Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 3083 5590578 5404724 2026-07-11T19:03:55Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590578 wikitext text/x-wiki '''Патрик Зискинд''' ({{langx|de|Patrick Süskind}}; [[26 март]] [[1949]], [[Амбах]], [[Германија]]) — познат современ германски писател и сценарист. [[File: Alexey Akindinov. Patrick Süskind. 2017-2018.jpg|thumb|right|Патрик Зискинд]] == Животопис == Патрик Зискинд е роден на {{роден на|26|март|1949}} во [[Амбах]], во близина на [[Минхен]], [[Германија]]. Студирал средновековна и модерна [[историја]] на Универзитетот во Минхен. Зискинд живее и работи во Минхен.<ref name="ReferenceA">”Белешка за авторот и делото”, во: Патрик Зискинд, ''Парфем'', Темплум, Скопје, 2005, стр. 300.</ref> == Творештво == Зискинд се појавил на книжевната сцена во [[1980]] година, со својата прва пиеса „[[Контрабас]]“, со која се здобил со меѓународна слава. Во [[1985]] година го објавил својот прв роман „[[Парфем]]“, кој е воедно и негово најпознато дело и светски бестселер. „Парфем“ е преведен на четириесетина јазици и е продаден во повеќе од 12 милиони примероци. Романот е преведен на околу 40 јазици, а македонското издание (во превод на Слободанка Поповска) — објавено во [[2005]] година, од издавачката куќа “[[Темплум]]”. Во [[1996]] година, „Парфем“ бил прогласен за роман на годината од страна на [[Њујорк Тајмс]]. Оваа награда, по [[Втората светска војна]] ја имаат добиено само уште два германски автори: [[Бернхард Шлинк]] за романот "Читачот" и [[Лотар-Гинтер Бухајм]] за романот "Чамецот".<ref>"Белешка за авторот и делото", во: Патрик Зискинд, ''Парфем''. Скопје: Темплум, 2005, стр. 300.</ref> Зискинд е автор и на книгите „[[Гулаб]]от“, „Приказна за господинот Зомер“ и „Три приказни и рефлекција“. Зискинд работел и како сценарист, при што, најпознато е неговото соавторство за познатата германска серија „Кир Ројал“.<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == <references/> {{Биографија-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Зискинд, Патрик}} [[Категорија:Германски писатели]] [[Категорија:Живи луѓе]] 3r8ypg5f0o0rxbjf83a97w8r4xjigf2 0 7165 5590497 5588163 2026-07-11T14:35:05Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5590497 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Музички инструмент |name=Чембало, клавичембало |image=ClavecinRuckers&Taskin.JPG |image_capt=Чембало „[[Рукерс]]-[[Паскал Таскин|Таскин]]“<br>(1646, преработено 1780) |classification=[[Клавијатурен инструмент]] <br /> ([[Хорнбостел-Заксов систем|Хорнбостел-Закс]]: 314.122-6-8) |related=[[спинета]], [[виргинал]], [[клавикорд]], [[пијано]] |musicians=[[Список на чембалисти|чембалист]] |color=#ffbc57 }} '''Чембало''' или '''клавичембало''' — општ поим кој се однесува на неколку видови на [[музички инструмент|инструменти]] со [[клавијатура]] како големиот инструмент кој денеска се нарекува чембало, но и помалите слични инструменти како [[вигринал]], музеларски виргинал и [[спинета]]. Сите овие инструменти произведуваат [[звук|звуци]] со тргање на жиците наместо со удирање како кај [[пијано]]то и [[клавикорд]]от. Се верува дека инструментите од семејството на клавичембала потекнуваат од [[цитра]]та на која некој некогаш ѝ ставил клавијатура. == Историја == [[Податотека:Spinetta or Italian virginals.Jpg|thumbnail|right|250px|Спинетовиргинал]] {{listen |filename=Bach C Major Prelude Equal.ogg|title=[[Ј.С. Бах]] - Прелудиум во Ц-дур, BWV 846|description=Performed by Robert Schröter on a French harpsichord |format=[[Ogg]] |filename2=Domenico Scarlatti - Allegretto - D minor.ogg|title2=[[Доменико Скарлати]] - Соната во Д-мол K. 9, Алегрето|description2=Извед. [[Марта Голдштајн]] на италијанско чембало|format2=[[Ogg]] |filename3=Johann Sebastian Bach - The English Suite -1 - 12EPrelude.ogg|title3=Ј.С. Бах - Англиска свита Бр. 1 во А-дур, BWV 806 - Прелудиум|description3=Извед. [[Марта Голдштајн]] на фламанско чембало|format3=[[Ogg]] |filename4=Adriano_Banchieri - The Battle.ogg |title4=Adriano Banchieri - The Battle |description4=Извед. Силвија Кајнд на чембало од тип на оние од раниот XX век|format4=[[Ogg]]}} Потеклото на чембалото е прилично нејасно, но познато е дека за првпат се користело во доцниот [[среден век]]. Најраниот текст во кој се зборува за ваков инструмент датира од [[XIV век]] и затоа е можно чембалото да било измислено тогаш. Ова било време на развој на часовничарството и други облици на пред-модерната машинерија и така е најверојатно дека пронаоѓањето на механички инструменти како додаток на [[цитра]]та се случило во ова доба. Во [[латински]]от [[ракопис]] на авторот Хенри [[Арно де Цвол]], цирка [[1440]] во кој се зборува за музички инструменти, се наоѓа и детален опис на мало чембало со дијаграми и три типа на функционирање на дигалката. Најраните целосно зачувани чембала доаѓаат од [[Италија]] (најстариот примерок датира од [[1521]]). Кралската Музичка Академија во Лондон поседува интересен исправен инструмент кој може да е и постар; за жал на тој инструмент му недостасува механизмот. Но како и да е овие рани италијански инструменти не укажуваат на првобитниот почеток на чембалото, бидејќи тие претставуваат веќе префинети инструменти, а не рани прототипи. Италијанските изработувачи правеле чембала со еден [[мануел]] (клавијатура) со многу лесна конструкција и релативно мала напнатост на жиците. Овој дизајн се одржал во Италија во следните векови скоро без воопшто какви било промени. Италијанските чембала се сметаат за инструменти со задоволителен, но не спектакуларен музички тон и се користат како добра [[придружба]] за пејачи или други инструменти. Револуција во изработката на чембалата се случила во [[Фландрија]] околу [[1580]] год. со делата на [[Рукерс|Ханс Рукерс]] и неговите потомци вклучувајќи го и [[Јоанес Куше]]. Чембалата на Рукерс биле посолидно изработени од италијанските. Бидејќи користеле подолги жици (секогаш во парови; или една со должина од 8 стапки и една со 4, или двете со 8), поголема напнатост на жиците, потешко куќиште и многу тенка и респонсивна смрекина резонантна штица, нивниот тон бил помоќен од оној на италијанските чембала, тие станале основа за изработка на сите наредни чембала ширум Европа. Фламанските изработувачи, исто така биле првите кои го измислиле чембалото со два мануела, кои првобитно се користеле за лесна [[транспозиција (музика)|транспозиција]] (на интервалот на една четвртина), а не за зголемување на експресивноста на инструментот. Во доцниот [[17 век]] додатниот мануел почнал да се користи за констраст на тонови со можноста за спарување на регистрите на двата манеула за уште пополн звук. Фламанските чембала се исто така детално насаликани, резбани и украсени. Фламанскиот инструмент се развивал понатаму и во [[XVIII век]] во [[Франција]], со делата на семејството [[Бланше]] и нивниот наследник [[Паскал Таскин]]. Овие француски инструменти го имитираат фламанскиот дизајн, но имале опсег поголем за четири или пет октави. Исто така француските инструменти со два мануела промотивно ги користеле мануелите за комбинирање на стопери како метода на свирење, а не на транспозиција. Француското чембало од [[XVIII век]] се смета за една од кулминациите на дизајнот на чембалото и е општоприфатено како модел за изработка на чембала денес. Особено забележлив аспект на француската традиција на изработка од [[XVIII век]] е нејзината скоро-опсесија со Рукерс чембала. Во процесот наречен ''grande ravalement'', многу од преживеаните Рукерс интрументи биле демонтирани и повторно монтирани со резонантни штици од нови материјали или конструкции на куќишта со тоа што им се додавала една октава. Се смета за веројатно дека многу од чембалата што во тоа време биле сметани како реставрации на [[Рукерс]] инструменти се всушност измами, но сепак врвни инструменти сами по себе. Во [[Англија]] двајца имигранти по име [[Јакоб Киркман]] (од [[Алзас]]) и [[Буркат Шуди]] (од [[Швајцарија]]), достигнале еминенција со чембала кои биле познати по нивната тонална моќ и прекрасни [[фурнир]]ани куќишта. Звукот на чембалата на Киркман и Шуди имресионирале многу слушатели, но денес ретко кој ги копира заради чувството на надвласт над музиката кои го оддаваат. Фимрата на Шуди подоцна припаднала на неговиот зет [[Џон Бродвуд]], кој ја адаптирал за производство на [[пијано|пијана]] и станал водечки творец и иноватор на ова поле. Германските изработувачи генерално го следеле фламанскиот модел, но со осебен интерес за постигнување на разновидни полни и богати звуци, веројатно заради фактот што најеминентните германски изработувачи на чембала биле и изработувачи на [[Органа|органи]]. Некои германски чембала имале хор од жици долги 2 стапки (т.е. жици штимувани две октави над примарниот сет). Неколку дури користеле и стопер од 16 стапки, штимуван една октава под главните хорови од 8 стапки. Едно сѐ уште зачувано германско чембало има дури три мануела за контролирање на безбројните комбинации на жици кои можат да се употребат. Стоперите од 2 и 16 стапки на германското чембало не се особено омилени кај [[чембалисти]]те денес, кои го претпочитаат францускиот тип на инструменти. Токму во кулминацијата на развојот на чембалото, пијаното станало главниот инструмент со клавијатура. Пијаното бргу еволуирало од неговите 'чембалски' и акко резултат на тоа вештините и знаењето потребно за изработка на добро чембало изумреле и биле заборавени повеќе од еден век. Во раниот [[XX век]] зголемениот интерес за [[автентична музичка изведба]] придонел за возобновувањето на чембалото. Ова подразбирало и груби „модернизации” на антиквитети како и изработка на чембала слични на современите концертни пијана. Овие инструменти свучеле изненадувачки немоќно за нивната големина, бидејќи нивните рамки и резонантни штици биле премасивни за да соодветствуваат со тенките и лесни жици на чембалото. Изработувачите обично поставувале стопери од 16 стапки во овие инструменти за да го потркепат звукот, иако оригинално инструментите со стопери од 16 стапки биле прилично незначајни и ретко употребувани. Конечно, по одреден временски период било решено дека за изработка на квалитетни чембала мора да се следат техниките на старите мајстори. Двајца важни пионери во ваквата изработка биле истражувачите-мајстори [[Френк Хабард]] и [[Вилијам Доуд]] кои консултирале стара литература и прегледувале оригинални инструменти за да ја воспостават вистинската техника на изработка. Денес чембалата се изработуваат по тие возобновени принципи насекаде во светот. Работилниците истоа така изработуваат китови кои подоцна ги склопуваат купувачите заинтересирани за изработка на аматерско ниво. == Механизам == Механизмот е прилично сличен кај сите чембала: [[Податотека:HarpsichordMechanism-MK.svg|center|thumb|800px|Шематски приказ на чембало со една клавијатура]] * ''[[Клавиш|клавишот]]'' е едноставен стожер кој се ниша на топуска која проаѓа низ дупка избушена на него. * ''дигалката'' е тенко, квадратно парче дрво кое седи исправено на крајот на клавишот и се држи за водилки (долна и горна) кои се две долги парчиња дрво со дупки низ кои дигалките можат да поминуваат. [[Податотека:Jack diagram-MK.svg|center|thumb|200px|Горниот дел на дигалката]] * Дигалката има [[тргалка]] (''[[плектрум]]'') кој стрчи скоро хоризонтално (обично плектрумот се поставува под сосема малку нагорен агол) и проаѓа под жицата. Историски, плектрумите биле обично правени од [[чавка|чавкино]] перо или од кожа, додека современите изработувачи користат пластика ([[делрин]] или [[келкон]]). * Ако се притисне предниот дел на клавишот (2), задниот дел оди нагоре, дигалката се подига, и плектрумот ја трга жицата (3). [[Податотека:Harpsichord jack action-MK.svg|center|thumb|700px|Со притискање на клавишот, дигалката се подига и тргалката се допира до жицата и почнува да се витка. Потоа тргалката ја трга жицата и таа прави звук. Дигалката удира во препреката. Со отпуштање на клавишот, дигалката паѓа сама, а тргалката оди наназад за да ѝ даде да помине покрај жицата.]] * Со спуштање на клавишот, тој паѓа наназад под својата тежина и и плектрумот се врти околу својата оска одејќи наназад за да му дозволи да помине покрај жицата (4). Ова е изводливо заради тоа што плектрумот се држи на јазик кој е сврзан со зглоб и [[пружина]] за главниот дел на дигалката. * На врвот на дигалката стрчи филцен задушувач кој не и дозволува на жицата да вибрира кога клавишот не е притиснат (1). [[Податотека:Shove Coupler-MK.svg|center|thumb|800px|Француска мотовилка. Лево: неспарени клавијатури. Притиснатиот горен клавиш ја подига дигалката А нагоре. Притиснатиот долен клавиш ги подига дигалките Б и В. Десно: Горната клавијатура е спарена со долната со влечење на истата. Притистаниот горен клавиш ја погига дигалката А нагоре. Притиснатиот долен клавиш ги подига дигалките А, Б и В.]] [[Податотека:Dogleg shove coupler-MK.svg|center|thumb|400px|Дигалка „кучешка нога“ - англиска мотовилка. Притистатиот горен клавиш ја подига дигалката „кучешка нога“ (дигалка А) нагоре. ДОлниот клавиш ги подига сите три дигалки А, Б и В.]] == Варијанти == [[Податотека:Oblicinacembalo.jpg|thumbnail|right|250px|Облици на чембалa]] Поимот се употребува за означување на различни членови од семејството на чембалото и таа поделба е прилично стандардизирана денес што историски не било случај. === Чембало === Во современата употреба зборот чембало или го означува генералното семејство на иснтрументи или поконкретно членот во форма на концертно пијано со одприлика триаголно куќиште, долги [[бас]] жици од левата страна и кратки [[сопран]] жици од десната; карактеристично за овој инструмент е тоа што профилот му е попродолжен отколку кај пијаното со поостра кривина на свитканата страна. Чембалото може да има од една до три, а понекогаш дури и повеќе жици по [[нота]]. Често една е е со висина од 4 стапки, една октава повисоко од нормалната висина од 8 стапки. Најчесто се среќаваат инструменти со еден мануел (особено ако се италијански), но други земји повремено прозведувале и чембала со по два или многу ретко со по три мануела (кај германски инструменти) === Виргинал === '''Виргиналот''' е мала и поедноставна форма на чембалото (по изглед слично на [[клавикорд]]от), со една жица по нота паралелна со клавијатурата од долгата страна на куќиштето. Генезата на изразот е нејасна; веројатно доаѓа од латинскиот збор virga (?). Треба да се знае дека изразот „виргинал” во [[Елизабетанска епоха|Елизабетанско време]] се употребувала за било кој вид на чембало; така, ремек-делата на композиторот [[Вилијам Берд]] и неговите современици биле најчесто изведувани на чембала со полна големина во италијански стил, а не само на виргинали во денешна смисла. Виргиналите можат да бидат од типот на '''спинетовиргинали''' (најчестиот тип) или '''музеларски виргинали'''. ==== Спинетовиргинали ==== Кај [[спинетвиргинал]]ите клавијатурата е налево, а жиците се тргаат на едниот крај како кај другите чембала. Ова е најчестиот аранжман и кога се зборува за „виргинал” најчесто се мисли на ваков инструмент. ==== Музеларски виргинал ==== Кај музеларските виргинали, ({{langx|nl|muselaar}}), клавијатурата е надесно или во средината така што жиците се тргаат по средината. Ова дава топол и богат звук, но по цена на фактот што работата на механизмот за левата рака е сместен по средината на резонантната кутија и како резултат на тоа секој звук од механизмот се слуша засилено. Еден коментатор во XVIII век има забележано дека кај ваквиот инструмент басот ”грофта како гуде” (музелар со арпикорд). Во XVI и XVII музеларите биле бездруго популарни, но престанале да се користат во XVIII век. Покрај механичките звуци, централното тргање во басот прави проблем за повторување (на една или сет од ноти) заради тоа што жицата која веќе вибрира не може да се повтори пред да се исчека заради неможноста на плектрумот да проработи дотогаш. Така, музеларот е посоодветен за [[музика]] без сложени делови за левата рака. === Спинета === Чембалото со жици кои се поставени под агол во однос на клавијатурата (обично околу 30 степени) се вика '''[[спинета]]'''. Кај ваквиот инструмент жиците се премногу блиску една до друга за да може дигалката да проаѓа на нормалниот начин; затоа овде жиците се сместени во парови, а дигалките проаѓаат низ големите празнини помеѓу секој пар и истите се свртени во обратни насоки, тргајќи ги жиците од секоја страна на празнините. === Клависитериум === Клависитериумот е вертикално чембало. Многу малку биле произведени. Истиот принцип на штедење на простор подоца почнал се употребува кај пијаното. Овој инструмент има модофициран механизам кој може да работи вертикално - дигалките се во облик на четврт круг. === Варијации === Не е чудо што постојат големи варијации на чембалото ако се земе предвид дека се произведувалo во големи броеви през долг временски период. Освен гореспоменатите варијации, чембалата варираат и по опсег. Обично раните чембала имаат помал опсег, а подоцните поголем, иако постојат чести исклучоци. Најголемите чембала имаат опсег од близу над пет [[октава|октави]] а најмалите под четири. Обично на најкратките клавијатури им се додавал продолжеток по методот на „[[кратка октава]]”. == Чембалисти == [[Податотека:Trevorpinok.jpg|thumbnail|right|250px|Тревор Пинок]] Современата изведба на чембало може да се подели на три периода, почнувајќи со кариерата на големиот возобновувач на чембалото, [[Ванда Ландовска]] ([[1879]]–[[1959]]). Ландовска користела чембало од марка [[Плејел]] кое, како и другите чембала во тоа време на раната возобнова биле мошне повлијаени од пијаното. Таквите инструменти, иако денес се сметаат несоодветни за изведба на автентича музика, сепак имаат некакво историско значење за делата кои се напишани баш за нив (како на пример концерти од [[Мануел де Фаља|Фаља]] или [[Францис Пуленк|Пуленк]]). Во пост-Плејел периодот се вбројуваат познатите англиски изведувачи како [[Џорџ Малком(музичар)|Џорџ Малком]] и [[Тарстон Дарт]] кои изведувале на англиски инструменти изработени од мајсторот Томас Гоф и семесјтвото [[Гобл]]. Во следната генерација на чембалисти спаѓаат пионерите на изведбата на инструменти направени по [[Автентична изведба|автентични методи]] од пораните периоди по истражувањата на познатите истражувачи-мајстори како [[Френк Хабард]] и [[Вилијам Доуд]]. Во оваа генерација на изведувачи спаѓаат [[Ралф Керкпатрик]], [[Игор Кипнис]], и [[Густав Леонхарт]]. Во последните декади меѓу најдобрите чембалисти спаѓаат [[Тревор Пинок]], [[Кенет Гилберт]], [[Кристофер Хогвуд]], [[Тон Купман]], [[Папас Јаковос]], [[Кристоф Русе]] и [[Андреас Стајер]]. === Македонски чембалисти === [[Податотека:Sozovska.jpg|thumbnail|right|250px|Цветанка Созовска]] * [[Цветанка Созовска]] == Некои познати композитори кои компонирале за чембало == * [[Јохан Себастијан Бах]] * [[Вилијам Берд]] * [[Франсоа Купрен]] * [[Жан Филип Рамо]] * [[Доменико Скарлати]] * [[Георг Фридрих Хендл]] == Снимки == [[Податотека:Malzvucnik.png]] [[Медиум:Menuet.ogg|Како звучи чембалото]] (извадок од Менуетот Бр.1 од Партитата Бр.1 во Х-дур, [[Јохан Себастијан Бах]]) == Поврзано == * [[Спинета]] * [[Виргинал]] * [[Клавикорд]] * [[Фортепијано]] * [[Список на чембалисти]] == Надворешни врски == {{рв|Harpsichord}} * [http://www.sankey.ws/history.html Кратка историја на чембалото] * [http://www.bigduck.com/harp1.html За чембалото (со слики)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040419180606/http://www.bigduck.com/harp1.html |date=2004-04-19 }} * [http://www-personal.umich.edu/~bpl/hpsi.html Како звучат разни чембала] * [http://www.bigduck.com/mottos.html Латински мота на чембала] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040803213232/http://www.bigduck.com/mottos.html |date=2004-08-03 }} * [http://www.harpsichord.org.uk Широк извор на информации за чембало] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210304043125/http://www.harpsichord.org.uk/ |date=2021-03-04 }} * [http://www.albany.edu/faculty/bec/hpschd-l/ HPSCHD-L - Листа посветена на рани жичени инструменти со клавијатура] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121008224241/http://www.albany.edu/faculty/bec/hpschd-l/ |date=2012-10-08 }} {{Нормативна контрола}} {{Избрана}} [[Категорија:Чембало| ]] [[Категорија:Клавијатурни инструменти]] [[Категорија:Жичени инструменти]] [[Категорија:Рани музички инструменти]] m43ntcrjt1lhisj3h9q1ew8nv4ot04a 0 8001 5590869 5563888 2026-07-12T10:38:44Z P.Nedelkovski 47736 истозначник 5590869 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Delphinium_nuttallianum_15498.JPG|десно|мини|360x360пкс| [[Соцветие|Цветни]] видови. Секој цвет има цветна дршка долга неколку сантиметри.]] '''Цветна дршка''' или '''цветна петелка'''<ref>{{ДРМЈ|петелка}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|петелка}}</ref> — стебленце (петелка) што го носи [[цвет]]от,<ref>[http://www.answers.com/topic/flower-stalk answers.com: flower-stalk], Пристапено на 30.1.2024.</ref> а се наоѓа под [[Цветна ложа|цветната ложа]] до [[лист]]от во чии пазуви се развил [[цвет]]от ([[Прицветник|прицветник — брактеја]]). Цветовите без цветна дршака се нарекуваат седечки. == Особености == На цветната дршка се ноѓаат листови наречени [[Брактеола|брактеоли]]. Присуството или отсуството на овие листови е значаен [[Таксономија|таксономски]] показател, и по правило, кај [[Монокотиледони|еднокотиледоните]] е присутен еден и тоа на иста страна со прицветникот, додека кај [[Дикотиледони|двокотиледоните]] има два и тоа на спротивната страна од него. Низ цветната дршка минуваат [[спроводни снопчиња]] и стигнуваат до [[Цветна ложа|цветната ложа]].<ref>Татић, Б.& Петковић, Б. 1991. Морфологија биљака. [[Научна књига]]. Београд.</ref> == Значење == Од особеностите на цветната дршка зависи и на кој начин ќе се сушат цветовите со помош на [[глицерин]]. Цветовите со [[Зелјесто растение|зелјеста]] дршка се сушат во топол [[раствор]] од глицерин, а оние со дрвенеста дршка се сушат на ладен.<ref>[http://www.exclusive.rs/saveti.htm exclusive: „Савети - сушење цвећа“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100727045840/http://www.exclusive.rs/saveti.htm |date=2010-07-27 }}, Пристапено на 30.1.2024.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Цвет]] [[Категорија:Растителна морфологија]] osdhcrp6xh9yy1lduop86u028p0wctz 0 8418 5590544 5588229 2026-07-11T17:35:55Z Gurther 105215 /* Самоуправа и политика */ 5590544 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = Општина Брвеница | settlement_type = [[Општини во Македонија|Општина]] | image_skyline = Општинска зграда во Брвеница.jpg | image_alt = | image_caption = Општинската зграда во селото [[Брвеница]] | image_flag = Flag of Brvenica Municipality.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of arms of Municipality of Brvenica.svg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = {{Македонија општини OSM map}} | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони во Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Полошки Регион|Полошки]] | established_title = Година кога е основана | established_date = 1913 (во рамки на [[Кралство Србија]]), 1996 | seat = [[Брвеница]] | parts_type = Населени места | parts_style = 10 | p1 = [[Блаце (Тетовско)|Блаце]], [[Брвеница]], [[Волковија (Тетовско)|Волковија]], [[Гургурница]], [[Долно Седларце]], [[Милетино]], [[Радиовце]], [[Стенче]], [[Теново]] и [[Челопек (Тетовско)|Челопек]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = Градоначалник | leader_name = нема | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 164,3 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="попис2021">{{наведена мрежна страница|url=https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie.aspx?rbrtxt=146|title=Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Северна Македонија, 2021 - прв сет на податоци|publisher=[[Државен завод за статистика на Македонија]]|language=македонски|accessdate=30 март 2022}}</ref> | population_total = 13645 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = [[Повикувачки броеви во Македонија|Повикувачки број]] | area_code = +044 | iso_code = | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Регистарски таблички]] | blank_info = TE | website = {{URL|https://brvenica.gov.mk/}} | footnotes = }} '''Општина Брвеница''' — [[општина]] во северозападна [[Република Македонија|Македонија]]. Центар на општината е селото [[Брвеница]]. Опшината опстојува како посебна од 1996 и опфаќа 10 села покрај [[Сува Гора]]. Населението на општината е претежно македонско и албанско. == Географија == Општината е формирана во [[1996]] година со Законот за територијална организација на Република Македонија. Пред 1996 година, територијата на општина Брвеница беше составен дел од [[општина Тетово]]. Брвеница е рурална општина и граничи со општините: [[Општина Тетово|Тетово]], [[Општина Боговиње|Боговиње]], [[Општина Желино|Желино]], [[Општина Гостивар|Гостивар]], [[Општина Врапчиште|Врапчиште]] и [[Општина Македонски Брод|Македонски Брод]]. Низ општината поминува реката [[Вардар]]. Покрај реката Вардар, значајни географски форми во општината се Полошката Котлина и планината Сува Гора, која се протега низ целата општина. Во рамките на општината е и дел од езерото Козјак. Брвеница спаѓа во руралните општини и опфаќа 10 населени места, организирани во 11 месни заедници и тоа: [[Брвеница]], [[Долно Седларце]], [[Челопек (Тетовско)|Горни и Долни Челопек]], [[Милетино]], [[Радиовце]], [[Блаце (Тетовско)|Блаце]], [[Стенче]], [[Волковија (Тетовско)|Волковија]], [[Теново]] и [[Гургурница]]. Шест од овие месни заедници се рамничарски, четири ридски и едно планинско. На подрачјето на општината во периодот од формирањето на општината, поточно од 1997 годна со финансиска помош на државата и невладини организаци е изграден водовод во следните населени места: Брвеница и Долно Седларце, Милетино, Стенче и Радиовце.<ref>[http://www.civicworld.org.mk/default-en.asp?ItemID=D14C5974382C4947B62DBEFD61C6127B&arc=1 ''Civil World Macedonia'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Стопанство == Главни стопански гранки во општината се земјоделството, градинарството и сточарството. Постојат и повеќе мали индустриско-производни капацитети во различни села од општината. == Демографија == Според пописот на население од 2021 година, општината има вкупно население од 13,645 жители со густина на население од 96.5/km².<ref>{{cite web |url=https://www.stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10-mk-en.pdf |title=Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Северна Македонија, 2021 - прв сет на податоци |website=stat.gov.mk |access-date=22 July 2022}}</ref> Етничкиот состав на општината е следниот: {| class="wikitable" | | colspan="2" align="center" |2002 | colspan="2" align="center" |2021 |- | | align="center" |Број | align="center" |<small>%</small> | align="center" |Број | align="center" |<small>%</small> |- |'''ВКУПНО''' | align="center" |'''15,855''' | align="center" |'''100''' | align="center" |'''13,645''' | align="center" |'''100''' |- |[[Македонски Албанци|Албанци]] | align="center" |9,770 | align="center" |61.62 | align="center" |7,377 | align="center" |54.06 |- |[[Македонци]] | align="center" |5,949 | align="center" |37.52 | align="center" |6,192 | align="center" |45.38 |- |[[Македонски Срби|Срби]] | align="center" |78 | align="center" |0.49 | align="center" |40 | align="center" |0.29 |- |[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] | align="center" |1 | align="center" |0.01 | align="center" |6 | align="center" |0.04 |- |[[Македонски Роми|Роми]] | align="center" | - | align="center" | - | align="center" |1 | align="center" |0.01 |- |[[Македонски Турци|Турци]] | align="center" |2 | align="center" |0.02 | align="center" | - | align="center" | - |- |Други | align="center" |55 | align="center" |0.34 | align="center" |29 | align="center" |0.22 |} На табелата е прикажан националниот состав на населението во општината низ сите пописни години:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200203213035/http://makstat.stat.gov.mk/ |date=2020-02-03 }}.</ref> {| class="wikitable" |'''Години''' |'''Македонци''' |'''Албанци''' |'''Турци''' |'''Роми''' |'''Власи''' |'''Срби''' |'''Бошњаци''' |'''Ост.''' |'''Вкупно''' |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |'''8.720''' |- |1953 |4.870 |4.366 |44 |4 |— |102 |... |12 |'''9.398''' |- |1961 |5.079 |5.003 |101 |... |... |83 |... |61 |'''10.327''' |- |1971 |5.011 |6.418 |99 |5 |... |81 |... |71 |'''11.685''' |- |1981 |5.613 |7.963 |43 |— |— |73 |... |142 |'''13.834''' |- |1994 |5.905 |8.793 |3 |— |— |79 |... |13 |'''14.793''' |- |2002 |5.949 |9.770 |2 |2 |— |78 |— |55 |'''15.855''' |- |2021 |6.192 |7.377 |— |1 |— |40 |6 |29 |'''13.645''' |} Во пописот од 1953 година, [[Македонци]]те сочинувале 51,8 %, а [[Албанци]]те 46,4 % од населението во општината. По зголемувањето на бројот на [[Албанци]] во општината, нивниот процент се зголемува на 61,2 %, а на [[Македонци]]те се намалува на 37,5 %. [[File:Brvenica Municipality.svg|thumb|десно|245px|Карта на општина Брвеница со селските атари.]] [[File:Ethnic groups of Brvenica Municipality.svg|thumb|десно|245px|Демографска карта на општина Брвеница со селските атари.]] == Иселеништво == Населението на општината во однос на пописот е значително намалено, поради иселувањето. Голем дел од албанското население е иселено во странство. Иселувањето на македонското население е нешто помало, и претежно е во правец село-град и дел во странство. == Општествени установи == ;Училишта Во општината функционираат следните централни училишта: * [[ОУ „Гоце Делчев“ - Стенче]] * [[ОУ „Кочо Рацин“ - Брвеница]] * [[ОУ „7 Март“ - Челопек]] ;Цркви {{Главна|Милетинска парохија}} * [[Црква „Св. Константин и Елена“ - Блаце]] * [[Црква „Св. Троица“ - Блаце]] * [[Црква „Св. Георги"- Блаце]] * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Брвеница]] - изградена во [[1922]] година, а осветена во [[1930]] година. Подигната е врз темели на црква од [[1628]] г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mpc.org.mk/svetaktuelno.asp?id=1745|title= Архиерејска Божествена Литургија во чест на свети Атанасиј Александриски во с. Брвеница|date=5 февруари 2007|publisher=МПЦ - ОА|accessdate=2010-04-29}}</ref> * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Брвеница]] * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Радиовце]] == Самоуправа и политика == Градоначалник на Општина Брвеница бил [[Јовица Илиевски]], избран при [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021]] и повторно избран на [[Локални избори во Македонија (2025)|локалните избори во 2025]]. Од редовите на [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sec.mk/zakluchok-za-konechnost-na-rezultati-od-glasanjeto-vo-vtoriot-krug-na-lokalnite-izbori-2017/|title=Заклучок за конечност на резултати од гласањето во вториот круг на Локалните избори 2017|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија на Македонија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=3 декември 2017}}</ref> Тој ненадејно почина на [[23 јуни]] [[2026|2026 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/dopisna-mrezha/pochina-gradonachalnikot-na-opshtina-brvenitsa-jovitsa-ilievski/|title=ПОЧИНА ГРАДОНАЧАЛНИКОТ НА ОПШТИНА БРВЕНИЦА ЈОВИЦА ИЛИЕВСКИ|date=2026-06-23|work=Сакам Да Кажам|language=mk-MK|accessdate=2026-07-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://24.mk/details/pochina-gradonachalnikot-na-opshtina-brvenica-jovica-ilievski|title=Почина градоначалникот на Општина Брвеница, Јовица Илиевски|work=24.mk|language=en|accessdate=2026-07-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://24chasa.mk/pochina-gradonachalnikot-na-brvenica-jovica-ilievski/|title=Почина градоначалникот на Брвеница, Јовица Илиевски|last=Николовски|first=Мартин|date=2026-06-24|work=24часа|language=mk-MK|accessdate=2026-07-06}}</ref> Моментално советот не одбрале в.д. градоначалник. Согласно одлука на [[Влада на Македонија|Владата на Македонија]] од 27 септември 2024 година, Советот на општината брои 15 члена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dejure.mk/zakon/odluka-za-utvrduvanje-na-brojot-na-chlenovite-na-sovetite-na-opshtinite-vo-republika-severna-makedonija|title=Дејуре, платформа за консолидирање на закони.|work=dejure.mk|accessdate=2025-11-08}}</ref> Во склоп на општина Брвеница се следниве села: [[Блаце (Тетовско)|Блаце]], [[Брвеница]], [[Волковија (Тетовско)|Волковија]], [[Гургурница]], [[Долно Седларце]], [[Милетино]], [[Радиовце]], [[Стенче]], [[Теново]] и [[Челопек (Тетовско)|Челопек]]. == Културни и природни знаменитости == * [[Стенчевска тврдина]]'' * [[Ранохристијанска епископија с.Стенче]] * [[Тумба Потсело]] - неолитска населба *[[Градиште - Брежине (Челопек)|Градиште - Брежине]] - населба и некропола од доцноантичкото време; *[[Кукул (Челопек)|Кукул]] - археолошко наоѓалиште; * [[Змијанец]] - една од 16^те ранохристијански базилики во [[Полог]] == Личности == Некои од поистакнатите личности од општината се: * [[Галоски|Александар Галоски]] (познат македонски диџеј и продуцент) * [[Јован Павловски]], Познат македонски писател * [[Рајко Аврамовски]] (†1989), Борец во НОБ,пор. функционер на општина Жеровјане * [[Живко Стефановски]] (†2008), Регионален функционер, писател и публицист * Душко Милевски (†2005), Примариус д-р, спортски работник * [[Бошко Стефаноски]] (†2005),економист и писател * [[Стојчевски Атанас - Спиро]] (†1943) - жртва во логорот „[[Јасеновац (логор)|Јасеновац]]“ * [[Софре Ѓорѓевски]] (? – ?, 1963) - македонски војвода. * [[Владо Бучковски]] (делумно потекло) * [[Војо Михајловски]] политичар * [[Кузман Сотировски|Кузман Сотировски - Чокалија]] (16 октомври 1908 - Париз, 25 јуни 1990) - македонски фудбалер и прв македонски олимпиец * [[Љубе Бошковски]] - македонски политичар. ==Поврзано== * [[Полошки Регион]] * [[Општини во Македонија]] * [[Тетово]] * [[Брвеница]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://abv.mk/company.aspx?id=15773 Општина Брвеница во „АБВ - деловен именик“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160306134722/http://www.abv.mk/company.aspx?id=15773 |date=2016-03-06 }} * [http://brvenica.gov.mk/ Службено мрежно место] * [http://zk.com.mk/Pages/Opshtina-Brvenica/123261 Општина Брвеница на „Златна Книга“] * [http://www.mojotsovetnik.org.mk/index.php/mk/2011-11-05-17-54-10 Општина Брвеница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120415231556/http://mojotsovetnik.org.mk/index.php/mk/2011-11-05-17-54-10 |date=2012-04-15 }} на mojsovetnik.org.mk {{Општини во Република Македонија}} {{Општина Брвеница}} [[Категорија:Општина Брвеница|*]] 1kurfjrxikcvhxektue015yyq7q2tik 0 11839 5590457 5443260 2026-07-11T12:22:37Z Raso mk 2540 /* Културни и природни знаменитости */ 5590457 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Бразда | слика = Селска чешма во Бразда.jpg | големина на слика = 300п | опис = Селската чешма во Бразда | општина = {{општинскигрб|Општина Чучер-Сандево}} | регион = {{грб|Скопски Регион}} | област = [[Црногорија]] | население = 647 | година = 2002 | поштенски број = 1011 | повикувачки број = 02 | надморска височина = 442 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=4 | lat_sec=50 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=23 | lon_sec=54 | слава = [[Рождество на Пресвета Богородица|Мала Богородица]] | мрежно место = | карта = Бразда во Општина Чучер-Сандево.svg }} '''Бразда''' — село во [[Општина Чучер-Сандево]], во областа [[Црногорија]], во околината на градот [[Скопје]]. == Потекло на името == Селото е споменато најпрвин како маало во турски документи од 1568 година. Се верува дека неговото име доаѓа од бразда, што значи мал довод или одвод на вода.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|69}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Игралиште во Бразда.jpg|мини|300п|лево|Игралиште во селото]] Селото се наоѓа во северниот дел на [[Скопска Котлина|Скопската Котлина]], а во јужниот дел на територијата на [[Општина Чучер-Сандево]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=5 февруари 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=36}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 390 метри. Денес, селото е скоро целосно споено со соседното село [[Глуво]].<ref name="енциклопедија" /> Бразда претставува најјужно село на [[Скопска Црна Гора]], сместено во долината на [[Бањанска Река]], а во нејзиниот атар се спојуваат Бањанска и [[Кучевишка Река]]. Најголемиот дел од селото е сместено во долината, додека малку куќи се изградени на падините. Мештаните со вода за пиење се снабдувале од бунари и од три извори. Надвор од селото се наоѓаат уште извори.<ref name=":0">{{Наведена книга|url= https://www.worldcat.org/title/skopska-crna-gora-prirodna-sredina-proslost-naselja-stanovnistvo-i-privreda-sa-skicama-fotografijama-i-kartom-skopska-crna-gora-antropogeographische-forschungen/oclc/637308591&referer=brief_results|title=Скопска Црна гора : природна средина, прошлост, насеља, становништво и привреда : (са скицама, фотографијама и картом) = Skopska Crna Gora : antropogeographische Forschungen|last=Трифуноски, Јован Ф.|last2=Трифуноски, Јован Ф.|date=1971|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|location=Skopje|oclc=637308591}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Градиште, Желковац, Рудина, Клопотенец, Штитиње, Сува Чешма, Чар, Под Црква, Чивлак, Под Чивлак, Железница, Мала Главичица, Голема Главичица, Поројница, Бучел, Луг, Кремењача, Жабарница, Данчов Брест, Барица, Вртачица, Отрувачка, Рудина, Мало Страиште, Големо Страиште, Јурија, Бањашница или Бражданска Река, Бунарче, Св. Атанасија, Гола Глава, Крст, Крњевац, Палишевина, Каменитица, Врчва Дубоки Дол, Мал Стенковац, Голем Стенковац, Орашац, Поповска Страна, Шамак, Први Дол, Пударница, Лепенац, Бардовски Рид, Визбеговско Орманче, Старо Џаде, Коњски Дол, Мало Градиште, Кучевица, Бањански Пат, Глушка Бања, Чучерски Мост, Мирковачки Рид и Марков Камен.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип и е издолжено во насока северозапад-југоисток. Поделено е на маала, во кои постојат групирани куќи по родови.<ref name=":0" /> Селото Бразда се наоѓа во западниот дел, на крајот на подножјето од јужната страна на планината [[Скопска Црна Гора]]. == Историја == Селото е сместено околу ридот Градиште, на вливот на реките Бањанска и Кучевишка, поради што отсекогаш било погодно за живеење. Поради тоа, околината на селото покажува дека положбата била населена одамна, со остатоци до праисторијата.<ref name=":0" /> На Градиште како што кажува и самото негово име постоела тврдина, која била опкружена со ѕидини и важела за една од најзначајните во околината на [[Скопје]]. Од нејзе се штител сообраќајот на патот [[Скопје]]-[[Качаник]].<ref name=":0" /> Месноста Св. Атанасија се наоѓа северозападно од селото и некогаш таму се наоѓала црква. Селаните и денес таму се собираат на зимски [[Атанасовден]]. Во месноста Видране, пак, покрај горниот дел на селото се наоѓала црква „Св. Спас“. Денес, таму се наоѓаат селските гробишта. Чивлак се наоѓа јужно од селото и некогаш таму било седиштето на турските владетели на поседите.<ref name=":0" /> Народната традиција верува дека пред основањето на [[чифлиг]]от постоела мала словенска населба, каде се наоѓала црквата „Св. Троица“.<ref name=":0" /> За основањето на денешното село нема податоци. Прво споменување под ова име потекнува од втората половина на {{римски|15}} век.<ref name=":0" /> Народното предание наведува дека двете села, Глуво и Бразда, еднаш целосно биле напуштени. Подоцна, биле обновени од доселеници од некогашното село Марушани. Тоа село се наоѓало северозападно од Глуво, во подножјето на брдото Палишевина. Исто така, се верува дека од некогашното село Марушани се иселиле двајца браќа, кои подоцна ги обновиле двете села Глуво и Бразда, поради што имаат и заеднички атар.<ref name=":0" /> До крајот на турската власт во 1912 година, селото трпело напади од страна на муслиманските жители (особено од селото [[Никиштане]]) и не добивало заштита од страна на државата.<ref name=":0" /> Во {{Римски|19}} век, селото е дел од нахијата ''Кара Даг'' во [[Скопска каза|Скопската каза]] во [[Отоманското Царство]]. Селото учествувало во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] со многубројни борци.<ref>{{Наведена книга|title=Скопско Црногорие од Бразда до Брњарци|last=Стојановски|first=Бојко|publisher=|year=1999|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Geodetska karta na Gluvo i Brazda, 1930-te.jpg|мини|десно|200п|Геодетска карта на Глуво и Бразда.]] Атарот на селото, кој е заеднички со соседното село [[Глуво]], зафаќа простор од 15,7&nbsp;км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 731,1 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 658,8 хектари, а на шумите само 0,5 хектари.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|548 |1953|611 |1961|535 |1971|488 |1981|458 |1991|484 |1994|449 |2002|480 |2021|647 }} Според опширните [[Османлиско Царство|османлиски]] [[дефтер]]и за населението на [[Скопска Каза|Скопската Каза]] од 1832/33 година, селото било [[Христијанство|христијанско]], со 42 [[Христијанство|христијански]] домаќинства. На овој попис биле забележани 136 мажи христијани, со 14 новороденчиња. Се проценува дека селото во тој период имало 300 жители. [[Стефан Верковиќ]] во 1857 година го бележи со 553 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи|last=Верковиќ|first=Стефан|year=1889|location=Санкт Петербург}}</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Бразда живееле 376 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 206]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Бразда имало 464 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 116-117.</ref> Во 1913 година, во селото биле евидентирани 409 жители. Било дел од Општина [[Бардовци]].<ref>{{Наведена книга|title=Речник на местата во ослободената област Стара Србија по службени податоци.|publisher=Мил. Ант. Вујиќ|year=1914|location=Белград}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] од 1931 година, селото имало 500 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Бразда е село кое е средно по големина, но со намалување на бројот на населението. Во 1961 година, селото броело 535 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 449 жители, од кои 445 биле [[Македонци]] и 3 [[Македонски Срби|Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Бразда живееле 480 жители, од кои 470 [[Македонци]], 5 [[Македонски Срби|Србин]] и 5 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=5 февруари 2020}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 647 жители, од кои 602 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]], 9 [[Македонски Роми|Роми]], 13 [[Македонски Срби|Срби]], 5 останати и 17 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|376|464|548|611|535|488|458|484|449|480|647}} === Родови === Бразда е македонско православно село. Сите родови се доселени, најмногу од денешните албански села [[Никиштане]], [[Блаце (Чучер-Сандево)|Блаце]] и [[Паливоденица]].<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1960-тите родови во селото се: ''Славковци'' (12 к.) и ''Пејковци'' (15 к.), доселени се од сега албанското село [[Никиштане]] помеѓу 1840-1850 година.<ref>Трифуноски, Јован 1971: 74</ref> Во родот ''Славковци'' се знае следното родословие: Богоја (жив на 60&nbsp;г. во 1969 година) Бојко-Никола-Славко, кој се доселил во селото; ''Пршовци'' (4 к.), доселени се од селото [[Паливоденица]] кај [[Качаник]]; ''Јовчевци'' (6 к.), ''Живковци'' или ''Црсковци'' (7 к.), ''Бошковци'' (2 к.), ''Дапчевци'' (3 к.), ''Димовци'' (3 к.) и ''Јаневци'' (2 к.), доселени се од сега албанското село [[Блаце (Чучер-Сандево)|Блаце]] кај [[Качаник]], во родот Живковци се знае следното родословие: Симон (жив на 70&nbsp;г. во 1969 година) Велко-Стевко-Живко, основачот на родот кој се доселил; ''Којиќеви'' (5 к.), доселени се од местото Барица, кое лежело југозападно од Бразда; ''Данчевци'' (12 к.) и ''Кираџовци'' (3 к.), Кираџовци се гранка од ''Данчевци,'' доселени се од местото Данчев Брест кое лежело јужно од селото и ''Петковци'' (15 к.), ''Доклевци'' (3 к.) и ''Касовци'' (2 к.), доселени се однекаде. == Општествени установи == [[Податотека:Niz Brazda (23).JPG|мини|300п|десно|Општествен објект во селото]] * Месна заедница == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Чучер-Сандево]] и која не била променета при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996 до 2004 година, селото било дел од тогашната Општина Чучер-Сандево. Во периодот од 1962 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Кале. Во периодот од 1955 до 1962 година, селото било дел од тогашната општина Бутељ. Потоа, оваа општината била распуштена и била префрлена во општината Кале. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Бразда, во која покрај селото Бразда, се наоѓале и селата Бањане, Блаце, Визбегово, Глуво, Горно Оризари, Горњане, Мирковци и Чучер. Во периодот 1950-1952, селото исто така било седиште на некогашната општина Бразда, во која влегувале селата Бањане, Бразда, Глуво, Горњане, Мирковци, Оризари и Чучер. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 2466 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на нов дом за млади.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=5 февруари 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 432 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/80/2917|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200205184137/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/80/2917|archive-date=2020-02-05|dead-url=|accessdate=5 февруари 2020|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Рождеството на Пресвета Богородица - Бразда (19).JPG|мини|300п|десно|Поглед на главната селска црква „Рождество на Пресвета Богородица“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Градиште (Бразда)|Градиште]] — утврдена населба од железното, раноантичкото, римското и доцноантичкото време; * [[Ѓорѓоец (Бразда)|Ѓорѓоец]] — водовод од римското време; * [[Царевец (Бразда)|Царевец]] — населба од римското време; и * [[Видране (Бразда)|Видране]] (Св. Спас) — црква и некропола од средниот век.<ref>[http://www.kanal5.com.mk/vesti_detail.asp?ID=28374 ''Мештаните од с.&nbsp;Бразда откопале древна црква, за чие постоење знаеле предците!'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Бразда|Црква „Рождество на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква црква од {{римски|19}} век; * [[Црква „Вознесение Христово“ - Стенковец|Црква „Вознесение Христово“]] — мала црквичка на горниот дел од селото; * [[Црква „Св. Спас“ - Бразда|Црква „Св. Спас“]] — најновата селска црква. Се наоѓа во месноста Видране; ;Параклиси * [[Параклис „Св. Ава Сисој Велики“ - Стенковец|Параклис „Св. Ава Сисој Велики“]] — параклис на аеродромот Стенковец<ref>[http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe//index.php?option=com_content&task=view&id=2422&Itemid=32 Мало осветување на параклис]</ref> ;Споменици * Спомен-плоча за загинатите борци од [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] == Редовни настани == * [[Рождество на Пресвета Богородица|Мала Богородица]] — селска и црковна слава * [[Атанасовден]] (зимски) — селски собир == Личности == ;Потекло од Бразда * [[Здравко Киранџиски]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] * [[Бошко Пејковски]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] * [[Пеце Пејковски]] (?