вон Те]] | producer = [[Џанг Вон Сок]]<br />Со Канг Хо | writer = Ли Вон Те | starring = [[Ма Тонг Ск]]<br />[[Ким Му Јол]]<br />[[Ким Сунг Кју]] | music = [[Џо Јонг Вук]] | cinematography = Парк Се Сунг | editing = Хео Сун Ми<br />Хан Јунг Кју | studio = B.A. Entertainment | distributor = Kiwi Media Group | released = {{film date|2019|05|15|Јужна Кореја}} | runtime = 109 минути | country = {{знаме|Јужна Кореја}} | language = [[корејски јазик|корејски]] | gross = 25,8 милиони долари<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt10208198/|title=The Gangster, the Cop, the Devil|website=Box Office Mojo|accessdate=14 September 2021}}</ref> }} '''''Ганстерот, џандарот и ѓаволот''''' ({{Langx|ko|악인전}}) — јужнокорејски акционен криминалистички филм од 2019 г., во режија на Ли Вон Те, заснован на вистинита приказна. Главните улоги ги толкуваат Ма Тонг Сок, Ким Му Јол и Ким Сунг Кју. Во филмот, еден ганстер и еден [[полицаец]] здружуваат сили за да фатат [[сериски убиец]], секој заради свои цели, при што се соочуваат со предизвици од своите непријатели.<ref>{{cite web |title=K-Movie Entertainment Signs Sales for THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?blbdComCd=601006&seq=5120&mode=VIEW |website=Korean Film Biz Zone |accessdate=17 April 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Bona |first1=J. J. |title=Gritty New Trailer for 'The Gangster, The Cop and The Devil' {{!}} cityonfire.com |url=http://cityonfire.com/watch-the-new-trailer-for-the-gangster-the-cop-and-the-devil/ |accessdate=17 April 2019}}</ref><ref>{{cite web |title='The Gangster, the Cop, the Devil' gets standing ovation at Cannes |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/05/689_269344.html |website=[[The Korea Times]] |accessdate=19 December 2019 |language=en |date=23 May 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=Foutch |first1=Haleigh |title='The Gangster, the Cop, the Devil' Review: Ma Dong-seok Steals the Show (Again) {{!}} Fantasia 2019 |url=https://collider.com/the-gangster-the-cop-the-devil-review/#ma-dong-seok |website=[[Collider (website)|Collider]] |accessdate=19 December 2019 |date=16 July 2019}}</ref> Филмот премиерно бил прикажан во [[Јужна Кореја]] на 15 мај 2019 г., а бил прикажан и во секцијата „Полноќни проекции“ на Филмскиот фестивал во Кан во 2019 г., како и на Меѓународниот фестивал на фантастичен филм „Фантазија“ истата година.<ref>{{cite web |last1=PATTERSON |first1=ADAM |title=Fantasia 2019: THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL Review |url=https://filmpulse.net/fantasia-2019-the-gangster-the-cop-the-devil-review/ |website=Film Pulse |accessdate=19 December 2019 |date=18 July 2019}}</ref> == Содржина == Шеф на злосторничка група се здружува со [[полицаец]] за да пронајдат сериски убиец. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ма Тонг Сок]] || Џанг Тонг Со |- | [[Ким Му Јол]] || Џунг Те Сук |- | [[Ким Сунг Кју]] || Канг Кјунг Хо (К) |- | [[Чои Мин Чул]] || Квон О Сунг |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|10208198}} [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2019 година]] 4lk7ow52mdt900bfh4ug5p2hy72afbb 5578656 5578654 2026-06-18T17:38:47Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5578656 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = Ганстерот, полицаецот и ѓаволот | image = The Gangster, The Cop, The Devil.jpg | caption = Плакат за филмот | native_name = {{lang|ko|악인전}} | director = [[Ли Вон Те]] | producer = [[Џанг Вон Сок]]<br />Со Канг Хо | writer = Ли Вон Те | starring = [[Ма Тонг Ск]]<br />[[Ким Му Јол]]<br />[[Ким Сунг Кју]] | music = [[Џо Јонг Вук]] | cinematography = Парк Се Сунг | editing = Хео Сун Ми<br />Хан Јунг Кју | studio = B.A. Entertainment | distributor = Kiwi Media Group | released = {{film date|2019|05|15|Јужна Кореја}} | runtime = 109 минути | country = {{знаме|Јужна Кореја}} | language = [[корејски јазик|корејски]] | gross = 25,8 милиони долари<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt10208198/|title=The Gangster, the Cop, the Devil|website=Box Office Mojo|accessdate=14 September 2021}}</ref> }} '''''Ганстерот, џандарот и ѓаволот''''' ({{Langx|ko|악인전}}) — јужнокорејски акционен криминалистички филм од 2019 г., во режија на Ли Вон Те, заснован на вистинита приказна. Главните улоги ги толкуваат Ма Тонг Сок, Ким Му Јол и Ким Сунг Кју. Во филмот, еден ганстер и еден [[полицаец]] здружуваат сили за да фатат [[сериски убиец]], секој заради свои цели, при што се соочуваат со предизвици од своите непријатели.<ref>{{cite web |title=K-Movie Entertainment Signs Sales for THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?blbdComCd=601006&seq=5120&mode=VIEW |website=Korean Film Biz Zone |accessdate=17 April 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Bona |first1=J. J. |title=Gritty New Trailer for 'The Gangster, The Cop and The Devil' {{!}} cityonfire.com |url=http://cityonfire.com/watch-the-new-trailer-for-the-gangster-the-cop-and-the-devil/ |accessdate=17 April 2019}}</ref><ref>{{cite web |title='The Gangster, the Cop, the Devil' gets standing ovation at Cannes |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/05/689_269344.html |website=[[The Korea Times]] |accessdate=19 December 2019 |language=en |date=23 May 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=Foutch |first1=Haleigh |title='The Gangster, the Cop, the Devil' Review: Ma Dong-seok Steals the Show (Again) {{!}} Fantasia 2019 |url=https://collider.com/the-gangster-the-cop-the-devil-review/#ma-dong-seok |website=[[Collider (website)|Collider]] |accessdate=19 December 2019 |date=16 July 2019}}</ref> Филмот премиерно бил прикажан во [[Јужна Кореја]] на 15 мај 2019 г., а бил прикажан и во секцијата „Полноќни проекции“ на Филмскиот фестивал во Кан во 2019 г., како и на Меѓународниот фестивал на фантастичен филм „Фантазија“ истата година.<ref>{{cite web |last1=PATTERSON |first1=ADAM |title=Fantasia 2019: THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL Review |url=https://filmpulse.net/fantasia-2019-the-gangster-the-cop-the-devil-review/ |website=Film Pulse |accessdate=19 December 2019 |date=18 July 2019}}</ref> == Содржина == Шеф на злосторничка група се здружува со [[полицаец]] за да пронајдат сериски убиец. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ма Тонг Сок]] || Џанг Тонг Со |- | [[Ким Му Јол]] || Џунг Те Сук |- | [[Ким Сунг Кју]] || Канг Кјунг Хо (К) |- | [[Чои Мин Чул]] || Квон О Сунг |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|10208198}} [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2019 година]] [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] jspoh8qcqs0e7lwi4f5j5jwgbd9eh8v 5578659 5578656 2026-06-18T17:40:51Z Andrew012p 85224 5578659 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = | image = The Gangster, the Cop, the devil.webp | caption = Плакатот на филмот | native_name = 악인전 | director = [[Ли Вон Те]] | producer = [[Џанг Вон Сок]]<br />Со Канг Хо | writer = Ли Вон Те | starring = [[Ма Тонг Ск]]<br />[[Ким Му Јол]]<br />[[Ким Сунг Кју]] | music = [[Џо Јонг Вук]] | cinematography = Парк Се Сунг | editing = Хео Сун Ми<br />Хан Јунг Кју | studio = B.A. Entertainment | distributor = Kiwi Media Group | released = {{film date|2019|05|15|Јужна Кореја}} | runtime = 109 минути | country = {{знаме|Јужна Кореја}} | language = [[корејски јазик|корејски]] | gross = 25,8 милиони долари<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt10208198/|title=The Gangster, the Cop, the Devil|website=Box Office Mojo|accessdate=14 September 2021}}</ref> }} '''''Ганстерот, џандарот и ѓаволот''''' ({{Langx|ko|악인전}}) — јужнокорејски акционен криминалистички филм од 2019 г., во режија на Ли Вон Те, заснован на вистинита приказна. Главните улоги ги толкуваат Ма Тонг Сок, Ким Му Јол и Ким Сунг Кју. Во филмот, еден ганстер и еден [[полицаец]] здружуваат сили за да фатат [[сериски убиец]], секој заради свои цели, при што се соочуваат со предизвици од своите непријатели.<ref>{{cite web |title=K-Movie Entertainment Signs Sales for THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?blbdComCd=601006&seq=5120&mode=VIEW |website=Korean Film Biz Zone |accessdate=17 April 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Bona |first1=J. J. |title=Gritty New Trailer for 'The Gangster, The Cop and The Devil' {{!}} cityonfire.com |url=http://cityonfire.com/watch-the-new-trailer-for-the-gangster-the-cop-and-the-devil/ |accessdate=17 April 2019}}</ref><ref>{{cite web |title='The Gangster, the Cop, the Devil' gets standing ovation at Cannes |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/05/689_269344.html |website=[[The Korea Times]] |accessdate=19 December 2019 |language=en |date=23 May 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=Foutch |first1=Haleigh |title='The Gangster, the Cop, the Devil' Review: Ma Dong-seok Steals the Show (Again) {{!}} Fantasia 2019 |url=https://collider.com/the-gangster-the-cop-the-devil-review/#ma-dong-seok |website=[[Collider (website)|Collider]] |accessdate=19 December 2019 |date=16 July 2019}}</ref> Филмот премиерно бил прикажан во [[Јужна Кореја]] на 15 мај 2019 г., а бил прикажан и во секцијата „Полноќни проекции“ на Филмскиот фестивал во Кан во 2019 г., како и на Меѓународниот фестивал на фантастичен филм „Фантазија“ истата година.<ref>{{cite web |last1=PATTERSON |first1=ADAM |title=Fantasia 2019: THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL Review |url=https://filmpulse.net/fantasia-2019-the-gangster-the-cop-the-devil-review/ |website=Film Pulse |accessdate=19 December 2019 |date=18 July 2019}}</ref> == Содржина == Шеф на злосторничка група се здружува со [[полицаец]] за да пронајдат сериски убиец. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ма Тонг Сок]] || Џанг Тонг Со |- | [[Ким Му Јол]] || Џунг Те Сук |- | [[Ким Сунг Кју]] || Канг Кјунг Хо (К) |- | [[Чои Мин Чул]] || Квон О Сунг |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|10208198}} [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2019 година]] [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] nl7qfk0syz8wnotvz4xpm1d6xlyl6eq 5578660 5578659 2026-06-18T17:42:22Z Andrew012p 85224 5578660 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = | image = The Gangster, the Cop, the devil.webp | caption = Плакатот на филмот | native_name = 악인전 | director = [[Ли Вон Те]] | producer = [[Џанг Вон Сок]]<br />Со Канг Хо | writer = Ли Вон Те | starring = [[Ма Тонг Ск]]<br />[[Ким Му Јол]]<br />[[Ким Сунг Кју]] | music = [[Џо Јонг Вук]] | cinematography = Парк Се Сунг | editing = Хео Сун Ми<br />Хан Јунг Кју | studio = B.A. Entertainment | distributor = Kiwi Media Group | released = {{film date|2019|05|15|Јужна Кореја}} | runtime = 109 минути | country = {{знаме|Јужна Кореја}} | language = [[корејски јазик|корејски]] | gross = 25,8 милиони долари<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt10208198/|title=The Gangster, the Cop, the Devil|website=Box Office Mojo|accessdate=14 September 2021}}</ref> }} '''''Ганстерот, џандарот и ѓаволот''''' ({{Langx|ko|악인전}}) — јужнокорејски акционен криминалистички филм од 2019 г., во режија на Ли Вон Те, заснован на вистинита приказна. Главните улоги ги толкуваат Ма Тонг Сок, Ким Му Јол и Ким Сунг Кју. Во филмот, еден [[гангстер]] и еден [[полицаец]] здружуваат сили за да фатат [[сериски убиец]], секој заради свои цели, при што се соочуваат со предизвици од своите непријатели.<ref>{{cite web |title=K-Movie Entertainment Signs Sales for THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?blbdComCd=601006&seq=5120&mode=VIEW |website=Korean Film Biz Zone |accessdate=17 April 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Bona |first1=J. J. |title=Gritty New Trailer for 'The Gangster, The Cop and The Devil' {{!}} cityonfire.com |url=http://cityonfire.com/watch-the-new-trailer-for-the-gangster-the-cop-and-the-devil/ |accessdate=17 April 2019}}</ref><ref>{{cite web |title='The Gangster, the Cop, the Devil' gets standing ovation at Cannes |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/05/689_269344.html |website=[[The Korea Times]] |accessdate=19 December 2019 |language=en |date=23 May 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=Foutch |first1=Haleigh |title='The Gangster, the Cop, the Devil' Review: Ma Dong-seok Steals the Show (Again) {{!}} Fantasia 2019 |url=https://collider.com/the-gangster-the-cop-the-devil-review/#ma-dong-seok |website=[[Collider (website)|Collider]] |accessdate=19 December 2019 |date=16 July 2019}}</ref> Филмот премиерно бил прикажан во [[Јужна Кореја]] на 15 мај 2019 г., а бил прикажан и во секцијата „Полноќни проекции“ на Филмскиот фестивал во Кан во 2019 г., како и на Меѓународниот фестивал на фантастичен филм „Фантазија“ истата година.<ref>{{cite web |last1=PATTERSON |first1=ADAM |title=Fantasia 2019: THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL Review |url=https://filmpulse.net/fantasia-2019-the-gangster-the-cop-the-devil-review/ |website=Film Pulse |accessdate=19 December 2019 |date=18 July 2019}}</ref> == Содржина == Шеф на злосторничка група се здружува со [[полицаец]] за да пронајдат сериски убиец. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ма Тонг Сок]] || Џанг Тонг Со |- | [[Ким Му Јол]] || Џунг Те Сук |- | [[Ким Сунг Кју]] || Канг Кјунг Хо (К) |- | [[Чои Мин Чул]] || Квон О Сунг |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|10208198}} [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2019 година]] [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] nwszqt4xtd4kyqc1i30dxbusncsts1p 5578661 5578660 2026-06-18T17:42:54Z Andrew012p 85224 5578661 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = | image = The Gangster, the Cop, the devil.webp | caption = Плакатот на филмот | native_name = 악인전 | director = [[Ли Вон Те]] | producer = [[Џанг Вон Сок]]<br />Со Канг Хо | writer = Ли Вон Те | starring = [[Ма Донг Сок]]<br />[[Ким Му Јол]]<br />[[Ким Сунг Кју]] | music = [[Џо Јонг Вук]] | cinematography = Парк Се Сунг | editing = Хео Сун Ми<br />Хан Јунг Кју | studio = B.A. Entertainment | distributor = Kiwi Media Group | released = {{film date|2019|05|15|Јужна Кореја}} | runtime = 109 минути | country = {{знаме|Јужна Кореја}} | language = [[корејски јазик|корејски]] | gross = 25,8 милиони долари<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt10208198/|title=The Gangster, the Cop, the Devil|website=Box Office Mojo|accessdate=14 September 2021}}</ref> }} '''''Ганстерот, џандарот и ѓаволот''''' ({{Langx|ko|악인전}}) — јужнокорејски акционен криминалистички филм од 2019 г., во режија на Ли Вон Те, заснован на вистинита приказна. Главните улоги ги толкуваат Ма Донг Сок, Ким Му Јол и Ким Сунг Кју. Во филмот, еден [[гангстер]] и еден [[полицаец]] здружуваат сили за да фатат [[сериски убиец]], секој заради свои цели, при што се соочуваат со предизвици од своите непријатели.<ref>{{cite web |title=K-Movie Entertainment Signs Sales for THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?blbdComCd=601006&seq=5120&mode=VIEW |website=Korean Film Biz Zone |accessdate=17 April 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Bona |first1=J. J. |title=Gritty New Trailer for 'The Gangster, The Cop and The Devil' {{!}} cityonfire.com |url=http://cityonfire.com/watch-the-new-trailer-for-the-gangster-the-cop-and-the-devil/ |accessdate=17 April 2019}}</ref><ref>{{cite web |title='The Gangster, the Cop, the Devil' gets standing ovation at Cannes |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/05/689_269344.html |website=[[The Korea Times]] |accessdate=19 December 2019 |language=en |date=23 May 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=Foutch |first1=Haleigh |title='The Gangster, the Cop, the Devil' Review: Ma Dong-seok Steals the Show (Again) {{!}} Fantasia 2019 |url=https://collider.com/the-gangster-the-cop-the-devil-review/#ma-dong-seok |website=[[Collider (website)|Collider]] |accessdate=19 December 2019 |date=16 July 2019}}</ref> Филмот премиерно бил прикажан во [[Јужна Кореја]] на 15 мај 2019 г., а бил прикажан и во секцијата „Полноќни проекции“ на Филмскиот фестивал во Кан во 2019 г., како и на Меѓународниот фестивал на фантастичен филм „Фантазија“ истата година.<ref>{{cite web |last1=PATTERSON |first1=ADAM |title=Fantasia 2019: THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL Review |url=https://filmpulse.net/fantasia-2019-the-gangster-the-cop-the-devil-review/ |website=Film Pulse |accessdate=19 December 2019 |date=18 July 2019}}</ref> == Содржина == Шеф на злосторничка група се здружува со [[полицаец]] за да пронајдат сериски убиец. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ма Донг Сок]] || Џанг Донг Со |- | [[Ким Му Јол]] || Џунг Те Сук |- | [[Ким Сунг Кју]] || Канг Кјунг Хо (К) |- | [[Чои Мин Чул]] || Квон О Сунг |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|10208198}} [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2019 година]] [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] snn9f5cax67ualj0vueqy3ovqklzeb4 5578662 5578661 2026-06-18T17:44:21Z Andrew012p 85224 5578662 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = | image = The Gangster, the Cop, the devil.webp | caption = Плакатот на филмот | native_name = 악인전 | director = [[Ли Вон Те]] | producer = [[Џанг Вон Сок]]<br />Со Канг Хо | writer = Ли Вон Те | starring = [[Ма Донг Сок]]<br />[[Ким Му Јол]]<br />[[Ким Сунг Кју]] | music = [[Џо Јонг Вук]] | cinematography = Парк Се Сунг | editing = Хео Сун Ми<br />Хан Јунг Кју | studio = B.A. Entertainment | distributor = Kiwi Media Group | released = {{film date|2019|05|15|Јужна Кореја}} | runtime = 109 минути | country = {{знаме|Јужна Кореја}} | language = [[корејски јазик|корејски]] | gross = 25,8 милиони долари<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt10208198/|title=The Gangster, the Cop, the Devil|website=Box Office Mojo|accessdate=14 September 2021}}</ref> }} '''''Гангстерот, џандарот и ѓаволот''''' ({{Langx|ko|악인전}}) — јужнокорејски акционен криминалистички филм од 2019 г., во режија на Ли Вон Те, заснован на вистинита приказна. Главните улоги ги толкуваат Ма Донг Сок, Ким Му Јол и Ким Сунг Кју. Во филмот, еден [[гангстер]] и еден [[полицаец]] здружуваат сили за да фатат [[сериски убиец]], секој заради свои цели, при што се соочуваат со предизвици од своите непријатели.<ref>{{cite web |title=K-Movie Entertainment Signs Sales for THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?blbdComCd=601006&seq=5120&mode=VIEW |website=Korean Film Biz Zone |accessdate=17 April 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Bona |first1=J. J. |title=Gritty New Trailer for 'The Gangster, The Cop and The Devil' {{!}} cityonfire.com |url=http://cityonfire.com/watch-the-new-trailer-for-the-gangster-the-cop-and-the-devil/ |accessdate=17 April 2019}}</ref><ref>{{cite web |title='The Gangster, the Cop, the Devil' gets standing ovation at Cannes |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/05/689_269344.html |website=[[The Korea Times]] |accessdate=19 December 2019 |language=en |date=23 May 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=Foutch |first1=Haleigh |title='The Gangster, the Cop, the Devil' Review: Ma Dong-seok Steals the Show (Again) {{!}} Fantasia 2019 |url=https://collider.com/the-gangster-the-cop-the-devil-review/#ma-dong-seok |website=[[Collider (website)|Collider]] |accessdate=19 December 2019 |date=16 July 2019}}</ref> Филмот премиерно бил прикажан во [[Јужна Кореја]] на 15 мај 2019 г., а бил прикажан и во секцијата „Полноќни проекции“ на Филмскиот фестивал во Кан во 2019 г., како и на Меѓународниот фестивал на фантастичен филм „Фантазија“ истата година.<ref>{{cite web |last1=PATTERSON |first1=ADAM |title=Fantasia 2019: THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL Review |url=https://filmpulse.net/fantasia-2019-the-gangster-the-cop-the-devil-review/ |website=Film Pulse |accessdate=19 December 2019 |date=18 July 2019}}</ref> == Содржина == Шеф на злосторничка група се здружува со [[полицаец]] за да пронајдат сериски убиец. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ма Донг Сок]] || Џанг Донг Со |- | [[Ким Му Јол]] || Џунг Те Сук |- | [[Ким Сунг Кју]] || Канг Кјунг Хо (К) |- | [[Чои Мин Чул]] || Квон О Сунг |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|10208198}} [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2019 година]] [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] qiz45096ducsxyyymrqekio0ej5wup6 5578687 5578662 2026-06-18T21:04:48Z Andrew012p 85224 /* */ 5578687 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = | image = The Gangster, the Cop, the devil.webp | caption = Плакатот на филмот | native_name = {{native name|ko|악인전}} | director = [[Ли Вон Те]] | producer = [[Џанг Вон Сок]]<br />Со Канг Хо | writer = Ли Вон Те | starring = [[Ма Донг Сок]]<br />[[Ким Му Јол]]<br />[[Ким Сунг Кју]] | music = [[Џо Јонг Вук]] | cinematography = Парк Се Сунг | editing = Хео Сун Ми<br />Хан Јунг Кју | studio = B.A. Entertainment | distributor = Kiwi Media Group | released = {{film date|2019|05|15|Јужна Кореја}} | runtime = 109 минути | country = {{знаме|Јужна Кореја}} | language = [[корејски јазик|корејски]] | gross = 25,8 милиони долари<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt10208198/|title=The Gangster, the Cop, the Devil|website=Box Office Mojo|accessdate=14 September 2021}}</ref> }} '''''Гангстерот, џандарот и ѓаволот''''' ({{Langx|ko|악인전}}) — јужнокорејски акционен криминалистички филм од 2019 г., во режија на Ли Вон Те, заснован на вистинита приказна. Главните улоги ги толкуваат Ма Донг Сок, Ким Му Јол и Ким Сунг Кју. Во филмот, еден [[гангстер]] и еден [[полицаец]] здружуваат сили за да фатат [[сериски убиец]], секој заради свои цели, при што се соочуваат со предизвици од своите непријатели.<ref>{{cite web |title=K-Movie Entertainment Signs Sales for THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?blbdComCd=601006&seq=5120&mode=VIEW |website=Korean Film Biz Zone |accessdate=17 April 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Bona |first1=J. J. |title=Gritty New Trailer for 'The Gangster, The Cop and The Devil' {{!}} cityonfire.com |url=http://cityonfire.com/watch-the-new-trailer-for-the-gangster-the-cop-and-the-devil/ |accessdate=17 April 2019}}</ref><ref>{{cite web |title='The Gangster, the Cop, the Devil' gets standing ovation at Cannes |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/05/689_269344.html |website=[[The Korea Times]] |accessdate=19 December 2019 |language=en |date=23 May 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=Foutch |first1=Haleigh |title='The Gangster, the Cop, the Devil' Review: Ma Dong-seok Steals the Show (Again) {{!}} Fantasia 2019 |url=https://collider.com/the-gangster-the-cop-the-devil-review/#ma-dong-seok |website=[[Collider (website)|Collider]] |accessdate=19 December 2019 |date=16 July 2019}}</ref> Филмот премиерно бил прикажан во [[Јужна Кореја]] на 15 мај 2019 г., а бил прикажан и во секцијата „Полноќни проекции“ на Филмскиот фестивал во Кан во 2019 г., како и на Меѓународниот фестивал на фантастичен филм „Фантазија“ истата година.<ref>{{cite web |last1=PATTERSON |first1=ADAM |title=Fantasia 2019: THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL Review |url=https://filmpulse.net/fantasia-2019-the-gangster-the-cop-the-devil-review/ |website=Film Pulse |accessdate=19 December 2019 |date=18 July 2019}}</ref> == Содржина == Шеф на злосторничка група се здружува со [[полицаец]] за да пронајдат сериски убиец. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ма Донг Сок]] || Џанг Донг Со |- | [[Ким Му Јол]] || Џунг Те Сук |- | [[Ким Сунг Кју]] || Канг Кјунг Хо (К) |- | [[Чои Мин Чул]] || Квон О Сунг |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|10208198}} [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2019 година]] [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] gc6uxdh7t4kqp293d1hga4hroi46zes 1 1397837 5578655 2026-06-18T17:37:41Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5578655 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1397838 5578658 2026-06-18T17:40:11Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/mKCI66ACKNHtHrToM4XOa0QkGVs.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Гангстерот, џандарот и ѓаволот |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5578658 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/mKCI66ACKNHtHrToM4XOa0QkGVs.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Гангстерот, џандарот и ѓаволот |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} tuzudn31sxjc6o0zvod807xjb3in0x6 0 1397839 5578668 2026-06-18T18:22:36Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1252956772|Mačkovec, Kočevje]]“ 5578668 wikitext text/x-wiki '''Мачковец''' (порано и ''Мачкова вас'', <ref>[http://www.etno-muzej.si/files/etnolog/pdf/Etnolog_7_1934_simonic_migracije.pdf Simonič, Ivan. 1934. "Migracije na Kočevskem v luči priimkov". ''Etnolog'' 7: 107–138, p. 110.] {{In lang|sl}}</ref> {{Langx|de|Katzendorf}} , <ref name="Leksikon" /> понекогаш ''Kazendorf'', <ref name="Intelligenz" /> [[Кочевари|кочеварски]]: ''Kotzndoarf'') - населба во [[Општина Кочевје|Oпштина Кочевје]] во Jужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]].<ref>[http://www.obcinakocevje.si/ Kočevje municipal site] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100402034314/http://www.obcinakocevje.si/|date=April 2, 2010}}</ref> == Име == Се верува дека името ''Мачковец'' и слични имиња (на пр., ''[[Мачковци]]'', ''[[Мачки (појаснување)|Мачки]]'', итн.) не потекнуваат непосредно од словенечката општа именка ''maček'' „мачка“, како што сугерира Симониќ, туку од презимето ''Мачек'' (кое се заснова на тој [[-оним|зооним]] и денес останува словенечко презиме). Алтернативна теорија, која Сној ја смета за помалку веројатна, е дека ''Мачковец'' е изведен од словенечката општа именка ''мачковец'' „[[Ива (врба)|врба]] “ или „[[грмотрн]]“. Алтернативното словенечко име ''Мачкова вас'' би значело „село каде што живее семејството Мачек“. Се верува дека германското име ''Katzendorf'' потекнува од [[Готшери|кочеварското]] презиме'', Kotze'', што значи „село каде што живее семејството Коце“, а не од германската општа именка ''Katze'' „мачка“. Презимето ''Kotze'' е потврдено во Готше во 18, 19 и почетокот на 20 век. {{Rp|143}}<ref>[http://www.gottscheerland.at/Gottscheer%20Ortspl%C3%A4ne%20PDF/Moos.pdf Pre–World War II map of Mlaka pri Kočevski Reki with oeconyms and family names]{{Мртва врска|date=January 2018}}</ref> == Историја == Во близина на Мачковец е идентификувана праисториска населба. Сепак, немало континуитет помеѓу оваа рана населба и современото време. {{Rp|110}} Во модерната ера, Мачковец првично било [[Кочевари|кочеварско]] село. Во земјишниот регистар од 1574 година, Мачковец имал четири целосни фарми поделени на осум полуфарми,<ref name="Savnik" /> што одговара на население помеѓу 40 и 50 жители Во 1770 година во селото имало 18 куќи. <ref name="Petschauer" /> {{Rp|402}} Во 1936 година, во селото имало 22 куќи, а населението броело 93 жители. Месната економија се засновала на земјоделство и трговија со малопродажба. Првобитните жители на Мачковец биле иселени во ноември 1941 година. Германските сили ја запалиле населбата во март 1944 година и останале само две куќи.<ref name="Savnik" /> == Верско наследство == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Света Ана]], била изградена на Ловечкиот Врв ({{Langx|sl|Lovski vrh}} , {{Langx|de|Annaberg}} „Планината Света Ана“ {{Rp|193}}) северно од населбата. Исто така, тоа е место на [[Праисторија|праисториска]] населба [[Железно време|од железното време]]. Црквата за поклонение, зграда од 16 век која ја преживеала [[Втора светска војна|Втората светска војна]], била срушена во 1953 или 1954 година. Капела посветено на Света Ана била подигната веднаш до местото на поранешната црква во 2003 година.<ref name="Ferenc Zupan" /> {{Rp|193}} Во селото порано постоела капела посветена на Светите Рани. Веројатно е изградена по 1741 година и имала засводен [[презвитериум]] и рамен, можеби обоен, покрив во главниот [[Брод (архитектура)|брод]]. Над влезот имало дрвена надградба за поставување на ѕвоно, изградена во 1819 година кога било купено ѕвоно. Ѕвоното било отстрането од австроунгарските трупи. Капелата имала пехар дизајниран во [[Ренесанса|ренесансен]] стил. Во 1930 година, три месни семејства - Кофлер, Спрингер и Стиен - купиле ново 60-килограмско ѕвоно за капелата. Капелата била уништена откако селото било запалено во 1944 година. {{Rp|111}} == Наводи == == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Mačkovec, Kočevje|Mačkovec}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:3443_x1666006.94000098_y5719351.208335267_s14_b2345 Mačkovec on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Katzendorf.pdf Pre–World War II map of Mačkovec with oeconyms and family names] {{Кочевје}} [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]] [[Категорија:Населби во Општина Кочевје]] bhx5nc3km9tlvky241y2ji60zxiaiwi 5578669 5578668 2026-06-18T18:29:13Z P.Nedelkovski 47736 5578669 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Мачковец |other_name = |native_name =Mačkovec |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = Mackovec Kocevje 2.jpg |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = top |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[File:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 5,48 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 30 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|36|47.39|N|14|57|29.92|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 616,6 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1330 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref> | latd = 45.613164 | longd = 14.958311 }} '''Мачковец''' (порано и ''Мачкова вас'',<ref>[http://www.etno-muzej.si/files/etnolog/pdf/Etnolog_7_1934_simonic_migracije.pdf Simonič, Ivan. 1934. "Migracije na Kočevskem v luči priimkov". ''Etnolog'' 7: 107–138, p. 110.] {{In lang|sl}}</ref> {{Langx|de|Katzendorf}} , <ref name="Leksikon" /> понекогаш ''Kazendorf'', <ref name="Intelligenz" /> [[Кочевари|кочеварски]]: ''Kotzndoarf'') — населба во [[Општина Кочевје|Oпштина Кочевје]] во Jужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]].<ref>[http://www.obcinakocevje.si/ Kočevje municipal site] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100402034314/http://www.obcinakocevje.si/|date=April 2, 2010}}</ref> == Име == Се верува дека името ''Мачковец'' и слични имиња (на пр., ''[[Мачковци]]'', ''[[Мачки (појаснување)|Мачки]]'', итн.) не потекнуваат непосредно од словенечката општа именка ''maček'' „мачка“, како што сугерира Симониќ, туку од презимето ''Мачек'' (кое се заснова на тој [[-оним|зооним]] и денес останува словенечко презиме). Алтернативна теорија, која Сној ја смета за помалку веројатна, е дека ''Мачковец'' е изведен од словенечката општа именка ''мачковец'' „[[Ива (врба)|врба]] “ или „[[грмотрн]]“. Алтернативното словенечко име ''Мачкова вас'' би значело „село каде што живее семејството Мачек“. Се верува дека германското име ''Katzendorf'' потекнува од [[Готшери|кочеварското]] презиме'', Kotze'', што значи „село каде што живее семејството Коце“, а не од германската општа именка ''Katze'' „мачка“. Презимето ''Kotze'' е потврдено во Готше во 18, 19 и почетокот на 20 век. {{Rp|143}}<ref>[http://www.gottscheerland.at/Gottscheer%20Ortspl%C3%A4ne%20PDF/Moos.pdf Pre–World War II map of Mlaka pri Kočevski Reki with oeconyms and family names]{{Мртва врска|date=January 2018}}</ref> == Историја == Во близина на Мачковец е идентификувана праисториска населба. Сепак, немало континуитет помеѓу оваа рана населба и современото време. {{Rp|110}} Во модерната ера, Мачковец првично било [[Кочевари|кочеварско]] село. Во земјишниот регистар од 1574 година, Мачковец имал четири целосни фарми поделени на осум полуфарми,<ref name="Savnik" /> што одговара на население помеѓу 40 и 50 жители Во 1770 година во селото имало 18 куќи. <ref name="Petschauer" /> {{Rp|402}} Во 1936 година, во селото имало 22 куќи, а населението броело 93 жители. Месната економија се засновала на земјоделство и трговија со малопродажба. Првобитните жители на Мачковец биле иселени во ноември 1941 година. Германските сили ја запалиле населбата во март 1944 година и останале само две куќи.