-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] * [[Александар Пејковски|Александар П. Пејковски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Скопско црногорие: од Бразда до Брњарци - III Книга|last=Стојановски - Цоњче|first=Бојко|publisher="Гоце Делчев"|year=1999|isbn=9989-35-022-1|location=Скопје|pages=23-24}}</ref> * [[Стојко Пејковски|Стојко С. Пејковски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Блаже Пејковски|Блаже В. Пејковски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Неделко Пејковски|Неделко С. Пејковски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Филип Данчевски|Филип С. Данчевски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Никче Данчевски|Никче С. Данчевски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Саво Данчевски|Саво С. Данчевски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Петар Данчевски|Петар Б. Данчевски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Ангелко Данчевски|Ангелко П. Данчевски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Панко Данчевски|Панко Ј. Данчевски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Голуб Јовчевски|Голуб С. Јовчевски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Лазе Јовчевски|Лазе С. Јовчевски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Петко Јовчевски|Петко А. Јовчевски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Трајко Поповски|Трајко К. Поповски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Живко Поповски (Бразда)|Живко С. Поповски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Киро Поповски (Бразда)|Киро К. Поповски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Атанас Поповски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Стоилко Коевски|Стоилко Н. Коевски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Велко Коевски|Велко М. Коевски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Краљо Славковски|Краљо П. Славковски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Стојко Славковски|Стојко С. Славковски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Никола Славковски|Никола Т. Славковски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Ангеле Симоновски|Ангеле Ј. Симоновски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Љубомир Стевковски|Љубомир С. Стевковски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Боривое Доклевски|Боривое К. Доклевски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Александар Доклевски|Александар К. Доклевски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Јован Пршевски|Јован П. Пршевски]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Ѓорѓи Чивлачки|Ѓорѓи А. Чивлачки]] — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]<ref name=":1" /> * [[Јован Пејковски]] — македонски политичар и поранешен [[градоначалник]] на [[Општина Чучер-Сандево]]. * [[Коце Трајановски]] — македонски политичар и поранешен градоначалник на Скопје * [[Горан Славковски]] — македонски фудбалер == Култура и спорт == Во непосредна близина на селото се наоѓа и спортскиот аеродром [[Аеродром Стенковец|Стенковец]]. == Иселеништво == Од селото порано имало иселување во селото [[Булачани]], ''Пејковци'' или ''Црногорчеви'' (7 к.) и ''Бражданци'' (4 к.). Пред крајот на отоманскиот период, неколку домаќинства се преселиле во [[Бугарија]].<ref name=":0" /> По [[Втора светска војна|Втората светска војна]] се отселиле 20 семејства, главно во [[Скопје]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Arheo Park in Brazda (29).JPG|Поглед на гробницата во наоѓалиштето Градиште Податотека:Плоча на чешмата во Бразда.jpg|Спомен-плоча за загинатите во НОБ во селото Податотека:Arheo Park in Brazda (8).JPG|Информативна табла за археолошкиот парк во селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Општина Чучер-Сандево]] * [[Црногорија]] * [[Скопје]] == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Brazda}} * [https://arheoparkbrazda.mk/?lang=mk Официјална страница на Археопарк Бразда] {{Општина Чучер-Сандево}} {{Скопски села}} [[Категорија:Бразда| ]] 4cm5nt7hcpb5wnl2jledk8nafcmetsb 0 13600 5590707 5485153 2026-07-12T00:33:31Z NadyBarbieGirl 63459 /* Видеографија */ 5590707 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2019}} {{Внимание}} {{Викифицирање}} {{Infobox person | name = Џенифер Лопес | image = Jennifer Lopez Interview 2019 (cropped).jpg <!-- NOTE: Do not replace picture unless it is with a photo under a public domain or free license (meaning NOT fair use). Any fair use photos (i.e. 'promotional photos') violate the Fair Use Policy and will be deleted. See [[Wikipedia:Fair]] use criteria -->| caption = Lopez in 2019 | other_names = {{hlist|J.Lo|Џеифер Афлек{{NoteTag|Се користи додека била во брак со [[Бен Афлек]] (2022–2024)<ref name="jennaffleck">{{cite magazine|last=Sanchez|first=Rosa|title=Jennifer Lopez Defends Her Name Change to Mrs. Affleck After Wedding to Ben|url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a41910437/jennifer-lopez-defends-name-change-mrs-affleck-wedding-ben/|date=November 9, 2022|access-date=October 2, 2023|magazine=Harper's Bazaar|quote=her name change to Jennifer Affleck ... People are still going to call me Jennifer Lopez. But my legal name will be Mrs. Affleck because we're joined together.}}</ref>}}}} | birth_name = Џенифер Лин Лопес | birth_date = {{Birth date and age|1969|7|24}} | birth_place = [[Њујорк (град)|Њујорк]], [[Соединети Американски Држави|САД]] | occupation = {{hlist|пејачка|глумица|танчерка|текстописец<ref>{{Cite web|url=https://www.ascap.com/repertory#/ace/writer/352848639/LOPEZ+JENNIFER+LYNN|title=ACE Repertory|website=www.ascap.com|accessdate=July 31, 2024|archive-date=March 6, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130306032310/https://www.ascap.com/Home/ace-title-search/index.aspx#/ace/writer/352848639/LOPEZ+JENNIFER+LYNN|url-status=live}}</ref>|businesswoman}}<!--Please do not add to this list without first discussing your proposal on the talk page. --> | years_active = 1989–денес | works = {{hlist|[[Дискографија на Џенифер Лопес|Дискографија]]|[[Список на песни снимени од Џенифер Лопес|снимени песни]]|[[Видеографија на Џенифер Лопес|видеографија]]|[[Филмографија на Џенифер Лопес|филмографија]]|[[Список на настапи во живо на Џенифер Лопез|настапи]]}} | spouse = {{unbulleted list | {{marriage|Охани НоаNoa|1997|1998|end=развод}} | {{marriage|[[Крис Џид]]|2001|2003|end=развод}} | {{marriage|[[Марк Ентони]]|2004|2014|end=развод}} | {{marriage|[[Бен Афлек]]|2022|2024|end=разделени}} }}<!--Partner parameter is for long-term life partners, not a dating history--> | children = 2 | relatives = [[Линда Лопес]] (сестра) | awards = [[Список на награди и номинации добиени од Џенифер Лопез|Целосен список]] | website = {{URL|jenniferlopez.com}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = person | genre = {{hlist|[[Contemporary R&B|R&B]]|[[поп музика|поп]]|[[Регетон]]|[[Хип-хоп музика|хип хоп]]|[[Денс музика|денс]]}} | instrument = Вокали | label = {{hlist|[[Work Group|Work]]|[[Epic Records|Epic]]|[[Island Records|Island]]|[[Capitol Records|Capitol]]|Hitco|[[BMG Rights Management|BMG]]}}<!--Listed in chronological order!--> }} | signature = Jennifer Lopez Signature.svg }} '''Џенифер Лин Лопес''' ({{langx|en|Jennifer Lynn Lopez}}) — позната [[америка]]нска глумица, поп-пејачка и танчерка. Родена е на {{ родена на|24|јули|1969}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.etonline.com/inside-jennifer-lopezs-54th-birthday-party-hosted-by-ben-affleck-and-how-they-are-meshing-their|title=Inside Jennifer Lopez's 54th Birthday Party Hosted by Ben Affleck|last=Schillaci|first=Sophie|date=August 1, 2023|work=Entertainment Tonight|accessdate=October 20, 2023}}</ref> во {{родена во|Бронкс|Њујорк}}, од родители со [[Порторико|порториканско]] потекло: Гвадалупе Родригес и Дејвид Лопес. Има две сестри, Линда и Лесли. Посетувала католичко средно училиште каде што почнала да се занимава со [[спорт]], а од 16 години започнала да посетува часови по [[танц]]ување и [[пеење]]. Го напуштила школувањето после еден семестар на [[колеџ]] и целосно се посветила на танцувањето. Нејзин прв позначаен настап како танчерка бил во популарното телевизиско шоу „Во живи бои“ (In Living Color), а нејзин прв познат филмски настап е во филмот „Воз со пари“ (Money Train). Како пејачка се проби во врвот на популарната музика со деби албумот „На 6-ка“ (''[[On the 6]]'') објавен на [[1 јуни]] [[1999]], како и со вториот албум „Џеј Ло“ (''[[J.Lo]]''). == Почетоци == Џенифер Лопес е родена и израсна во Касл Хил, кварт во [[Бронкс]], [[Њујорк]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.courttv.com/trials/puffy/docs/duty-caps_3.html|title=Duty Captain's Report|date=January 17, 2001|publisher=[[Court TV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080209202541/http://www.courttv.com/trials/puffy/docs/duty-caps_3.html|archive-date=February 9, 2008|accessdate=October 29, 2006}}</ref><ref name="biography.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.biography.com/people/jennifer-lopez-9542231|title=Jennifer Lopez: Actress, Reality Television Star, Dancer, Singer (1969–)|work=[[Biography.com]]|publisher=[[A&E Networks]]|accessdate=February 11, 2019}}</ref> Таа е ќерка на Гвадалупе (мом. Родригес), воспитувачка во градинка и Дејвид Лопес, информатичар, и двајцата родени во [[Понсе]], Порторико. Лопес израснала како припадник на Римокатоличката црква. Има две сестри, Линда и Лесли.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oprahdaily.com/entertainment/a28325461/jennifer-lopez-sisters/|title=Jennifer Lopez's Sisters Still Think of Their Middle Sister as a "Goofball"|last=Fernandez|first=Celia|date=June 22, 2019|work=OprahDaily|accessdate=August 15, 2022}}</ref> Целото свое образование го помина во Католички училишта, завршувајќи го Preston средното училиште во Бронкс. Потоа, таа сама се грижеше за плаќањето на нејзините часови по пеење и танцување на возраст од 19 години. По запишувањето на Baruch колеџот, таа го распредели нејзиното време помеѓу работа во правна канцеларија, часови по танцување, и танцови изведби во ноќните клубови на Менхетен. Лопес имаше мала улога во филмот од 1987 година, My little girl. По неколку месечни аудиции за танцови улоги Лопес беше избрана како танчерка на различни рап музички спотови во 1990 година, за Yo!МТВ RAPS,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/jennifer-lopez-left-red-faced/story-45GFPXACpySC1FPPAFpXcI.html|title=Jennifer Lopez left red-faced!|date=April 25, 2010|work=Hindustan Times|access-date=June 15, 2021|language=en}}</ref> како и бекап танчерка на [[New Kids on the Block]] во нивната изведба на песната "Games" за настапот на [[Американски музички награди|Американските музички награди]] во 1991 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/jennifer-lopez-dances-new-kids-block-1991-video-clip-article-1.141080|title=Jennifer Lopez dances with New Kids on the Block in 1991 video clip|last=Perricon|first=Kathleen|date=May 10, 2011|work=[[The New York Times]]|access-date=December 26, 2021}}</ref> Таа доби своја прва постојана работа како "Fly Girl", танчарка на телевизиската комедија In Living Color во 1990 година. Набргу потоа, Лопес стана бекап танчерка на [[Џенет Џексон]] и се појави во нејзиниот спот од 1993 година, "That's the Way Love Goes".<ref>{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1999-may-30-ca-42339-story.html|title=It's Not La Vida Loca to Her|last=Morales|first=Ed|date=May 30, 1999|work=Los Angeles Times|access-date=December 26, 2021}}</ref> == Филм и телевизија == Првото телевизиско деби на Лопес како глумица беше во серија на Fox, South Central. Таа, исто така гостуваше во Second Chances и Hotel Malibu. Потоа се појави во филмот Nurses on the Line: The Crash of Flight 7. Првата сериозна улога на Лопес беше во 1995 година во драмата на Gregory Nava, My family,<ref name="Rovi My Family">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/my-family-v133610|title=My Family – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Tobey|first=Matthew|work=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20111013110908/http://www.allrovi.com/movies/movie/my-family-v133610|archive-date=October 13, 2011|accessdate=October 30, 2011}}</ref> играјќи ја улогата на младата Марија во 1920-тите. По играњето заедно со Jimmy Smits и Edward James Olmos во My Family, Лопес се појави во акциониот филм Money Train, заедно со Wesley Snipes и Woody Harrelson. Во 1996 година, таа пред другите кандидати (Ashley Judd и Lauren Holly) ја доби споредната улога во комедијата на Francis Ford Coppola, Jack, глумејќи заедно со [[Робин Вилијамс]].<ref name="Rovi Jack">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/jack-v136486|title=Jack – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Fountain|first=Clarke|publisher=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205192220/http://www.allrovi.com/movies/movie/jack-v136486|archive-date=February 5, 2012|accessdate=October 30, 2011}}</ref> Потоа, заедно со [[Џек Николсон]], се појави и во трилерот на Bob Rafelson, ''[[Крв и вино (филм)|Крв и вино]]''.<ref name="Rovi Blood and Wine">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/blood-and-wine-v136830|title=Blood and Wine – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Brennan|first=Sandra|publisher=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20111222145458/http://www.allrovi.com/movies/movie/blood-and-wine-v136830|archive-date=December 22, 2011|accessdate=October 30, 2011}}</ref> Првиот голем успех за Лопес дојде во 1997 година, кога беше избрана да ја игра главната улога во ''[[Селена (филм)|Селена]]'', биографски филм за поп-пејачката [[Селена (пејачка)|Селена]]. И покрај тоа што претходно работеше со Nava на филмот Mi Familia, Лопес беше подложена на поригорозен аудициски процес за да ја добие таа улога.<ref>{{Наведени вести|title=Lopez gets Selena role|date=June 14, 1996|work=Dallas Morning News|agency=Associated Press}}</ref> За нејзината глума во филмот доби многубројни награди и пофалби, вклучувајќи ја и номинацијата за Најдобра глумица во мјузикл или комедија на доделувањата на наградите „Златен глобус".<ref name="NominatedOscarSelena">{{Наведени вести|url=https://variety.com/2019/film/news/jennifer-lopez-interview-selena-1203313803/|title=Why Wasn't Jennifer Lopez Nominated for an Oscar for 'Selena'?|last=Setoodeh|first=Ramin|date=August 26, 2019|work=Variety|access-date=September 22, 2021}}</ref> Подоцна таа година, Лопес се појави во два значајни филмови. Глумеше во филмот ''[[Анаконда (филм)|Анаконда]]'' заедно со Ice Cube и Jon Voight,<ref name="Rovi Anaconda">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/anaconda-v154826|title=Anaconda – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Deming|first=Mark|publisher=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004083933/http://www.allrovi.com/movies/movie/anaconda-v154826|archive-date=October 4, 2011|accessdate=October 30, 2011}}</ref> играјќи ја улогата на Teri Flores, режисерка која снима документарен филм, додека патува по реката Амазон. И покрај тоа што скромно помина на кино благајните, за учеството и глумата во филмот доби добри оцени од критичарите. Потоа ја доби главната улога во филмот ''[[Полукружно свртување (филм)|Полукружно свртување]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rottentomatoes.com/m/u-turn|title=U Turn|work=Rotten Tomatoes|archive-url=https://web.archive.org/web/20130102223528/http://www.rottentomatoes.com/m/u-turn/|archive-date=January 2, 2013|accessdate=December 10, 2012}}</ref> кој е заснован на книгата Stray dogs, во кој се појавува со Sean Penn и Billy Bob Thornton. Во 1998 година, ја има една од нејзините најценети улоги, глумејќи заедно со [[Џорџ Клуни]], во адаптацијата на [[Стивен Содерберг]] на романот Out of sight на Elmore Leonard.<ref name="Rovi Out of Sight">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/out-of-sight-v162749|title=Out of Sight – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Stewart|first=Bhob|publisher=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20111030025835/http://www.allrovi.com/movies/movie/out-of-sight-v162749|archive-date=October 30, 2011|accessdate=October 30, 2011}}</ref> Играјќи како заменик федерален маршал кој се вљубува во осуденик, Лопес доби многу позитивни критки<ref name="nydailynews1998">{{Наведени вести|url=http://www.nydailynews.com/archives/nydn-features/clooney-lopez-lovable-sight-george-plays-bank-robber-steals-jennifer-heart-article-1.802614|title=Clooney & Lopez Are Lovable At First 'Sight' George Plays A Bank Robber Who Steals Jennifer's Heart|last=Kehr|first=Dave|date=June 26, 1998|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]|access-date=January 30, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130920194255/http://www.nydailynews.com/archives/nydn-features/clooney-lopez-lovable-sight-george-plays-bank-robber-steals-jennifer-heart-article-1.802614|archive-date=September 20, 2013|location=New York}}</ref> и воедно стана и првиот глумец од латинско потекло кој заработил повеќе од 1.000.000 долари за улога во филм. Во истата година, нејзин беше гласот за Azteca во компјутерски — анимираниот филм Antz.<ref name="Rovi Antz">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/antz-v173454|title=Antz – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Stewart|first=Bhob|publisher=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119174245/http://www.allrovi.com/movies/movie/antz-v173454|archive-date=January 19, 2012|accessdate=October 30, 2011}}</ref> Потоа се појави заедно со Vincent D'Onofrio, во психолошкиот трилер Cell. Таа го играше детскиот психолог Catherine Deane, кој ja користи виртуелната реалност за да влезе во главите на своите пациенти и да ги разбуди од кома. Филмот имаше премиера во август 2000 година и успех на благајните искачувајќи сè до првото место. Следната година, Лопес паузираше со глумецството во филмовите, со цел да работи на нејзината музичка кариера Во 2001 година, се појави заедно со [[Метју Меконахи]] во романтичната комедија Wedding Planner. Филмот дебитираше на прво место, правејќи ја првата глумица и пејачка во историјата која истовремено зад себе има филм и албум на прво место на табелите (албумот J.LO беше на прво место во истата таа недела).<ref name="timeTyrangiel">{{Наведени вести|url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2008201_2008200_2008207,00.html|title=Jennifer Lopez|last=Tyrangiel|first=Josh|date=August 13, 2005|work=Time|access-date=January 13, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301064251/http://www.time.com/time/nation/article/0%2C8599%2C1093638%2C00.html|archive-date=March 1, 2009|author-link=Josh Tyrangiel}}</ref> Нејзината следна улога беше во натприродната романса Angel eyes ( 2001)<ref>{{Наведени вести|title=Lopez is simply out of sight in 'Angel Eyes'|date=May 18, 2001|work=[[The Detroit News]]}}</ref> и во психолошкиот трилер Enough (2002).<ref>{{Наведени вести|title=Movies: Singer-actress Jennifer Lopez shows her strength in thriller 'Enough'|last=Schaefer|first=Stephen|date=May 19, 2002|work=[[Boston Herald]]|location=Boston}}</ref> И двaтa не успеајa кај публиката, а исто така имаа и негативни критики. Таа се појави заедно со Ralph Fiennes во романтичната комедија Maid in Manhattan (2002). Нејзиниот лик, Marisa Ventura е самохрана мајка која живее во Бронкс заработувајќи како чистачка во супер-луксузен хотел на Менхетен, во која се заљубува еден политичар. Maid in Manhattan беше хит на благајните заработувајќи одлично и уште на почетокот се искачи на прво место. New York Times ја спореди приказната од филмот со нејзината песна " Jenny from the Block ", коментирајќи: „Во нејзиниот нов сингл, Jenny from the Block, Џенифер Лопес изјавува дека и покрај нејзиното огромно богатство и светската слава, таа не заборава од каде потекнува." Некои од нејзините филмови за кои доби позитивни критики се An Unfinished Life и Shall We Dance?.<ref name="BOM Breakdown2">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxofficemojo.com/news/?id=2729|title=Bankability Breakdown: Jennifer Lopez|last=Gray|first=Brandon|date=April 22, 2010|work=[[Box Office Mojo]]|accessdate=October 17, 2016}}</ref> Два независни филмови продуцирани од Лопес имаа добри критики на филмските фестивали: El Cantante на Меѓународниот филмски фестивал во Торонто и филмот Bordertown на Бриселскиот филмски фестивал. Нејзината скромно успешна филмска кариера го вклучува и филмот Monster-in-law (2005). Сепак, Gigli, ќе стане многу познат по тоа што воопшто не направи некоја голема заработка на кино благајните.<ref name="BOM Breakdown2"/><ref>{{Наведени вести|url=https://www.thedailybeast.com/a-look-back-at-gigli-the-infamous-bennifer-starring-film-on-its-10th-anniversary|title=A Look Back at 'Gigli,' the Infamous Bennifer-Starring Film, on Its 10th Anniversary|last=Stern|first=Marlow|date=August 1, 2013|work=[[The Daily Beast]]|access-date=December 26, 2021|publisher=[[IAC (company)|IAC]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/film/2021/jan/25/why-gigli-isnt-a-bad-movie-hear-me-out|title=Hear me out: why Gigli isn't a bad movie|last=Bailey|first=Jason|date=January 25, 2021|work=The Guardian|accessdate=June 15, 2022}}</ref> Во август 2007 година, Лопес соработуваше со нејзиниот сопруг – пејачот и глумец [[Марк Ентони]], за филмот Еl Cantante. Филмот е на англиски јазик, со креативна употреба на преводи за песни со шпанската лирика. Во 2010 година, таа се појави во романтичната комедија Back up plan.<ref name="Tampa">{{cite web|url=http://www.tampabay.com/features/movies/jennifer-lopez-returns-from-3-year-break-in-the-back-up-plan/1088912|title=Jennifer Lopez returns from 3-year break in 'The Back-up Plan'|last1=Persall|first1=Steve|date=April 21, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510111831/http://www.tampabay.com/features/movies/jennifer-lopez-returns-from-3-year-break-in-the-back-up-plan/1088912|archive-date=May 10, 2017|website=[[Tampa Bay Times]]|access-date=December 13, 2016|url-status=dead}}</ref> Лопес е една од највисоко платените глумици во Холивуд и најскапо платената глумица со латинско потекло во историјата на Холивуд, иако таа никогаш немала филм кој заработил над 100.000.000 долари во САД. Таа беше во првите десет најплатени глумици на списокот на "Hollywood Reporter" во 2002, 2003, и 2004 година. Лопес доби 15.000.000 долари за нејзината улога во Monster-in-law. Филм кој најмногу заработил на кино благајните во САД е Maid in Manhattan, кој заработи 94.011.225 долари, а нејзин најуспешен филм во однос на заработката на меѓународно ниво е Shall we dance, кој заработи 112.238.000 долари, на благајните ширум светот. Во САД, Shall we dance заработи 57.890.460 долари, што вкупно низ целиот свет би дало сума од 170.128.460 долари. Во 2007 година, Лопес се појави на деветтото место на списокот на списанието Forbes за 20 најбогати жени во шоу бизнисот. Нејзиното богатство беше проценето на 110.000.000 долари во 2007 година. На 27 јануари 2010 година беше најавено дека Лопес ќе гостува во една епизода од серијата How I Met Your Mother како Anita Appleby, автор на книги за само поттикнување кои ги учат жените како да се справат со мажите преку моќта на одбивањето. Откако Робин ќе ја информира Анита за начинот на кој Барни ги третира жените, Анита си поставува за цел да го „скрши“. == Музичка кариера == === 1999 — 2001: On the 6 и J. Lo === Деби албумот на Лопес On the 6, кој се однесува на линијата број 6 од метрото на кое таа се возеше, растејќи во Castle Hill, Бронкс,<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/579912.stm|title=Puff Daddy out on bail|date=December 28, 1999|work=BBC News|access-date=July 3, 2012}}</ref> беше објавен на 1 јуни 1999 година и стигна во првите десет на Билборд 200. Албумот се појави на [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] со синглот број еден, "If you had my love",<ref name="billboardno1issue">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=uw0EAAAAMBAJ|title=Billboard Magazine Vol. 111, No. 24|date=June 12, 1999|publisher=[[Nielsen Business Media, Inc.]]|page=90|access-date=July 2, 2012}}</ref> како и со хитот кој беше во првите десет "Waiting for Tonight". На албумот исто така имаше и песна на шпански јазик, латински ориентираниот дует "No Me Ames" со Марк Ентони (кој подоцна ќе стане нејзин сопруг). Иако "No Me Ames" никогаш не беше пуштен како комерцијален сингл, тој го достигна првото место на U.S. Hot Latin Tracks. На албумот On the 6 гостуваа артисти како: Big Pun и Fat Joe на песната "Feelin' So Good" која имаше умерен успех на Billboard Hot 100. Синглот "Let's get Loud" и ја донесе на Лопес номинацијата за Греми во категоријата "Best Dance Recording" во 2001 година. “Waiting for Tonight” беше номинирана во истата категорија претходната година. "No Me Ames" доби две номинации на Латинските Греми награди во 2000 година – за „Најдобра вокална изведба на поп дуо/група" и „Најдобар спот". Вториот албум на Лопес, JLo, беше издаден на 23 јануари 2001 година и дебитираше на првото место на Billboard 200. Овој албум беше повеќе урбано ориентиран отколку On the 6. Водечкиот сингл "Love don’t cost a thing", беше нејзин прв сингл кој се најде на прво место во Обединетото Кралство и ја одведе меѓу првите пет на Американската Billboard Hot 100.<ref name="I'm Real ET">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.etonline.com/features/196835_jennifer_lopez_im_real_oral_history/|title=Jennifer Lopez's 'I'm Real' 15 Years Later: How the Rule-Breaking Duet With Ja Rule Prevented a Sophomore Slump|last=Azzopardi|first=Chris|date=September 1, 2016|work=[[ETonline]]|publisher=CBS Studios, Inc.|accessdate=November 23, 2016}}</ref> Потоа следуваше "Play", која ја доведе до нов топ 20 пласман на Billboard Hot 100 и стигна до третото место во Велика Британија. Нејзините следни два синглови беа "I’m real" и "Ain't It Funny", кои брзо го достигаа врвот на топ листите. За да заработи од ова, Лопес побара од The Inc. Recirds (тогаш попознати како Murder Inc.) да направат ремикс од двете песни, во кои беа вклучени рап артистите Ja Rule (за двете) и Caddillac Tah (на ремиксот на "Ain't It Funny"). Двата ремикси стигнаа до број еден на Billboard Hot 100 за неколку недели. Таа го реиздаде J.Lo на нејзиниот триесет и втори роденден со ремиксот на "I’m real", како бонус трака. Исто така, заради претходниот успех на Que Ironia во 2001 година, во Шпанија беше издадена и Si Ya Se Acabó. Истата година Лопес настапи на турнејата на Let's get Loud на концерт во Порторико === 2002–06: J to thе L-O!, This Is Me... Then и Rebirth === Следејќи го успехот на ре-изданието на Ј Lo, Лопес одлучи да го ре-издаде целиот албум под наслов: J to tha L-O!: The Remixes, на 5 февруари 2002 година. Овој албум дебитираше на прво место на Billboard 200,<ref name="Billboard Book of Number One Hits">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PgGqNrqfrsoC&pg=PT931|title=The Billboard Book of Number One Hits|last=Bronson|first=Fred|publisher=Crown|year=2003|isbn=9780823076772|edition=5|page=922}}</ref> станувајќи првиот ремикс албум во историјата кој дебитирал на врвот на табелите. Други артисти кои гостуваат на овој албум се: [[Шон Комбс|P Diddy]], Fat Joe и Nas, а на самиот албум имаше и танц и хип-хоп ремикси на синглови од минатото. Тоа е четвртиот најпродаван ремикс албум во историјата, после Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix на Michael Jackson, Love на The Beatles и You can dance на Madonna. Лопес го реализира нејзиниот трет студиски албум This Is Me... Then, на 26 ноември 2002 година, кој го достигна второто место на Билборд 200 и од кој произлегоа четири синглови: "Jenny from the Block" (заедно со Jadakiss и Styles P), кој го достигна третото место на Billboard Hot 100; "All I Have" (заедно со LL Cool J), кој повеќе недели беше на прво место; "I'm Glad"; и "Baby I Love U!". На албумот се наоѓаше и насловната нумера "You Belong to Me", песна на [[Карли Сајмон]] од 1978 година. Спотот за "I'm Glad" имаше сцени од филмот Flashdance од 1983, што резултира со тужба за кршење на авторски права која подоцна беше отфрлена. По една година оддалеченост од музичката сцена, Лопес го издаде нејзиниот четврти студиски албум, Rebirth, на 1 март 2005 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/1497737/jennifer-lopez-calls-rebirth-a-new-beginning/|title=Jennifer Lopez Calls Rebirth 'A New Beginning'|last=Goodman|first=Abbey|date=March 3, 2005|publisher=MTV News|accessdate=December 26, 2021|archive-date=2022-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517083754/http://www.mtv.com/news/1497737/jennifer-lopez-calls-rebirth-a-new-beginning/|url-status=dead}}</ref> Иако дебитирајќи и појавувајќи се на второ место на Билборд 200, албумот брзо испадна од топ листите.<ref name="Latina Chart Hits">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.latina.com/6-15-years-jlo%E2%80%99s-best-hits|title=Jennifer Lopez's Chart Topping Hits|last=Rodriguez|first=Priscilla|date=June 12, 2014|work=[[Latina (magazine)|Latina]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109123424/http://www.latina.com/6-15-years-jlo%E2%80%99s-best-hits|archive-date=January 9, 2018|accessdate=October 17, 2016}}</ref> Потоа следуваше хитот "Get right", кој стигна во првите петнаесет во САД и стана нејзиниот втор хит со платинест тираж (по "If you had my love"). "Get right" исто така беше успешен во Велика Британија, со што стана нејзиниот втор број еден сингл таму. Вториот сингл, "Hold You Down", во кој учествуваше Fat Joe, стигна до број шеесет и четврто место на the U.S. Hot 100; го достигна шестото место во Велика Британија и стигна до првите дваесет во Австралија. Песната, "Cherry Pie" беше закажана да се издаде кон крајот од 2005 година, но плановите да се сними спот беа променети. Беше пуштена на радио станиците во Шпанија. Rebirth доби платинест тираж во САД. Потоа Лопес гостуваше на синглот на LL Cool J, "Control Myself", кој беше објавен на 1 февруари 2006 година. Го достигна четвртото место на Американската Billboard Hot 100 и второто на списокот на синглови во Велика Британија. Тоа беше прв пробив на Лопес во топ 10 во САД после три години. Rebirth најмногу имаше успех во Велика Британија, каде севкупно повеќето од нејзините синглови успеваа да се пробијат во топ пет. === 2007–08: Como Ama Una Mujer и Brave === Лопес официјално го издаде нејзиниот прв албум на шпански јазик, Como Ama una Mujer, во март 2007 година.<ref name="Contactmusic Rebirth">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.contactmusic.com/pages/jenniferlopezx18x03x05|title=Jennifer Lopez – Rebirth – Album Review|publisher=Contactmusic News|accessdate=April 1, 2012|archive-date=2023-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217220442/https://www.contactmusic.com/pages/jenniferlopezx18x03x05|url-status=dead}}</ref><ref name="Contactmusic Spanish">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.contactmusic.com/news-article/j.lo-to-prove-critics-wrong-with-spanish-album_30_01_2006|title=Jennifer Lopez – J.Lo To Prove Critics Wrong With Spanish Album|date=January 30, 2006|publisher=Contactmusic News|accessdate=June 3, 2012|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224100531/http://www.contactmusic.com/news-article/j.lo-to-prove-critics-wrong-with-spanish-album_30_01_2006|url-status=dead}}</ref> Нејзиниот сопруг, пејачот Марк Ентони, беше продуцент на албумот, заедно со Estefano, освен за "Que Hiciste", за која песна Ентони беше ко-продуцент со Julio Reyes. Албумот го достигна десеттото место на Билборд 200<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=December 26, 2021}}</ref> и четири недели го задржа првото место на U.S. Top Latin Albums, како и седум последователни недели на U.S. Latin Pop Albums. Албумот добро помина и во Европа, наоѓајќи се на трето место на листите, што главно се должи на големиот успех во земјите како Швајцарија, Италија, Шпанија, Франција, Белгија, Грција, Германија, Австрија и Португалија. На 24 јули 2007 магазинот Billboard објави дека Лопес и сопругот Марк Ентони ќе настапуваат на заедничка светска турнеја наречена "Juntos en Concierto" со почеток на 29 септември во Њу Џерси.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/arts/music/09lope.html?_r=1|title=Sure, Bring Your Family to Work|last=Sanneh|first=Kelefa|date=October 9, 2007|work=The New York Times|access-date=October 9, 2021}}</ref><ref name="ld1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.soundspike.com/story2/12624/jennifer-lopez-to-drop-brave-new-album/|title=Jennifer Lopez to drop 'Brave' new album|last=Kilgore|first=Kym|date=August 13, 2007|work=LiveDaily|archive-url=http://www.freezepage.com/1338238555ICJBKARMZN?url=http://www.soundspike.com/story2/12624/jennifer-lopez-to-drop-brave-new-album/|archive-date=May 28, 2012|accessdate=September 4, 2010}}</ref> Билетите започнаа да се продаваат на 10 август. Турнејата беше мешавина од нејзината актуелна музика, постари нумери и шпанскa музика. Во подоцнежните соопштенија за печатот, Лопес објави детален план за маршутата. Турнејата започна на 28 септември 2007 година на Mark G. Etess арената и заврши на 7 ноември 2007 во American Airlines арената во Мајами, Флорида. Водечкиот сингл, "Que Hiciste" беше (шпански превод на "What did you do"), официјално пуштен на радио станиците во јануари 2007 година. Оттогаш, тој сингл го достигна својот врв како 86 пласиран на Американската Billboard Hot 100 и прво пласиран на Hot Latin songs и Hot Dance Club Play. Исто така се проби во првите десет на европските листи. Спотот за песната е првиот спот на шпански јазик кој ќе се појави на прво место на Total Request Live daily countdown на MTV. Вториот сингл е наречен "Me Haces Falta", а третиот "Por Arriesgarnos". Лопес победи на Американските музички награди, во категоријата Омилен латински артист во 2007 година. Со Como Ama Una Mujer, Џенифер Лопес е една од ретките изведувачи кој дебитирал на топ 10 на Billboard 200 со шпански албум. Лопес го издаде нејзиниот петти студиски албум на англиски јазик (шести севкупно) Brave, на 9 октомври 2007 година, по шест месеци излезе Komo ama una Mujer. Таа соработуваше со продуцентите Midi Mafia, J. R. Rotem, Lynn и Wade и Ryan Tedder, а Rotem на некои траки соработуваше со својот партнер Evan "Kidd" Bogart. Претходно, на 26 август 2007 година, ABC, премиерно објави промотивен клип за четвртата сезона на серијата Desperate Housewives, на кој има дел од песната " Mile In These Shoes". "Do It Well" беше водечки сингл и стигна до топ 20 во многу земји. "Hold It, Don't Drop It" беше издаден како втор сингл, само во некои европски земји. Третиот сингл беше насловен Brave и дури иако беше објавено на официјалното мрежно место на директорот Michael Haussman дека снимањето на спотот е завршено, сепак неговата промоција не се случи, најверојатно поради ниската продажба на албумот. === 2009 — до денес: Love? === За време на нејзината бременост во 2007 Лопес го пишуваше нејзиниот седми студиски албум, Love? со цел да биде издаден во летото 2010 година. Има соработки со Danja, Jim Jonsin, Darkchild, Chris n Teeb (од Dropzone), Tricky Stewart, The-Dream, D'Mile Mike Caren, Jean Baptiste и The Neptunes. Песната со наслов "Fresh Out The Oven" во кој учествуваше раперот од Мајами, PitBull се појави онлајн во октомври 2009 година, но нејзината издавачка куќа рече дека едноставно тоа е сингл со кој сака да се привлече внимание. Од тогаш го зазеде врвот на Hot Dance Club табелата. Официјалниот сингл на овој проект, "Louboutins", имаше свое радио деби на 23 ноември 2009 година, по премиерата на песната и изведбата на Американските музички награди. Песната само успеа да влезе во Hot Dance Club Play листата шест недели по пуштањето и да стигне до првото место, сепак, не успеа да влезе на било која листа, вклучувајќи ги и Billboard Hot 100. Кон крајот на февруари 2010 година, беше потврдено дека Лопес и Epic Records ја прекинаа соработката.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/louboutins-fresh-oven-flop-epic-records-jennifer-lopez-boot-source-article-1.194874|title=After 'Louboutins', 'Fresh Out of the Oven' flop, Epic Records gives Jennifer Lopez the boot: source|last=Gatecrasher|date=February 23, 2010|work=Daily News|access-date=August 16, 2014|location=New York}}</ref> Менаџерот на Лопес, Benny Medina ја потврди веста велејќи: „Џенифер имаше прекрасен однос со Sony Music Group и тие споделија многу успеси заедно, но време беше да се направи промена која најдобро ќе служи на правецот на нејзината кариера како глумица и артист кој снима музика, таа е многу благодарна кон сите во Sony за сè што остварија заедно." Подоцна Лопес објави соопштение до медиумите, каде што рече дека таа веќе ги исполни договорните обврски со Sony Music Entertainment и Epic Records и одлучи дека е најдобро да се стави крај на партнерството на срдечен и пријателски начин. Таа додаде дека пронашле нов „дом" (издавачка куќа) за албумот "Love?” и тој ќе излезе летото 2010 година. Набрзо откако беше забележано како разговараат со претседателот на Island Def Jam Music Group и извршен директор на LA Reid, беше потврдено (на 19 март 2010 година) дека Лопес потпиша договор со Def Jam Recordings и дека веќе работат на новиот материјал за Love? со RedZone Entertainment (Kuk Harrell, The-Dream и Tricky Stewart). == Други проекти == На 10 април 2007 Лопес се појави како ментор на ''[[Американски идол|Aмерикански идол]]''.<ref name="varietyidol">{{Наведени вести|url=https://variety.com/2019/music/features/jennifer-lopez-hustlers-its-my-party-the-godmother-1203313001/|title=How Jennifer Lopez Learned to Dance Again|last=Setoodeh|first=Ramin|date=August 26, 2019|work=Variety|access-date=October 9, 2021}}</ref> Таа, исто така стана извршен продуцент на осум епизоди од реалното шоу, DanceLife, кое се прикажува на MTV и започна на 15 јануари 2007.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/shows/dancelife/series.jhtml|title=Dancelife &#124; Full Episodes, Photos, Episode Synopsis and Recaps|publisher=MTV News|accessdate=August 8, 2012|archive-date=2009-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090815082500/http://www.mtv.com/shows/dancelife/series.jhtml|url-status=dead}}</ref> Лопес помогна во изборот на учесниците и се појави во самото шоу. Потоа работеше како извршен продуцент на мини-серија емитувана на Univisión, именувана по нејзиното CD, Como Ama Una Mujer, кое се емитуваше во пет епизоди од 30 октомври - 27 ноември 2007 година и во кое глумеше Adriana Cruz. Лопес потпиша договор како ѕвезда и извршен продуцент на реалити сериите без сценарио на TLC, оддел на Discovery Communications Inc. Сериите беа со цел да го рекламираат лансирањето на нејзиниот нов парфем, а не се фокусира на нејзиното семејство. Тие не беа профитабилни. == Бизнис == Лопес започна своја модна линија во 2003 година. Именувана како JLO од Џенифер Лопес, кон линијата беа вклучени различни видови на облека за млади жени, вклучувајќи и фармерки, маици, палта, каиши, чанти и долна облека, како и накит и галантерија што вклучува капи, ракавици и марами. Лопес учествуваше во кампања на Louis Vuitton, зима 2003. Во 2005 година, таа започна линија наречена Sweetface. Кон крајот на 2007 година, Лопес ја затвори J LO од Џенифер Лопес и отвори нова линија за тинејџери наречена JustSweet. Нејзините модни линии се појавија на многу настани на модните недели во Њујорк. Честата употреба на животинско крзно во нејзините модни линии и личната гардероба ѝ донесе презир од луѓето кои се занимаваат со правата на животните. На премиерата на Monster-in-Law, во Лос Анџелес, повеќе од сто демонстранти, од People for the Ethical Treatment of Animals (PETA) одржаа демонстрација за да се потенцира нивната загриженост. На 12 април 2002, Лопес отвори кубански ресторан наречен Madre’s, во областа South Lake, во Пасадена, Калифорнија. Лопес се појави и во индустријата за парфеми со нејзиниот прв парфем "Glow by J.Lo". Во октомври 2003 година, го претстави парфемот "Still", навраќајќи се на "Glow" претходната година, со пуштање на ограничена едиција " Miami Glow by J.Lo", во чест на нејзиниот усвоен роден град, Мајами. Лопес, исто така, на пазарот ги претстави и " Glow " лосионите за тело, како и производите за потемнување. За Божиќната сезона, 2005 година, таа пушти во продажба уште еден парфем, " Live by Jennifer Lopez ". За Денот на вљубените " во 2006 година, “Miami Glow" беше заменет со " Love at First Glow by J.Lo ". Нејзиниот следен мирис беше " Live Luxe " издаден во август 2006, проследен со " Glow After Dark" во јануари 2007 година. Следните парфеми од Џенифер Лопес беа: "Deseo", "Deseo Forever " за азискиот пазар и првиот мирис за мажи наречен "Deseo for men". Во февруари 2009 Лопес го претстави "Sunkissed Glow". Последниот парфем е "My Glow", која е достапен од октомври 2009 година. Лопес е портпарол за Lux шампоните во Јапонија, појавувајќи се во телевизиски реклами за производот. Лопес е сопственик на филмската и телевизиска продукциска компанија Nuyorican Productions. Беше ко-основана со нејзиниот менаџер Bennu Medina, кој се претпоставува дека требаше да добие половина од приходите на компанијата. Лопес се раздели со Медина многу брзо откако компанијата беше основана, но тие подоцна ги обновија нивните деловни односи. Од страна на магазинот “People en Español” Лопес беше ставена на насловната страна од „50 Најубави" во 2006 година и „100 највлијателни луѓе со потекло од Латинска Америка" во февруари 2007 година. == Приватен живот == Беше објавено дека на крајот од 2006 година Џенифер Лопес и Марк Ентони посетуваа професионални деловни часови во Church of Scientology Celebrity Centre во Холивуд, Калифорнија. Исто така имаше гласини дека Лопес и Ентони станаа сциентологисти во тој период, со помош на Angelo Pagan, сопругот на глумицата и сциентолог Leah Remini. Пред да се рашират тие гласини Лопес имаше изјавено на NBC: „Јас не сум сциентолог, јас бев израсната како католик. Но, чуден е начинот на кој луѓето доаѓаат во сциентологијата. За мене тоа е толку чудно. Тоа се некои од најдобрите луѓе што сум ги сретнала во мојот живот." Таа додава: „Татко ми е сциентолог веќе 20 години. Тој е најдобриот човек што го знам во мојот живот и затоа чудно е за мене што луѓето сакаат да говорам за сциентолозите во негативна конотација.” На 7 ноември 2007 година, последната ноќ од нејзината турнеја "En Concierto", Лопес потврди дека таа и нејзиниот сопруг Марк го очекуваат своето прво дете. Со соопштението завршија месеци и месеци на шпекулации кои ја пратеа во текот на бременоста. Нејзиниот татко подоцна потврди (на 5 февруари 2008 година) дека таа очекува близнаци. Лопес, на 22 февруари 2008 година донесе на свет близнаци, девојче и момче, Emme Maribel Muñiz, и Maximilian "Max" David Muñiz. Близнаците беа претставени пред јавноста на 11 март 2008 во изданието на магазинот People, за што магазинот ѝ исплати на Џенифер 6.000.000 долари. == Врски == Вниманието на медиумите се фокусираше на нејзиниот личен живот. Таа имаше врски со Ojani Noa, Sean Combs, Cris Judd, Ben Affleck и Marc Anthony. Почнувајќи во 1984 година, кога Лопес беше на возраст од 15 години и сè уште беше средношколка, таа почна да излегува со David Cruz. Тие се разделуваат во 1994 година, а таа сè уште останува во блиски односи со него, десет години откако тие се разделија; Лопес во 2004 година изјави: „Тој е пријател и тој најверојатно знае повеќе за мене отколку било кој друг". Првиот брак на Лопес беше со Кубанецот Ojani Noa, на 22 февруари 1997 година. Лопес го запозна Noa додека тој работеше како келнер во еден ресторан во Мајами. Се разведуваат во јануари 1998 година. Лопес подоцна го вработи Noa како менаџер на својот ресторан во Пасадена, во април 2002 година, но тој беше отпуштен во октомври 2002 година. Откако Noa ја тужел Лопес за престанокот на работниот однос, тие се одлучиле спогодбено да го завршат судскиот спор. Во април 2006 година Лопес поднесе тужба за да го спречи својот поранешен сопруг во намерата да објави книга која содржи лични податоци за нивниот краткoтраен брак, тврдејќи дека го прекршил предбрачниот договор. Во август 2007 година, судот назначи посредник кој издаде постојана забрана за Ojani Noa за „критикување, оцрнување, претставување во негативно светло или на друг начин деградирање" на Џенифер Лопес. Нејзе ѝ беа дадени 545.000 долари за обесштетување, што вклучуваше речиси 300.000 долари за легални такси и речиси 48.000 долари за арбитража трошоци. На Noa исто така му беше наредено да ги предаде лично на Лопес или на нејзиниот адвокат сите копии на материјали поврзани со книгата. Во ноември 2009 година, Лопес го тужеше Noa за прекршување на договорот и нарушување на приватноста, со цел да го спречи во издавањето на филмот, "How I Married Jennifer Lopez: The JLo and Ojani Noa Story" (Како се оженив со Џенифер Лопес: Приказната на JLO и Ојani Noa) и дотогаш необјавените домашни снимки. На 1 декември 2009 година, судијата James Chalfant му издава привремена забрана на Noa и неговиот агент, Ed Meyer, забранувајќи им да ги дистрибуираат снимките. Бидејќи налогот е само привремен, адвокатот на Лопес, Jay Lavely, рече дека тој ќе направи сè за налогот да биде траен. Lavely истакна дека „Немаше ништо налик на секс снимка во сопственост на Ноа. Тоа е приватно и лично, но не е секс лента. Тие се погрешно презентирани пред јавноста за да се зголеми вредноста и вниманието на медиумите". По сослушувањето, Noa рече дека тој планира да поднесе жалба на одлуката, изјавувајќи: „Не е за парите, тоа е за мојот живот". Потоа Лопес ја имаше две и пол годишната врска со хип-хоп магнатот Sean Combs. На 27 декември 1999, Лопес и Комбс беа во еден Клуб на Менхетен во Њујорк, кога при расправија помеѓу Комбс и една друга група беше употребено оружје. Лопес и Комбс го напуштиле местото на настанот и подоцна биле застанати од страна на полицијата. Пиштол беше пронајден под предното седиште на нивното возило. Комбс беше обвинет за недозволено поседување на оружје. Стресот од судењето на Комбс и прогонувањето од страна на печатот само ги зголеми проблемите кои ги имаа помеѓу нив. Лопес ја прекина нејзината врска со Комбс една година подоцна. За време на граѓанската тужба во 2008 година, адвокатот на тужителот изјави дека Лопес „не може ништо да придонесе за случајот". Нејзиниот втор брак беше со нејзиниот поранешен танчер кој ја пратеше на настапите, Cris Judd. Таа се запозна со Judd за време на снимањето на музичкиот спот за синглот "Love don’t cost a thing." Тие стапија во брак на 29 септември 2001 година, во нивниот дом, во едно предградие на Лос Анџелес. Нивниот брак делотворно заврши во јуни 2002 година, кога Лопес започна да се појавува во јавноста со Ben Affleck. Тие официјално се разведоа во јануари 2003 година. По разводот, Лопес започна врска со глумецот Ben Affleck. Нејзиниот однос со Afflek доби голем публицитет, со дуплирањето на медиумите на парот "Bennifer". Лопес ја објави нејзината свршувачка со Affleck во ноември 2002 година, откако Affleck ѝ даде шест-каратен розов дијамантски прстен во вредност од 1.200.000 долари. Лопес изјавуваше дека Affleck навистина е „вистинскиот" и дека тие наскоро ќе има семејство. Бракот, кој беше планиран за 14 септември 2003 во Санта Барбара, Калифорнија, беше откажан само неколку часа пред настанот. Тие го објавија крајот на нивната свршувачка во јануари 2004 година. За нивната врска имаше направено пародија во една од епизодите на South Park, "Fat Butt and Pancake Head", која се емитуваше на 16 април 2003. Во 2003 година, Лопес и Afflek настапија заедно во филмот "Gigli" и во филмот од 2004 година "Jersey Girl". По помалку од два месеци откако раскина со Afflek, Лопес беше видена со пејачот Marc Anthony, долгогодишен пријател со кого работела во музичките спотови. Тие кратко биле во врска кон крајот на 1990-тите, пред неговиот прв брак и нејзиниот втор. Лопес и Anthony снимија дует во почетокот на 2004 година, за претстојниот филм на Лопес, “Shall we dance”. Во октомври 2003 година, Anthony се раздели по вторпат, од својата прва сопруга, поранешна Мис на универзум Dayanara Torres, со која има две деца. Torres поднесе барање за развод три месеци подоцна. Лопес и Ентони направија мала свадба во домашна атмосфера на 5 јуни 2004 година, четири дена откако неговиот развод од Торес беше финализиран. Нивната церемонија беше приватна и без публицитет. Гостите на Лопес имаа покана за „попладневна забава" во куќата на Лопес и не биле свесни дека тие всушност ќе присуствуваат на нејзината свадба. Двојката не планирала нивниот брак толку рано да добива публицитет, давајќи си поголема приватност и време кое ќе го поминат заедно. По свадбата, Ентони одби да го коментира нивниот брак за време на интервјуата што беа закажани претходно за промоција на новиот албум "Amar Sin Mentiras" (Да се љуби без лаги). Во февруари 2005 година, Лопес го потврди бракот, и додаде дека: „Секој го знае тоа. Тоа не е тајна". Неколку месеци подоцна, ќерката на Anthony, Ariana, се појави на крајот на музички спот на Лопес "Get right", како нејзина помала сестричка. Во однос на неговиот брак и семејниот живот, Ентони одржува приватен, а понекогаш и дефанзивен став со медиумите, што имаше влијание и врз Лопес да постави некои граници во врска со интервјуата. На 29 декември 2008 година, Daily News објави дека Лопес и Ентони планираат да го објават нивниот развод на Денот на вљубените. Ова тврдење беше ставено во мирување од страна на нејзиниот претставник за јавноста кој наведе дека: „Нема пристојност во натписот". == Поддршка на Детската болница во Лос Анџелес == Лопес е голем поддржувач на Детската болница во Лос Анџелес. Затоа и беше доделена „Детската Хуманитарна награда“ на инаугурацијата на болницата Noche de Niños во септември 2004 година. Лопес продолжува да присуствува на годишните доделувања на награди и е редовен посетител на болницата. Пејачката учествуваше во Nautica Malibu тријатлонот во 2008 година, со што болницата на еден начин доби голема полза. Во мај 2009 година, Лопес ја формираше Maribel Фондацијата, со цел поддршка на Детската болница во Лос Анџелес и подобрување на здравствената заштита на меѓународно ниво. == Застапување за човекови права == На 14 февруари 2007, Лопес ја доби наградата на "Amnesty International" како признание на нејзината работа како продуцент и ѕвезда на Bordertown, филм кој ги прикажува убиствата на стотици жени во пограничниот град Хуарес, Мексико. Добитникот на Нобеловата награда за мир José Ramos-Horta ѝ ја додели наградата на Лопес на Меѓународниот филмски фестивал во Берлин. Таа, исто така, доби специјално признание и благодарност од Norma Andrade, соосновачот на Nuestras Hijas de Regreso a Casa A.C. (граѓанското здружение „Нека се вратат нашите ќерки дома"), чии членови се мајките и семејствата на убиените жени од Хуарес. Заложување за вакцинација Лопес исто така се вклучи во промовирањето на вакцинација за магарешка кашлица. Таа соработуваше со непрофитните организации Sounds of Pertussis и March of Dimesза со цел да се зголеми свеста за болеста и да ги поттикне родителите да ги вакцинираат новороденчињата со цел да се спречи ширењето на истата. === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Baila'' || 1998. || Џим Гејбл |- | '' If You Had My Love'' || 1999. || Пол Хунтер |- |''No Me Ames'' || 1999. || Кевин Бреј |- | ''Waiting for Tonight'' || 1999. || Францис Лавренс |- | ''Feelin' So Good'' || 2000. || Пол Хунтер |- | ''Love Don't Cost a Thing'' || 2000. || Пол Хунтер |- | ''Play'' || 2001. || Францис Лавренс |- | ''Ain't It Funny'' || 2001. || Херб Рајтс |- | ''I'm Real'' || 2001. || Дејв Мејерс |- |''I'm Real (Murder Remix)''|| 2001. || Дејв Мејерс |- |''Ain't It Funny (Murder Remix)''|| 2002. || Крис Џад |- |''I'm Gonna Be Alright ''|| 2002.