<ref name="Savnik" /> == Верско наследство == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Света Ана]], била изградена на Ловечкиот Врв ({{Langx|sl|Lovski vrh}} , {{Langx|de|Annaberg}} „Планината Света Ана“ {{Rp|193}}) северно од населбата. Исто така, тоа е место на [[Праисторија|праисториска]] населба [[Железно време|од железното време]]. Црквата за поклонение, зграда од 16 век која ја преживеала [[Втора светска војна|Втората светска војна]], била срушена во 1953 или 1954 година. Капела посветено на Света Ана била подигната веднаш до местото на поранешната црква во 2003 година.<ref name="Ferenc Zupan" /> {{Rp|193}} Во селото порано постоела капела посветена на Светите Рани. Веројатно е изградена по 1741 година и имала засводен [[презвитериум]] и рамен, можеби обоен, покрив во главниот [[Брод (архитектура)|брод]]. Над влезот имало дрвена надградба за поставување на ѕвоно, изградена во 1819 година кога било купено ѕвоно. Ѕвоното било отстрането од австроунгарските трупи. Капелата имала пехар дизајниран во [[Ренесанса|ренесансен]] стил. Во 1930 година, три месни семејства - Кофлер, Спрингер и Стиен - купиле ново 60-килограмско ѕвоно за капелата. Капелата била уништена откако селото било запалено во 1944 година. {{Rp|111}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Mačkovec, Kočevje|Mačkovec}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:3443_x1666006.94000098_y5719351.208335267_s14_b2345 Mačkovec on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Katzendorf.pdf Pre–World War II map of Mačkovec with oeconyms and family names] {{Кочевје}} [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]] [[Категорија:Населби во Општина Кочевје]] 558lzb3m5zb7t80pigykcq1g7qkjvuj 5578670 5578669 2026-06-18T18:40:29Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5578670 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Мачковец |other_name = |native_name =Mačkovec |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = Mackovec Kocevje 2.jpg |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = top |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[File:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 5,48 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 30 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|36|47.39|N|14|57|29.92|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 616,6 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1330 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref> | latd = 45.613164 | longd = 14.958311 }} '''Мачковец''' (порано и ''Мачкова вас'',<ref name="Intelligenz">''Intelligenzblatt zur Laibacher Zeitung'', no. 141. 24 November 1849, p. 26.</ref><ref>''Special-Orts-Repertorium von Krain''. 1885. Vienna: Alfred Hölder, p. 9.</ref><ref name="Leksikon">''Leksikon občin kraljestev in dežel zastopanih v državnem zboru,'' vol. 6: ''Kranjsko''. 1906. Vienna: C. Kr. Dvorna in Državna Tiskarna, p. 40.</ref><ref>[http://www.etno-muzej.si/files/etnolog/pdf/Etnolog_7_1934_simonic_migracije.pdf Simonič, Ivan. 1934. "Migracije na Kočevskem v luči priimkov". ''Etnolog'' 7: 107–138, p. 110.] {{in lang|sl}}</ref> {{langx|de|Katzendorf}},<ref name="Leksikon"/><ref name= "Ferenc">Ferenc, Mitja. 2007. ''Nekdanji nemški jezikovni otok na kočevskem''. Kočevje: Pokrajinski muzej, p. 4.</ref> {{Langx|de|Katzendorf}},<ref name="Leksikon" /> понекогаш ''Kazendorf'', <ref name="Intelligenz" /> [[Кочевари|кочеварски]]: ''Kotzndoarf''<ref name="Petschauer">Petschauer, Erich. 1980. "Die Gottscheer Siedlungen – Ortsnamenverzeichnis." In ''Das Jahrhundertbuch der Gottscheer'' (pp. 181–197). Klagenfurt: Leustik.</ref>) — населба во [[Општина Кочевје|Oпштина Кочевје]] во Jужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и сега е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]].<ref>[http://www.obcinakocevje.si/ Kočevje municipal site] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100402034314/http://www.obcinakocevje.si/|date=April 2, 2010}}</ref> == Име == Се верува дека името ''Мачковец'' и слични имиња (на пр., ''[[Мачковци]]'', ''[[Мачки (појаснување)|Мачки]]'', итн.) не потекнуваат непосредно од словенечката општа именка ''maček'' „мачка“, како што сугерира Симонич,<ref>Simonič, Ivan. 1935. "Kočevarji v luči krajevnih in ledinskih imen." ''Glasnik Muzejskega društva za Slovenijo'' 16: 61–81 and 106–123, p. 72.</ref> туку од презимето ''Мачек'' (кое се заснова на тој [[-оним|зооним]] и денес останува словенечко презиме). Алтернативна теорија, која Сној ја смета за помалку веројатна, е дека ''Мачковец'' е изведен од словенечката општа именка ''мачковец'' „[[Ива (врба)|врба]] “ или „[[грмотрн]]“.<ref>Snoj, Marko. 2009. ''Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen''. Ljubljana: Modrijan and Založba ZRC, p. 249.</ref> Алтернативното словенечко име ''Мачкова вас'' би значело „село каде што живее семејството Мачек“. Се верува дека германското име ''Katzendorf'' потекнува од [[Готшери|кочеварското]] презиме'', Kotze'', што значи „село каде што живее семејството Коце“, а не од германската општа именка ''Katze'' „мачка“. Презимето ''Kotze'' е потврдено кај [[Кочевари]]те во 18, 19 и почетокот на 20 век.<ref name="Schröer">Schröer, Karl Julius. 1870. ''Wörterbuch der Mundart von Gottschee.'' Vienna: K. u. k. Staatsdruckerei.</ref>{{rp|143}}<ref>[http://www.gottscheerland.at/Gottscheer%20Ortspl%C3%A4ne%20PDF/Moos.pdf Pre–World War II map of Mlaka pri Kočevski Reki with oeconyms and family names]{{dead link|date=January 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Историја == Во близина на Мачковец е идентификувана праисториска населба.<ref name="Savnik">Savnik, Roman, ed. 1971. ''Krajevni leksikon Slovenije'', vol. 2. Ljubljana: Državna založba Slovenije, p. 231.</ref> Меѓутоа, немало континуитет помеѓу оваа рана населба и современото време.<ref name="Ferenc Zupan">Ferenc, Mitja, & Gojko Zupan. 2012. ''Izgubljene kočevske vasi'', vol. 2 (K–P). Ljubljana: Znanstvena založba Filozofske fakultete Univerze v Ljubljani.</ref>{{rp|110}} Во модерната ера, Мачковец првично било [[Кочевари|кочеварско]] село. Во земјишниот регистар од 1574 година, Мачковец имал четири целосни фарми поделени на осум полуфарми,<ref name="Savnik" /> што одговара на население помеѓу 40 и 50 жители Во 1770 година во селото имало 18 куќи.<ref name="Petschauer" />{{Rp|402}} Во 1936 година, во селото имало 22 куќи, а населението броело 93 жители. Месната економија се засновала на земјоделство и трговија со малопродажба.<ref>''Krajevni leksikon Dravske Banovine''. 1937. Ljubljana: Zveza za tujski promet za Slovenijo, p. 216.</ref> Првобитните жители на Мачковец биле иселени во ноември 1941 година. Германските сили ја запалиле населбата во март 1944 година и останале само две куќи.<ref name="Savnik" /> == Верско наследство == Месната [[Црква (градба)|црква]], посветена на [[Света Ана]], била изградена на Ловечкиот Врв ({{Langx|sl|Lovski vrh}}, {{Langx|de|Annaberg}} „Планина Света Ана“<ref name="Ferenc Zupan"/>{{rp|193}})) северно од населбата. Исто така, тоа е место на [[Праисторија|праисториска]] населба [[Железно време|од железното време]]. Црквата за поклонение, зграда од 16 век која ја преживеала [[Втора светска војна|Втората светска војна]], била срушена во 1953 или 1954 година.<ref>[http://rkd.situla.org/ Slovenian Ministry of Culture register of national heritage] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100712051220/http://rkd.situla.org/ |date=July 12, 2010 }} reference number ešd 11988</ref> Капела посветено на Света Ана била подигната веднаш до местото на поранешната црква во 2003 година.<ref name="Ferenc Zupan" />{{Rp|193}} Во селото порано постоела капела посветена на Светите Рани. Веројатно е изградена по 1741 година и имала засводен [[презвитериум]] и рамен, можеби обоен, покрив во главниот [[Брод (архитектура)|брод]]. Над влезот имало дрвена надградба за поставување на ѕвоно, изградена во 1819 година кога било купено ѕвоно. Ѕвоното било отстрането од австроунгарските трупи. Капелата имала пехар дизајниран во [[Ренесанса|ренесансен]] стил. Во 1930 година, три месни семејства - Кофлер, Спрингер и Стиен - купиле ново 60-килограмско ѕвоно за капелата. Капелата била уништена откако селото било запалено во 1944 година.<ref name="Ferenc Zupan"/>{{rp|111}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Mačkovec, Kočevje|Mačkovec}} * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:3443_x1666006.94000098_y5719351.208335267_s14_b2345 Mačkovec on Geopedia] * [http://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Katzendorf.pdf Pre–World War II map of Mačkovec with oeconyms and family names] {{Кочевје}} [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]] [[Категорија:Населби во Општина Кочевје]] gc9rjneylrxnf75xoh1rsjle06kv6ei 1 1397840 5578671 2026-06-18T18:40:45Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5578671 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1397841 5578676 2026-06-18T19:30:47Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{Infobox person | name = Атанасиос Панајоту | native_name = Αθανάσιος Παναγιώτου | native_name_lang = el | image = | image_size = | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = | birth_date = {{роден на|||1848}} | birth_place = {{роден во|Костур (град){{!}}Костур}}, Ото... 5578676 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Атанасиос Панајоту | native_name = Αθανάσιος Παναγιώτου | native_name_lang = el | image = | image_size = | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = | birth_date = {{роден на|||1848}} | birth_place = {{роден во|Костур (град){{!}}Костур}}, [[Отоманско Царство]] | baptised = | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1938|||1848||}} | death_place = | monuments = | nationality = [[Отоманско Царство|Отоманец]] | ethnicity = [[Грк]] | other_names = | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = [[зограф]], [[иконописец]] | years_active = | era = | employer = | organization = | known_for = цркви | notable_works = во текстот | style = | title = | term = | predecessor = | successor = | spouse = | children = | mother = | father = | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''Атанасиос Панајоту''' ({{Langx|el|Αθανάσιος Παναγιώτου}}) — [[Грци|грчки]] [[зограф]] и [[иконописец]] од [[Костур (град)|Костур]]. == Животопис == Роден е во 1848 г. во градот [[Костур (град)|Костур]], [[Егејска Македонија]], тогаш во [[Отоманското Царство]], денес во [[Грција]]. Од рана возраст почнал да се занимава со живопис и заминал за светогорската престолнина [[Кареја]], каде се обучил кај искусни зографи. Долги години творел на [[Света Гора]].<ref name="Ζήκος">{{cite book|title=Η καλλιτεχνική δραστηριότητα του Καστοριανού ζωγράφου Αθανάσιου Παναγιώτου στο Άγιον Όρος (1848 – 1938)|last=Ζήκος|first=Θωμάς|publisher=Αθωνικά Τετράδια, Τεύχος 1, Νοέμβριος 2014|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Се вратил во Југозападна Македонија и работел по низа цркви во [[Костурско]] и [[Населичко]]. Негово дело се царските икони од 1884 г. во „[[Црква „Св. Ѓорги“ - Горенци (Костурско, XIX век)|Св. Ѓорѓи]]“ во [[Горенци (Костурско)|Горенци]].<ref>Β. Στυλιάδη, Μνημεία της Κορησού 3. Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου (1882), ό.π., έτος 2010/21, Ιούλιος, αρ. φύλ. 235, σ.σ. 6-7</ref> Истата година ја живописал црквата „[[Црква „Св. Петка Икономска“|Св. Петка Икономска]]“ во Костур.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=10103&v17=|title=ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ36/10656/193/16-4-1991 - ΦΕΚ 848/Β/16-10-1991|publisher=Διαρκής κατάλογος κηρυγμένων αρχαιολογικών τόπων και μνημείων|archive-url=https://web.archive.org/web/20150111194507/http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=10103&v17=|archive-date=11 јануари 2015|accessdate=}}</ref> Неговата икона „Св. Атанасиј“, датирана 27 април 1896 година, се чува во црквата „[[Црква „Св. Архангели“ - Блазом|Св. Архангели]]“ во [[Блазом]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tovoion.com/news/%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%80%CE%B1%CE%BC%CE%BC%CE%B5%CE%B3%CE%AF%CF%83%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%84%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%B1%CF%81%CF%87%CF%8E%CE%BD-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF/|title=Ιεροί Ναοί των Παμμεγίστων Ταξιαρχών στο Βόιο|work=Το Βόιον|language=el|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105104231/http://www.tovoion.com/news/%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%80%CE%B1%CE%BC%CE%BC%CE%B5%CE%B3%CE%AF%CF%83%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%84%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%B1%CF%81%CF%87%CF%8E%CE%BD-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF/|archive-date=5 јануари 2015}}</ref> Царската икона на Св. Јован Крстител од „[[Црква „Св. Никола“ - Фурка|Св. Никола]]“ во [[Фурка (Епир)|Фурка]], [[Коничко]] е потпишана „хаџи Атанасиос Панајоту“ и е датирана 5 август 1908 г.<ref>{{cite book|url=http://arhioil.com/files/pdf/fourka_tis_hpirou.pdf|title=Η Φούρκα της Ηπείρου (Ιστορία - Λαογραφία)|last=Εξάρχου|first=Χρήστου Γ|year=2007|location=Ιωάννινα, Β Έκδοση|pages=112|accessdate=|lang-hide=1|lang=el}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309143610/http://arhioil.com/files/pdf/fourka_tis_hpirou.pdf|date=2016-03-09}}</ref> Во 1930 г. Панајоту изработил забележителни икони за малиот параклис „[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Нестрам|Св. Архангел Михаил]]“ во горното маало на [[Нестрам]], Горнени.<ref>{{нмс|url=http://fos-kastoria.blogspot.com/2013/11/8.html|title=Φως της Καστοριάς|date=6 ноември 2013|access-date=}}</ref> Починал во 1938 г.<ref name="Ζήκος" /> == Галерија == <gallery class="center" mode="packed" heights="200" caption="Дела на Атанасиос Панајоту од црквата „[[Црква „Св. Петка Икономска“|Св. Петка Икономска]]“ во [[Костур (град)|Костур]], 1884 г."> Податотека:Saint Paraskevi of Ikonomos Church Icon of Vrefokratousa by Athanasios Panagiotou.jpg|Иконата „Богородица со Младенецот“ од иконостасот Податотека:Saint Paraskevi of Ikonomos Church Icon of Saint Atanasius by Athanasios Panagiotou.jpg|Икона на Св. Атанасиј од иконостасот Податотека:Saint Paraskevi of Ikonomos Church Inscription and Saints Euthymius, Alypius and Zosimas.jpg|Ктиторскиот натпис со името на Панајоту и Св. Евтимиј, Св. Алипиј и Св. Зосим Податотека:Saint Paraskevi of Ikonomos Church Frescos by Athanasios Panagiotou.jpg|Светителки </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Ζήκος, Θωμάς Ευάγγελος. Ο ναός της Αγίας Παρασκευής Οικονόμου στην Καστοριά και ο ζωγράφος Αθανάσιος Παναγιώτου, 2003. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ). Σχολή Θεολογική. Τμήμα Θεολογίας [[Категорија:Грчки зографи]] [[Категорија:Грчки иконописци]] 8bopjdyq9g0d15jd37qzldytewspln6 0 1397842 5578678 2026-06-18T19:52:09Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Свети Архангели | fullname = | other name = | native_name = Παμμεγίστων Ταξιαρχών | native_name_lang = el | image = | image_size = | alt = | caption = | pushpin map... 5578678 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Свети Архангели | fullname = | other name = | native_name = Παμμεγίστων Ταξιαρχών | native_name_lang = el | image = | image_size = | alt = | caption = | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|40.2559|21.2672|type:landmark_region:GR|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Блазом]], [[Населичко]] | country = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | denomination = [[Цариградска патријаршија]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = 1895 | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = Цотилско | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Шишанско-сачишка епархија|Шишанско-сачишка]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }}'''Свети Архангели Михаил и Гаврил''' ({{langx|el|Παμμεγίστων Ταξιαρχών}}) — [[Црква (градба)|црква]] во селото [[Блазом]], [[Населичко]], [[Егејска Македонија]]. Влегува во состав на [[Шишанско-сачишка епархија|Шишанско-сачишката епархија]] на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tovoion.com/news/%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%80%CE%B1%CE%BC%CE%BC%CE%B5%CE%B3%CE%AF%CF%83%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%84%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%B1%CF%81%CF%87%CF%8E%CE%BD-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF/|title=Ιεροί Ναοί των Παμμεγίστων Ταξιαρχών στο Βόιο|work=Το Βόιον|language=el|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105104231/http://www.tovoion.com/news/%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%80%CE%B1%CE%BC%CE%BC%CE%B5%CE%B3%CE%AF%CF%83%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%84%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%B1%CF%81%CF%87%CF%8E%CE%BD-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF/|archive-date=5 јануари 2015}}</ref> Првата црква во Блазом е подигната околу 1650 година, судејќи по најстариот црковен ракопис — [[минеј]] од 1645 г. Според натпис над влезот, старата црква била срушена во 1895 г. и на нејзино место бил подигнат нов храм. Проектот бил финансиран од месното население и иселениците во [[Цариград]]. Помеѓу 1957–1966 г. црквата е обновена со средства на иселеници во [[САД|Америка]]. Иконите од старата црква биле пренесени во новата. Царската икона „Христос Велик Архијереј“ е од 1765 година, „Св. Ѓорѓи“ и „Св. Никола“ — од 1838 година, втората икона на Св. Ѓорѓи — од 1868 година, а „Живоносен Извор“ — од 1912 г. Иконите на новата црква се од 1896 г. [[Жртвеник|Жртвеникот]] е живописан во 1914 г. Иконата „Св. Атанасиј“ е дело на истакнатиот зограф [[Атанасиос Панајоту]] од [[Костур (град)|Костур]], датирана 27 април 1896 г.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Шишанско-сачишка епархија]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Цркви во Горуша (општина)|Архангели, Блазом]] [[Категорија:Цркви во Шишанско-сачишката епархија|Архангели, Блазом]] [[Категорија:Појавено во 1895 година]] otziuttvd6uzeqt7zpebw8prq63oyue 0 1397843 5578684 2026-06-18T20:35:58Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1320084567|Mrtvice, Kočevje]]“ 5578684 wikitext text/x-wiki '''Мртвице''' ({{Langx|de|Gschwend}} или ''Geschwend'') - населба северозападно од градот [[Кочевје]] во јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. == Име == Словенечкото име ''Mrtvice'' очигледно е сродно со придавката ''mrtev'' мртов, но врската е нејасна. Една теорија го поврзува името со стар страничен канал или [[мртвица]] на [[Ринжа|реката Ринжа]]. Друга теорија го поврзува името со неплодна почва.<ref>{{Наведена книга|title=Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen|last=Snoj|first=Marko|date=2009|publisher=Modrijan|location=Ljubljana|page=271}}</ref> Се верува дека германското име ''Gschwend'' е изведено од германскиот збор ''schwenden'' „да се расчисти шума, особено со горење“. Името ''Gschwend'' било привремено користено за време на Втората светска војна како ново име за планираното преселување на Германците од Кочевско во [[Рански Триаголник|Ранскиот Триаголник.]] == Историја == Мртвице е понова населба, официјално создадена од делови од [[Готшери|германските]] села [[Кобларји]] и [[Словенска Вас (Кочевје)|Словенска Вас]]<ref name="Savnik">{{Наведена книга|title=Krajevni leksikon Slovenije, vol. 2|last=Savnik|first=Roman|date=1971|publisher=Državna založba Slovenije|location=Ljubljana|page=233}}</ref> во јануари 1953 година. Пред ова, името првенствено се користело како микротопоним. Следствено, Мртвице не се споменувало во земјишниот регистар од 1574 година или во пописот од 1770 година. Сепак, повремено се споменувало Мртвице (како Гшвенд) како населба, како на пример во поштенско известување од 1899 година, кога неговата поштенска надлежност била префрлена од Кочевје на Словенска Вас. Мртвице првенствено се развило како заедница со спални соби за луѓе кои работеле во Кочевје. <ref name="Ferenc 2012" /> == Наводи == == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1795_x1649186.7806056682_y5726856.479256418_s14_b2345 Мртвице на Геопедија] * [https://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Gschwend.pdf Карта на Мртвице пред Втората светска војна со економии и презимиња] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]] hb8n8uxat63ywi99hvp866dbptrfkp9 5578720 5578684 2026-06-19T00:36:50Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5578720 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Мртвице |other_name = |native_name =Mrtvice |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = top |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[File:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 10,19 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 40 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|39|32.72|N|14|48|38.09|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 892,3 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1332 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref> | latd = 45.659089 | longd = 14.810581 }} '''Мртвице''' ({{Langx|de|Gschwend}} или ''Geschwend'') — населба северозападно од градот [[Кочевје]] во јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]]. == Име == Словенечкото име ''Mrtvice'' очигледно е сродно со придавката ''mrtev'' мртов, но врската е нејасна. Една теорија го поврзува името со стар страничен канал или [[мртвица]] на [[Ринжа|реката Ринжа]]. Друга теорија го поврзува името со неплодна почва.<ref>{{Наведена книга|title=Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen|last=Snoj|first=Marko|date=2009|publisher=Modrijan|location=Ljubljana|page=271}}</ref> Се верува дека германското име ''Gschwend'' е изведено од германскиот збор ''schwenden'' „да се расчисти шума, особено со горење“. Името ''Gschwend'' било привремено користено за време на Втората светска војна како ново име за планираното преселување на Германците од Кочевско во [[Рански Триаголник|Ранскиот Триаголник.]] == Историја == Мртвице е понова населба, официјално создадена од делови од [[Готшери|германските]] села [[Кобларји]] и [[Словенска Вас (Кочевје)|Словенска Вас]]<ref name="Savnik">{{Наведена книга|title=Krajevni leksikon Slovenije, vol. 2|last=Savnik|first=Roman|date=1971|publisher=Državna založba Slovenije|location=Ljubljana|page=233}}</ref> во јануари 1953 година. Пред ова, името првенствено се користело како микротопоним. Следствено, Мртвице не се споменувало во земјишниот регистар од 1574 година или во пописот од 1770 година. Сепак, повремено се споменувало Мртвице (како Гшвенд) како населба, како на пример во поштенско известување од 1899 година, кога неговата поштенска надлежност била префрлена од Кочевје на Словенска Вас. Мртвице првенствено се развило како заедница со спални соби за луѓе кои работеле во Кочевје. <ref name="Ferenc 2012" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1795_x1649186.7806056682_y5726856.479256418_s14_b2345 Мртвице на Геопедија] * [https://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Gschwend.pdf Карта на Мртвице пред Втората светска војна со економии и презимиња] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]] qydlpjper5ix3pko9s3v2hin09070o0 5578722 5578720 2026-06-19T00:42:58Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5578722 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Мртвице |other_name = |native_name =Mrtvice |nickname = |settlement_type = |motto = |image_skyline = |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = ||pushpin_map = Словенија |pushpin_label_position = top |pushpin_map_caption = Местоположба во Словенија |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[File:Flag of Slovenia.svg|25px]] [[Словенија]] |subdivision_type1 = Традиционален регион |subdivision_name1 = [[Долењска]] |subdivision_type2 = [[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]] |subdivision_name2 = [[Југоисточна Словенија]] |subdivision_type3 = [[Општини во Словенија|Општина]] |subdivision_name3 = [[Општина Кочевје|Кочевје]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 10,19 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2002 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 40 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|39|32.72|N|14|48|38.09|E|region:SI|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 892,3 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = 1332 |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = <ref>[http://www.stat.si/eng/index.asp Statistical Office of the Republic of Slovenia]</ref> | latd = 45.659089 | longd = 14.810581 }} '''Мртвице''' ({{Langx|de|Gschwend}}<ref name="Leksikon">''Leksikon občin kraljestev in dežel zastopanih v državnem zboru,'' vol. 6: ''Kranjsko''. 1906. Vienna: C. Kr. Dvorna in Državna Tiskarna, p. 42.</ref> или ''Geschwend''<ref>''Laas und Čabar'' (map, 1:75,000). 1903. Vienna: K.u.k. Militärgeographisches Institut.</ref>) — населба северозападно од градот [[Кочевје]] во јужна [[Словенија]]. Областа е дел од традиционалниот регион [[Долењска]] и денес е вклучена во [[Југоисточна Словенија|Статистичкиот регион Југоисточна Словенија]].<ref>[https://www.obcinakocevje.si/ Kočevje municipal site]</ref> == Име == Словенечкото име ''Mrtvice'' очигледно е сродно со придавката ''mrtev'' мртов, но врската е нејасна. Една теорија го поврзува името со стар страничен канал или [[мртвица]] на [[Ринжа|реката Ринжа]].<ref name="Ferenc 2012">Ferenc, Mitja, & Gojko Zupan. 2012. ''Izgubljene kočevske vasi'', vol. 2 (K–P). Ljubljana: Znanstvena založba Filozofske fakultete Univerze v Ljubljani, p. 158.</ref> Друга теорија го поврзува името со неплодна почва.<ref>{{Наведена книга|title=Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen|last=Snoj|first=Marko|date=2009|publisher=Modrijan|location=Ljubljana|page=271}}</ref><ref>Simonič, Ivan. 1935. "Kočevarji v luči krajevnih in ledinskih imen." ''Glasnik Muzejskega društva za Slovenijo'' 16: 61–81 and 106–123, p. 74.</ref><ref name="Petschauer">Petschauer, Erich. 1980. "Die Gottscheer Siedlungen – Ortsnamenverzeichnis." In ''Das Jahrhundertbuch der Gottscheer'' (pp. 181–197). Klagenfurt: Leustik.</ref> Се верува дека германското име ''Gschwend'' е изведено од германскиот збор ''schwenden'' „да се расчисти шума, особено со горење“. Името ''Gschwend'' било привремено користено за време на Втората светска војна како ново име за планираното преселување на Германците од Кочевско во [[Рански Триаголник|Ранскиот Триаголник.]]<ref>Carstanjen, Helmut. 1943. "Deutsche Ortsnamen in der Untersteiermark." ''Marburger Zeitung'' 317/318 (13/14 Nov.), p. 4.</ref> == Историја == Мртвице е понова населба, официјално создадена од делови од [[Готшери|германските]] села [[Кобларји]] и [[Словенска Вас (Кочевје)|Словенска Вас]]<ref name="Savnik">{{Наведена книга|title=Krajevni leksikon Slovenije, vol. 2|last=Savnik|first=Roman|date=1971|publisher=Državna založba Slovenije|location=Ljubljana|page=233}}</ref> во јануари 1953 година. Пред ова, името првенствено се користело како микротопоним.<ref>Kranjc, Andrej, & Franc Lovrenšak. 1981. "Poplavni svet na Kočevskem polju." ''Geografski zbornik'' 21:117–155, p. 147.</ref> Следствено, Мртвице не се споменувало во земјишниот регистар од 1574 година или во пописот од 1770 година. Сепак, повремено се споменувало Мртвице (како Гшвенд) како населба, како на пример во поштенско известување од 1899 година, кога неговата поштенска надлежност била префрлена од Кочевје на Словенска Вас.<ref>"Lokal- und Provinzial-Nachrichten." 1899. ''Laibacher Zeitung'' 118(106) (9 May), p. 839.</ref> Мртвице првенствено се развило како заедница со спални соби за луѓе кои работеле во Кочевје.<ref name="Ferenc 2012" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.geopedia.world/#T12_L362_F2473:1795_x1649186.7806056682_y5726856.479256418_s14_b2345 Мртвице на Геопедија] * [https://www.gottscheerland.at/ortsplaene/Gschwend.pdf Карта на Мртвице пред Втората светска војна со економии и презимиња] {{Кочевје}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Општина Кочевје]] ck4znoplrhd8kwy90ue2xjazlbyaj61 1 1397844 5578721 2026-06-19T00:37:19Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5578721 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1397845 5578723 2026-06-19T01:19:02Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} 5578723 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 0 1397846 5578746 2026-06-19T05:10:07Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:sv:Special:Redirect/revision/58442718|Saxifraga scardica]]“ 5578746 wikitext text/x-wiki '''''Saxifraga scardica''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Saxifraga]]'' во [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каменоломки]]. Опис и распространетост ''Saxifraga scardica'' е [[повеќегодишно растение]] со бројни густи и збиени розети што создаваат мали перничести форми. Цветното [[стебло]] е високо 5–8 см, зелено или виолетово, покриено со густи жлездести влакна од различна должина. [[Лист|Листовите]] на розетата се сиво-зелени, ситни, лопатовидно-ланцетни, долги 7–8 мм и широки 2,5–3 мм, со кратко заострен врв, жлебести, понекогаш свиткани надолу или исправени; долната страна е гребенесто испакната со 13–15 хидатоди, раб хиалински, а во долната половина има мал број влакна. Листовите на стеблото се тесно ланцетни, со зелен врв, горната страна најчесто нема влакна или со малку жлездести, а долната страна зелена или црвеникаво-пурпурна со ретки жлездести влакна. [[Цвет|Цветовите]] се групирани во штитообразно [[соцветие]] со 8–12 цвета. Чашките се ланцетни или триаглести, долги околу 3 мм, зелени или црвени, со жлездести влакна по целата површина и раб, завршуваат заострено. Венечните листови се бели или розови, обратно јајцевидни, со клиновидна основа, долги 5–9 мм и широки 2,5–4,5 мм. Филаментите се долги околу 6 mm, бели, розови или светловиолетови, а антерите се жолти. Плодникот е делумно потцветен. Има два столпчиња, со должина еднаква на филаментите, обоени розово-пурпурно.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1086-1087}}</ref> Расте на варовнички карпести терени.<ref name=":0" /> == Варијабилност == Видот е поделен на следниве подвидови: * ''Saxifraga scardica var.'' ''scardica'' - Листовите се исправени, насочени нагоре или раширени. Широко распространето растение, забележано на [[Шар Планина]], [[Јакупица]], [[Даутица]], [[Галичица]], [[Дудица]], [[Кожуф]] и [[Прилеп]] - [[Козјак (Мариово)|Козјак]].<ref name=":0" /> * ''Saxifraga scardica var. pseudophylla -'' Листовите се свиткани во лак надолу. Растение забележано единствено во клисурата на реката [[Треска]] кај [[Матка (село)|Матка]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Saxifraga_scardica_1.jpg|врска=Fil:Saxifraga_scardica_1.jpg Податотека:Saxifraga_scardica_135-8243.jpg|врска=Fil:Saxifraga_scardica_135-8243.jpg Податотека:Saxifraga_scardica_2.jpg|врска=Fil:Saxifraga_scardica_2.jpg Податотека:Saxifraga_scardica_3.jpg|врска=Fil:Saxifraga_scardica_3.jpg Податотека:Saxifraga_scardica_4.JPG|врска=Fil:Saxifraga_scardica_4.JPG Податотека:Saxifraga_scardica_Botanical_garden_Munich.JPG|врска=Fil:Saxifraga_scardica_Botanical_garden_Munich.JPG </gallery> == Наводи == <references> <ref name="COL">{{webbref|url=http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16735207|titel=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|hämtdatum=26 May 2014|författare=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|datum=2014|verk=|utgivare=Species 2000: Reading, UK.