|| Дејв Мејерс |- | ''Alive'' || 2002. || Џим Гејбл |- | ''Jenny from the block'' || 2002. || Францис Лавренс |- | ''All i have'' || 2002. || Дејв Мејерс |- | ''I'm glad'' || 2003. || Дејвид ЛаЧапел |- | ''Baby I Love You'' || 2003. || Мејерт Авис |- | ''Get Right'' || 2004. || Францис Лавренс |- | ''Hold You Down''|| 2005. || Дајан Мартел |- | ''Control Myself'' || 2006. || Хјуп Вилијамс |- | ''Qué Hiciste''|| 2007. || Мајкл Хаусман |- | ''Me Haces Falta'' || 2007. || Sanji |- | ''Brave''|| 2007. || Мајкл Хаусман |- |''Do It Well''|| 2007. || Дејвид ЛаЧапел |- | ''Hold It Don't Drop It'' || 2007. || Мелина Метсоукас |- | ''Fresh Out the Oven'' || 2009. || Џонас Акерлунд |- | ''Good Hit'' || 2011. || Алекс Морс |- | ''On the Floor'' || 2011. || TAJ Stansberry |- | ''I'm Into You'' || 2011. || Мелина Метсоукас |- | ''Papi'' || 2011. || Пол Хунтер |- | ''T.H.E. (The Hardest Ever)''|| 2011. || Рич Ли |- | ''Dance Again'' || 2012. || Пол Хунтер |- | ''Follow the Leader'' || 2012. || Џеси Тереро |- | ''Goin' In'' || 2012. || Ејс Нортон |- | ''Live It Up''|| 2013. || Џеси Тереро |- | ''Same Girl'' || 2014. || Gomillion & Leupold |- | ''Adrenalina'' || 2014. || Џеси Тереро |- | ''I Luh Ya Papi'' || 2014. || Џеси Тереро |- | ''We Are One (Ole Ola)'' || 2014. || Бен Мур |- | ''First Love''|| 2014. || Антони Мандлер |- | ''Booty'' || 2014. || Хјуп Вилијамс |- | ''Stressin'' || 2014. || Еиф Ривера |- | ''Feel the Light''|| 2015. || Хјуп Вилијамс |- | ''Back It Up'' || 2015. || Колин Тили |- | ''Ain't Your Mama'' || 2016. || Камерон Дуди |- | ''Ni Tú Ni Yo'' || 2017. || Емил Нава |- | ''Amor Amor Amor'' || 2017.|| Џеси Тереро |- | ''Se Acabó el Amor'' || 2018. || Даниел Дјуран |- | '' El Anillo'' || 2018. || Сантјаго Салвиче |- | '' Dinero'' || 2018. || Џозеф Кан |- | '' Te Guste'' || 2018. || Мајк Хо |- | '' Limitless'' || 2018. || Џенифер Лопес |- | '' Medicine'' || 2019. || Џора Францис |- | ''Pa Ti '' || 2020. || Џеси Тереро |- | '' Lonely '' || 2020. || Џеси Тереро |- | '' It's The Most Wonderful Time of the Year'' || 2020. || Сантјаго Салвиче |- | '' In the Morning '' || 2021. || Џора Францис |- | '' Cambia El Paso '' || 2021. || Џеси Тереро |- | ''On My Way '' || 2021. ||Сантјаго Салвиче |- | ''On My Way (TELYKast Remix) '' || 2022. ||kennygfilms |- | ''Marry Me '' || 2022. || |- |''Can't Get Enough''|| 2024. || Дејв Мејерс |- |''Can't Get Enough (Remix)''|| 2024. || Тану Муино |- | ''This Is Me...Now'' || 2024. ||Дејв Мејерс |- | ''Rebound'' || 2024. ||Дејв Мејерс |- | ''Hummingbird '' || 2024. ||Дејв Мејерс |- | ''Hearts and Flowers '' || 2024. ||Дејв Мејерс |- | ''Broken Like Me '' || 2024. ||Дејв Мејерс |- | ''Midnight Trip To Vegas '' || 2024. ||Дејв Мејерс |} === Филмографија === {| class="wikitable" |- | 1995. || '' Mi Familia '' || Марија Санчес |- | 1995. || '' Money Train '' || Грејс Сантјаго |- | 1996. || '' Jack '' || госпоѓица Маркез |- | 1996. || '' Blood and Wine '' || Габриела „Габи“ |- | 1997. || ''Selena'' || Селена Квинтанила-Перес |- | 1997. || ''Anaconda'' || Тери Флорес |- | 1997. || ''U-Turn'' || Грејс Макена |- | 1998. || ''Out of Sight'' || Карен Сиско |- | 2000. || ''The Cell'' || Кетрин Дин |- | 2001. || ''The Wedding Planner'' || Мери Фиоре |- | 2001. || ''Angel Eyes'' || Шерон Поуг |- | 2002. || ''Enough'' || Слим Хилер |- | 2002. || ''Maid in Manhattan'' || Мариса Вентура |- | 2003. || ''Gigli'' || Рики |- | 2004. || ''Jersey Girl'' || Гертруд Стенли |- | 2004. || ''Shall We Dance?'' || Паулина |- | 2005. || ''Monster-in-Law'' || Чарли |- | 2005. || ''An Unfinished Life'' || Џин Гилкосон |- | 2006. || ''Bordertown'' || Лорен |- | 2006. || ''El Cantante'' || Пучи |- | 2007. || '' Feel the Noise'' || себе |- | 2010. || ''The Back-up Plan'' || Зои |- | 2012. || ''What to Expect When You're Expecting'' || Холи |- | 2013. || ''Parker'' || Лесли Роџерс |- | 2015. || ''The Boy Next Door'' || Клер Петерсон |- | 2015. || ''Lila & Eve'' || Ив |- | 2018. || ''Second Act'' || Маја Варгас |- | 2019. || ''Hustlers'' || Рамона Вега |- | 2022. || ''Marry Me'' || Кет Валдес |- | 2023. || ''Shotgun Wedding'' || Дарси |- | 2023. || ''The Mother'' || Мајката |- | 2024. || ''Atlas'' || Атлас Шипхерд |- | 2024. || ''Unstoppable'' || Џуди Роблес |- | TBA. || ''The Godmother'' || |- | TBA. || ''Kiss of the Spider Woman'' || |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://twitter.com/jlo Твитер страницата на Џенифер Лопе] * [http://www.facebook.com/JenniferLopezOfficial Фејсбук профилот на Лопес] * [http://www.jenniferlopezonline.com/default.aspx Џенифер Лопес онлајн] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121105215924/http://www.jenniferlopezonline.com/Default.aspx |date=2012-11-05 }} * [http://www.lyrics.az/jennifer-lopez/ Текстови од песните] * [http://www.myspace.com/jenniferlopez Џенифер Лопес на МајСпејс] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Лопес}} [[Категорија:Американски музичари|Лопес, Џенифер]] [[Категорија:Американски глумци|Лопес, Џенифер]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американски поп-пејачки]] [[Категорија:Американски модни творци]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] rrtx22ay6uxdaakba0w8qq3lbrnla5a 5590708 5590707 2026-07-12T00:37:11Z NadyBarbieGirl 63459 5590708 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2019}} {{Внимание}} {{Викифицирање}} {{Infobox person | name = Џенифер Лопес | image = Jennifer Lopez Interview 2019 (cropped).jpg <!-- NOTE: Do not replace picture unless it is with a photo under a public domain or free license (meaning NOT fair use). Any fair use photos (i.e. 'promotional photos') violate the Fair Use Policy and will be deleted. See [[Wikipedia:Fair]] use criteria -->| caption = Lopez in 2019 | other_names = {{hlist|J.Lo|Џеифер Афлек{{NoteTag|Се користи додека била во брак со [[Бен Афлек]] (2022–2024)<ref name="jennaffleck">{{cite magazine|last=Sanchez|first=Rosa|title=Jennifer Lopez Defends Her Name Change to Mrs. Affleck After Wedding to Ben|url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a41910437/jennifer-lopez-defends-name-change-mrs-affleck-wedding-ben/|date=November 9, 2022|access-date=October 2, 2023|magazine=Harper's Bazaar|quote=her name change to Jennifer Affleck ... People are still going to call me Jennifer Lopez. But my legal name will be Mrs. Affleck because we're joined together.}}</ref>}}}} | birth_name = Џенифер Лин Лопес | birth_date = {{Birth date and age|1969|7|24}} | birth_place = [[Њујорк (град)|Њујорк]], [[Соединети Американски Држави|САД]] | occupation = {{hlist|пејачка|глумица|танчерка|текстописец<ref>{{Cite web|url=https://www.ascap.com/repertory#/ace/writer/352848639/LOPEZ+JENNIFER+LYNN|title=ACE Repertory|website=www.ascap.com|accessdate=July 31, 2024|archive-date=March 6, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130306032310/https://www.ascap.com/Home/ace-title-search/index.aspx#/ace/writer/352848639/LOPEZ+JENNIFER+LYNN|url-status=live}}</ref>|businesswoman}}<!--Please do not add to this list without first discussing your proposal on the talk page. --> | years_active = 1989–денес | works = {{hlist|[[Дискографија на Џенифер Лопес|Дискографија]]|[[Список на песни снимени од Џенифер Лопес|снимени песни]]|[[Видеографија на Џенифер Лопес|видеографија]]|[[Филмографија на Џенифер Лопес|филмографија]]|[[Список на настапи во живо на Џенифер Лопез|настапи]]}} | spouse = {{unbulleted list | {{marriage|Охани НоаNoa|1997|1998|end=развод}} | {{marriage|[[Крис Џид]]|2001|2003|end=развод}} | {{marriage|[[Марк Ентони]]|2004|2014|end=развод}} | {{marriage|[[Бен Афлек]]|2022|2024|end=разделени}} }}<!--Partner parameter is for long-term life partners, not a dating history--> | children = 2 | relatives = [[Линда Лопес]] (сестра) | awards = [[Список на награди и номинации добиени од Џенифер Лопез|Целосен список]] | website = {{URL|jenniferlopez.com}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = person | genre = {{hlist|[[Contemporary R&B|R&B]]|[[поп музика|поп]]|[[Регетон]]|[[Хип-хоп музика|хип хоп]]|[[Денс музика|денс]]}} | instrument = Вокали | label = {{hlist|[[Work Group|Work]]|[[Epic Records|Epic]]|[[Island Records|Island]]|[[Capitol Records|Capitol]]|Hitco|[[BMG Rights Management|BMG]]}}<!--Listed in chronological order!--> }} | signature = Jennifer Lopez Signature.svg }} '''Џенифер Лин Лопес''' ({{langx|en|Jennifer Lynn Lopez}}) — позната [[америка]]нска глумица, поп-пејачка и танчерка. Родена е на {{ родена на|24|јули|1969}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.etonline.com/inside-jennifer-lopezs-54th-birthday-party-hosted-by-ben-affleck-and-how-they-are-meshing-their|title=Inside Jennifer Lopez's 54th Birthday Party Hosted by Ben Affleck|last=Schillaci|first=Sophie|date=August 1, 2023|work=Entertainment Tonight|accessdate=October 20, 2023}}</ref> во {{родена во|Бронкс|Њујорк}}, од родители со [[Порторико|порториканско]] потекло: Гвадалупе Родригес и Дејвид Лопес. Има две сестри, Линда и Лесли. Посетувала католичко средно училиште каде што почнала да се занимава со [[спорт]], а од 16 години започнала да посетува часови по [[танц]]ување и [[пеење]]. Го напуштила школувањето после еден семестар на [[колеџ]] и целосно се посветила на танцувањето. Нејзин прв позначаен настап како танчерка бил во популарното телевизиско шоу „Во живи бои“ (In Living Color), а нејзин прв познат филмски настап е во филмот „Воз со пари“ (Money Train). Како пејачка се проби во врвот на популарната музика со деби албумот „На 6-ка“ (''[[On the 6]]'') објавен на [[1 јуни]] [[1999]], како и со вториот албум „Џеј Ло“ (''[[J.Lo]]''). == Почетоци == Џенифер Лопес е родена и израсна во Касл Хил, кварт во [[Бронкс]], [[Њујорк]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.courttv.com/trials/puffy/docs/duty-caps_3.html|title=Duty Captain's Report|date=January 17, 2001|publisher=[[Court TV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080209202541/http://www.courttv.com/trials/puffy/docs/duty-caps_3.html|archive-date=February 9, 2008|accessdate=October 29, 2006}}</ref><ref name="biography.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.biography.com/people/jennifer-lopez-9542231|title=Jennifer Lopez: Actress, Reality Television Star, Dancer, Singer (1969–)|work=[[Biography.com]]|publisher=[[A&E Networks]]|accessdate=February 11, 2019}}</ref> Таа е ќерка на Гвадалупе (мом. Родригес), воспитувачка во градинка и Дејвид Лопес, информатичар, и двајцата родени во [[Понсе]], Порторико. Лопес израснала како припадник на Римокатоличката црква. Има две сестри, Линда и Лесли.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oprahdaily.com/entertainment/a28325461/jennifer-lopez-sisters/|title=Jennifer Lopez's Sisters Still Think of Their Middle Sister as a "Goofball"|last=Fernandez|first=Celia|date=June 22, 2019|work=OprahDaily|accessdate=August 15, 2022}}</ref> Целото свое образование го помина во Католички училишта, завршувајќи го Preston средното училиште во Бронкс. Потоа, таа сама се грижеше за плаќањето на нејзините часови по пеење и танцување на возраст од 19 години. По запишувањето на Baruch колеџот, таа го распредели нејзиното време помеѓу работа во правна канцеларија, часови по танцување, и танцови изведби во ноќните клубови на Менхетен. Лопес имаше мала улога во филмот од 1987 година, My little girl. По неколку месечни аудиции за танцови улоги Лопес беше избрана како танчерка на различни рап музички спотови во 1990 година, за Yo!МТВ RAPS,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/jennifer-lopez-left-red-faced/story-45GFPXACpySC1FPPAFpXcI.html|title=Jennifer Lopez left red-faced!|date=April 25, 2010|work=Hindustan Times|access-date=June 15, 2021|language=en}}</ref> како и бекап танчерка на [[New Kids on the Block]] во нивната изведба на песната "Games" за настапот на [[Американски музички награди|Американските музички награди]] во 1991 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/jennifer-lopez-dances-new-kids-block-1991-video-clip-article-1.141080|title=Jennifer Lopez dances with New Kids on the Block in 1991 video clip|last=Perricon|first=Kathleen|date=May 10, 2011|work=[[The New York Times]]|access-date=December 26, 2021}}</ref> Таа доби своја прва постојана работа како "Fly Girl", танчарка на телевизиската комедија In Living Color во 1990 година. Набргу потоа, Лопес стана бекап танчерка на [[Џенет Џексон]] и се појави во нејзиниот спот од 1993 година, "That's the Way Love Goes".<ref>{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1999-may-30-ca-42339-story.html|title=It's Not La Vida Loca to Her|last=Morales|first=Ed|date=May 30, 1999|work=Los Angeles Times|access-date=December 26, 2021}}</ref> == Филм и телевизија == Првото телевизиско деби на Лопес како глумица беше во серија на Fox, South Central. Таа, исто така гостуваше во Second Chances и Hotel Malibu. Потоа се појави во филмот Nurses on the Line: The Crash of Flight 7. Првата сериозна улога на Лопес беше во 1995 година во драмата на Gregory Nava, My family,<ref name="Rovi My Family">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/my-family-v133610|title=My Family – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Tobey|first=Matthew|work=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20111013110908/http://www.allrovi.com/movies/movie/my-family-v133610|archive-date=October 13, 2011|accessdate=October 30, 2011}}</ref> играјќи ја улогата на младата Марија во 1920-тите. По играњето заедно со Jimmy Smits и Edward James Olmos во My Family, Лопес се појави во акциониот филм Money Train, заедно со Wesley Snipes и Woody Harrelson. Во 1996 година, таа пред другите кандидати (Ashley Judd и Lauren Holly) ја доби споредната улога во комедијата на Francis Ford Coppola, Jack, глумејќи заедно со [[Робин Вилијамс]].<ref name="Rovi Jack">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/jack-v136486|title=Jack – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Fountain|first=Clarke|publisher=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205192220/http://www.allrovi.com/movies/movie/jack-v136486|archive-date=February 5, 2012|accessdate=October 30, 2011}}</ref> Потоа, заедно со [[Џек Николсон]], се појави и во трилерот на Bob Rafelson, ''[[Крв и вино (филм)|Крв и вино]]''.<ref name="Rovi Blood and Wine">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/blood-and-wine-v136830|title=Blood and Wine – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Brennan|first=Sandra|publisher=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20111222145458/http://www.allrovi.com/movies/movie/blood-and-wine-v136830|archive-date=December 22, 2011|accessdate=October 30, 2011}}</ref> Првиот голем успех за Лопес дојде во 1997 година, кога беше избрана да ја игра главната улога во ''[[Селена (филм)|Селена]]'', биографски филм за поп-пејачката [[Селена (пејачка)|Селена]]. И покрај тоа што претходно работеше со Nava на филмот Mi Familia, Лопес беше подложена на поригорозен аудициски процес за да ја добие таа улога.<ref>{{Наведени вести|title=Lopez gets Selena role|date=June 14, 1996|work=Dallas Morning News|agency=Associated Press}}</ref> За нејзината глума во филмот доби многубројни награди и пофалби, вклучувајќи ја и номинацијата за Најдобра глумица во мјузикл или комедија на доделувањата на наградите „Златен глобус".<ref name="NominatedOscarSelena">{{Наведени вести|url=https://variety.com/2019/film/news/jennifer-lopez-interview-selena-1203313803/|title=Why Wasn't Jennifer Lopez Nominated for an Oscar for 'Selena'?|last=Setoodeh|first=Ramin|date=August 26, 2019|work=Variety|access-date=September 22, 2021}}</ref> Подоцна таа година, Лопес се појави во два значајни филмови. Глумеше во филмот ''[[Анаконда (филм)|Анаконда]]'' заедно со Ice Cube и Jon Voight,<ref name="Rovi Anaconda">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/anaconda-v154826|title=Anaconda – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Deming|first=Mark|publisher=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004083933/http://www.allrovi.com/movies/movie/anaconda-v154826|archive-date=October 4, 2011|accessdate=October 30, 2011}}</ref> играјќи ја улогата на Teri Flores, режисерка која снима документарен филм, додека патува по реката Амазон. И покрај тоа што скромно помина на кино благајните, за учеството и глумата во филмот доби добри оцени од критичарите. Потоа ја доби главната улога во филмот ''[[Полукружно свртување (филм)|Полукружно свртување]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rottentomatoes.com/m/u-turn|title=U Turn|work=Rotten Tomatoes|archive-url=https://web.archive.org/web/20130102223528/http://www.rottentomatoes.com/m/u-turn/|archive-date=January 2, 2013|accessdate=December 10, 2012}}</ref> кој е заснован на книгата Stray dogs, во кој се појавува со Sean Penn и Billy Bob Thornton. Во 1998 година, ја има една од нејзините најценети улоги, глумејќи заедно со [[Џорџ Клуни]], во адаптацијата на [[Стивен Содерберг]] на романот Out of sight на Elmore Leonard.<ref name="Rovi Out of Sight">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/out-of-sight-v162749|title=Out of Sight – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Stewart|first=Bhob|publisher=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20111030025835/http://www.allrovi.com/movies/movie/out-of-sight-v162749|archive-date=October 30, 2011|accessdate=October 30, 2011}}</ref> Играјќи како заменик федерален маршал кој се вљубува во осуденик, Лопес доби многу позитивни критки<ref name="nydailynews1998">{{Наведени вести|url=http://www.nydailynews.com/archives/nydn-features/clooney-lopez-lovable-sight-george-plays-bank-robber-steals-jennifer-heart-article-1.802614|title=Clooney & Lopez Are Lovable At First 'Sight' George Plays A Bank Robber Who Steals Jennifer's Heart|last=Kehr|first=Dave|date=June 26, 1998|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]|access-date=January 30, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130920194255/http://www.nydailynews.com/archives/nydn-features/clooney-lopez-lovable-sight-george-plays-bank-robber-steals-jennifer-heart-article-1.802614|archive-date=September 20, 2013|location=New York}}</ref> и воедно стана и првиот глумец од латинско потекло кој заработил повеќе од 1.000.000 долари за улога во филм. Во истата година, нејзин беше гласот за Azteca во компјутерски — анимираниот филм Antz.<ref name="Rovi Antz">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/antz-v173454|title=Antz – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Stewart|first=Bhob|publisher=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119174245/http://www.allrovi.com/movies/movie/antz-v173454|archive-date=January 19, 2012|accessdate=October 30, 2011}}</ref> Потоа се појави заедно со Vincent D'Onofrio, во психолошкиот трилер Cell. Таа го играше детскиот психолог Catherine Deane, кој ja користи виртуелната реалност за да влезе во главите на своите пациенти и да ги разбуди од кома. Филмот имаше премиера во август 2000 година и успех на благајните искачувајќи сè до првото место. Следната година, Лопес паузираше со глумецството во филмовите, со цел да работи на нејзината музичка кариера Во 2001 година, се појави заедно со [[Метју Меконахи]] во романтичната комедија Wedding Planner. Филмот дебитираше на прво место, правејќи ја првата глумица и пејачка во историјата која истовремено зад себе има филм и албум на прво место на табелите (албумот J.LO беше на прво место во истата таа недела).<ref name="timeTyrangiel">{{Наведени вести|url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2008201_2008200_2008207,00.html|title=Jennifer Lopez|last=Tyrangiel|first=Josh|date=August 13, 2005|work=Time|access-date=January 13, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301064251/http://www.time.com/time/nation/article/0%2C8599%2C1093638%2C00.html|archive-date=March 1, 2009|author-link=Josh Tyrangiel}}</ref> Нејзината следна улога беше во натприродната романса Angel eyes ( 2001)<ref>{{Наведени вести|title=Lopez is simply out of sight in 'Angel Eyes'|date=May 18, 2001|work=[[The Detroit News]]}}</ref> и во психолошкиот трилер Enough (2002).<ref>{{Наведени вести|title=Movies: Singer-actress Jennifer Lopez shows her strength in thriller 'Enough'|last=Schaefer|first=Stephen|date=May 19, 2002|work=[[Boston Herald]]|location=Boston}}</ref> И двaтa не успеајa кај публиката, а исто така имаа и негативни критики. Таа се појави заедно со Ralph Fiennes во романтичната комедија Maid in Manhattan (2002). Нејзиниот лик, Marisa Ventura е самохрана мајка која живее во Бронкс заработувајќи како чистачка во супер-луксузен хотел на Менхетен, во која се заљубува еден политичар. Maid in Manhattan беше хит на благајните заработувајќи одлично и уште на почетокот се искачи на прво место. New York Times ја спореди приказната од филмот со нејзината песна " Jenny from the Block ", коментирајќи: „Во нејзиниот нов сингл, Jenny from the Block, Џенифер Лопес изјавува дека и покрај нејзиното огромно богатство и светската слава, таа не заборава од каде потекнува." Некои од нејзините филмови за кои доби позитивни критики се An Unfinished Life и Shall We Dance?.<ref name="BOM Breakdown2">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxofficemojo.com/news/?id=2729|title=Bankability Breakdown: Jennifer Lopez|last=Gray|first=Brandon|date=April 22, 2010|work=[[Box Office Mojo]]|accessdate=October 17, 2016}}</ref> Два независни филмови продуцирани од Лопес имаа добри критики на филмските фестивали: El Cantante на Меѓународниот филмски фестивал во Торонто и филмот Bordertown на Бриселскиот филмски фестивал. Нејзината скромно успешна филмска кариера го вклучува и филмот Monster-in-law (2005). Сепак, Gigli, ќе стане многу познат по тоа што воопшто не направи некоја голема заработка на кино благајните.<ref name="BOM Breakdown2"/><ref>{{Наведени вести|url=https://www.thedailybeast.com/a-look-back-at-gigli-the-infamous-bennifer-starring-film-on-its-10th-anniversary|title=A Look Back at 'Gigli,' the Infamous Bennifer-Starring Film, on Its 10th Anniversary|last=Stern|first=Marlow|date=August 1, 2013|work=[[The Daily Beast]]|access-date=December 26, 2021|publisher=[[IAC (company)|IAC]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/film/2021/jan/25/why-gigli-isnt-a-bad-movie-hear-me-out|title=Hear me out: why Gigli isn't a bad movie|last=Bailey|first=Jason|date=January 25, 2021|work=The Guardian|accessdate=June 15, 2022}}</ref> Во август 2007 година, Лопес соработуваше со нејзиниот сопруг – пејачот и глумец [[Марк Ентони]], за филмот Еl Cantante. Филмот е на англиски јазик, со креативна употреба на преводи за песни со шпанската лирика. Во 2010 година, таа се појави во романтичната комедија Back up plan.<ref name="Tampa">{{cite web|url=http://www.tampabay.com/features/movies/jennifer-lopez-returns-from-3-year-break-in-the-back-up-plan/1088912|title=Jennifer Lopez returns from 3-year break in 'The Back-up Plan'|last1=Persall|first1=Steve|date=April 21, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510111831/http://www.tampabay.com/features/movies/jennifer-lopez-returns-from-3-year-break-in-the-back-up-plan/1088912|archive-date=May 10, 2017|website=[[Tampa Bay Times]]|access-date=December 13, 2016|url-status=dead}}</ref> Лопес е една од највисоко платените глумици во Холивуд и најскапо платената глумица со латинско потекло во историјата на Холивуд, иако таа никогаш немала филм кој заработил над 100.000.000 долари во САД. Таа беше во првите десет најплатени глумици на списокот на "Hollywood Reporter" во 2002, 2003, и 2004 година. Лопес доби 15.000.000 долари за нејзината улога во Monster-in-law. Филм кој најмногу заработил на кино благајните во САД е Maid in Manhattan, кој заработи 94.011.225 долари, а нејзин најуспешен филм во однос на заработката на меѓународно ниво е Shall we dance, кој заработи 112.238.000 долари, на благајните ширум светот. Во САД, Shall we dance заработи 57.890.460 долари, што вкупно низ целиот свет би дало сума од 170.128.460 долари. Во 2007 година, Лопес се појави на деветтото место на списокот на списанието Forbes за 20 најбогати жени во шоу бизнисот. Нејзиното богатство беше проценето на 110.000.000 долари во 2007 година. На 27 јануари 2010 година беше најавено дека Лопес ќе гостува во една епизода од серијата How I Met Your Mother како Anita Appleby, автор на книги за само поттикнување кои ги учат жените како да се справат со мажите преку моќта на одбивањето. Откако Робин ќе ја информира Анита за начинот на кој Барни ги третира жените, Анита си поставува за цел да го „скрши“. == Музичка кариера == === 1999 — 2001: On the 6 и J. Lo === Деби албумот на Лопес On the 6, кој се однесува на линијата број 6 од метрото на кое таа се возеше, растејќи во Castle Hill, Бронкс,<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/579912.stm|title=Puff Daddy out on bail|date=December 28, 1999|work=BBC News|access-date=July 3, 2012}}</ref> беше објавен на 1 јуни 1999 година и стигна во првите десет на Билборд 200. Албумот се појави на [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] со синглот број еден, "If you had my love",<ref name="billboardno1issue">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=uw0EAAAAMBAJ|title=Billboard Magazine Vol. 111, No. 24|date=June 12, 1999|publisher=[[Nielsen Business Media, Inc.]]|page=90|access-date=July 2, 2012}}</ref> како и со хитот кој беше во првите десет "Waiting for Tonight". На албумот исто така имаше и песна на шпански јазик, латински ориентираниот дует "No Me Ames" со Марк Ентони (кој подоцна ќе стане нејзин сопруг). Иако "No Me Ames" никогаш не беше пуштен како комерцијален сингл, тој го достигна првото место на U.S. Hot Latin Tracks. На албумот On the 6 гостуваа артисти како: Big Pun и Fat Joe на песната "Feelin' So Good" која имаше умерен успех на Billboard Hot 100. Синглот "Let's get Loud" и ја донесе на Лопес номинацијата за Греми во категоријата "Best Dance Recording" во 2001 година. “Waiting for Tonight” беше номинирана во истата категорија претходната година. "No Me Ames" доби две номинации на Латинските Греми награди во 2000 година – за „Најдобра вокална изведба на поп дуо/група" и „Најдобар спот". Вториот албум на Лопес, JLo, беше издаден на 23 јануари 2001 година и дебитираше на првото место на Billboard 200. Овој албум беше повеќе урбано ориентиран отколку On the 6. Водечкиот сингл "Love don’t cost a thing", беше нејзин прв сингл кој се најде на прво место во Обединетото Кралство и ја одведе меѓу првите пет на Американската Billboard Hot 100.<ref name="I'm Real ET">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.etonline.com/features/196835_jennifer_lopez_im_real_oral_history/|title=Jennifer Lopez's 'I'm Real' 15 Years Later: How the Rule-Breaking Duet With Ja Rule Prevented a Sophomore Slump|last=Azzopardi|first=Chris|date=September 1, 2016|work=[[ETonline]]|publisher=CBS Studios, Inc.|accessdate=November 23, 2016}}</ref> Потоа следуваше "Play", која ја доведе до нов топ 20 пласман на Billboard Hot 100 и стигна до третото место во Велика Британија. Нејзините следни два синглови беа "I’m real" и "Ain't It Funny", кои брзо го достигаа врвот на топ листите. За да заработи од ова, Лопес побара од The Inc. Recirds (тогаш попознати како Murder Inc.) да направат ремикс од двете песни, во кои беа вклучени рап артистите Ja Rule (за двете) и Caddillac Tah (на ремиксот на "Ain't It Funny"). Двата ремикси стигнаа до број еден на Billboard Hot 100 за неколку недели. Таа го реиздаде J.Lo на нејзиниот триесет и втори роденден со ремиксот на "I’m real", како бонус трака. Исто така, заради претходниот успех на Que Ironia во 2001 година, во Шпанија беше издадена и Si Ya Se Acabó. Истата година Лопес настапи на турнејата на Let's get Loud на концерт во Порторико === 2002–06: J to thе L-O!, This Is Me... Then и Rebirth === Следејќи го успехот на ре-изданието на Ј Lo, Лопес одлучи да го ре-издаде целиот албум под наслов: J to tha L-O!: The Remixes, на 5 февруари 2002 година. Овој албум дебитираше на прво место на Billboard 200,<ref name="Billboard Book of Number One Hits">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PgGqNrqfrsoC&pg=PT931|title=The Billboard Book of Number One Hits|last=Bronson|first=Fred|publisher=Crown|year=2003|isbn=9780823076772|edition=5|page=922}}</ref> станувајќи првиот ремикс албум во историјата кој дебитирал на врвот на табелите. Други артисти кои гостуваат на овој албум се: [[Шон Комбс|P Diddy]], Fat Joe и Nas, а на самиот албум имаше и танц и хип-хоп ремикси на синглови од минатото. Тоа е четвртиот најпродаван ремикс албум во историјата, после Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix на Michael Jackson, Love на The Beatles и You can dance на Madonna. Лопес го реализира нејзиниот трет студиски албум This Is Me... Then, на 26 ноември 2002 година, кој го достигна второто место на Билборд 200 и од кој произлегоа четири синглови: "Jenny from the Block" (заедно со Jadakiss и Styles P), кој го достигна третото место на Billboard Hot 100; "All I Have" (заедно со LL Cool J), кој повеќе недели беше на прво место; "I'm Glad"; и "Baby I Love U!". На албумот се наоѓаше и насловната нумера "You Belong to Me", песна на [[Карли Сајмон]] од 1978 година. Спотот за "I'm Glad" имаше сцени од филмот Flashdance од 1983, што резултира со тужба за кршење на авторски права која подоцна беше отфрлена. По една година оддалеченост од музичката сцена, Лопес го издаде нејзиниот четврти студиски албум, Rebirth, на 1 март 2005 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/1497737/jennifer-lopez-calls-rebirth-a-new-beginning/|title=Jennifer Lopez Calls Rebirth 'A New Beginning'|last=Goodman|first=Abbey|date=March 3, 2005|publisher=MTV News|accessdate=December 26, 2021|archive-date=2022-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517083754/http://www.mtv.com/news/1497737/jennifer-lopez-calls-rebirth-a-new-beginning/|url-status=dead}}</ref> Иако дебитирајќи и појавувајќи се на второ место на Билборд 200, албумот брзо испадна од топ листите.<ref name="Latina Chart Hits">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.latina.com/6-15-years-jlo%E2%80%99s-best-hits|title=Jennifer Lopez's Chart Topping Hits|last=Rodriguez|first=Priscilla|date=June 12, 2014|work=[[Latina (magazine)|Latina]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109123424/http://www.latina.com/6-15-years-jlo%E2%80%99s-best-hits|archive-date=January 9, 2018|accessdate=October 17, 2016}}</ref> Потоа следуваше хитот "Get right", кој стигна во првите петнаесет во САД и стана нејзиниот втор хит со платинест тираж (по "If you had my love"). "Get right" исто така беше успешен во Велика Британија, со што стана нејзиниот втор број еден сингл таму. Вториот сингл, "Hold You Down", во кој учествуваше Fat Joe, стигна до број шеесет и четврто место на the U.S. Hot 100; го достигна шестото место во Велика Британија и стигна до првите дваесет во Австралија. Песната, "Cherry Pie" беше закажана да се издаде кон крајот од 2005 година, но плановите да се сними спот беа променети. Беше пуштена на радио станиците во Шпанија. Rebirth доби платинест тираж во САД. Потоа Лопес гостуваше на синглот на LL Cool J, "Control Myself", кој беше објавен на 1 февруари 2006 година. Го достигна четвртото место на Американската Billboard Hot 100 и второто на списокот на синглови во Велика Британија. Тоа беше прв пробив на Лопес во топ 10 во САД после три години. Rebirth најмногу имаше успех во Велика Британија, каде севкупно повеќето од нејзините синглови успеваа да се пробијат во топ пет. === 2007–08: Como Ama Una Mujer и Brave === Лопес официјално го издаде нејзиниот прв албум на шпански јазик, Como Ama una Mujer, во март 2007 година.<ref name="Contactmusic Rebirth">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.contactmusic.com/pages/jenniferlopezx18x03x05|title=Jennifer Lopez – Rebirth – Album Review|publisher=Contactmusic News|accessdate=April 1, 2012|archive-date=2023-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217220442/https://www.contactmusic.com/pages/jenniferlopezx18x03x05|url-status=dead}}</ref><ref name="Contactmusic Spanish">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.contactmusic.com/news-article/j.lo-to-prove-critics-wrong-with-spanish-album_30_01_2006|title=Jennifer Lopez – J.Lo To Prove Critics Wrong With Spanish Album|date=January 30, 2006|publisher=Contactmusic News|accessdate=June 3, 2012|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224100531/http://www.contactmusic.com/news-article/j.lo-to-prove-critics-wrong-with-spanish-album_30_01_2006|url-status=dead}}</ref> Нејзиниот сопруг, пејачот Марк Ентони, беше продуцент на албумот, заедно со Estefano, освен за "Que Hiciste", за која песна Ентони беше ко-продуцент со Julio Reyes. Албумот го достигна десеттото место на Билборд 200<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=December 26, 2021}}</ref> и четири недели го задржа првото место на U.S. Top Latin Albums, како и седум последователни недели на U.S. Latin Pop Albums. Албумот добро помина и во Европа, наоѓајќи се на трето место на листите, што главно се должи на големиот успех во земјите како Швајцарија, Италија, Шпанија, Франција, Белгија, Грција, Германија, Австрија и Португалија. На 24 јули 2007 магазинот Billboard објави дека Лопес и сопругот Марк Ентони ќе настапуваат на заедничка светска турнеја наречена "Juntos en Concierto" со почеток на 29 септември во Њу Џерси.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/arts/music/09lope.html?_r=1|title=Sure, Bring Your Family to Work|last=Sanneh|first=Kelefa|date=October 9, 2007|work=The New York Times|access-date=October 9, 2021}}</ref><ref name="ld1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.soundspike.com/story2/12624/jennifer-lopez-to-drop-brave-new-album/|title=Jennifer Lopez to drop 'Brave' new album|last=Kilgore|first=Kym|date=August 13, 2007|work=LiveDaily|archive-url=http://www.freezepage.com/1338238555ICJBKARMZN?url=http://www.soundspike.com/story2/12624/jennifer-lopez-to-drop-brave-new-album/|archive-date=May 28, 2012|accessdate=September 4, 2010}}</ref> Билетите започнаа да се продаваат на 10 август. Турнејата беше мешавина од нејзината актуелна музика, постари нумери и шпанскa музика. Во подоцнежните соопштенија за печатот, Лопес објави детален план за маршутата. Турнејата започна на 28 септември 2007 година на Mark G. Etess арената и заврши на 7 ноември 2007 во American Airlines арената во Мајами, Флорида. Водечкиот сингл, "Que Hiciste" беше (шпански превод на "What did you do"), официјално пуштен на радио станиците во јануари 2007 година. Оттогаш, тој сингл го достигна својот врв како 86 пласиран на Американската Billboard Hot 100 и прво пласиран на Hot Latin songs и Hot Dance Club Play. Исто така се проби во првите десет на европските листи. Спотот за песната е првиот спот на шпански јазик кој ќе се појави на прво место на Total Request Live daily countdown на MTV. Вториот сингл е наречен "Me Haces Falta", а третиот "Por Arriesgarnos". Лопес победи на Американските музички награди, во категоријата Омилен латински артист во 2007 година. Со Como Ama Una Mujer, Џенифер Лопес е една од ретките изведувачи кој дебитирал на топ 10 на Billboard 200 со шпански албум. Лопес го издаде нејзиниот петти студиски албум на англиски јазик (шести севкупно) Brave, на 9 октомври 2007 година, по шест месеци излезе Komo ama una Mujer. Таа соработуваше со продуцентите Midi Mafia, J. R. Rotem, Lynn и Wade и Ryan Tedder, а Rotem на некои траки соработуваше со својот партнер Evan "Kidd" Bogart. Претходно, на 26 август 2007 година, ABC, премиерно објави промотивен клип за четвртата сезона на серијата Desperate Housewives, на кој има дел од песната " Mile In These Shoes". "Do It Well" беше водечки сингл и стигна до топ 20 во многу земји. "Hold It, Don't Drop It" беше издаден како втор сингл, само во некои европски земји. Третиот сингл беше насловен Brave и дури иако беше објавено на официјалното мрежно место на директорот Michael Haussman дека снимањето на спотот е завршено, сепак неговата промоција не се случи, најверојатно поради ниската продажба на албумот. === 2009 — до денес: Love? === За време на нејзината бременост во 2007 Лопес го пишуваше нејзиниот седми студиски албум, Love? со цел да биде издаден во летото 2010 година. Има соработки со Danja, Jim Jonsin, Darkchild, Chris n Teeb (од Dropzone), Tricky Stewart, The-Dream, D'Mile Mike Caren, Jean Baptiste и The Neptunes. Песната со наслов "Fresh Out The Oven" во кој учествуваше раперот од Мајами, PitBull се појави онлајн во октомври 2009 година, но нејзината издавачка куќа рече дека едноставно тоа е сингл со кој сака да се привлече внимание. Од тогаш го зазеде врвот на Hot Dance Club табелата. Официјалниот сингл на овој проект, "Louboutins", имаше свое радио деби на 23 ноември 2009 година, по премиерата на песната и изведбата на Американските музички награди. Песната само успеа да влезе во Hot Dance Club Play листата шест недели по пуштањето и да стигне до првото место, сепак, не успеа да влезе на било која листа, вклучувајќи ги и Billboard Hot 100. Кон крајот на февруари 2010 година, беше потврдено дека Лопес и Epic Records ја прекинаа соработката.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/louboutins-fresh-oven-flop-epic-records-jennifer-lopez-boot-source-article-1.194874|title=After 'Louboutins', 'Fresh Out of the Oven' flop, Epic Records gives Jennifer Lopez the boot: source|last=Gatecrasher|date=February 23, 2010|work=Daily News|access-date=August 16, 2014|location=New York}}</ref> Менаџерот на Лопес, Benny Medina ја потврди веста велејќи: „Џенифер имаше прекрасен однос со Sony Music Group и тие споделија многу успеси заедно, но време беше да се направи промена која најдобро ќе служи на правецот на нејзината кариера како глумица и артист кој снима музика, таа е многу благодарна кон сите во Sony за сè што остварија заедно." Подоцна Лопес објави соопштение до медиумите, каде што рече дека таа веќе ги исполни договорните обврски со Sony Music Entertainment и Epic Records и одлучи дека е најдобро да се стави крај на партнерството на срдечен и пријателски начин. Таа додаде дека пронашле нов „дом" (издавачка куќа) за албумот "Love?” и тој ќе излезе летото 2010 година. Набрзо откако беше забележано како разговараат со претседателот на Island Def Jam Music Group и извршен директор на LA Reid, беше потврдено (на 19 март 2010 година) дека Лопес потпиша договор со Def Jam Recordings и дека веќе работат на новиот материјал за Love? со RedZone Entertainment (Kuk Harrell, The-Dream и Tricky Stewart). == Други проекти == На 10 април 2007 Лопес се појави како ментор на ''[[Американски идол|Aмерикански идол]]''.<ref name="varietyidol">{{Наведени вести|url=https://variety.com/2019/music/features/jennifer-lopez-hustlers-its-my-party-the-godmother-1203313001/|title=How Jennifer Lopez Learned to Dance Again|last=Setoodeh|first=Ramin|date=August 26, 2019|work=Variety|access-date=October 9, 2021}}</ref> Таа, исто така стана извршен продуцент на осум епизоди од реалното шоу, DanceLife, кое се прикажува на MTV и започна на 15 јануари 2007.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/shows/dancelife/series.jhtml|title=Dancelife &#124; Full Episodes, Photos, Episode Synopsis and Recaps|publisher=MTV News|accessdate=August 8, 2012|archive-date=2009-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090815082500/http://www.mtv.com/shows/dancelife/series.jhtml|url-status=dead}}</ref> Лопес помогна во изборот на учесниците и се појави во самото шоу. Потоа работеше како извршен продуцент на мини-серија емитувана на Univisión, именувана по нејзиното CD, Como Ama Una Mujer, кое се емитуваше во пет епизоди од 30 октомври - 27 ноември 2007 година и во кое глумеше Adriana Cruz. Лопес потпиша договор како ѕвезда и извршен продуцент на реалити сериите без сценарио на TLC, оддел на Discovery Communications Inc. Сериите беа со цел да го рекламираат лансирањето на нејзиниот нов парфем, а не се фокусира на нејзиното семејство. Тие не беа профитабилни. == Бизнис == Лопес започна своја модна линија во 2003 година. Именувана како JLO од Џенифер Лопес, кон линијата беа вклучени различни видови на облека за млади жени, вклучувајќи и фармерки, маици, палта, каиши, чанти и долна облека, како и накит и галантерија што вклучува капи, ракавици и марами. Лопес учествуваше во кампања на Louis Vuitton, зима 2003. Во 2005 година, таа започна линија наречена Sweetface. Кон крајот на 2007 година, Лопес ја затвори J LO од Џенифер Лопес и отвори нова линија за тинејџери наречена JustSweet. Нејзините модни линии се појавија на многу настани на модните недели во Њујорк. Честата употреба на животинско крзно во нејзините модни линии и личната гардероба ѝ донесе презир од луѓето кои се занимаваат со правата на животните. На премиерата на Monster-in-Law, во Лос Анџелес, повеќе од сто демонстранти, од People for the Ethical Treatment of Animals (PETA) одржаа демонстрација за да се потенцира нивната загриженост. На 12 април 2002, Лопес отвори кубански ресторан наречен Madre’s, во областа South Lake, во Пасадена, Калифорнија. Лопес се појави и во индустријата за парфеми со нејзиниот прв парфем "Glow by J.Lo". Во октомври 2003 година, го претстави парфемот "Still", навраќајќи се на "Glow" претходната година, со пуштање на ограничена едиција " Miami Glow by J.Lo", во чест на нејзиниот усвоен роден град, Мајами. Лопес, исто така, на пазарот ги претстави и " Glow " лосионите за тело, како и производите за потемнување. За Божиќната сезона, 2005 година, таа пушти во продажба уште еден парфем, " Live by Jennifer Lopez ". За Денот на вљубените " во 2006 година, “Miami Glow" беше заменет со " Love at First Glow by J.Lo ". Нејзиниот следен мирис беше " Live Luxe " издаден во август 2006, проследен со " Glow After Dark" во јануари 2007 година. Следните парфеми од Џенифер Лопес беа: "Deseo", "Deseo Forever " за азискиот пазар и првиот мирис за мажи наречен "Deseo for men". Во февруари 2009 Лопес го претстави "Sunkissed Glow". Последниот парфем е "My Glow", која е достапен од октомври 2009 година. Лопес е портпарол за Lux шампоните во Јапонија, појавувајќи се во телевизиски реклами за производот. Лопес е сопственик на филмската и телевизиска продукциска компанија Nuyorican Productions. Беше ко-основана со нејзиниот менаџер Bennu Medina, кој се претпоставува дека требаше да добие половина од приходите на компанијата. Лопес се раздели со Медина многу брзо откако компанијата беше основана, но тие подоцна ги обновија нивните деловни односи. Од страна на магазинот “People en Español” Лопес беше ставена на насловната страна од „50 Најубави" во 2006 година и „100 највлијателни луѓе со потекло од Латинска Америка" во февруари 2007 година. == Приватен живот == Беше објавено дека на крајот од 2006 година Џенифер Лопес и Марк Ентони посетуваа професионални деловни часови во Church of Scientology Celebrity Centre во Холивуд, Калифорнија. Исто така имаше гласини дека Лопес и Ентони станаа сциентологисти во тој период, со помош на Angelo Pagan, сопругот на глумицата и сциентолог Leah Remini. Пред да се рашират тие гласини Лопес имаше изјавено на NBC: „Јас не сум сциентолог, јас бев израсната како католик. Но, чуден е начинот на кој луѓето доаѓаат во сциентологијата. За мене тоа е толку чудно. Тоа се некои од најдобрите луѓе што сум ги сретнала во мојот живот." Таа додава: „Татко ми е сциентолог веќе 20 години. Тој е најдобриот човек што го знам во мојот живот и затоа чудно е за мене што луѓето сакаат да говорам за сциентолозите во негативна конотација.” На 7 ноември 2007 година, последната ноќ од нејзината турнеја "En Concierto", Лопес потврди дека таа и нејзиниот сопруг Марк го очекуваат своето прво дете. Со соопштението завршија месеци и месеци на шпекулации кои ја пратеа во текот на бременоста. Нејзиниот татко подоцна потврди (на 5 февруари 2008 година) дека таа очекува близнаци. Лопес, на 22 февруари 2008 година донесе на свет близнаци, девојче и момче, Emme Maribel Muñiz, и Maximilian "Max" David Muñiz. Близнаците беа претставени пред јавноста на 11 март 2008 во изданието на магазинот People, за што магазинот ѝ исплати на Џенифер 6.000.000 долари. == Врски == Вниманието на медиумите се фокусираше на нејзиниот личен живот. Таа имаше врски со Ojani Noa, Sean Combs, Cris Judd, Ben Affleck и Marc Anthony. Почнувајќи во 1984 година, кога Лопес беше на возраст од 15 години и сè уште беше средношколка, таа почна да излегува со David Cruz. Тие се разделуваат во 1994 година, а таа сè уште останува во блиски односи со него, десет години откако тие се разделија; Лопес во 2004 година изјави: „Тој е пријател и тој најверојатно знае повеќе за мене отколку било кој друг". Првиот брак на Лопес беше со Кубанецот Ojani Noa, на 22 февруари 1997 година. Лопес го запозна Noa додека тој работеше како келнер во еден ресторан во Мајами. Се разведуваат во јануари 1998 година. Лопес подоцна го вработи Noa како менаџер на својот ресторан во Пасадена, во април 2002 година, но тој беше отпуштен во октомври 2002 година. Откако Noa ја тужел Лопес за престанокот на работниот однос, тие се одлучиле спогодбено да го завршат судскиот спор. Во април 2006 година Лопес поднесе тужба за да го спречи својот поранешен сопруг во намерата да објави книга која содржи лични податоци за нивниот краткoтраен брак, тврдејќи дека го прекршил предбрачниот договор. Во август 2007 година, судот назначи посредник кој издаде постојана забрана за Ojani Noa за „критикување, оцрнување, претставување во негативно светло или на друг начин деградирање" на Џенифер Лопес. Нејзе ѝ беа дадени 545.000 долари за обесштетување, што вклучуваше речиси 300.000 долари за легални такси и речиси 48.000 долари за арбитража трошоци. На Noa исто така му беше наредено да ги предаде лично на Лопес или на нејзиниот адвокат сите копии на материјали поврзани со книгата. Во ноември 2009 година, Лопес го тужеше Noa за прекршување на договорот и нарушување на приватноста, со цел да го спречи во издавањето на филмот, "How I Married Jennifer Lopez: The JLo and Ojani Noa Story" (Како се оженив со Џенифер Лопес: Приказната на JLO и Ојani Noa) и дотогаш необјавените домашни снимки. На 1 декември 2009 година, судијата James Chalfant му издава привремена забрана на Noa и неговиот агент, Ed Meyer, забранувајќи им да ги дистрибуираат снимките. Бидејќи налогот е само привремен, адвокатот на Лопес, Jay Lavely, рече дека тој ќе направи сè за налогот да биде траен. Lavely истакна дека „Немаше ништо налик на секс снимка во сопственост на Ноа. Тоа е приватно и лично, но не е секс лента. Тие се погрешно презентирани пред јавноста за да се зголеми вредноста и вниманието на медиумите". По сослушувањето, Noa рече дека тој планира да поднесе жалба на одлуката, изјавувајќи: „Не е за парите, тоа е за мојот живот". Потоа Лопес ја имаше две и пол годишната врска со хип-хоп магнатот Sean Combs. На 27 декември 1999, Лопес и Комбс беа во еден Клуб на Менхетен во Њујорк, кога при расправија помеѓу Комбс и една друга група беше употребено оружје. Лопес и Комбс го напуштиле местото на настанот и подоцна биле застанати од страна на полицијата. Пиштол беше пронајден под предното седиште на нивното возило. Комбс беше обвинет за недозволено поседување на оружје. Стресот од судењето на Комбс и прогонувањето од страна на печатот само ги зголеми проблемите кои ги имаа помеѓу нив. Лопес ја прекина нејзината врска со Комбс една година подоцна. За време на граѓанската тужба во 2008 година, адвокатот на тужителот изјави дека Лопес „не може ништо да придонесе за случајот". Нејзиниот втор брак беше со нејзиниот поранешен танчер кој ја пратеше на настапите, Cris Judd. Таа се запозна со Judd за време на снимањето на музичкиот спот за синглот "Love don’t cost a thing." Тие стапија во брак на 29 септември 2001 година, во нивниот дом, во едно предградие на Лос Анџелес. Нивниот брак делотворно заврши во јуни 2002 година, кога Лопес започна да се појавува во јавноста со Ben Affleck. Тие официјално се разведоа во јануари 2003 година. По разводот, Лопес започна врска со глумецот Ben Affleck. Нејзиниот однос со Afflek доби голем публицитет, со дуплирањето на медиумите на парот "Bennifer". Лопес ја објави нејзината свршувачка со Affleck во ноември 2002 година, откако Affleck ѝ даде шест-каратен розов дијамантски прстен во вредност од 1.200.000 долари. Лопес изјавуваше дека Affleck навистина е „вистинскиот" и дека тие наскоро ќе има семејство. Бракот, кој беше планиран за 14 септември 2003 во Санта Барбара, Калифорнија, беше откажан само неколку часа пред настанот. Тие го објавија крајот на нивната свршувачка во јануари 2004 година. За нивната врска имаше направено пародија во една од епизодите на South Park, "Fat Butt and Pancake Head", која се емитуваше на 16 април 2003. Во 2003 година, Лопес и Afflek настапија заедно во филмот "Gigli" и во филмот од 2004 година "Jersey Girl". По помалку од два месеци откако раскина со Afflek, Лопес беше видена со пејачот Marc Anthony, долгогодишен пријател со кого работела во музичките спотови. Тие кратко биле во врска кон крајот на 1990-тите, пред неговиот прв брак и нејзиниот втор. Лопес и Anthony снимија дует во почетокот на 2004 година, за претстојниот филм на Лопес, “Shall we dance”. Во октомври 2003 година, Anthony се раздели по вторпат, од својата прва сопруга, поранешна Мис на универзум Dayanara Torres, со која има две деца. Torres поднесе барање за развод три месеци подоцна. Лопес и Ентони направија мала свадба во домашна атмосфера на 5 јуни 2004 година, четири дена откако неговиот развод од Торес беше финализиран. Нивната церемонија беше приватна и без публицитет. Гостите на Лопес имаа покана за „попладневна забава" во куќата на Лопес и не биле свесни дека тие всушност ќе присуствуваат на нејзината свадба. Двојката не планирала нивниот брак толку рано да добива публицитет, давајќи си поголема приватност и време кое ќе го поминат заедно. По свадбата, Ентони одби да го коментира нивниот брак за време на интервјуата што беа закажани претходно за промоција на новиот албум "Amar Sin Mentiras" (Да се љуби без лаги). Во февруари 2005 година, Лопес го потврди бракот, и додаде дека: „Секој го знае тоа. Тоа не е тајна". Неколку месеци подоцна, ќерката на Anthony, Ariana, се појави на крајот на музички спот на Лопес "Get right", како нејзина помала сестричка. Во однос на неговиот брак и семејниот живот, Ентони одржува приватен, а понекогаш и дефанзивен став со медиумите, што имаше влијание и врз Лопес да постави некои граници во врска со интервјуата. На 29 декември 2008 година, Daily News објави дека Лопес и Ентони планираат да го објават нивниот развод на Денот на вљубените. Ова тврдење беше ставено во мирување од страна на нејзиниот претставник за јавноста кој наведе дека: „Нема пристојност во натписот". == Поддршка на Детската болница во Лос Анџелес == Лопес е голем поддржувач на Детската болница во Лос Анџелес. Затоа и беше доделена „Детската Хуманитарна награда“ на инаугурацијата на болницата Noche de Niños во септември 2004 година. Лопес продолжува да присуствува на годишните доделувања на награди и е редовен посетител на болницата. Пејачката учествуваше во Nautica Malibu тријатлонот во 2008 година, со што болницата на еден начин доби голема полза. Во мај 2009 година, Лопес ја формираше Maribel Фондацијата, со цел поддршка на Детската болница во Лос Анџелес и подобрување на здравствената заштита на меѓународно ниво. == Застапување за човекови права == На 14 февруари 2007, Лопес ја доби наградата на "Amnesty International" како признание на нејзината работа како продуцент и ѕвезда на Bordertown, филм кој ги прикажува убиствата на стотици жени во пограничниот град Хуарес, Мексико. Добитникот на Нобеловата награда за мир José Ramos-Horta ѝ ја додели наградата на Лопес на Меѓународниот филмски фестивал во Берлин. Таа, исто така, доби специјално признание и благодарност од Norma Andrade, соосновачот на Nuestras Hijas de Regreso a Casa A.C. (граѓанското здружение „Нека се вратат нашите ќерки дома"), чии членови се мајките и семејствата на убиените жени од Хуарес. Заложување за вакцинација Лопес исто така се вклучи во промовирањето на вакцинација за магарешка кашлица. Таа соработуваше со непрофитните организации Sounds of Pertussis и March of Dimesза со цел да се зголеми свеста за болеста и да ги поттикне родителите да ги вакцинираат новороденчињата со цел да се спречи ширењето на истата. === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Baila'' || 1998. || Џим Гејбл |- | '' If You Had My Love'' || 1999. || Пол Хунтер |- |''No Me Ames'' || 1999. || Кевин Бреј |- | ''Waiting for Tonight'' || 1999. || Францис Лавренс |- | ''Feelin' So Good'' || 2000. || Пол Хунтер |- | ''Love Don't Cost a Thing'' || 2000. || Пол Хунтер |- | ''Play'' || 2001. || Францис Лавренс |- | ''Ain't It Funny'' || 2001. || Херб Рајтс |- | ''I'm Real'' || 2001. || Дејв Мејерс |- |''I'm Real (Murder Remix)''|| 2001. || Дејв Мејерс |- |''Ain't It Funny (Murder Remix)''|| 2002. || Крис Џад |- |''I'm Gonna Be Alright ''|| 2002.