}}</ref> <ref name="source">{{Webbref|url=http://worldplants.webarchiv.kit.edu/|titel=World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World|hämtdatum=2014-08-25|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190318221109/http://worldplants.webarchiv.kit.edu/|arkivdatum=2019-03-18}}</ref> </references> == Надворешни врски == * {{Ризница-врска|Saxifraga scardica|''Saxifraga scardica''}} [[Категорија:Каменоломка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] gehsulp3tp9eomm5dydswisws4ytxff 5578747 5578746 2026-06-19T05:18:53Z Orce Wiki 121850 5578747 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Saxifraga scardica'' | status = | image =Saxifraga scardica 3.jpg | image_caption = Saxifraga scardica | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Saxifragales | familia_sv = | familia = Saxifragaceae | genus_sv = | genus = Saxifraga | species_sv = | species = '''Saxifraga scardica''' | taxon = Saxifraga scardica | taxon_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''''Saxifraga scardica''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Saxifraga]]'' во [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каменоломки]]. == Опис и распространетост == ''Saxifraga scardica'' е [[повеќегодишно растение]] со бројни густи и збиени розети што создаваат мали перничести форми. Цветното [[стебло]] е високо 5–8 см, зелено или виолетово, покриено со густи жлездести влакна од различна должина. [[Лист|Листовите]] на розетата се сиво-зелени, ситни, лопатовидно-ланцетни, долги 7–8 мм и широки 2,5–3 мм, со кратко заострен врв, жлебести, понекогаш свиткани надолу или исправени; долната страна е гребенесто испакната со 13–15 хидатоди, раб хиалински, а во долната половина има мал број влакна. Листовите на стеблото се тесно ланцетни, со зелен врв, горната страна најчесто нема влакна или со малку жлездести, а долната страна зелена или црвеникаво-пурпурна со ретки жлездести влакна. [[Цвет|Цветовите]] се групирани во штитообразно [[соцветие]] со 8–12 цвета. Чашките се ланцетни или триаглести, долги околу 3 мм, зелени или црвени, со жлездести влакна по целата површина и раб, завршуваат заострено. Венечните листови се бели или розови, обратно јајцевидни, со клиновидна основа, долги 5–9 мм и широки 2,5–4,5 мм. Филаментите се долги околу 6 mm, бели, розови или светловиолетови, а антерите се жолти. Плодникот е делумно потцветен. Има два столпчиња, со должина еднаква на филаментите, обоени розово-пурпурно.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1086-1087}}</ref> Расте на варовнички карпести терени.<ref name=":0" /> == Варијабилност == Видот е поделен на следниве подвидови: * ''Saxifraga scardica var.'' ''scardica'' - Листовите се исправени, насочени нагоре или раширени. Широко распространето растение, забележано на [[Шар Планина]], [[Јакупица]], [[Даутица]], [[Галичица]], [[Дудица]], [[Кожуф]] и [[Прилеп]] - [[Козјак (Мариово)|Козјак]].<ref name=":0" /> * ''Saxifraga scardica var. pseudophylla -'' Листовите се свиткани во лак надолу. Растение забележано единствено кај клисурата на реката [[Треска]] кај [[Матка (село)|Матка]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Saxifraga_scardica_1.jpg|Saxifraga scardica Податотека:Saxifraga_scardica_135-8243.jpg|Илустрација на Saxifraga scardica Податотека:Saxifraga_scardica_2.jpg|Saxifraga scardica Податотека:Saxifraga_scardica_3.jpg|Saxifraga scardica Податотека:Saxifraga_scardica_4.JPG|Saxifraga scardica Податотека:Saxifraga_scardica_Botanical_garden_Munich.JPG|Saxifraga scardica во Ботаничката градина во Минхен Податотека:Saxifraga scardica - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga scardica Податотека:Saxifraga scardica 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga scardica Податотека:Saxifraga scardica 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga scardica </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} == Надворешни врски == * {{Ризница-врска|Saxifraga scardica|''Saxifraga scardica''}} [[Категорија:Каменоломка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 9pfnebfc3l3xdw1u5arde9vycwhb45x 0 1397847 5578749 2026-06-19T05:52:23Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:sv:Special:Redirect/revision/56155246|Saxifraga sempervivum]]“ 5578749 wikitext text/x-wiki '''''Saxifraga sempervivum''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Saxifraga]]'' во [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каменоломки]]. Видот за прв пат е опишан од германскиот ботаничар Карл Кох. Опис и распространетост ''Saxifraga sempervivum'' е повеќегодишно растение со повеќе розети во основата, кои често создаваат перничеста форма од густо збиени розети. Цветното [[стебло]] е високо 8–15 см, неразгрането, пурпурно-црвено по површината и густо покриено со розови до пурпурни жлездести влакна. Розетите имаат пречник од 15–20 мм. Листовите на розетата се сиво-зелени, тесно ланцетни, долги 8–16 мм и широки 1–3 мм, со заострен врв, плоскати, раб тесно хиалински, со 9–15 хидатоди, малку стеснети кон основата, глатки по рабовите и најшироки во горниот дел. [[Лист|Листовите]] на стеблото се линејно-ланцетни, врвот постепено се заострува, горната половина е сиво-зелена и без влакна, а долната пурпурно-црвена со густи жлездести влакна. [[Цвет|Цветовите]], 10–20 на број, со многу кратки дршки, речиси приседнати, се собрани во класовидно-гроздесто [[соцветие]]. Чашката е широко ѕвонеста, пурпурна, со жлездести влакна по целата површина, долга околу 5 мм. Ливчињата на чашката се долги 2,5–3 мм, елиптично-ланцетни, заострени на врвот, кој е свиткан нанадвор. Венечните ливчиња се пурпурни, долги 2–2,5 мм, јајцевидно-ланцетни, со клиновидна основа, најшироки во горниот дел (1–1,5 мм), неправилно назабени и пократки од чашкините. [[Прашник|Прашниците]] се пократки од венечните ливчиња. Двете столпчиња се речиси еднакви по должина со прашниците. Плодникот е делумно потцветен. Плодната кутијка е топчеста.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1087-1088}}</ref> Расте во пукнатини на варовнички карпи. Се среќава на [[Јакупица]], [[Шар Планина]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Караџица]] и клисурата на реката [[Треска]].<ref name=":0" /> Варијабилност * ''Saxifraga sempervivum f. sempervivum'' - Листовите се широки 1,5–3 мм, горе заоблени и со остро врвче.Се среќава на [[Јакупица]] ([[Солунска Глава]]), [[Караџица]], [[Шар Планина]], [[Бистра (планина)|Бистра]], Горна Радика, [[Јабланица]] и Прилепски [[Козјак (Мариово)|Козјак]].<ref name=":0" /> * ''Saxifraga sempervivum f. stenophylla (Boiss.) Hayek,'' - Листовите се широки до 1,5 мм, долги 15–20 мм, врвот постепено се заострува. Забележана е во клисурата на реката [[Треска]] кај [[Матка (село)|Матка]] и изворниот дел на реката [[Бабуна (река)|Бабуна]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Flickr_-_brewbooks_-_Saxifraga_sempervivum_(1).jpg|врска=Fil:Flickr_-_brewbooks_-_Saxifraga_sempervivum_(1).jpg Податотека:Flickr_-_brewbooks_-_Saxifraga_sempervivum.jpg|врска=Fil:Flickr_-_brewbooks_-_Saxifraga_sempervivum.jpg Податотека:Saxifraga_sempervivum_'Afrodite'.JPG|врска=Fil:Saxifraga_sempervivum_'Afrodite'.JPG Податотека:Saxifraga_sempervivum_Botanical_garden_Munich.JPG|врска=Fil:Saxifraga_sempervivum_Botanical_garden_Munich.JPG </gallery> == Наводи == <references> <ref name="COL">{{webbref|url=http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16735219|titel=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|hämtdatum=26 May 2014|författare=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|datum=2014|verk=|utgivare=Species 2000: Reading, UK.}}</ref> <ref name="C132">C. Koch, 1846 ''In: Linnaea 19: 40''</ref> <ref name="source">{{Webbref|url=http://worldplants.webarchiv.kit.edu/|titel=World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World|hämtdatum=2014-08-25|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190318221109/http://worldplants.webarchiv.kit.edu/|arkivdatum=2019-03-18}}</ref> </references> == Надворешни врски == * {{Ризница-врска|Saxifraga sempervivum|''Saxifraga sempervivum''}} * {{Викивидови|Saxifraga sempervivum|''Saxifraga sempervivum''}} [[Категорија:Каменоломка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] reri147h7jsau6i8k9e51qzifuxfheq 5578750 5578749 2026-06-19T05:59:01Z Orce Wiki 121850 5578750 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Saxifraga sempervivum'' | status = | image = Saxifraga sempervivum Botanical garden Munich.JPG | image_caption = Saxifraga sempervivum во Ботаничката градина во [[Минхен]] | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Saxifragales | familia_sv = | familia = Saxifragaceae | genus_sv = | genus = Saxifraga | species_sv = | species = '''Saxifraga sempervivum''' | taxon = Saxifraga sempervivum | taxon_authority = [[Карл Кох]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Saxifraga thessalica'' <small>Schott, Nym. &amp; Kotschy</small><br>''Saxifraga sempervivum'' var.'' sibthorpiana'' <small>([[August Heinrich Rudolf Grisebach|Griseb.]]) Engler &amp; Irmscher</small> }}'''''Saxifraga sempervivum''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Saxifraga]]'' во [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каменоломки]]. Видот за прв пат е опишан од германскиот ботаничар [[Карл Кох]]. == Опис и распространетост == ''Saxifraga sempervivum'' е [[повеќегодишно растение]] со повеќе розети во основата, кои често создаваат перничеста форма од густо збиени розети. Цветното [[стебло]] е високо 8–15 см, неразгрането, пурпурно-црвено по површината и густо покриено со розови до пурпурни жлездести влакна. Розетите имаат пречник од 15–20 мм. Листовите на розетата се сиво-зелени, тесно ланцетни, долги 8–16 мм и широки 1–3 мм, со заострен врв, плоскати, раб тесно хиалински, со 9–15 хидатоди, малку стеснети кон основата, глатки по рабовите и најшироки во горниот дел. [[Лист|Листовите]] на стеблото се линејно-ланцетни, врвот постепено се заострува, горната половина е сиво-зелена и без влакна, а долната пурпурно-црвена со густи жлездести влакна. [[Цвет|Цветовите]], 10–20 на број, со многу кратки дршки, речиси приседнати, се собрани во класовидно-гроздесто [[соцветие]]. Чашката е широко ѕвонеста, пурпурна, со жлездести влакна по целата површина, долга околу 5 мм. Ливчињата на чашката се долги 2,5–3 мм, елиптично-ланцетни, заострени на врвот, кој е свиткан нанадвор. Венечните ливчиња се пурпурни, долги 2–2,5 мм, јајцевидно-ланцетни, со клиновидна основа, најшироки во горниот дел (1–1,5 мм), неправилно назабени и пократки од чашкините. [[Прашник|Прашниците]] се пократки од венечните ливчиња. Двете столпчиња се речиси еднакви по должина со прашниците. Плодникот е делумно потцветен. Плодната кутијка е топчеста.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1087-1088}}</ref> Расте во пукнатини на варовнички карпи. Се среќава на [[Јакупица]], [[Шар Планина]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Караџица]] и клисурата на реката [[Треска]].<ref name=":0" /> == Варијабилност == * ''Saxifraga sempervivum f. sempervivum'' - Листовите се широки 1,5–3 мм, горе заоблени и со остро врвче.Се среќава на [[Јакупица]] ([[Солунска Глава]]), [[Караџица]], [[Шар Планина]], [[Бистра (планина)|Бистра]], Горна Радика, [[Јабланица]] и Прилепски [[Козјак (Мариово)|Козјак]].<ref name=":0" /> * ''Saxifraga sempervivum f. stenophylla (Boiss.) Hayek,'' - Листовите се широки до 1,5 мм, долги 15–20 мм, врвот постепено се заострува. Забележана е во клисурата на реката [[Треска]] кај [[Матка (село)|Матка]] и изворниот дел на реката [[Бабуна (река)|Бабуна]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Flickr_-_brewbooks_-_Saxifraga_sempervivum_(1).jpg|врска=Fil:Flickr_-_brewbooks_-_Saxifraga_sempervivum_(1).jpg Податотека:Flickr_-_brewbooks_-_Saxifraga_sempervivum.jpg|врска=Fil:Flickr_-_brewbooks_-_Saxifraga_sempervivum.jpg Податотека:Saxifraga_sempervivum_'Afrodite'.JPG|врска=Fil:Saxifraga_sempervivum_'Afrodite'.JPG Податотека:Saxifraga_sempervivum_Botanical_garden_Munich.JPG|врска=Fil:Saxifraga_sempervivum_Botanical_garden_Munich.JPG Податотека:Saxifraga sempervivum - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga sempervivum Податотека:Saxifraga sempervivum 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga sempervivum Податотека:Saxifraga sempervivum var. stenophylla - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga sempervivum var. stenophylla </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} == Надворешни врски == * {{Ризница-врска|Saxifraga sempervivum|''Saxifraga sempervivum''}} * {{Викивидови|Saxifraga sempervivum|''Saxifraga sempervivum''}} [[Категорија:Каменоломка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] gndu5mnqq90r37nfjpl6fg2uacw6wyd 5578831 5578750 2026-06-19T08:59:39Z Jtasevski123 69538 5578831 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Saxifraga sempervivum'' | status = | image = Saxifraga sempervivum Botanical garden Munich.JPG | image_caption = Saxifraga sempervivum во Ботаничката градина во [[Минхен]] | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Saxifragales | familia_sv = | familia = Saxifragaceae | genus_sv = | genus = Saxifraga | species_sv = | species = '''Saxifraga sempervivum''' | taxon = Saxifraga sempervivum | taxon_authority = [[Карл Кох]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Saxifraga thessalica'' <small>Schott, Nym. &amp; Kotschy</small><br>''Saxifraga sempervivum'' var.'' sibthorpiana'' <small>([[Griseb.]]) Engler &amp; Irmscher</small> }}'''''Saxifraga sempervivum''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Saxifraga]]'' во [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каменоломки]]. Видот за прв пат е опишан од германскиот ботаничар [[Карл Кох]]. == Опис и распространетост == ''Saxifraga sempervivum'' е [[повеќегодишно растение]] со повеќе розети во основата, кои често создаваат перничеста форма од густо збиени розети. Цветното [[стебло]] е високо 8–15 см, неразгрането, пурпурно-црвено по површината и густо покриено со розови до пурпурни жлездести влакна. Розетите имаат пречник од 15–20 мм. Листовите на розетата се сиво-зелени, тесно ланцетни, долги 8–16 мм и широки 1–3 мм, со заострен врв, плоскати, раб тесно хиалински, со 9–15 хидатоди, малку стеснети кон основата, глатки по рабовите и најшироки во горниот дел. [[Лист|Листовите]] на стеблото се линејно-ланцетни, врвот постепено се заострува, горната половина е сиво-зелена и без влакна, а долната пурпурно-црвена со густи жлездести влакна. [[Цвет|Цветовите]], 10–20 на број, со многу кратки дршки, речиси приседнати, се собрани во класовидно-гроздесто [[соцветие]]. Чашката е широко ѕвонеста, пурпурна, со жлездести влакна по целата површина, долга околу 5 мм. Ливчињата на чашката се долги 2,5–3 мм, елиптично-ланцетни, заострени на врвот, кој е свиткан нанадвор. Венечните ливчиња се пурпурни, долги 2–2,5 мм, јајцевидно-ланцетни, со клиновидна основа, најшироки во горниот дел (1–1,5 мм), неправилно назабени и пократки од чашкините. [[Прашник|Прашниците]] се пократки од венечните ливчиња. Двете столпчиња се речиси еднакви по должина со прашниците. Плодникот е делумно потцветен. Плодната кутијка е топчеста.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1087-1088}}</ref> Расте во пукнатини на варовнички карпи. Се среќава на [[Јакупица]], [[Шар Планина]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Караџица]] и клисурата на реката [[Треска]].<ref name=":0" /> == Варијабилност == * ''Saxifraga sempervivum f. sempervivum'' - Листовите се широки 1,5–3 мм, горе заоблени и со остро врвче.Се среќава на [[Јакупица]] ([[Солунска Глава]]), [[Караџица]], [[Шар Планина]], [[Бистра (планина)|Бистра]], Горна Радика, [[Јабланица]] и Прилепски [[Козјак (Мариово)|Козјак]].<ref name=":0" /> * ''Saxifraga sempervivum f. stenophylla (Boiss.) Hayek,'' - Листовите се широки до 1,5 мм, долги 15–20 мм, врвот постепено се заострува. Забележана е во клисурата на реката [[Треска]] кај [[Матка (село)|Матка]] и изворниот дел на реката [[Бабуна (река)|Бабуна]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Flickr_-_brewbooks_-_Saxifraga_sempervivum_(1).jpg|врска=Fil:Flickr_-_brewbooks_-_Saxifraga_sempervivum_(1).jpg Податотека:Flickr_-_brewbooks_-_Saxifraga_sempervivum.jpg|врска=Fil:Flickr_-_brewbooks_-_Saxifraga_sempervivum.jpg Податотека:Saxifraga_sempervivum_'Afrodite'.JPG|врска=Fil:Saxifraga_sempervivum_'Afrodite'.JPG Податотека:Saxifraga_sempervivum_Botanical_garden_Munich.JPG|врска=Fil:Saxifraga_sempervivum_Botanical_garden_Munich.JPG Податотека:Saxifraga sempervivum - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga sempervivum Податотека:Saxifraga sempervivum 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga sempervivum Податотека:Saxifraga sempervivum var. stenophylla - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga sempervivum var. stenophylla </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} == Надворешни врски == * {{Ризница-врска|Saxifraga sempervivum|''Saxifraga sempervivum''}} * {{Викивидови|Saxifraga sempervivum|''Saxifraga sempervivum''}} [[Категорија:Каменоломка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] h5m2gscwvft0f6n6fqpu5z90txfdx5r 1 1397848 5578751 2026-06-19T05:59:22Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5578751 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1397849 5578752 2026-06-19T06:00:15Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5578752 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1397850 5578753 2026-06-19T06:40:53Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:sv:Special:Redirect/revision/55438729|Stjärnbräcka]]“ 5578753 wikitext text/x-wiki ''Saxifraga stellaris'' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Saxifraga]]'' во [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каменоломки]]. Се среќава во планинските и арктичките области на северна [[Европа]], но го има и во планинските предели на централна Европа. Опис и распространетост ''Saxifraga stellaris'' е [[повеќегодишно растение]] со хоризонтален ризом кое во основата има повеќе розети и столони што завршуваат со розета. Цветните стебла се високи 10–30 см и немаат листови. Неколку базални листови формираат розета. [[Лист|Листовите]] се приседнати, обратно јајцевидно-ланцетни, малку месести, долги 2–3 см и широки 1–1,5 см, најшироки во горниот дел, врвот може да биде тап или заострен, рабовите со ретки запци, кон основата постепено се стеснуваат и имаат малку жлездести влакна. Цветните стебла најчесто се единечни, со ретки жлездести влакна по површината, а на врвот носат метличесто [[соцветие]] со долги дршки. Ливчињата на чашката се долги 1–1,5 мм, зелени или црвенкасти, без влакна, свиткани надолу и прилепени до дршката. Венечните ливчиња се бели со жолти дамки, долги 3–7 мм, ланцетни, заострени на врвот и во основата стеснети во кратка дршка. [[Прашник|Прашниците]] се подолги од чашкините ливчиња; филаментите се голи, а антерите жолти или розови. Плодникот е натцветен; кутијката е издолжена, долга 4–6 мм.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1072}}</ref> Растението е често во [[Скандинавски Планини|скандинавскиот планински венец]] и се среќава источно до северна [[Русија]]. Исто така, се среќава на [[Фарски Острови|Фарските Острови]] и [[Исланд]], како и во [[Обединето Кралство|Велика Британија]]. Во [[Македонија]] расте на тресетишта, крај извори или потоци во субалпскиот и алпскиот појас.<ref name=":0" /> == Варијабилност == * ''Saxifraga stellaris subsp. stellaris -'' Растение со малку розети во основата. Листовите по површината се влакнести, венечните ливчиња се долги 5–7 мм. Не е присутен во [[Македонија]].<ref name=":0" /> * ''Saxifraga stellaris subsp. alpigena -'' Растение со многу розети во основата. Листовите се голи по површината, венечните ливчиња долги 3–5 мм. Се среќава на [[Јакупица]], [[Баба (планина)|Баба]] - [[Пелистер]] и [[Ниџе]] - [[Кајмакчалан]].<ref name=":0" /> == Наводи == * Лундевал, Карл-Фредрик и Бјоркман, Гебе. ''Диви растенија во нордиските земји'', 2007, ICA Book Publishers (стр. 109). == Надворешни врски == * [http://linnaeus.nrm.se/flora/di/saxifraga/saxif/saxiste.html Виртуелната флора] * {{Ризница|Saxifraga stellaris|stjärnbräcka}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Каменоломка]] 2kn4ur8of4x2vej4js5zihwxy5jteha 5578755 5578753 2026-06-19T06:48:10Z Orce Wiki 121850 5578755 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = Saxifraga stellaris | status = | image = Saxifraga stellaris.jpg | image_caption = ''Saxifraga stellaris'' | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | domain_sv = | domain = Eukaryota | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Spermatophyta | subdivisio_sv = | subdivisio = Angiospermae | classis_sv = | classis = Eudicotyledonae | ordo_sv = | ordo = Saxifragales | familia_sv = | familia = Saxifragaceae | genus_sv = | genus = Saxifraga | species_sv = | species = S. stellaris | taxon = Saxifraga stellaris | taxon_authority = [[Carl von Linné|Linné]] }}''Saxifraga stellaris'' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Saxifraga]]'' во [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каменоломки]]. Често се среќава во планинските и арктичките области на северна [[Европа]], а го има и во планинските предели на централна Европа. == Опис и распространетост == ''Saxifraga stellaris'' е [[повеќегодишно растение]] со хоризонтален ризом кое во основата има повеќе розети и столони што завршуваат со розета. Цветните стебла се високи 10–30 см и немаат листови. Неколку базални листови формираат розета. [[Лист|Листовите]] се приседнати, обратно јајцевидно-ланцетни, малку месести, долги 2–3 см и широки 1–1,5 см, најшироки во горниот дел, врвот може да биде тап или заострен, рабовите со ретки запци, кон основата постепено се стеснуваат и имаат малку жлездести влакна. Цветните стебла најчесто се единечни, со ретки жлездести влакна по површината, а на врвот носат метличесто [[соцветие]] со долги дршки. Ливчињата на чашката се долги 1–1,5 мм, зелени или црвенкасти, без влакна, свиткани надолу и прилепени до дршката. Венечните ливчиња се бели со жолти дамки, долги 3–7 мм, ланцетни, заострени на врвот и во основата стеснети во кратка дршка. [[Прашник|Прашниците]] се подолги од чашкините ливчиња; филаментите се голи, а антерите жолти или розови. Плодникот е натцветен; кутијката е издолжена, долга 4–6 мм.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1072}}</ref> Растението е често во [[Скандинавски Планини|скандинавскиот планински венец]] и се среќава источно до северна [[Русија]]. Исто така, се среќава на [[Фарски Острови|Фарските Острови]] и [[Исланд]], како и во [[Обединето Кралство|Велика Британија]]. Во [[Македонија]] расте на тресетишта, крај извори или потоци во субалпскиот и алпскиот појас.<ref name=":0" /> == Варијабилност == * ''Saxifraga stellaris subsp. stellaris -'' Растение со малку розети во основата. Листовите по површината се влакнести, венечните ливчиња се долги 5–7 мм. Не е присутен во [[Македонија]].<ref name=":0" /> * ''Saxifraga stellaris subsp. alpigena -'' Растение со многу розети во основата. Листовите се голи по површината, венечните ливчиња долги 3–5 мм. Се среќава на [[Јакупица]], [[Баба (планина)|Баба]] - [[Пелистер]] и [[Ниџе]] - [[Кајмакчалан]].<ref name=":0" /> <gallery> Податотека:Saxifraga stellaris var. alpigena - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga stellaris var. alpigena Податотека:Saxifraga stellaris var. alpigena 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga stellaris var. alpigena </gallery> == Наводи == {{Наводи}} * Лундевал, Карл-Фредрик и Бјоркман, Гебе. ''Диви растенија во нордиските земји'', 2007, ICA Book Publishers (стр. 109). {{Таксонска лента}} == Надворешни врски == * [http://linnaeus.nrm.se/flora/di/saxifraga/saxif/saxiste.html Виртуелната флора] * {{Ризница|Saxifraga stellaris|stjärnbräcka}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Каменоломка]] 19irk3f4d4m6g5yn3qxi57gdxztj23d 1 1397851 5578756 2026-06-19T06:48:44Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5578756 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1397852 5578764 2026-06-19T07:53:39Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1306463496|Saxifraga tridactylites]]“ 5578764 wikitext text/x-wiki '''''Saxifraga tridactylites''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Saxifraga]]'' во [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каменоломки]]. Опис и распространетост ''Saxifraga tridactylites'' претставувва едногодишно ситно и нежно растение високо 5–20 см. [[Стебло|Стеблото]] е лепливо, покриено со жлездести влакна, разгрането во горниот дел, а секоја гранка завршува со [[цвет]]. Кај дел од примероците базалните [[Лист|листови]] се групирани во мала розета која се суши при цветање и формирањето на плодот, но најчесто тие не формираат розета. Листовите при основата се ланцетно-лопатовидни, целосни или со по еден заб од двете страни на проширениот врв, што го прави триделен со три запчиња, а по површината и рабовите имаат ретки жлездести влакна. Листовите на стеблото се целосни или со 2–3 запчиња и ретки жлездести влакна. Цветовите се долги околу 4 мм, со дршки 2–4 пати подолги, а кај плодовите уште повеќе издолжени. Чашката е покриена со жлездести влакна; ливчињата долги 0,5–1 мм, а при цветање нивната должина се зголемува. Венечните ливчиња се бели, долги 2–3 мм, односно двојно подолги од чашкините. Плодникот е делумно потцветен. Плодната кутијка е обратно крушовидна или речиси топчеста, со заоблена или клиновидна основа.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1076}}</ref> Расте на брдски и планински пасишта до 1700 метри надморска височина. Широко распространета билка низ [[Македонија]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Малта]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Каменоломка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 8mz97r0aw6n8jpldmarh62xiuym5b5u 5578765 5578764 2026-06-19T07:58:54Z Orce Wiki 121850 5578765 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{speciesbox | image = Saxifraga tridactylites.jpg | genus = Saxifraga | species = tridactylites | authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} '''''Saxifraga tridactylites''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Saxifraga]]'' во [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каменоломки]]. == Опис и распространетост == ''Saxifraga tridactylites'' претставувва [[Едногодишно растение|едногодишно]] ситно и нежно растение високо 5–20 см. [[Стебло|Стеблото]] е лепливо, покриено со жлездести влакна, разгрането во горниот дел, а секоја гранка завршува со [[цвет]]. Кај дел од примероците базалните [[Лист|листови]] се групирани во мала розета која се суши при цветање и формирањето на плодот, но најчесто тие не формираат розета. Листовите при основата се ланцетно-лопатовидни, целосни или со по еден заб од двете страни на проширениот врв, што го прави триделен со три запчиња, а по површината и рабовите имаат ретки жлездести влакна. Листовите на стеблото се целосни или со 2–3 запчиња и ретки жлездести влакна. Цветовите се долги околу 4 мм, со дршки 2–4 пати подолги, а кај плодовите уште повеќе издолжени. Чашката е покриена со жлездести влакна; ливчињата долги 0,5–1 мм, а при цветање нивната должина се зголемува. Венечните ливчиња се бели, долги 2–3 мм, односно двојно подолги од чашкините. Плодникот е делумно потцветен. Плодната кутијка е обратно крушовидна или речиси топчеста, со заоблена или клиновидна основа.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1076}}</ref> Расте на брдски и планински пасишта до 1700 метри надморска височина. Широко распространета билка низ [[Македонија]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Saxifraga tridactylites Derbyshire.JPG|Saxifraga tridactylites на варовнички изданок, Дербишир, Англија. Податотека:Saxifraga tridactylites - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga tridactylites Податотека:Saxifraga tridactylites 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga tridactylites </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Малта]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Каменоломка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] hzw9d10g598zzlr74pqrcidl38fm110 1 1397853 5578766 2026-06-19T07:59:18Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5578766 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1397854 5578771 2026-06-19T08:14:39Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5578771 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1397855 5578773 2026-06-19T08:20:31Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Anogramma leptophylla]] 5578773 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Anogramma leptophylla]] 2ps9da3r65uuenipn02uyg412hlivsj 14 1397856 5578801 2026-06-19T08:32:45Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{рв|Palaces in Montenegro}} [[Категорија:Дворци по земја|Црна Гора]] [[Категорија:Куќи во Црна Гора]] [[Категорија:Знаменитости во Црна Гора]] 5578801 wikitext text/x-wiki {{рв|Palaces in Montenegro}} [[Категорија:Дворци по земја|Црна Гора]] [[Категорија:Куќи во Црна Гора]] [[Категорија:Знаменитости во Црна Гора]] dh7j1sh866opc1lqvbluk86hkaehqmx 5578804 5578801 2026-06-19T08:33:52Z Bjankuloski06 332 отстранета [[Категорија:Куќи во Црна Гора]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5578804 wikitext text/x-wiki {{рв|Palaces in Montenegro}} [[Категорија:Дворци по земја|Црна Гора]] [[Категорија:Знаменитости во Црна Гора]] d2woskkwul5nofawf6nfivfxwon6rwf 0 1397857 5578810 2026-06-19T08:35:15Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Волчјо јаболко]] 5578810 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Волчјо јаболко]] nn8yb9wa9tyv9ykigzosuwdtyzwq8zg 14 1397858 5578811 2026-06-19T08:35:29Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{рв|Museums in Montenegro}} [[Категорија:Згради и градби во Црна Гора]] [[Категорија:Знаменитости во Црна Гора]] [[Категорија:Музеи по земја|Црна Гора]] [[Категорија:Образовни установи во Црна Гора]] 5578811 wikitext text/x-wiki {{рв|Museums in Montenegro}} [[Категорија:Згради и градби во Црна Гора]] [[Категорија:Знаменитости во Црна Гора]] [[Категорија:Музеи по земја|Црна Гора]] [[Категорија:Образовни установи во Црна Гора]] mlhs0q8clax4wxd7x6pm9gksv3163zp 14 1397859 5578813 2026-06-19T08:36:39Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: [[Категорија:Образовни установи по земја|Црна Гора]] [[Категорија:Образованието во Црна Гора]] [[Категорија:Организации во Црна Гора]] 5578813 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Образовни установи по земја|Црна Гора]] [[Категорија:Образованието во Црна Гора]] [[Категорија:Организации во Црна Гора]] ouok6d0ew7hif2xa3f6cfiamvv0jbpi 14 1397860 5578815 2026-06-19T08:37:35Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Катпов}} {{рв|Education in Montenegro}} [[Категорија:Образованието по земја|Црна Гора]] [[Категорија:Црна Гора]] 5578815 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Education in Montenegro}} [[Категорија:Образованието по земја|Црна Гора]] [[Категорија:Црна Гора]] qj15khj5qm1iq6ze5i1nf7306v8n1ke 14 1397861 5578816 2026-06-19T08:38:56Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{рв|Higher education institutions in Montenegro}} [[Категорија:Универзитети по земја|Црна Гора]] [[Категорија:Образовни установи во Црна Гора]] 5578816 wikitext text/x-wiki {{рв|Higher education institutions in Montenegro}} [[Категорија:Универзитети по земја|Црна Гора]] [[Категорија:Образовни установи во Црна Гора]] l8kj14slzu2pgusafqjjybzaq9eemip 14 1397862 5578817 2026-06-19T08:40:31Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{рв|Organizations of Montenegro}} [[Категорија:Организации по земја|Црна Гора]] [[Категорија:Црна Гора]] 5578817 wikitext text/x-wiki {{рв|Organizations of Montenegro}} [[Категорија:Организации по земја|Црна Гора]] [[Категорија:Црна Гора]] 2nk0vghxxrzkob5tuxz3p3twdb9dogv 0 1397863 5578827 2026-06-19T08:52:34Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1315348229|Isopyrum thalictroides]]“ 5578827 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Galambvirag.jpg|genus=Isopyrum|species=thalictroides|authority=[[L.]]}} '''''Isopyrum thalictroides''''' е вид [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на семејството лутичиња, [[Лутичиња|Ranunculaceae]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:711481-1|title=Isopyrum thalictroides L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=11 February 2021}}</ref> Неговиот роден опсег е Европа,<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:711481-1|title=Isopyrum thalictroides L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=11 February 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:711481-1 "Isopyrum thalictroides L. | Plants of the World Online | Kew Science"]. ''Plants of the World Online''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 February</span> 2021</span>.</cite></ref> расте и во Македонија. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] fel1ic4l2zkpssyu9qbm0m3xubhhb04 5578828 5578827 2026-06-19T08:53:25Z Виолетова 1975 5578828 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Galambvirag.jpg | genus = Isopyrum | species = thalictroides | authority = [[L.]] }} '''''Isopyrum thalictroides''''' е вид [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на семејството лутичиња, [[Лутичиња|Ranunculaceae]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:711481-1|title=Isopyrum thalictroides L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=11 February 2021}}</ref> Неговиот роден опсег е Европа,<ref name="POWO" /> расте и во Македонија. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] phjv8lugpbl2hcnz39np0nrsjyjb2tr 1 1397864 5578829 2026-06-19T08:53:40Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5578829 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1397865 5578835 2026-06-19T09:08:29Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Повит]] 5578835 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Повит]] szmmqluiivg9zywqyrqyzqx47uyaghz 0 1397866 5578838 2026-06-19T09:28:53Z Jtasevski123 69538 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1358856952|Olof Swartz]]“ 5578838 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Улоф Сварц|image=Olof Peter Swartz00.jpg|image_size=|caption=Улоф Сварц|birth_date=21 септември 1760|birth_place=[[Норшепинг]]|death_date=19 септември 1818 (57 години)|death_place=[[Стокхолм]]|field=[[ботаника]]|work_institutions=|alma_mater=[[Упсалски универзитет]]|doctoral_advisor=[[Карл Линеј Помладиот]]|doctoral_students=|known_for=<i>[[Pteridophytes]]</i>|author_abbrev_bot=Sw.|author_abbrev_zoo=}} '''Улоф Петер Сварц''' (21 септември 1760 &#x2013; 19 септември 1818) — шведски ботаничар и таксоном. Најпознат е по својата таксономска работа и студии за ''[[Pteridophyte]]'', но исто така проучувал орхидеи, мовови и лишаи. == Биографија == Улоф Сварц студирал на [[Упсалски универзитет|Упсалскиот универзитет]] каде што студирал кај [[Карл Линеј Помладиот|Карл Лине Помладиот]] (1741–1783) и докторирал во 1781 година. Првпат патувал во [[Лапонија]] во 1780 година заедно со неколку други ботаничари.<ref>[http://www.overtornea.se/kultur_fritid/ottar/engelska/swartzeng.htm Olof Swartz] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041225202235/http://www.overtornea.se/kultur_fritid/ottar/engelska/swartzeng.htm}}. Retrieved on June 27, 2006.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.nrm.se/fbo/hist/linnefil/linfil.html.en|title=Carl Linnaeus fil.|last=Louise Petrusson|publisher=Department of Phanerogamic Botany Swedish Museum of Natural History|archive-url=https://web.archive.org/web/20000818175754/http://www2.nrm.se/fbo/hist/linnefil/linfil.html.en|archive-date=August 18, 2000|accessdate=December 1, 2018}}</ref> Во 1783 година тој отпловил за Северна Америка и Западните Инди, првенствено во областа на [[Јамајка]] и [[Хаити (остров)|Хиспаниола]], за да собере ботанички примероци. Неговата ботаничка колекција, од импресивни 6000 примероци, сега се чува во [[Шведски природонаучен музеј|Шведскиот природонаучен музеј]], како дел од Регнелскиот хербариум.<ref>Swedish Museum of Natural History; [http://swedish.naturalhistory.museum/fbo/coll/reg/welcome.html.en The Regnellian herbarium] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928145212/http://swedish.naturalhistory.museum/fbo/coll/reg/welcome.html.en}}. Retrieved on June 27, 2006.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nrm.se/en/forskningochsamlingar/botanik/samlingar/regnellskaherbariet.570.html|title=Regnellian herbarium|publisher=Swedish Museum of Natural History|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706075112/http://www.nrm.se/en/forskningochsamlingar/botanik/samlingar/regnellskaherbariet.570.html|archive-date=July 6, 2017|accessdate=December 1, 2018}}</ref> [[File:Malaxis_umbelliflora_col..jpg|лево|мини|208x208пкс|Д-р Улоф Сварц: цртеж на ''Malaxis umbelliflora'']] До 1786 година тој заминал за [[Лондон]] за да ја подготви својата колекција. Таму го запознал природонаучникот [[Џозеф Бенкс]] (1743–1820), кој бил импресиониран од неговото познавање на [[Ботаника|ботаниката]]. Му била понудена позиција во Британската источноиндиска компанија како патувачки лекар, но ја одбил и се вратил во Шведска во 1787 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q132874317|title=Common Ground: Who's who in New Zealand botanical names. Supplement Two: Who's who in New Zealand botanical names. Supplement Two|last=Smith|first=Val|date=2023-01-01|language=English}}</ref> Десет години подоцна, тој ѝ предложил на [[Кралска академија на науките (Шведска)|Кралската шведска академија на науките]] (чиј член станал во 1789 година) идеја за постојан патен грант, врз основа на методите што ги видел како ги користи Џозеф Бенкс во рамките на Британската Империја. Во 1791 година станал директор на [[Бергијанска ботаничка градина|Бергијанската ботаничка градина]] на Академијата на науките во Стокхолм.<ref name="arc">Bravo, Michael; Sorlin, Sverker (May 1, 2002). ''Narrating the Arctic''. Watson Pub Intl. {{ISBN|0-88135-385-X}}. Page 130.</ref> Тој бил избран за странски почесен член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] во 1805 година.<ref name="AAAS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterS.pdf|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter S|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=7 August 2014}}</ref> Тој бил избран за член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]] во 1806 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Olof+swartz&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2021-04-01}}</ref> Сварц бил првиот специјалист за таксономијата [[Орхидеи|на орхидеи]], кој објавил критички преглед на литературата за орхидеи и ги класифицирал 25-те рода што ги препознал преку својата работа. Тој бил и првиот што сфатил дека повеќето орхидеи имаат еден прашник, додека ''Cypripedioideae'' имаат два.<ref>Pridgeon, Alec M, et al. (December 16, 1999). ''Genera Orchidacearum''. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-850513-2}}. Page 3.</ref> == Лихенологија == Иако Сварц е најпознат по својата работа на [[скриеносеменици]] и [[Папрат|папрати]], тој ја започнал својата кариера со сериозен интерес за [[лишаи]] и [[Мов|мовови]], што ги направил предмет на својата медицинска дисертација на [[Упсалски универзитет|Упсалскиот универзитет]]. Во ''Methodus muscorum illustrata'' (1781) тој дискутирал за единаесет лишаи и опишал пет како нови, користејќи го широкиот линеов род ''Lichen'' (конвенција што во голема мера ја задржал во подоцнежните дела). Дисертацијата, исто така, го вклучила неговиот опис на ''Lichen filix'', врз основа на материјалот од хербариумот на [[Карл Питер Тунберг]], кој е третиран како прв формално опишан лишај од [[Нов Зеланд]] и [[Јужна полутопка|Јужната полутопка]]. Во современите цитати од автори, неговата авторска кратенка „Sw.“ им останува позната на лихенолозите преку видови како што се ''[[Thamnolia vermicularis]]'' и ''[[Ochrolechia frigida]]''.<ref name="Galloway 2013">{{Наведено списание|last=Galloway|first=David J.|year=2013|title=Olof Swartz's contributions to lichenology, 1781–1811|journal=Archives of Natural History|volume=40|issue=1|pages=20–37|doi=10.3366/anh.2013.0133}}</ref> Подоцнежната работа на Сварц за лишаи била силно обликувана од неговото колекционирање во странство, особено во Јамајка (1783–1786), каде што собрал значителен број лишаи заедно со други растителни групи. Неговите објавени студии за лишаи спаѓаат во два рани шведски придонеси (1781, 1784) и три дела [[Нов Свет|за Новиот свет]] (1788, 1806, 1811). Додека работел во Лондон на своите колекции [[Западна Индија|од Западна Индија]], тој го подготвил ''Nova genera et species plantarum seu Prodromus'' (1788), кој вовел 20 јамајкански лишаи со кратки латински описи за разликите и местата каде што се среќаваат; во согласност со Линеевата практика, тој ги сместил повеќето во ''Лишаи'' (а неколку доделени на друго место) и ги третирал лишаите во рамките на делот „алги“ на [[Криптогам|криптогамите]]. Подоцна го проширил овој материјал во третиот том од ''Flora Indiae occidentalis'' (1806), давајќи поцелосни описи и информации за живеалиштата, и во ''Lichenes Americani'' (1811), во кој се обработени 25 видови (главно јамајкански, со неколку од источните Соединети Американски Држави) и вклучени се детални рачно обоени илустрации. Низ неговите пет главни описи за лишаите (1781–1811), Сварц опишал 37 нови видови, од кои 27 имиња остануваат во употреба како [[Базионим|базионими]] на прифатени таксони.<ref name="Galloway 2013">{{Наведено списание|last=Galloway|first=David J.|year=2013|title=Olof Swartz's contributions to lichenology, 1781–1811|journal=Archives of Natural History|volume=40|issue=1|pages=20–37|doi=10.3366/anh.2013.0133}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGalloway2013">Galloway, David J. (2013). "Olof Swartz's contributions to lichenology, 1781–1811". ''Archives of Natural History''. '''40''' (1): <span class="nowrap">20–</span>37. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.3366/anh.2013.0133|10.3366/anh.2013.0133]].</cite></ref> Сварц, исто така, влијаел врз таксономијата на лишаи преку неговата блиска соработка со [[Ерик Ахариус]]. Ахариус испитал многу од колекциите на лишаи на Сварц од Шведска, Јамајка и Северна Америка и опишал дополнителни видови од тој материјал, додека Сварц дејствувал како постојан поддржувач на развојната класификација на Ахариус помеѓу 1794 и 1814 година. Нивното пријателство и преписка во Стокхолм биле важни бидејќи Сварц го поврзал Ахариус со британски ботаничари и помогнал во комуникацијата преку писма и испраќање на примероци од Англија до него, придонесувајќи за обликувањето и објавувањето на идеите на Ахариус за систематиката на лишаи. Дури и кога административните и пошироките ботанички должности преземале, Сварц продолжил великодушно да дистрибуира дупликати примероци (понекогаш на штета на неговиот сопствен хербариум) и останал пријател и застапник на програмата на Ахариус, која станала основа на модерната [[систематика на лишаи]].<ref name="Galloway 2013">{{Наведено списание|last=Galloway|first=David J.|year=2013|title=Olof Swartz's contributions to lichenology, 1781–1811|journal=Archives of Natural History|volume=40|issue=1|pages=20–37|doi=10.3366/anh.2013.0133}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGalloway2013">Galloway, David J. (2013). "Olof Swartz's contributions to lichenology, 1781–1811". ''Archives of Natural History''. '''40''' (1): <span class="nowrap">20–</span>37. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.3366/anh.2013.0133|10.3366/anh.2013.0133]].</cite></ref> == Трајно одбележување == Родот ''<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Swartzia" rel="mw:ExtLink" title="Swartzia" class="cx-link" data-linkid="140">Swartzia</a>'' (''[[Caesalpiniaceae]]'', [[Бобови|''Fabaceae'']] или [[Leguminosae]]) бил именуван во негова чест од Шребер. Потоа ''[[Schwartzia]]'', кој е род на скриеносемени растенија што припаѓаат на семејството ''[[Marcgraviaceae,]]'' бил именуван во 1829 година од Велозо.<ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.3372/epolist2022|title=Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen|last=Burkhardt|first=Lotte|publisher=Botanic Garden and Botanical Museum, Freie Universität Berlin|year=2022|isbn=978-3-946292-41-8|location=Berlin|language=German|trans-title=Encyclopedia of eponymic plant names|format=pdf|doi=10.3372/epolist2022|access-date=January 27, 2022}}</ref> == Поврзано == * [[:Категорија:Таксон именуван од Улоф Сварц]] == Наводи == {{Наводи|2}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Апсолвенти на Упсалскиот универзитет]] [[Категорија:Луѓе од Норшепинг]] [[Категорија:Починати во 1816 година]] [[Категорија:Родени во 1760 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Шведски ботаничари]] t69stqgeubpr5m7khcd5m9uqtn805kt 5578839 5578838 2026-06-19T09:31:00Z Jtasevski123 69538 5578839 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Улоф Сварц|image=Olof Peter Swartz00.jpg|image_size=|caption=Улоф Сварц|birth_date=21 септември 1760|birth_place=[[Норшепинг]]|death_date=19 септември 1818 (57 години)|death_place=[[Стокхолм]]|field=[[ботаника]]|work_institutions=|alma_mater=[[Упсалски универзитет]]|doctoral_advisor=[[Карл Линеј Помладиот]]|doctoral_students=|known_for=<i>[[Pteridophytes]]</i>|author_abbrev_bot=Sw.|author_abbrev_zoo=}}'''Улоф Петер Сварц''' ({{роден на|21|септември|1760}} &#x2013; {{починат на|19|септември|1818}}) — шведски ботаничар и таксоном. Најпознат е по својата таксономска работа и студии за ''[[Pteridophyte]]'', но исто така проучувал орхидеи, мовови и лишаи. == Биографија == Улоф Сварц студирал на [[Упсалски универзитет|Упсалскиот универзитет]] каде што студирал кај [[Карл Линеј Помладиот|Карл Лине Помладиот]] (1741–1783) и докторирал во 1781 година. Првпат патувал во [[Лапонија]] во 1780 година заедно со неколку други ботаничари.<ref>[http://www.overtornea.se/kultur_fritid/ottar/engelska/swartzeng.htm Olof Swartz] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041225202235/http://www.overtornea.se/kultur_fritid/ottar/engelska/swartzeng.htm}}. Retrieved on June 27, 2006.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.nrm.se/fbo/hist/linnefil/linfil.html.en|title=Carl Linnaeus fil.|last=Louise Petrusson|publisher=Department of Phanerogamic Botany Swedish Museum of Natural History|archive-url=https://web.archive.org/web/20000818175754/http://www2.nrm.se/fbo/hist/linnefil/linfil.html.en|archive-date=August 18, 2000|accessdate=December 1, 2018}}</ref> Во 1783 година тој отпловил за Северна Америка и Западните Инди, првенствено во областа на [[Јамајка]] и [[Хаити (остров)|Хиспаниола]], за да собере ботанички примероци. Неговата ботаничка колекција, од импресивни 6000 примероци, сега се чува во [[Шведски природонаучен музеј|Шведскиот природонаучен музеј]], како дел од Регнелскиот хербариум.<ref>Swedish Museum of Natural History; [http://swedish.naturalhistory.museum/fbo/coll/reg/welcome.html.en The Regnellian herbarium] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928145212/http://swedish.naturalhistory.museum/fbo/coll/reg/welcome.html.en}}. Retrieved on June 27, 2006.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nrm.se/en/forskningochsamlingar/botanik/samlingar/regnellskaherbariet.570.html|title=Regnellian herbarium|publisher=Swedish Museum of Natural History|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706075112/http://www.nrm.se/en/forskningochsamlingar/botanik/samlingar/regnellskaherbariet.570.html|archive-date=July 6, 2017|accessdate=December 1, 2018}}</ref> До 1786 година тој заминал за [[Лондон]] за да ја подготви својата колекција. Таму го запознал природонаучникот [[Џозеф Бенкс]] (1743–1820), кој бил импресиониран од неговото познавање на [[Ботаника|ботаниката]]. Му била понудена позиција во Британската источноиндиска компанија како патувачки лекар, но ја одбил и се вратил во Шведска во 1787 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q132874317|title=Common Ground: Who's who in New Zealand botanical names. Supplement Two: Who's who in New Zealand botanical names. Supplement Two|last=Smith|first=Val|date=2023-01-01|language=English}}</ref> Десет години подоцна, тој ѝ предложил на [[Кралска академија на науките (Шведска)|Кралската шведска академија на науките]] (чиј член станал во 1789 година) идеја за постојан патен грант, врз основа на методите што ги видел како ги користи Џозеф Бенкс во рамките на Британската Империја. Во 1791 година станал директор на [[Бергијанска ботаничка градина|Бергијанската ботаничка градина]] на Академијата на науките во Стокхолм.<ref name="arc">Bravo, Michael; Sorlin, Sverker (May 1, 2002). ''Narrating the Arctic''. Watson Pub Intl. {{ISBN|0-88135-385-X}}. Page 130.</ref> Тој бил избран за странски почесен член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] во 1805 година.<ref name="AAAS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterS.pdf|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter S|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=7 August 2014}}</ref> Тој бил избран за член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]] во 1806 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Olof+swartz&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2021-04-01}}</ref> Сварц бил првиот специјалист за таксономијата [[Орхидеи|на орхидеи]], кој објавил критички преглед на литературата за орхидеи и ги класифицирал 25-те рода што ги препознал преку својата работа. Тој бил и првиот што сфатил дека повеќето орхидеи имаат еден прашник, додека ''Cypripedioideae'' имаат два.<ref>Pridgeon, Alec M, et al. (December 16, 1999). ''Genera Orchidacearum''. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-850513-2}}. Page 3.</ref> == Лихенологија == Иако Сварц е најпознат по својата работа на [[скриеносеменици]] и [[Папрат|папрати]], тој ја започнал својата кариера со сериозен интерес за [[лишаи]] и [[Мов|мовови]], што ги направил предмет на својата медицинска дисертација на [[Упсалски универзитет|Упсалскиот универзитет]]. Во ''Methodus muscorum illustrata'' (1781) тој дискутирал за единаесет лишаи и опишал пет како нови, користејќи го широкиот линеов род ''Lichen'' (конвенција што во голема мера ја задржал во подоцнежните дела). Дисертацијата, исто така, го вклучила неговиот опис на ''Lichen filix'', врз основа на материјалот од хербариумот на [[Карл Питер Тунберг]], кој е третиран како прв формално опишан лишај од [[Нов Зеланд]] и [[Јужна полутопка|Јужната полутопка]]. Во современите цитати од автори, неговата авторска кратенка „Sw.“ им останува позната на лихенолозите преку видови како што се ''[[Thamnolia vermicularis]]'' и ''[[Ochrolechia frigida]]''.<ref name="Galloway 2013">{{Наведено списание|last=Galloway|first=David J.|year=2013|title=Olof Swartz's contributions to lichenology, 1781–1811|journal=Archives of Natural History|volume=40|issue=1|pages=20–37|doi=10.3366/anh.2013.0133}}</ref> Подоцнежната работа на Сварц за лишаи била силно обликувана од неговото колекционирање во странство, особено во Јамајка (1783–1786), каде што собрал значителен број лишаи заедно со други растителни групи. Неговите објавени студии за лишаи спаѓаат во два рани шведски придонеси (1781, 1784) и три дела [[Нов Свет|за Новиот свет]] (1788, 1806, 1811). Додека работел во Лондон на своите колекции [[Западна Индија|од Западна Индија]], тој го подготвил ''Nova genera et species plantarum seu Prodromus'' (1788), кој вовел 20 јамајкански лишаи со кратки латински описи за разликите и местата каде што се среќаваат; во согласност со Линеевата практика, тој ги сместил повеќето во ''Лишаи'' (а неколку доделени на друго место) и ги третирал лишаите во рамките на делот „алги“ на [[Криптогам|криптогамите]]. Подоцна го проширил овој материјал во третиот том од ''Flora Indiae occidentalis'' (1806), давајќи поцелосни описи и информации за живеалиштата, и во ''Lichenes Americani'' (1811), во кој се обработени 25 видови (главно јамајкански, со неколку од источните Соединети Американски Држави) и вклучени се детални рачно обоени илустрации. Низ неговите пет главни описи за лишаите (1781–1811), Сварц опишал 37 нови видови, од кои 27 имиња остануваат во употреба како [[Базионим|базионими]] на прифатени таксони.<ref name="Galloway 2013"/> Сварц, исто така, влијаел врз таксономијата на лишаи преку неговата блиска соработка со [[Ерик Ахариус]]. Ахариус испитал многу од колекциите на лишаи на Сварц од Шведска, Јамајка и Северна Америка и опишал дополнителни видови од тој материјал, додека Сварц дејствувал како постојан поддржувач на развојната класификација на Ахариус помеѓу 1794 и 1814 година. Нивното пријателство и преписка во Стокхолм биле важни бидејќи Сварц го поврзал Ахариус со британски ботаничари и помогнал во комуникацијата преку писма и испраќање на примероци од Англија до него, придонесувајќи за обликувањето и објавувањето на идеите на Ахариус за систематиката на лишаи. Дури и кога административните и пошироките ботанички должности преземале, Сварц продолжил великодушно да дистрибуира дупликати примероци (понекогаш на штета на неговиот сопствен хербариум) и останал пријател и застапник на програмата на Ахариус, која станала основа на модерната [[систематика на лишаи]].<ref name="Galloway 2013"/> == Трајно одбележување == Родот ''[[Swartzia]]'' (''[[Caesalpiniaceae]]'', [[Бобови|''Fabaceae'']] или ''[[Leguminosae]]'') бил именуван во негова чест од Шребер. Потоа ''[[Schwartzia]]'', кој е род на скриеносемени растенија што припаѓаат на семејството ''[[Marcgraviaceae,]]'' бил именуван во 1829 година од Велозо.<ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.3372/epolist2022|title=Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen|last=Burkhardt|first=Lotte|publisher=Botanic Garden and Botanical Museum, Freie Universität Berlin|year=2022|isbn=978-3-946292-41-8|location=Berlin|language=German|trans-title=Encyclopedia of eponymic plant names|format=pdf|doi=10.3372/epolist2022|access-date=January 27, 2022}}</ref> {{Ботаничар|Sw.}} == Поврзано == * [[:Категорија:Таксон именуван од Улоф Сварц]] == Наводи == {{Наводи|2}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Апсолвенти на Упсалскиот универзитет]] [[Категорија:Луѓе од Норшепинг]] [[Категорија:Починати во 1816 година]] [[Категорија:Родени во 1760 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Шведски ботаничари]] mxxxvlkouwfrd9aok7r486gnow2kx3m 0 1397867 5578840 2026-06-19T09:31:30Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Улоф Сварц]] 5578840 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Улоф Сварц]] hq9n27pzprs1euynxmyhvbwztlzlgdc 1 1397868 5578841 2026-06-19T09:31:43Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сЗР}} 5578841 wikitext text/x-wiki {{сЗР}} alr9w7ufc8wk63rt21jsnlb1f4yfeen 11 1397869 5578858 2026-06-19T10:11:32Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{СЗР}} 5578858 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 10 1397870 5578860 2026-06-19T10:13:08Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Јужнобанатски округ]] на [[Предлошка:Јужнобанатски Управен Округ]] 5578860 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Јужнобанатски Управен Округ]] lsjf8b2pc6dlfz81rwrsf9tivuro98y 11 1397871 5578861 2026-06-19T10:13:22Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{СЗР}} 5578861 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1397872 5578871 2026-06-19T10:35:56Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1139861379|Ranunculus polyanthemos]]“ 5578871 wikitext text/x-wiki '''''Ranunculus polyanthemos''''' е вид [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на семејството лутичиња, [[Лутичиња|Ranunculaceae]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:713553-1|title=Ranunculus polyanthemos L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=14 February 2021}}</ref> Неговиот роден опсег е од Европа до рускиот Далечен Исток и Иран,<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:713553-1|title=Ranunculus polyanthemos L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=14 February 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:713553-1 "Ranunculus polyanthemos L. | Plants of the World Online | Kew Science"]. ''Plants of the World Online''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">14 February</span> 2021</span>.</cite></ref> а расте и во Македонија. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 06a5z722lffsov2wxukuj3uu0cqiprt 5578872 5578871 2026-06-19T10:36:53Z Виолетова 1975 5578872 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Ranunculus polyanthemoides Herbar.jpg | image_caption = ''Ranunculus polyanthemos'' subsp. ''polyanthemoides'' | genus = Ranunculus | species = polyanthemos | authority = L. }} '''''Ranunculus polyanthemos''''' е вид [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на семејството лутичиња, [[Ranunculaceae]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:713553-1|title=Ranunculus polyanthemos L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=14 February 2021}}</ref> Неговиот роден опсег е од Европа до рускиот Далечен Исток и Иран,<ref name="POWO" /> а расте и во Македонија. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 01ahdasawj851u65cqvn1td53l4goe8 0 1397873 5578873 2026-06-19T10:37:05Z Jtasevski123 69538 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1352295620|John Stevens Henslow]]“ 5578873 wikitext text/x-wiki '''Џон Стивенс Хенслоу''' (6 февруари 1796 - 16 мај 1861) — англиски [[Свештеник|англикански свештеник]], [[Ботаника|ботаничар]] и [[геолог]]. Најмногу се памети по тоа што бил пријател и ментор на [[Чарлс Дарвин]]. {{Ботаничар|Hensl.|Henslow}} == Ран живот == Хенслоу бил роден во [[Рочестер (Кент)|Рочестер]], [[Кент]], син на адвокат Џон Прентис Хенслоу, кој бил син на [[Џон Хенслоу (геодет на морнарица)|Џон Хенслоу]].{{Sfn|Chisholm|1911}} Хенслоу се школувал на колеџот „Сент Џонс“ во Кембриџ, каде што дипломирал како со почести во 1818 година, годината во која [[Адам Сеџвик]] станал [[Вудвардијански професор по геологија]].{{Sfn|Chisholm|1911}} == Рана кариера == Хенслоу дипломирал во 1818 година. Тој веќе имал страст за [[природонаука]] уште од детството, што во голема мера влијаело врз неговата кариера, и го придружувал [[Адам Сеџвик|Сеџвик]] во 1819 година на турнеја на [[Остров Вајт|островот Вајт]] каде што ги научил своите први лекции по геологија. Исто така, студирал [[хемија]] кај професорот [[Џејмс Каминг (хемичар)|Џејмс Каминг]] и [[минералогија]] кај [[Едвард Даниел Кларк|Едвард Кларк]]. Во есента 1819 година направил вредни забелешки за геологијата на [[Ман (остров)|островот Ман]] и во 1820 и 1821 година ја истражувал геологијата на делови од [[Англси]], резултатите биле објавени во првиот том од „Трансакциите на [[Кембриџско филозофско друштво|Кембриџското филозофско друштво“]] (1822). Филозофското друштво било основано во ноември 1819 година од група во Кембриџ со професорите [[Вилијам Фариш (хемичар)|Фариш]], [[Семјуел Ли (лингвист)|Ли]] и Сеџвик и Хенслов (во тоа време сè уште не бил професор). Идејата и почетниот поттик за друштвото потекнале од Сеџвик и Хенслов.{{Sfn|Chisholm|1911}} Во меѓувреме, Хенслов студирал минералогија со значителна пасија, така што по смртта на Кларк во 1822 година бил назначен за професор по минералогија на Универзитетот во Кембриџ. Две години подоцна примил свети чинови. Сепак, ботаниката заземала голем дел од неговото внимание и кон оваа наука се приврзал сè повеќе, така што со задоволство дал отказ од катедрата по минералогија во 1827 година, две години откако станал професор по ботаника. Како наставник и во училницата и на терен, тој бил извонредно успешен. Тој бил дописник на [[Џон Џејмс Одибон]], кој во 1829 година го именувал врапче по него, нарачено Хенслово врапче (''Centronyx henslowii'').{{Sfn|Chisholm|1911}} Од 1821 година, Хенслоу почнал да организира [[хербариум]] на британска флора, дополнувајќи го сопственото собирање на примероци, со помош на мрежа која со текот на времето се проширила за да ги вклучи неговите пријатели и семејство, како и ботаничарите [[Вилијам Џексон Хукер]] и [[Џон Хатон Балфур]], како и околу 30 негови студенти. Како минералог, тој ги користел законите за кристалографија на Хауј за да анализира сложени кристали како трансформации на „примитивната форма на видот“ на кристалот, а кога се префрлил на ботаниката во 1825 година, барал слични прецизни закони за групирање на растителните сорти во видови, честопати вклучувајќи ги како сорти растенијата што почитуваните [[Таксономија|таксономисти]] ги рангирале како посебни видови. Тој го следел разбирањето за времето кога видовите биле фиксирани како создадени, но можеле да варираат во рамките на границите и се надевал дека ќе ги анализира овие граници на варијација. Со метод што го нарекол „споредување“, Хенслоу подготвил листови со неколку растителни примероци, секој означен со колекционерот, датумот и местото на собирање, споредувајќи ги примероците за да ја покаже варијацијата во рамките на видот. Неговиот ''„Каталог на британски растенија“'' првпат бил објавен во октомври 1829 година и станал збирка книги за неговиот курс за предавања. Хенслоу е запаметен како пријател и ментор на неговиот ученик [[Чарлс Дарвин]], и по тоа што го инспирирал со страст за природонауката. Двајцата се запознале во 1828 година. Порано истата година, Дарвин се запишал на курсот и заедно со други студенти помогнал во собирањето растенија од Кембриџшир. Хенслоу станал негов ментор и не поминало долго време пред да го истакне Дарвин како добар студент. Во 1830 година, Хенслоу експериментирал со менување на условите за одгледување диви растенија во градината за да произведе различни форми на растението. Во 1835 година, Хенслоу го објавил ''„Принципи на описна и физиолошка ботаника“'' како учебник базиран на овој курс за предавања.{{Sfn|Kohn et al|2005}} Во летото 1831 година, на Хенслоу му било понудено работно место како натуралист за да плови на истражувачкиот брод [[Бигл (брод)|''Бигл'']] на двегодишно патување, со цел истражување [[Јужна Америка|на Јужна Америка]], но неговата сопруга го предомислила од тоа да прифати. Гледајќи совршена можност за својот ученик, Хенслоу му пишал на капетанот на бродот, [[Роберт Фицрој,]] велејќи му дека Дарвин бил идеалниот човек да се придружи на експедицискиот тим. За време на патувањето, Дарвин се допишувал со Хенслоу и собирал растенија имајќи го него на ум. Особено, кога првпат пристигнал на [[Галапагос|островите Галапагос,]] Дарвин напишал „Јас секако ја препознавам Јужна Америка во орнитологијата, дали би бил ботаничар?“, и продолжил да собира примероци од растенија внимателно обележани по остров и датум. Освен Дарвин, други познати ученици на Хенслоу биле [[Мајлс Џозеф Беркли]], [[Кардејл Бабингтон]],<ref name="BMJ-obituary">{{Наведено списание|date=16 January 1926|title=George Henslow obituary|url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/pagerender.fcgi?artid=2522598&pageindex=1|journal=[[British Medical Journal]]|volume=1|issue=3394|page=124|doi=10.1136/bmj.1.3394.124-a|pmc=2522598|pmid=20772312|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518152919/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2522598/?pageindex=1|archive-date=18 May 2020|access-date=14 October 2008}}</ref> [[Леонард Џенинс]], [[Ричард Томас Лоу|Ричард Лоу]] и [[Вилијам Хелоуз Милер|Вилијам Милер]].