|| Дејв Мејерс |- | ''Alive'' || 2002. || Џим Гејбл |- | ''Jenny from the block'' || 2002. || Францис Лавренс |- | ''All i have'' || 2002. || Дејв Мејерс |- | ''I'm glad'' || 2003. || Дејвид ЛаЧапел |- | ''Baby I Love You'' || 2003. || Мејерт Авис |- | ''Get Right'' || 2004. || Францис Лавренс |- | ''Hold You Down''|| 2005. || Дајан Мартел |- | ''Control Myself'' || 2006. || Хјуп Вилијамс |- | ''Qué Hiciste''|| 2007. || Мајкл Хаусман |- | ''Me Haces Falta'' || 2007. || Sanji |- | ''Brave''|| 2007. || Мајкл Хаусман |- |''Do It Well''|| 2007. || Дејвид ЛаЧапел |- | ''Hold It Don't Drop It'' || 2007. || Мелина Метсоукас |- | ''Fresh Out the Oven'' || 2009. || Џонас Акерлунд |- | ''Good Hit'' || 2011. || Алекс Морс |- | ''On the Floor'' || 2011. || TAJ Stansberry |- | ''I'm Into You'' || 2011. || Мелина Метсоукас |- | ''Papi'' || 2011. || Пол Хунтер |- | ''T.H.E. (The Hardest Ever)''|| 2011. || Рич Ли |- | ''Dance Again'' || 2012. || Пол Хунтер |- | ''Follow the Leader'' || 2012. || Џеси Тереро |- | ''Goin' In'' || 2012. || Ејс Нортон |- | ''Live It Up''|| 2013. || Џеси Тереро |- | ''Same Girl'' || 2014. || Gomillion & Leupold |- | ''Adrenalina'' || 2014. || Џеси Тереро |- | ''I Luh Ya Papi'' || 2014. || Џеси Тереро |- | ''We Are One (Ole Ola)'' || 2014. || Бен Мур |- | ''First Love''|| 2014. || Антони Мандлер |- | ''Booty'' || 2014. || Хјуп Вилијамс |- | ''Stressin'' || 2014. || Еиф Ривера |- | ''Feel the Light''|| 2015. || Хјуп Вилијамс |- | ''Back It Up'' || 2015. || Колин Тили |- | ''Ain't Your Mama'' || 2016. || Камерон Дуди |- | ''Ni Tú Ni Yo'' || 2017. || Емил Нава |- | ''Amor Amor Amor'' || 2017.|| Џеси Тереро |- | ''Se Acabó el Amor'' || 2018. || Даниел Дјуран |- | '' El Anillo'' || 2018. || Сантјаго Салвиче |- | '' Dinero'' || 2018. || Џозеф Кан |- | '' Te Guste'' || 2018. || Мајк Хо |- | '' Limitless'' || 2018. || Џенифер Лопес |- | '' Medicine'' || 2019. || Џора Францис |- | ''Pa Ti '' || 2020. || Џеси Тереро |- | '' Lonely '' || 2020. || Џеси Тереро |- | '' It's The Most Wonderful Time of the Year'' || 2020. || Сантјаго Салвиче |- | '' In the Morning '' || 2021. || Џора Францис |- | '' Cambia El Paso '' || 2021. || Џеси Тереро |- | ''On My Way '' || 2021. ||Сантјаго Салвиче |- | ''On My Way (TELYKast Remix) '' || 2022. ||kennygfilms |- | ''Marry Me '' || 2022. || |- |''Can't Get Enough''|| 2024. || Дејв Мејерс |- |''Can't Get Enough (Remix)''|| 2024. || Тану Муино |- | ''This Is Me...Now'' || 2024. ||Дејв Мејерс |- | ''Rebound'' || 2024. ||Дејв Мејерс |- | ''Hummingbird '' || 2024. ||Дејв Мејерс |- | ''Hearts and Flowers '' || 2024. ||Дејв Мејерс |- | ''Broken Like Me '' || 2024. ||Дејв Мејерс |- | ''Midnight Trip To Vegas '' || 2024. ||Дејв Мејерс |} === Филмографија === {| class="wikitable" |- | 1995. || '' Mi Familia '' || Марија Санчес |- | 1995. || '' Money Train '' || Грејс Сантјаго |- | 1996. || '' Jack '' || госпоѓица Маркез |- | 1996. || '' Blood and Wine '' || Габриела „Габи“ |- | 1997. || ''Selena'' || Селена Квинтанила-Перес |- | 1997. || ''Anaconda'' || Тери Флорес |- | 1997. || ''U-Turn'' || Грејс Макена |- | 1998. || ''Out of Sight'' || Карен Сиско |- | 2000. || ''The Cell'' || Кетрин Дин |- | 2001. || ''The Wedding Planner'' || Мери Фиоре |- | 2001. || ''Angel Eyes'' || Шерон Поуг |- | 2002. || ''Enough'' || Слим Хилер |- | 2002. || ''Maid in Manhattan'' || Мариса Вентура |- | 2003. || ''Gigli'' || Рики |- | 2004. || ''Jersey Girl'' || Гертруд Стенли |- | 2004. || ''Shall We Dance?'' || Паулина |- | 2005. || ''Monster-in-Law'' || Чарли |- | 2005. || ''An Unfinished Life'' || Џин Гилкосон |- | 2006. || ''Bordertown'' || Лорен |- | 2006. || ''El Cantante'' || Пучи |- | 2007. || '' Feel the Noise'' || себе |- | 2010. || ''The Back-up Plan'' || Зои |- | 2012. || ''What to Expect When You're Expecting'' || Холи |- | 2013. || ''Parker'' || Лесли Роџерс |- | 2015. || ''The Boy Next Door'' || Клер Петерсон |- | 2015. || ''Lila & Eve'' || Ив |- | 2018. || ''Second Act'' || Маја Варгас |- | 2019. || ''Hustlers'' || Рамона Вега |- | 2022. || ''Marry Me'' || Кет Валдес |- | 2023. || ''Shotgun Wedding'' || Дарси |- | 2023. || ''The Mother'' || Мајката |- | 2024. || ''Atlas'' || Атлас Шипхерд |- | 2024. || ''Unstoppable'' || Џуди Роблес |- | 2025. || ''Kiss of the Spider Woman'' || |- | 2026. || ''Office Romance'' || |- | 2027. || ''The Last Mrs.Parrish'' || |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://twitter.com/jlo Твитер страницата на Џенифер Лопе] * [http://www.facebook.com/JenniferLopezOfficial Фејсбук профилот на Лопес] * [http://www.jenniferlopezonline.com/default.aspx Џенифер Лопес онлајн] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121105215924/http://www.jenniferlopezonline.com/Default.aspx |date=2012-11-05 }} * [http://www.lyrics.az/jennifer-lopez/ Текстови од песните] * [http://www.myspace.com/jenniferlopez Џенифер Лопес на МајСпејс] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Лопес}} [[Категорија:Американски музичари|Лопес, Џенифер]] [[Категорија:Американски глумци|Лопес, Џенифер]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американски поп-пејачки]] [[Категорија:Американски модни творци]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] bu1g1r5uaiqeq6dlrpa0hfo8qjvcs1j 5590709 5590708 2026-07-12T00:41:05Z NadyBarbieGirl 63459 5590709 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2019}} {{Внимание}} {{Викифицирање}} {{Infobox person | name = Џенифер Лопес | image = Jennifer Lopez Interview 2019 (cropped).jpg <!-- NOTE: Do not replace picture unless it is with a photo under a public domain or free license (meaning NOT fair use). Any fair use photos (i.e. 'promotional photos') violate the Fair Use Policy and will be deleted. See [[Wikipedia:Fair]] use criteria -->| caption = Lopez in 2019 | other_names = {{hlist|J.Lo|Џеифер Афлек{{NoteTag|Се користи додека била во брак со [[Бен Афлек]] (2022–2024)<ref name="jennaffleck">{{cite magazine|last=Sanchez|first=Rosa|title=Jennifer Lopez Defends Her Name Change to Mrs. Affleck After Wedding to Ben|url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a41910437/jennifer-lopez-defends-name-change-mrs-affleck-wedding-ben/|date=November 9, 2022|access-date=October 2, 2023|magazine=Harper's Bazaar|quote=her name change to Jennifer Affleck ... People are still going to call me Jennifer Lopez. But my legal name will be Mrs. Affleck because we're joined together.}}</ref>}}}} | birth_name = Џенифер Лин Лопес | birth_date = {{Birth date and age|1969|7|24}} | birth_place = [[Њујорк (град)|Њујорк]], [[Соединети Американски Држави|САД]] | occupation = {{hlist|пејачка|глумица|танчерка|текстописец<ref>{{Cite web|url=https://www.ascap.com/repertory#/ace/writer/352848639/LOPEZ+JENNIFER+LYNN|title=ACE Repertory|website=www.ascap.com|accessdate=July 31, 2024|archive-date=March 6, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130306032310/https://www.ascap.com/Home/ace-title-search/index.aspx#/ace/writer/352848639/LOPEZ+JENNIFER+LYNN|url-status=live}}</ref>|businesswoman}}<!--Please do not add to this list without first discussing your proposal on the talk page. --> | years_active = 1989–денес | works = {{hlist|[[Дискографија на Џенифер Лопес|Дискографија]]|[[Список на песни снимени од Џенифер Лопес|снимени песни]]|[[Видеографија на Џенифер Лопес|видеографија]]|[[Филмографија на Џенифер Лопес|филмографија]]|[[Список на настапи во живо на Џенифер Лопез|настапи]]}} | spouse = {{unbulleted list | {{marriage|Охани НоаNoa|1997|1998|end=развод}} | {{marriage|[[Крис Џид]]|2001|2003|end=развод}} | {{marriage|[[Марк Ентони]]|2004|2014|end=развод}} | {{marriage|[[Бен Афлек]]|2022|2024|end=разделени}} }}<!--Partner parameter is for long-term life partners, not a dating history--> | children = 2 | relatives = [[Линда Лопес]] (сестра) | awards = [[Список на награди и номинации добиени од Џенифер Лопез|Целосен список]] | website = {{URL|jenniferlopez.com}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = person | genre = {{hlist|[[Contemporary R&B|R&B]]|[[поп музика|поп]]|[[Регетон]]|[[Хип-хоп музика|хип хоп]]|[[Денс музика|денс]]}} | instrument = Вокали | label = {{hlist|[[Work Group|Work]]|[[Epic Records|Epic]]|[[Island Records|Island]]|[[Capitol Records|Capitol]]|Hitco|[[BMG Rights Management|BMG]]}}<!--Listed in chronological order!--> }} | signature = Jennifer Lopez Signature.svg }} '''Џенифер Лин Лопес''' ({{langx|en|Jennifer Lynn Lopez}}) — позната [[америка]]нска глумица, поп-пејачка и танчерка. Родена е на {{ родена на|24|јули|1969}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.etonline.com/inside-jennifer-lopezs-54th-birthday-party-hosted-by-ben-affleck-and-how-they-are-meshing-their|title=Inside Jennifer Lopez's 54th Birthday Party Hosted by Ben Affleck|last=Schillaci|first=Sophie|date=August 1, 2023|work=Entertainment Tonight|accessdate=October 20, 2023}}</ref> во {{родена во|Бронкс|Њујорк}}, од родители со [[Порторико|порториканско]] потекло: Гвадалупе Родригес и Дејвид Лопес. Има две сестри, Линда и Лесли. Посетувала католичко средно училиште каде што почнала да се занимава со [[спорт]], а од 16 години започнала да посетува часови по [[танц]]ување и [[пеење]]. Го напуштила школувањето после еден семестар на [[колеџ]] и целосно се посветила на танцувањето. Нејзин прв позначаен настап како танчерка бил во популарното телевизиско шоу „Во живи бои“ (In Living Color), а нејзин прв познат филмски настап е во филмот „Воз со пари“ (Money Train). Како пејачка се проби во врвот на популарната музика со деби албумот „На 6-ка“ (''[[On the 6]]'') објавен на [[1 јуни]] [[1999]], како и со вториот албум „Џеј Ло“ (''[[J.Lo]]''). == Почетоци == Џенифер Лопес е родена и израсна во Касл Хил, кварт во [[Бронкс]], [[Њујорк]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.courttv.com/trials/puffy/docs/duty-caps_3.html|title=Duty Captain's Report|date=January 17, 2001|publisher=[[Court TV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080209202541/http://www.courttv.com/trials/puffy/docs/duty-caps_3.html|archive-date=February 9, 2008|accessdate=October 29, 2006}}</ref><ref name="biography.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.biography.com/people/jennifer-lopez-9542231|title=Jennifer Lopez: Actress, Reality Television Star, Dancer, Singer (1969–)|work=[[Biography.com]]|publisher=[[A&E Networks]]|accessdate=February 11, 2019}}</ref> Таа е ќерка на Гвадалупе (мом. Родригес), воспитувачка во градинка и Дејвид Лопес, информатичар, и двајцата родени во [[Понсе]], Порторико. Лопес израснала како припадник на Римокатоличката црква. Има две сестри, Линда и Лесли.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oprahdaily.com/entertainment/a28325461/jennifer-lopez-sisters/|title=Jennifer Lopez's Sisters Still Think of Their Middle Sister as a "Goofball"|last=Fernandez|first=Celia|date=June 22, 2019|work=OprahDaily|accessdate=August 15, 2022}}</ref> Целото свое образование го помина во Католички училишта, завршувајќи го Preston средното училиште во Бронкс. Потоа, таа сама се грижеше за плаќањето на нејзините часови по пеење и танцување на возраст од 19 години. По запишувањето на Baruch колеџот, таа го распредели нејзиното време помеѓу работа во правна канцеларија, часови по танцување, и танцови изведби во ноќните клубови на Менхетен. Лопес имаше мала улога во филмот од 1987 година, My little girl. По неколку месечни аудиции за танцови улоги Лопес беше избрана како танчерка на различни рап музички спотови во 1990 година, за Yo!МТВ RAPS,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/jennifer-lopez-left-red-faced/story-45GFPXACpySC1FPPAFpXcI.html|title=Jennifer Lopez left red-faced!|date=April 25, 2010|work=Hindustan Times|access-date=June 15, 2021|language=en}}</ref> како и бекап танчерка на [[New Kids on the Block]] во нивната изведба на песната "Games" за настапот на [[Американски музички награди|Американските музички награди]] во 1991 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/jennifer-lopez-dances-new-kids-block-1991-video-clip-article-1.141080|title=Jennifer Lopez dances with New Kids on the Block in 1991 video clip|last=Perricon|first=Kathleen|date=May 10, 2011|work=[[The New York Times]]|access-date=December 26, 2021}}</ref> Таа доби своја прва постојана работа како "Fly Girl", танчарка на телевизиската комедија In Living Color во 1990 година. Набргу потоа, Лопес стана бекап танчерка на [[Џенет Џексон]] и се појави во нејзиниот спот од 1993 година, "That's the Way Love Goes".<ref>{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1999-may-30-ca-42339-story.html|title=It's Not La Vida Loca to Her|last=Morales|first=Ed|date=May 30, 1999|work=Los Angeles Times|access-date=December 26, 2021}}</ref> == Филм и телевизија == Првото телевизиско деби на Лопес како глумица беше во серија на Fox, South Central. Таа, исто така гостуваше во Second Chances и Hotel Malibu. Потоа се појави во филмот Nurses on the Line: The Crash of Flight 7. Првата сериозна улога на Лопес беше во 1995 година во драмата на Gregory Nava, My family,<ref name="Rovi My Family">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/my-family-v133610|title=My Family – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Tobey|first=Matthew|work=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20111013110908/http://www.allrovi.com/movies/movie/my-family-v133610|archive-date=October 13, 2011|accessdate=October 30, 2011}}</ref> играјќи ја улогата на младата Марија во 1920-тите. По играњето заедно со Jimmy Smits и Edward James Olmos во My Family, Лопес се појави во акциониот филм Money Train, заедно со Wesley Snipes и Woody Harrelson. Во 1996 година, таа пред другите кандидати (Ashley Judd и Lauren Holly) ја доби споредната улога во комедијата на Francis Ford Coppola, Jack, глумејќи заедно со [[Робин Вилијамс]].<ref name="Rovi Jack">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/jack-v136486|title=Jack – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Fountain|first=Clarke|publisher=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205192220/http://www.allrovi.com/movies/movie/jack-v136486|archive-date=February 5, 2012|accessdate=October 30, 2011}}</ref> Потоа, заедно со [[Џек Николсон]], се појави и во трилерот на Bob Rafelson, ''[[Крв и вино (филм)|Крв и вино]]''.<ref name="Rovi Blood and Wine">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/blood-and-wine-v136830|title=Blood and Wine – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Brennan|first=Sandra|publisher=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20111222145458/http://www.allrovi.com/movies/movie/blood-and-wine-v136830|archive-date=December 22, 2011|accessdate=October 30, 2011}}</ref> Првиот голем успех за Лопес дојде во 1997 година, кога беше избрана да ја игра главната улога во ''[[Селена (филм)|Селена]]'', биографски филм за поп-пејачката [[Селена (пејачка)|Селена]]. И покрај тоа што претходно работеше со Nava на филмот Mi Familia, Лопес беше подложена на поригорозен аудициски процес за да ја добие таа улога.<ref>{{Наведени вести|title=Lopez gets Selena role|date=June 14, 1996|work=Dallas Morning News|agency=Associated Press}}</ref> За нејзината глума во филмот доби многубројни награди и пофалби, вклучувајќи ја и номинацијата за Најдобра глумица во мјузикл или комедија на доделувањата на наградите „Златен глобус".<ref name="NominatedOscarSelena">{{Наведени вести|url=https://variety.com/2019/film/news/jennifer-lopez-interview-selena-1203313803/|title=Why Wasn't Jennifer Lopez Nominated for an Oscar for 'Selena'?|last=Setoodeh|first=Ramin|date=August 26, 2019|work=Variety|access-date=September 22, 2021}}</ref> Подоцна таа година, Лопес се појави во два значајни филмови. Глумеше во филмот ''[[Анаконда (филм)|Анаконда]]'' заедно со Ice Cube и Jon Voight,<ref name="Rovi Anaconda">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/anaconda-v154826|title=Anaconda – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Deming|first=Mark|publisher=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004083933/http://www.allrovi.com/movies/movie/anaconda-v154826|archive-date=October 4, 2011|accessdate=October 30, 2011}}</ref> играјќи ја улогата на Teri Flores, режисерка која снима документарен филм, додека патува по реката Амазон. И покрај тоа што скромно помина на кино благајните, за учеството и глумата во филмот доби добри оцени од критичарите. Потоа ја доби главната улога во филмот ''[[Полукружно свртување (филм)|Полукружно свртување]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rottentomatoes.com/m/u-turn|title=U Turn|work=Rotten Tomatoes|archive-url=https://web.archive.org/web/20130102223528/http://www.rottentomatoes.com/m/u-turn/|archive-date=January 2, 2013|accessdate=December 10, 2012}}</ref> кој е заснован на книгата Stray dogs, во кој се појавува со Sean Penn и Billy Bob Thornton. Во 1998 година, ја има една од нејзините најценети улоги, глумејќи заедно со [[Џорџ Клуни]], во адаптацијата на [[Стивен Содерберг]] на романот Out of sight на Elmore Leonard.<ref name="Rovi Out of Sight">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/out-of-sight-v162749|title=Out of Sight – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Stewart|first=Bhob|publisher=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20111030025835/http://www.allrovi.com/movies/movie/out-of-sight-v162749|archive-date=October 30, 2011|accessdate=October 30, 2011}}</ref> Играјќи како заменик федерален маршал кој се вљубува во осуденик, Лопес доби многу позитивни критки<ref name="nydailynews1998">{{Наведени вести|url=http://www.nydailynews.com/archives/nydn-features/clooney-lopez-lovable-sight-george-plays-bank-robber-steals-jennifer-heart-article-1.802614|title=Clooney & Lopez Are Lovable At First 'Sight' George Plays A Bank Robber Who Steals Jennifer's Heart|last=Kehr|first=Dave|date=June 26, 1998|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]|access-date=January 30, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130920194255/http://www.nydailynews.com/archives/nydn-features/clooney-lopez-lovable-sight-george-plays-bank-robber-steals-jennifer-heart-article-1.802614|archive-date=September 20, 2013|location=New York}}</ref> и воедно стана и првиот глумец од латинско потекло кој заработил повеќе од 1.000.000 долари за улога во филм. Во истата година, нејзин беше гласот за Azteca во компјутерски — анимираниот филм Antz.<ref name="Rovi Antz">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allrovi.com/movies/movie/antz-v173454|title=Antz – Cast, Reviews, Summary, and Awards|last=Stewart|first=Bhob|publisher=AllRovi|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119174245/http://www.allrovi.com/movies/movie/antz-v173454|archive-date=January 19, 2012|accessdate=October 30, 2011}}</ref> Потоа се појави заедно со Vincent D'Onofrio, во психолошкиот трилер Cell. Таа го играше детскиот психолог Catherine Deane, кој ja користи виртуелната реалност за да влезе во главите на своите пациенти и да ги разбуди од кома. Филмот имаше премиера во август 2000 година и успех на благајните искачувајќи сè до првото место. Следната година, Лопес паузираше со глумецството во филмовите, со цел да работи на нејзината музичка кариера Во 2001 година, се појави заедно со [[Метју Меконахи]] во романтичната комедија Wedding Planner. Филмот дебитираше на прво место, правејќи ја првата глумица и пејачка во историјата која истовремено зад себе има филм и албум на прво место на табелите (албумот J.LO беше на прво место во истата таа недела).<ref name="timeTyrangiel">{{Наведени вести|url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2008201_2008200_2008207,00.html|title=Jennifer Lopez|last=Tyrangiel|first=Josh|date=August 13, 2005|work=Time|access-date=January 13, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301064251/http://www.time.com/time/nation/article/0%2C8599%2C1093638%2C00.html|archive-date=March 1, 2009|author-link=Josh Tyrangiel}}</ref> Нејзината следна улога беше во натприродната романса Angel eyes ( 2001)<ref>{{Наведени вести|title=Lopez is simply out of sight in 'Angel Eyes'|date=May 18, 2001|work=[[The Detroit News]]}}</ref> и во психолошкиот трилер Enough (2002).<ref>{{Наведени вести|title=Movies: Singer-actress Jennifer Lopez shows her strength in thriller 'Enough'|last=Schaefer|first=Stephen|date=May 19, 2002|work=[[Boston Herald]]|location=Boston}}</ref> И двaтa не успеајa кај публиката, а исто така имаа и негативни критики. Таа се појави заедно со Ralph Fiennes во романтичната комедија Maid in Manhattan (2002). Нејзиниот лик, Marisa Ventura е самохрана мајка која живее во Бронкс заработувајќи како чистачка во супер-луксузен хотел на Менхетен, во која се заљубува еден политичар. Maid in Manhattan беше хит на благајните заработувајќи одлично и уште на почетокот се искачи на прво место. New York Times ја спореди приказната од филмот со нејзината песна " Jenny from the Block ", коментирајќи: „Во нејзиниот нов сингл, Jenny from the Block, Џенифер Лопес изјавува дека и покрај нејзиното огромно богатство и светската слава, таа не заборава од каде потекнува." Некои од нејзините филмови за кои доби позитивни критики се An Unfinished Life и Shall We Dance?.<ref name="BOM Breakdown2">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxofficemojo.com/news/?id=2729|title=Bankability Breakdown: Jennifer Lopez|last=Gray|first=Brandon|date=April 22, 2010|work=[[Box Office Mojo]]|accessdate=October 17, 2016}}</ref> Два независни филмови продуцирани од Лопес имаа добри критики на филмските фестивали: El Cantante на Меѓународниот филмски фестивал во Торонто и филмот Bordertown на Бриселскиот филмски фестивал. Нејзината скромно успешна филмска кариера го вклучува и филмот Monster-in-law (2005). Сепак, Gigli, ќе стане многу познат по тоа што воопшто не направи некоја голема заработка на кино благајните.<ref name="BOM Breakdown2"/><ref>{{Наведени вести|url=https://www.thedailybeast.com/a-look-back-at-gigli-the-infamous-bennifer-starring-film-on-its-10th-anniversary|title=A Look Back at 'Gigli,' the Infamous Bennifer-Starring Film, on Its 10th Anniversary|last=Stern|first=Marlow|date=August 1, 2013|work=[[The Daily Beast]]|access-date=December 26, 2021|publisher=[[IAC (company)|IAC]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/film/2021/jan/25/why-gigli-isnt-a-bad-movie-hear-me-out|title=Hear me out: why Gigli isn't a bad movie|last=Bailey|first=Jason|date=January 25, 2021|work=The Guardian|accessdate=June 15, 2022}}</ref> Во август 2007 година, Лопес соработуваше со нејзиниот сопруг – пејачот и глумец [[Марк Ентони]], за филмот Еl Cantante. Филмот е на англиски јазик, со креативна употреба на преводи за песни со шпанската лирика. Во 2010 година, таа се појави во романтичната комедија Back up plan.<ref name="Tampa">{{cite web|url=http://www.tampabay.com/features/movies/jennifer-lopez-returns-from-3-year-break-in-the-back-up-plan/1088912|title=Jennifer Lopez returns from 3-year break in 'The Back-up Plan'|last1=Persall|first1=Steve|date=April 21, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510111831/http://www.tampabay.com/features/movies/jennifer-lopez-returns-from-3-year-break-in-the-back-up-plan/1088912|archive-date=May 10, 2017|website=[[Tampa Bay Times]]|access-date=December 13, 2016|url-status=dead}}</ref> Лопес е една од највисоко платените глумици во Холивуд и најскапо платената глумица со латинско потекло во историјата на Холивуд, иако таа никогаш немала филм кој заработил над 100.000.000 долари во САД. Таа беше во првите десет најплатени глумици на списокот на "Hollywood Reporter" во 2002, 2003, и 2004 година. Лопес доби 15.000.000 долари за нејзината улога во Monster-in-law. Филм кој најмногу заработил на кино благајните во САД е Maid in Manhattan, кој заработи 94.011.225 долари, а нејзин најуспешен филм во однос на заработката на меѓународно ниво е Shall we dance, кој заработи 112.238.000 долари, на благајните ширум светот. Во САД, Shall we dance заработи 57.890.460 долари, што вкупно низ целиот свет би дало сума од 170.128.460 долари. Во 2007 година, Лопес се појави на деветтото место на списокот на списанието Forbes за 20 најбогати жени во шоу бизнисот. Нејзиното богатство беше проценето на 110.000.000 долари во 2007 година. На 27 јануари 2010 година беше најавено дека Лопес ќе гостува во една епизода од серијата How I Met Your Mother како Anita Appleby, автор на книги за само поттикнување кои ги учат жените како да се справат со мажите преку моќта на одбивањето. Откако Робин ќе ја информира Анита за начинот на кој Барни ги третира жените, Анита си поставува за цел да го „скрши“. === Филмографија === {| class="wikitable" |- | 1995. || '' Mi Familia '' || Марија Санчес |- | 1995. || '' Money Train '' || Грејс Сантјаго |- | 1996. || '' Jack '' || госпоѓица Маркез |- | 1996. || '' Blood and Wine '' || Габриела „Габи“ |- | 1997. || ''Selena'' || Селена Квинтанила-Перес |- | 1997. || ''Anaconda'' || Тери Флорес |- | 1997. || ''U-Turn'' || Грејс Макена |- | 1998. || ''Out of Sight'' || Карен Сиско |- | 2000. || ''The Cell'' || Кетрин Дин |- | 2001. || ''The Wedding Planner'' || Мери Фиоре |- | 2001. || ''Angel Eyes'' || Шерон Поуг |- | 2002. || ''Enough'' || Слим Хилер |- | 2002. || ''Maid in Manhattan'' || Мариса Вентура |- | 2003. || ''Gigli'' || Рики |- | 2004. || ''Jersey Girl'' || Гертруд Стенли |- | 2004. || ''Shall We Dance?'' || Паулина |- | 2005. || ''Monster-in-Law'' || Чарли |- | 2005. || ''An Unfinished Life'' || Џин Гилкосон |- | 2006. || ''Bordertown'' || Лорен |- | 2006. || ''El Cantante'' || Пучи |- | 2007. || '' Feel the Noise'' || себе |- | 2010. || ''The Back-up Plan'' || Зои |- | 2012. || ''What to Expect When You're Expecting'' || Холи |- | 2013. || ''Parker'' || Лесли Роџерс |- | 2015. || ''The Boy Next Door'' || Клер Петерсон |- | 2015. || ''Lila & Eve'' || Ив |- | 2018. || ''Second Act'' || Маја Варгас |- | 2019. || ''Hustlers'' || Рамона Вега |- | 2022. || ''Marry Me'' || Кет Валдес |- | 2023. || ''Shotgun Wedding'' || Дарси |- | 2023. || ''The Mother'' || Мајката |- | 2024. || ''Atlas'' || Атлас Шипхерд |- | 2024. || ''Unstoppable'' || Џуди Роблес |- | 2025. || ''Kiss of the Spider Woman'' || |- | 2026. || ''Office Romance'' || |- | 2027. || ''The Last Mrs.Parrish'' || |- |} == Музичка кариера == === 1999 — 2001: On the 6 и J. Lo === Деби албумот на Лопес On the 6, кој се однесува на линијата број 6 од метрото на кое таа се возеше, растејќи во Castle Hill, Бронкс,<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/579912.stm|title=Puff Daddy out on bail|date=December 28, 1999|work=BBC News|access-date=July 3, 2012}}</ref> беше објавен на 1 јуни 1999 година и стигна во првите десет на Билборд 200. Албумот се појави на [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] со синглот број еден, "If you had my love",<ref name="billboardno1issue">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=uw0EAAAAMBAJ|title=Billboard Magazine Vol. 111, No. 24|date=June 12, 1999|publisher=[[Nielsen Business Media, Inc.]]|page=90|access-date=July 2, 2012}}</ref> како и со хитот кој беше во првите десет "Waiting for Tonight". На албумот исто така имаше и песна на шпански јазик, латински ориентираниот дует "No Me Ames" со Марк Ентони (кој подоцна ќе стане нејзин сопруг). Иако "No Me Ames" никогаш не беше пуштен како комерцијален сингл, тој го достигна првото место на U.S. Hot Latin Tracks. На албумот On the 6 гостуваа артисти како: Big Pun и Fat Joe на песната "Feelin' So Good" која имаше умерен успех на Billboard Hot 100. Синглот "Let's get Loud" и ја донесе на Лопес номинацијата за Греми во категоријата "Best Dance Recording" во 2001 година. “Waiting for Tonight” беше номинирана во истата категорија претходната година. "No Me Ames" доби две номинации на Латинските Греми награди во 2000 година – за „Најдобра вокална изведба на поп дуо/група" и „Најдобар спот". Вториот албум на Лопес, JLo, беше издаден на 23 јануари 2001 година и дебитираше на првото место на Billboard 200. Овој албум беше повеќе урбано ориентиран отколку On the 6. Водечкиот сингл "Love don’t cost a thing", беше нејзин прв сингл кој се најде на прво место во Обединетото Кралство и ја одведе меѓу првите пет на Американската Billboard Hot 100.<ref name="I'm Real ET">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.etonline.com/features/196835_jennifer_lopez_im_real_oral_history/|title=Jennifer Lopez's 'I'm Real' 15 Years Later: How the Rule-Breaking Duet With Ja Rule Prevented a Sophomore Slump|last=Azzopardi|first=Chris|date=September 1, 2016|work=[[ETonline]]|publisher=CBS Studios, Inc.|accessdate=November 23, 2016}}</ref> Потоа следуваше "Play", која ја доведе до нов топ 20 пласман на Billboard Hot 100 и стигна до третото место во Велика Британија. Нејзините следни два синглови беа "I’m real" и "Ain't It Funny", кои брзо го достигаа врвот на топ листите. За да заработи од ова, Лопес побара од The Inc. Recirds (тогаш попознати како Murder Inc.) да направат ремикс од двете песни, во кои беа вклучени рап артистите Ja Rule (за двете) и Caddillac Tah (на ремиксот на "Ain't It Funny"). Двата ремикси стигнаа до број еден на Billboard Hot 100 за неколку недели. Таа го реиздаде J.Lo на нејзиниот триесет и втори роденден со ремиксот на "I’m real", како бонус трака. Исто така, заради претходниот успех на Que Ironia во 2001 година, во Шпанија беше издадена и Si Ya Se Acabó. Истата година Лопес настапи на турнејата на Let's get Loud на концерт во Порторико === 2002–06: J to thе L-O!, This Is Me... Then и Rebirth === Следејќи го успехот на ре-изданието на Ј Lo, Лопес одлучи да го ре-издаде целиот албум под наслов: J to tha L-O!: The Remixes, на 5 февруари 2002 година. Овој албум дебитираше на прво место на Billboard 200,<ref name="Billboard Book of Number One Hits">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PgGqNrqfrsoC&pg=PT931|title=The Billboard Book of Number One Hits|last=Bronson|first=Fred|publisher=Crown|year=2003|isbn=9780823076772|edition=5|page=922}}</ref> станувајќи првиот ремикс албум во историјата кој дебитирал на врвот на табелите. Други артисти кои гостуваат на овој албум се: [[Шон Комбс|P Diddy]], Fat Joe и Nas, а на самиот албум имаше и танц и хип-хоп ремикси на синглови од минатото. Тоа е четвртиот најпродаван ремикс албум во историјата, после Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix на Michael Jackson, Love на The Beatles и You can dance на Madonna. Лопес го реализира нејзиниот трет студиски албум This Is Me... Then, на 26 ноември 2002 година, кој го достигна второто место на Билборд 200 и од кој произлегоа четири синглови: "Jenny from the Block" (заедно со Jadakiss и Styles P), кој го достигна третото место на Billboard Hot 100; "All I Have" (заедно со LL Cool J), кој повеќе недели беше на прво место; "I'm Glad"; и "Baby I Love U!". На албумот се наоѓаше и насловната нумера "You Belong to Me", песна на [[Карли Сајмон]] од 1978 година. Спотот за "I'm Glad" имаше сцени од филмот Flashdance од 1983, што резултира со тужба за кршење на авторски права која подоцна беше отфрлена. По една година оддалеченост од музичката сцена, Лопес го издаде нејзиниот четврти студиски албум, Rebirth, на 1 март 2005 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/1497737/jennifer-lopez-calls-rebirth-a-new-beginning/|title=Jennifer Lopez Calls Rebirth 'A New Beginning'|last=Goodman|first=Abbey|date=March 3, 2005|publisher=MTV News|accessdate=December 26, 2021|archive-date=2022-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517083754/http://www.mtv.com/news/1497737/jennifer-lopez-calls-rebirth-a-new-beginning/|url-status=dead}}</ref> Иако дебитирајќи и појавувајќи се на второ место на Билборд 200, албумот брзо испадна од топ листите.<ref name="Latina Chart Hits">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.latina.com/6-15-years-jlo%E2%80%99s-best-hits|title=Jennifer Lopez's Chart Topping Hits|last=Rodriguez|first=Priscilla|date=June 12, 2014|work=[[Latina (magazine)|Latina]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109123424/http://www.latina.com/6-15-years-jlo%E2%80%99s-best-hits|archive-date=January 9, 2018|accessdate=October 17, 2016}}</ref> Потоа следуваше хитот "Get right", кој стигна во првите петнаесет во САД и стана нејзиниот втор хит со платинест тираж (по "If you had my love"). "Get right" исто така беше успешен во Велика Британија, со што стана нејзиниот втор број еден сингл таму. Вториот сингл, "Hold You Down", во кој учествуваше Fat Joe, стигна до број шеесет и четврто место на the U.S. Hot 100; го достигна шестото место во Велика Британија и стигна до првите дваесет во Австралија. Песната, "Cherry Pie" беше закажана да се издаде кон крајот од 2005 година, но плановите да се сними спот беа променети. Беше пуштена на радио станиците во Шпанија. Rebirth доби платинест тираж во САД. Потоа Лопес гостуваше на синглот на LL Cool J, "Control Myself", кој беше објавен на 1 февруари 2006 година. Го достигна четвртото место на Американската Billboard Hot 100 и второто на списокот на синглови во Велика Британија. Тоа беше прв пробив на Лопес во топ 10 во САД после три години. Rebirth најмногу имаше успех во Велика Британија, каде севкупно повеќето од нејзините синглови успеваа да се пробијат во топ пет. === 2007–08: Como Ama Una Mujer и Brave === Лопес официјално го издаде нејзиниот прв албум на шпански јазик, Como Ama una Mujer, во март 2007 година.<ref name="Contactmusic Rebirth">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.contactmusic.com/pages/jenniferlopezx18x03x05|title=Jennifer Lopez – Rebirth – Album Review|publisher=Contactmusic News|accessdate=April 1, 2012|archive-date=2023-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217220442/https://www.contactmusic.com/pages/jenniferlopezx18x03x05|url-status=dead}}</ref><ref name="Contactmusic Spanish">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.contactmusic.com/news-article/j.lo-to-prove-critics-wrong-with-spanish-album_30_01_2006|title=Jennifer Lopez – J.Lo To Prove Critics Wrong With Spanish Album|date=January 30, 2006|publisher=Contactmusic News|accessdate=June 3, 2012|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224100531/http://www.contactmusic.com/news-article/j.lo-to-prove-critics-wrong-with-spanish-album_30_01_2006|url-status=dead}}</ref> Нејзиниот сопруг, пејачот Марк Ентони, беше продуцент на албумот, заедно со Estefano, освен за "Que Hiciste", за која песна Ентони беше ко-продуцент со Julio Reyes. Албумот го достигна десеттото место на Билборд 200<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=December 26, 2021}}</ref> и четири недели го задржа првото место на U.S. Top Latin Albums, како и седум последователни недели на U.S. Latin Pop Albums. Албумот добро помина и во Европа, наоѓајќи се на трето место на листите, што главно се должи на големиот успех во земјите како Швајцарија, Италија, Шпанија, Франција, Белгија, Грција, Германија, Австрија и Португалија. На 24 јули 2007 магазинот Billboard објави дека Лопес и сопругот Марк Ентони ќе настапуваат на заедничка светска турнеја наречена "Juntos en Concierto" со почеток на 29 септември во Њу Џерси.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/arts/music/09lope.html?_r=1|title=Sure, Bring Your Family to Work|last=Sanneh|first=Kelefa|date=October 9, 2007|work=The New York Times|access-date=October 9, 2021}}</ref><ref name="ld1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.soundspike.com/story2/12624/jennifer-lopez-to-drop-brave-new-album/|title=Jennifer Lopez to drop 'Brave' new album|last=Kilgore|first=Kym|date=August 13, 2007|work=LiveDaily|archive-url=http://www.freezepage.com/1338238555ICJBKARMZN?url=http://www.soundspike.com/story2/12624/jennifer-lopez-to-drop-brave-new-album/|archive-date=May 28, 2012|accessdate=September 4, 2010}}</ref> Билетите започнаа да се продаваат на 10 август. Турнејата беше мешавина од нејзината актуелна музика, постари нумери и шпанскa музика. Во подоцнежните соопштенија за печатот, Лопес објави детален план за маршутата. Турнејата започна на 28 септември 2007 година на Mark G. Etess арената и заврши на 7 ноември 2007 во American Airlines арената во Мајами, Флорида. Водечкиот сингл, "Que Hiciste" беше (шпански превод на "What did you do"), официјално пуштен на радио станиците во јануари 2007 година. Оттогаш, тој сингл го достигна својот врв како 86 пласиран на Американската Billboard Hot 100 и прво пласиран на Hot Latin songs и Hot Dance Club Play. Исто така се проби во првите десет на европските листи. Спотот за песната е првиот спот на шпански јазик кој ќе се појави на прво место на Total Request Live daily countdown на MTV. Вториот сингл е наречен "Me Haces Falta", а третиот "Por Arriesgarnos". Лопес победи на Американските музички награди, во категоријата Омилен латински артист во 2007 година. Со Como Ama Una Mujer, Џенифер Лопес е една од ретките изведувачи кој дебитирал на топ 10 на Billboard 200 со шпански албум. Лопес го издаде нејзиниот петти студиски албум на англиски јазик (шести севкупно) Brave, на 9 октомври 2007 година, по шест месеци излезе Komo ama una Mujer. Таа соработуваше со продуцентите Midi Mafia, J. R. Rotem, Lynn и Wade и Ryan Tedder, а Rotem на некои траки соработуваше со својот партнер Evan "Kidd" Bogart. Претходно, на 26 август 2007 година, ABC, премиерно објави промотивен клип за четвртата сезона на серијата Desperate Housewives, на кој има дел од песната " Mile In These Shoes". "Do It Well" беше водечки сингл и стигна до топ 20 во многу земји. "Hold It, Don't Drop It" беше издаден како втор сингл, само во некои европски земји. Третиот сингл беше насловен Brave и дури иако беше објавено на официјалното мрежно место на директорот Michael Haussman дека снимањето на спотот е завршено, сепак неговата промоција не се случи, најверојатно поради ниската продажба на албумот. === 2009 — до денес: Love? === За време на нејзината бременост во 2007 Лопес го пишуваше нејзиниот седми студиски албум, Love? со цел да биде издаден во летото 2010 година. Има соработки со Danja, Jim Jonsin, Darkchild, Chris n Teeb (од Dropzone), Tricky Stewart, The-Dream, D'Mile Mike Caren, Jean Baptiste и The Neptunes. Песната со наслов "Fresh Out The Oven" во кој учествуваше раперот од Мајами, PitBull се појави онлајн во октомври 2009 година, но нејзината издавачка куќа рече дека едноставно тоа е сингл со кој сака да се привлече внимание. Од тогаш го зазеде врвот на Hot Dance Club табелата. Официјалниот сингл на овој проект, "Louboutins", имаше свое радио деби на 23 ноември 2009 година, по премиерата на песната и изведбата на Американските музички награди. Песната само успеа да влезе во Hot Dance Club Play листата шест недели по пуштањето и да стигне до првото место, сепак, не успеа да влезе на било која листа, вклучувајќи ги и Billboard Hot 100. Кон крајот на февруари 2010 година, беше потврдено дека Лопес и Epic Records ја прекинаа соработката.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/louboutins-fresh-oven-flop-epic-records-jennifer-lopez-boot-source-article-1.194874|title=After 'Louboutins', 'Fresh Out of the Oven' flop, Epic Records gives Jennifer Lopez the boot: source|last=Gatecrasher|date=February 23, 2010|work=Daily News|access-date=August 16, 2014|location=New York}}</ref> Менаџерот на Лопес, Benny Medina ја потврди веста велејќи: „Џенифер имаше прекрасен однос со Sony Music Group и тие споделија многу успеси заедно, но време беше да се направи промена која најдобро ќе служи на правецот на нејзината кариера како глумица и артист кој снима музика, таа е многу благодарна кон сите во Sony за сè што остварија заедно." Подоцна Лопес објави соопштение до медиумите, каде што рече дека таа веќе ги исполни договорните обврски со Sony Music Entertainment и Epic Records и одлучи дека е најдобро да се стави крај на партнерството на срдечен и пријателски начин. Таа додаде дека пронашле нов „дом" (издавачка куќа) за албумот "Love?” и тој ќе излезе летото 2010 година. Набрзо откако беше забележано како разговараат со претседателот на Island Def Jam Music Group и извршен директор на LA Reid, беше потврдено (на 19 март 2010 година) дека Лопес потпиша договор со Def Jam Recordings и дека веќе работат на новиот материјал за Love? со RedZone Entertainment (Kuk Harrell, The-Dream и Tricky Stewart). === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Baila'' || 1998. || Џим Гејбл |- | '' If You Had My Love'' || 1999. || Пол Хунтер |- |''No Me Ames'' || 1999. || Кевин Бреј |- | ''Waiting for Tonight'' || 1999. || Францис Лавренс |- | ''Feelin' So Good'' || 2000. || Пол Хунтер |- | ''Love Don't Cost a Thing'' || 2000. || Пол Хунтер |- | ''Play'' || 2001. || Францис Лавренс |- | ''Ain't It Funny'' || 2001. || Херб Рајтс |- | ''I'm Real'' || 2001. || Дејв Мејерс |- |''I'm Real (Murder Remix)''|| 2001. || Дејв Мејерс |- |''Ain't It Funny (Murder Remix)''|| 2002. || Крис Џад |- |''I'm Gonna Be Alright ''|| 2002.|| Дејв Мејерс |- | ''Alive'' || 2002. || Џим Гејбл |- | ''Jenny from the block'' || 2002. || Францис Лавренс |- | ''All i have'' || 2002. || Дејв Мејерс |- | ''I'm glad'' || 2003. || Дејвид ЛаЧапел |- | ''Baby I Love You'' || 2003. || Мејерт Авис |- | ''Get Right'' || 2004. || Францис Лавренс |- | ''Hold You Down''|| 2005. || Дајан Мартел |- | ''Control Myself'' || 2006. || Хјуп Вилијамс |- | ''Qué Hiciste''|| 2007. || Мајкл Хаусман |- | ''Me Haces Falta'' || 2007. || Sanji |- | ''Brave''|| 2007. || Мајкл Хаусман |- |''Do It Well''|| 2007. || Дејвид ЛаЧапел |- | ''Hold It Don't Drop It'' || 2007. || Мелина Метсоукас |- | ''Fresh Out the Oven'' || 2009. || Џонас Акерлунд |- | ''Good Hit'' || 2011. || Алекс Морс |- | ''On the Floor'' || 2011. || TAJ Stansberry |- | ''I'm Into You'' || 2011. || Мелина Метсоукас |- | ''Papi'' || 2011. || Пол Хунтер |- | ''T.H.E. (The Hardest Ever)''|| 2011. || Рич Ли |- | ''Dance Again'' || 2012. || Пол Хунтер |- | ''Follow the Leader'' || 2012. || Џеси Тереро |- | ''Goin' In'' || 2012. || Ејс Нортон |- | ''Live It Up''|| 2013. || Џеси Тереро |- | ''Same Girl'' || 2014. || Gomillion & Leupold |- | ''Adrenalina'' || 2014. || Џеси Тереро |- | ''I Luh Ya Papi'' || 2014. || Џеси Тереро |- | ''We Are One (Ole Ola)'' || 2014. || Бен Мур |- | ''First Love''|| 2014. || Антони Мандлер |- | ''Booty'' || 2014. || Хјуп Вилијамс |- | ''Stressin'' || 2014. || Еиф Ривера |- | ''Feel the Light''|| 2015. || Хјуп Вилијамс |- | ''Back It Up'' || 2015. || Колин Тили |- | ''Ain't Your Mama'' || 2016. || Камерон Дуди |- | ''Ni Tú Ni Yo'' || 2017. || Емил Нава |- | ''Amor Amor Amor'' || 2017.