<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> Во 1851 година, [[Карл Лудвиг Блум|Карл Блум]] го именувал родот [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што припаѓале на семејството [[Сандали (растенија)|Santalaceae]], од [[Индокина|Индокина,]] како ''[[Henslowia]]'', во чест на Хенслоу.<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:36200-1|title=''Henslowia'' Blume {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=14 May 2021}}</ref> == Семејство == Хенслоу се оженил со Хариет Џенинс (1797–1857), ќерка на [[Џорџ Леонард Џенинс|Џорџ Џенинс]] и сестра на [[Леонард Џенинс]] на 16 декември 1823 година.<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> Нивната најстара ќерка [[Франсис Хариет Хукер|Франсис Хариет]] се омажила за [[Џозеф Далтон Хукер|Џозеф Хукер]],<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> а нивната најмлада ќерка, [[Ен Хенслоу Барнард|Ен]], станала ботаничка илустраторка. Меѓу нивните синови бил и [[Џорџ Хенслоу]],<ref name="BMJ-obituary">{{Наведено списание|date=16 January 1926|title=George Henslow obituary|url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/pagerender.fcgi?artid=2522598&pageindex=1|journal=[[British Medical Journal]]|volume=1|issue=3394|page=124|doi=10.1136/bmj.1.3394.124-a|pmc=2522598|pmid=20772312|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518152919/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2522598/?pageindex=1|archive-date=18 May 2020|access-date=14 October 2008}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20200518152919/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2522598/?pageindex=1 "George Henslow obituary"]. ''[[British Medical Journal]]''. '''1''' (3394): 124. 16 January 1926. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1136/bmj.1.3394.124-a|10.1136/bmj.1.3394.124-a]]. [[PubMed Central|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2522598 2522598]</span>. [[PubMed|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20772312 20772312]. Archived from [http://www.pubmedcentral.nih.gov/pagerender.fcgi?artid=2522598&pageindex=1 the original] on 18 May 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">14 October</span> 2008</span>.</cite></ref> кој станал професор по ботаника во [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hamptonlucy.net/About/VEG/charlesmaries.html|title=The Life and Times of Charles Maries|publisher=Hampton Lucy village website|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723142431/http://www.hamptonlucy.net/About/VEG/charlesmaries.html|archive-date=23 July 2011|accessdate=14 October 2008}}</ref> и прв претседател на Сојузот на црковни работници за унапредување на либералната религиозна мисла. == Смрт == Хенслоу починал на 16 мај 1861 година во Хичам.{{Sfn|Chisholm|1911}} == Избрани дела == * {{Наведено списание|last=Henslow|first=John Stevens|date=1822|title=Geological Description of Anglesea|url=https://archive.org/details/Henslow1822TransactionsOfTheCambridgePhilosophi|journal=Transactions of the Cambridge Philosophical Society|volume=1|pages=359–452}} * Henslow, John Stevens. (1823). ''A Syllabus of a Course of Lectures on Mineralogy''. Deighton (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00201-1}}) * Henslow, John Stevens. (1829; 2nd ed. 1835). [[iarchive:b2202542x/page/n8|''A Catalogue of British Plants'']]. * Henslow, John Stevens. (1835). [[iarchive:principlesofdesc00hensiala/page/n3|''The Principles of Descriptive and Physiological Botany'']]. Longman, Rees, Orme, Brown & Green (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00186-1}}) * Henslow, John Stevens. (1846). ''The Teaching of Science in Cambridge''. Metcalfe and Palmer (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00200-4}}) * Henslow, John Stevens. (1856). [[iarchive:b22313588|''A Dictionary of Botanical Terms'']]. Groombridge (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00131-1}}) * Henslow, John Stevens, and Skepper, E. (1866). [[iarchive:floraofsuffolkca00hens/page/n4|''Flora of Suffolk'']] == Наводи == {{Наводи|30em}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Починати во 1861 година]] [[Категорија:Родени во 1796 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] q34m3p9kydcxnzp2axcym77nx4l55vz 5578874 5578873 2026-06-19T10:37:40Z Jtasevski123 69538 5578874 wikitext text/x-wiki '''Џон Стивенс Хенслоу''' (6 февруари 1796 - 16 мај 1861) — англиски [[Свештеник|англикански свештеник]], [[Ботаника|ботаничар]] и [[геолог]]. Најмногу се памети по тоа што бил пријател и ментор на [[Чарлс Дарвин]]. {{Ботаничар|Hensl.|Henslow}} == Ран живот == Хенслоу бил роден во [[Рочестер (Кент)|Рочестер]], [[Кент]], син на адвокат Џон Прентис Хенслоу, кој бил син на [[Џон Хенслоу (геодет на морнарица)|Џон Хенслоу]].{{Sfn|Chisholm|1911}} Хенслоу се школувал на колеџот „Сент Џонс“ во Кембриџ, каде што дипломирал како со почести во 1818 година, годината во која [[Адам Сеџвик]] станал [[Вудвардијански професор по геологија]].{{Sfn|Chisholm|1911}} == Рана кариера == Хенслоу дипломирал во 1818 година. Тој веќе имал страст за [[природонаука]] уште од детството, што во голема мера влијаело врз неговата кариера, и го придружувал [[Адам Сеџвик|Сеџвик]] во 1819 година на турнеја на [[Остров Вајт|островот Вајт]] каде што ги научил своите први лекции по геологија. Исто така, студирал [[хемија]] кај професорот [[Џејмс Каминг (хемичар)|Џејмс Каминг]] и [[минералогија]] кај [[Едвард Даниел Кларк|Едвард Кларк]]. Во есента 1819 година направил вредни забелешки за геологијата на [[Ман (остров)|островот Ман]] и во 1820 и 1821 година ја истражувал геологијата на делови од [[Англси]], резултатите биле објавени во првиот том од „Трансакциите на [[Кембриџско филозофско друштво|Кембриџското филозофско друштво“]] (1822). Филозофското друштво било основано во ноември 1819 година од група во Кембриџ со професорите [[Вилијам Фариш (хемичар)|Фариш]], [[Семјуел Ли (лингвист)|Ли]] и Сеџвик и Хенслов (во тоа време сè уште не бил професор). Идејата и почетниот поттик за друштвото потекнале од Сеџвик и Хенслов.{{Sfn|Chisholm|1911}} Во меѓувреме, Хенслов студирал минералогија со значителна пасија, така што по смртта на Кларк во 1822 година бил назначен за професор по минералогија на Универзитетот во Кембриџ. Две години подоцна примил свети чинови. Сепак, ботаниката заземала голем дел од неговото внимание и кон оваа наука се приврзал сè повеќе, така што со задоволство дал отказ од катедрата по минералогија во 1827 година, две години откако станал професор по ботаника. Како наставник и во училницата и на терен, тој бил извонредно успешен. Тој бил дописник на [[Џон Џејмс Одибон]], кој во 1829 година го именувал врапче по него, нарачено Хенслово врапче (''Centronyx henslowii'').{{Sfn|Chisholm|1911}} Од 1821 година, Хенслоу почнал да организира [[хербариум]] на британска флора, дополнувајќи го сопственото собирање на примероци, со помош на мрежа која со текот на времето се проширила за да ги вклучи неговите пријатели и семејство, како и ботаничарите [[Вилијам Џексон Хукер]] и [[Џон Хатон Балфур]], како и околу 30 негови студенти. Како минералог, тој ги користел законите за кристалографија на Хауј за да анализира сложени кристали како трансформации на „примитивната форма на видот“ на кристалот, а кога се префрлил на ботаниката во 1825 година, барал слични прецизни закони за групирање на растителните сорти во видови, честопати вклучувајќи ги како сорти растенијата што почитуваните [[Таксономија|таксономисти]] ги рангирале како посебни видови. Тој го следел разбирањето за времето кога видовите биле фиксирани како создадени, но можеле да варираат во рамките на границите и се надевал дека ќе ги анализира овие граници на варијација. Со метод што го нарекол „споредување“, Хенслоу подготвил листови со неколку растителни примероци, секој означен со колекционерот, датумот и местото на собирање, споредувајќи ги примероците за да ја покаже варијацијата во рамките на видот. Неговиот ''„Каталог на британски растенија“'' првпат бил објавен во октомври 1829 година и станал збирка книги за неговиот курс за предавања. Хенслоу е запаметен како пријател и ментор на неговиот ученик [[Чарлс Дарвин]], и по тоа што го инспирирал со страст за природонауката. Двајцата се запознале во 1828 година. Порано истата година, Дарвин се запишал на курсот и заедно со други студенти помогнал во собирањето растенија од Кембриџшир. Хенслоу станал негов ментор и не поминало долго време пред да го истакне Дарвин како добар студент. Во 1830 година, Хенслоу експериментирал со менување на условите за одгледување диви растенија во градината за да произведе различни форми на растението. Во 1835 година, Хенслоу го објавил ''„Принципи на описна и физиолошка ботаника“'' како учебник базиран на овој курс за предавања.{{Sfn|Kohn et al|2005}} Во летото 1831 година, на Хенслоу му било понудено работно место како натуралист за да плови на истражувачкиот брод [[Бигл (брод)|''Бигл'']] на двегодишно патување, со цел истражување [[Јужна Америка|на Јужна Америка]], но неговата сопруга го предомислила од тоа да прифати. Гледајќи совршена можност за својот ученик, Хенслоу му пишал на капетанот на бродот, [[Роберт Фицрој,]] велејќи му дека Дарвин бил идеалниот човек да се придружи на експедицискиот тим. За време на патувањето, Дарвин се допишувал со Хенслоу и собирал растенија имајќи го него на ум. Особено, кога првпат пристигнал на [[Галапагос|островите Галапагос,]] Дарвин напишал „Јас секако ја препознавам Јужна Америка во орнитологијата, дали би бил ботаничар?“, и продолжил да собира примероци од растенија внимателно обележани по остров и датум. Освен Дарвин, други познати ученици на Хенслоу биле [[Мајлс Џозеф Беркли]], [[Кардејл Бабингтон]],<ref name="BMJ-obituary">{{Наведено списание|date=16 January 1926|title=George Henslow obituary|url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/pagerender.fcgi?artid=2522598&pageindex=1|journal=[[British Medical Journal]]|volume=1|issue=3394|page=124|doi=10.1136/bmj.1.3394.124-a|pmc=2522598|pmid=20772312|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518152919/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2522598/?pageindex=1|archive-date=18 May 2020|access-date=14 October 2008}}</ref> [[Леонард Џенинс]], [[Ричард Томас Лоу|Ричард Лоу]] и [[Вилијам Хелоуз Милер|Вилијам Милер]].<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> Во 1851 година, [[Карл Лудвиг Блум|Карл Блум]] го именувал родот [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што припаѓале на семејството [[Сандали (растенија)|Santalaceae]], од [[Индокина|Индокина,]] како ''[[Henslowia]]'', во чест на Хенслоу.<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:36200-1|title=''Henslowia'' Blume {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=14 May 2021}}</ref> == Семејство == Хенслоу се оженил со Хариет Џенинс (1797–1857), ќерка на [[Џорџ Леонард Џенинс|Џорџ Џенинс]] и сестра на [[Леонард Џенинс]] на 16 декември 1823 година.<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> Нивната најстара ќерка [[Франсис Хариет Хукер|Франсис Хариет]] се омажила за [[Џозеф Далтон Хукер|Џозеф Хукер]],<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> а нивната најмлада ќерка, [[Ен Хенслоу Барнард|Ен]], станала ботаничка илустраторка. Меѓу нивните синови бил и [[Џорџ Хенслоу]],<ref name="BMJ-obituary"/> кој станал професор по ботаника во [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hamptonlucy.net/About/VEG/charlesmaries.html|title=The Life and Times of Charles Maries|publisher=Hampton Lucy village website|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723142431/http://www.hamptonlucy.net/About/VEG/charlesmaries.html|archive-date=23 July 2011|accessdate=14 October 2008}}</ref> и прв претседател на Сојузот на црковни работници за унапредување на либералната религиозна мисла. == Смрт == Хенслоу починал на 16 мај 1861 година во Хичам.{{Sfn|Chisholm|1911}} == Избрани дела == * {{Наведено списание|last=Henslow|first=John Stevens|date=1822|title=Geological Description of Anglesea|url=https://archive.org/details/Henslow1822TransactionsOfTheCambridgePhilosophi|journal=Transactions of the Cambridge Philosophical Society|volume=1|pages=359–452}} * Henslow, John Stevens. (1823). ''A Syllabus of a Course of Lectures on Mineralogy''. Deighton (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00201-1}}) * Henslow, John Stevens. (1829; 2nd ed. 1835). [[iarchive:b2202542x/page/n8|''A Catalogue of British Plants'']]. * Henslow, John Stevens. (1835). [[iarchive:principlesofdesc00hensiala/page/n3|''The Principles of Descriptive and Physiological Botany'']]. Longman, Rees, Orme, Brown & Green (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00186-1}}) * Henslow, John Stevens. (1846). ''The Teaching of Science in Cambridge''. Metcalfe and Palmer (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00200-4}}) * Henslow, John Stevens. (1856). [[iarchive:b22313588|''A Dictionary of Botanical Terms'']]. Groombridge (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00131-1}}) * Henslow, John Stevens, and Skepper, E. (1866). [[iarchive:floraofsuffolkca00hens/page/n4|''Flora of Suffolk'']] == Наводи == {{Наводи|30em}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Починати во 1861 година]] [[Категорија:Родени во 1796 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] ahqox4z135152f79e1ohehnd91dwv2b 5578875 5578874 2026-06-19T10:38:14Z Jtasevski123 69538 5578875 wikitext text/x-wiki '''Џон Стивенс Хенслоу''' ({{роден на|6|февруари|1796}} - {{починат на|16|мај|1861}}) — англиски [[Свештеник|англикански свештеник]], [[Ботаника|ботаничар]] и [[геолог]]. Најмногу се памети по тоа што бил пријател и ментор на [[Чарлс Дарвин]]. {{Ботаничар|Hensl.|Henslow}} == Ран живот == Хенслоу бил роден во [[Рочестер (Кент)|Рочестер]], [[Кент]], син на адвокат Џон Прентис Хенслоу, кој бил син на [[Џон Хенслоу (геодет на морнарица)|Џон Хенслоу]].{{Sfn|Chisholm|1911}} Хенслоу се школувал на колеџот „Сент Џонс“ во Кембриџ, каде што дипломирал како со почести во 1818 година, годината во која [[Адам Сеџвик]] станал [[Вудвардијански професор по геологија]].{{Sfn|Chisholm|1911}} == Рана кариера == Хенслоу дипломирал во 1818 година. Тој веќе имал страст за [[природонаука]] уште од детството, што во голема мера влијаело врз неговата кариера, и го придружувал [[Адам Сеџвик|Сеџвик]] во 1819 година на турнеја на [[Остров Вајт|островот Вајт]] каде што ги научил своите први лекции по геологија. Исто така, студирал [[хемија]] кај професорот [[Џејмс Каминг (хемичар)|Џејмс Каминг]] и [[минералогија]] кај [[Едвард Даниел Кларк|Едвард Кларк]]. Во есента 1819 година направил вредни забелешки за геологијата на [[Ман (остров)|островот Ман]] и во 1820 и 1821 година ја истражувал геологијата на делови од [[Англси]], резултатите биле објавени во првиот том од „Трансакциите на [[Кембриџско филозофско друштво|Кембриџското филозофско друштво“]] (1822). Филозофското друштво било основано во ноември 1819 година од група во Кембриџ со професорите [[Вилијам Фариш (хемичар)|Фариш]], [[Семјуел Ли (лингвист)|Ли]] и Сеџвик и Хенслов (во тоа време сè уште не бил професор). Идејата и почетниот поттик за друштвото потекнале од Сеџвик и Хенслов.{{Sfn|Chisholm|1911}} Во меѓувреме, Хенслов студирал минералогија со значителна пасија, така што по смртта на Кларк во 1822 година бил назначен за професор по минералогија на Универзитетот во Кембриџ. Две години подоцна примил свети чинови. Сепак, ботаниката заземала голем дел од неговото внимание и кон оваа наука се приврзал сè повеќе, така што со задоволство дал отказ од катедрата по минералогија во 1827 година, две години откако станал професор по ботаника. Како наставник и во училницата и на терен, тој бил извонредно успешен. Тој бил дописник на [[Џон Џејмс Одибон]], кој во 1829 година го именувал врапче по него, нарачено Хенслово врапче (''Centronyx henslowii'').{{Sfn|Chisholm|1911}} Од 1821 година, Хенслоу почнал да организира [[хербариум]] на британска флора, дополнувајќи го сопственото собирање на примероци, со помош на мрежа која со текот на времето се проширила за да ги вклучи неговите пријатели и семејство, како и ботаничарите [[Вилијам Џексон Хукер]] и [[Џон Хатон Балфур]], како и околу 30 негови студенти. Како минералог, тој ги користел законите за кристалографија на Хауј за да анализира сложени кристали како трансформации на „примитивната форма на видот“ на кристалот, а кога се префрлил на ботаниката во 1825 година, барал слични прецизни закони за групирање на растителните сорти во видови, честопати вклучувајќи ги како сорти растенијата што почитуваните [[Таксономија|таксономисти]] ги рангирале како посебни видови. Тој го следел разбирањето за времето кога видовите биле фиксирани како создадени, но можеле да варираат во рамките на границите и се надевал дека ќе ги анализира овие граници на варијација. Со метод што го нарекол „споредување“, Хенслоу подготвил листови со неколку растителни примероци, секој означен со колекционерот, датумот и местото на собирање, споредувајќи ги примероците за да ја покаже варијацијата во рамките на видот. Неговиот ''„Каталог на британски растенија“'' првпат бил објавен во октомври 1829 година и станал збирка книги за неговиот курс за предавања. Хенслоу е запаметен како пријател и ментор на неговиот ученик [[Чарлс Дарвин]], и по тоа што го инспирирал со страст за природонауката. Двајцата се запознале во 1828 година. Порано истата година, Дарвин се запишал на курсот и заедно со други студенти помогнал во собирањето растенија од Кембриџшир. Хенслоу станал негов ментор и не поминало долго време пред да го истакне Дарвин како добар студент. Во 1830 година, Хенслоу експериментирал со менување на условите за одгледување диви растенија во градината за да произведе различни форми на растението. Во 1835 година, Хенслоу го објавил ''„Принципи на описна и физиолошка ботаника“'' како учебник базиран на овој курс за предавања.{{Sfn|Kohn et al|2005}} Во летото 1831 година, на Хенслоу му било понудено работно место како натуралист за да плови на истражувачкиот брод [[Бигл (брод)|''Бигл'']] на двегодишно патување, со цел истражување [[Јужна Америка|на Јужна Америка]], но неговата сопруга го предомислила од тоа да прифати. Гледајќи совршена можност за својот ученик, Хенслоу му пишал на капетанот на бродот, [[Роберт Фицрој,]] велејќи му дека Дарвин бил идеалниот човек да се придружи на експедицискиот тим. За време на патувањето, Дарвин се допишувал со Хенслоу и собирал растенија имајќи го него на ум. Особено, кога првпат пристигнал на [[Галапагос|островите Галапагос,]] Дарвин напишал „Јас секако ја препознавам Јужна Америка во орнитологијата, дали би бил ботаничар?“, и продолжил да собира примероци од растенија внимателно обележани по остров и датум. Освен Дарвин, други познати ученици на Хенслоу биле [[Мајлс Џозеф Беркли]], [[Кардејл Бабингтон]],<ref name="BMJ-obituary">{{Наведено списание|date=16 January 1926|title=George Henslow obituary|url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/pagerender.fcgi?artid=2522598&pageindex=1|journal=[[British Medical Journal]]|volume=1|issue=3394|page=124|doi=10.1136/bmj.1.3394.124-a|pmc=2522598|pmid=20772312|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518152919/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2522598/?pageindex=1|archive-date=18 May 2020|access-date=14 October 2008}}</ref> [[Леонард Џенинс]], [[Ричард Томас Лоу|Ричард Лоу]] и [[Вилијам Хелоуз Милер|Вилијам Милер]].<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> Во 1851 година, [[Карл Лудвиг Блум|Карл Блум]] го именувал родот [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што припаѓале на семејството [[Сандали (растенија)|Santalaceae]], од [[Индокина|Индокина,]] како ''[[Henslowia]]'', во чест на Хенслоу.<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:36200-1|title=''Henslowia'' Blume {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=14 May 2021}}</ref> == Семејство == Хенслоу се оженил со Хариет Џенинс (1797–1857), ќерка на [[Џорџ Леонард Џенинс|Џорџ Џенинс]] и сестра на [[Леонард Џенинс]] на 16 декември 1823 година.<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> Нивната најстара ќерка [[Франсис Хариет Хукер|Франсис Хариет]] се омажила за [[Џозеф Далтон Хукер|Џозеф Хукер]],<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> а нивната најмлада ќерка, [[Ен Хенслоу Барнард|Ен]], станала ботаничка илустраторка. Меѓу нивните синови бил и [[Џорџ Хенслоу]],<ref name="BMJ-obituary"/> кој станал професор по ботаника во [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hamptonlucy.net/About/VEG/charlesmaries.html|title=The Life and Times of Charles Maries|publisher=Hampton Lucy village website|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723142431/http://www.hamptonlucy.net/About/VEG/charlesmaries.html|archive-date=23 July 2011|accessdate=14 October 2008}}</ref> и прв претседател на Сојузот на црковни работници за унапредување на либералната религиозна мисла. == Смрт == Хенслоу починал на 16 мај 1861 година во Хичам.{{Sfn|Chisholm|1911}} == Избрани дела == * {{Наведено списание|last=Henslow|first=John Stevens|date=1822|title=Geological Description of Anglesea|url=https://archive.org/details/Henslow1822TransactionsOfTheCambridgePhilosophi|journal=Transactions of the Cambridge Philosophical Society|volume=1|pages=359–452}} * Henslow, John Stevens. (1823). ''A Syllabus of a Course of Lectures on Mineralogy''. Deighton (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00201-1}}) * Henslow, John Stevens. (1829; 2nd ed. 1835). [[iarchive:b2202542x/page/n8|''A Catalogue of British Plants'']]. * Henslow, John Stevens. (1835). [[iarchive:principlesofdesc00hensiala/page/n3|''The Principles of Descriptive and Physiological Botany'']]. Longman, Rees, Orme, Brown & Green (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00186-1}}) * Henslow, John Stevens. (1846). ''The Teaching of Science in Cambridge''. Metcalfe and Palmer (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00200-4}}) * Henslow, John Stevens. (1856). [[iarchive:b22313588|''A Dictionary of Botanical Terms'']]. Groombridge (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00131-1}}) * Henslow, John Stevens, and Skepper, E. (1866). [[iarchive:floraofsuffolkca00hens/page/n4|''Flora of Suffolk'']] == Наводи == {{Наводи|30em}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Починати во 1861 година]] [[Категорија:Родени во 1796 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] ovb3xjny0hgghddxf5gu7ahtkix5vcy 5578876 5578875 2026-06-19T10:39:34Z Jtasevski123 69538 5578876 wikitext text/x-wiki '''Џон Стивенс Хенслоу''' ({{роден на|6|февруари|1796}}, Рочестер, Кент - {{починат на|16|мај|1861}}, Хичам) — англиски [[Свештеник|англикански свештеник]], [[Ботаника|ботаничар]] и [[геолог]]. Најмногу се памети по тоа што бил пријател и ментор на [[Чарлс Дарвин]]. {{Ботаничар|Hensl.|Henslow}} == Ран живот == Хенслоу бил роден во [[Рочестер (Кент)|Рочестер]], [[Кент]], син на адвокат Џон Прентис Хенслоу, кој бил син на [[Џон Хенслоу (геодет на морнарица)|Џон Хенслоу]].{{Sfn|Chisholm|1911}} Хенслоу се школувал на колеџот „Сент Џонс“ во Кембриџ, каде што дипломирал како со почести во 1818 година, годината во која [[Адам Сеџвик]] станал [[Вудвардијански професор по геологија]].{{Sfn|Chisholm|1911}} == Кариера == Хенслоу дипломирал во 1818 година. Тој веќе имал страст за [[природонаука]] уште од детството, што во голема мера влијаело врз неговата кариера, и го придружувал [[Адам Сеџвик|Сеџвик]] во 1819 година на турнеја на [[Остров Вајт|островот Вајт]] каде што ги научил своите први лекции по геологија. Исто така, студирал [[хемија]] кај професорот [[Џејмс Каминг (хемичар)|Џејмс Каминг]] и [[минералогија]] кај [[Едвард Даниел Кларк|Едвард Кларк]]. Во есента 1819 година направил вредни забелешки за геологијата на [[Ман (остров)|островот Ман]] и во 1820 и 1821 година ја истражувал геологијата на делови од [[Англси]], резултатите биле објавени во првиот том од „Трансакциите на [[Кембриџско филозофско друштво|Кембриџското филозофско друштво“]] (1822). Филозофското друштво било основано во ноември 1819 година од група во Кембриџ со професорите [[Вилијам Фариш (хемичар)|Фариш]], [[Семјуел Ли (лингвист)|Ли]] и Сеџвик и Хенслов (во тоа време сè уште не бил професор). Идејата и почетниот поттик за друштвото потекнале од Сеџвик и Хенслов.{{Sfn|Chisholm|1911}} Во меѓувреме, Хенслов студирал минералогија со значителна пасија, така што по смртта на Кларк во 1822 година бил назначен за професор по минералогија на Универзитетот во Кембриџ. Две години подоцна примил свети чинови. Сепак, ботаниката заземала голем дел од неговото внимание и кон оваа наука се приврзал сè повеќе, така што со задоволство дал отказ од катедрата по минералогија во 1827 година, две години откако станал професор по ботаника. Како наставник и во училницата и на терен, тој бил извонредно успешен. Тој бил дописник на [[Џон Џејмс Одибон]], кој во 1829 година го именувал врапче по него, нарачено Хенслово врапче (''Centronyx henslowii'').{{Sfn|Chisholm|1911}} Од 1821 година, Хенслоу почнал да организира [[хербариум]] на британска флора, дополнувајќи го сопственото собирање на примероци, со помош на мрежа која со текот на времето се проширила за да ги вклучи неговите пријатели и семејство, како и ботаничарите [[Вилијам Џексон Хукер]] и [[Џон Хатон Балфур]], како и околу 30 негови студенти. Како минералог, тој ги користел законите за кристалографија на Хауј за да анализира сложени кристали како трансформации на „примитивната форма на видот“ на кристалот, а кога се префрлил на ботаниката во 1825 година, барал слични прецизни закони за групирање на растителните сорти во видови, честопати вклучувајќи ги како сорти растенијата што почитуваните [[Таксономија|таксономисти]] ги рангирале како посебни видови. Тој го следел разбирањето за времето кога видовите биле фиксирани како создадени, но можеле да варираат во рамките на границите и се надевал дека ќе ги анализира овие граници на варијација. Со метод што го нарекол „споредување“, Хенслоу подготвил листови со неколку растителни примероци, секој означен со колекционерот, датумот и местото на собирање, споредувајќи ги примероците за да ја покаже варијацијата во рамките на видот. Неговиот ''„Каталог на британски растенија“'' првпат бил објавен во октомври 1829 година и станал збирка книги за неговиот курс за предавања. Хенслоу е запаметен како пријател и ментор на неговиот ученик [[Чарлс Дарвин]], и по тоа што го инспирирал со страст за природонауката. Двајцата се запознале во 1828 година. Порано истата година, Дарвин се запишал на курсот и заедно со други студенти помогнал во собирањето растенија од Кембриџшир. Хенслоу станал негов ментор и не поминало долго време пред да го истакне Дарвин како добар студент. Во 1830 година, Хенслоу експериментирал со менување на условите за одгледување диви растенија во градината за да произведе различни форми на растението. Во 1835 година, Хенслоу го објавил ''„Принципи на описна и физиолошка ботаника“'' како учебник базиран на овој курс за предавања.{{Sfn|Kohn et al|2005}} Во летото 1831 година, на Хенслоу му било понудено работно место како натуралист за да плови на истражувачкиот брод [[Бигл (брод)|''Бигл'']] на двегодишно патување, со цел истражување [[Јужна Америка|на Јужна Америка]], но неговата сопруга го предомислила од тоа да прифати. Гледајќи совршена можност за својот ученик, Хенслоу му пишал на капетанот на бродот, [[Роберт Фицрој,]] велејќи му дека Дарвин бил идеалниот човек да се придружи на експедицискиот тим. За време на патувањето, Дарвин се допишувал со Хенслоу и собирал растенија имајќи го него на ум. Особено, кога првпат пристигнал на [[Галапагос|островите Галапагос,]] Дарвин напишал „Јас секако ја препознавам Јужна Америка во орнитологијата, дали би бил ботаничар?“, и продолжил да собира примероци од растенија внимателно обележани по остров и датум. Освен Дарвин, други познати ученици на Хенслоу биле [[Мајлс Џозеф Беркли]], [[Кардејл Бабингтон]],<ref name="BMJ-obituary">{{Наведено списание|date=16 January 1926|title=George Henslow obituary|url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/pagerender.fcgi?artid=2522598&pageindex=1|journal=[[British Medical Journal]]|volume=1|issue=3394|page=124|doi=10.1136/bmj.1.3394.124-a|pmc=2522598|pmid=20772312|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518152919/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2522598/?pageindex=1|archive-date=18 May 2020|access-date=14 October 2008}}</ref> [[Леонард Џенинс]], [[Ричард Томас Лоу|Ричард Лоу]] и [[Вилијам Хелоуз Милер|Вилијам Милер]].<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> Во 1851 година, [[Карл Лудвиг Блум|Карл Блум]] го именувал родот [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што припаѓале на семејството [[Сандали (растенија)|Santalaceae]], од [[Индокина|Индокина,]] како ''[[Henslowia]]'', во чест на Хенслоу.<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:36200-1|title=''Henslowia'' Blume {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=14 May 2021}}</ref> == Семејство == Хенслоу се оженил со Хариет Џенинс (1797–1857), ќерка на [[Џорџ Леонард Џенинс|Џорџ Џенинс]] и сестра на [[Леонард Џенинс]] на 16 декември 1823 година.<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> Нивната најстара ќерка [[Франсис Хариет Хукер|Франсис Хариет]] се омажила за [[Џозеф Далтон Хукер|Џозеф Хукер]],<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> а нивната најмлада ќерка, [[Ен Хенслоу Барнард|Ен]], станала ботаничка илустраторка. Меѓу нивните синови бил и [[Џорџ Хенслоу]],<ref name="BMJ-obituary"/> кој станал професор по ботаника во [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hamptonlucy.net/About/VEG/charlesmaries.html|title=The Life and Times of Charles Maries|publisher=Hampton Lucy village website|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723142431/http://www.hamptonlucy.net/About/VEG/charlesmaries.html|archive-date=23 July 2011|accessdate=14 October 2008}}</ref> и прв претседател на Сојузот на црковни работници за унапредување на либералната религиозна мисла. == Смрт == Хенслоу починал на 16 мај 1861 година во Хичам.{{Sfn|Chisholm|1911}} == Избрани дела == * {{Наведено списание|last=Henslow|first=John Stevens|date=1822|title=Geological Description of Anglesea|url=https://archive.org/details/Henslow1822TransactionsOfTheCambridgePhilosophi|journal=Transactions of the Cambridge Philosophical Society|volume=1|pages=359–452}} * Henslow, John Stevens. (1823). ''A Syllabus of a Course of Lectures on Mineralogy''. Deighton (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00201-1}}) * Henslow, John Stevens. (1829; 2nd ed. 1835). [[iarchive:b2202542x/page/n8|''A Catalogue of British Plants'']]. * Henslow, John Stevens. (1835). [[iarchive:principlesofdesc00hensiala/page/n3|''The Principles of Descriptive and Physiological Botany'']]. Longman, Rees, Orme, Brown & Green (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00186-1}}) * Henslow, John Stevens. (1846). ''The Teaching of Science in Cambridge''. Metcalfe and Palmer (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00200-4}}) * Henslow, John Stevens. (1856). [[iarchive:b22313588|''A Dictionary of Botanical Terms'']]. Groombridge (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00131-1}}) * Henslow, John Stevens, and Skepper, E. (1866). [[iarchive:floraofsuffolkca00hens/page/n4|''Flora of Suffolk'']] == Наводи == {{Наводи|30em}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенслоу, Џон Стивенс }} [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Починати во 1861 година]] [[Категорија:Родени во 1796 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] 2a2dygjlp0o7oq6qqawn09uuabu4oww 5578877 5578876 2026-06-19T10:43:55Z Jtasevski123 69538 доп 5578877 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | honorific_prefix = [[The Reverend]] | name = Џон Хенслоу | image = John Stevens Henslow.jpg | caption = Хенслоу ок. 1851 | birth_date = {{Birth date|1796|2|6|df=y}} | birth_place = [[Рочестер (Кент)|Рочестер]], [[Англија]], [[Кралство Велика Британија|Велика Британија]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1861|5|16|1796|2|6}} | death_place = [[Хичам (Сафолк)|Хичам]], [[Англија]], [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска|Британска Империја]] | nationality = | fields = [[геологија]], [[ботаника]] | education = [[St. John's College, Cambridge]] | known_for = Геологија на [[Англси]], менторство на Чарлс Дарвин | author_abbrev_bot = '''Hensl.''' | author_abbrev_zoo = | spouse = {{marriage|Хариет Џенинс|1823}} | children = [[Френсис Хариет Хукер|Френсис]], [[Ен Хенслоу Барнард|Ен]] и [[Џорџ Хенслоу|Џорџ]] | notable_students = [[Мајлс Џозеф Беркли]], [[Кардејл Бабингтон]], [[Леонард Џенинс]], [[Ричард Томас Лоу]], [[Вилијам Хелоуз Милер]] | workplaces = [[Кембрички универзитет]] }}'''Џон Стивенс Хенслоу''' ({{роден на|6|февруари|1796}}, Рочестер, Кент - {{починат на|16|мај|1861}}, Хичам) — англиски [[Свештеник|англикански свештеник]], [[Ботаника|ботаничар]] и [[геолог]]. Најмногу се памети по тоа што бил пријател и ментор на [[Чарлс Дарвин]]. {{Ботаничар|Hensl.