|| Џеси Тереро |- | ''Se Acabó el Amor'' || 2018. || Даниел Дјуран |- | '' El Anillo'' || 2018. || Сантјаго Салвиче |- | '' Dinero'' || 2018. || Џозеф Кан |- | '' Te Guste'' || 2018. || Мајк Хо |- | '' Limitless'' || 2018. || Џенифер Лопес |- | '' Medicine'' || 2019. || Џора Францис |- | ''Pa Ti '' || 2020. || Џеси Тереро |- | '' Lonely '' || 2020. || Џеси Тереро |- | '' It's The Most Wonderful Time of the Year'' || 2020. || Сантјаго Салвиче |- | '' In the Morning '' || 2021. || Џора Францис |- | '' Cambia El Paso '' || 2021. || Џеси Тереро |- | ''On My Way '' || 2021. ||Сантјаго Салвиче |- | ''On My Way (TELYKast Remix) '' || 2022. ||kennygfilms |- | ''Marry Me '' || 2022. || |- |''Can't Get Enough''|| 2024. || Дејв Мејерс |- |''Can't Get Enough (Remix)''|| 2024. || Тану Муино |- | ''This Is Me...Now'' || 2024. ||Дејв Мејерс |- | ''Rebound'' || 2024. ||Дејв Мејерс |- | ''Hummingbird '' || 2024. ||Дејв Мејерс |- | ''Hearts and Flowers '' || 2024. ||Дејв Мејерс |- | ''Broken Like Me '' || 2024. ||Дејв Мејерс |- | ''Midnight Trip To Vegas '' || 2024. ||Дејв Мејерс |} == Други проекти == На 10 април 2007 Лопес се појави како ментор на ''[[Американски идол|Aмерикански идол]]''.<ref name="varietyidol">{{Наведени вести|url=https://variety.com/2019/music/features/jennifer-lopez-hustlers-its-my-party-the-godmother-1203313001/|title=How Jennifer Lopez Learned to Dance Again|last=Setoodeh|first=Ramin|date=August 26, 2019|work=Variety|access-date=October 9, 2021}}</ref> Таа, исто така стана извршен продуцент на осум епизоди од реалното шоу, DanceLife, кое се прикажува на MTV и започна на 15 јануари 2007.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/shows/dancelife/series.jhtml|title=Dancelife &#124; Full Episodes, Photos, Episode Synopsis and Recaps|publisher=MTV News|accessdate=August 8, 2012|archive-date=2009-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090815082500/http://www.mtv.com/shows/dancelife/series.jhtml|url-status=dead}}</ref> Лопес помогна во изборот на учесниците и се појави во самото шоу. Потоа работеше како извршен продуцент на мини-серија емитувана на Univisión, именувана по нејзиното CD, Como Ama Una Mujer, кое се емитуваше во пет епизоди од 30 октомври - 27 ноември 2007 година и во кое глумеше Adriana Cruz. Лопес потпиша договор како ѕвезда и извршен продуцент на реалити сериите без сценарио на TLC, оддел на Discovery Communications Inc. Сериите беа со цел да го рекламираат лансирањето на нејзиниот нов парфем, а не се фокусира на нејзиното семејство. Тие не беа профитабилни. == Бизнис == Лопес започна своја модна линија во 2003 година. Именувана како JLO од Џенифер Лопес, кон линијата беа вклучени различни видови на облека за млади жени, вклучувајќи и фармерки, маици, палта, каиши, чанти и долна облека, како и накит и галантерија што вклучува капи, ракавици и марами. Лопес учествуваше во кампања на Louis Vuitton, зима 2003. Во 2005 година, таа започна линија наречена Sweetface. Кон крајот на 2007 година, Лопес ја затвори J LO од Џенифер Лопес и отвори нова линија за тинејџери наречена JustSweet. Нејзините модни линии се појавија на многу настани на модните недели во Њујорк. Честата употреба на животинско крзно во нејзините модни линии и личната гардероба ѝ донесе презир од луѓето кои се занимаваат со правата на животните. На премиерата на Monster-in-Law, во Лос Анџелес, повеќе од сто демонстранти, од People for the Ethical Treatment of Animals (PETA) одржаа демонстрација за да се потенцира нивната загриженост. На 12 април 2002, Лопес отвори кубански ресторан наречен Madre’s, во областа South Lake, во Пасадена, Калифорнија. Лопес се појави и во индустријата за парфеми со нејзиниот прв парфем "Glow by J.Lo". Во октомври 2003 година, го претстави парфемот "Still", навраќајќи се на "Glow" претходната година, со пуштање на ограничена едиција " Miami Glow by J.Lo", во чест на нејзиниот усвоен роден град, Мајами. Лопес, исто така, на пазарот ги претстави и " Glow " лосионите за тело, како и производите за потемнување. За Божиќната сезона, 2005 година, таа пушти во продажба уште еден парфем, " Live by Jennifer Lopez ". За Денот на вљубените " во 2006 година, “Miami Glow" беше заменет со " Love at First Glow by J.Lo ". Нејзиниот следен мирис беше " Live Luxe " издаден во август 2006, проследен со " Glow After Dark" во јануари 2007 година. Следните парфеми од Џенифер Лопес беа: "Deseo", "Deseo Forever " за азискиот пазар и првиот мирис за мажи наречен "Deseo for men". Во февруари 2009 Лопес го претстави "Sunkissed Glow". Последниот парфем е "My Glow", која е достапен од октомври 2009 година. Лопес е портпарол за Lux шампоните во Јапонија, појавувајќи се во телевизиски реклами за производот. Лопес е сопственик на филмската и телевизиска продукциска компанија Nuyorican Productions. Беше ко-основана со нејзиниот менаџер Bennu Medina, кој се претпоставува дека требаше да добие половина од приходите на компанијата. Лопес се раздели со Медина многу брзо откако компанијата беше основана, но тие подоцна ги обновија нивните деловни односи. Од страна на магазинот “People en Español” Лопес беше ставена на насловната страна од „50 Најубави" во 2006 година и „100 највлијателни луѓе со потекло од Латинска Америка" во февруари 2007 година. == Приватен живот == Беше објавено дека на крајот од 2006 година Џенифер Лопес и Марк Ентони посетуваа професионални деловни часови во Church of Scientology Celebrity Centre во Холивуд, Калифорнија. Исто така имаше гласини дека Лопес и Ентони станаа сциентологисти во тој период, со помош на Angelo Pagan, сопругот на глумицата и сциентолог Leah Remini. Пред да се рашират тие гласини Лопес имаше изјавено на NBC: „Јас не сум сциентолог, јас бев израсната како католик. Но, чуден е начинот на кој луѓето доаѓаат во сциентологијата. За мене тоа е толку чудно. Тоа се некои од најдобрите луѓе што сум ги сретнала во мојот живот." Таа додава: „Татко ми е сциентолог веќе 20 години. Тој е најдобриот човек што го знам во мојот живот и затоа чудно е за мене што луѓето сакаат да говорам за сциентолозите во негативна конотација.” На 7 ноември 2007 година, последната ноќ од нејзината турнеја "En Concierto", Лопес потврди дека таа и нејзиниот сопруг Марк го очекуваат своето прво дете. Со соопштението завршија месеци и месеци на шпекулации кои ја пратеа во текот на бременоста. Нејзиниот татко подоцна потврди (на 5 февруари 2008 година) дека таа очекува близнаци. Лопес, на 22 февруари 2008 година донесе на свет близнаци, девојче и момче, Emme Maribel Muñiz, и Maximilian "Max" David Muñiz. Близнаците беа претставени пред јавноста на 11 март 2008 во изданието на магазинот People, за што магазинот ѝ исплати на Џенифер 6.000.000 долари. == Врски == Вниманието на медиумите се фокусираше на нејзиниот личен живот. Таа имаше врски со Ojani Noa, Sean Combs, Cris Judd, Ben Affleck и Marc Anthony. Почнувајќи во 1984 година, кога Лопес беше на возраст од 15 години и сè уште беше средношколка, таа почна да излегува со David Cruz. Тие се разделуваат во 1994 година, а таа сè уште останува во блиски односи со него, десет години откако тие се разделија; Лопес во 2004 година изјави: „Тој е пријател и тој најверојатно знае повеќе за мене отколку било кој друг". Првиот брак на Лопес беше со Кубанецот Ojani Noa, на 22 февруари 1997 година. Лопес го запозна Noa додека тој работеше како келнер во еден ресторан во Мајами. Се разведуваат во јануари 1998 година. Лопес подоцна го вработи Noa како менаџер на својот ресторан во Пасадена, во април 2002 година, но тој беше отпуштен во октомври 2002 година. Откако Noa ја тужел Лопес за престанокот на работниот однос, тие се одлучиле спогодбено да го завршат судскиот спор. Во април 2006 година Лопес поднесе тужба за да го спречи својот поранешен сопруг во намерата да објави книга која содржи лични податоци за нивниот краткoтраен брак, тврдејќи дека го прекршил предбрачниот договор. Во август 2007 година, судот назначи посредник кој издаде постојана забрана за Ojani Noa за „критикување, оцрнување, претставување во негативно светло или на друг начин деградирање" на Џенифер Лопес. Нејзе ѝ беа дадени 545.000 долари за обесштетување, што вклучуваше речиси 300.000 долари за легални такси и речиси 48.000 долари за арбитража трошоци. На Noa исто така му беше наредено да ги предаде лично на Лопес или на нејзиниот адвокат сите копии на материјали поврзани со книгата. Во ноември 2009 година, Лопес го тужеше Noa за прекршување на договорот и нарушување на приватноста, со цел да го спречи во издавањето на филмот, "How I Married Jennifer Lopez: The JLo and Ojani Noa Story" (Како се оженив со Џенифер Лопес: Приказната на JLO и Ојani Noa) и дотогаш необјавените домашни снимки. На 1 декември 2009 година, судијата James Chalfant му издава привремена забрана на Noa и неговиот агент, Ed Meyer, забранувајќи им да ги дистрибуираат снимките. Бидејќи налогот е само привремен, адвокатот на Лопес, Jay Lavely, рече дека тој ќе направи сè за налогот да биде траен. Lavely истакна дека „Немаше ништо налик на секс снимка во сопственост на Ноа. Тоа е приватно и лично, но не е секс лента. Тие се погрешно презентирани пред јавноста за да се зголеми вредноста и вниманието на медиумите". По сослушувањето, Noa рече дека тој планира да поднесе жалба на одлуката, изјавувајќи: „Не е за парите, тоа е за мојот живот". Потоа Лопес ја имаше две и пол годишната врска со хип-хоп магнатот Sean Combs. На 27 декември 1999, Лопес и Комбс беа во еден Клуб на Менхетен во Њујорк, кога при расправија помеѓу Комбс и една друга група беше употребено оружје. Лопес и Комбс го напуштиле местото на настанот и подоцна биле застанати од страна на полицијата. Пиштол беше пронајден под предното седиште на нивното возило. Комбс беше обвинет за недозволено поседување на оружје. Стресот од судењето на Комбс и прогонувањето од страна на печатот само ги зголеми проблемите кои ги имаа помеѓу нив. Лопес ја прекина нејзината врска со Комбс една година подоцна. За време на граѓанската тужба во 2008 година, адвокатот на тужителот изјави дека Лопес „не може ништо да придонесе за случајот". Нејзиниот втор брак беше со нејзиниот поранешен танчер кој ја пратеше на настапите, Cris Judd. Таа се запозна со Judd за време на снимањето на музичкиот спот за синглот "Love don’t cost a thing." Тие стапија во брак на 29 септември 2001 година, во нивниот дом, во едно предградие на Лос Анџелес. Нивниот брак делотворно заврши во јуни 2002 година, кога Лопес започна да се појавува во јавноста со Ben Affleck. Тие официјално се разведоа во јануари 2003 година. По разводот, Лопес започна врска со глумецот Ben Affleck. Нејзиниот однос со Afflek доби голем публицитет, со дуплирањето на медиумите на парот "Bennifer". Лопес ја објави нејзината свршувачка со Affleck во ноември 2002 година, откако Affleck ѝ даде шест-каратен розов дијамантски прстен во вредност од 1.200.000 долари. Лопес изјавуваше дека Affleck навистина е „вистинскиот" и дека тие наскоро ќе има семејство. Бракот, кој беше планиран за 14 септември 2003 во Санта Барбара, Калифорнија, беше откажан само неколку часа пред настанот. Тие го објавија крајот на нивната свршувачка во јануари 2004 година. За нивната врска имаше направено пародија во една од епизодите на South Park, "Fat Butt and Pancake Head", која се емитуваше на 16 април 2003. Во 2003 година, Лопес и Afflek настапија заедно во филмот "Gigli" и во филмот од 2004 година "Jersey Girl". По помалку од два месеци откако раскина со Afflek, Лопес беше видена со пејачот Marc Anthony, долгогодишен пријател со кого работела во музичките спотови. Тие кратко биле во врска кон крајот на 1990-тите, пред неговиот прв брак и нејзиниот втор. Лопес и Anthony снимија дует во почетокот на 2004 година, за претстојниот филм на Лопес, “Shall we dance”. Во октомври 2003 година, Anthony се раздели по вторпат, од својата прва сопруга, поранешна Мис на универзум Dayanara Torres, со која има две деца. Torres поднесе барање за развод три месеци подоцна. Лопес и Ентони направија мала свадба во домашна атмосфера на 5 јуни 2004 година, четири дена откако неговиот развод од Торес беше финализиран. Нивната церемонија беше приватна и без публицитет. Гостите на Лопес имаа покана за „попладневна забава" во куќата на Лопес и не биле свесни дека тие всушност ќе присуствуваат на нејзината свадба. Двојката не планирала нивниот брак толку рано да добива публицитет, давајќи си поголема приватност и време кое ќе го поминат заедно. По свадбата, Ентони одби да го коментира нивниот брак за време на интервјуата што беа закажани претходно за промоција на новиот албум "Amar Sin Mentiras" (Да се љуби без лаги). Во февруари 2005 година, Лопес го потврди бракот, и додаде дека: „Секој го знае тоа. Тоа не е тајна". Неколку месеци подоцна, ќерката на Anthony, Ariana, се појави на крајот на музички спот на Лопес "Get right", како нејзина помала сестричка. Во однос на неговиот брак и семејниот живот, Ентони одржува приватен, а понекогаш и дефанзивен став со медиумите, што имаше влијание и врз Лопес да постави некои граници во врска со интервјуата. На 29 декември 2008 година, Daily News објави дека Лопес и Ентони планираат да го објават нивниот развод на Денот на вљубените. Ова тврдење беше ставено во мирување од страна на нејзиниот претставник за јавноста кој наведе дека: „Нема пристојност во натписот". == Поддршка на Детската болница во Лос Анџелес == Лопес е голем поддржувач на Детската болница во Лос Анџелес. Затоа и беше доделена „Детската Хуманитарна награда“ на инаугурацијата на болницата Noche de Niños во септември 2004 година. Лопес продолжува да присуствува на годишните доделувања на награди и е редовен посетител на болницата. Пејачката учествуваше во Nautica Malibu тријатлонот во 2008 година, со што болницата на еден начин доби голема полза. Во мај 2009 година, Лопес ја формираше Maribel Фондацијата, со цел поддршка на Детската болница во Лос Анџелес и подобрување на здравствената заштита на меѓународно ниво. == Застапување за човекови права == На 14 февруари 2007, Лопес ја доби наградата на "Amnesty International" како признание на нејзината работа како продуцент и ѕвезда на Bordertown, филм кој ги прикажува убиствата на стотици жени во пограничниот град Хуарес, Мексико. Добитникот на Нобеловата награда за мир José Ramos-Horta ѝ ја додели наградата на Лопес на Меѓународниот филмски фестивал во Берлин. Таа, исто така, доби специјално признание и благодарност од Norma Andrade, соосновачот на Nuestras Hijas de Regreso a Casa A.C. (граѓанското здружение „Нека се вратат нашите ќерки дома"), чии членови се мајките и семејствата на убиените жени од Хуарес. Заложување за вакцинација Лопес исто така се вклучи во промовирањето на вакцинација за магарешка кашлица. Таа соработуваше со непрофитните организации Sounds of Pertussis и March of Dimesза со цел да се зголеми свеста за болеста и да ги поттикне родителите да ги вакцинираат новороденчињата со цел да се спречи ширењето на истата. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://twitter.com/jlo Твитер страницата на Џенифер Лопе] * [http://www.facebook.com/JenniferLopezOfficial Фејсбук профилот на Лопес] * [http://www.jenniferlopezonline.com/default.aspx Џенифер Лопес онлајн] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121105215924/http://www.jenniferlopezonline.com/Default.aspx |date=2012-11-05 }} * [http://www.lyrics.az/jennifer-lopez/ Текстови од песните] * [http://www.myspace.com/jenniferlopez Џенифер Лопес на МајСпејс] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Лопес}} [[Категорија:Американски музичари|Лопес, Џенифер]] [[Категорија:Американски глумци|Лопес, Џенифер]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американски поп-пејачки]] [[Категорија:Американски модни творци]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] 8c7unr5n1cyxtukt72rv9pqi4k7f5nx 0 32617 5590826 5372377 2026-07-12T09:45:54Z Andrew012p 85224 5590826 wikitext text/x-wiki ''Оваа статија се однесува на филмот Кум, за други значења погледнете [[Кум (појаснување)]].'' {{Инфокутија за филм | name = Кум | image = Кум плакат 1972 (МКД).jpg | image_size = | caption =Плакатот на македонски јазик | director = [[Френсис Форд Копола]] | producer = [[Алберт С. Руди]] | writer = [[Марио Пузо]] (роман и сценарио)<br />[[Френсис Форд Копола]] | narrator = | starring = [[Марлон Брандо]]<br />[[Ал Пачино]]<br />[[Џејмс Кан]]<br />[[Роберт Дувал]]<br />[[Дијана Китон]] | music = [[Нино Рота]]<br />[[Кармајн Копола]] | cinematography = [[Гордон Вилис]] | editing = [[Вилијам Рејнолдс]]<br />[[Питер Зинер]] | studio = Alfran Productions | distributor = Paramount Pictures | released = {{Film date|1972|03|15|Државен театар на Лоу ([[Њујорк]])|1972|03|24|[[САД]]}} | runtime = 175 мин. | country = {{САД}} | language = [[Англиски јазик|англиски]] | budget = $6,000,000-$7,000,000 | gross = $2,450,000–2,860,000 | preceded_by = | followed_by = ''[[Кум II]]'', ''[[Кум 3 (филм)]]'' | website = | amg_id = 1:20076 | imdb_id = 0068646 }}'''''Кум''''' ([[англиски]]: ''The Godfather'') — [[САД|американски]] [[филм]] од [[1972]] година, снимен според истоимената [[Кум (роман)|книга]] на [[Марио Пузо]]. Филмот е во [[режија]] на [[Фрaнсис Форд Копола]], кој исто така е автор на [[сценарио]]то, заедно со [[Марио Пузо]]. Главните улоги ги толкуваат: [[Марлон Брандо]], [[Ал Пачино]], [[Дајан Китон]], [[Џејмс Кан]], [[Роберт Дувал]], [[Ричард Кастелано]], [[Џон Казале]] итн. Филмот имал голем успех кај филмската критика и вообичаено котира високо на многу списоци со најдобрите филмови на сите времиња: трето место според [[Американскиот филмски институт]], второ место (со оцена 9.1 од 10) на списокот на „најдобри 250 филмови“ според [[ИМДБ]] итн. Во 1973 година, филмот имал 11 номинации, а освоил три награди „[[Оскар]]“, во категориите: најдобра [[фотографија]], најдобар глумец (Марлон Брандо) и најдобро адаптирано сценарио. Истата година, филмот освоил пет награди „[[Златен глобус]]“, една награда на [[БАФТА]] и една награда „[[Греми]]“ ([[Нино Рота]], за најдобра музика). Вкупно, филмот освоил 26 награди.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0068646/awards?ref_=tt_awd IMDb, The Godfather (1972), Awards (пристапено на 31.3.2017)]</ref> ==Содржина== Шефот на едно [[мафија]]шко семејство од [[Њујорк]], Вито Корлеоне (го игра Марлон Брандо), прави [[свадба]] за својата ќерка. По тој повод, кај него доаѓаат разни луѓе, кои му бараат одредени услуги. По некое време, него го посетува мафијашот Солоцо со понуда да започнат во [[Трговија со дрога|трговијата со дрога]], а откако дон Корлеоне ја одбива понудата, другите семејства убиваат неколку негови соработници, а се обидуваат да го убијат и него. Сепак, Дон Корлеоне го преживува нивниот напад, а неговиот најмлад син Мајкл (го игра Ал Пачино), кој е единствениот од [[семејство]]то којшто нема никаква врска со [[криминал]]от, најпрвин го спасува својот татко кого непријателите сакаат да го убијат во [[болница]]та, а потоа се пријавува да ги убие Солоцо и [[Корупција|корумпираниот]] [[Полиција|полициски]] капетан. Веднаш потоа, поради безбедносни причини, Мајкл заминува во [[Сицилија]], каде се оженува со убавата девојка Аполонија. Меѓутоа, неговите непријатели се обидуваат да го убијат при што погинува Аполонија. <br /> Во меѓувреме, во Њујорк владее крвава војна меѓу мафијашките семејства. По враќањето на Дон Корлеоне дома, додека тој се опоравува, него го заменува синот Сони (го игра Џејмс Кан), но набргу и тој е убиен во заседа. Поради тоа, Дон Корлеоне закажува состанок на водачите на петте њујоршки семејства, на кој тие се договараат да запре војната. Набргу, Дон Корлеоне умира, а на неговото место доаѓа синот Мајкл, кој се оженува со својата поранешна девојка Кеј (ја игра Дајана Китон). По [[Закоп|погребот]] на својот татко, Мајкл организира свирепи [[Убиство|убиства]] на водачите на петте семејства, а го убива и својот зет за сестра, Карло, за кого дознава дека го наместил убиството на Сони. На тој начин, Мајкл ја зацврстува својата положба како новиот Дон Корлеоне.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0068646/ IMDb, The Godfather (1972) (пристапено на 31.3.2017)]</ref> == Глумци == * [[Марлон Брандо]] како [[Вито Корлеоне]] * [[Ал Пачино]] како [[Мајкл Корлеоне]] * [[Џејмс Кан]] како [[Сони Корлеоне]] * [[Роберт Дувал]] како [[Том Хеген]] * [[Диана Китон]] како [[Кеј Адамс-Корлеоне]] * [[Џон Казале]] како [[Фредо Корлеоне]] * [[Телиа Шири]] како [[Кони Корлеоне]] * [[Џани Русо]] како Карло Ризи * [[Ричард С. Кастелано]] како [[Питер Клеменза]] * [[Абе Вигода]] како [[Салваторе Тесио]] * [[Ал Летиери]] како Виргил "Турчинот" Солозо * [[Стерлинг Хејден]] како [[Капетан МекКласки (Кум)|Капетан Марк МелКласки]] * [[Лени Монтана]] како [[Лука Брази]] * [[Ричард Конте]] како [[Емилио Барзини]] * [[Ал Мартино]] како Џони Фонтејн * [[Џон Марли]] како Џек Волц * [[Алекс Роко]] како Мо Грин * [[Моргана Кинг]] како [[Кармела Корлеоне]] * [[Корадо Гаипа]] како Дон Томасино * [[Франко Сити]] како Кало * [[Анџело Инфанти]] како Фабрицио * [[Џони Мартино]] како Паули Гато * [[Виктор Рендина]] како Филип Татаглиа * [[Тони Гиоргио]] како Бруно Татаглиа * [[Симонета Стефанели]] како [[Аполонија Вители-Корлеоне]] * [[Ричард Брајт (актер)|Ричард Брајт]] како [[Ал Нери]] == За филмот == „Кум“ се смета за модерен [[еп]] и за брилијантна [[метафора]] за американското [[општество]]. Самиот Копола во една прилика изјавил дека секогаш сакал да ја употреби [[мафија]]та како метафора за [[САД]], зошто двете имаат корени во [[Европа]]. Според неговите зборови, „и двете се целосно [[Капитализам|капиталистички]] ориентирани и основната грижа им е [[профит]]от. И мафијата во [[Америка]] се чувствува како добротворна [[организација]], а нејзините [[раце]] се извалкани со [[крв]]та од она што мора да го прават за да ги заштитат својата моќ и интересите“. <br /> Филмот го краси извонредна [[фотографија]], која одлично ја прикажува приказната за [[семејство]]то Корлеоне. Во филмот има многу антологиски сцени како, на пример, легендарната сцена на будењето на непослушниот [[холивуд]]ски моќник покрај отсечената [[глава]] на неговиот омилен [[коњ]], итн. Исто така, филмот го краси и музиката на [[Нина Рота]], а најпозната е „Љубовната тема“. Најпосле, филмот обилува со многу луцидни дијалози. Така, една од најефективните реченици во филмот ја изговара Дон Вито Корлеоне (го игра Марлон Брандо) кој, објаснувајќи ги своите планови да го натера Џек Волц да му ја даде главната улога од својот нов филм на кумчето Џони Фонтејн, вели: „Ќе му дадам понуда која не може да ја одбие.“ <br /> Инаку, филмот е снимен според романот „Кум“ на [[Марио Пузо]], кој останал на списокот на најдобри бест-селери на „[[Њујорк тајмс]]“ дури 67 недели и бил продаден во над девет милиони копии во текот на две години. „[[Парамаунт]]“ првично дознал за романот на Пузо во 1967 година при што потпретседателот на „Парамаунт“, Питер Барт, што му понудил на Пузо да направи филм според романот, а Пузо прифатил бидејќи имал потреба од [[пари]]. Интересно е да се забележи дека лесно можело да се случи филмот да остане без Марлон Брандо и Ал Пачино, зашто никој освен [[режисер]]от не сакал тие да бидат ангажирани во филмот. Имено, [[продуцент]]ите планирале улогата на Мајкл Корлеоне да му ја понудат на некое познато име, како [[Роберт Редфорд]] или [[Рајан О'Нил]], но Копола инсистирал улогата да ја добие во тоа време младиот и непознат Пачино. Истовремено, продуцентите не го сакале Брандо поради неговата репутација на кавгаџија и незгоден соработник, но повторно, Копола сметал дека токму Брандо е најпогодниот избор за Дон Вито Корлеоне. Дури откако Копола направил пробно снимање со Брандо, продуцентите попуштиле и прифатиле тој да ја игра улогата на главата на мафијашкото семејство.<ref>Наташа Спирова-Серафимова, „Хари Потер заработи седум милијарди долари, а Господарот на прстените 17 оскари“, ''Антена'', број 900, 25.9.2015, стр. 10-11.</ref> == Надворешни врски == * [http://www.imdb.com/title/tt0068646/ Кум] на [[ИМДБ]] * [http://www.ruinedendings.com/film544plot Кратка содржина] на ''Ruined Endings'' * [http://www.thegodfathertrilogy.com/ Трилогијата Кум] * [http://www.ea.com/official/godfather/godfather/us/home.jsp Играта „Кум“ од 2006 година] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080913231140/http://www.ea.com/official/godfather/godfather/us/home.jsp |date=2008-09-13 }} * [http://www.amigagames.com/gage/g/godfather.html Играта „Кум“ од 1991 година] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071230103922/http://www.amigagames.com/gage/g/godfather.html |date=2007-12-30 }} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски криминалистички филмови]] [[Категорија:Филмови компонирани од Нино Рота]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Лос Анџелес]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Њујорк]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Сицилија]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Лас Вегас]] [[Категорија:Филмови снимени во Њујорк]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 1972 година]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во 1940-тите]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во 1950-тите]] [[Категорија:Филмови со Марлон Брандо]] [[Категорија:Филмови со Ал Пачино]] [[Категорија:Филмови со Џејмс Кан]] [[Категорија:Филмови со Роберт Дувал]] [[Категорија:Филмови со Ричард Кастелано]] [[Категорија:Филмови со Џон Казале]] [[Категорија:Филмови со Дајан Китон]] [[Категорија:Филмови на Френсис Форд Копола]] [[Категорија:Сценарија на Френсис Форд Копола]] [[Категорија:Сценарија на Марио Пузо]] [[Категорија:Кум Филмови]] [[Категорија:Филмови на Paramount Pictures]] [[Категорија:Филмови засновани на романи]] [[Категорија:Филмови засновани на романи за организиран криминал]] [[Категорија:Филмови за мафијата]] [[Категорија:Криминалистички филмови]] [[Категорија:Култни филмови]] [[Категорија:Филмови адаптирани во видео игри]] [[Категорија:Филмови во Националниот филмски регистер на САД]] [[Категорија:Филмови за семејства]] [[Категорија:Биографски филмови]] [[Категорија:Американски драмски филмови]] 6avbf4s3nojsau8gvy6aly3dnpqbegt 0 38453 5590584 5578590 2026-07-11T19:32:07Z Andrew012p 85224 /* Филмографија Ако најдете официјален македонски наслов, ве молам ставете го кај делот „Македонски наслов“. */ 5590584 wikitext text/x-wiki {{Глумец | име = Бред Пит | изворно_име = Brad Pitt | слика = Brad Pitt-69858.jpg | ширина = 240px | опис_на_слика = Пит на [[Венецијански филмски фестивал|Венецијанскиот филмски фестивал]] во 2024 г. | родено_име = Вилијам Бредли Пит | датум_на_раѓање = {{датум на раѓање и возраст|1963|12|18}} | место_на_раѓање = [[Шони (Оклахома)|Шони]], [[Оклахома]], [[САД]] | државјанство = [[САД|американско]] | занимање = [[глумец]], [[филмски продуцент]] | активни_години = 1987— | награди = „[[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]]“ (2014, 2020)<br>„[[Златен глобус]]“ (1996, 2020)<br>„[[БАФТА]]“ (2014, 2020)<br>„[[Еми (награда)|Еми]]“ (2014)<br>„[[Куп Волпи]]“ (2007) | imdb_id = 0000093 }} '''Вилијам Бредли Пит''', познат како '''Бред Пит''' (роден [[18 декември]] [[1963]]) — американски [[глумец]]. == Животопис == Бред Пит пораснал во [[Спрингфилд]], [[Мисури]]. Поголем дел од неговото семејство е од англиско потекло. Во 1980-те бил студент по публицистика.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.biography.com/people/brad-pitt-9441989|title=Brad Pitt – Film Actor, Producer, Actor|date=March 1, 2018|access-date=October 9, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004005938/http://www.biography.com/people/brad-pitt-9441989|archive-date=October 4, 2011|publisher=[[Biography (TV series)|A & E Television Networks]]}}</ref> Од [[29 јули]] [[2000]]<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4156907.stm|title=Pitt and Aniston announce split|date=January 8, 2005|work=BBC News|access-date=March 19, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301153537/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4156907.stm|archive-date=March 1, 2009}}</ref> до [[2 октомври]] [[2005]] година,<ref name="divorce final">{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/life/people/2005-08-22-aniston-pitt-divorce_x.htm|title=Judge signs Aniston-Pitt divorce papers|date=August 22, 2005|work=USA Today|access-date=November 14, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113125723/http://www.usatoday.com/life/people/2005-08-22-aniston-pitt-divorce_x.htm|archive-date=January 13, 2012|agency=Associated Press}}</ref> Пит бил оженет со американската глумица [[Џенифер Анистон]], со која се развел на [[7 јануари]] [[2006]] година. Пред бракот тој бил во врска со германската режисерка [[Катја вон Гарниер]], глумицата и пејачката [[Џулиет Луис]],<ref name="river runs">{{Наведени вести|url=http://www.people.com/people/brad_pitt/biography|title=Brad Pitt Biography|last=Mock|first=Janet|work=[[People (American magazine)|People]]|access-date=February 25, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809103647/http://www.people.com/people/brad_pitt/biography|archive-date=August 9, 2011|page=1}}</ref> како и глумицата [[Гвинет Палтроу]].<ref name="love lost">{{Наведени вести|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20122540,00.html|title=Love Lost|last=Gliatto|first=Tom|date=June 30, 1997|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=February 25, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301041953/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20122540,00.html|archive-date=March 1, 2009}}</ref> По улогата во филмот „[[Господин и госпоѓа Смит (филм од 2005)|Господин и госпоѓа Смит]]“ бил во врска со [[Анџелина Џоли]].<ref name="Harris">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/10/19/movies/19harr.html|title=The Mommy Track|last=Mark Harris|date=October 15, 2008|work=[[The New York Times]]|access-date=August 27, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504103549/http://www.nytimes.com/2008/10/19/movies/19harr.html|archive-date=May 4, 2015}}</ref><ref name="Binelli">{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 27, 2017}}</ref> Во [[декември]] [[2005]] година, тој поднел барање за старателство на децата на Анџелина Џоли, Медокс и Захара,<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4494544.stm|title=Brad Pitt to adopt Jolie children|date=December 3, 2005|access-date=July 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150918235935/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4494544.stm|archive-date=September 18, 2015|publisher=BBC}}</ref> а од [[јануари]] [[2006]] год. децата официјално почнале да го носат презимето Џоли Пит.<ref>{{Наведени вести|url=http://today.msnbc.msn.com/id/10927183/|title=Judge says Jolie's children can take Pitt's name|date=January 19, 2006|access-date=May 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430041852/http://today.msnbc.msn.com/id/10927183|archive-date=April 30, 2011|publisher=[[MSNBC]]|agency=Associated Press}}</ref> Тие имаат и заедничка ќерка со име Шилоу Новел Џоли Пит, која се родила на [[27 мај]] [[2006]] година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnnstudentnews.cnn.com/TRANSCRIPTS/0606/07/lol.03.html|title=CNN Transcripts|date=June 7, 2006|work=CNN|access-date=November 14, 2008|archive-url=https://archive.today/20120729210216/http://www.cnnstudentnews.cnn.com/TRANSCRIPTS/0606/07/lol.03.html|archive-date=July 29, 2012}}</ref> Иако Бред Пит и Анџелина Џоли биле заедно од 2005 година, официјално тие биле во [[брак]] само две години. Во [[септември]] [[2016]] година, Анџелина Џоли поднесла барање за развод, заедно со целонсо старателство над шесте деца, со повремени посети на Бред, но не побарала алиментација. Во барањето за развод, како причина биле наведени „непомирливите разлики“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/20/angelina-jolie-and-brad-pitt-to-divorce/|title=Angelina Jolie files for divorce from Brad Pitt 'for the health of the family'|date=September 20, 2016|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=September 20, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920171052/http://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/20/angelina-jolie-and-brad-pitt-to-divorce/|archive-date=September 20, 2016}}</ref> По разводот, во медиумите се појавиле шпекулации дека причината била наводната врска на Бред со француската глумица [[Марион Котијар]], со која тој глумел во [[филм]]от „Сојузници“, но таа остро ги негирала таквите наводи. Британската пејачка [[Адел]] својот концерт во њујоршкиот „[[Медисон Сквер Гарден|Медисон сквер гарден]]“ им го посветила на Бред и Анџелина.<ref>„Пријателите шокирани, „љубовницата“ демантира“, ''Дневник'', година XX, број 6172, четврток, 22 септември 2016, стр. 23.</ref> ==Филмска кариера== Првата филмска улога на Бред Пит била улогата на момчето Чарли Вејд во [[Телевизија|телевизиската]] серија „[[Далас (тв-серија)|Далас]]“, во траење од десет секудни. Пит станал познат во [[1991]] година, играјќи во филмот „[[Телма и Луиз|Телма и Луис]]“.<ref name="pitt interesting">{{Наведени вести|url=http://www.deseretnews.com/article/315705/BRAD-PITT-ONLY-DOES-INTERESTING-MOVIE-ROLES.html|title=Brad Pitt Only Does Interesting Movie Roles|last=Smith|first=Russell|date=October 19, 1993|work=[[Deseret News]]|access-date=May 4, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504142719/http://www.deseretnews.com/article/315705/BRAD-PITT-ONLY-DOES-INTERESTING-MOVIE-ROLES.html|archive-date=May 4, 2017|page=EV6|quote=It was in 1991, when he hitched his ride with [[Geena Davis]] and [[Susan Sarandon]] in ''Thelma & Louise'', that Pitt's star began to twinkle in earnest.}}</ref> Неговите филмски партнерки биле [[Сузан Сарандон]] и [[Гин Дејвис]]. Играјќи улоги во филмовите „[[Река на спомени]]“ и „[[Легендата за есента]]“, се здобил со статусот на тинејџерски идоли. За неговата улога за лудиот Џефри Гоинс во „[[12 мајмуни (филм)|12 мајмуни]]“ добил „[[Златен Глобус|Златен глобус]]“<ref name="golden globes">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldenglobes.org/browse/member/28464|title=HFPA&nbsp;– Awards Search|publisher=[[Golden Globe Award|Golden Globes]] Official Website|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811021752/http://www.goldenglobes.org/browse/member/28464|archive-date=August 11, 2011|accessdate=May 16, 2008}}</ref> и една номинација на „[[Оскар]]“. Во [[1994]], [[1995]] и [[2000]] година, Пит бил избран за најзгоден маж на планетата, според американското списание ''People''.<ref name="bbc brad">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1003789.stm|title=Brad Pitt 'Sexiest Man Alive'|date=November 2, 2000|access-date=November 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117083732/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1003789.stm|archive-date=January 17, 2012|publisher=BBC News}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbsnews.com/stories/2007/06/06/entertainment/main2896111.shtml|title=George Clooney Sizes Up Brad Pitt's Feet|last=Judy Faber|date=June 6, 2007|access-date=November 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090824203050/http://www.cbsnews.com/stories/2007/06/06/entertainment/main2896111.shtml|archive-date=August 24, 2009|publisher=[[CBS News]]}}</ref> == Филмографија<!-- Ако најдете официјален македонски наслов, ве молам ставете го кај делот „Македонски наслов“. -->== {| class="wikitable sortable" |- ! Година ! Македонски наслов ! Изворен наслов ! Улога ! Белешки |- | 1987 | ''Ничија земја'' | ''No Man's Land'' | келнер | |- | 1987 | ''Помалку од нула'' | ''Less Than Zero'' | редовен посетител на забави | |- | 1987 | ''Растечки болки'' | ''Growing Pains'' | Џеф | ТВ-серија (два епизоди) |- | 1987 | ''Далас'' | ''Dallas'' | Ренди | ТВ-серија (четири епизоди) |- | 1987 | ''Друг свет'' | ''Another World'' | Крис | ТВ-серија (два епизоди) |- | 1988 |— | ''21 Jump Street'' | Питер | ТВ-серија (една епизода) |- | 1988 | ''[[Темната страна на Сонцето]]'' | ''The Dark Side of the Sun'' | Рик Клејтон | |- | 1989 | ''Среќни заедно'' | ''Happy Together'' | Брајан | |- | 1989 |— | ''Cutting Class'' | Двајт Ингалс | |- | 1989 | ''Претседател на класот'' | ''Head of the Class'' | Чак | ТВ-серија (една епизода) |- | 1989 | ''Кошмарите на Фреди'' | ''Freddy's Nightmares'' | Рик Остин | ТВ-серија (една епизода) |- | 1990 | ''Сликата'' | ''The Image'' | Стив Блек | ТВ-филм |- | 1990 | ''Премногу млада за да умре?'' | ''Too Young To Die?'' | Били Кентон | ТВ-филм |- | 1990 | ''Денови на слава'' | ''Glory Days'' | Вокер Лавџој | ТВ-серија (шест епизоди) |- | 1991 |— | ''Across the Tracks'' | Џо Мелоуни | |- | 1991 |— | ''Johnny Suede'' | Џони Замша | |- | 1991 | ''[[Телма и Луиз]]'' | ''Thelma & Louise'' | Џеј Ди | |- | 1992 | ''Контакт'' | ''Contact'' | Кокс | |- | 1992 | ''Приказни од криптата'' | ''Tales from the Crypt, „King of the Road“'' | Били | ТВ-серија |- | 1992 |— | ''Cool World'' | детектив Френк Харис | анимиран филм (глас) |- | 1992 | ''[[Река тече низ него]]'' | ''A River Runs Through It'' | Пол Маклин | |- | 1993 | ''[[Калифорнија (филм од 1993)|Калифорнија]]'' | ''Kalifornia'' | Ерли Грејс | |- | 1993 | ''Вистинска романса'' | ''True Romance'' | Флојд | |- | 1994 | [[Услуга (филм)|''Услуга'']] | ''The Favor'' | Елиот Фаулер | |- | 1994 | ''[[Интервју со вампирот (филм)|Интервју со вампирот]]'' | ''Interview with the Vampire: The Vampire Chronicles'' | [[Луј де Пон ду Лак]] | номинација — [[Златен глобус]] |- | 1994 | ''[[Легенда за есента]]'' | ''Legends of the Fall'' | Тристан Ладлоу | номинација — [[Златен глобус]] |- | 1995 | ''[[Седум (филм)|Седум]]'' | ''Seven (Se7en)'' | детектив Дејвид Милс | |- | 1995 | [[12 мајмуни (филм)|''12 мајмуни'']] | ''12 Monkeys'' | Џефри Гоинс | добитник — [[Златен глобус]] (споредна улога); номинација — [[Оскар]] (споредна улога) |- | 1996 | ''Спијачи'' | ''Sleepers'' | Мајкл Саливан | |- | 1997 |— | ''The Devil’s Own'' | Френсис „Френки“ Остин Макгваер / Рори Дивани | |- | 1997 | [[Седум години во Тибет (филм)|''Седум години на Тибет'']] | ''Seven Years in Tibet'' | [[Хајнрих Харер]] | |- | 1998 | ''[[Запознајте го Џо Блек]]'' | ''Meet Joe Black'' | Џо Блек / човекот во кафулето | |- | 1999 | [[Боречки клуб (филм)|''Боречки клуб'']] | ''Fight Club'' | [[Тајлер Дерден]] | |- | 1999 | ''[[Да се биде Џон Малкович]]'' | ''Being John Malkovich'' | [[камео]] | |- | 2000 | ''[[Снеч]]'' | ''Snatch'' | Мики О'Нил | номинација — Спутникова награда |- | 2000 | ''Џекес'' | ''Jackass'' | камео | ТВ-серија |- | 2001 | ''[[Мексиканецот (филм од 2001)|Мексиканецот]]'' | ''The Mexican'' | Џери Велбах | |- | 2001 | ''Шпионски игри'' | ''Spy Game'' | Том Бишоп | |- | 2001 | ''Единаесеттемина на Оушн'' | ''Ocean's Eleven'' | Расти Рајан | |- | 2001 | ''[[Пријатели (ТВ-серија)|Пријатели]]'' | ''Friends'' | Вил Колберт | ТВ-серија (една епизода, не е наведен во најавите) |- | 2002 |— | ''Full Frontal'' | камео | |- | 2002 | ''[[Исповеди на опасниот ум]]'' | ''Confessions of a Dangerous Mind'' | Бред, ерген бр. 1 | |- | 2003 | ''[[Синбад: Легендата за седумте мориња|Синбад: Легендата на седумте мориња]]'' | ''Sinbad: Legend of the Seven Seas'' | Синбад Морепловецот | анимиран филм (глас) |- | 2003 | ''Кралот на ридот'' | ''King Of The Hill'' | Пач Бумхауер | анимирана серија (глас) |- | 2003 | ''Аби Сингер'' | ''Abby Singer'' | камео | |- | 2004 | [[Троја (филм)|''Троја'']] | ''Troy'' | [[Ахил]] | |- | 2004 | [[Дванаесетмината на Оушн|''Дванаесеттемина на Оушн'']] | ''Ocean's Twelve'' | Расти Рајан | |- | 2005 | [[Господин и госпоѓа Смит (филм од 2005)|''Господин и госпоѓа Смит'']] | ''Mr. & Mrs. Smith'' | Џон Смит | |- | 2006 | ''Вавилон'' | ''Babel'' | Ричард | номинација — [[Златен глобус]] (споредна улога) |- | 2007 | ''[[Тринаесетмината на Оушн (филм)|Тринаесеттемина на Оушн]]'' | ''Ocean's Thirteen'' | Расти Рајан | |- | 2007 | ''[[Кукавичкото убиство на Џеси Џејмс од страна на Роберт Форд]]'' | ''The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford'' | [[Џеси Џејмс]] | добитник — Куп Волпи за најдобар глумец (Венецијански фестивал) |- | 2008 | ''[[Изгори по читање (филм)|Изгори по читање]]'' | ''Burn After Reading'' | Чед Фелдхајмер | номинација — [[БАФТА]] (споредна улога) |- | 2008 | ''[[Необичниот случај на Бенџамин Батон]]'' | ''The Curious Case of Benjamin Button'' | Бенџамин Батон | номинација — [[Оскар]] (главна улога); номинација — [[Златен глобус]] (драма); номинација — [[БАФТА]] |- | 2009 | ''[[Неславни копилиња]]'' | ''Inglourious Basterds'' | поручник Алдо Рејн | добитник — САГ-награда за најдобар актерски состав |- | 2010 | ''[[Мегаум (анимиран филм)|Мегаум]]'' | ''Megamind'' | Мачомен | анимиран филм (глас) |- | 2011 | ''[[Дрвото на животот (филм од 2011)|Дрвото на животот]]'' | ''The Tree of Life'' | г. О'Брајен | |- | 2011 | ''[[Формула за успех]]'' | ''Moneyball'' | Били Бин | номинација — [[Оскар]] (главна улога); номинација — [[Златен глобус]] (драма); номинација — [[БАФТА]] |- | 2011 | ''Весели стапала 2'' | ''Happy Feet Two'' | Крил Вил | анимиран филм (глас) |- | 2011 | ''Допир на злото'' | ''Touch of Evil'' | безумец | кусометражен филм |- | 2012 | ''Убивајќи ги нежно'' | ''Killing Them Softly'' | Џеки Коган | |- | 2013 | ''[[Светска војна З (филм)|Светска војна З]]'' | ''World War Z'' | Џери Лејн | |- | 2013 | ''[[12 години ропство]]'' | ''12 Years a Slave'' | Бас | |- | 2013 | ''Советник'' | ''The Counselor'' | Вестреј | |- | 2014 | ''[[Бес (филм од 2014)|Бес]]'' | ''Fury'' | штабен наредник Дон Колиер „Воениот Татко“ | |- | 2015 | ''Покрај морето'' | ''By the Sea'' | Роланд | |- | 2015 | ''Аудиција'' | ''The Audition'' | игра самиот себе | кусометражен филм |- | 2015 | | ''The Big Short'' | Бен Рикерт | |- | 2016 | ''Патување на времето'' | ''Voyage of Time'' | раскажувач | документарен филм |- | 2016 | [[Сојузници (филм)|''Сојузници'']] | ''Allied'' | Макс Ватан | |- | 2017 | ''[[Воена машина]]'' | ''War Machine'' | генерал Глен Мекман | |- | 2018 | ''[[Дедпул 2]]'' | ''Deadpool 2'' | Телфорд Портер / Невидливиот | камео |- | 2019 | ''[[Си било еднаш во Холивуд]]'' | ''Once Upon a Time in Hollywood'' | [[Клиф Бут]] | добитник — [[Оскар]] (споредна улога); добитник — [[Златен глобус]] (споредна улога); добитник — [[БАФТА]] (споредна улога) |- | 2019 | ''[[Кон ѕвездите]]'' | ''Ad Astra'' | Рој Макбрајд | |- | 2022 | [[Изгубениот град (филм од 2022)|''Изгубениот град'']] | ''The Lost City'' | Џек Трејнер | камео |- | 2022 | ''[[Брз како куршум]]'' | ''Bullet Train'' | Бубамара | |- | 2022 | ''[[Вавилон (филм од 2022)|Вавилон]]'' | ''Babylon'' | Џек Конрад | |- | 2024 | ''[[Замислени пријатели]]'' | ''IF'' | Кит, невидлив пријател | анимиран филм (глас) |- | 2024 | ''[[Волци (филм)|Волци]]'' | ''Wolfs'' | човекот на Пам | |- | 2025 | [[Ф1 (филм)|''Ф1'']] | ''F1: The Movie'' | Сони Хејз | |- | 2026 | ''[[Срцето на ѕверот]]'' | ''Heart of the Beast'' | | |- | 2026 | ''[[Авантурите на Клиф Бут]]'' | ''The Adventures of Cliff Booth'' | [[Клиф Бут]] | |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Пит, Вилијам Бредли}} [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1963 година]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] 0kv3st5buwn3mg4e444je9zqyqxy7ht 0 40451 5590556 5538516 2026-07-11T17:54:47Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590556 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian denomination | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Бугарска патријаршија | native_name = {{Nobold|{{native name|bg|Българска патриаршия}}}} | image = Catedral de Alejandro Nevski -- 2019 -- Sofía, Bulgaria.jpg | imagewidth = | alt = | caption = [[Црква Свети Александар Невски (Софија)|Катедралата „Свети Александар Невски“ во Софија]] | abbreviation = | type = | main_classification = [[Православие]] | orientation = | scripture = | theology = | polity = | governance = | structure = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = Поглавар | leader_name1 = [[Даниил (бугарски патријарх)|Даниил]] | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = Епископи | leader_name3 = 22 | fellowships_type = Свештеници | fellowships = над 1.500 | fellowships_type1 = | fellowships1 = | division_type = Парохии | division = 2.600 | division_type1 = | division1 = | division_type2 = Манастири | division2 = 120 | division_type3 = | division3 = | associations = | area = | language = [[Бугарски]] и [[црковнословенски]] | liturgy = | headquarters = [[Црква Свети Александар Невски (Софија)|Катедрала Александар Невски]], [[Софија]], [[Бугарија]] | territory = [[Бугарија]] | possessions = [[САД]], [[Канада]], [[Австралија]], [[Европска Унија]], [[Аргентина]], [[Русија]], [[Грција]], [[Турција]] | origin_link = | founder = [[Апостол Андреја]],<br />[[Борис I|Свети цар Борис]] | founded_date = | founded_place = | independence = 870–1018<br />1185–1393<br />1870–денес | reunion = | recognition = 870 {{small|(Автономија)}}<br />927 {{small|(Автокефалност)}}<br />1235 {{small|(Патријаршија)}} <br />1945 {{small|(Автокефалност)}} <br />1953 {{small|(Патријаршија)}} | separated_from = | branched_from = | merger = | absorbed = | separations = | merged_into = | defunct = | congregations_type = | congregations = | members = 8 милиони | ministers_type = | ministers = | missionaries = | churches = | hospitals = | nursing_homes = | aid = | primary_schools = | secondary_schools = | tax_status = | tertiary = | other_names = | publications = | website = [http://www.bg-patriarshia.bg/ Бугарска православна црква] | slogan = | logo = | footnotes = }} '''Бугарска православна црква''' ('''БПЦ''') — [[православие|православна]] [[црква]] со околу 6,7 милиони членови во [[Бугарија]] и околу 3,5 и 4 милиони во [[Европска Унија|Европската Униja]], [[САД]] и [[Австралија]]. БПЦ е составена од четиринаесет епархии: Варненска и Великопреславска, Великотрновска, Видинска, Врачанска, Доростолска, Ловченска, Неврокопска, Плевенска, Пловдивска, Русенска, Сливенска, Софиска, Старозагорска и епархиите во САД и Австралија и Нов Зеланд. Во БПЦ се студира теологија на богословските факултети во [[Софија]] и во [[Велико Трново]]. <!--Денес бугарски патријарх е Негово Свештенство [[Неофит (бугарски патријарх)|Неофит]] — патријарх бугарски и софиски владика. ДА СЕ СТАВИ НОВИОТ ПАТРИЈАРХ --> == Историја == [[Податотека:StGeorgeRotundaSofia.JPG|мини|лево|[[Црква Свети Ѓорѓи (Софија)|Црквата „Свети Ѓорѓи“]] (IV век н. е.), Софија]] === Прва бугарска држава=== Во времето кога започнала [[Христијанизација на Бугарите|христијанизацијата на Бугарите]], во [[864]] година бугарскиот кнез [[Борис I]] (852 — 889) успеал да ја основа новата црква на [[Балкан]]от. На свиканиот собор во [[893]] година во [[Преслав]], познат како [[Преславски собор]], заедно со изборот на Симеон за [[Список на бугарски владетели|цар на Бугарија]], било земано решение грчкиот јазик да биде заменет од [[старословенски јазик]] во богослужбите. По покрстувањето Борис побарал дозвола од [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] за самостојна [[Бугарска патријаршија]], но му било откажано. Во резултат на тоа бугарскиот цар се обратил кон [[Рим]] за дозвола од [[папа]]та. Папата испратил во Бугарија двајца римски [[епископ]]и, од кои Борис го избрал епископот Формоза да биде бугарски патријарх. Во [[867]] година нови бугарски пратеници биле дојдени во [[Рим]] со молба папата да го ракоположи Формоза за патријарх. [[Папа Никола I]] откажал, но на [[13 ноември]] [[867]] година неочекувано умрел. Новиот [[папа Адријан II]] исто така не се согласил и Борис ги прекинал бугаро-римските односи, враќајки ги римските пратеници назад со многу дарови. Борис повторно се обратил кон [[Цариград]] со истата молба и на соборот од [[869]] до [[870]] год. се создала Бугарската црковна диоцеза, на чие чело како поглавар со титула „митрополит на [[Силистра|Драстар]]“ бил поставен гркот Георги. Тој бил потчинет на Цариградската патријаршија. Во истото време (краjот на [[885]] г.) Борис ги примил учениците на [[Кирил и Методиј]], коишто били протерани од [[Велика Моравија]]. Словенскиот јазик станал службен јазик на Бугарија, заменувајќи го грчкиот. [[Свети Климент Охридски|Климент Охридски]] бил испратен во [[886]] г. како словенски учител во областа Кутмичевица, каде ja основал [[Охридска книжевна школа|Охридската книжевна школа]]. По непрекинато 36-годишно управување во [[889]] год. царот Борис доброволно се откажал од престолот и се повлекол во манастир. Во [[886]] година на бугарски црковен собир било решено Бугарската архиепископија да стане автокефална (самостојна). На чело на бугарската црква застанал [[Јосиф Исповедник]], [[архиепископ]] и прв бугарски патријарх, кој ја спроведувал прословенската политика на [[Борис I]], и подоцна на [[цар Симеон I]]. Во следните години, царот Симеон I (893 — 927) постепено ги заменил грчките духовници со бугарски, создавајќи ја Бугарската егзархија, која во времето на неговиот наследник Петар I (927 — 970) добила ранг на патријаршија. Така, за прв бугарски патријарх бил избран Дамјан Доростолски, а седиште на црквата станал градот Преслав. Според некои извори, престолнината на патријаршијата била преместена во Драстер. Се смета дека Бугарската патријаршија постоела уште во времето на царот Симеон I. Ова прашање често се поврзува со признавањето на царската титула на Симеон од страна на Вселенската патријаршија. Истото време Климент станал епископ на [[Величка епархија|Величката епархиja]] со центар во [[Охрид]] (според некои бугарски теории, на [[Охридска архиепископија|Охридската епископија]] како дел од Бугарската православна црква), а Наум дошол од Преслав во Охрид да ја води Охридската школа. Бугарската патријаршија била укинета по пропаѓањето на Самуиловото царство. Во втората половина на [[10 век]], моќта на Бугарија се намалила, а териториите биле заземани од страна на [[Киевска Русија]], а по ова и од страна на [[Византија]]. ===Втора Бугарска држава=== {{Main|Трновска патријаршија}} По успешното востание на трновските болјари Петар и Асен во [[1185]] година, [[Второ Бугарско Царство|бугарската држава]] повторно била создадена, но тоа не довело до повторно основање на Бугарската патријаршија. Во времето на [[Иван Асен I]] (1190 — 1197) и Петар IV, (1185 — 1197), на чело на црквата бил архиепископот Василиј. [[Папа Инокентиј III]] во [[1199]] година му предложил на [[Калојан]] да ја признае неговата власт, а истото пак да го стори и царот според кој договор, тој би требало да го признае папата како владетел над светските империи и царства, пример кој веќе се практикувал во [[Западна Европа]]. Во продолжение на пет години, Калојан и папата преговарале околу можната унија. Во исто време, папата му заповедил на унгарскиот крал да се откаже од денешните српски земји [[Белград]] и [[Браничево]]. Во исто време, Калојан пак започнал преговори со [[Византија]] чија цел била таа да го прогласи за цар (''цѣсарь'' — [[цезар]]), титула која била еднаква на титулата император, како и да се признае автокефалноста на неговата црква. Во крајна сметка, Калојан се одлучил за православниот свет, во кој владетелот односно царот не бил управуван од страна на црквата, туку цезарот односно царот бил над црковниот поглавар. [[File:Ivan ALexander and his family Tetraevangelia.jpg|thumb|250px|left|Цар Јован Александар (1331 — 1371), илустрација од Четвороевангелието на цар Јован Александар (''Лондонско евангелие''), ок. 1356, Британска библиотека]] По победата на [[Иван Асен II]] во [[битка кај Клокотница|Битката кај Клокотница]] во [[1230]] година, тој на практика го зазел целиот [[Балкански Полуостров]], станувајќи претендент за престолот во [[Цариград]]. Но кога бил измамен од [[надеж]]та Римската црква да му даде поддршка околу ова, тој повторно се зближил со [[Никејска Империја|Никејската Империја]], со цел повторно да ја основа Бугарската патријаршија. Ова се случило во [[1235]] година, по решението на вселенскиот патријарх Герман II и патријарсите на Ерусалим, Антиохија и Александрија. Така, за прв патријарх на [[Трново]] бил избран [[Јоаким I (трновски патријарх)|Јоаким]]. За седиште на патријархот бил избран градот Трново, па од тука, името било Трновска патријаршија. Седиштето, односно дворецот на патријархот бил на самиот врв од [[Трновградска тврдина|тврдината]], место каде се наоѓала и царската палата. Блискоста на двата објекти го симболизирало единството помеѓу црквата и државата. Една од основните задачи на Бугарската патријаршија била зацврстувањето и спроведувањетѕо на царската власт и правото на царот да раководи со ''поверениот му од Бог народ''. Според ова, црквата била претворена во политичка организација и дел од државната власт. Патријархот станал еден од членовите на царскиот совет и учествувал во сите важни прашања од внатрешниот и надворешниот живот на земјата. Понекогаш тој бил испраќан и во дипломатски мисии од особена важност надвор од земјата. Патријархот [[Евтимиј Трновски]] бил еден од најзначајните писатели на православниот свет во своето време, кој ја основал [[Трновска книжевна школа|Трновската книжевна школа]]. Власта на патријархот најмногу се проширила во времето на [[Иван Асен II]], време кога епархиите вклучувале поголем дел од Балканскиот Полуостров. По падот на централната власт од 14 век, патријаршијата исто започнала да губи дел од своите епархии. Разделувањето на царството на повеќе делови по смртта на [[Јован Александар]] (1331 — 1371), нанело нов удар на црквата. Заземањето на [[Трново]] од страна на [[Османлии]]те во [[1393]] година значело и крај на трновската патријаршија. ===Османлиско Царство=== Во времето кога Бугарија била зазедена од страна на Османлиите, Бугарите биле лишени од сопствена црква, а Трновската патријаршија била укинета. Во тој период останала само [[Цариградската патријаршија]]. Налагањето на грчкиот јазик се окажало негативно на народот. Во тој период опстојувала [[Охридската архиепископија]], која претендирала за духовната власт над православните христијани во [[Отоманското Царство]]. ===Бугарска егзархија=== Бугарската егзархија била автокефална бугарска национална црква, создадена на 28 февруари 1870 година.<ref>Stephen A. Fischer-Galaţi - „Man, state, and society in East European history“, 1970, Praeger, с. 200 („...and in 1870 it established a Bulgarian '''national church''' (Bulgarian Exarchate)“)</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich - „The Balkans since 1453“, 2000, C. Hurst & Co. Publishers, с. 371 („BULGARIAN EXARCHATE The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a '''national church''' known as the exarchate.“)</ref> ===Трета бугарска држава=== [[Податотека:Eparchy of the Bulgarian Orthodox Church EN.png|мини|десно|Епархии на Бугарската православна црква]] Во текот на [[1913]] година, егзархот Јосиф престолот го преместил во [[Софија]]. Во 1945 година, во Соборната црква Света Софија во главниот град на Бугарија се одржал народно-црковен собор на кој бил избран Софискиот митрополит Стефан за последен Бугарски екзарх на 21 јануари. На 10 мај 1953 година се одржал црковен собор на кој Егзархијата добила чин на Патријашија, а за патријарх бил избран пловдивскиот митрополит Кирил. Во [[1945]] година, црквата била признаена од срана на Цариградската патријаршија. Во [[1950]] година бил изработен устав на Бугарската Православна црква. Во времето кога земјата била зазедена од страна на комунистите, црквата била ставена под контрола на државата. == Поврзано == * [[Бугарска егзархија]] == Наводи == {{наводи}} == Надверешни врски == * [http://www.bg-patriarshia.bg/ Официјалното мрежно место на Бугарската патријаршија] * [http://www.pravoslavie.bg www.pravoslavie.bg] {{Европа по тема|Православието во}} {{Православни цркви}} {{Демографија на Бугарија}} [[Категорија:Бугарска православна црква| ]] 2y929pfxmsk8ogbfnvnefafdlcfcql4 0 45223 5590484 5423755 2026-07-11T13:41:00Z Buli 2648 5590484 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name=Џон Квинси Адамс<br />John Quincy Adams |image=JQA Photo Crop (cropped).jpg |imagesize=230px |caption=Дагеротип, {{circa|1843–1848}} |state2=[[Масачусетс]] |district2=8ма, 9-та и 11-та |term_start2=4 март 1831 |term_end2=23 февруари 1848 |order= [[Список на претседатели на САД|6.]] |title=[[Претседател на САД]] |vicepresident=[[Џон Калун]] |term_start=4 март 1825 |term_end=4 март 1829 |predecessor=[[Џемс Монро]] |successor=[[Ендру Џексон]] |order3 = Осми |title3= [[Државен секретар на САД]] |term_start3=22 септември 1817 |term_end3=3 март 1825 |president3=[[Џемс Монро]] |predecessor3=[[Џемс Монро]] |successor3=[[Хенри Клеј]] |ambassador_from4 = САД |country4 = Одединето Кралство |term_start4 = 1815 |term_end4 = 1817 |predecessor4 = [[Џонатан Расел]] |successor4 = [[Ричард Раш]] |president4 = [[Џејмс Медисон]] |ambassador_from5 = САД |country5 = Русија |term_start5 = 1809 |term_end5 = 1814 |predecessor5 = ''New Office'' |successor5 = [[Џејмс Бајард]] |president5 = [[Џејмс Медисон]] |order6=[[Сенатор на САД]]<br />од [[Масачусетс]] |term_start6=4 март 1803 |term_end6=8 јуни 1808 |preceded6=[[Џонатан Масон]] |succeeded6=[[Џејмс Лојд]] |order7=Член на <br />[[Масачусетски сенат]] |term_start7=1802 |term_end7=1803 |ambassador_from8 = САД |country8 = Прусија |term_start8 = 1797 |term_end8 = 1801 |predecessor8 = ''New Office'' |successor8 = [[Хенри Ветон]] |president8 = [[Џон Адамс]] |ambassador_from9 = САД |country9 = Холандија |term_start9 = 1794 |term_end9 = 1797 |predecessor9 = [[Вилијам Шорт]] |successor9 = [[Виијам Ванс Мареи]] |president9 = [[Џорџ Вашингтон]] |birth_date = 11 јули 1767 |birth_place = [[Бреинтри]] [[Британска Америка]] |death_date = {{death date and age|df=yes|1848|2|23|1767|7|11}} |death_place = [[Вашингтон]] |restingplace = [[Обедината прва париска црква во Масачусетс]] |nationality = |party = [[федерална партија (САД)|Федералист]]<br />[[Демократска републиканска партија]]<br />[[Национална републиканска партија]]<br />[[Антимасонска партија]]<br />[[Whig Party (United States)|Whig]] |otherparty = |spouse = [[Луиза Адамс]] |relations = |children = Луиза Адамс<br />[[Џорџ вашингтон Адамс]]<br />Џон Адамс<br />[[Чарлс Френсис Адамс]] |residence = |alma_mater = [[Леиденски универзитет]]<br />[[Харвардски универзитет]] |occupation = [[Адвокат]] |profession = |net worth = |religion = [[Унитаризам]] |signature = John Quincy Adams Signature.svg |signature_alt = |website = |footnotes = }} '''Џон Квинси Адамс''' ({{langx|en|John Quincy Adams}}) ({{роден на|11|јули|1767}} – {{починал на|23|февруари|1848}}) бил дипломат, политичар и шестиот претседател на САД (4 март [[1825]] - [[4 март]] [[1829]]). Членувал во Федералистите, Демократ-Републиканците, Национал-Републиканците, а подоцна и во Анти-Масоните. Адамс бил син на американскиот претседател [[Џон Адамс]] и Абгејл Адамс. Тој бил еден од најпознатите дипломати<ref name="Bemis 1956">Bemis ''John Quincy Adams and the Union'' (1956)</ref>, учесник во многу меѓународни преговори и застапник на [[Монрова доктрина|Монровата доктрина]]. За време на неговото владеење предложил програм за модернизација и напредок во образованието, но предлогот не поминал на [[Конгрес]]от. Подоцна, како конгресмен бил еден од главните противници на ропството, политика која што подоцна ја следел [[Абрахам Линколн]]. == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Список на претседатели на САД]] {{Биографија-никулец}} {{Претседатели на САД}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Адамс, Џон Квинси}} [[Категорија:Претседатели на САД]] [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Родени во 1767 година]] [[Категорија:Починати во 1848 година]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] qg3srosmpq80k1djckthacts9cjz7mn 10 51028 5590839 5483934 2026-07-12T09:52:43Z Andrew012p 85224 5590839 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ОскарФилм |title = Филмови добитници на [[Оскар за најдобар филм|<span style="color:black;">Оскар за најдобар филм</span>]] | basestyle = background:#EEDD82 |group1 = 1920-ти |list1 = {{nowrap|'''[[Крилја (филм)|Крилја]]''' (1927) • '''[[Бродвејска мелодија]]''' (1929)}} |group2 = 1930-ти |list2 = {{nowrap|'''[[На запад ништо ново (филм)|На запад ништо ново]]''' (1930) • '''[[Цимарон]]''' (1931) • '''[[Гранд Хотел]]''' (1932) • '''[[Кавалкада]]''' (1933) • '''[[Се случи една вечер]]''' (1934) • '''[[Побуна на бродот Баунти]]''' (1935) • '''[[Големиот Зајгфилд]]''' (1936) • '''[[Животот на Емил Зола]]''' (1937) • '''[[В гроб ништо не носиш]]''' (1938) • '''[[Однесено од виорот (филм)|Однесени од виорот]]''' (1939)}} |group3 = 1940-ти |list3 = {{nowrap|'''[[Ребека]]''' (1940) • '''[[Колку зелена беше мојата долина]]''' (1941) • '''[[Г-ѓа Минивер]]''' (1942) • '''[[Казабланка (филм)|Казабланка]]''' (1943) • '''[[Одејќи по својот пат]]''' (1944) • '''[[Изгубен викенд]]''' (1945) • '''[[Најдобрите години од нашиот живот]]''' (1946) • '''[[Џенталменски договор]]''' (1947) • '''[[Хамлет (1948)|Хамлет]]''' (1948) • '''[[Сите луѓе на кралот]]''' (1949)}} |group4 = 1950-ти |list4 = {{nowrap|'''[[Сѐ за Ева]]''' (1950) • '''[[Американец во Париз]]''' (1951) • '''[[Најголемата претстава во светот]]''' (1952) • '''[[Одовде до вечноста]]''' (1953) • '''[[На доковите на Њујорк]]''' (1954) • '''[[Марти]]''' (1955) • '''[[Пат околу светот за 80 дена (1956)|Пат околу светот за 80 дена]]''' (1956) • '''[[Мост на реката Квај]]''' (1957) • '''[[Жижи (филм)|Жижи]]''' (1958) • '''[[Бен-Хур]]''' (1959)}} |group5 = 1960-ти |list5 = {{nowrap|'''[[Апартман (филм)|Апартман]]''' (1960) • '''[[Приказна од западната страна]]''' (1961) • '''[[Лоренс од Арабија]]''' (1962) • '''[[Том Џонс (филм)|Том Џонс]]''' (1963) • '''[[Мојата убава дама]]''' (1964) • '''[[Мои песни, мои сништа]]''' (1965) • '''[[Човек за сите времиња]]''' (1966) • '''[[Во топлината на ноќта]]''' (1967) • '''[[Оливер!]]''' (1968) • '''[[Полноќен каубој]]''' (1969)}} |group6 = 1970-ти |list6 = {{nowrap|'''[[Патон]]''' (1970) • '''[[Француската врска]]''' (1971) • '''[[Кум (филм)|Kум]]''' (1972) • '''[[Бодежот]]''' (1973) • '''[[Кум II]]''' (1974) • '''[[Лет над кукавичјото гнездо|Лет над кукавичевото гнездо]]''' (1975) • '''[[Роки]]''' (1976) • '''[[Ени Хол]]''' (1977) • '''[[Ловец на елени]]''' (1978) • '''[[Крамер против Крамер]]''' (1979)}} |group7 = 1980-ти |list7 = {{nowrap|'''[[Обични луѓе (филм)|Обични луѓе]]''' (1980) • '''[[Огнени кочии]]''' (1981) • '''[[Ганди (филм)|Ганди]]''' (1982) • '''[[Време на нежности]]''' (1983) • '''[[Амадеус]]''' (1984) • '''[[Моја Африка]]''' (1985) • '''[[Вод на смртта]]''' (1986) • '''[[Последниот кинески цар]]''' (1987) • '''[[Дождовен човек]]''' (1988) • '''[[Возејќи ја г-ца Дејзи]]''' (1989)}} |group8 = 1990-ти |list8 = {{nowrap|'''[[Танц со волците]]''' (1990) • '''[[Кога јагнињата ќе стивнат (филм)|Кога јагнињата ќе стивнат]]''' (1991) • '''[[Непомирливите]]''' (1992) • '''[[Шиндлеровата листа]]''' (1993) • '''[[Форест Гамп]]''' (1994) • '''[[Храбро срце]]''' (1995) • '''[[Англискиот пациент]]''' (1996) • '''[[Титаник (филм)|Титаник]]''' (1997) • '''[[Вљубениот Шекспир]]''' (1998) • '''[[Американска убавина]]''' (1999)}} |group9 = 2000-ти |list9 = {{nowrap|'''[[Гладијатор (филм од 2000)|Гладијатор]]''' (2000) • '''[[Прекрасен ум]]''' (2001) • '''[[Чикаго (филм)|Чикаго]]''' (2002) • '''[[Господар на прстените:Враќањето на кралот (филм)|Господар на прстените:Враќањето на кралот]]''' (2003) • '''[[Девојка од милион долари]]''' (2004) • '''[[Фатална несреќа]]''' (2005) • '''[[Покојните]]''' (2006) • '''[[Нема земја за старци]]''' (2007) • '''[[Милионер од гетото (филм)|Милионер од гетото]]''' (2008) • '''[[Шкафче на болката]]''' (2009)}} |group10 = 2010-ти |list10 = {{nowrap|'''[[Говорот на кралот]]''' (2010) • '''[[Артистот]]''' (2011) • '''[[Арго (филм)|Арго]]''' (2012) • '''[[12 години роб]]''' (2013) • '''[[Човекот-птица (филм од 2014)|Човекот-птица]]''' (2014) • '''[[Под лупа (филм од 2015)|Под лупа]]''' (2015) • '''[[Месечина (филм од 2016)|Месечина]]''' (2016) • '''[[Обликот на водата (филм)|Обликот на водата]]''' (2017) • '''[[Зелена книга (филм од 2018)|Зелена книга]]''' (2018) • '''[[Паразит (филм)|Паразит]]''' (2019)}} |group11 = 2020-ти |list11 = {{nowrap|'''[[Земја на номадите]]''' (2020) • '''[[CODA (филм)|CODA]]''' (2021) • '''[[Сè насекаде одеднаш]]''' (2022) • '''[[Опенхајмер (филм)|Опенхајмер]]''' (2023) • '''[[Анора]]''' (2024)}} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Категорија:Шаблони за Оскар|ФИлм]] </noinclude> ma4s04cf0vqt1sum8q71n7dd3zwwk2s 5590840 5590839 2026-07-12T09:52:56Z Andrew012p 85224 5590840 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ОскарФилм |title = Филмови добитници на [[Оскар за најдобар филм|<span style="color:black;">Оскар за најдобар филм</span>]] | basestyle = background:#EEDD82 |group1 = 1920-ти |list1 = {{nowrap|'''[[Крилја (филм)|Крилја]]''' (1927) • '''[[Бродвејска мелодија]]''' (1929)}} |group2 = 1930-ти |list2 = {{nowrap|'''[[На запад ништо ново (филм)|На запад ништо ново]]''' (1930) • '''[[Цимарон]]''' (1931) • '''[[Гранд Хотел]]''' (1932) • '''[[Кавалкада]]''' (1933) • '''[[Се случи една вечер]]''' (1934) • '''[[Побуна на бродот Баунти]]''' (1935) • '''[[Големиот Зајгфилд]]''' (1936) • '''[[Животот на Емил Зола]]''' (1937) • '''[[В гроб ништо не носиш]]''' (1938) • '''[[Однесено од виорот (филм)|Однесени од виорот]]''' (1939)}} |group3 = 1940-ти |list3 = {{nowrap|'''[[Ребека]]''' (1940) • '''[[Колку зелена беше мојата долина]]''' (1941) • '''[[Г-ѓа Минивер]]''' (1942) • '''[[Казабланка (филм)|Казабланка]]''' (1943) • '''[[Одејќи по својот пат]]''' (1944) • '''[[Изгубен викенд]]''' (1945) • '''[[Најдобрите години од нашиот живот]]''' (1946) • '''[[Џенталменски договор]]''' (1947) • '''[[Хамлет (1948)|Хамлет]]''' (1948) • '''[[Сите луѓе на кралот]]''' (1949)}} |group4 = 1950-ти |list4 = {{nowrap|'''[[Сѐ за Ева]]''' (1950) • '''[[Американец во Париз]]''' (1951) • '''[[Најголемата претстава во светот]]''' (1952) • '''[[Одовде до вечноста]]''' (1953) • '''[[На доковите на Њујорк]]''' (1954) • '''[[Марти]]''' (1955) • '''[[Пат околу светот за 80 дена (1956)|Пат околу светот за 80 дена]]''' (1956) • '''[[Мост на реката Квај]]''' (1957) • '''[[Жижи (филм)|Жижи]]''' (1958) • '''[[Бен-Хур]]''' (1959)}} |group5 = 1960-ти |list5 = {{nowrap|'''[[Апартман (филм)|Апартман]]''' (1960) • '''[[Приказна од западната страна]]''' (1961) • '''[[Лоренс од Арабија]]''' (1962) • '''[[Том Џонс (филм)|Том Џонс]]''' (1963) • '''[[Мојата убава дама]]''' (1964) • '''[[Мои песни, мои сништа]]''' (1965) • '''[[Човек за сите времиња]]''' (1966) • '''[[Во топлината на ноќта]]''' (1967) • '''[[Оливер!]]''' (1968) • '''[[Полноќен каубој]]''' (1969)}} |group6 = 1970-ти |list6 = {{nowrap|'''[[Патон]]''' (1970) • '''[[Француската врска]]''' (1971) • '''[[Кум (филм)|Kум]]''' (1972) • '''[[Бодежот]]''' (1973) • '''[[Кум II]]''' (1974) • '''[[Лет над кукавичјото гнездо|Лет над кукавичевото гнездо]]''' (1975) • '''[[Роки]]''' (1976) • '''[[Ени Хол]]''' (1977) • '''[[Ловец на елени]]''' (1978) • '''[[Крамер против Крамер]]''' (1979)}} |group7 = 1980-ти |list7 = {{nowrap|'''[[Обични луѓе (филм)|Обични луѓе]]''' (1980) • '''[[Огнени кочии]]''' (1981) • '''[[Ганди (филм)|Ганди]]''' (1982) • '''[[Време на нежности]]''' (1983) • '''[[Амадеус]]''' (1984) • '''[[Моја Африка]]''' (1985) • '''[[Вод на смртта]]''' (1986) • '''[[Последниот кинески цар]]''' (1987) • '''[[Дождовен човек]]''' (1988) • '''[[Возејќи ја г-ца Дејзи]]''' (1989)}} |group8 = 1990-ти |list8 = {{nowrap|'''[[Танц со волците]]''' (1990) • '''[[Кога јагнињата ќе стивнат (филм)|Кога јагнињата ќе стивнат]]''' (1991) • '''[[Непомирливите]]''' (1992) • '''[[Шиндлеровата листа]]''' (1993) • '''[[Форест Гамп]]''' (1994) • '''[[Храбро срце]]''' (1995) • '''[[Англискиот пациент]]''' (1996) • '''[[Титаник (филм)|Титаник]]''' (1997) • '''[[Вљубениот Шекспир]]''' (1998) • '''[[Американска убавина]]''' (1999)}} |group9 = 2000-ти |list9 = {{nowrap|'''[[Гладијатор (филм од 2000)|Гладијатор]]''' (2000) • '''[[Прекрасен ум]]''' (2001) • '''[[Чикаго (филм)|Чикаго]]''' (2002) • '''[[Господар на прстените:Враќањето на кралот (филм)|Господар на прстените:Враќањето на кралот]]''' (2003) • '''[[Девојка од милион долари]]''' (2004) • '''[[Фатална несреќа]]''' (2005) • '''[[Покојните]]''' (2006) • '''[[Нема земја за старци]]''' (2007) • '''[[Милионер од гетото (филм)|Милионер од гетото]]''' (2008) • '''[[Шкафче на болката]]''' (2009)}} |group10 = 2010-ти |list10 = {{nowrap|'''[[Говорот на кралот]]''' (2010) • '''[[Артистот]]''' (2011) • '''[[Арго (филм)|Арго]]''' (2012) • '''[[12 години роб]]''' (2013) • '''[[Човекот-птица (филм од 2014)|Човекот-птица]]''' (2014) • '''[[Под лупа (филм од 2015)|Под лупа]]''' (2015) • '''[[Месечина (филм од 2016)|Месечина]]''' (2016) • '''[[Обликот на водата (филм)|Обликот на водата]]''' (2017) • '''[[Зелена книга (филм од 2018)|Зелена книга]]''' (2018) • '''[[Паразит (филм)|Паразит]]''' (2019)}} |group11 = 2020-ти |list11 = {{nowrap|'''[[Земја на номадите]]''' (2020) • '''[[CODA (филм)|CODA]]''' (2021) • '''[[Сè насекаде одеднаш]]''' (2022) • '''[[Опенхајмер (филм)|Опенхајмер]]''' (2023) • '''[[Анора]]''' (2024)}} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Категорија:Предлошки за Оскар|ФИлм]] </noinclude> semkjk132pwmzbh8cenv6anhrh7mbei 5590906 5590840 2026-07-12T11:25:38Z Andrew012p 85224 /* */ 5590906 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ОскарФилм |title = Филмови добитници на [[Оскар за најдобар филм|<span style="color:black;">Оскар за најдобар филм</span>]] | basestyle = background:#EEDD82 |group1 = 1920-ти |list1 = {{nowrap|'''[[Крилја (филм)|Крилја]]''' (1927) • '''[[Бродвејска мелодија]]''' (1929)}} |group2 = 1930-ти |list2 = {{nowrap|'''[[На запад ништо ново (филм)|На запад ништо ново]]''' (1930) • '''[[Цимарон]]''' (1931) • '''[[Гранд Хотел]]''' (1932) • '''[[Кавалкада]]''' (1933) • '''[[Се случи една вечер]]''' (1934) • '''[[Побуна на бродот Баунти]]''' (1935) • '''[[Големиот Зајгфилд]]''' (1936) • '''[[Животот на Емил Зола]]''' (1937) • '''[[В гроб ништо не носиш]]''' (1938) • '''[[Однесено од виорот (филм)|Однесени од виорот]]''' (1939)}} |group3 = 1940-ти |list3 = {{nowrap|'''[[Ребека]]''' (1940) • '''[[Колку зелена беше мојата долина]]''' (1941) • '''[[Г-ѓа Минивер]]''' (1942) • '''[[Казабланка (филм)|Казабланка]]''' (1943) • '''[[Одејќи по својот пат]]''' (1944) • '''[[Изгубен викенд]]''' (1945) • '''[[Најдобрите години од нашиот живот]]''' (1946) • '''[[Џенталменски договор]]''' (1947) • '''[[Хамлет (1948)|Хамлет]]''' (1948) • '''[[Сите луѓе на кралот]]''' (1949)}} |group4 = 1950-ти |list4 = {{nowrap|'''[[Сѐ за Ева]]''' (1950) • '''[[Американец во Париз]]''' (1951) • '''[[Најголемата претстава во светот]]''' (1952) • '''[[Одовде до вечноста]]''' (1953) • '''[[На доковите на Њујорк]]''' (1954) • '''[[Марти]]''' (1955) • '''[[Пат околу светот за 80 дена (1956)|Пат околу светот за 80 дена]]''' (1956) • '''[[Мост на реката Квај]]''' (1957) • '''[[Жижи (филм)|Жижи]]''' (1958) • '''[[Бен-Хур]]''' (1959)}} |group5 = 1960-ти |list5 = {{nowrap|'''[[Апартман (филм)|Апартман]]''' (1960) • '''[[Приказна од западната страна]]''' (1961) • '''[[Лоренс од Арабија]]''' (1962) • '''[[Том Џонс (филм)|Том Џонс]]''' (1963) • '''[[Мојата убава дама]]''' (1964) • '''[[Мои песни, мои сништа]]''' (1965) • '''[[Човек за сите времиња]]''' (1966) • '''[[Во топлината на ноќта]]''' (1967) • '''[[Оливер!]]''' (1968) • '''[[Полноќен каубој]]''' (1969)}} |group6 = 1970-ти |list6 = {{nowrap|'''[[Патон]]''' (1970) • '''[[Француската врска]]''' (1971) • '''[[Кум (филм)|Kум]]''' (1972) • '''[[Бодежот]]''' (1973) • '''[[Кум II]]''' (1974) • '''[[Лет над кукавичјото гнездо|Лет над кукавичевото гнездо]]''' (1975) • '''[[Роки]]''' (1976) • '''[[Ени Хол]]''' (1977) • '''[[Ловец на елени]]''' (1978) • '''[[Крамер против Крамер]]''' (1979)}} |group7 = 1980-ти |list7 = {{nowrap|'''[[Обични луѓе (филм)|Обични луѓе]]''' (1980) • '''[[Огнени кочии]]''' (1981) • '''[[Ганди (филм)|Ганди]]''' (1982) • '''[[Време на нежности]]''' (1983) • '''[[Амадеус]]''' (1984) • '''[[Моја Африка]]''' (1985) • '''[[Вод на смртта]]''' (1986) • '''[[Последниот кинески цар]]''' (1987) • '''[[Дождовен човек]]''' (1988) • '''[[Возејќи ја г-ца Дејзи]]''' (1989)}} |group8 = 1990-ти |list8 = {{nowrap|'''[[Танц со волците]]''' (1990) • '''[[Кога јагнињата ќе стивнат (филм)|Кога јагнињата ќе стивнат]]''' (1991) • '''[[Непомирливите]]''' (1992) • '''[[Шиндлеровата листа]]''' (1993) • '''[[Форест Гамп]]''' (1994) • '''[[Храбро срце]]''' (1995) • '''[[Англискиот пациент]]''' (1996) • '''[[Титаник (филм)|Титаник]]''' (1997) • '''[[Вљубениот Шекспир]]''' (1998) • '''[[Американска убавина]]''' (1999)}} |group9 = 2000-ти |list9 = {{nowrap|'''[[Гладијатор (филм од 2000)|Гладијатор]]''' (2000) • '''[[Прекрасен ум]]''' (2001) • '''[[Чикаго (филм)|Чикаго]]''' (2002) • '''[[Господар на прстените:Враќањето на кралот (филм)|Господар на прстените:Враќањето на кралот]]''' (2003) • '''[[Девојка од милион долари]]''' (2004) • '''[[Фатална несреќа]]''' (2005) • '''[[Покојните]]''' (2006) • '''[[Нема земја за старци]]''' (2007) • '''[[Милионер од гетото (филм)|Милионер од гетото]]''' (2008) • '''[[Шкафче на болката]]''' (2009)}} |group10 = 2010-ти |list10 = {{nowrap|'''[[Говорот на кралот]]''' (2010) • '''[[Артистот]]''' (2011) • '''[[Арго (филм)|Арго]]''' (2012) • '''[[12 години роб]]''' (2013) • '''[[Човекот-птица (филм од 2014)|Човекот-птица]]''' (2014) • '''[[Под лупа (филм од 2015)|Под лупа]]''' (2015) • '''[[Месечина (филм од 2016)|Месечина]]''' (2016) • '''[[Обликот на водата (филм)|Обликот на водата]]''' (2017) • '''[[Зелена книга (филм од 2018)|Зелена книга]]''' (2018) • '''[[Паразит (филм)|Паразит]]''' (2019)}} |group11 = 2020-ти |list11 = {{nowrap|'''[[Земја на номадите]]''' (2020) • '''[[CODA (филм)|CODA]]''' (2021) • '''[[Сè во исто време]]''' (2022) • '''[[Опенхајмер (филм)|Опенхајмер]]''' (2023) • '''[[Анора]]''' (2024)}} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Категорија:Предлошки за Оскар|ФИлм]] </noinclude> 7m2lk9svdl7obux5s2d0l5r67xojthh 5590909 5590906 2026-07-12T11:26:31Z Andrew012p 85224 /* */ 5590909 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ОскарФилм |title = Филмови добитници на [[Оскар за најдобар филм|<span style="color:black;">Оскар за најдобар филм</span>]] | basestyle = background:#EEDD82 |group1 = 1920-ти |list1 = {{nowrap|'''[[Крилја (филм)|Крилја]]''' (1927) • '''[[Бродвејска мелодија]]''' (1929)}} |group2 = 1930-ти |list2 = {{nowrap|'''[[На запад ништо ново (филм)|На запад ништо ново]]''' (1930) • '''[[Цимарон]]''' (1931) • '''[[Гранд Хотел]]''' (1932) • '''[[Кавалкада]]''' (1933) • '''[[Се случи една вечер]]''' (1934) • '''[[Побуна на бродот Баунти]]''' (1935) • '''[[Големиот Зајгфилд]]''' (1936) • '''[[Животот на Емил Зола]]''' (1937) • '''[[В гроб ништо не носиш]]''' (1938) • '''[[Однесено од виорот (филм)|Однесени од виорот]]''' (1939)}} |group3 = 1940-ти |list3 = {{nowrap|'''[[Ребека]]''' (1940) • '''[[Колку зелена беше мојата долина]]''' (1941) • '''[[Г-ѓа Минивер]]''' (1942) • '''[[Казабланка (филм)|Казабланка]]''' (1943) • '''[[Одејќи по својот пат]]''' (1944) • '''[[Изгубен викенд]]''' (1945) • '''[[Најдобрите години од нашиот живот]]''' (1946) • '''[[Џенталменски договор]]''' (1947) • '''[[Хамлет (1948)|Хамлет]]''' (1948) • '''[[Сите луѓе на кралот]]''' (1949)}} |group4 = 1950-ти |list4 = {{nowrap|'''[[Сѐ за Ева]]''' (1950) • '''[[Американец во Париз]]''' (1951) • '''[[Најголемата претстава во светот]]''' (1952) • '''[[Одовде до вечноста]]''' (1953) • '''[[На доковите на Њујорк]]''' (1954) • '''[[Марти]]''' (1955) • '''[[Пат околу светот за 80 дена (1956)|Пат околу светот за 80 дена]]''' (1956) • '''[[Мост на реката Квај]]''' (1957) • '''[[Жижи (филм)|Жижи]]''' (1958) • '''[[Бен-Хур]]''' (1959)}} |group5 = 1960-ти |list5 = {{nowrap|'''[[Апартман (филм)|Апартман]]''' (1960) • '''[[Приказна од западната страна]]''' (1961) • '''[[Лоренс од Арабија]]''' (1962) • '''[[Том Џонс (филм)|Том Џонс]]''' (1963) • '''[[Мојата убава дама]]''' (1964) • '''[[Мои песни, мои сништа]]''' (1965) • '''[[Човек за сите времиња]]''' (1966) • '''[[Во топлината на ноќта]]''' (1967) • '''[[Оливер!]]''' (1968) • '''[[Полноќен каубој]]''' (1969)}} |group6 = 1970-ти |list6 = {{nowrap|'''[[Патон]]''' (1970) • '''[[Француската врска]]''' (1971) • '''[[Кум (филм)|Kум]]''' (1972) • '''[[Бодежот]]''' (1973) • '''[[Кум II]]''' (1974) • '''[[Лет над кукавичјото гнездо|Лет над кукавичевото гнездо]]''' (1975) • '''[[Роки]]''' (1976) • '''[[Ени Хол]]''' (1977) • '''[[Ловец на елени]]''' (1978) • '''[[Крамер против Крамер]]''' (1979)}} |group7 = 1980-ти |list7 = {{nowrap|'''[[Обични луѓе (филм)|Обични луѓе]]''' (1980) • '''[[Огнени кочии]]''' (1981) • '''[[Ганди (филм)|Ганди]]''' (1982) • '''[[Време на нежности]]''' (1983) • '''[[Амадеус]]''' (1984) • '''[[Моја Африка]]''' (1985) • '''[[Вод на смртта]]''' (1986) • '''[[Последниот кинески цар]]''' (1987) • '''[[Дождовен човек]]''' (1988) • '''[[Возејќи ја г-ца Дејзи]]''' (1989)}} |group8 = 1990-ти |list8 = {{nowrap|'''[[Танц со волците]]''' (1990) • '''[[Кога јагнињата ќе стивнат (филм)|Кога јагнињата ќе стивнат]]''' (1991) • '''[[Непомирливите]]''' (1992) • '''[[Шиндлеровата листа]]''' (1993) • '''[[Форест Гамп]]''' (1994) • '''[[Храбро срце]]''' (1995) • '''[[Англискиот пациент]]''' (1996) • '''[[Титаник (филм)|Титаник]]''' (1997) • '''[[Вљубениот Шекспир]]''' (1998) • '''[[Американска убавина]]''' (1999)}} |group9 = 2000-ти |list9 = {{nowrap|'''[[Гладијатор (филм од 2000)|Гладијатор]]''' (2000) • '''[[Прекрасен ум]]''' (2001) • '''[[Чикаго (филм)|Чикаго]]''' (2002) • '''[[Господар на прстените:Враќањето на кралот (филм)|Господар на прстените:Враќањето на кралот]]''' (2003) • '''[[Девојка од милион долари]]''' (2004) • '''[[Фатална несреќа]]''' (2005) • '''[[Покојните]]''' (2006) • '''[[Нема земја за старци]]''' (2007) • '''[[Милионер од гетото (филм)|Милионер од гетото]]''' (2008) • '''[[Шкафче на болката]]''' (2009)}} |group10 = 2010-ти |list10 = {{nowrap|'''[[Говорот на кралот]]''' (2010) • '''[[Артистот]]''' (2011) • '''[[Арго (филм)|Арго]]''' (2012) • '''[[12 години роб]]''' (2013) • '''[[Човекот-птица (филм од 2014)|Човекот-птица]]''' (2014) • '''[[Под лупа (филм од 2015)|Под лупа]]''' (2015) • '''[[Месечина (филм од 2016)|Месечина]]''' (2016) • '''[[Обликот на водата (филм)|Обликот на водата]]''' (2017) • '''[[Зелена книга (филм од 2018)|Зелена книга]]''' (2018) • '''[[Паразит (филм)|Паразит]]''' (2019)}} |group11 = 2020-ти |list11 = {{nowrap|'''[[Земја на номадите]]''' (2020) • '''[[CODA (филм)|CODA]]''' (2021) • '''[[Сѐ во исто време]]''' (2022) • '''[[Опенхајмер (филм)|Опенхајмер]]''' (2023) • '''[[Анора]]''' (2024)}} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Категорија:Предлошки за Оскар|ФИлм]] </noinclude> 7d44uk87vjkawtwd6obcc7noj46eb20 5590919 5590909 2026-07-12T11:35:41Z Andrew012p 85224 5590919 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ОскарФилм |title = Филмови добитници на [[Оскар за најдобар филм|<span style="color:black;">„Оскар“ за најдобар филм</span>]] | basestyle = background:#EEDD82 |group1 = 1920-ти |list1 = {{nowrap|'''[[Крилја (филм)|Крилја]]''' (1927) • '''[[Бродвејска мелодија]]''' (1929)}} |group2 = 1930-ти |list2 = {{nowrap|'''[[На запад ништо ново (филм)|На запад ништо ново]]''' (1930) • '''[[Цимарон]]''' (1931) • '''[[Гранд Хотел]]''' (1932) • '''[[Кавалкада]]''' (1933) • '''[[Се случи една вечер]]''' (1934) • '''[[Побуна на бродот Баунти]]''' (1935) • '''[[Големиот Зајгфилд]]''' (1936) • '''[[Животот на Емил Зола]]''' (1937) • '''[[В гроб ништо не носиш]]''' (1938) • '''[[Однесено од виорот (филм)|Однесени од виорот]]''' (1939)}} |group3 = 1940-ти |list3 = {{nowrap|'''[[Ребека]]''' (1940) • '''[[Колку зелена беше мојата долина]]''' (1941) • '''[[Г-ѓа Минивер]]''' (1942) • '''[[Казабланка (филм)|Казабланка]]''' (1943) • '''[[Одејќи по својот пат]]''' (1944) • '''[[Изгубен викенд]]''' (1945) • '''[[Најдобрите години од нашиот живот]]''' (1946) • '''[[Џенталменски договор]]''' (1947) • '''[[Хамлет (1948)|Хамлет]]''' (1948) • '''[[Сите луѓе на кралот]]''' (1949)}} |group4 = 1950-ти |list4 = {{nowrap|'''[[Сѐ за Ева]]''' (1950) • '''[[Американец во Париз]]''' (1951) • '''[[Најголемата претстава во светот]]''' (1952) • '''[[Одовде до вечноста]]''' (1953) • '''[[На доковите на Њујорк]]''' (1954) • '''[[Марти]]''' (1955) • '''[[Пат околу светот за 80 дена (1956)|Пат околу светот за 80 дена]]''' (1956) • '''[[Мост на реката Квај]]''' (1957) • '''[[Жижи (филм)|Жижи]]''' (1958) • '''[[Бен-Хур]]''' (1959)}} |group5 = 1960-ти |list5 = {{nowrap|'''[[Апартман (филм)|Апартман]]''' (1960) • '''[[Приказна од западната страна]]''' (1961) • '''[[Лоренс од Арабија]]''' (1962) • '''[[Том Џонс (филм)|Том Џонс]]''' (1963) • '''[[Мојата убава дама]]''' (1964) • '''[[Мои песни, мои сништа]]''' (1965) • '''[[Човек за сите времиња]]''' (1966) • '''[[Во топлината на ноќта]]''' (1967) • '''[[Оливер!]]''' (1968) • '''[[Полноќен каубој]]''' (1969)}} |group6 = 1970-ти |list6 = {{nowrap|'''[[Патон]]''' (1970) • '''[[Француската врска]]''' (1971) • '''[[Кум (филм)|Kум]]''' (1972) • '''[[Бодежот]]''' (1973) • '''[[Кум II]]''' (1974) • '''[[Лет над кукавичјото гнездо|Лет над кукавичевото гнездо]]''' (1975) • '''[[Роки]]''' (1976) • '''[[Ени Хол]]''' (1977) • '''[[Ловец на елени]]''' (1978) • '''[[Крамер против Крамер]]''' (1979)}} |group7 = 1980-ти |list7 = {{nowrap|'''[[Обични луѓе (филм)|Обични луѓе]]''' (1980) • '''[[Огнени кочии]]''' (1981) • '''[[Ганди (филм)|Ганди]]''' (1982) • '''[[Време на нежности]]''' (1983) • '''[[Амадеус]]''' (1984) • '''[[Моја Африка]]''' (1985) • '''[[Вод на смртта]]''' (1986) • '''[[Последниот кинески цар]]''' (1987) • '''[[Дождовен човек]]''' (1988) • '''[[Возејќи ја г-ца Дејзи]]''' (1989)}} |group8 = 1990-ти |list8 = {{nowrap|'''[[Танц со волците]]''' (1990) • '''[[Кога јагнињата ќе стивнат (филм)|Кога јагнињата ќе стивнат]]''' (1991) • '''[[Непомирливите]]''' (1992) • '''[[Шиндлеровата листа]]''' (1993) • '''[[Форест Гамп]]''' (1994) • '''[[Храбро срце]]''' (1995) • '''[[Англискиот пациент]]''' (1996) • '''[[Титаник (филм)|Титаник]]''' (1997) • '''[[Вљубениот Шекспир]]''' (1998) • '''[[Американска убавина]]''' (1999)}} |group9 = 2000-ти |list9 = {{nowrap|'''[[Гладијатор (филм од 2000)|Гладијатор]]''' (2000) • '''[[Прекрасен ум]]''' (2001) • '''[[Чикаго (филм)|Чикаго]]''' (2002) • '''[[Господар на прстените:Враќањето на кралот (филм)|Господар на прстените:Враќањето на кралот]]''' (2003) • '''[[Девојка од милион долари]]''' (2004) • '''[[Фатална несреќа]]''' (2005) • '''[[Покојните]]''' (2006) • '''[[Нема земја за старци]]''' (2007) • '''[[Милионер од гетото (филм)|Милионер од гетото]]''' (2008) • '''[[Шкафче на болката]]''' (2009)}} |group10 = 2010-ти |list10 = {{nowrap|'''[[Говорот на кралот]]''' (2010) • '''[[Артистот]]''' (2011) • '''[[Арго (филм)|Арго]]''' (2012) • '''[[12 години роб]]''' (2013) • '''[[Човекот-птица (филм од 2014)|Човекот-птица]]''' (2014) • '''[[Под лупа (филм од 2015)|Под лупа]]''' (2015) • '''[[Месечина (филм од 2016)|Месечина]]''' (2016) • '''[[Обликот на водата (филм)|Обликот на водата]]''' (2017) • '''[[Зелена книга (филм од 2018)|Зелена книга]]''' (2018) • '''[[Паразит (филм)|Паразит]]''' (2019)}} |group11 = 2020-ти |list11 = {{nowrap|'''[[Земја на номадите]]''' (2020) • '''[[CODA (филм)|CODA]]''' (2021) • '''[[Сѐ во исто време]]''' (2022) • '''[[Опенхајмер (филм)|Опенхајмер]]''' (2023) • '''[[Анора]]''' (2024)}} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Категорија:Предлошки за Оскар|ФИлм]] </noinclude> 44ep4s78kbxg8do6ktdd3gqjud06j2j 0 51519 5590580 5033834 2026-07-11T19:12:27Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590580 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија за монарх | name =Цултрим Ѓацо | title ='''Десеттиот далај-лама''' | image = | caption = | reign = | coronation = | othertitles = | full name = | predecessor =[[Лунгток Ѓацо]] | successor =[[Кедруп Ѓацо]] | suc-type = | heir = | queen = | consort = | spouse 1 = | spouse 2 = | spouse 3 = | spouse 4 = | spouse 5 = | spouse 6 = | issue = | royal house =[[Далај-лама]] | dynasty = | royal anthem = | father = | mother = | date of birth =[[1816]] | place of birth = | date of death =[[1837]] | place of death = | date of burial = | place of burial = |}} '''Цултрим Ѓацо'''([[1816]]-[[септември]] [[1837]]) — десеттиот [[далај-лама]]. [[File: 10th Dalai Lama.jpg|thumb|right|Цултрим Ѓацо]] Цултрим Ѓацо потекнува од скромно семејство во [[Чамдо]] (источен [[Тибет]]).Тој бил препознаен како [[реинкарнација]] на [[Лунгток Ѓацо]] во [[1820]] година.До тогаш неговото семејство немало власт, но во [[1822]] година бил однесен во [[Потала]] каде што станал далај-лама. По смртта на Лунгток Ѓацо во [[1815]],поминале околу 8 години до назначувањето на новиот далај-лама.Политичките настани биле неизвесни,па Палден Темпаи Њима интервенирал и за првпат употребил [[златна умка]] (новиот далај-лама бил избран помеѓу повеќе кандидати) при изборот на новиот далај-лама. Во 1822 година десеттиот далај-лама бил назначен,а тоа го потврдил и Палден Темпаи Њима којшто му го дал името Цултрим Ѓацо.Тој го извршил полниот орден со обичаите Гелонг за да стане Цултрим Ѓацо во [[1831]] година. Во [[1826]] тој отишол во [[Манастир Дрепунг|манастирот Дрепунг]] каде што станал мајстор на сутра и тантра.Во остатокот од сбвојот живот тој изучувал тибетски [[будизам|будистички]] текстови. Во 1831 тој извршил реконструкција на Потала,а на возраст од 19 години го земалполниот орден со обичаите Гелонг од трогашниот Панчен лама. Цултрим Ѓацо извршил и промени во [[економија|економската структура]] на Тибет,но не живеел доволно долго за да ја види реализацијата на своите планови. Постојано имал слаб [[имунитет]] и починал во [[1837]] г. {{start box}} {{succession box|title=[[Далај-лама|Реинкарнација на далај-лама]]| before=[[Лунгток Ѓацо]]| after=[[Кедруп Ѓацо]]| years=}} {{end box}} {{Далај-лами}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Родени во 1816 година]] [[Категорија:Починати во 1837 година]] rvg4j26or7bjpfmg3k1pouhkefd0cg4 0 55176 5590489 5410286 2026-07-11T14:11:11Z Sikander 74267 image update 5590489 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Лора Припон | image = Laura Prepon at 2026 Comiccon Holland - 2026-05-09 17-03-10 ILCE-7CM2 DSCMT3068 DxO.jpg | image_size = 230п | caption = Припон во 2026 година | birth_name = Лора Хелен Припон | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1980|3|7}} | birth_place = [[Вочанг (Њу Џерси)|Вочанг]], [[Њу Џерси]], САД | occupation = Глумица, продуцент, автор | years_active = 1995–сè уште }} '''Лора Хелен Припон''' (родена на 7 март 1980 г.) — американска глумица, продуцентка и авторка. Таа е позната по улогата на [[Дона Пинчиоти]] во комичната серија ''[[Луди седумдесетти]]'' (1998–2006), и по улогата на [[Алекс Воуз]] во комичната серија ''[[Портокалова е новата црна]]'' (2013–сè уште). По ''Луди седумдесетти'', Припон главно глуми во телевизиски серии. Таа играла улога во мистериозниот трилер [[Девојката од возот (филм од 2016)|Девојката од возот]] (2016), филмската адаптација на [[Девојката од возот (роман)|истоимениот роман]] на [[Пола Хокинс (автор)|Пола Хокинс]]. == Надворешни врски == * {{imdb name|id=0696059|name=Лаура Препон}} {{САД-глумец-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Припон, Лора}} [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Родени во 1980 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] svhm97v281hqu7k4g9m5jvvz95m4f3l 0 56594 5590658 5550826 2026-07-11T21:45:25Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590658 wikitext text/x-wiki {{другизначења4|филмот|видеоиграта заснована на него|WALL-E (видеоигра)}} {{Инфокутија за филм | name = Воли <br /> WALL-E | image = Воли плакат филм.png | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Ендрју Стентон]] | producer = [[Џим Морис]]<br />[[Џон Лестер]] | writer = [[Ендрју Стентон]]<br />[[Питер Доктер]]<br />[[Џим Риардон]] | narrator = | starring = [[Бен Берт]]<br />[[Елиза Најт]]<br />[[Сигурни Вивер]]<br />[[Џеф Гарлин]] | music = [[Томас Њуман]]<br />[[Питер Габриел]](песна) | genre = [[комедија]]<br />[[анимација]]<br />[[научна фантастика]]<br />[[романтика]] | distributor = [[Walt Disney Pictures]] | released = {{САД}}<br /> [[27 јуни]] [[2008]] | runtime = 97 минути<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://projection.pixar.com/index.html | title=Пиксар Проекција - Главна | publisher=Pixar.com}}</ref> | country = {{САД}} | language = [[Англиски јазик|англиски]] | budget = $180.000.000<ref name=Boxofficemojo>{{наведени вести |url= http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=wall-e.htm |title = Продукцискиот буџет на филмот Воли| publisher = Boxofficemojo}}</ref> | gross = $532.936.655<ref>http://the-numbers.com/movies/2008/WALE.php{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | preceded_by = | followed_by = | website = http://disney.go.com/disneypictures/wall-e/ | amg_id = 1:379342 | imdb_id = 0910970 }} {{Закосен наслов|Воли}}'''Воли''' ({{langx|en|WALL-E}}) — [[Анимација (филм)|анимиран]] [[научна фантастика|научнофантастичен]] [[филм]] произведен од студиото за [[Анимација (филм)|анимирани филмови]] [[Пиксар]], и прикажан во кино салите на Дизни на [[27 јуни]] [[2008]]. Воли беше реализиран на [[ДВД]] и [[Блу-Реј]] на [[4 ноември]] [[2008]]. Филмот е режисиран од страна на [[Ендрју Стентон]] кој претходно го режирал филмот ''[[Барајќи го Немо]]''. Дејството на овој филм е сместено во иднината, 700 години од сегашноста и ги следи авантурите на еден робот по име Воли, кој бил заборавен на [[Планета Земја|Земјата]] кога луѓето ја напуштиле заради преплавување со отпад. Повеќето од ликови немаат човечки гласови, туку комуницираат со разни движења на телото и неповрзани звуци. Исто така ова е првиот филм на студиото Пиксар, во кој покрај регуларната компјутерска анимација, се појавуваат и вистински глумци. Овој филм добил големи пофалби од критичарите. == Содржина == Филмот почнува во 2815<ref name="Воли Саундтрак">Саундтракот на филмот</ref> на [[Планета Земја|Земјата]] која е преплавена со отпад и на која нема никаков знак за каков било вид на живот. Мегакомпанијата Buy 'n Large, која претходно ги преземала сите сервиси во светот вклучувајќи ја и владата на [[САД]], организирала преселување на луѓето од безживотната планета, на повеќе вселенски одморалишта меѓу кои најголемо и најлуксузно е Axiom. Ова патување низ вселената било предвидено да трае пет години додека илјадници Воли роботи го средуваат отпадот на [[Планета Земја|Земјата]]. Оваа операција била неуспешна откако било забележано дека отпадот на земјата бил премногу токсичен, и дека ниеден жив организам не би можел да преживее во такви услови. Луѓето ги деактивирале сите Воли роботи, но случајно заборавиле еден (главниот лик). Овој Воли робот продолжува да ја врши работата за која бил програмиран (средувајќи го отпадот на [[Планета Земја|Земјата]]), а притоа тој пронаоѓа интересни корисни и бескорисни предмети како видео рекордер, џебна лампа, диамантски прстен, па дури и пластичен прибор за јадење. Сите овие предмети Воли ги собира, и ги носи во складиштето во кое чува резервни делови за поправка (во случај ако некој негов дел престане да функционира) и предмети кои ги пронајдол додека работел. Еден ден, додека Воли се враќа од својата работа, тој забележува чудно црвено светло кое се движи, и одлучува да го следи. Црвеното светло го носи во центарот на слетувањето на една мала ракета од која еден нов робот наречен ИВ се појавувава. ИВ е женски робот испратен од капетанот на Axiom да ја скенира земјата, и да пронајде каков билоо растеније. ИВ се зближува со Воли кој и покажува дека додека работел, пронашол растеније. ИВ веднаш го скенира, го одзема од Воли, и го сместува во нејзината внатрешност. И набрзо се деактивира. Воли, кој првпат во своето постоење се заљубил, очајно и неуспешно се обидува да ја активира ИВ која потоа со истата ракета со која пристигна, е вратена на вселенскиот брод Axiom. Воли успева да се качи на ракетата, и набрзо тој пристигнува на Axiom. Луѓето, по 700 години во вселената, со високата технологија, нездравото хранење и сите обврски извршувани од роботи, станале премногу мрзливи и морбидно дебели. Дури и капетанот му ги има предадено сите обврски со управувањето на бродот, на роботот АУТО кој служи за автоматско пилотирање на Axiom. Подоцна ИВ е покажана на капетанот кој забележува дека ИВ пронашла растение на [[Планета Земја|Земјата]], и дека луѓето конечно ќе можат повторно да живеат на истата. Воли, вешто скриен ја набљува ИВ која капетанот ја активира за да му го предаде растението. Но додека капетанот не гледа, АУТО го одзема растението на ИВ. Капетанот забележува дека ИВ го нема растението, и соопштува дека е лажен аларм. Капетанот подоцна го забележува Воли, и ги праќа двата робота (Воли и ИВ) на поправка. Додека другите роботи ја подготвуваат ИВ за поправка, Воли помислува дека ја уништуваат, и затоа со пушката во роботската рака на Ив го руши местото, и ги ослободува расипаните роботи кои биле испратени на поправка. Роботите на обезбедувањето ги обележуваат Воли и ИВ како диви роботи и почнуваат да ги бркаат, но тие успеваат да им избегаат. Изнервирана, ИВ сака де го испрати Воли назад на [[Планета Земја|Земјата]], но Воли се спротивставува. ГО-4 – помошник на капетанот и на АУТО, го носи растението (кое АУТО му го дал за да го уништи) во еден од кабините за лансирање во вселената, а Воли незебележливо влегува во кабината (за да го земе растението и да и го даде на ИВ) и е лансиран заедно со растението во вселената. ИВ го спасува Воли, а тој и покажува дека го спасил растението. ИВ е пресреќна бидејќи Воли го спасил растението и почнува да танцува со него во вселената. ИВ му го носи растенирто на капетанот, но АУТО му покажува едно видео во кое претседателот на Buy 'n Large кажува дека земјата е премногу загадена и дека аутопилотите треба да се погрижат за луѓето никогаш да не се вратат на земјата. Капетанот не сака да верува во видеото и вели дека растението кое ИВ го донесе на Axiom е доказ дека компанијата Buy 'n Large направиле грешка. АУТО не сака да го слуша тоа, и го фрла растението заедно со ИВ и Воли во депонијата на бродот, и го заклучува капетанот во неговата спална соба. Капетанот успева да испрати порака до ИВ и Воли, кажувајќи им каде треба да го однесат растението за Axiom да се врати на [[Планета Земја|Земјата]]. АУТО го наоѓа и сака да го убие капетанот, но е спречен од новата способност на капетанот да стои на неговите нозе. АУТО е деактивиран од страна на капетанот, а ИВ и Воли со помош на неколку други роботи, и луѓето на бродот, успеваат да го стават растението во системот на Axiom, и бродот конечно се враќа на [[Планета Земја|Земјата]]. Воли се деактивира од преголемата штета што му ја нанесе АУТО. ИВ го враќа Воли на [[Планета Земја|Земјата]], и од неговото складиште, ги зема резервните делови и го поправа, Воли на ништо не се сеќава и продолжува да го средува отпадот, но ИВ го ”бакнува” и му ја враќа меморијата. Луѓето повторно почнуваат да живеат на [[Планета Земја|Земјата]]. == Глумечка екипа == [[Бен Берт]] како техничкиот глас на Воли, главниот лик во филмот. Воли е робот кој работи на сончева енергија и негова задача е да го средуваотпадот на [[Планета Земја|Земјата]] додека луѓето не се вратат од вселената. Овој робот е единствен преостанат од својот вид, бидејќи луѓето случајно заборавиле да го деактивираат кога го направиле тоа со сите други Воли роботи. Воли е љубопитен, а неговата љубопитност ќе го доведе во многу несакани ситуации од кои многу тешко ќе се извлекува. [[Елиза Најт]] како ИВ, напреден робот чија главна задача е да пронајде какво било растенија на [[Планета Земја|Земјата]], за да се процени дали [[Планета Земја|Земјата]] е способна да поддржи човечки живот. Ив е опремена со сензори со кои ќе може да го скенира и препознае растението и со вселенска моќна пушка во својата десна роботска рака. Иако кога пристигна на [[Планета Земја|Земјата]] таа беше бесчуствителен робот, по запознавањето со Воли таа започна да покажува знаци на љубов. Нејзиниот дизајн е инспириран од белите производи на компанијата Ејпл, како што е ај Под – от [[Џеф Гарлин]] како капетанот на Axiom. Капетан Б. МекКри e шестиот капетан на вселенскиот брод Axiom Тој е капетан од [[2775]] до [[2805]] и како и остатокот на човештвото, и тој е морбидно здебелен и скоро секогаш во подвижна фотеља. Од ден на ден сите обврски му ги обврски роботот за автопилототирање - АУТО, но по враќањето на ИВ тој ги зема сите работи во свои раце. [[Фред Вилард]] како Шелби Фортрајт, претседателот на мегакомпанијата Buy 'n Large во раниот 22 век, и организаторот на "Големата преселба". Овој човек нареди да се деактивираат сите Воли роботи на [[Планета Земја|Земјата]]. [[Џон Ратсенбергер]] Како Џон. [[Кати Нејџими]] како Мери [[Сигурни Вивер]] како компјутерот на Axiom [[MacInTalk]] звуци беа користени за ликот АУТО. Ауто е [[Автопилот|автопилотот]] на Axiom, вграден во кормилото на бродот. Тој е главниот негативец во овој филм, бидејќи ја следи наредбата А113 во која Шелби Фортрајт (претседателот на Buy 'n Large) им соопштува на автопилотите дека по секоја цена треба да ги спречат луѓето од враќање на [[Планета Земја|Земјата]], бидејќи била премногу токсична и не можела да поддржи човечки живот. == Производство == === Развој === Воли е деветтиот анимиран долгометражен филм на [[Пиксар]]. [[Ендрју Стентон]] добил идеја за Воли уште во летото [[1994]], пред првиот филм на [[Пиксар]] - [[Приказна за играчките]]. По завршувањето на Приказна за играчките, Џон Ласетер, [[Питер Доктер]], [[Џо Ранфт]] и [[Ендрју Стентон]] почнуваа да мислат приказни за следните филмови на Пиксар. Од ова планирање излегоа идеите за филмовите [[Животот на инсектите]], [[Чудовишта (филм)|Чудовишта]], [[Барајќи го Немо]] и Воли. Оригиналната идеја за Воли беше: „Што ако луѓето ја напуштат [[Планета Земја|Земјата]], а некој заборавил да го исклучи последниот робот?