|Henslow}} == Ран живот == Хенслоу бил роден во [[Рочестер (Кент)|Рочестер]], [[Кент]], син на адвокат Џон Прентис Хенслоу, кој бил син на [[Џон Хенслоу (геодет на морнарица)|Џон Хенслоу]].{{Sfn|Chisholm|1911}} Хенслоу се школувал на колеџот „Сент Џонс“ во Кембриџ, каде што дипломирал како со почести во 1818 година, годината во која [[Адам Сеџвик]] станал [[Вудвардијански професор по геологија]].{{Sfn|Chisholm|1911}} == Кариера == Хенслоу дипломирал во 1818 година. Тој веќе имал страст за [[природонаука]] уште од детството, што во голема мера влијаело врз неговата кариера, и го придружувал [[Адам Сеџвик|Сеџвик]] во 1819 година на турнеја на [[Остров Вајт|островот Вајт]] каде што ги научил своите први лекции по геологија. Исто така, студирал [[хемија]] кај професорот [[Џејмс Каминг (хемичар)|Џејмс Каминг]] и [[минералогија]] кај [[Едвард Даниел Кларк|Едвард Кларк]]. Во есента 1819 година направил вредни забелешки за геологијата на [[Ман (остров)|островот Ман]] и во 1820 и 1821 година ја истражувал геологијата на делови од [[Англси]], резултатите биле објавени во првиот том од „Трансакциите на [[Кембриџско филозофско друштво|Кембриџското филозофско друштво“]] (1822). Филозофското друштво било основано во ноември 1819 година од група во Кембриџ со професорите [[Вилијам Фариш (хемичар)|Фариш]], [[Семјуел Ли (лингвист)|Ли]] и Сеџвик и Хенслов (во тоа време сè уште не бил професор). Идејата и почетниот поттик за друштвото потекнале од Сеџвик и Хенслов.{{Sfn|Chisholm|1911}} Во меѓувреме, Хенслов студирал минералогија со значителна пасија, така што по смртта на Кларк во 1822 година бил назначен за професор по минералогија на Универзитетот во Кембриџ. Две години подоцна примил свети чинови. Сепак, ботаниката заземала голем дел од неговото внимание и кон оваа наука се приврзал сè повеќе, така што со задоволство дал отказ од катедрата по минералогија во 1827 година, две години откако станал професор по ботаника. Како наставник и во училницата и на терен, тој бил извонредно успешен. Тој бил дописник на [[Џон Џејмс Одибон]], кој во 1829 година го именувал врапче по него, нарачено Хенслово врапче (''Centronyx henslowii'').{{Sfn|Chisholm|1911}} Од 1821 година, Хенслоу почнал да организира [[хербариум]] на британска флора, дополнувајќи го сопственото собирање на примероци, со помош на мрежа која со текот на времето се проширила за да ги вклучи неговите пријатели и семејство, како и ботаничарите [[Вилијам Џексон Хукер]] и [[Џон Хатон Балфур]], како и околу 30 негови студенти. Како минералог, тој ги користел законите за кристалографија на Хауј за да анализира сложени кристали како трансформации на „примитивната форма на видот“ на кристалот, а кога се префрлил на ботаниката во 1825 година, барал слични прецизни закони за групирање на растителните сорти во видови, честопати вклучувајќи ги како сорти растенијата што почитуваните [[Таксономија|таксономисти]] ги рангирале како посебни видови. Тој го следел разбирањето за времето кога видовите биле фиксирани како создадени, но можеле да варираат во рамките на границите и се надевал дека ќе ги анализира овие граници на варијација. Со метод што го нарекол „споредување“, Хенслоу подготвил листови со неколку растителни примероци, секој означен со колекционерот, датумот и местото на собирање, споредувајќи ги примероците за да ја покаже варијацијата во рамките на видот. Неговиот ''„Каталог на британски растенија“'' првпат бил објавен во октомври 1829 година и станал збирка книги за неговиот курс за предавања. Хенслоу е запаметен како пријател и ментор на неговиот ученик [[Чарлс Дарвин]], и по тоа што го инспирирал со страст за природонауката. Двајцата се запознале во 1828 година. Порано истата година, Дарвин се запишал на курсот и заедно со други студенти помогнал во собирањето растенија од Кембриџшир. Хенслоу станал негов ментор и не поминало долго време пред да го истакне Дарвин како добар студент. Во 1830 година, Хенслоу експериментирал со менување на условите за одгледување диви растенија во градината за да произведе различни форми на растението. Во 1835 година, Хенслоу го објавил ''„Принципи на описна и физиолошка ботаника“'' како учебник базиран на овој курс за предавања.{{Sfn|Kohn et al|2005}} Во летото 1831 година, на Хенслоу му било понудено работно место како натуралист за да плови на истражувачкиот брод [[Бигл (брод)|''Бигл'']] на двегодишно патување, со цел истражување [[Јужна Америка|на Јужна Америка]], но неговата сопруга го предомислила од тоа да прифати. Гледајќи совршена можност за својот ученик, Хенслоу му пишал на капетанот на бродот, [[Роберт Фицрој,]] велејќи му дека Дарвин бил идеалниот човек да се придружи на експедицискиот тим. За време на патувањето, Дарвин се допишувал со Хенслоу и собирал растенија имајќи го него на ум. Особено, кога првпат пристигнал на [[Галапагос|островите Галапагос,]] Дарвин напишал „Јас секако ја препознавам Јужна Америка во орнитологијата, дали би бил ботаничар?“, и продолжил да собира примероци од растенија внимателно обележани по остров и датум. Освен Дарвин, други познати ученици на Хенслоу биле [[Мајлс Џозеф Беркли]], [[Кардејл Бабингтон]],<ref name="BMJ-obituary">{{Наведено списание|date=16 January 1926|title=George Henslow obituary|url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/pagerender.fcgi?artid=2522598&pageindex=1|journal=[[British Medical Journal]]|volume=1|issue=3394|page=124|doi=10.1136/bmj.1.3394.124-a|pmc=2522598|pmid=20772312|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518152919/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2522598/?pageindex=1|archive-date=18 May 2020|access-date=14 October 2008}}</ref> [[Леонард Џенинс]], [[Ричард Томас Лоу|Ричард Лоу]] и [[Вилијам Хелоуз Милер|Вилијам Милер]].<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> Во 1851 година, [[Карл Лудвиг Блум|Карл Блум]] го именувал родот [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што припаѓале на семејството [[Сандали (растенија)|Santalaceae]], од [[Индокина|Индокина,]] како ''[[Henslowia]]'', во чест на Хенслоу.<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:36200-1|title=''Henslowia'' Blume {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=14 May 2021}}</ref> == Семејство == Хенслоу се оженил со Хариет Џенинс (1797–1857), ќерка на [[Џорџ Леонард Џенинс|Џорџ Џенинс]] и сестра на [[Леонард Џенинс]] на 16 декември 1823 година.<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> Нивната најстара ќерка [[Франсис Хариет Хукер|Франсис Хариет]] се омажила за [[Џозеф Далтон Хукер|Џозеф Хукер]],<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> а нивната најмлада ќерка, [[Ен Хенслоу Барнард|Ен]], станала ботаничка илустраторка. Меѓу нивните синови бил и [[Џорџ Хенслоу]],<ref name="BMJ-obituary"/> кој станал професор по ботаника во [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hamptonlucy.net/About/VEG/charlesmaries.html|title=The Life and Times of Charles Maries|publisher=Hampton Lucy village website|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723142431/http://www.hamptonlucy.net/About/VEG/charlesmaries.html|archive-date=23 July 2011|accessdate=14 October 2008}}</ref> и прв претседател на Сојузот на црковни работници за унапредување на либералната религиозна мисла. == Смрт == Хенслоу починал на 16 мај 1861 година во Хичам.{{Sfn|Chisholm|1911}} == Избрани дела == * {{Наведено списание|last=Henslow|first=John Stevens|date=1822|title=Geological Description of Anglesea|url=https://archive.org/details/Henslow1822TransactionsOfTheCambridgePhilosophi|journal=Transactions of the Cambridge Philosophical Society|volume=1|pages=359–452}} * Henslow, John Stevens. (1823). ''A Syllabus of a Course of Lectures on Mineralogy''. Deighton (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00201-1}}) * Henslow, John Stevens. (1829; 2nd ed. 1835). [[iarchive:b2202542x/page/n8|''A Catalogue of British Plants'']]. * Henslow, John Stevens. (1835). [[iarchive:principlesofdesc00hensiala/page/n3|''The Principles of Descriptive and Physiological Botany'']]. Longman, Rees, Orme, Brown & Green (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00186-1}}) * Henslow, John Stevens. (1846). ''The Teaching of Science in Cambridge''. Metcalfe and Palmer (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00200-4}}) * Henslow, John Stevens. (1856). [[iarchive:b22313588|''A Dictionary of Botanical Terms'']]. Groombridge (reissued by Cambridge University Press, 2009; {{ISBN|978-1-108-00131-1}}) * Henslow, John Stevens, and Skepper, E. (1866). [[iarchive:floraofsuffolkca00hens/page/n4|''Flora of Suffolk'']] == Наводи == {{Наводи|30em}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенслоу, Џон Стивенс }} [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Починати во 1861 година]] [[Категорија:Родени во 1796 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] 7ixfriw6maqc5keym01oy6ams0jvfu6 5578887 5578877 2026-06-19T11:26:13Z Jtasevski123 69538 /* Избрани дела */ 5578887 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | honorific_prefix = [[The Reverend]] | name = Џон Хенслоу | image = John Stevens Henslow.jpg | caption = Хенслоу ок. 1851 | birth_date = {{Birth date|1796|2|6|df=y}} | birth_place = [[Рочестер (Кент)|Рочестер]], [[Англија]], [[Кралство Велика Британија|Велика Британија]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1861|5|16|1796|2|6}} | death_place = [[Хичам (Сафолк)|Хичам]], [[Англија]], [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска|Британска Империја]] | nationality = | fields = [[геологија]], [[ботаника]] | education = [[St. John's College, Cambridge]] | known_for = Геологија на [[Англси]], менторство на Чарлс Дарвин | author_abbrev_bot = '''Hensl.''' | author_abbrev_zoo = | spouse = {{marriage|Хариет Џенинс|1823}} | children = [[Френсис Хариет Хукер|Френсис]], [[Ен Хенслоу Барнард|Ен]] и [[Џорџ Хенслоу|Џорџ]] | notable_students = [[Мајлс Џозеф Беркли]], [[Кардејл Бабингтон]], [[Леонард Џенинс]], [[Ричард Томас Лоу]], [[Вилијам Хелоуз Милер]] | workplaces = [[Кембрички универзитет]] }}'''Џон Стивенс Хенслоу''' ({{роден на|6|февруари|1796}}, Рочестер, Кент - {{починат на|16|мај|1861}}, Хичам) — англиски [[Свештеник|англикански свештеник]], [[Ботаника|ботаничар]] и [[геолог]]. Најмногу се памети по тоа што бил пријател и ментор на [[Чарлс Дарвин]]. {{Ботаничар|Hensl.|Henslow}} == Ран живот == Хенслоу бил роден во [[Рочестер (Кент)|Рочестер]], [[Кент]], син на адвокат Џон Прентис Хенслоу, кој бил син на [[Џон Хенслоу (геодет на морнарица)|Џон Хенслоу]].{{Sfn|Chisholm|1911}} Хенслоу се школувал на колеџот „Сент Џонс“ во Кембриџ, каде што дипломирал како со почести во 1818 година, годината во која [[Адам Сеџвик]] станал [[Вудвардијански професор по геологија]].{{Sfn|Chisholm|1911}} == Кариера == Хенслоу дипломирал во 1818 година. Тој веќе имал страст за [[природонаука]] уште од детството, што во голема мера влијаело врз неговата кариера, и го придружувал [[Адам Сеџвик|Сеџвик]] во 1819 година на турнеја на [[Остров Вајт|островот Вајт]] каде што ги научил своите први лекции по геологија. Исто така, студирал [[хемија]] кај професорот [[Џејмс Каминг (хемичар)|Џејмс Каминг]] и [[минералогија]] кај [[Едвард Даниел Кларк|Едвард Кларк]]. Во есента 1819 година направил вредни забелешки за геологијата на [[Ман (остров)|островот Ман]] и во 1820 и 1821 година ја истражувал геологијата на делови од [[Англси]], резултатите биле објавени во првиот том од „Трансакциите на [[Кембриџско филозофско друштво|Кембриџското филозофско друштво“]] (1822). Филозофското друштво било основано во ноември 1819 година од група во Кембриџ со професорите [[Вилијам Фариш (хемичар)|Фариш]], [[Семјуел Ли (лингвист)|Ли]] и Сеџвик и Хенслов (во тоа време сè уште не бил професор). Идејата и почетниот поттик за друштвото потекнале од Сеџвик и Хенслов.{{Sfn|Chisholm|1911}} Во меѓувреме, Хенслов студирал минералогија со значителна пасија, така што по смртта на Кларк во 1822 година бил назначен за професор по минералогија на Универзитетот во Кембриџ. Две години подоцна примил свети чинови. Сепак, ботаниката заземала голем дел од неговото внимание и кон оваа наука се приврзал сè повеќе, така што со задоволство дал отказ од катедрата по минералогија во 1827 година, две години откако станал професор по ботаника. Како наставник и во училницата и на терен, тој бил извонредно успешен. Тој бил дописник на [[Џон Џејмс Одибон]], кој во 1829 година го именувал врапче по него, нарачено Хенслово врапче (''Centronyx henslowii'').{{Sfn|Chisholm|1911}} Од 1821 година, Хенслоу почнал да организира [[хербариум]] на британска флора, дополнувајќи го сопственото собирање на примероци, со помош на мрежа која со текот на времето се проширила за да ги вклучи неговите пријатели и семејство, како и ботаничарите [[Вилијам Џексон Хукер]] и [[Џон Хатон Балфур]], како и околу 30 негови студенти. Како минералог, тој ги користел законите за кристалографија на Хауј за да анализира сложени кристали како трансформации на „примитивната форма на видот“ на кристалот, а кога се префрлил на ботаниката во 1825 година, барал слични прецизни закони за групирање на растителните сорти во видови, честопати вклучувајќи ги како сорти растенијата што почитуваните [[Таксономија|таксономисти]] ги рангирале како посебни видови. Тој го следел разбирањето за времето кога видовите биле фиксирани како создадени, но можеле да варираат во рамките на границите и се надевал дека ќе ги анализира овие граници на варијација. Со метод што го нарекол „споредување“, Хенслоу подготвил листови со неколку растителни примероци, секој означен со колекционерот, датумот и местото на собирање, споредувајќи ги примероците за да ја покаже варијацијата во рамките на видот. Неговиот ''„Каталог на британски растенија“'' првпат бил објавен во октомври 1829 година и станал збирка книги за неговиот курс за предавања. Хенслоу е запаметен како пријател и ментор на неговиот ученик [[Чарлс Дарвин]], и по тоа што го инспирирал со страст за природонауката. Двајцата се запознале во 1828 година. Порано истата година, Дарвин се запишал на курсот и заедно со други студенти помогнал во собирањето растенија од Кембриџшир. Хенслоу станал негов ментор и не поминало долго време пред да го истакне Дарвин како добар студент. Во 1830 година, Хенслоу експериментирал со менување на условите за одгледување диви растенија во градината за да произведе различни форми на растението. Во 1835 година, Хенслоу го објавил ''„Принципи на описна и физиолошка ботаника“'' како учебник базиран на овој курс за предавања.{{Sfn|Kohn et al|2005}} Во летото 1831 година, на Хенслоу му било понудено работно место како натуралист за да плови на истражувачкиот брод [[Бигл (брод)|''Бигл'']] на двегодишно патување, со цел истражување [[Јужна Америка|на Јужна Америка]], но неговата сопруга го предомислила од тоа да прифати. Гледајќи совршена можност за својот ученик, Хенслоу му пишал на капетанот на бродот, [[Роберт Фицрој,]] велејќи му дека Дарвин бил идеалниот човек да се придружи на експедицискиот тим. За време на патувањето, Дарвин се допишувал со Хенслоу и собирал растенија имајќи го него на ум. Особено, кога првпат пристигнал на [[Галапагос|островите Галапагос,]] Дарвин напишал „Јас секако ја препознавам Јужна Америка во орнитологијата, дали би бил ботаничар?“, и продолжил да собира примероци од растенија внимателно обележани по остров и датум. Освен Дарвин, други познати ученици на Хенслоу биле [[Мајлс Џозеф Беркли]], [[Кардејл Бабингтон]],<ref name="BMJ-obituary">{{Наведено списание|date=16 January 1926|title=George Henslow obituary|url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/pagerender.fcgi?artid=2522598&pageindex=1|journal=[[British Medical Journal]]|volume=1|issue=3394|page=124|doi=10.1136/bmj.1.3394.124-a|pmc=2522598|pmid=20772312|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518152919/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2522598/?pageindex=1|archive-date=18 May 2020|access-date=14 October 2008}}</ref> [[Леонард Џенинс]], [[Ричард Томас Лоу|Ричард Лоу]] и [[Вилијам Хелоуз Милер|Вилијам Милер]].<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> Во 1851 година, [[Карл Лудвиг Блум|Карл Блум]] го именувал родот [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што припаѓале на семејството [[Сандали (растенија)|Santalaceae]], од [[Индокина|Индокина,]] како ''[[Henslowia]]'', во чест на Хенслоу.<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:36200-1|title=''Henslowia'' Blume {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=14 May 2021}}</ref> == Семејство == Хенслоу се оженил со Хариет Џенинс (1797–1857), ќерка на [[Џорџ Леонард Џенинс|Џорџ Џенинс]] и сестра на [[Леонард Џенинс]] на 16 декември 1823 година.<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> Нивната најстара ќерка [[Франсис Хариет Хукер|Франсис Хариет]] се омажила за [[Џозеф Далтон Хукер|Џозеф Хукер]],<ref>{{Harvnb|Jenyns|1862}}</ref> а нивната најмлада ќерка, [[Ен Хенслоу Барнард|Ен]], станала ботаничка илустраторка. Меѓу нивните синови бил и [[Џорџ Хенслоу]],<ref name="BMJ-obituary"/> кој станал професор по ботаника во [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hamptonlucy.net/About/VEG/charlesmaries.html|title=The Life and Times of Charles Maries|publisher=Hampton Lucy village website|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723142431/http://www.hamptonlucy.net/About/VEG/charlesmaries.html|archive-date=23 July 2011|accessdate=14 October 2008}}</ref> и прв претседател на Сојузот на црковни работници за унапредување на либералната религиозна мисла. == Смрт == Хенслоу починал на 16 мај 1861 година во Хичам.{{Sfn|Chisholm|1911}} == Избрани дела == * {{Наведено списание|last=Хенслоу|first=Џон Стивенс|date=1822|title=Геолошки опис на Англси|url=https://archive.org/details/Henslow1822TransactionsOfTheCambridgePhilosophi|journal=Трансакции на Кембриџското филозофско друштво|volume=1|pages=359–452}} * Хенслоу, Џон Стивенс. (1823). ''Наставна програма од курс предавања по минералогија'' (повторно издадено од ''Cambridge University Press'', 2009; {{ISBN|978-1-108-00201-1}}) * Хенслоу, Џон Стивенс. (1829; 2 издание 1835). [[iarchive:b2202542x/page/n8|''Каталог на британски растенија'']]. * Хенслоу, Џон Стивенс. (1835). [[iarchive:principlesofdesc00hensiala/page/n3|''Принципите на описната физиолошка ботаника'']]. Лонгман, Рис, Орм, Браун & Грин (повторно издадено од ''Cambridge University Press'', 2009; {{ISBN|978-1-108-00186-1}}) * Хенслоу, Џон Стивенс. (1846). ''Научното предавање во Кембриџ''. Меткалв и Палмер (повторно издадено од ''Cambridge University Press''; {{ISBN|978-1-108-00200-4}}) * Хенслоу, Џон Стивенс. (1856). [[iarchive:b22313588|''Речник на ботанички термини'']]. ''Грумбриџ'' (повторно издадено од ''Cambridge University Press'', 2009; {{ISBN|978-1-108-00131-1}}) * Хенслоу, Џон Стивенс, и Скепер, Е. (1866). [[iarchive:floraofsuffolkca00hens/page/n4|''Флора на Сафолк'']] == ''Наводи'' == {{Наводи|30em}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенслоу, Џон Стивенс }} [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Починати во 1861 година]] [[Категорија:Родени во 1796 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] 0s5c66uemr0j4xyo68s1brrdzbxv2st 1 1397874 5578878 2026-06-19T10:44:16Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5578878 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1397875 5578879 2026-06-19T10:44:41Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Џон Стивенс Хенслоу]] 5578879 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џон Стивенс Хенслоу]] pn6g06ughxqaujaiuvqrppml56c2cnp 0 1397876 5578883 2026-06-19T11:08:56Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1276904315|Thalictrum simplex]]“ 5578883 wikitext text/x-wiki '''''Thalictrum simplex''''' е вид [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на семејството лутичиња, [[Лутичиња|Ranunculaceae]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:304708-2|title=Thalictrum simplex L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=14 February 2021}}</ref> Неговиот роден опсег е умерената Евроазија.<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:304708-2|title=Thalictrum simplex L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=14 February 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:304708-2 "Thalictrum simplex L. | Plants of the World Online | Kew Science"]. ''Plants of the World Online''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">14 February</span> 2021</span>.</cite></ref> Расте во Македонија. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Евроазија]] [[Категорија:Лутичиња]] 39h5tneyvcryhx6lkzgc5uv9lgp9zd8 5578884 5578883 2026-06-19T11:09:32Z Виолетова 1975 5578884 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Thalictrum simplex var. brevipes 2.JPG | genus = Thalictrum | species = simplex | authority = L. }} '''''Thalictrum simplex''''' е вид [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на семејството лутичиња, [[Ranunculaceae]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:304708-2|title=Thalictrum simplex L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=14 February 2021}}</ref> Неговиот роден опсег е умерената Евроазија.<ref name="POWO" /> Расте во Македонија. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Евроазија]] [[Категорија:Лутичиња]] ex4x4lsnx6fs8bwige343xdjak7h8j2 5578901 5578884 2026-06-19T11:55:43Z Jtasevski123 69538 5578901 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox | image = Thalictrum simplex var. brevipes 2.JPG | genus = Thalictrum | species = simplex | authority = [[L.]] }}'''''Thalictrum simplex''''' — вид [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на семејството лутичиња, [[Ranunculaceae]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:304708-2|title=Thalictrum simplex L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=14 February 2021}}</ref> Неговиот роден опсег е умерената Евроазија.<ref name="POWO" /> Расте во Македонија. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Евроазија]] [[Категорија:Лутичиња]] 9ftk363nv0wysrdqoeaghd5p89blz18 5578903 5578901 2026-06-19T11:57:06Z Jtasevski123 69538 додадена [[Категорија:Лековити растенија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5578903 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox | image = Thalictrum simplex var. brevipes 2.JPG | genus = Thalictrum | species = simplex | authority = [[L.]] }}'''''Thalictrum simplex''''' — вид [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на семејството лутичиња, [[Ranunculaceae]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:304708-2|title=Thalictrum simplex L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=14 February 2021}}</ref> Неговиот роден опсег е умерената Евроазија.<ref name="POWO" /> Расте во Македонија. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Евроазија]] [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Лековити растенија]] qrsov4c4r3rp441m3913vvegsxtgoy6 1 1397877 5578885 2026-06-19T11:09:43Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5578885 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1397878 5578889 2026-06-19T11:30:34Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Леплива лобода]] 5578889 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Леплива лобода]] 3bb4z4avv005210eczu1w7bgohqbw57 1 1397879 5578891 2026-06-19T11:31:28Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5578891 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1397880 5578892 2026-06-19T11:33:21Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1358451855|Abdulrazak Gurnah]]“ 5578892 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател|language=English|website={{URL|https://www.rcwlitagency.com/authors/gurnah-abdulrazak/|rcwlitagency.com}}}}'''Абдулразак Гурна'''{{Post-nominals|GBR|FRSL}} (роден на 20 декември 1948 година) е танзаниски романописец и академик од јеменско потекло. Роден бил во [[Султанат Занзибар|Занзибарскиот султанат]] и се преселил во Обединетото Кралство во 1960-тите како бегалец за време на [[Занзибарската револуција]].<ref name="bbc20211007">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947|title=Nobel Literature Prize 2021: Abdulrazak Gurnah named winner|date=7 October 2021|work=[[BBC News]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007164325/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947|archive-date=7 October 2021|language=en-GB}}</ref> Неговите романи ги вклучуваат ''Рај'' (1994), номиниран и за наградата [[Букерова награда|Букер]] и за наградата Витбред ; ''Крај морето'' (2001), номиниран за наградата Букер и за наградата за книга на ''Лос Анџелес Тајмс''; и ''Дезертер'' (2005), номиниран за наградата на писателите на Комонвелтот. Во 2021 година, Гурна ја добил [[Нобелова награда за литература|Нобеловата награда за литература]] „за неговото бескомпромисно и сочувствително проникнување на ефектите од колонијализмот и судбините на бегалците во јазот меѓу културите и континентите“.<ref name="bbc20211007">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947|title=Nobel Literature Prize 2021: Abdulrazak Gurnah named winner|date=7 October 2021|work=[[BBC News]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007164325/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947|archive-date=7 October 2021|language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/|title=The Nobel Prize in Literature 2021|date=7 October 2021|work=NobelPrize.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151626/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/|archive-date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021}}</ref><ref name="flood2021">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature|title=Abdulrazak Gurnah wins the 2021 Nobel prize in literature|last=Flood|first=Alison|date=7 October 2021|work=[[The Guardian]]|access-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007122935/https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature|archive-date=7 October 2021|language=en}}</ref> На 1 септември 2024 година, Гурна ја станал професор по уметност на литература на Универзитетот во Њујорк, Абу Даби. Тој е исто така и емеритус професор по англиски јазик и постколонијална литература на Универзитетот во Кент.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kent.ac.uk/english/people/200/gurnah-abdulrazak|title=Professor Abdulrazak Gurnah|date=7 October 2021|publisher=University of Kent|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008004338/https://www.kent.ac.uk/english/people/200/gurnah-abdulrazak|archive-date=8 October 2021|accessdate=9 October 2021}}</ref> == Ран живот и образование == Абдулразак Гурна бил роден на 20 декември 1948 година<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=G0vvDAAAQBAJ|title=Metzler Lexikon Weltliteratur: Band 2: G–M|last=Loimeier|first=Manfred|date=30 August 2016|publisher=Springer|isbn=978-3-476-00129-0|editor-last=Ruckaberle|editor-first=Axel|pages=82–83|language=de|chapter=Gurnah, Abdulrazak|access-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151643/https://books.google.com/books?id=G0vvDAAAQBAJ|archive-date=7 October 2021}}</ref> во [[Султанат Занзибар|Занзибарскиот султанат]].<ref name="king2004">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/oxfordenglishlit0013unse|title=The Oxford English Literary History|last=King|first=Bruce|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2004|isbn=978-0-19-957538-1|editor-last=Bate|editor-first=Jonathan|volume=13|location=Oxford|pages=336|oclc=49564874|editor-last2=Burrow|editor-first2=Colin|url-access=registration}}</ref> Неговиот татко и чичко биле бизнисмени кои емигрирале од [[Јемен]] и се од арапско потекло.<ref>{{Наведување|last=Sveriges Television AB|title=Nobel 2021: Porträtten – Litteraturprisporträttet|url=https://www.svtplay.se/video/33412066/nobel-2021-portratten/nobel-2021-litteraturprisportrattet-litteraturprisportrattet|access-date=2021-12-09|language=sv}}</ref> Тој го напуштил островот, кој подоцна станал дел од [[Танзанија]], на 18-годишна возраст, по соборувањето на владејачката арапска елита во Занзибарската револуција,<ref name="bbc20211007">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947|title=Nobel Literature Prize 2021: Abdulrazak Gurnah named winner|date=7 October 2021|work=[[BBC News]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007164325/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947|archive-date=7 October 2021|language=en-GB}}</ref><ref name="flood2021">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature|title=Abdulrazak Gurnah wins the 2021 Nobel prize in literature|last=Flood|first=Alison|date=7 October 2021|work=[[The Guardian]]|access-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007122935/https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature|archive-date=7 October 2021|language=en}}</ref> и заминал во Англија во 1968 година како бегалец. Гурна е цитиран како вели: „Дојдов во Англија кога овие зборови, како што е барател на азил, не беа сосема исти - повеќе луѓе се борат и бегаат од терористички држави.“<ref name="bbc20211007" /><ref name="britishcouncil">{{Наведена мрежна страница|url=https://literature.britishcouncil.org/writer/abdulrazak-gurnah|title=Abdulrazak Gurnah – Literature|last=Prono|first=Luca|date=2005|publisher=[[British Council]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803094503/https://literature.britishcouncil.org/writer/abdulrazak-gurnah|archive-date=3 August 2019|accessdate=7 October 2021}}</ref> Првично студирал на колеџот „Крајст Черч“ во Кентербери, чии дипломи во тоа време ги доделувал Универзитетот во Лондон.<ref>{{Наведена книга|url=https://grupsderecerca.uab.cat/ratnakara/sites/grupsderecerca.uab.cat.ratnakara/files/Literary_encyclopedia_people_11741.pdf|title=The Literary Encyclopedia|last=Hand|first=Felicity|chapter=Abdulrazak Gurnah (1948–)|access-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619181555/http://grupsderecerca.uab.cat/ratnakara/sites/grupsderecerca.uab.cat.ratnakara/files/Literary_encyclopedia_people_11741.pdf|archive-date=19 June 2018}}</ref> Докторирал на Универзитетот во Кент, со теза „Критериуми во критиката на западноафриканската фикција“,<ref>{{Наведена книга|title=Annual Bibliography of English Language and Literature for 1986|publisher=[[Maney Publishing|W. S. Maney & Son]]|year=1989|isbn=0-947623-30-2|editor-last=Erskine|editor-first=Elizabeth|volume=61|page=[[iarchive:annualbibliograp0061mode/page/588/mode/1up|588]]|issn=0066-3786}}</ref> во 1982 година.