“. Откако [[Ендрју Стентон|Стентон]] му ја кажал идејата на [[Питер Доктер|Доктер]] во [[1995]], тој започнал да работи на неа за неколку месеци, но се откажал и решил да почне да работи на филмот [[Чудовишта (филм)|Чудовишта]], бидејќи не бил сигурен дали ќе може да создаде успешна љубовна приказна. [[Ендрју Стентон|Стентон]] продолжил да ја создава приказната за Воли, и бил опседнат со правењето на анимиран филм во кој дејството ќе се одвива во вселената и во иднината. Кога [[Ендрју Стентон|Стентон]] го завршил правењето на [[Барајќи го Немо]], тој почнал да се фокусира на создавањето на филмот Воли. Ликот на Воли бил создаден на основа на лампата на логото на Пиксар. [[Ендрју Стентон]] сфатил дека ако се додадат очи во вид на двоглед, Воли би бил способен за правење на среќни, тажни, љубопитни или други емоции, и дека немало потреба од додавање на уста или нос. Еден од поважните критериуми за правење на ликот Воли, беше дека тој треба да е машина, но да може да мисли самостојно. [[Ендрју Стентон|Стентон]] го доведе шафот на дизајнот на Ејпл - Џонатан Ив, за да му помогне во дизајнот на ИВ. За да го долови шмекот на [[Научна фантастика|научно фантастичните]] филмови од шеесеттите и седумдесеттите, [[Ендрју Стентон|Стентон]] го ангажира [[Роџер Дикеинс]] за да ги произведе визуелните ефекти на филмот и [[Бен Берт]] кои ги создал звучните ефекти за серијалите [[Војна на ѕвездите]] и [[Индијана Џонс]], за да ги создава звучните ефекти на филмот Воли. === Поврзаност со други филмови на Пиксар === Луѓето од Пиксар во своите филмови, често вметнуваат ликови или објекти од минатите или идните филмови кои ги планираат. * Во складиштето на Воли може да се забележат играчките Рекс и Хам кои се појавуваат во [[Приказна за играчките]], и играчка од Мајк кој е главен лик во филмот Чудовишта. * Кога Воли во ноќта спие на една полица, на полицата над него може да се забележи играчка од Фрозон кој се појавува во филмот Неверојатните. * Набрзо по слетувањето на ИВ на [[Планета Земја|Земјата]], таа скенира едно Pizza Planet комбе. Ова комбе има кратко појавување во сите девет филмови на Пиксар * На крајот во кредитите се појавува една морска желка која исто така се појавува и во филмот [[Барајќи го Немо]]. * Режисерот [[Ендрју Стентон]] признава дека очите на Воли биле инспирирани од ликот Лени од Приказна за играчките. * Кога Воли прави статуа од ИВ, една од рацете на статуата е стара лампа од логото на Пиксар. == Саундтрак == [[Податотека:Wall-ESoundtrack.jpg|104px|лево|thumb|Воли Саундтрак]] Саундтракот на филмот Воли е направен од страна на Walt Disney Records. Листсата со песни е компонирана од [[Томас Њуман]], кој исто така ја напиша песната "Долу на Земјата" заедно со [[Питер Габриел]]. Саундтракот вклучува и две песни на [[Џери Херман]] од филмот ''Hello, Dolly!'' и една песна од перформансот на [[Луис Армстронг]] - "[[La Vie en rose]]". За да се задржи шмекот на филмот, опаковката од [[Компакт диск|CD]]-то е направаена од 100% рециклиран материјал. == Наводи == {{reflist|colwidth=30em}} == Надворешни Врски == {{портал|филм}} * [http://disney.go.com/disneypictures/wall-e/ Официјална страница] * ''[http://www.bcdb.com/bcdb/cartoon.cgi?film=92024/ Воли]{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' на [http://www.bcdb.com Големата База за Цртани Филмови] {{Семарх|url=https://archive.today/20121204162958/http://www.bcdb.com/ |date=2012-12-04 }} * {{imdb title|id=0910970|title=Воли}} * ''[http://www.allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&sql=1:379342 Воли]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' на [[AllMovie]] * {{rotten-tomatoes|id=wall_e|title=Воли}} * ''[http://pixar.wikia.com/wiki/WALL%E2%80%A2E Воли]'' на [http://pixar.wikia.com Pixar Wiki] {{Пиксар}} [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Филмови од 2008 година]] [[Категорија:Филмови на Disney и Pixar]] [[Категорија:Цртани филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] 6kz2suco253378pmtrlvo9loscsoj3k 5590694 5590658 2026-07-11T23:07:08Z Andrew012p 85224 /* */ 5590694 wikitext text/x-wiki {{другизначења4|филмот|видеоиграта заснована на него|WALL-E (видеоигра)}} {{Инфокутија за филм | name = Воли <br /> WALL-E | image = Воли плакат филм.png | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Ендрју Стентон]] | producer = [[Џим Морис]]<br />[[Џон Лестер]] | writer = [[Ендрју Стентон]]<br />[[Питер Доктер]]<br />[[Џим Риардон]] | narrator = | starring = [[Бен Берт]]<br />[[Елиза Најт]]<br />[[Сигурни Вивер]]<br />[[Џеф Гарлин]] | music = [[Томас Њуман]]<br />[[Питер Габриел]](песна) | genre = [[комедија]]<br />[[анимација]]<br />[[научна фантастика]]<br />[[романтика]] | distributor = [[Walt Disney Pictures]] | released = {{САД}}<br /> [[27 јуни]] [[2008]] | runtime = 97 минути<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://projection.pixar.com/index.html | title=Пиксар Проекција - Главна | publisher=Pixar.com}}</ref> | country = {{САД}} | language = [[Англиски јазик|англиски]] | budget = $180.000.000<ref name=Boxofficemojo>{{наведени вести |url= http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=wall-e.htm |title = Продукцискиот буџет на филмот Воли| publisher = Boxofficemojo}}</ref> | gross = $532.936.655<ref>http://the-numbers.com/movies/2008/WALE.php{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | preceded_by = | followed_by = | website = http://disney.go.com/disneypictures/wall-e/ | amg_id = 1:379342 | imdb_id = 0910970 }} '''''Воли''''' ({{langx|en|WALL-E}}) — [[Анимација (филм)|анимиран]] [[научна фантастика|научнофантастичен]] [[филм]] произведен од студиото за [[Анимација (филм)|анимирани филмови]] [[Пиксар]], и прикажан во кино салите на Дизни на [[27 јуни]] [[2008]]. Воли беше реализиран на [[ДВД]] и [[Блу-Реј]] на [[4 ноември]] [[2008]]. Филмот е режисиран од страна на [[Ендрју Стентон]] кој претходно го режирал филмот ''[[Барајќи го Немо]]''. Дејството на овој филм е сместено во иднината, 700 години од сегашноста и ги следи авантурите на еден робот по име Воли, кој бил заборавен на [[Планета Земја|Земјата]] кога луѓето ја напуштиле заради преплавување со отпад. Повеќето од ликови немаат човечки гласови, туку комуницираат со разни движења на телото и неповрзани звуци. Исто така ова е првиот филм на студиото Пиксар, во кој покрај регуларната компјутерска анимација, се појавуваат и вистински глумци. Овој филм добил големи пофалби од критичарите. == Содржина == Филмот почнува во 2815<ref name="Воли Саундтрак">Саундтракот на филмот</ref> на [[Планета Земја|Земјата]] која е преплавена со отпад и на која нема никаков знак за каков било вид на живот. Мегакомпанијата Buy 'n Large, која претходно ги преземала сите сервиси во светот вклучувајќи ја и владата на [[САД]], организирала преселување на луѓето од безживотната планета, на повеќе вселенски одморалишта меѓу кои најголемо и најлуксузно е Axiom. Ова патување низ вселената било предвидено да трае пет години додека илјадници Воли роботи го средуваат отпадот на [[Планета Земја|Земјата]]. Оваа операција била неуспешна откако било забележано дека отпадот на земјата бил премногу токсичен, и дека ниеден жив организам не би можел да преживее во такви услови. Луѓето ги деактивирале сите Воли роботи, но случајно заборавиле еден (главниот лик). Овој Воли робот продолжува да ја врши работата за која бил програмиран (средувајќи го отпадот на [[Планета Земја|Земјата]]), а притоа тој пронаоѓа интересни корисни и бескорисни предмети како видео рекордер, џебна лампа, диамантски прстен, па дури и пластичен прибор за јадење. Сите овие предмети Воли ги собира, и ги носи во складиштето во кое чува резервни делови за поправка (во случај ако некој негов дел престане да функционира) и предмети кои ги пронајдол додека работел. Еден ден, додека Воли се враќа од својата работа, тој забележува чудно црвено светло кое се движи, и одлучува да го следи. Црвеното светло го носи во центарот на слетувањето на една мала ракета од која еден нов робот наречен ИВ се појавувава. ИВ е женски робот испратен од капетанот на Axiom да ја скенира земјата, и да пронајде каков билоо растеније. ИВ се зближува со Воли кој и покажува дека додека работел, пронашол растеније. ИВ веднаш го скенира, го одзема од Воли, и го сместува во нејзината внатрешност. И набрзо се деактивира. Воли, кој првпат во своето постоење се заљубил, очајно и неуспешно се обидува да ја активира ИВ која потоа со истата ракета со која пристигна, е вратена на вселенскиот брод Axiom. Воли успева да се качи на ракетата, и набрзо тој пристигнува на Axiom. Луѓето, по 700 години во вселената, со високата технологија, нездравото хранење и сите обврски извршувани од роботи, станале премногу мрзливи и морбидно дебели. Дури и капетанот му ги има предадено сите обврски со управувањето на бродот, на роботот АУТО кој служи за автоматско пилотирање на Axiom. Подоцна ИВ е покажана на капетанот кој забележува дека ИВ пронашла растение на [[Планета Земја|Земјата]], и дека луѓето конечно ќе можат повторно да живеат на истата. Воли, вешто скриен ја набљува ИВ која капетанот ја активира за да му го предаде растението. Но додека капетанот не гледа, АУТО го одзема растението на ИВ. Капетанот забележува дека ИВ го нема растението, и соопштува дека е лажен аларм. Капетанот подоцна го забележува Воли, и ги праќа двата робота (Воли и ИВ) на поправка. Додека другите роботи ја подготвуваат ИВ за поправка, Воли помислува дека ја уништуваат, и затоа со пушката во роботската рака на Ив го руши местото, и ги ослободува расипаните роботи кои биле испратени на поправка. Роботите на обезбедувањето ги обележуваат Воли и ИВ како диви роботи и почнуваат да ги бркаат, но тие успеваат да им избегаат. Изнервирана, ИВ сака де го испрати Воли назад на [[Планета Земја|Земјата]], но Воли се спротивставува. ГО-4 – помошник на капетанот и на АУТО, го носи растението (кое АУТО му го дал за да го уништи) во еден од кабините за лансирање во вселената, а Воли незебележливо влегува во кабината (за да го земе растението и да и го даде на ИВ) и е лансиран заедно со растението во вселената. ИВ го спасува Воли, а тој и покажува дека го спасил растението. ИВ е пресреќна бидејќи Воли го спасил растението и почнува да танцува со него во вселената. ИВ му го носи растенирто на капетанот, но АУТО му покажува едно видео во кое претседателот на Buy 'n Large кажува дека земјата е премногу загадена и дека аутопилотите треба да се погрижат за луѓето никогаш да не се вратат на земјата. Капетанот не сака да верува во видеото и вели дека растението кое ИВ го донесе на Axiom е доказ дека компанијата Buy 'n Large направиле грешка. АУТО не сака да го слуша тоа, и го фрла растението заедно со ИВ и Воли во депонијата на бродот, и го заклучува капетанот во неговата спална соба. Капетанот успева да испрати порака до ИВ и Воли, кажувајќи им каде треба да го однесат растението за Axiom да се врати на [[Планета Земја|Земјата]]. АУТО го наоѓа и сака да го убие капетанот, но е спречен од новата способност на капетанот да стои на неговите нозе. АУТО е деактивиран од страна на капетанот, а ИВ и Воли со помош на неколку други роботи, и луѓето на бродот, успеваат да го стават растението во системот на Axiom, и бродот конечно се враќа на [[Планета Земја|Земјата]]. Воли се деактивира од преголемата штета што му ја нанесе АУТО. ИВ го враќа Воли на [[Планета Земја|Земјата]], и од неговото складиште, ги зема резервните делови и го поправа, Воли на ништо не се сеќава и продолжува да го средува отпадот, но ИВ го ”бакнува” и му ја враќа меморијата. Луѓето повторно почнуваат да живеат на [[Планета Земја|Земјата]]. == Глумечка екипа == [[Бен Берт]] како техничкиот глас на Воли, главниот лик во филмот. Воли е робот кој работи на сончева енергија и негова задача е да го средуваотпадот на [[Планета Земја|Земјата]] додека луѓето не се вратат од вселената. Овој робот е единствен преостанат од својот вид, бидејќи луѓето случајно заборавиле да го деактивираат кога го направиле тоа со сите други Воли роботи. Воли е љубопитен, а неговата љубопитност ќе го доведе во многу несакани ситуации од кои многу тешко ќе се извлекува. [[Елиза Најт]] како ИВ, напреден робот чија главна задача е да пронајде какво било растенија на [[Планета Земја|Земјата]], за да се процени дали [[Планета Земја|Земјата]] е способна да поддржи човечки живот. Ив е опремена со сензори со кои ќе може да го скенира и препознае растението и со вселенска моќна пушка во својата десна роботска рака. Иако кога пристигна на [[Планета Земја|Земјата]] таа беше бесчуствителен робот, по запознавањето со Воли таа започна да покажува знаци на љубов. Нејзиниот дизајн е инспириран од белите производи на компанијата Ејпл, како што е ај Под – от [[Џеф Гарлин]] како капетанот на Axiom. Капетан Б. МекКри e шестиот капетан на вселенскиот брод Axiom Тој е капетан од [[2775]] до [[2805]] и како и остатокот на човештвото, и тој е морбидно здебелен и скоро секогаш во подвижна фотеља. Од ден на ден сите обврски му ги обврски роботот за автопилототирање - АУТО, но по враќањето на ИВ тој ги зема сите работи во свои раце. [[Фред Вилард]] како Шелби Фортрајт, претседателот на мегакомпанијата Buy 'n Large во раниот 22 век, и организаторот на "Големата преселба". Овој човек нареди да се деактивираат сите Воли роботи на [[Планета Земја|Земјата]]. [[Џон Ратсенбергер]] Како Џон. [[Кати Нејџими]] како Мери [[Сигурни Вивер]] како компјутерот на Axiom [[MacInTalk]] звуци беа користени за ликот АУТО. Ауто е [[Автопилот|автопилотот]] на Axiom, вграден во кормилото на бродот. Тој е главниот негативец во овој филм, бидејќи ја следи наредбата А113 во која Шелби Фортрајт (претседателот на Buy 'n Large) им соопштува на автопилотите дека по секоја цена треба да ги спречат луѓето од враќање на [[Планета Земја|Земјата]], бидејќи била премногу токсична и не можела да поддржи човечки живот. == Производство == === Развој === Воли е деветтиот анимиран долгометражен филм на [[Пиксар]]. [[Ендрју Стентон]] добил идеја за Воли уште во летото [[1994]], пред првиот филм на [[Пиксар]] - [[Приказна за играчките]]. По завршувањето на Приказна за играчките, Џон Ласетер, [[Питер Доктер]], [[Џо Ранфт]] и [[Ендрју Стентон]] почнуваа да мислат приказни за следните филмови на Пиксар. Од ова планирање излегоа идеите за филмовите [[Животот на инсектите]], [[Чудовишта (филм)|Чудовишта]], [[Барајќи го Немо]] и Воли. Оригиналната идеја за Воли беше: „Што ако луѓето ја напуштат [[Планета Земја|Земјата]], а некој заборавил да го исклучи последниот робот?“. Откако [[Ендрју Стентон|Стентон]] му ја кажал идејата на [[Питер Доктер|Доктер]] во [[1995]], тој започнал да работи на неа за неколку месеци, но се откажал и решил да почне да работи на филмот [[Чудовишта (филм)|Чудовишта]], бидејќи не бил сигурен дали ќе може да создаде успешна љубовна приказна. [[Ендрју Стентон|Стентон]] продолжил да ја создава приказната за Воли, и бил опседнат со правењето на анимиран филм во кој дејството ќе се одвива во вселената и во иднината. Кога [[Ендрју Стентон|Стентон]] го завршил правењето на [[Барајќи го Немо]], тој почнал да се фокусира на создавањето на филмот Воли. Ликот на Воли бил создаден на основа на лампата на логото на Пиксар. [[Ендрју Стентон]] сфатил дека ако се додадат очи во вид на двоглед, Воли би бил способен за правење на среќни, тажни, љубопитни или други емоции, и дека немало потреба од додавање на уста или нос. Еден од поважните критериуми за правење на ликот Воли, беше дека тој треба да е машина, но да може да мисли самостојно. [[Ендрју Стентон|Стентон]] го доведе шафот на дизајнот на Ејпл - Џонатан Ив, за да му помогне во дизајнот на ИВ. За да го долови шмекот на [[Научна фантастика|научно фантастичните]] филмови од шеесеттите и седумдесеттите, [[Ендрју Стентон|Стентон]] го ангажира [[Роџер Дикеинс]] за да ги произведе визуелните ефекти на филмот и [[Бен Берт]] кои ги создал звучните ефекти за серијалите [[Војна на ѕвездите]] и [[Индијана Џонс]], за да ги создава звучните ефекти на филмот Воли. === Поврзаност со други филмови на Пиксар === Луѓето од Пиксар во своите филмови, често вметнуваат ликови или објекти од минатите или идните филмови кои ги планираат. * Во складиштето на Воли може да се забележат играчките Рекс и Хам кои се појавуваат во [[Приказна за играчките]], и играчка од Мајк кој е главен лик во филмот Чудовишта. * Кога Воли во ноќта спие на една полица, на полицата над него може да се забележи играчка од Фрозон кој се појавува во филмот Неверојатните. * Набрзо по слетувањето на ИВ на [[Планета Земја|Земјата]], таа скенира едно Pizza Planet комбе. Ова комбе има кратко појавување во сите девет филмови на Пиксар * На крајот во кредитите се појавува една морска желка која исто така се појавува и во филмот [[Барајќи го Немо]]. * Режисерот [[Ендрју Стентон]] признава дека очите на Воли биле инспирирани од ликот Лени од Приказна за играчките. * Кога Воли прави статуа од ИВ, една од рацете на статуата е стара лампа од логото на Пиксар. == Саундтрак == [[Податотека:Wall-ESoundtrack.jpg|104px|лево|thumb|Воли Саундтрак]] Саундтракот на филмот Воли е направен од страна на Walt Disney Records. Листсата со песни е компонирана од [[Томас Њуман]], кој исто така ја напиша песната "Долу на Земјата" заедно со [[Питер Габриел]]. Саундтракот вклучува и две песни на [[Џери Херман]] од филмот ''Hello, Dolly!'' и една песна од перформансот на [[Луис Армстронг]] - "[[La Vie en rose]]". За да се задржи шмекот на филмот, опаковката од [[Компакт диск|CD]]-то е направаена од 100% рециклиран материјал. == Наводи == {{reflist|colwidth=30em}} == Надворешни Врски == {{портал|филм}} * [http://disney.go.com/disneypictures/wall-e/ Официјална страница] * ''[http://www.bcdb.com/bcdb/cartoon.cgi?film=92024/ Воли]{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' на [http://www.bcdb.com Големата База за Цртани Филмови] {{Семарх|url=https://archive.today/20121204162958/http://www.bcdb.com/ |date=2012-12-04 }} * {{imdb title|id=0910970|title=Воли}} * ''[http://www.allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&sql=1:379342 Воли]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' на [[AllMovie]] * {{rotten-tomatoes|id=wall_e|title=Воли}} * ''[http://pixar.wikia.com/wiki/WALL%E2%80%A2E Воли]'' на [http://pixar.wikia.com Pixar Wiki] {{Пиксар}} [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Филмови од 2008 година]] [[Категорија:Филмови на Disney и Pixar]] [[Категорија:Цртани филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] f9lvqwp9y1grxgns4scaobdefhdv0wl 5590695 5590694 2026-07-11T23:08:58Z Andrew012p 85224 5590695 wikitext text/x-wiki {{другизначења4|филмот|видеоиграта заснована на него|WALL-E (видеоигра)}} {{Инфокутија за филм | name = Воли <br /> WALL-E | image = Воли плакат филм.png | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Ендру Стентон]] | producer = [[Џим Морис]]<br />[[Џон Лестер]] | writer = [[Ендрју Стентон]]<br />[[Питер Доктер]]<br />[[Џим Риардон]] | narrator = | starring = [[Бен Берт]]<br />[[Елиза Најт]]<br />[[Сигурни Вивер]]<br />[[Џеф Гарлин]] | music = [[Томас Њуман]]<br />[[Питер Габриел]](песна) | genre = [[комедија]]<br />[[анимација]]<br />[[научна фантастика]]<br />[[романтика]] | distributor = [[Walt Disney Pictures]] | released = {{САД}}<br /> [[27 јуни]] [[2008]] | runtime = 97 минути<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://projection.pixar.com/index.html | title=Пиксар Проекција - Главна | publisher=Pixar.com}}</ref> | country = {{САД}} | language = [[Англиски јазик|англиски]] | budget = $180.000.000<ref name=Boxofficemojo>{{наведени вести |url= http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=wall-e.htm |title = Продукцискиот буџет на филмот Воли| publisher = Boxofficemojo}}</ref> | gross = $532.936.655<ref>http://the-numbers.com/movies/2008/WALE.php{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | preceded_by = | followed_by = | website = http://disney.go.com/disneypictures/wall-e/ | amg_id = 1:379342 | imdb_id = 0910970 }} '''''Воли''''' ({{langx|en|WALL-E}}) — [[Анимација (филм)|анимиран]] [[научна фантастика|научнофантастичен]] [[филм]] произведен од студиото за [[Анимација (филм)|анимирани филмови]] [[Пиксар]], и прикажан во кино салите на Дизни на [[27 јуни]] [[2008]]. Воли беше реализиран на [[ДВД]] и [[Блу-Реј]] на [[4 ноември]] [[2008]]. Филмот е режисиран од страна на [[Ендрју Стентон|Ендру Стентон]] кој претходно го режирал филмот ''[[Барајќи го Немо]]''. Дејството на овој филм е сместено во иднината, 700 години од сегашноста и ги следи авантурите на еден робот по име Воли, кој бил заборавен на [[Планета Земја|Земјата]] кога луѓето ја напуштиле заради преплавување со отпад. Повеќето од ликови немаат човечки гласови, туку комуницираат со разни движења на телото и неповрзани звуци. Исто така ова е првиот филм на студиото Пиксар, во кој покрај регуларната компјутерска анимација, се појавуваат и вистински глумци. Овој филм добил големи пофалби од критичарите. == Содржина == Филмот почнува во 2815<ref name="Воли Саундтрак">Саундтракот на филмот</ref> на [[Планета Земја|Земјата]] која е преплавена со отпад и на која нема никаков знак за каков било вид на живот. Мегакомпанијата Buy 'n Large, која претходно ги преземала сите сервиси во светот вклучувајќи ја и владата на [[САД]], организирала преселување на луѓето од безживотната планета, на повеќе вселенски одморалишта меѓу кои најголемо и најлуксузно е Axiom. Ова патување низ вселената било предвидено да трае пет години додека илјадници Воли роботи го средуваат отпадот на [[Планета Земја|Земјата]]. Оваа операција била неуспешна откако било забележано дека отпадот на земјата бил премногу токсичен, и дека ниеден жив организам не би можел да преживее во такви услови. Луѓето ги деактивирале сите Воли роботи, но случајно заборавиле еден (главниот лик). Овој Воли робот продолжува да ја врши работата за која бил програмиран (средувајќи го отпадот на [[Планета Земја|Земјата]]), а притоа тој пронаоѓа интересни корисни и бескорисни предмети како видео рекордер, џебна лампа, диамантски прстен, па дури и пластичен прибор за јадење. Сите овие предмети Воли ги собира, и ги носи во складиштето во кое чува резервни делови за поправка (во случај ако некој негов дел престане да функционира) и предмети кои ги пронајдол додека работел. Еден ден, додека Воли се враќа од својата работа, тој забележува чудно црвено светло кое се движи, и одлучува да го следи. Црвеното светло го носи во центарот на слетувањето на една мала ракета од која еден нов робот наречен ИВ се појавувава. ИВ е женски робот испратен од капетанот на Axiom да ја скенира земјата, и да пронајде каков билоо растеније. ИВ се зближува со Воли кој и покажува дека додека работел, пронашол растеније. ИВ веднаш го скенира, го одзема од Воли, и го сместува во нејзината внатрешност. И набрзо се деактивира. Воли, кој првпат во своето постоење се заљубил, очајно и неуспешно се обидува да ја активира ИВ која потоа со истата ракета со која пристигна, е вратена на вселенскиот брод Axiom. Воли успева да се качи на ракетата, и набрзо тој пристигнува на Axiom. Луѓето, по 700 години во вселената, со високата технологија, нездравото хранење и сите обврски извршувани од роботи, станале премногу мрзливи и морбидно дебели. Дури и капетанот му ги има предадено сите обврски со управувањето на бродот, на роботот АУТО кој служи за автоматско пилотирање на Axiom. Подоцна ИВ е покажана на капетанот кој забележува дека ИВ пронашла растение на [[Планета Земја|Земјата]], и дека луѓето конечно ќе можат повторно да живеат на истата. Воли, вешто скриен ја набљува ИВ која капетанот ја активира за да му го предаде растението. Но додека капетанот не гледа, АУТО го одзема растението на ИВ. Капетанот забележува дека ИВ го нема растението, и соопштува дека е лажен аларм. Капетанот подоцна го забележува Воли, и ги праќа двата робота (Воли и ИВ) на поправка. Додека другите роботи ја подготвуваат ИВ за поправка, Воли помислува дека ја уништуваат, и затоа со пушката во роботската рака на Ив го руши местото, и ги ослободува расипаните роботи кои биле испратени на поправка. Роботите на обезбедувањето ги обележуваат Воли и ИВ како диви роботи и почнуваат да ги бркаат, но тие успеваат да им избегаат. Изнервирана, ИВ сака де го испрати Воли назад на [[Планета Земја|Земјата]], но Воли се спротивставува. ГО-4 – помошник на капетанот и на АУТО, го носи растението (кое АУТО му го дал за да го уништи) во еден од кабините за лансирање во вселената, а Воли незебележливо влегува во кабината (за да го земе растението и да и го даде на ИВ) и е лансиран заедно со растението во вселената. ИВ го спасува Воли, а тој и покажува дека го спасил растението. ИВ е пресреќна бидејќи Воли го спасил растението и почнува да танцува со него во вселената. ИВ му го носи растенирто на капетанот, но АУТО му покажува едно видео во кое претседателот на Buy 'n Large кажува дека земјата е премногу загадена и дека аутопилотите треба да се погрижат за луѓето никогаш да не се вратат на земјата. Капетанот не сака да верува во видеото и вели дека растението кое ИВ го донесе на Axiom е доказ дека компанијата Buy 'n Large направиле грешка. АУТО не сака да го слуша тоа, и го фрла растението заедно со ИВ и Воли во депонијата на бродот, и го заклучува капетанот во неговата спална соба. Капетанот успева да испрати порака до ИВ и Воли, кажувајќи им каде треба да го однесат растението за Axiom да се врати на [[Планета Земја|Земјата]]. АУТО го наоѓа и сака да го убие капетанот, но е спречен од новата способност на капетанот да стои на неговите нозе. АУТО е деактивиран од страна на капетанот, а ИВ и Воли со помош на неколку други роботи, и луѓето на бродот, успеваат да го стават растението во системот на Axiom, и бродот конечно се враќа на [[Планета Земја|Земјата]]. Воли се деактивира од преголемата штета што му ја нанесе АУТО. ИВ го враќа Воли на [[Планета Земја|Земјата]], и од неговото складиште, ги зема резервните делови и го поправа, Воли на ништо не се сеќава и продолжува да го средува отпадот, но ИВ го ”бакнува” и му ја враќа меморијата. Луѓето повторно почнуваат да живеат на [[Планета Земја|Земјата]]. == Глумечка екипа == [[Бен Берт]] како техничкиот глас на Воли, главниот лик во филмот. Воли е робот кој работи на сончева енергија и негова задача е да го средуваотпадот на [[Планета Земја|Земјата]] додека луѓето не се вратат од вселената. Овој робот е единствен преостанат од својот вид, бидејќи луѓето случајно заборавиле да го деактивираат кога го направиле тоа со сите други Воли роботи. Воли е љубопитен, а неговата љубопитност ќе го доведе во многу несакани ситуации од кои многу тешко ќе се извлекува. [[Елиза Најт]] како ИВ, напреден робот чија главна задача е да пронајде какво било растенија на [[Планета Земја|Земјата]], за да се процени дали [[Планета Земја|Земјата]] е способна да поддржи човечки живот. Ив е опремена со сензори со кои ќе може да го скенира и препознае растението и со вселенска моќна пушка во својата десна роботска рака. Иако кога пристигна на [[Планета Земја|Земјата]] таа беше бесчуствителен робот, по запознавањето со Воли таа започна да покажува знаци на љубов. Нејзиниот дизајн е инспириран од белите производи на компанијата Ејпл, како што е ај Под – от [[Џеф Гарлин]] како капетанот на Axiom. Капетан Б. МекКри e шестиот капетан на вселенскиот брод Axiom Тој е капетан од [[2775]] до [[2805]] и како и остатокот на човештвото, и тој е морбидно здебелен и скоро секогаш во подвижна фотеља. Од ден на ден сите обврски му ги обврски роботот за автопилототирање - АУТО, но по враќањето на ИВ тој ги зема сите работи во свои раце. [[Фред Вилард]] како Шелби Фортрајт, претседателот на мегакомпанијата Buy 'n Large во раниот 22 век, и организаторот на "Големата преселба". Овој човек нареди да се деактивираат сите Воли роботи на [[Планета Земја|Земјата]]. [[Џон Ратсенбергер]] Како Џон. [[Кати Нејџими]] како Мери [[Сигурни Вивер]] како компјутерот на Axiom [[MacInTalk]] звуци беа користени за ликот АУТО. Ауто е [[Автопилот|автопилотот]] на Axiom, вграден во кормилото на бродот. Тој е главниот негативец во овој филм, бидејќи ја следи наредбата А113 во која Шелби Фортрајт (претседателот на Buy 'n Large) им соопштува на автопилотите дека по секоја цена треба да ги спречат луѓето од враќање на [[Планета Земја|Земјата]], бидејќи била премногу токсична и не можела да поддржи човечки живот. == Производство == === Развој === Воли е деветтиот анимиран долгометражен филм на [[Пиксар]]. [[Ендрју Стентон|Ендру Стентон]] добил идеја за Воли уште во летото [[1994]], пред првиот филм на [[Пиксар]] - [[Приказна за играчките]]. По завршувањето на Приказна за играчките, Џон Ласетер, [[Питер Доктер]], [[Џо Ранфт]] и [[Ендрју Стентон|Ендру Стентон]] почнуваа да мислат приказни за следните филмови на Пиксар. Од ова планирање излегоа идеите за филмовите [[Животот на инсектите]], [[Чудовишта (филм)|Чудовишта]], [[Барајќи го Немо]] и Воли. Оригиналната идеја за Воли беше: „Што ако луѓето ја напуштат [[Планета Земја|Земјата]], а некој заборавил да го исклучи последниот робот?“. Откако [[Ендрју Стентон|Стентон]] му ја кажал идејата на [[Питер Доктер|Доктер]] во [[1995]], тој започнал да работи на неа за неколку месеци, но се откажал и решил да почне да работи на филмот [[Чудовишта (филм)|Чудовишта]], бидејќи не бил сигурен дали ќе може да создаде успешна љубовна приказна. [[Ендрју Стентон|Стентон]] продолжил да ја создава приказната за Воли, и бил опседнат со правењето на анимиран филм во кој дејството ќе се одвива во вселената и во иднината. Кога [[Ендрју Стентон|Стентон]] го завршил правењето на [[Барајќи го Немо]], тој почнал да се фокусира на создавањето на филмот Воли. Ликот на Воли бил создаден на основа на лампата на логото на Пиксар. [[Ендрју Стентон|Ендру Стентон]] сфатил дека ако се додадат очи во вид на двоглед, Воли би бил способен за правење на среќни, тажни, љубопитни или други емоции, и дека немало потреба од додавање на уста или нос. Еден од поважните критериуми за правење на ликот Воли, беше дека тој треба да е машина, но да може да мисли самостојно. [[Ендрју Стентон|Стентон]] го доведе шафот на дизајнот на Ејпл - Џонатан Ив, за да му помогне во дизајнот на ИВ. За да го долови шмекот на [[Научна фантастика|научно фантастичните]] филмови од шеесеттите и седумдесеттите, [[Ендрју Стентон|Стентон]] го ангажира [[Роџер Дикеинс]] за да ги произведе визуелните ефекти на филмот и [[Бен Берт]] кои ги создал звучните ефекти за серијалите [[Војна на ѕвездите]] и [[Индијана Џонс]], за да ги создава звучните ефекти на филмот Воли. === Поврзаност со други филмови на Пиксар === Луѓето од Пиксар во своите филмови, често вметнуваат ликови или објекти од минатите или идните филмови кои ги планираат. * Во складиштето на Воли може да се забележат играчките Рекс и Хам кои се појавуваат во [[Приказна за играчките]], и играчка од Мајк кој е главен лик во филмот Чудовишта. * Кога Воли во ноќта спие на една полица, на полицата над него може да се забележи играчка од Фрозон кој се појавува во филмот Неверојатните. * Набрзо по слетувањето на ИВ на [[Планета Земја|Земјата]], таа скенира едно Pizza Planet комбе. Ова комбе има кратко појавување во сите девет филмови на Пиксар * На крајот во кредитите се појавува една морска желка која исто така се појавува и во филмот [[Барајќи го Немо]]. * Режисерот [[Ендрју Стентон|Ендру Стентон]] признава дека очите на Воли биле инспирирани од ликот Лени од Приказна за играчките. * Кога Воли прави статуа од ИВ, една од рацете на статуата е стара лампа од логото на Пиксар. == Саундтрак == [[Податотека:Wall-ESoundtrack.jpg|104px|лево|thumb|Воли Саундтрак]] Саундтракот на филмот Воли е направен од страна на Walt Disney Records. Листсата со песни е компонирана од [[Томас Њуман]], кој исто така ја напиша песната "Долу на Земјата" заедно со [[Питер Габриел]]. Саундтракот вклучува и две песни на [[Џери Херман]] од филмот ''Hello, Dolly!'' и една песна од перформансот на [[Луис Армстронг]] - "[[La Vie en rose]]". За да се задржи шмекот на филмот, опаковката од [[Компакт диск|CD]]-то е направаена од 100% рециклиран материјал. == Наводи == {{reflist|colwidth=30em}} == Надворешни Врски == {{портал|филм}} * [http://disney.go.com/disneypictures/wall-e/ Официјална страница] * ''[http://www.bcdb.com/bcdb/cartoon.cgi?film=92024/ Воли]{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' на [http://www.bcdb.com Големата База за Цртани Филмови] {{Семарх|url=https://archive.today/20121204162958/http://www.bcdb.com/ |date=2012-12-04 }} * {{imdb title|id=0910970|title=Воли}} * ''[http://www.allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&sql=1:379342 Воли]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' на [[AllMovie]] * {{rotten-tomatoes|id=wall_e|title=Воли}} * ''[http://pixar.wikia.com/wiki/WALL%E2%80%A2E Воли]'' на [http://pixar.wikia.com Pixar Wiki] {{Пиксар}} [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Филмови од 2008 година]] [[Категорија:Филмови на Disney и Pixar]] [[Категорија:Цртани филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] scz5czoocweu6fxxwjhnzhmff8a0zwa 0 65449 5590696 5425499 2026-07-11T23:09:13Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Ендрју Стентон]] на [[Ендру Стентон]] презапишувајќи врз пренасочување 5425499 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија за глумец | image = Andrew Stanton cropped.jpg | caption = Ендрју Стентон, 2009 | birthdate = {{birth date and age|1965|12|3|df=yes}} | birthplace = [[Рокпорт, Масачусетс|Рокпорт]], [[Масачусетс]], [[САД]] | birthname = Ендрjу Стентон | spouse = Џули Стентон | yearsactive = 1995 - денес }} '''Ендрју Стентон''' ({{langx|en|Andrew Stanton}}) е [[САД|американски]] [[режисер]], [[сценарист]] и [[актер]] роден на {{роден на|3|декември|1965}} во [[Рокпорт, Масачусетс|Рокпорт]], [[Масачусетс]]. Тој стана познат низ светот по неговите придонеси за компанијата [[Пиксар]], и по неговите славни [[Анимација (филм)|анимирани филмови]] [[Барајќи го Немо]] (2004) и [[Воли]] (2008). Тој се приклучи на тимот на [[Пиксар]] во [[1990]], и беше вториот аниматор (по [[Џон Лестер]]) вработен во тимот на [[Пиксар]]. Стентон дипломираше во [[1987]] година, на Калифорнискиот Иститут за Уметности (CalArts). Заедно со [[Џо Ранфт]], [[Џон Лестер]] и [[Петер Доктер]], Стентон помогна во развивањето на приказната за првиот долгометражен филм развиен од [[Пиксар]] - [[Приказна за играчките]]. Подоцна тој беше ко-режисер на вториот анимиран филм на Пиксар - [[Животот на инсектите]], и [[сценарист]] на филмовите [[Приказна за играчките 2]] и [[Чудовишта (филм)|Чудовишта]]. Подоцна го режираше најуспешниот [[Анимација (филм)|анимиран филм]] на Пиксар, и вториот најуспешен [[Анимација (филм)|анимиран филм]] во светот (по [[Шрек 2]]) [[Барајќи го Немо]]. За овој филм, тој доби [[Оскар за Најдобар анимиран филм]] и многу други значајни награди. Во [[2008]] тој го издаде филмот [[Воли]], кој наиде на многу позитивни критики од [[критичар]]ите. {{Пиксар}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стентон, Ендрју}} [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Американски режисери]] [[Категорија:Американски сценаристи]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] lfofba32vdpu0l0kalsnpzybj4d0e2h 5590700 5590696 2026-07-11T23:09:45Z Andrew012p 85224 5590700 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија за глумец | image = Andrew Stanton cropped.jpg | caption = Ендрју Стентон, 2009 | birthdate = {{birth date and age|1965|12|3|df=yes}} | birthplace = [[Рокпорт, Масачусетс|Рокпорт]], [[Масачусетс]], [[САД]] | birthname = Ендру Стентон | spouse = Џули Стентон | yearsactive = 1995 - денес }} '''Ендру Стентон''' ({{langx|en|Andrew Stanton}}) е [[САД|американски]] [[режисер]], [[сценарист]] и [[актер]] роден на {{роден на|3|декември|1965}} во [[Рокпорт, Масачусетс|Рокпорт]], [[Масачусетс]]. Тој стана познат низ светот по неговите придонеси за компанијата [[Пиксар]], и по неговите славни [[Анимација (филм)|анимирани филмови]] [[Барајќи го Немо]] (2004) и [[Воли]] (2008). Тој се приклучи на тимот на [[Пиксар]] во [[1990]], и беше вториот аниматор (по [[Џон Лестер]]) вработен во тимот на [[Пиксар]]. Стентон дипломираше во [[1987]] година, на Калифорнискиот Иститут за Уметности (CalArts). Заедно со [[Џо Ранфт]], [[Џон Лестер]] и [[Петер Доктер]], Стентон помогна во развивањето на приказната за првиот долгометражен филм развиен од [[Пиксар]] - [[Приказна за играчките]]. Подоцна тој беше ко-режисер на вториот анимиран филм на Пиксар - [[Животот на инсектите]], и [[сценарист]] на филмовите [[Приказна за играчките 2]] и [[Чудовишта (филм)|Чудовишта]]. Подоцна го режираше најуспешниот [[Анимација (филм)|анимиран филм]] на Пиксар, и вториот најуспешен [[Анимација (филм)|анимиран филм]] во светот (по [[Шрек 2]]) [[Барајќи го Немо]]. За овој филм, тој доби [[Оскар за Најдобар анимиран филм]] и многу други значајни награди. Во [[2008]] тој го издаде филмот [[Воли]], кој наиде на многу позитивни критики од [[критичар]]ите. {{Пиксар}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стентон, Ендрју}} [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Американски режисери]] [[Категорија:Американски сценаристи]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] 6f3dkgxqb3lsuidc13al396sy1kou5r 0 66174 5590557 5550659 2026-07-11T17:56:31Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590557 wikitext text/x-wiki {{Малку извори|датум=септември 2012}} {{Инфокутија Аеродром | name = Аеродром Софија | nativename = Летище София | image = SA-06-NOvember-2015.jpg | image-width = 300px | caption = Поглед кон аеродромот | image2 = | image2-width = 250px | caption2 = Терминал 2 на Аеродромот во Софија | IATA = SOF | ICAO = LBSF | type = Јавен | owner = државна сопственост | operator = SOF Connect AD | city-served = [[Софија]] | location = Софија, [[Бугарија]] | hub = <div> *[[Bulgaria Air]] *[[Bulgarian Air Charter]] *[[Ryanair]] *[[Wizz Air]] </div> | metric-elev = Yes | elevation-f = 1742 | elevation-m = 531 | website = {{URL|www.sofia-airport.bg}} | coordinates = <!-- {{coord|42|41|42|N|023|24|30|E|region:BG}} --> | pushpin_map = Бугарија | pushpin_label = SOF | pushpin_mapsize = 250px | pushpin_map_caption = Местоположба во Бугарија | metric-rwy = Yes | r1-number = 09/27 | r1-length-f = 11811 | r1-length-m = 3600 | r1-surface = [[асфалт]] | stat-year = 2019 | stat1-header = Патници | stat1-data = 7107096 {{increase}}2.1% | stat2-header = Товар (тони) | stat2-data = 23987 {{increase}}7.8% | stat3-header = Движења на авиони | stat3-data = 61371 {{increase}}1% | footnotes = }} '''Аеродромот во [[Софија]]''' ([[Меѓународна асоцијација за воздушен транспорт|IATA]]: SOF, ICAO: LBSF) ({{langx|bg|Летище София}}) е најголемиот аеродром во [[Бугарија]]. Во [[2011]] година биле опслужени околу 3,47 милиони патници или 5,4% повеќе од [[2010]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sofia-airport.bg/pages/content.aspx?lm01=107&lm02=73&lm03=76 |title=Летище София - Статистически данни за трафика |publisher=www.sofia-airport.bg |accessdate=2012-09-25 |language=бугарски |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055711/http://www.sofia-airport.bg/pages/content.aspx?lm01=107&lm02=73&lm03=76 |url-status=dead }}</ref> == Историја == Аеродромот најпрво бил изграден во доцните 1930-ти години, на оддалеченост од околу 6,3 километри од центарот на [[Софија]]. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], аеродромот бил користен од страна на армијата. Цивилниот сообраќај започнал во 1947 година. Терминалот 1 бил изграден за време на втората светска војна, во манир на модерен европски аеродром од тоа време од архитектот [[Иван Марангозов]]. Структурата на терминалот се состои од владино крило на западната страна од терминалот, делот за меѓународни летови е на средината, а делот за летови во границите на Бугарија е во источното крило на терминалот. Во средината на 1960-тите години започнало спроведувањето на планови за надградба на аеродромот. Имало неколку планови, меѓу кои и да се изгради нов аеродром на оддалеченост од 70 километри од центарот на Софија.{{се бара извор}} Сепак, официјалните лица се решиле за проширување на сегашниот аеродром. Проектот кој бил планиран во средината на 1960-тите години, сепак бил реализиран кон 2000 година со изградба на нов терминал и нова писта, паралелна со претходната. Финансискиот пакет, во најголем дел од [[Европска Унија|Европската Унија]] и [[Кувајт]] бил договорен во [[1998]] година, додека работите започнале во 2001 година. Новиот терминал бил официјално пуштен на 27 декември 2006 година. == Реконструкција на аеродромот == <gallery> Слика:Sofia Airport.jpg|Стариот терминал, сега познат како терминал 1 </gallery> Во согласност со планот за реконструкција, биле изградени нов терминал и нова писта. Постоечката писта била претворена во патека за таксирање. Вкупната инвестиција беше околу 200 милиони евра, финансии кои беа обезбедени во 1997-98 година од страна на Европската инвестициона банка, Кувајтскиот фонд за развој на арапската економија и ФАРЕ програмата. Реконструкцијата започна напоредно на две работи: новата писта и новиот терминал. Новата писта била отворена во август 2006, додека новиот терминал во декември 2006. == Транспорт до аеродромот == === Автобус === Две автобуски линии поминуваат покрај аеродромот во Софија. Времето на патување е околу 20 минути во зависност од сообраќајниот метеж. Од/До терминаот 1 сообраќа автобусот број 84, додека од/до терминалот 2 сообраќа автобусот број 284. Цената на една автобуска карта е 1,60 лева (околу 45 денари). === Такси === Такси превоз е достапен од двата терминали, 1 и 2. == Терминали == <gallery> Слика:Sofia Airport elevators.jpg|Внатрешност на терминалот 2 Слика:100 3074.JPG|Внатрешност на терминалот 2 Слика:100 3141.JPG|Ареа за чекање на патниците </gallery> === Терминал 1 === Терминалот 1 бил изграден во првата половона на 20. век, и во моментот претежно се користи од нискобуџетните авиокомпании кои сообраќаат од аеродромот. === Терминал 2 === Терминалот 2 беше официјално отворен на 27 декември 2006 година и бил еден од најголемите проекти во Бугарија со пари од Европската Унија. На терминалот постојат 7 порти за авионите, 38 шалтери за пријава и покрива површина од околу 50.000 м². == Авиокомпании и одредишта == === Терминал 1 === * [[Airlift Service]] ([[Аеродром Охрид|Охрид]]) * [[easyJet]] (Лондон Гетвик, [[Аеродром Мадрид|Мадрид]], Манчестер, [[Аеродром Милано Малпенза|Милано Малпенза]]) * [[Germanwings]] ([[Аеродром Келн/Бон|Келн/Бон]]) * [[MyAir]] (Милано Бергамо) ** [[MyAir]] оперирано од [[Darwin Airline]] (Венеција) * [[Rossiya]] (Санкт Петербург) * [[Wizz Air]] (Барселона, Брисел Шарлерој, [[Аеродром Дортмунд|Дортмунд]], Лондон Лутон, Милано Бергамо, [[Аеродром Рим Фјумичино|Рим Фјумичино]], Валенсија) * [[Wizz Air Bulgaria]] (Варна) === Терминал 2 === * [[Aegean Airlines]] (Атина) * [[Aer Lingus]] (Даблин) * [[Aeroflot]] (Москва Шереметјево) * [[Air France]] ([[Аеродром Париз Де Гол|Париз Де Гол]]) * [[Air Malta]] (Малта) * [[Alitalia]] ([[Аеродром Рим Фјумичино|Рим Фјумичино]]) ** [[Alitalia]] оперирано од [[Alitalia Express]] ([[Аеродром Милано Малпенза|Милано Малпенза]]) * [[Austrian Airlines]] ([[Аеродром Виена|Виена]]) ** [[Austrian Arrows]] оперирано од [[Tyrolean Airways]] ([[Аеродром Виена|Виена]]) * [[British Airways]] (Лондон Хитроу) * [[Bulgaria Air]] ** <u>'''Домашни:'''</u> (Бургас, Варна) ** <u>'''Меѓународни:'''</u> (Аликанте, [[Аеродром Амстердам|Амстердам]], Атина, Барселона, Бејрут, [[Аеродром Берлин Тегел|Берлин Тегел]], Брисел, Букурешт, Дубаи, [[Аеродром Франкфурт|Франкфурт]], [[Аеродром Истанбул Ататурк|Истанбул Ататурк]], Ларнака, Лондон Гетвик, Лондон Хитроу, [[Аеродром Мадрид|Мадрид]], Малага, Манчестер, Москва Шереметјево, [[Аеродром Палма де Мајорка|Палма де Мајорка]], Папос, [[Аеродром Виена|Виена]], [[Аеродром Прага|Прага]], [[Аеродром Рим Фјумичино|Рим Фјумичино]], [[Аеродром Александар Велики|Скопје]], Тел Авив, [[Аеродром Тирана|Тирана]], Триполи, Валенсија, [[Аеродром Виена|Виена]], [[Аеродром Цирих|Цирих]])) * [[Cyprus Airways]] (Ларнака) * [[Czech Airlines]] ([[Аеродром Прага|Прага]]) * [[El Al]] (Тел Авив) * [[LOT Polish Airlines]] (Варшава) * [[Луфтханза]] ([[Аеродром Франкфурт|Франкфурт]], [[Аеродром Минхен|Минхен]]) ** [[Lufthansa Regional]] оперирано од [[Eurowings]] (Аеродром Диселдорф|Диселдорф) ** [[Lufthansa Regional]] оперирано од [[Lufthansa CityLine]] ([[Аеродром Минхен|Минхен]]) * [[Swiss International Air Lines]] ([[Аеродром Цирих|Цирих]]) * [[TAROM]] (Аеродром Букурешт Отопени) * [[Turkish Airlines]] ([[Аеродром Истанбул Ататурк|Истанбул Ататурк]]) == Статистика на аеродромот == {| class="toccolours sortable" border="1" cellpadding="3" style="border-collapse:collapse" |+ '''Сообраќај на аеродромот во Софија''' |- bgcolor=lightgrey !width="100"|Година !width="150"|Патници !width="150"|Карго(тон) !width="150"|Полетувања/Слетувања |- |2000 |1,127,400 |11,004 |24 785 |- |2001 |1,107,682 |10,380 |21 860 |- |2002 |1,214,137 |12,480 |24 212 |- |2003 |1,356,569 |13,754 |25 518 |- |2004 |1,614,139 |14,468 |28 700 |- |2005 |1,874,368 |14,724 |32 184 |- |2006 |2,209,348 |15,244 |38 123 |- |2007 |2,746,178 |17,388 |43 075 |- |2008 |3,230,696 |18,647 |48,626 |- |2009 |3,134,104 |15,121 |45,698 |- |2010 |3,296,936 |15,489 |47,061 |- |2011 |3,474,993 |15,888 |47,153 |- |2012 |3 467 455 |16 249 |40 806 |- |2013 |3 504 326 |17 039 |40 526 |- |2014 |3 815 158 |17 741 |42 120 |- |2015 |4 088 943 |18 727 |44 416 |- |2016 |4 980 387 |21 157 |51 829 |- |2017 |6 489 738^[2] |20 818 |57 670 |} == Извори == # <references />2. https://sofia-airport.bg/sites/default/files/bg-passengers_2017-2018_5.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211019044140/https://sofia-airport.bg/sites/default/files/bg-passengers_2017-2018_5.pdf |date=2021-10-19 }} (на бугарски). www.sofia-airport.bg [[Категорија:Аеродроми во Бугарија|Софија]] [[Категорија:Сообраќајот во Софија]] [[Категорија:Згради и градби во Софија|Аеродром]] 7wbe326mag0pckdvvgx8p8njdaytftw 0 68399 5590560 4725096 2026-07-11T17:59:51Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590560 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект |building_name=Џамијата Фенари Иса |image= Molla Fenari İsa Camii (cropped).jpg |caption= Изглед на џамијата, поранешната црква Св.Јован Крстител |location=[[Истанбул]], [[Турција]] |geo= {{coord|41|00|55|N|28|56|38|E|type:landmark_region:BY|display=inline,title}} |religious_affiliation=[[ислам]] |district= [[Фатих]] |consecration_year=[[908]] како [[црква]] |status= |leadership= |website= |architect= |architecture_type=[[џамија]] |architecture_style= |facade_direction= |year_completed= |construction_cost= |capacity= |length= |width= |width_nave= |height_max= |dome_quantity= |dome_height_outer= |dome_height_inner= |dome_dia_outer= |dome_dia_inner= |minaret_quantity= 1 |minaret_height= |spire_quantity= |spire_height= |materials= }} '''Џамијата Фенари Иса''' ([[турски јазик|турски]]: ''Molla Fenâri Îsâ Câmîsi'', [[грчки јазик|грчки]]: ''Eκκλησία του Λίβος'') е [[џамија]] во [[Истанбул]], [[Турција]], изградена на местото на две [[православие|православни цркви]]. == Историја == ===Византиско време === [[Податотека:North Church Constantinople.JPG|thumb|лево|180px|Ромејски остатоци од Северната црква (чувани во истанбулските археолошки музеи)]] Липскиот манастир или денешната џамија Фенари Иса е верски објект од [[10 век]]. Во [[908]] година византискиот адмирал [[Константин Липс]] во присуство на императорот Лав VI ја отворил новата црква во [[Цариград]]<ref>Krautheimer, p. 409. "The name of the founder has been found in an inscription on the cornice of the apse."</ref><ref name="mw126">Müller-Wiener (1977), p. 126</ref>. Храмот бил посветен на [[Пресвета Богородица]], но бил познат како манастирот на Липс<ref>This [[toponym]] has a [[Persian language|Persian]] etymology ("Merd-il-sachra"), and is composed of the two [[Middle Persian|Persian]] words ''Merdo'' (meaning "man"), and ''sachra'' (meaning "solitude"): "Man of solitude". Janin (1964), p. 361.</ref>. Оваа црква била изградена врз темелите на црква од [[6 век]]<ref name="gul258">Gülersoy (1976), p. 258.