<ref name="king2004">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/oxfordenglishlit0013unse|title=The Oxford English Literary History|last=King|first=Bruce|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2004|isbn=978-0-19-957538-1|editor-last=Bate|editor-first=Jonathan|volume=13|location=Oxford|pages=336|oclc=49564874|editor-last2=Burrow|editor-first2=Colin|url-access=registration}}</ref> == Кариера == Паралелно со неговата работа во високото образование, Гурна е креативен писател и романописец. Тој е автор на многу кратки раскази, есеи и романи.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/lifestyle/tanzanian-writer-abdulrazak-gurnah-wins-2021-nobel-prize-literature-2021-10-07/|title=Tanzanian novelist Gurnah wins 2021 Nobel for depicting impact of colonialism, migration|last=Johnson|first=Simon|date=2021-10-08|work=Reuters|access-date=2021-10-11|last2=Pawlak|first2=Justyna|language=en}}</ref> Во своите дваесетти години почнал да пишува поттикнат од носталгијата, најпрво бележејќи мисли во дневник. Тие записи постепено се претвориле во подлабоки размислувања за домот, а подоцна и во измислени приказни за други луѓе. На тој начин пишувањето му станало средство преку кое го разбирал и документирал сопственото искуство како бегалец, животот во туѓа земја и чувството на отуѓеност и раселеност. Овие рани раскази подоцна прераснале во неговиот прв роман, ''Сеќавање на заминувањето'' (1987), кој го напишал паралелно со својата докторска дисертација. Со ова дело ги поставил темелите на своето понатамошно творештво, во кое постојано ги обработувал темите на траумата од колонијализмот, војната и раселувањето во своите романи, кратки раскази и критички есеи. <ref name="altermarshall20211007">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html|title=Abdulrazak Gurnah Is Awarded the Nobel Prize in Literature|last=Alter|first=Alexandra|date=7 October 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007121712/https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html|archive-date=7 October 2021|last2=Marshall|first2=Alex|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Иако романите на Гурна биле позитивно прифатени од критичарите, тие не биле комерцијално успешни и, во некои случаи, не биле објавени надвор од Обединетото Кралство.<ref name="alter2021">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2021/10/27/books/abdulrazak-gurnah-nobel-prize-literature-afterlives.html|title=He Won the Nobel. Why Are His Books So Hard to Find?|last=Alter|first=Alexandra|date=2021-10-27|work=The New York Times|access-date=2021-10-27|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Неговата читателска публика драматично се променила откако ја доби [[Нобелова награда за литература|Нобеловата награда за литература]] во 2021 година. Дури по објавувањето на Нобеловата награда, американските издавачи почнале да лицитираат за неговиот роман.<ref name="alter2021" /><ref name="Alter">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/abdulrazak-gurnah-nobel-prize-books-b1949697.html|title=Why one Nobel Laureate is struggling to sell books in America|last=Alter|first=Alexandra|date=November 5, 2021|work=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105011228/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/abdulrazak-gurnah-nobel-prize-books-b1949697.html|archive-date=2021-11-05}}</ref> ''Живот по животот'', издаден од „Риверхед Букс“ во август 2022 година.<ref name="NYT Love and Empire">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2022/08/18/books/review/abdulrazak-gurnah-afterlives.html|title=Love and Empire|last=Mbue|first=Imbolo|date=18 August 2022|work=The New York Times|author-link=Imbolo Mbue}}</ref> Риверхед ги стекнал правата за ''Крај морето'' и ''Дезертер'', две претходни дела кои одамна не биле во печат.<ref name="Alter" /> Иако неговиот мајчин јазик е [[Свахилски јазик|свахили]], тој го користел англискиот како книжевен јазик<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/a7c01a98-b9b0-42bd-ab9a-d3c2757db4cf|title=Abdulrazak Gurnah, winner of the Nobel Prize for literature|last=Pilling|first=David|date=8 October 2021|work=[[Financial Times]]}}</ref> и ги интегрирал свахилискиот, арапскиот и германскиот јазик во многу од неговите дела и покрај одреден отпор од издавачите кои претпочитале да „ги напишат со закосување или да ги англицираат свахилиските и арапските референци и фрази во неговите книги“.<ref name="altermarshall20211007">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html|title=Abdulrazak Gurnah Is Awarded the Nobel Prize in Literature|last=Alter|first=Alexandra|date=7 October 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007121712/https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html|archive-date=7 October 2021|last2=Marshall|first2=Alex|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Гурна ги критикувал овие практики кои „го прават странецот да изгледа странец“ со означување на „странските“ термини и фрази со закосени букви или со нивно ставање во речник.<ref name="altermarshall20211007" /> Како што забележува академикот Хамид Дабаши, Гурна „е составен дел од начинот на кој азиските и африканските миграциски и дијаспорски искуства го збогатиле и измениле англискиот јазик и литература. ... Нарекувањето на автори како Гурна дијаспорски, егзилски или кој било друг таков самоотуѓувачки термин го прикрива фактот дека англискиот му бил мајчин јазик дури и пред да стапне во Англија. Англиските колонијални офицери го донеле дома кај него.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/10/12/this-one-for-africa-the-nobel-prize-ennobles-itself|title=This one for Africa: The Nobel Prize ennobles itself|last=Dabashi|first=Hamid|date=12 October 2021|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]|accessdate=2 November 2021}}</ref> Во творештвото на Гурна постојано се појавуваат теми како егзилот, раселувањето, потрагата по припадност, колонијализмот и изневерените ветувања на државата. Неговите романи најчесто се насочени кон судбините на луѓето од земјите во развој, погодени од војни и различни кризи, чии приказни честопати остануваат неслушнати и недоволно претставени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2021/oct/08/abdulrazak-gurnah-where-to-start-with-the-nobel-prize-winner|title=Abdulrazak Gurnah: where to start with the Nobel prize winner|last=Mengiste|first=Maaza|date=8 October 2021|work=[[The Guardian]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009090223/https://www.theguardian.com/books/2021/oct/08/abdulrazak-gurnah-where-to-start-with-the-nobel-prize-winner|archive-date=9 October 2021|accessdate=9 October 2021}}</ref> Голем дел од делото на Гурна се одвива на брегот на [[Источна Африка]]{{Sfn|Lavery|2013}} и многу од [[Протагонист|протагонистите]] на неговите романи се родени во Занзибар.<ref name="bosman2021">{{Наведена книга|title=Rejection of Victimhood in Literature by Abdulrazak Gurnah, Viet Thanh Nguyen, and Luis Alberto Urrea|last=Bosman|first=Sean James|date=26 August 2021|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|isbn=978-90-04-46900-6|pages=36–72|chapter=Abdulrazak Gurnah|doi=10.1163/9789004469006_003}}</ref> Иако Гурна не се вратил да живее во Танзанија, тој рекол дека неговата татковина „секогаш се наметнува во неговата имагинација, дури и кога намерно се обидува да ги постави своите приказни на друго место“.<ref name="altermarshall20211007">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html|title=Abdulrazak Gurnah Is Awarded the Nobel Prize in Literature|last=Alter|first=Alexandra|date=7 October 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007121712/https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html|archive-date=7 October 2021|last2=Marshall|first2=Alex|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Со цел да се изгради читателска публика за делата на Гурна во Танзанија, првиот преведувач на неговите романи на свахили, академик д-р Ида Хаџивајанис од Факултетот за ориентални и африкански студии, изјавил: „Мислам дека ако неговите дела можеа да се читаат во Источна Африка, тоа би имало огромно влијание... Не можеме да ја промениме нашата култура на читање преку ноќ, па за да биде прочитан, првите чекори би биле вклучување ''на Рај'' и ''Живот по животот'' во училишната програма.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-59178826|title=Why Tanzanian Nobel laureate Abdulrazak Gurnah is hardly known back home|last=Sippy|first=Priya|date=8 November 2021|publisher=BBC News|accessdate=8 November 2021}}</ref> == Други активности == Гурна бил член на жирито за книжевни награди, вклучувајќи ја наградата Кејн за африканско пишување,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2129351.stm|title=Kenyan wins African writing prize|date=16 July 2002|publisher=BBC News}}</ref> [[Букерова награда|наградата Букер]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.kent.ac.uk/english-news/2016/10/26/abdulrazak-gurnah-on-being-appointed-as-man-booker-prize-judge/|title=Abdulrazak Gurnah on being appointed as Man Booker Prize judge|date=26 October 2016|publisher=University of Kent|accessdate=7 October 2021}}</ref> и [[Кралско книжевно друштво|наградите на Кралското книжевно друштво]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rsliterature.org/2018/09/rsl-literature-matters-awards-2019/|title=RSL Literature Matters Awards 2019|last=Brook|first=Annette|date=10 September 2018|work=Royal Society of Literature|publisher=The Royal Society of Literature|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814104322/https://rsliterature.org/2018/09/rsl-literature-matters-awards-2019/|archive-date=14 August 2020|accessdate=14 October 2021}}</ref> Тој го поддржува бојкотот кон израелските културни институции, вклучувајќи ги издавачите и книжевните фестивали и е еден од оригиналните потписници на манифестот „Одбивање на соучество во израелските книжевни институции“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://docs.google.com/forms/d/11KaIIavJWoaoyA5d969dk1MbgH6mRgaC7FTmNb-2tpw/viewform?pli=1&pli=1&pli=1&edit_requested=true/|title=Refusing Complicity in Israel's Literary Institutions|accessdate=October 29, 2024}}</ref> На 7 октомври 2021 година, Гурна ја добил [[Нобелова награда за литература|Нобеловата награда за литература]] за 2021 година „за неговото бескомпромисно и сочувствително проникнување на ефектите од [[Колонијализам|колонијализмот]] и судбините на [[Бегалец|бегалците]] во јазот меѓу културите и континентите“.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/|title=The Nobel Prize in Literature 2021|date=7 October 2021|work=NobelPrize.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151626/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/|archive-date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/ "The Nobel Prize in Literature 2021"]. ''NobelPrize.org''. 7 October 2021. [https://web.archive.org/web/20211007151626/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/ Archived] from the original on 7 October 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">7 October</span> 2021</span>.</cite></ref><ref name="flood2021">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature|title=Abdulrazak Gurnah wins the 2021 Nobel prize in literature|last=Flood|first=Alison|date=7 October 2021|work=[[The Guardian]]|access-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007122935/https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature|archive-date=7 October 2021|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFlood2021">Flood, Alison (7 October 2021). [https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature "Abdulrazak Gurnah wins the 2021 Nobel prize in literature"]. ''[[Гардијан|The Guardian]]''. [https://web.archive.org/web/20211007122935/https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature Archived] from the original on 7 October 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">7 October</span> 2021</span>.</cite></ref><ref name="bbc20211007">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947|title=Nobel Literature Prize 2021: Abdulrazak Gurnah named winner|date=7 October 2021|work=[[BBC News]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007164325/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947|archive-date=7 October 2021|language=en-GB}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947 "Nobel Literature Prize 2021: Abdulrazak Gurnah named winner"]. ''[[BBC News]]''. 7 October 2021. [https://web.archive.org/web/20211007164325/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947 Archived] from the original on 7 October 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 October</span> 2021</span>.</cite></ref> Гурна бил првиот црн писател по [[Тони Морисон]] во 1993 година што ја добил,<ref name="flood2021" /><ref name="Alter">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/abdulrazak-gurnah-nobel-prize-books-b1949697.html|title=Why one Nobel Laureate is struggling to sell books in America|last=Alter|first=Alexandra|date=November 5, 2021|work=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105011228/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/abdulrazak-gurnah-nobel-prize-books-b1949697.html|archive-date=2021-11-05}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAlter2021">Alter, Alexandra (5 November 2021). <span class="id-lock-limited" title="Free access subject to limited trial, subscription normally required">[https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/abdulrazak-gurnah-nobel-prize-books-b1949697.html "Why one Nobel Laureate is struggling to sell books in America"]</span>. ''[[The Independent]]''. [https://web.archive.org/web/20211105011228/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/abdulrazak-gurnah-nobel-prize-books-b1949697.html Archived] from the original on 5 November 2021.</cite></ref> и првиот африкански писател од 2007 година, кога [[Дорис Лесинг]] била добитник.<ref name="altermarshall20211007">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html|title=Abdulrazak Gurnah Is Awarded the Nobel Prize in Literature|last=Alter|first=Alexandra|date=7 October 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007121712/https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html|archive-date=7 October 2021|last2=Marshall|first2=Alex|language=en-US|issn=0362-4331}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAlterMarshall2021">Alter, Alexandra; Marshall, Alex (7 October 2021). [https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html "Abdulrazak Gurnah Is Awarded the Nobel Prize in Literature"]. ''[[The New York Times]]''. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0362-4331 0362-4331]. [https://web.archive.org/web/20211007121712/https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html Archived] from the original on 7 October 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 October</span> 2021</span>.</cite></ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.opendemocracy.net/en/abdulrazak-gurnah-the-truth-tellers-tale/|title=Abdulrazak Gurnah: the truth-teller's tale|last=Lall|first=Rashmee Roshan|date=31 October 2021|work=[[openDemocracy]]|accessdate=31 October 2021}}</ref> == Личен живот == Од 2021 г, Гурна живее во Кент, Англија,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2021/oct/11/abdulrazak-gurnah-winning-nobel-prize-literature-zanzibar-priti-patel-racism|title='I could do with more readers!' – Abdulrazak Gurnah on winning the Nobel prize for literature|last=Shariatmadari|first=David|date=2021-10-11|work=[[The Guardian]]|language=en|accessdate=2021-10-11}}</ref> и има Британско државјанство.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/en/can-the-nobel-prize-revitalize-african-literature/a-59449733|title=Can the Nobel Prize 'revitalize' African literature?|date=8 October 2021|access-date=2021-10-10|publisher=[[Deutsche Welle]]|language=en}}</ref> Тој одржува блиски врски со Танзанија, каде што сè уште има семејство кое го посетува секогаш кога е во можност. Како што самиот вели: „Јас сум од таму. Во мојот ум, јас живеам таму.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/9/gurnahs-award-stirs-both-celebration-and-contradictions-at-home|title=In Tanzania, Gurnah's Nobel Prize win sparks both joy and debate|last=Awami|first=Sammy|date=9 October 2021|work=Al Jazeera|accessdate=10 October 2021}}</ref> Оженет е со [[Дениз де Каирес Нареин]], научничка по литература родена во Гвајана.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2022/08/21/books/abdulrazak-gurnah-nobel-book.html|title=Abdulrazak Gurnah Refuses to Be Boxed In: 'I Represent Me'|last=Marshall|first=Alex|date=2022-08-21|work=The New York Times|access-date=2023-08-13|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=LbhaAAAACAAJ|title=Olive Senior|last=Narain|first=Denise DeCaires|date=2011|publisher=Northcote House Publishers|isbn=978-0-7463-1099-1|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sussex.ac.uk/profiles/682|title=Denise Decaires Narain : University of Sussex|work=www.sussex.ac.uk|accessdate=2023-08-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wasafiri.org/person/denise-decaires-narain/|title=Denise DeCaires Narain|work=Wasafiri Magazine|language=en-GB|accessdate=2023-08-13}}</ref> == Дела == === Романи === * ''Сеќавање на заминувањето'' (1987)<ref>{{Наведено списание|last=Hand|first=Felicity|date=15 March 2015|title=Searching for New Scripts: Gender Roles in Memory of Departure|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00111619.2014.884991|journal=Critique: Studies in Contemporary Fiction|language=en|volume=56|issue=2|pages=223–240|doi=10.1080/00111619.2014.884991|issn=0011-1619|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151627/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00111619.2014.884991|archive-date=7 October 2021|access-date=7 October 2021}}</ref> * ''Патот на аџиите'' (1988)<ref>{{Наведено списание|last=Mirmotahari|first=Emad|date=May 2013|title=From Black Britain to Black Internationalism in Abdulrazak Gurnah's Pilgrims Way|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00138398.2013.780679|journal=English Studies in Africa|language=en|volume=56|issue=1|pages=17–27|doi=10.1080/00138398.2013.780679|issn=0013-8398|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151628/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00138398.2013.780679|archive-date=7 October 2021|access-date=7 October 2021}}</ref> * ''Доти'' (1990)<ref>{{Наведено списание|last=Lewis|first=Simon|date=May 2013|title=Postmodern Materialism in Abdulrazak Gurnah's Dottie : Intertextuality as Ideological Critique of Englishness|journal=English Studies in Africa|language=en|volume=56|issue=1|pages=39–50|doi=10.1080/00138398.2013.780680|issn=0013-8398}}</ref> * ''Рај'' (1994)<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Kohler|first=Sophy|date=4 May 2017|title='The spice of life': trade, storytelling and movement in ''Paradise'' and ''By the Sea'' by Abdulrazak Gurnah|journal=Social Dynamics|language=en|volume=43|issue=2|pages=274–285|doi=10.1080/02533952.2017.1364471|issn=0253-3952}}</ref> (во потесен избор за [[Букерова награда|наградата Букер]]<ref name="irishtimesnobel">{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/nobel-prize-in-literature-2021-abdulrazak-gurnah-honoured-1.4693669|title=Nobel Prize in Literature 2021: Abdulrazak Gurnah honoured|date=7 October 2021|work=[[The Irish Times]]|access-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151629/https://www.irishtimes.com/culture/books/nobel-prize-in-literature-2021-abdulrazak-gurnah-honoured-1.4693669|archive-date=7 October 2021|language=en}}</ref> и наградата Витбред; <ref name="irishtimesnobel" /> избран за Големото јубилејно читање ) * ''Восхитувачка тишина'' (1996)<ref>{{Наведено списание|last=Olaussen|first=Maria|date=May 2013|title=The Submerged History of the Indian Ocean in ''Admiring Silence''|journal=English Studies in Africa|language=en|volume=56|issue=1|pages=65–77|doi=10.1080/00138398.2013.780682|issn=0013-8398}}</ref> * ''Крај морето'' (2001)<ref name=":0" /> (во потесен избор за наградата Букер<ref name="bookerprizeofficial">{{Наведена мрежна страница|url=https://thebookerprizes.com/the-booker-library/authors/abdulrazak-gurnah|title=Abdulrazak Gurnah|publisher=[[Booker Prize]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151628/https://thebookerprizes.com/the-booker-library/authors/abdulrazak-gurnah|archive-date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021}}</ref> и во потесен избор за наградата за книга на ''Лос Анџелес Тајмс'' ) <ref name="bookerprizeofficial" /> * ''Дезертер'' (2005)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/books/2005/may/15/fiction.features1|title=It was all going so well|last=Mars-Jones|first=Adam|authorlink=Adam Mars-Jones|date=15 May 2005|work=[[The Observer]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126135809/https://www.theguardian.com/books/2005/may/15/fiction.features1|archive-date=26 January 2021|accessdate=7 October 2021}}</ref> (во потесен избор за наградата на писателите на Комонвелтот ) <ref name="REF 2014">{{Наведена мрежна страница|url=https://impact.ref.ac.uk/casestudies/CaseStudy.aspx?Id=937|title=Abdulrazak Gurnah: Influencing policymakers, cultural providers, curricula, and the reading public worldwide via new imaginings of empire and postcoloniality|work=REF 2014 {{!}} Impact Case Studies|accessdate=14 October 2021}}</ref> * ''Последниот подарок'' (2011)<ref>{{Наведено списание|last=Kaigai|first=Kimani|date=May 2013|title=At the Margins: Silences in Abdulrazak Gurnah's ''Admiring Silence'' and ''The Last Gift''|journal=English Studies in Africa|language=en|volume=56|issue=1|pages=128–140|doi=10.1080/00138398.2013.780688|issn=0013-8398}}</ref> * ''Срце од чакал'' (2017)<ref>{{Наведено списание|last=Bosman|first=Sean James|date=3 July 2021|title='A Fiction to Mock the Cuckold': Reinvigorating the Cliché Figure of the Cuckold in Abdulrazak Gurnah's ''By the Sea'' (2001) and ''Gravel Heart'' (2017)|journal=Eastern African Literary and Cultural Studies|language=en|volume=7|issue=3|pages=176–188|doi=10.1080/23277408.2020.1849907|issn=2327-7408}}</ref> * ''Живот по животот'' (2020)<ref name="NYT Love and Empire">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2022/08/18/books/review/abdulrazak-gurnah-afterlives.html|title=Love and Empire|last=Mbue|first=Imbolo|date=18 August 2022|work=The New York Times|author-link=Imbolo Mbue}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMbue2022">[[Imbolo Mbue|Mbue, Imbolo]] (18 August 2022). [https://www.nytimes.com/2022/08/18/books/review/abdulrazak-gurnah-afterlives.html "Love and Empire"]. ''The New York Times''.</cite></ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.theguardian.com/books/2020/sep/30/afterlives-by-abdulrazak-gurnah-review-living-through-colonialism|title=Afterlives by Abdulrazak Gurnah review – living through colonialism|last=Mengiste|first=Maaza|date=30 September 2020|work=[[The Guardian]]|access-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914193520/https://www.theguardian.com/books/2020/sep/30/afterlives-by-abdulrazak-gurnah-review-living-through-colonialism|archive-date=14 September 2021|language=en}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2023-08-15}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://brooklynrail.org/2021/12/books/Abdulrazak-Gurnahs-Afterlives|title=Abdulrazak Gurnah's Afterlives|last=Domini|first=John|date=2021-12-08|work=The Brooklyn Rail|language=en-US|accessdate=2023-08-15}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pbs.org/newshour/show/gurnahs-latest-novel-afterlives-explores-effects-of-colonial-rule-in-east-africa|title=Gurnah's latest novel 'Afterlives' explores effects of colonial rule in East Africa|date=2022-09-28|work=PBS NewsHour|language=en-us|accessdate=2023-08-15}}</ref> * ''Кражба'' (2025) === Кратки раскази === * „Кафези“ (1984), во ''Африкански кратки раскази'', уредници Чинуа Ачебе и Кетрин Линет Инес,Хајнмен Еџикејшанал Букс. * „Боси“ (1994), во ''Африканска рапсодија: Кратки раскази за современото африканско искуство'', уредник Надежда Обрадовиќ. Енкор Букс. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780385468169|<bdi>9780385468169</bdi>]] * „Придружба“ (1996), во ''Васафири'', кн. 11, бр. 23, 44-48. [[Doi (identifier)|дои]] <span>:</span> [[doi:10.1080/02690059608589487|10.1080/02690059608589487]] * „Фотографијата на принцот“ (2012), во ''„Патни приказни: Ново пишување инспирирано од Изложбениот пат“'', уредник: Мери Морис. Кралска општина Кенсингтон и Челзи, Лондон. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780954984847|<bdi>9780954984847</bdi>]] * „Мајка ми живееше на фарма во Африка“ (2006), во ''NW 14: Антологија на новото пишување'', том 14, избрано од Лавинија Гринло и Хелон Хабила, Лондон: Гранта Букс<ref name="nobelbio">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/bio-bibliography/|title=Biobibliographical notes|publisher=[[Nobel Prize]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151651/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/?_pjax=%23pjax-well|archive-date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021}}</ref> * „Приказната на пристигнатиот“, во ''Приказни за бегалци'', уредени од Дејвид Херд и Ана Пинкус (Кома Прес, 2016)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://commapress.co.uk/books/refugee-tales|title=Refugee Tales III|work=commapress.co.uk|publisher=Comma Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20210528143344/https://commapress.co.uk/books/refugee-tales|archive-date=28 May 2021|accessdate=7 October 2021}}</ref> * „Приказната за бездржавјанство“, во ''Приказни за бегалци III'', уредени од Дејвид Херд и Ана Пинкус (Кома Прес, 2019)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://commapress.co.uk/books/refugee-tales-volume-iii/|title=Refugee Tales: Volume III – Comma Press|work=commapress.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510164823/https://commapress.co.uk/books/refugee-tales-volume-iii/|archive-date=10 May 2021|accessdate=7 October 2021}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.encyclopedia.com/education/news-wires-white-papers-and-books/gurnah-abdulrazak-s|title=Gurnah, Abdulrazak S|last=Breitinger|first=Eckhard|work=Contemporary Novelists}} * Jones, Nisha (2005). "Abdulrazak Gurnah in conversation". ''Wasafiri'', 20:46, 37–42. {{DOI|10.1080/02690050508589982}}[[Doi (identifier)|doi]]<span>:</span>[[doi:10.1080/02690050508589982|10.1080/02690050508589982]]. * {{Наведена книга|title=Contemporary Authors|publisher=[[Gale (publisher)|Gale]]|year=2007|isbn=978-1-4144-1017-3|editor-last=Palmisano|editor-first=Joseph M.|volume=153|pages=[[iarchive:isbn_9780787679071/page/134/mode/1up|134–136]]|chapter=Gurnah, Abdulrazak S.|issn=0275-7176|oclc=507351992|chapter-url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/gurnah-abdulrazak-1948}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-A-dxQEACAAJ|title=Deutsch-Ostafrika: Dynamiken europäischer Kulturkontakte und Erfahrungshorizonte im kolonialen Raum|last=Whyte|first=Philip|date=2019|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]]|isbn=978-3-631-77497-7|editor-last=Noack|editor-first=Stefan|language=en|chapter=East Africa in Postcolonial Fiction: History and Stories in Abdulrazak Gurnah's ''Paradise''|editor-last2=Christine de Gemeaux|editor-last3=Uwe Puschner}} * Whyte, Philip (2004). "Heritage as Nightmare: The Novels of Abdulrazak Gurnah", in: ''Commonwealth Essays and Studies'' 27, no. 1:11–18. == Надворешни врски == * {{Nobelprize}} * [https://www.rcwlitagency.com/authors/gurnah-abdulrazak/ Abdulrazak Gurnah] at RCW Literary Agency. [[Категорија:Танзаниски нобеловци]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за литература]] [[Категорија:Членови на Кралското книжевно друштво]] [[Категорија:Родени во 1948 година]] 9v66028qdt9qzddd5rqug05u5mxb5ty 5578893 5578892 2026-06-19T11:38:27Z BosaFi 115936 5578893 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=Абдуларзак Гурна|honorific_suffix={{post-nominals|country=GBR|FRSL|size=100%}}|image=Abdulrazak Gurnah 2024 (cropped).jpg|caption=Гурна во 2024 г.|birth_date={{birth date and age|1948|12|20|df=y}}|birth_place=[[Султанат Занзибар]] (Танзанија)|education=[[Кантербери Крајст Чурч Универзитет]] ([[дипломски студии]])<br>[[Универзитет од Кент]] ([[магистерски студии]], [[докторски студии]])|notableworks={{Unbulleted list|''[[Рај (роман)]]'' (1994)|''[[Покрај моретот (роман)]]'' (2001)|''[[Дезертер (роман)]]'' (2005)}}|awards=[[Нобелова награда за литература]] (2021)|language=англиски|website={{URL|https://www.rcwlitagency.com/authors/gurnah-abdulrazak/|rcwlitagency.com}}|occupation=писател, професор}}'''Абдулразак Гурна'''{{Post-nominals|GBR|FRSL}} (роден на 20 декември 1948 година) е танзаниски романописец и академик од јеменско потекло. Роден бил во [[Султанат Занзибар|Занзибарскиот султанат]] и се преселил во Обединетото Кралство во 1960-тите како бегалец за време на [[Занзибарската револуција]].<ref name="bbc20211007">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947|title=Nobel Literature Prize 2021: Abdulrazak Gurnah named winner|date=7 October 2021|work=[[BBC News]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007164325/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947|archive-date=7 October 2021|language=en-GB}}</ref> Неговите романи ги вклучуваат ''Рај'' (1994), номиниран и за наградата [[Букерова награда|Букер]] и за наградата Витбред; ''Крај морето'' (2001), номиниран за наградата Букер и за наградата за книга на ''Лос Анџелес Тајмс''; и ''Дезертер'' (2005), номиниран за наградата на писателите на Комонвелтот. Во 2021 година, Гурна ја добил [[Нобелова награда за литература|Нобеловата награда за литература]] „за неговото бескомпромисно и сочувствително проникнување на ефектите од колонијализмот и судбините на бегалците во јазот меѓу културите и континентите“.<ref name="bbc20211007">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947|title=Nobel Literature Prize 2021: Abdulrazak Gurnah named winner|date=7 October 2021|work=[[BBC News]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007164325/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947|archive-date=7 October 2021|language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/|title=The Nobel Prize in Literature 2021|date=7 October 2021|work=NobelPrize.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151626/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/|archive-date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021}}</ref><ref name="flood2021">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature|title=Abdulrazak Gurnah wins the 2021 Nobel prize in literature|last=Flood|first=Alison|date=7 October 2021|work=[[The Guardian]]|access-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007122935/https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature|archive-date=7 October 2021|language=en}}</ref> На 1 септември 2024 година, Гурна ја станал професор по уметност на литература на Универзитетот во Њујорк, Абу Даби. Тој е исто така и емеритус професор по англиски јазик и постколонијална литература на Универзитетот во Кент.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kent.ac.uk/english/people/200/gurnah-abdulrazak|title=Professor Abdulrazak Gurnah|date=7 October 2021|publisher=University of Kent|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008004338/https://www.kent.ac.uk/english/people/200/gurnah-abdulrazak|archive-date=8 October 2021|accessdate=9 October 2021}}</ref> == Ран живот и образование == Абдулразак Гурна бил роден на 20 декември 1948 година<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=G0vvDAAAQBAJ|title=Metzler Lexikon Weltliteratur: Band 2: G–M|last=Loimeier|first=Manfred|date=30 August 2016|publisher=Springer|isbn=978-3-476-00129-0|editor-last=Ruckaberle|editor-first=Axel|pages=82–83|language=de|chapter=Gurnah, Abdulrazak|access-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151643/https://books.google.com/books?id=G0vvDAAAQBAJ|archive-date=7 October 2021}}</ref> во [[Султанат Занзибар|Занзибарскиот султанат]].<ref name="king2004">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/oxfordenglishlit0013unse|title=The Oxford English Literary History|last=King|first=Bruce|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2004|isbn=978-0-19-957538-1|editor-last=Bate|editor-first=Jonathan|volume=13|location=Oxford|pages=336|oclc=49564874|editor-last2=Burrow|editor-first2=Colin|url-access=registration}}</ref> Неговиот татко и чичко биле бизнисмени кои емигрирале од [[Јемен]] и се од арапско потекло.<ref>{{Наведување|last=Sveriges Television AB|title=Nobel 2021: Porträtten – Litteraturprisporträttet|url=https://www.svtplay.se/video/33412066/nobel-2021-portratten/nobel-2021-litteraturprisportrattet-litteraturprisportrattet|access-date=2021-12-09|language=sv}}</ref> Тој го напуштил островот, кој подоцна станал дел од [[Танзанија]], на 18-годишна возраст, по соборувањето на владејачката арапска елита во Занзибарската револуција,<ref name="bbc20211007">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947|title=Nobel Literature Prize 2021: Abdulrazak Gurnah named winner|date=7 October 2021|work=[[BBC News]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007164325/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947|archive-date=7 October 2021|language=en-GB}}</ref><ref name="flood2021">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature|title=Abdulrazak Gurnah wins the 2021 Nobel prize in literature|last=Flood|first=Alison|date=7 October 2021|work=[[The Guardian]]|access-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007122935/https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature|archive-date=7 October 2021|language=en}}</ref> и заминал во Англија во 1968 година како бегалец. Гурна е цитиран како вели: „Дојдов во Англија кога овие зборови, како што е барател на азил, не беа сосема исти - повеќе луѓе се борат и бегаат од терористички држави.“<ref name="bbc20211007" /><ref name="britishcouncil">{{Наведена мрежна страница|url=https://literature.britishcouncil.org/writer/abdulrazak-gurnah|title=Abdulrazak Gurnah – Literature|last=Prono|first=Luca|date=2005|publisher=[[British Council]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803094503/https://literature.britishcouncil.org/writer/abdulrazak-gurnah|archive-date=3 August 2019|accessdate=7 October 2021}}</ref> Првично студирал на колеџот „Крајст Черч“ во Кентербери, чии дипломи во тоа време ги доделувал Универзитетот во Лондон.<ref>{{Наведена книга|url=https://grupsderecerca.uab.cat/ratnakara/sites/grupsderecerca.uab.cat.ratnakara/files/Literary_encyclopedia_people_11741.pdf|title=The Literary Encyclopedia|last=Hand|first=Felicity|chapter=Abdulrazak Gurnah (1948–)|access-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619181555/http://grupsderecerca.uab.cat/ratnakara/sites/grupsderecerca.uab.cat.ratnakara/files/Literary_encyclopedia_people_11741.pdf|archive-date=19 June 2018}}</ref> Докторирал на Универзитетот во Кент, со теза „Критериуми во критиката на западноафриканската фикција“,<ref>{{Наведена книга|title=Annual Bibliography of English Language and Literature for 1986|publisher=[[Maney Publishing|W. S. Maney & Son]]|year=1989|isbn=0-947623-30-2|editor-last=Erskine|editor-first=Elizabeth|volume=61|page=[[iarchive:annualbibliograp0061mode/page/588/mode/1up|588]]|issn=0066-3786}}</ref> во 1982 година.<ref name="king2004">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/oxfordenglishlit0013unse|title=The Oxford English Literary History|last=King|first=Bruce|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2004|isbn=978-0-19-957538-1|editor-last=Bate|editor-first=Jonathan|volume=13|location=Oxford|pages=336|oclc=49564874|editor-last2=Burrow|editor-first2=Colin|url-access=registration}}</ref> == Кариера == Паралелно со неговата работа во високото образование, Гурна е креативен писател и романописец. Тој е автор на многу кратки раскази, есеи и романи.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/lifestyle/tanzanian-writer-abdulrazak-gurnah-wins-2021-nobel-prize-literature-2021-10-07/|title=Tanzanian novelist Gurnah wins 2021 Nobel for depicting impact of colonialism, migration|last=Johnson|first=Simon|date=2021-10-08|work=Reuters|access-date=2021-10-11|last2=Pawlak|first2=Justyna|language=en}}</ref> Во своите дваесетти години почнал да пишува поттикнат од носталгијата, најпрво бележејќи мисли во дневник. Тие записи постепено се претвориле во подлабоки размислувања за домот, а подоцна и во измислени приказни за други луѓе. На тој начин пишувањето му станало средство преку кое го разбирал и документирал сопственото искуство како бегалец, животот во туѓа земја и чувството на отуѓеност и раселеност. Овие рани раскази подоцна прераснале во неговиот прв роман, ''Сеќавање на заминувањето'' (1987), кој го напишал паралелно со својата докторска дисертација. Со ова дело ги поставил темелите на своето понатамошно творештво, во кое постојано ги обработувал темите на траумата од колонијализмот, војната и раселувањето во своите романи, кратки раскази и критички есеи.<ref name="altermarshall20211007">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html|title=Abdulrazak Gurnah Is Awarded the Nobel Prize in Literature|last=Alter|first=Alexandra|date=7 October 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007121712/https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html|archive-date=7 October 2021|last2=Marshall|first2=Alex|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Иако романите на Гурна биле позитивно прифатени од критичарите, тие не биле комерцијално успешни и, во некои случаи, не биле објавени надвор од Обединетото Кралство.<ref name="alter2021">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2021/10/27/books/abdulrazak-gurnah-nobel-prize-literature-afterlives.html|title=He Won the Nobel. Why Are His Books So Hard to Find?|last=Alter|first=Alexandra|date=2021-10-27|work=The New York Times|access-date=2021-10-27|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Неговата читателска публика драматично се променила откако ја доби [[Нобелова награда за литература|Нобеловата награда за литература]] во 2021 година. Дури по објавувањето на Нобеловата награда, американските издавачи почнале да лицитираат за неговиот роман.<ref name="alter2021" /><ref name="Alter">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/abdulrazak-gurnah-nobel-prize-books-b1949697.html|title=Why one Nobel Laureate is struggling to sell books in America|last=Alter|first=Alexandra|date=November 5, 2021|work=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105011228/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/abdulrazak-gurnah-nobel-prize-books-b1949697.html|archive-date=2021-11-05}}</ref> ''Живот по животот'', издаден од „Риверхед Букс“ во август 2022 година.<ref name="NYT Love and Empire">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2022/08/18/books/review/abdulrazak-gurnah-afterlives.html|title=Love and Empire|last=Mbue|first=Imbolo|date=18 August 2022|work=The New York Times|author-link=Imbolo Mbue}}</ref> Риверхед ги стекнал правата за ''Крај морето'' и ''Дезертер'', две претходни дела кои одамна не биле во печат.<ref name="Alter" /> Иако неговиот мајчин јазик е [[Свахилски јазик|свахили]], тој го користел англискиот како книжевен јазик<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/a7c01a98-b9b0-42bd-ab9a-d3c2757db4cf|title=Abdulrazak Gurnah, winner of the Nobel Prize for literature|last=Pilling|first=David|date=8 October 2021|work=[[Financial Times]]}}</ref> и ги интегрирал свахилискиот, арапскиот и германскиот јазик во многу од неговите дела и покрај одреден отпор од издавачите кои претпочитале да „ги напишат со закосување или да ги англицираат свахилиските и арапските референци и фрази во неговите книги“.<ref name="altermarshall20211007">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html|title=Abdulrazak Gurnah Is Awarded the Nobel Prize in Literature|last=Alter|first=Alexandra|date=7 October 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007121712/https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html|archive-date=7 October 2021|last2=Marshall|first2=Alex|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Гурна ги критикувал овие практики кои „го прават странецот да изгледа странец“ со означување на „странските“ термини и фрази со закосени букви или со нивно ставање во речник.<ref name="altermarshall20211007" /> Како што забележува академикот Хамид Дабаши, Гурна „е составен дел од начинот на кој азиските и африканските миграциски и дијаспорски искуства го збогатиле и измениле англискиот јазик и литература. ... Нарекувањето на автори како Гурна дијаспорски, егзилски или кој било друг таков самоотуѓувачки термин го прикрива фактот дека англискиот му бил мајчин јазик дури и пред да стапне во Англија. Англиските колонијални офицери го донеле дома кај него.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/10/12/this-one-for-africa-the-nobel-prize-ennobles-itself|title=This one for Africa: The Nobel Prize ennobles itself|last=Dabashi|first=Hamid|date=12 October 2021|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]|accessdate=2 November 2021}}</ref> Во творештвото на Гурна постојано се појавуваат теми како егзилот, раселувањето, потрагата по припадност, колонијализмот и изневерените ветувања на државата. Неговите романи најчесто се насочени кон судбините на луѓето од земјите во развој, погодени од војни и различни кризи, чии приказни честопати остануваат неслушнати и недоволно претставени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2021/oct/08/abdulrazak-gurnah-where-to-start-with-the-nobel-prize-winner|title=Abdulrazak Gurnah: where to start with the Nobel prize winner|last=Mengiste|first=Maaza|date=8 October 2021|work=[[The Guardian]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009090223/https://www.theguardian.com/books/2021/oct/08/abdulrazak-gurnah-where-to-start-with-the-nobel-prize-winner|archive-date=9 October 2021|accessdate=9 October 2021}}</ref> Голем дел од делото на Гурна се одвива на брегот на [[Источна Африка]]{{Sfn|Lavery|2013}} и многу од [[Протагонист|протагонистите]] на неговите романи се родени во Занзибар.<ref name="bosman2021">{{Наведена книга|title=Rejection of Victimhood in Literature by Abdulrazak Gurnah, Viet Thanh Nguyen, and Luis Alberto Urrea|last=Bosman|first=Sean James|date=26 August 2021|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|isbn=978-90-04-46900-6|pages=36–72|chapter=Abdulrazak Gurnah|doi=10.1163/9789004469006_003}}</ref> Иако Гурна не се вратил да живее во Танзанија, тој рекол дека неговата татковина „секогаш се наметнува во неговата имагинација, дури и кога намерно се обидува да ги постави своите приказни на друго место“.<ref name="altermarshall20211007">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html|title=Abdulrazak Gurnah Is Awarded the Nobel Prize in Literature|last=Alter|first=Alexandra|date=7 October 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007121712/https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html|archive-date=7 October 2021|last2=Marshall|first2=Alex|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Со цел да се изгради читателска публика за делата на Гурна во Танзанија, првиот преведувач на неговите романи на свахили, академик д-р Ида Хаџивајанис од Факултетот за ориентални и африкански студии, изјавил: „Мислам дека ако неговите дела можеа да се читаат во Источна Африка, тоа би имало огромно влијание... Не можеме да ја промениме нашата култура на читање преку ноќ, па за да биде прочитан, првите чекори би биле вклучување ''на Рај'' и ''Живот по животот'' во училишната програма.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-59178826|title=Why Tanzanian Nobel laureate Abdulrazak Gurnah is hardly known back home|last=Sippy|first=Priya|date=8 November 2021|publisher=BBC News|accessdate=8 November 2021}}</ref> == Други активности == Гурна бил член на жирито за книжевни награди, вклучувајќи ја наградата Кејн за африканско пишување,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2129351.stm|title=Kenyan wins African writing prize|date=16 July 2002|publisher=BBC News}}</ref> [[Букерова награда|наградата Букер]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.kent.ac.uk/english-news/2016/10/26/abdulrazak-gurnah-on-being-appointed-as-man-booker-prize-judge/|title=Abdulrazak Gurnah on being appointed as Man Booker Prize judge|date=26 October 2016|publisher=University of Kent|accessdate=7 October 2021}}</ref> и [[Кралско книжевно друштво|наградите на Кралското книжевно друштво]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rsliterature.org/2018/09/rsl-literature-matters-awards-2019/|title=RSL Literature Matters Awards 2019|last=Brook|first=Annette|date=10 September 2018|work=Royal Society of Literature|publisher=The Royal Society of Literature|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814104322/https://rsliterature.org/2018/09/rsl-literature-matters-awards-2019/|archive-date=14 August 2020|accessdate=14 October 2021}}</ref> Тој го поддржува бојкотот кон израелските културни институции, вклучувајќи ги издавачите и книжевните фестивали и е еден од оригиналните потписници на манифестот „Одбивање на соучество во израелските книжевни институции“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://docs.google.com/forms/d/11KaIIavJWoaoyA5d969dk1MbgH6mRgaC7FTmNb-2tpw/viewform?pli=1&pli=1&pli=1&edit_requested=true/|title=Refusing Complicity in Israel's Literary Institutions|accessdate=October 29, 2024}}</ref> == Нобелова награда == На 7 октомври 2021 година, Гурна ја добил [[Нобелова награда за литература|Нобеловата награда за литература]] за 2021 година „за неговото бескомпромисно и сочувствително проникнување на ефектите од [[Колонијализам|колонијализмот]] и судбините на [[Бегалец|бегалците]] во јазот меѓу културите и континентите“.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/|title=The Nobel Prize in Literature 2021|date=7 October 2021|work=NobelPrize.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151626/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/|archive-date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/ "The Nobel Prize in Literature 2021"]. ''NobelPrize.org''. 7 October 2021. [https://web.archive.org/web/20211007151626/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/ Archived] from the original on 7 October 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">7 October</span> 2021</span>.</cite></ref><ref name="flood2021">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature|title=Abdulrazak Gurnah wins the 2021 Nobel prize in literature|last=Flood|first=Alison|date=7 October 2021|work=[[The Guardian]]|access-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007122935/https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature|archive-date=7 October 2021|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFlood2021">Flood, Alison (7 October 2021). [https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature "Abdulrazak Gurnah wins the 2021 Nobel prize in literature"]. ''[[Гардијан|The Guardian]]''. [https://web.archive.org/web/20211007122935/https://www.theguardian.com/books/2021/oct/07/abdulrazak-gurnah-wins-the-2021-nobel-prize-in-literature Archived] from the original on 7 October 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">7 October</span> 2021</span>.</cite></ref><ref name="bbc20211007">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947|title=Nobel Literature Prize 2021: Abdulrazak Gurnah named winner|date=7 October 2021|work=[[BBC News]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007164325/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947|archive-date=7 October 2021|language=en-GB}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947 "Nobel Literature Prize 2021: Abdulrazak Gurnah named winner"]. ''[[BBC News]]''. 7 October 2021. [https://web.archive.org/web/20211007164325/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58828947 Archived] from the original on 7 October 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 October</span> 2021</span>.</cite></ref> Гурна бил првиот црн писател по [[Тони Морисон]] во 1993 година што ја добил,<ref name="flood2021" /><ref name="Alter">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/abdulrazak-gurnah-nobel-prize-books-b1949697.html|title=Why one Nobel Laureate is struggling to sell books in America|last=Alter|first=Alexandra|date=November 5, 2021|work=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105011228/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/abdulrazak-gurnah-nobel-prize-books-b1949697.html|archive-date=2021-11-05}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAlter2021">Alter, Alexandra (5 November 2021). <span class="id-lock-limited" title="Free access subject to limited trial, subscription normally required">[https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/abdulrazak-gurnah-nobel-prize-books-b1949697.html "Why one Nobel Laureate is struggling to sell books in America"]</span>. ''[[The Independent]]''. [https://web.archive.org/web/20211105011228/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/abdulrazak-gurnah-nobel-prize-books-b1949697.html Archived] from the original on 5 November 2021.</cite></ref> и првиот африкански писател од 2007 година, кога [[Дорис Лесинг]] била добитник.<ref name="altermarshall20211007">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html|title=Abdulrazak Gurnah Is Awarded the Nobel Prize in Literature|last=Alter|first=Alexandra|date=7 October 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007121712/https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html|archive-date=7 October 2021|last2=Marshall|first2=Alex|language=en-US|issn=0362-4331}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAlterMarshall2021">Alter, Alexandra; Marshall, Alex (7 October 2021). [https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html "Abdulrazak Gurnah Is Awarded the Nobel Prize in Literature"]. ''[[The New York Times]]''. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0362-4331 0362-4331]. [https://web.archive.org/web/20211007121712/https://www.nytimes.com/2021/10/07/books/nobel-prize-literature-abdulrazak-gurnah.html Archived] from the original on 7 October 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 October</span> 2021</span>.</cite></ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.opendemocracy.net/en/abdulrazak-gurnah-the-truth-tellers-tale/|title=Abdulrazak Gurnah: the truth-teller's tale|last=Lall|first=Rashmee Roshan|date=31 October 2021|work=[[openDemocracy]]|accessdate=31 October 2021}}</ref> == Личен живот == Од 2021 г, Гурна живее во Кент, Англија,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2021/oct/11/abdulrazak-gurnah-winning-nobel-prize-literature-zanzibar-priti-patel-racism|title='I could do with more readers!' – Abdulrazak Gurnah on winning the Nobel prize for literature|last=Shariatmadari|first=David|date=2021-10-11|work=[[The Guardian]]|language=en|accessdate=2021-10-11}}</ref> и има Британско државјанство.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/en/can-the-nobel-prize-revitalize-african-literature/a-59449733|title=Can the Nobel Prize 'revitalize' African literature?|date=8 October 2021|access-date=2021-10-10|publisher=[[Deutsche Welle]]|language=en}}</ref> Тој одржува блиски врски со Танзанија, каде што сè уште има семејство кое го посетува секогаш кога е во можност. Како што самиот вели: „Јас сум од таму. Во мојот ум, јас живеам таму.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/9/gurnahs-award-stirs-both-celebration-and-contradictions-at-home|title=In Tanzania, Gurnah's Nobel Prize win sparks both joy and debate|last=Awami|first=Sammy|date=9 October 2021|work=Al Jazeera|accessdate=10 October 2021}}</ref> Оженет е со [[Дениз де Каирес Нареин]], научничка по литература родена во Гвајана.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2022/08/21/books/abdulrazak-gurnah-nobel-book.html|title=Abdulrazak Gurnah Refuses to Be Boxed In: 'I Represent Me'|last=Marshall|first=Alex|date=2022-08-21|work=The New York Times|access-date=2023-08-13|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=LbhaAAAACAAJ|title=Olive Senior|last=Narain|first=Denise DeCaires|date=2011|publisher=Northcote House Publishers|isbn=978-0-7463-1099-1|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sussex.ac.uk/profiles/682|title=Denise Decaires Narain : University of Sussex|work=www.sussex.ac.uk|accessdate=2023-08-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wasafiri.org/person/denise-decaires-narain/|title=Denise DeCaires Narain|work=Wasafiri Magazine|language=en-GB|accessdate=2023-08-13}}</ref> == Дела == === Романи === * ''Сеќавање на заминувањето'' (1987)<ref>{{Наведено списание|last=Hand|first=Felicity|date=15 March 2015|title=Searching for New Scripts: Gender Roles in Memory of Departure|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00111619.2014.884991|journal=Critique: Studies in Contemporary Fiction|language=en|volume=56|issue=2|pages=223–240|doi=10.1080/00111619.2014.884991|issn=0011-1619|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151627/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00111619.2014.884991|archive-date=7 October 2021|access-date=7 October 2021}}</ref> * ''Патот на аџиите'' (1988)<ref>{{Наведено списание|last=Mirmotahari|first=Emad|date=May 2013|title=From Black Britain to Black Internationalism in Abdulrazak Gurnah's Pilgrims Way|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00138398.2013.780679|journal=English Studies in Africa|language=en|volume=56|issue=1|pages=17–27|doi=10.1080/00138398.2013.780679|issn=0013-8398|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151628/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00138398.2013.780679|archive-date=7 October 2021|access-date=7 October 2021}}</ref> * ''Доти'' (1990)<ref>{{Наведено списание|last=Lewis|first=Simon|date=May 2013|title=Postmodern Materialism in Abdulrazak Gurnah's Dottie : Intertextuality as Ideological Critique of Englishness|journal=English Studies in Africa|language=en|volume=56|issue=1|pages=39–50|doi=10.1080/00138398.2013.780680|issn=0013-8398}}</ref> * ''Рај'' (1994)<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Kohler|first=Sophy|date=4 May 2017|title='The spice of life': trade, storytelling and movement in ''Paradise'' and ''By the Sea'' by Abdulrazak Gurnah|journal=Social Dynamics|language=en|volume=43|issue=2|pages=274–285|doi=10.1080/02533952.2017.1364471|issn=0253-3952}}</ref> (во потесен избор за [[Букерова награда|наградата Букер]]<ref name="irishtimesnobel">{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/nobel-prize-in-literature-2021-abdulrazak-gurnah-honoured-1.4693669|title=Nobel Prize in Literature 2021: Abdulrazak Gurnah honoured|date=7 October 2021|work=[[The Irish Times]]|access-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151629/https://www.irishtimes.com/culture/books/nobel-prize-in-literature-2021-abdulrazak-gurnah-honoured-1.4693669|archive-date=7 October 2021|language=en}}</ref> и наградата Витбред; <ref name="irishtimesnobel" /> избран за Големото јубилејно читање ) * ''Восхитувачка тишина'' (1996)<ref>{{Наведено списание|last=Olaussen|first=Maria|date=May 2013|title=The Submerged History of the Indian Ocean in ''Admiring Silence''|journal=English Studies in Africa|language=en|volume=56|issue=1|pages=65–77|doi=10.1080/00138398.2013.780682|issn=0013-8398}}</ref> * ''Крај морето'' (2001)<ref name=":0" /> (во потесен избор за наградата Букер<ref name="bookerprizeofficial">{{Наведена мрежна страница|url=https://thebookerprizes.com/the-booker-library/authors/abdulrazak-gurnah|title=Abdulrazak Gurnah|publisher=[[Booker Prize]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151628/https://thebookerprizes.com/the-booker-library/authors/abdulrazak-gurnah|archive-date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021}}</ref> и во потесен избор за наградата за книга на ''Лос Анџелес Тајмс'' ) <ref name="bookerprizeofficial" /> * ''Дезертер'' (2005)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/books/2005/may/15/fiction.features1|title=It was all going so well|last=Mars-Jones|first=Adam|authorlink=Adam Mars-Jones|date=15 May 2005|work=[[The Observer]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126135809/https://www.theguardian.com/books/2005/may/15/fiction.features1|archive-date=26 January 2021|accessdate=7 October 2021}}</ref> (во потесен избор за наградата на писателите на Комонвелтот ) <ref name="REF 2014">{{Наведена мрежна страница|url=https://impact.ref.ac.uk/casestudies/CaseStudy.aspx?Id=937|title=Abdulrazak Gurnah: Influencing policymakers, cultural providers, curricula, and the reading public worldwide via new imaginings of empire and postcoloniality|work=REF 2014 {{!}} Impact Case Studies|accessdate=14 October 2021}}</ref> * ''Последниот подарок'' (2011)<ref>{{Наведено списание|last=Kaigai|first=Kimani|date=May 2013|title=At the Margins: Silences in Abdulrazak Gurnah's ''Admiring Silence'' and ''The Last Gift''|journal=English Studies in Africa|language=en|volume=56|issue=1|pages=128–140|doi=10.1080/00138398.2013.780688|issn=0013-8398}}</ref> * ''Срце од чакал'' (2017)<ref>{{Наведено списание|last=Bosman|first=Sean James|date=3 July 2021|title='A Fiction to Mock the Cuckold': Reinvigorating the Cliché Figure of the Cuckold in Abdulrazak Gurnah's ''By the Sea'' (2001) and ''Gravel Heart'' (2017)|journal=Eastern African Literary and Cultural Studies|language=en|volume=7|issue=3|pages=176–188|doi=10.1080/23277408.2020.1849907|issn=2327-7408}}</ref> * ''Живот по животот'' (2020)<ref name="NYT Love and Empire">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2022/08/18/books/review/abdulrazak-gurnah-afterlives.html|title=Love and Empire|last=Mbue|first=Imbolo|date=18 August 2022|work=The New York Times|author-link=Imbolo Mbue}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMbue2022">[[Imbolo Mbue|Mbue, Imbolo]] (18 August 2022). [https://www.nytimes.com/2022/08/18/books/review/abdulrazak-gurnah-afterlives.html "Love and Empire"]. ''The New York Times''.</cite></ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.theguardian.com/books/2020/sep/30/afterlives-by-abdulrazak-gurnah-review-living-through-colonialism|title=Afterlives by Abdulrazak Gurnah review – living through colonialism|last=Mengiste|first=Maaza|date=30 September 2020|work=[[The Guardian]]|access-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914193520/https://www.theguardian.com/books/2020/sep/30/afterlives-by-abdulrazak-gurnah-review-living-through-colonialism|archive-date=14 September 2021|language=en}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2023-08-15}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://brooklynrail.org/2021/12/books/Abdulrazak-Gurnahs-Afterlives|title=Abdulrazak Gurnah's Afterlives|last=Domini|first=John|date=2021-12-08|work=The Brooklyn Rail|language=en-US|accessdate=2023-08-15}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pbs.org/newshour/show/gurnahs-latest-novel-afterlives-explores-effects-of-colonial-rule-in-east-africa|title=Gurnah's latest novel 'Afterlives' explores effects of colonial rule in East Africa|date=2022-09-28|work=PBS NewsHour|language=en-us|accessdate=2023-08-15}}</ref> * ''Кражба'' (2025) === Кратки раскази === * „Кафези“ (1984), во ''Африкански кратки раскази'', уредници Чинуа Ачебе и Кетрин Линет Инес,Хајнмен Еџикејшанал Букс. * „Боси“ (1994), во ''Африканска рапсодија: Кратки раскази за современото африканско искуство'', уредник Надежда Обрадовиќ. Енкор Букс. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780385468169|<bdi>9780385468169</bdi>]] * „Придружба“ (1996), во ''Васафири'', кн. 11, бр. 23, 44-48. [[Doi (identifier)|дои]] <span>:</span> [[doi:10.1080/02690059608589487|10.1080/02690059608589487]] * „Фотографијата на принцот“ (2012), во ''„Патни приказни: Ново пишување инспирирано од Изложбениот пат“'', уредник: Мери Морис. Кралска општина Кенсингтон и Челзи, Лондон. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780954984847|<bdi>9780954984847</bdi>]] * „Мајка ми живееше на фарма во Африка“ (2006), во ''NW 14: Антологија на новото пишување'', том 14, избрано од Лавинија Гринло и Хелон Хабила, Лондон: Гранта Букс<ref name="nobelbio">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/bio-bibliography/|title=Biobibliographical notes|publisher=[[Nobel Prize]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151651/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/?_pjax=%23pjax-well|archive-date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021}}</ref> * „Приказната на пристигнатиот“, во ''Приказни за бегалци'', уредени од Дејвид Херд и Ана Пинкус (Кома Прес, 2016)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://commapress.co.uk/books/refugee-tales|title=Refugee Tales III|work=commapress.co.uk|publisher=Comma Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20210528143344/https://commapress.co.uk/books/refugee-tales|archive-date=28 May 2021|accessdate=7 October 2021}}</ref> * „Приказната за бездржавјанство“, во ''Приказни за бегалци III'', уредени од Дејвид Херд и Ана Пинкус (Кома Прес, 2019)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://commapress.co.uk/books/refugee-tales-volume-iii/|title=Refugee Tales: Volume III – Comma Press|work=commapress.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510164823/https://commapress.co.uk/books/refugee-tales-volume-iii/|archive-date=10 May 2021|accessdate=7 October 2021}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.encyclopedia.com/education/news-wires-white-papers-and-books/gurnah-abdulrazak-s|title=Gurnah, Abdulrazak S|last=Breitinger|first=Eckhard|work=Contemporary Novelists}} * Jones, Nisha (2005). "Abdulrazak Gurnah in conversation". ''Wasafiri'', 20:46, 37–42. {{DOI|10.1080/02690050508589982}}[[Doi (identifier)|doi]]<span>:</span>[[doi:10.1080/02690050508589982|10.1080/02690050508589982]]. * {{Наведена книга|title=Contemporary Authors|publisher=[[Gale (publisher)|Gale]]|year=2007|isbn=978-1-4144-1017-3|editor-last=Palmisano|editor-first=Joseph M.|volume=153|pages=[[iarchive:isbn_9780787679071/page/134/mode/1up|134–136]]|chapter=Gurnah, Abdulrazak S.|issn=0275-7176|oclc=507351992|chapter-url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/gurnah-abdulrazak-1948}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-A-dxQEACAAJ|title=Deutsch-Ostafrika: Dynamiken europäischer Kulturkontakte und Erfahrungshorizonte im kolonialen Raum|last=Whyte|first=Philip|date=2019|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]]|isbn=978-3-631-77497-7|editor-last=Noack|editor-first=Stefan|language=en|chapter=East Africa in Postcolonial Fiction: History and Stories in Abdulrazak Gurnah's ''Paradise''|editor-last2=Christine de Gemeaux|editor-last3=Uwe Puschner}} * Whyte, Philip (2004). "Heritage as Nightmare: The Novels of Abdulrazak Gurnah", in: ''Commonwealth Essays and Studies'' 27, no. 1:11–18. == Надворешни врски == * {{Nobelprize}} * [https://www.rcwlitagency.com/authors/gurnah-abdulrazak/ Abdulrazak Gurnah] at RCW Literary Agency. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гурна, Абдулразак }} [[Категорија:Танзаниски нобеловци]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за литература]] [[Категорија:Членови на Кралското книжевно друштво]] [[Категорија:Родени во 1948 година]] 1ut7h5frtielvpiz2r9bx3ct8rr8wqs 0 1397881 5578902 2026-06-19T11:55:52Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Толчница]] 5578902 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Толчница]] ffjvrdxpxlxyixe5yynn49ceja74vhh