</ref>, каде биле чувани моштите на [[Света Ирина]]. Во овој период црквата била позната како Северна црква. По [[1261]] година и повторното воспоставување на [[Византија]], во периодот од [[1286]] до [[1304]] година од страна на [[Теодора Дукина]], вдовица на [[Михаил VIII Палеолог]], била изградена уште една црква посветена на [[Свети Јован Крстител]]<ref>"This church was added to the thirty five ones dedicated to this Saint, which existed in Constantinople in the tenth century!" Krautheimer (1986), p. 436</ref>. Во манастирот биле погребани неколку членови од династијата [[Палеолози]], како синот на Михаил VIII Константин, [[Ирина Монфератска]] и Андроник II<ref name=gul258/>. Во овој период, најверојатно манастирот бил дом за околу 50-тина монахини<ref name=ne337>Talbot (2001), p. 337</ref><ref>Krautheimer (1986), p. 409.</ref>. Во текот на [[14 век]] бил направен нартексот на црквата<ref>The ''parekklesion'' is a [[chapel]] leaning to the side of the church or of the narthex.</ref>, додека обичаите за погребување на царските членови на империјата продолжила и во 15 век, каде била погребани Ана, првата сопруга на императорот [[Јован VIII Палеолог]]<ref name=mw127>Müller-Wiener (1977), p. 127.</ref><ref>Freely says that Anna was buried in the dead of night to avoid creating a public panic due to rumors of the Bubonic plague.</ref> The church was possibly used as a cemetery also after 1453.<ref name=mw127/>. ===Османлиско време === [[Податотека:Mosque of Fenari Isa, Istanbul.jpg|thumb|Внатрешност на џамијата.]] Во 1497-1498 година, набргу по [[Падот на Цариград (1453)|падот на градот]] и за време на владеењето на султанот [[Бајазид II]] (1481-1512), јужната црква била претворена во [[џамија]], каде било изградено и едно [[минаре]] и [[михраб]] од страна на великодостојникот Фенаризаде Алаедин Али бен Јусуф Ефенди<ref>The ''Qadi 'asker'' ("Army-Judge") was the supreme military magistrate, and was one of the most important figures in the [[State organisation of the Ottoman Empire]].</ref>. Бидејќи еден од главните проповедници на медресата се викал Иса, неговото име било додадено во името на џамијата. Џамијата изгорела во [[1633]] година и повторно била обновена во [[1636]] година. Во овој период Северната црква била претворена во [[теке]], мозаиците биле отстранети и двете куполи реновирени. По пожарот во [[1782]] година комплексот бил повторно обновен во 1847-1848. По поредниот пожар од [[1920]] година храмот бил напуштен. За време на ископувањата извршени во [[1929]] година, дваесет и два саркофази биле пронајдени. Комплексот бил темелно обновен меѓу 1970-тите и 1980-тите и оттогаш повторно служи како џамија. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [http://www.byzantium1200.com/c-lipsos.html Byzantium 1200 - Lips Monastery] * [http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-monastic-foundation-documents/typ051.pdf "Typikon of Theodora Palaiologina for the Convent of Lips in Constantinople" (trans. Alice-Mary Talbot)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303202620/http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-monastic-foundation-documents/typ051.pdf |date=2016-03-03 }}, from ''Byzantine Monastic Foundation Documents: A Complete Translation of the Surviving Founder's Typika and Testaments'', Thomas, J. & Hero, A.C. (eds.) (Dumbarton Oaks Research Library and Collection, Washington D.C. 2000) {{Џамии во Турција}} {{Цркви-џамии во Истанбул}} {{Цркви во Цариград}} [[Категорија:Џамии во Фатих]] [[Категорија:Претворени цркви во џамии во Истанбул]] [[Категорија:Архитектура од 10 век]] [[Категорија:Цркви и манастири во Цариград]] q45kgrxh7bmzvmxf7006czk4c0ig78s 5590562 5590560 2026-07-11T18:13:10Z Dandarmkd 31127 Отповикана преработката [[Special:Diff/5590560|5590560]] на [[Special:Contributions/Тиверополник|Тиверополник]] ([[User talk:Тиверополник|разговор]]) Статијата веќе имала фотографија. И статијата веќе била покриена во рамки на натпреварот уште во 2020 година. 5590562 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект |building_name=Џамијата Фенари Иса |image= Fenari Isa Mosque.png |caption= Изглед на џамијата, поранешната црква Св.Јован Крстител |location=[[Истанбул]], [[Турција]] |geo= {{coord|41|00|55|N|28|56|38|E|type:landmark_region:BY|display=inline,title}} |religious_affiliation=[[ислам]] |district= [[Фатих]] |consecration_year=[[908]] како [[црква]] |status= |leadership= |website= |architect= |architecture_type=[[џамија]] |architecture_style= |facade_direction= |year_completed= |construction_cost= |capacity= |length= |width= |width_nave= |height_max= |dome_quantity= |dome_height_outer= |dome_height_inner= |dome_dia_outer= |dome_dia_inner= |minaret_quantity= 1 |minaret_height= |spire_quantity= |spire_height= |materials= }} '''Џамијата Фенари Иса''' ([[турски јазик|турски]]: ''Molla Fenâri Îsâ Câmîsi'', [[грчки јазик|грчки]]: ''Eκκλησία του Λίβος'') е [[џамија]] во [[Истанбул]], [[Турција]], изградена на местото на две [[православие|православни цркви]]. == Историја == ===Византиско време === [[Податотека:North Church Constantinople.JPG|thumb|лево|180px|Ромејски остатоци од Северната црква (чувани во истанбулските археолошки музеи)]] Липскиот манастир или денешната џамија Фенари Иса е верски објект од [[10 век]]. Во [[908]] година византискиот адмирал [[Константин Липс]] во присуство на императорот Лав VI ја отворил новата црква во [[Цариград]]<ref>Krautheimer, p. 409. "The name of the founder has been found in an inscription on the cornice of the apse."</ref><ref name="mw126">Müller-Wiener (1977), p. 126</ref>. Храмот бил посветен на [[Пресвета Богородица]], но бил познат како манастирот на Липс<ref>This [[toponym]] has a [[Persian language|Persian]] etymology ("Merd-il-sachra"), and is composed of the two [[Middle Persian|Persian]] words ''Merdo'' (meaning "man"), and ''sachra'' (meaning "solitude"): "Man of solitude". Janin (1964), p. 361.</ref>. Оваа црква била изградена врз темелите на црква од [[6 век]]<ref name="gul258">Gülersoy (1976), p. 258.</ref>, каде биле чувани моштите на [[Света Ирина]]. Во овој период црквата била позната како Северна црква. По [[1261]] година и повторното воспоставување на [[Византија]], во периодот од [[1286]] до [[1304]] година од страна на [[Теодора Дукина]], вдовица на [[Михаил VIII Палеолог]], била изградена уште една црква посветена на [[Свети Јован Крстител]]<ref>"This church was added to the thirty five ones dedicated to this Saint, which existed in Constantinople in the tenth century!" Krautheimer (1986), p. 436</ref>. Во манастирот биле погребани неколку членови од династијата [[Палеолози]], како синот на Михаил VIII Константин, [[Ирина Монфератска]] и Андроник II<ref name=gul258/>. Во овој период, најверојатно манастирот бил дом за околу 50-тина монахини<ref name=ne337>Talbot (2001), p. 337</ref><ref>Krautheimer (1986), p. 409.</ref>. Во текот на [[14 век]] бил направен нартексот на црквата<ref>The ''parekklesion'' is a [[chapel]] leaning to the side of the church or of the narthex.</ref>, додека обичаите за погребување на царските членови на империјата продолжила и во 15 век, каде била погребани Ана, првата сопруга на императорот [[Јован VIII Палеолог]]<ref name=mw127>Müller-Wiener (1977), p. 127.</ref><ref>Freely says that Anna was buried in the dead of night to avoid creating a public panic due to rumors of the Bubonic plague.</ref> The church was possibly used as a cemetery also after 1453.<ref name=mw127/>. ===Османлиско време === [[Податотека:Mosque of Fenari Isa, Istanbul.jpg|thumb|Внатрешност на џамијата.]] Во 1497-1498 година, набргу по [[Падот на Цариград (1453)|падот на градот]] и за време на владеењето на султанот [[Бајазид II]] (1481-1512), јужната црква била претворена во [[џамија]], каде било изградено и едно [[минаре]] и [[михраб]] од страна на великодостојникот Фенаризаде Алаедин Али бен Јусуф Ефенди<ref>The ''Qadi 'asker'' ("Army-Judge") was the supreme military magistrate, and was one of the most important figures in the [[State organisation of the Ottoman Empire]].</ref>. Бидејќи еден од главните проповедници на медресата се викал Иса, неговото име било додадено во името на џамијата. Џамијата изгорела во [[1633]] година и повторно била обновена во [[1636]] година. Во овој период Северната црква била претворена во [[теке]], мозаиците биле отстранети и двете куполи реновирени. По пожарот во [[1782]] година комплексот бил повторно обновен во 1847-1848. По поредниот пожар од [[1920]] година храмот бил напуштен. За време на ископувањата извршени во [[1929]] година, дваесет и два саркофази биле пронајдени. Комплексот бил темелно обновен меѓу 1970-тите и 1980-тите и оттогаш повторно служи како џамија. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [http://www.byzantium1200.com/c-lipsos.html Byzantium 1200 - Lips Monastery] * [http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-monastic-foundation-documents/typ051.pdf "Typikon of Theodora Palaiologina for the Convent of Lips in Constantinople" (trans. Alice-Mary Talbot)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303202620/http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-monastic-foundation-documents/typ051.pdf |date=2016-03-03 }}, from ''Byzantine Monastic Foundation Documents: A Complete Translation of the Surviving Founder's Typika and Testaments'', Thomas, J. & Hero, A.C. (eds.) (Dumbarton Oaks Research Library and Collection, Washington D.C. 2000) {{Џамии во Турција}} {{Цркви-џамии во Истанбул}} {{Цркви во Цариград}} [[Категорија:Џамии во Фатих]] [[Категорија:Претворени цркви во џамии во Истанбул]] [[Категорија:Архитектура од 10 век]] [[Категорија:Цркви и манастири во Цариград]] ngtu4m7oig6kulxojzbubk0pdxqd1i8 0 69532 5590558 4725210 2026-07-11T17:57:16Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590558 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Инфокутија Верски објект |building_name=Џамија Баитул-Џам<br /> |image= Bait-ul-Jame-Moschee Offenbach Nordwestansicht 2.jpg |caption= Поглед кон џамијата |location= [[Офенбах]], [[Германија]] |geo= {{coord|50|05|56|N|08|47|27|E|region:DE_type:landmark}} |religious_affiliation=[[ислам]] |district= |consecration_year= |status= |leadership= |website=[http://www.ahmadiyya.de www.ahmadiyya.de/] |architect= |architecture_type=[[џамија]] |architecture_style= |facade_direction= |year_completed= |construction_cost= |capacity= |length= |width= |width_nave= |height_max= |dome_quantity= |dome_height_outer= |dome_height_inner= |dome_dia_outer= |dome_dia_inner= |minaret_quantity= |minaret_height= |spire_quantity= |spire_height= |materials= }} '''Џамијата Баитул-Џам''' е [[џамија]] која се наоѓа во [[Офенбах]], [[Германија]]. Оваа џамија била изградена од страна на [[Мубашра Ијаз]]. {{Џамија никулец}} {{Џамии во Германија}} [[Категорија:Џамии во Германија|Баитул-Џам]] hi5pft91v7sf6fh9p08t6kpeow4l73v 0 70008 5590559 5529885 2026-07-11T17:58:55Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590559 wikitext text/x-wiki {{МК-САД}} [[Податотека:Embassy of North Macedonia - Washington D.C. (55265209255).jpg|мини|Поглед кон амбасадата]]'''Амбасада на Македонија во Вашингтон''' е [[дипломатско претставништво]] на [[Македонија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=270 |title=''ДИПЛОМАТСКИ И КОНЗУЛАРНИ ПРЕСТАВНИШТВА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА ВО СТРАНСТВО'' |accessdate=2008-11-09 |archive-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112202937/http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=270 |url-status=dead }}</ref> која се наоѓа во главниот град на [[Соединетите Американски Држави]], [[Вашингтон]]. Амбасадата е сместена во историската област Шеридан-Калорама во објект познат како '''„Мојсеевата куќа“'''. Адресата на амбасадата е Macedonian Embassy, 2129 Wyoming Avenue N.W. 20008, Washington D.C. Должноста Македонски амбасадор во Соединетите Американски држави ја извршува Неговата Екселенција д-р Васко Наумовски. == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == [[Податотека:Embassy of Macedonia United States.JPG|thumb|250п|десно|Амбасадата на Македонија во [[Вашингтон]]]] * [https://washington.mfa.gov.mk/en/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220618200324/https://washington.mfa.gov.mk/en |date=2022-06-18 }} -англиски * [http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=270 Список на дипломатски и конзуларни претставништва на Република Македонија во странство] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081112202937/http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=270 |date=2008-11-12 }} [[Податотека:Bush MKAmb Joleski.jpg|thumb|250п|лево|Амбасадорот Јолевски со [[претседателот на САД]], [[Џорџ В. Буш]]]] [[Категорија:Дипломатски мисии во Вашингтон|Македонија]] [[Категорија:Дипломатски мисии на Македонија|САД]] 3o1lso9zsadowvi4fzz7p2ieyenxyvq 5590566 5590559 2026-07-11T18:21:04Z Dandarmkd 31127 Отповикана преработката [[Special:Diff/5590559|5590559]] на [[Special:Contributions/Тиверополник|Тиверополник]] ([[User talk:Тиверополник|разговор]]) Статијата веќе има фотографии. 5590566 wikitext text/x-wiki {{МК-САД}} '''Амбасада на Македонија во Вашингтон''' е [[дипломатско претставништво]] на [[Македонија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=270 |title=''ДИПЛОМАТСКИ И КОНЗУЛАРНИ ПРЕСТАВНИШТВА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА ВО СТРАНСТВО'' |accessdate=2008-11-09 |archive-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112202937/http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=270 |url-status=dead }}</ref> која се наоѓа во главниот град на [[Соединетите Американски Држави]], [[Вашингтон]]. Амбасадата е сместена во историската област Шеридан-Калорама во објект познат како '''„Мојсеевата куќа“'''. Адресата на амбасадата е Macedonian Embassy, 2129 Wyoming Avenue N.W. 20008, Washington D.C. Должноста Македонски амбасадор во Соединетите Американски држави ја извршува Неговата Екселенција д-р Васко Наумовски. == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == [[Податотека:Embassy of Macedonia United States.JPG|thumb|250п|десно|Амбасадата на Македонија во [[Вашингтон]]]] * [https://washington.mfa.gov.mk/en/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220618200324/https://washington.mfa.gov.mk/en |date=2022-06-18 }} -англиски * [http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=270 Список на дипломатски и конзуларни претставништва на Република Македонија во странство] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081112202937/http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=270 |date=2008-11-12 }} [[Податотека:Bush MKAmb Joleski.jpg|thumb|250п|лево|Амбасадорот Јолевски со [[претседателот на САД]], [[Џорџ В. Буш]]]] [[Категорија:Дипломатски мисии во Вашингтон|Македонија]] [[Категорија:Дипломатски мисии на Македонија|САД]] ti0tfhgz1svtb1l1mzx94wrj8iez7kw 10 96378 5590600 4996143 2026-07-11T20:58:09Z Bjankuloski06 332 5590600 wikitext text/x-wiki {{Навкутија | name = Беневенто (покраина) | title = Населени места во покраината [[Беневенто (покраина)|Беневенто]] | image = [[Податотека:Stemma Provincia di Benevento.png|80п|врска=Беневенто (покраина)|алт=Грб на покраината Беневенто]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | nocat={{{nocat|}}} | list1= * [[Ајрола]] * [[Аморози]] * [[Апиче]] * [[Аполоза]] * [[Арпаизе]] * [[Арпаја]] * [[Базеличе]] * [[Беневенто]] * [[Бонеја]] * [[Буоналберго]] * [[Бучано]] * [[Витулано]] * [[Гвардија Санфрамонди]] * [[Дугента]] * [[Дурацано]] * [[Казалдуни]] * [[Калви]] * [[Камполатаро]] * [[Камполи дел Монте Табурно]] * [[Кастелвенере]] * [[Кастелветере ин Вал Фортоне]] * [[Кастелпагано]] * [[Кастелпото]] * [[Кастелфранко ин Мискано]] * [[Каутано]] * [[Коле Санита]] * [[Кузано Мутри]] * [[Лиматола]] * [[Мелицано]] * [[Мојано]] * [[Молинара]] * [[Монтесаркио]] * [[Монтефалконе ди Вал Форторе]] * [[Морконе]] * [[Паго Вејано]] * [[Падули]] * [[Панарано]] * [[Паолизи]] * [[Паупизи]] * [[Песко Санита]] * [[Пјетрароја]] * [[Пјетрелчина]] * [[Понте]] * [[Понтеландолфо]] * [[Пуљанело]] * [[Реино]] * [[Сан Бартоломео ин Галдо]] * [[Сан Леусио дел Санио]] * [[Сан Лоренцело]] * [[Сан Лоренцо Маџоре]] * [[Сан Лупо]] * [[Сан Марко деи Кавоти]] * [[Сан Мартино Санита]] * [[Сан Наѕаро]] * [[Сан Никола Манфреди]] * [[Сан Салваторе Телесино]] * [[Сан Џорџо дел Санио]] * [[Сан Џорџо ла Молара]] * [[Сант Анџело а Капуло]] * [[Сант Арканџело Тримонте]] * [[Сант’Агата де Готи]] * [[Санта Кроке дел Санио]] * [[Сасиноро]] * [[Солопака]] * [[Телезе Терме]] * [[Токо Каудио]] * [[Торекузо]] * [[Фаикио]] * [[Фојано ди Вал Форторе]] * [[Фољанизе]] * [[Форкија]] * [[Фрањето Л'Абате]] * [[Фрањето Монфорте]] * [[Фрасо Телезино]] * [[Чепалони]] * [[Черето Санита]] * [[Чирчело]] * [[Џинестра дељи Скијавони]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за Италија]] [[Категорија:Беневенто (покраина)|τ]] </noinclude> pki6dhf5be6kxw8t9hw6ocwz6bh08lz 5590604 5590600 2026-07-11T21:00:08Z Bjankuloski06 332 5590604 wikitext text/x-wiki {{Навкутија | name = Беневенто (покраина) | title = Населени места во покраината [[Беневенто (покраина)|Беневенто]] | image = [[Податотека:Stemma Provincia di Benevento.png|80п|врска=Беневенто (покраина)|алт=Грб на покраината Беневенто]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | nocat={{{nocat|}}} | list1= * [[Ајрола]] * [[Аморози]] * [[Апиче]] * [[Аполоза]] * [[Арпаизе]] * [[Арпаја]] * [[Базеличе]] * [[Беневенто]] * [[Бонеја]] * [[Буоналберго]] * [[Бучано]] * [[Витулано]] * [[Гвардија Санфрамонди]] * [[Дугента]] * [[Дурацано]] * [[Казалдуни]] * [[Калви]] * [[Камполатаро]] * [[Камполи дел Монте Табурно]] * [[Кастелвенере]] * [[Кастелветере ин Вал Фортоне]] * [[Кастелпагано]] * [[Кастелпото]] * [[Кастелфранко ин Мискано]] * [[Каутано]] * [[Коле Санита]] * [[Кузано Мутри]] * [[Лиматола]] * [[Мелицано]] * [[Мојано]] * [[Молинара]] * [[Монтесаркио]] * [[Монтефалконе ди Вал Форторе]] * [[Морконе]] * [[Паго Вејано]] * [[Падули]] * [[Панарано]] * [[Паолизи]] * [[Паупизи]] * [[Песко Санита]] * [[Пјетрароја]] * [[Пјетрелчина]] * [[Понте]] * [[Понтеландолфо]] * [[Пуљанело]] * [[Реино]] * [[Сан Бартоломео ин Галдо]] * [[Сан Леусио дел Санио]] * [[Сан Лоренцело]] * [[Сан Лоренцо Маџоре]] * [[Сан Лупо]] * [[Сан Марко деи Кавоти]] * [[Сан Мартино Санита]] * [[Сан Наѕаро]] * [[Сан Никола Манфреди]] * [[Сан Салваторе Телесино]] * [[Сан Џорџо дел Санио]] * [[Сан Џорџо ла Молара]] * [[Сант Анџело а Капуло]] * [[Сант Арканџело Тримонте]] * [[Сант’Агата де’ Готи]] * [[Санта Кроке дел Санио]] * [[Сасиноро]] * [[Солопака]] * [[Телезе Терме]] * [[Токо Каудио]] * [[Торекузо]] * [[Фаикио]] * [[Фојано ди Вал Форторе]] * [[Фољанизе]] * [[Форкија]] * [[Фрањето Л'Абате]] * [[Фрањето Монфорте]] * [[Фрасо Телезино]] * [[Чепалони]] * [[Черето Санита]] * [[Чирчело]] * [[Џинестра дељи Скијавони]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за Италија]] [[Категорија:Беневенто (покраина)|τ]] </noinclude> j04rxhwb5b7ih9pn8uv0989xj4qs0qg 0 96485 5590599 4996643 2026-07-11T20:58:00Z Bjankuloski06 332 5590599 wikitext text/x-wiki {{Infobox CityIT | img_coa = | official_name = Comune di Sant'Agata de' Goti | image_caption=Утврдувањата на Сант’Агата де Готи| name = Сант’Агата де Готи | region = [[Кампанија]] | province = [[Беневенто (покраина)|Беневенто]] | elevation_m = 156 | area_total_km2 = 62.9 | population_as_of =[[2008-01-01]]<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[Istat]].</ref> | population_total = 11429| population_density_km2 = | timezone = [[Central European Time|CET]], [[Coordinated Universal Time|UTC]]+1 | coordinates = {{coord|41|5|N|14|30|E|type:city(11,541)_region:IT}}| frazioni = Бањоли, Фаџијано, Сан Силвестре, Кантинела, Преста, Санта Ана, Черета, Лајано| telephone = 0823 | postalcode = 82019 | gentilic = Santagatesi| saint = Свети Алфонсо| day = 1 август| mayor = Алфонсо Киерво | website = [http://www.comune.sant-agata-de-goti.bn.it/ www.comune.sant-agata-de-goti.bn.it] | mapy = 14.5000 | image_skyline=Santagatadeigoti03.jpg| mapx = 41.0833 | }} '''Сант’Агата де Готи''' — [[Општини во Италија|општина]] во [[покраини во Италија|покраината]] [[Беневенто (покраина)|Беневенто]] од регионот [[Кампанија]], [[Италија]]. == Наводи == {{reflist}} {{Беневенто (покраина)}} {{Кампанија-гео-никулец}} [[Категорија:Општини во Беневенто (покраина)]] oyv2vs1b398ulsd07iwh1jl8yekg5nr 5590601 5590599 2026-07-11T20:58:26Z Bjankuloski06 332 5590601 wikitext text/x-wiki {{Infobox CityIT | img_coa = | official_name = Comune di Sant'Agata de' Goti | image_caption=Утврдувањата на Сант’Агата де Готи| name = Сант’Агата де Готи | region = [[Кампанија]] | province = [[Беневенто (покраина)|Беневенто]] | elevation_m = 156 | area_total_km2 = 62.9 | population_as_of =[[2008-01-01]]<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[Istat]].</ref> | population_total = 11429| population_density_km2 = | timezone = [[Central European Time|CET]], [[Coordinated Universal Time|UTC]]+1 | coordinates = {{coord|41|5|N|14|30|E|type:city(11,541)_region:IT}}| frazioni = Бањоли, Фаџијано, Сан Силвестре, Кантинела, Преста, Сант’Ана, Черета, Лајано| telephone = 0823 | postalcode = 82019 | gentilic = Santagatesi| saint = Свети Алфонсо| day = 1 август| mayor = Алфонсо Киерво | website = [http://www.comune.sant-agata-de-goti.bn.it/ www.comune.sant-agata-de-goti.bn.it] | mapy = 14.5000 | image_skyline=Santagatadeigoti03.jpg| mapx = 41.0833 | }} '''Сант’Агата де Готи''' — [[Општини во Италија|општина]] во [[покраини во Италија|покраината]] [[Беневенто (покраина)|Беневенто]] од регионот [[Кампанија]], [[Италија]]. == Наводи == {{reflist}} {{Беневенто (покраина)}} {{Кампанија-гео-никулец}} [[Категорија:Општини во Беневенто (покраина)]] 05wku3nfddppdi658tgu7200lw9ygaa 5590602 5590601 2026-07-11T20:58:44Z Bjankuloski06 332 5590602 wikitext text/x-wiki {{Infobox CityIT | img_coa = | official_name = Comune di Sant'Agata de' Goti | image_caption=Утврдувањата на Сант’Агата де Готи| name = Сант’Агата де Готи | region = [[Кампанија]] | province = [[Беневенто (покраина)|Беневенто]] | elevation_m = 156 | area_total_km2 = 62.9 | population_as_of =[[2008-01-01]]<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[Istat]].</ref> | population_total = 11429| population_density_km2 = | timezone = [[Central European Time|CET]], [[Coordinated Universal Time|UTC]]+1 | coordinates = {{coord|41|5|N|14|30|E|type:city(11,541)_region:IT}}| frazioni = Бањоли, Фаџијано, Сан Силвестре, Кантинела, Преста, Сант’Ана, Черета, [[Лајано (Беневенто)|Лајано]]| telephone = 0823 | postalcode = 82019 | gentilic = Santagatesi| saint = Свети Алфонсо| day = 1 август| mayor = Алфонсо Киерво | website = [http://www.comune.sant-agata-de-goti.bn.it/ www.comune.sant-agata-de-goti.bn.it] | mapy = 14.5000 | image_skyline=Santagatadeigoti03.jpg| mapx = 41.0833 | }} '''Сант’Агата де Готи''' — [[Општини во Италија|општина]] во [[покраини во Италија|покраината]] [[Беневенто (покраина)|Беневенто]] од регионот [[Кампанија]], [[Италија]]. == Наводи == {{reflist}} {{Беневенто (покраина)}} {{Кампанија-гео-никулец}} [[Категорија:Општини во Беневенто (покраина)]] kzsln8fk9zfs37wpcyolqpsdkllia5y 5590603 5590602 2026-07-11T20:59:43Z Bjankuloski06 332 5590603 wikitext text/x-wiki {{Infobox CityIT | img_coa = | official_name = Comune di Sant'Agata de' Goti | image_caption=Утврдувањата на Сант’Агата де’ Готи| name = Сант’Агата де’ Готи | region = [[Кампанија]] | province = [[Беневенто (покраина)|Беневенто]] | elevation_m = 156 | area_total_km2 = 62.9 | population_as_of =[[2008-01-01]]<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[Istat]].</ref> | population_total = 11429| population_density_km2 = | timezone = [[Central European Time|CET]], [[Coordinated Universal Time|UTC]]+1 | coordinates = {{coord|41|5|N|14|30|E|type:city(11,541)_region:IT}}| frazioni = Бањоли, Фаџијано, Сан Силвестре, Кантинела, Преста, Сант’Ана, Черета, [[Лајано (Беневенто)|Лајано]]| telephone = 0823 | postalcode = 82019 | gentilic = Santagatesi| saint = Свети Алфонсо| day = 1 август| mayor = Алфонсо Киерво | website = [http://www.comune.sant-agata-de-goti.bn.it/ comune.sant-agata-de-goti.bn.it] | mapy = 14.5000 | image_skyline=Santagatadeigoti03.jpg| mapx = 41.0833 | }} '''Сант’Агата де’ Готи''' ({{langx|it|Sant'Agata de' Goti}}) — [[Општини во Италија|општина]] во [[покраини во Италија|покраината]] [[Беневенто (покраина)|Беневенто]] од регионот [[Кампанија]], [[Италија]]. == Наводи == {{reflist}} {{Беневенто (покраина)}} {{Кампанија-гео-никулец}} [[Категорија:Општини во Беневенто (покраина)]] go2aa35tfpvegmhzvv9r4g1ewcurhhw 5590605 5590603 2026-07-11T21:00:14Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Санта Агата де Готи]] на [[Сант’Агата де’ Готи]] 5590603 wikitext text/x-wiki {{Infobox CityIT | img_coa = | official_name = Comune di Sant'Agata de' Goti | image_caption=Утврдувањата на Сант’Агата де’ Готи| name = Сант’Агата де’ Готи | region = [[Кампанија]] | province = [[Беневенто (покраина)|Беневенто]] | elevation_m = 156 | area_total_km2 = 62.9 | population_as_of =[[2008-01-01]]<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[Istat]].</ref> | population_total = 11429| population_density_km2 = | timezone = [[Central European Time|CET]], [[Coordinated Universal Time|UTC]]+1 | coordinates = {{coord|41|5|N|14|30|E|type:city(11,541)_region:IT}}| frazioni = Бањоли, Фаџијано, Сан Силвестре, Кантинела, Преста, Сант’Ана, Черета, [[Лајано (Беневенто)|Лајано]]| telephone = 0823 | postalcode = 82019 | gentilic = Santagatesi| saint = Свети Алфонсо| day = 1 август| mayor = Алфонсо Киерво | website = [http://www.comune.sant-agata-de-goti.bn.it/ comune.sant-agata-de-goti.bn.it] | mapy = 14.5000 | image_skyline=Santagatadeigoti03.jpg| mapx = 41.0833 | }} '''Сант’Агата де’ Готи''' ({{langx|it|Sant'Agata de' Goti}}) — [[Општини во Италија|општина]] во [[покраини во Италија|покраината]] [[Беневенто (покраина)|Беневенто]] од регионот [[Кампанија]], [[Италија]]. == Наводи == {{reflist}} {{Беневенто (покраина)}} {{Кампанија-гео-никулец}} [[Категорија:Општини во Беневенто (покраина)]] go2aa35tfpvegmhzvv9r4g1ewcurhhw 5590647 5590605 2026-07-11T21:08:06Z Bjankuloski06 332 5590647 wikitext text/x-wiki {{Infobox CityIT | img_coa = | official_name = Comune di Sant'Agata de' Goti | image_caption=Утврдувањата на Сант’Агата де’ Готи| name = Сант’Агата де’ Готи | region = [[Кампанија]] | province = [[Беневенто (покраина)|Беневенто]] | elevation_m = 156 | area_total_km2 = 62.9 | population_as_of =[[2008-01-01]]<ref name="istat">Сите статистики се од [[Национален статистички институт на Италија|Националниот статистички институт на Италија]] (Istat).</ref> | population_total = 11429| population_density_km2 = | timezone = [[Central European Time|CET]], [[Coordinated Universal Time|UTC]]+1 | coordinates = {{coord|41|5|N|14|30|E|type:city(11,541)_region:IT}}| frazioni = Бањоли, Фаџијано, Сан Силвестре, Кантинела, Преста, Сант’Ана, Черета, [[Лајано (Беневенто)|Лајано]]| telephone = 0823 | postalcode = 82019 | gentilic = Santagatesi| saint = Свети Алфонсо| day = 1 август| mayor = Алфонсо Киерво | website = [http://www.comune.sant-agata-de-goti.bn.it/ comune.sant-agata-de-goti.bn.it] | mapy = 14.5000 | image_skyline=Santagatadeigoti03.jpg| mapx = 41.0833 | }} '''Сант’Агата де’ Готи''' ({{langx|it|Sant'Agata de' Goti}}) — [[Општини во Италија|општина]] во [[покраини во Италија|покраината]] [[Беневенто (покраина)|Беневенто]] од регионот [[Кампанија]], [[Италија]]. == Наводи == {{reflist}} {{Беневенто (покраина)}} {{Кампанија-гео-никулец}} [[Категорија:Општини во Беневенто (покраина)]] 6d7x4y2fwr1hr5d2hw3rwrs4cx6e09b 0 114698 5590891 5541884 2026-07-12T11:23:41Z Andrew012p 85224 /* */ 5590891 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} [[Податотека:Dragon Ball logo.PNG|thumb]] {{Закосен наслов}} {{нихонго-н|'''''Змејска топка'''''|ドラゴンボール|Дорагон бору}} — анимирана [[стрип]]-серија на авторот [[Акира Торијама]]. Главен лик е Сон Гоку, Сајонец од планетата Вегета кој е пратен на [[Земја]]та да го уништи овдешното население како би можел господарот Фриза да ја продаде планетата. Но кога е пронајден од дедо му Гохан, во една прилика Гоку паднал и си ја повредил главата при што го изгубил памтењето и од тогаш е заштитник на Земјата заедно со Јамча, Крилин, Пиколо, Теншинхан, Мутен Роши, својот син Гохан и многу други.Како најпрвин тие ќе се борат со Сајонците Наппа и Вегета тие ќе стигнат да ја уништат планетата земја ќе пристигнат од планетата вегета која е уништена од страна на фриза.Серијалот го има добиено името по змејските кугли (кои ги има седум) и кога ќе се соберат на едно место, ќе се појави змејот Шенрон кој може да исполни каква било желба. === Манга серии === {| class="wikitable" |- ! Серија!! Година |- | ''Dragon Ball'' || 1984-1995 |- |''Dragon Ball Super'' || 2015- |- |''Super Dragon Ball Heroes'' |2017- |} === Аниме серии === {| class="wikitable" |- ! Серија!! Година |- | ''Dragon Ball'' || 1986-1989 |- |''Dragon Ball Z''|| 1989-1996 |- | ''Dragon Ball GT ''|| 1997-1996 |- | ''Dragon Ball Z Kai'' || 2009-2015 |- |''Dragon Ball Super'' || 2015-2018 |- |''Super Dragon Ball Heroes''|| 2018-2024 |- |''Dragon Ball Daima'' |2024 - |} === Аниме филмови === {| class="wikitable" |- ! филм !! Година !!Режисер |- | ''Dragon Ball: Curse of the Blood Rubies'' || 1986 ||Daisuke Nishio |- | ''Dragon Ball: Sleeping Princess in Devil's Castle ''||1987 ||Daisuke Nishio |- |''Dragon Ball: Mystical Adventure'' || 1988 || Kazuhisa Takenouchi |- |''Dragon Ball Z: Dead Zone ''|| 1989|| Daisuke Nishio |- |''Dragon Ball Z: The World's Strongest'' || 1990 || Daisuke Nishio |- | ''Dragon Ball Z: The Tree of Might ''|| 1990 ||Daisuke Nishio |- | ''Dragon Ball Z: Lord Slug'' || 1991 ||Mitsuo Hashimoto |- |''Dragon Ball Z: Cooler's Revenge''|| 1991|| Mitsuo Hashimoto |- | ''Dragon Ball Z: The Return of Cooler'' || 1992 || Daisuke Nishio |- | ''Dragon Ball Z: Super Android 13! ''||1992 || Daisuke Nishio |- | ''Dragon Ball Z: Broly – The Legendary Super Saiyan'' ||1993|| Shigeyasu Yamauchi |- |''Dragon Ball Z: Bojack Unbound''|| 1993 || Yoshihiro Ueda |- |''Dragon Ball Z: Broly – Second Coming''|| 1994||Shigeyasu Yamauchi |- | ''Dragon Ball Z: Bio-Broly'' ||1994 || Yoshihiro Ueda |- | ''Dragon Ball Z: Fusion Reborn'' || 1995 || Shigeyasu Yamauchi |- |''Dragon Ball Z: Wrath of the Dragon ''|| 1995 ||Mitsuo Hashimoto |- |''Dragon Ball: The Path to Power''|| 1996 || Shigeyasu Yamauchi |- |''Dragon Ball Z: Battle of Gods''|| 2013|| Masahiro Hosoda |- |''Dragon Ball Z: Resurrection 'F'''|| 2015|| Tadayoshi Yamamuro |- |''Dragon Ball Super: Broly'' || 2018|| Tatsuya Nagamine |- |''Dragon Ball Super: Super Hero''|| 2022||Tetsuro Kodama |} === Играни филмови === {| class="wikitable" |- ! Филм !! Година !! Режисер |- |''Dragonball Evolution'' || 2009 || Џејмс Вонг |} {{ТВ-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Анимирани серии]] [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] 3gud4xzit83w4c7ldx2q7a0qk0s1fo4 0 121031 5590465 5581668 2026-07-11T12:39:45Z De nue pw 68131 Ажурирани податоци за сообраќајот до 2025 (патници, операции, товар); 9-то место во Германија; извор ADV 5590465 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Аеродром Нирнберг | nativename = {{small|{{lang|de|Albrecht Dürer Flughafen Nürnberg}}}} | nativename-a = | nativename-r = | image = Flughafen Nürnberg logo.svg | image-width = 250 | image2 = NUE_Flughafen_Nuernberg_Luftaufnahme_2009.jpg | image2-width = 250 | IATA = NUE | ICAO = EDDN | pushpin_map = Germany Bavaria#Germany | pushpin_map_caption = Location of airport in Bavaria | pushpin_label = NUE | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | type = Јавен | owner-oper = Flughafen Nürnberg GmbH | operator = | city-served = [[Nuremberg]], [[Bavaria]], [[Germany]] | location = <!--if different than above--> | opened = {{start date and age|1955|04|06|df=yes|p=n|br=n}} | operating_base = {{ubl| | {{nowrap|[[Corendon Airlines Europe]]}} | {{nowrap|[[Ryanair]]<ref>{{cite news |url=https://www.zeit.de/news/2021-12/08/ryanair-kehrt-mit-basis-nach-nuernberg-zurueck-13-neue-ziele |title=Ryanair eröffnet Basis in Nürnberg : 13 neue Ziele in Europa |newspaper=Die Zeit |date=2021-12-08 |access-date=2022-12-17 |language=en |publisher=ZEIT ONLINE GmbH |archive-date=10 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210185029/https://www.zeit.de/news/2021-12/08/ryanair-kehrt-mit-basis-nach-nuernberg-zurueck-13-neue-ziele |url-status=live }}</ref>}}}} | elevation-f = 1,046 | elevation-m = 319 | coordinates = {{Coord|49|29|55|N|011|04|41|E|type:airport_region:DE|display=inline,title|name=Nuremberg Airport}} | website = {{URL|www.airport-nuernberg.de}} | metric-rwy = Y | r1-number = 10/28 | r1-length-f = 8,858 | r1-length-m = 2,700 | r1-surface = Concrete/[[Asphalt concrete|Asphalt]] | stat-year = 2025 | stat1-header = Патници | stat1-data = 4,508,700 {{increase}}{{0|0}}+11,9% | stat2-header = Aircraft movements | stat2-data = {{0|0,0}}52,919 {{increase}}{{0|00}}+8,8% | stat3-header = Cargo (metric tons) | stat3-data = {{0|0,00}}4,663 {{decrease}}{{0|00}}-1,2% | footnotes = Sources: Statistics at ADV.,<ref name="adv_2025">{{cite web |url=https://www.adv.aero/wp-content/uploads/2015/11/12.2025-ADV-Monatsstatistik.pdf |title=ADV Monthly Traffic Report 12/2025 |website=adv.aero |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |access-date=2026-07-10 |language=de |format=PDF; 2034&nbsp;KB}}</ref><br /> [[Aeronautical Information Publication|AIP]] at [[Deutsche Flugsicherung|German air traffic control]].<ref name="AIP">{{cite web|url=https://aip.dfs.de/BasicIFR/pages/C00543.html|title=AIP VFR online|website=dfs.de|access-date=2023-02-21|publisher=DFS Deutsche Flugsicherung GmbH|language=en|archive-date=26 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226222851/https://aip.dfs.de/BasicIFR/pages/C00543.html|url-status=live}}</ref> }} '''Аеродромот Нирнберг''' ({{langx|de|Flughafen Nürnberg}}; [[Меѓународна асоцијација за воздушен транспорт|IATA]]: NUE, ICAO: EDDN) e меѓународен аеродром кој го опслужува регионот на Франконија околу [[Нирнберг]] и е втор најфрекфентен аеродром во [[Баварија]]. Аеродромот е рангиран на 9-то место во [[Германија]] и 67-ми во [[Европа]]. Во 2025, повеќе од 4,5 милиони патници биле опслужени<ref name="adv_2025" />. == Транспорт до аеродромот == Аеродромот е сместен 7 километри северно од градот. U2 линијата на метрото во Нирнберг го поврзува аеродромот со центарот на градот, и таа линија сообраќа на секои 10 до 15 минути. == Статистика == {| class="wikitable sortable" |+ |- ! Година ! Патници ! Воздухопловни операции ! Товар (во тони) |- align="right" | align="center" |2025<ref name="adv_2025" /> |4.508.700 |52.919 |4.663 |- align="right" | align="center" |2024<ref name="adv_2024">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.adv.aero/wp-content/uploads/2015/11/12.2024-ADV-Monatsstatistik.pdf |title=ADV Monthly Traffic Report 12/2024 |website=adv.aero |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |access-date=2026-07-10 |language=de |format=PDF; 921&nbsp;KB}}</ref> |4.027.814 |48.627 |4.720 |- align="right" | align="center" |2023<ref name="adv_2023">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.adv.aero/wp-content/uploads/2015/11/12.2023-ADV-Monatsstatistik.pdf |title=ADV Monthly Traffic Report 12/2023 |website=adv.aero |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |date=2024-02-14 |access-date=2024-02-14 |language=de |format=PDF; 903&nbsp;KB}}</ref> |3.923.254 |50.313 |4.465 |- align="right" | align="center" |2022<ref name="adv_2022">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.adv.aero/wp-content/uploads/2015/11/12.2022-ADV-Monatsstatistik.pdf |title=ADV Monthly Traffic Report 12/2022 |website=adv.aero |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |date=2023-02-13 |access-date=2023-02-17 |language=de |format=PDF; 919&nbsp;KB |archive-date=16 февруари 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216140438/https://www.adv.aero/wp-content/uploads/2015/11/12.2022-ADV-Monatsstatistik.pdf |url-status=live }}</ref> |3.272.138 |48.216 |5.583 |- align="right" | align="center" |2021<ref name="adv_2021">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.adv.aero/wp-content/uploads/2015/11/12.2021-ADV-Monatsstatistik.pdf |title=ADV-Monatsstatistik - ADV Monthly Traffic Report 12/2021 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |website=www.adv.aero/ |date=2022-01-31 |access-date=2022-01-10 |format=PDF; 823&nbsp;kb |archive-date=30 декември 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230150037/https://www.adv.aero/wp-content/uploads/2015/11/12.2021-ADV-Monatsstatistik.pdf |url-status=live }}</ref> |1.063.153 |33.094 |7.943 |- align="right" | align="center" |2020<ref name="adv_2020">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.adv.aero/wp-content/uploads/2015/11/12.2020-ADV-Monatsstatistik-1.pdf |title=ADV-Monatsstatistik - ADV Monthly Traffic Report 12/2020 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |website=www.adv.aero/ |date=2021-02-02 |access-date=2020-09-12 |format=PDF; 298&nbsp;kb |archive-date=17 мај 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517120351/https://www.adv.aero/wp-content/uploads/2015/11/12.2020-ADV-Monatsstatistik-1.pdf |url-status=live }}</ref> |916.963 |30.056 |6.888 |- align="right" | align="center" |2019<ref name="adv_2019">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.adv.aero/wp-content/uploads/2016/02/12.2019-ADV-Monatsstatistik.pdf |title=ADV-Monatsstatistik - ADV Monthly Traffic Report 12/2019 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |website=www.adv.aero/ |date=2020-02-13 |access-date=2020-04-13 |format=PDF; 316&nbsp;kb |archive-date=8 април 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408070011/https://www.adv.aero/wp-content/uploads/2016/02/12.2019-ADV-Monatsstatistik.pdf |url-status=live }}</ref> |4.111.689 |61.456 |7.181 |- align="right" | align="center" |2018<ref name="adv_2018">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.adv.aero/wp-content/uploads/2019/03/12.2018-ADV-Monatsstatistik.pdf |title=ADV-Monatsstatistik - ADV Monthly Traffic Report 12/2018 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |website=www.adv.aero/ |date=2019-02-11 |access-date=2019-03-10 |format=PDF; 374&nbsp;kb |archive-date=28 јуни 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628053715/https://www.adv.aero/wp-content/uploads/2019/03/12.2018-ADV-Monatsstatistik.pdf |url-status=live }}</ref> |4.466.864 |66.074 |8.337 |- align="right" | align="center" |2017<ref name="adv_2017">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.adv.aero/wp-content/uploads/2018/03/12.2017-ADV-Monatsstatistik.pdf |title=ADV-Monatsstatistik - ADV Monthly Traffic Report 12/2017 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |date=2018-02-05|access-date=2 април 2018 |format=PDF 307&nbsp;kb |language=de}}</ref> |4.186.962 |64.111 |8.124 |- align="right" | align="center" |2016<ref name="adv_2016">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2017/02/12.2016-ADV-Monatsstatistik.pdf |title=ADV-Monatsstatistik - ADV Monthly Traffic Report 12/2016 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=2018-01-24 |format=PDF 394&nbsp;kb|language=de}}</ref> |3.484.825 |59.602 |7.372 |- align="right" | align="center" |2015<ref name="adv_2015">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/07/12.2015-ADV-Monatsstatistik.pdf |title=ADV-Monatsstatistik - ADV Monthly Traffic Report 12/2015 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |date=2016-02-05 |access-date=2018-01-24 |format=PDF 404&nbsp;kb|language=de}}</ref> |3.381.681 |60.117 |7.859 |- align="right" | align="center" |2014<ref name="adv_2014">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/02/12.2014_ADV-Monatsstatistik.pdf |title=ADV-Monatsstatistik - ADV Monthly Traffic Report|titleerg=12/2014 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |date=2015-02-05 |access-date=2 април 2018 |format=PDF 244&nbsp;kb|language=de}}</ref> |3.257.348 |61.257 |8.806 |- align="right" | align="center" |2013<ref name="adv_2013">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/02/12-2013-ADV-Monatsstatistik.pdf |title=ADV-Monatsstatistik - ADV Monthly Traffic Report|titleerg=12/2013 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |date=2014-01-28 |access-date=2 април 2018 |format=PDF 181&nbsp;kb|language=de}}</ref> |3.309.629 |62.639 |9.959 |- align="right" | align="center" |2012<ref name="adv_2012">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/02/12-2012-ADV-Monatsstatistik.pdf |title=ADV-Monatsstatistik - ADV Monthly Traffic Report|titleerg=12/2012 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |date=2013-02-05 |access-date=2 април 2018 |format=PDF 101&nbsp;kb|language=de}}</ref> |3.597.136 |64.375 |9.974 |- align="right" | align="center" |2011<ref name="adv_2011">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/02/ADV-Monatsstatistik-Dezember-2011.pdf |title=ADV-Monatsstatistik - ADV Monthly Traffic Report|titleerg=12/2011 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=2 април 2018 |format=PDF 182&nbsp;kb|language=de}}</ref> |3.962.617 |67.717 |10.445 |- align="right" | align="center" |2010<ref name="adv_2010">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/02/ADV_Monatsstatistik_Dez_2010_final.pdf |title=ADV-Monatsstatistik - ADV Monthly Traffic Report|titleerg=12/2010 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=2 април 2018 |format=PDF 126&nbsp;kb|language=de}}</ref> |4.068.799 |70.779 |9.683 |- align="right" | align="center" |2009<ref name="adv_2009">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/02/Dezember_2009.pdf |title=Statistik 2009 |titleerg=Januar - Dezember 2009 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=2018-01-23 |format=PDF 334&nbsp;kb|language=de}}</ref> |3.965.743 |71.217 |10.611 |- align="right" | align="center" |2008<ref name="adv_2008">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/02/Statistik_Dezember_2008.pdf |title=Statistik 2008 |titleerg=Januar - Dezember 2008 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=2018-01-23 |format=PDF 133&nbsp;kb|language=de}}</ref> |4.269.606 |76.767 |12.992 |- align="right" | align="center" |2007<ref name="adv_2007">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/02/Statistik_Dezember_2007.pdf |title=Statistik 2007 |titleerg=Januar - Dezember 2007 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=2018-01-23 |format=PDF 148&nbsp;kb|language=de}}</ref> |4.238.275 |81.025 |15.084 |- align="right" | align="center" |2006<ref name="adv_2006">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/02/Statistik_Dezember_2006.pdf |title=ADV-MONATSSTATISTIK Dezember 2006 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=2018-01-24 |format=PDF 148&nbsp;kb|language=de}}</ref> |3.961.458 |78.104 |14.359 |- align="right" | align="center" |2005<ref name="adv_2005">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/02/Statistik-2005-dezember.pdf |title=ADV-MONATSSTATISTIK Dezember 2005 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=2018-01-24 |format=PDF 148&nbsp;kb|language=de}}</ref> |3.843.710 |76.119 |12.034 |- align="right" | align="center" |2004<ref name="adv_2004">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/02/Statistik-2004-dez.pdf |title=ADV-MONATSSTATISTIK Dezember 2004 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=2018-01-24 |format=PDF 26&nbsp;kb|language=de}}</ref> |3.648.580 |71.818 |13.342 |- align="right" | align="center" |2003<ref name="adv_2003">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/02/Statistik-2003-dez.pdf |title=Statistik 2003 |titleerg=Januar - Dezember 2003 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=2018-01-23 |format=PDF 144&nbsp;kb|language=de}}</ref> |3.290.299 |73.241 |12.996 |- align="right" | align="center" |2002<ref name="adv_2002">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/02/Statistik-2002-dez-adv.pdf |title=Statistik 2002 |titleerg=Januar - Dezember 2002 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=18 јануари 2018 |format=PDF 144&nbsp;kb|language=de}}</ref> |3.208.287 |77.857 |16.177 |- align="right" | align="center" |2001<ref name="adv_2001">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/02/Statistik-2001-dez-adv.pdf |title=Statistik 2001 |titleerg=Januar - Dezember 2001 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=18 јануари 2018 |format=PDF 148&nbsp;kb|language=de}}</ref> |3.195.818 |83.807 |18.227 |- align="right" | align="center" |2000<ref name="adv_2000">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/03/Statistik_2000.pdf |title=Statistik 2000 |titleerg=Januar - Dezember 2000 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=18 јануари 2018 |format=PDF 15&nbsp;kb|language=de}}</ref> |3.149.881 |86.704 |58.961 |- align="right" | align="center" |1999<ref name="adv_1999">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/03/Statistik_1999.pdf |title=Statistik 1999 |titleerg=Januar - Dezember 1999 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=18 јануари 2018 |format=PDF 12&nbsp;kb|language=de}}</ref> |2.779.412 |83.728 |19.344 |- align="right" | align="center" |1998<ref name="adv_1998">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/03/Statistik_1998.pdf |title=Statistik 1998 |titleerg=Januar - Dezember 1998 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=18 јануари 2018 |format=PDF 15&nbsp;kb|language=de}}</ref> |2.518.028 |84.041 |35.501 |- align="right" | align="center" |1997<ref name="adv_1997">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/03/Statistik_1997.pdf |title=Statistik 1997 |titleerg=Januar - Dezember 1997 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=18 јануари 2018 |format=PDF 15&nbsp;kb|language=de}}</ref> |2.418.338 |82.984 |88.886 |- align="right" | align="center" |1996<ref name="adv_1996">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/03/Statistik_1996.pdf |title=Statistik 1996 |titleerg=Januar - Dezember 1996 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=18 јануари 2018 |format=PDF 15&nbsp;kb|language=de}}</ref> |2.225.005 |78.836 |45.364 |- align="right" | align="center" |1995<ref name="adv_1995">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/03/Statistik_1995.pdf |title=Statistik 1995 |titleerg=Januar - Dezember 1995 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=18 јануари 2018 |format=PDF 15&nbsp;kb|language=de}}</ref> |2.250.694 |79.424 |40.234 |- align="right" | align="center" |1994<ref name="adv_1994">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/03/Statistik_1994.pdf |title=Statistik 1994 |titleerg=Januar - Dezember 1994 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=18 јануари 2018 |format=PDF 14&nbsp;kb|language=de}}</ref> |1.880.151 |75.162 |29.171 |- align="right" | align="center" |1993<ref name="adv_1993">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/03/Statistik_1993.pdf |title=Statistik 1993 |titleerg=Januar - Dezember 1993 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=18 јануари 2018 |format=PDF 14&nbsp;kb|language=de}}</ref> |1.821.027 |74.485 |18.552 |- align="right" | align="center" |1992<ref name="adv_1992">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/03/Statistik_1992.pdf |title=Statistik 1992 |titleerg=Januar - Dezember 1992 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=18 јануари 2018 |format=PDF 14&nbsp;kb|language=de}}</ref> |1.667.810 |77.363 |10.911 |- align="right" | align="center" |1991<ref name="adv_1991">{{Наведена мрежна страница |url=http://adv.aero/wp-content/uploads/2016/03/Statistik_1991.pdf |title=Statistik 1991 |titleerg=Januar - Dezember 1991 |publisher=Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen e.V. |work=http://adv.aero |access-date=18 јануари 2018 |format=PDF 14&nbsp;kb|language=de}}</ref> |1.427.230 |75.327 |10.588 |} == Авиопревозници и одредишта == * [[Wizz Air]] (Скопје) * [[Air France]] оперирано од [[HOP!]] ([[Аеродром Париз Де Гол|Париз Де Гол]]) * [[Air VIA]] (Бургас, Варна) * [[Bulgarian Air Charter]] (Бургас, Варна) * [[Condor Airlines|Condor]] ([[Аеродром Анталија|Анталија]]) * [[Eurocypria Airlines|Eurocypria]] (Ларнака) * [[Freebird Airlines]] ([[Аеродром Анталија|Анталија]]) * [[KLM]] оперирано од [[KLM Cityhopper]] ([[Аеродром Амстердам|Амстердам]]) * [[Lufthansa Regional]] оперирано од [[Augsburg Airways]] ([[Аеродром Минхен|Минхен]]) * [[Lufthansa Regional]] оперирано од [[Contact Air]] (Брисел, [[Аеродром Диселдорф|Диселдорф]], [[Аеродром Минхен|Минхен]]) * [[Lufthansa Regional]] оперирано од [[Eurowings]] ([[Аеродром Диселдорф|Диселдорф]], [[Аеродром Франкфурт|Франкфурт]], [[Аеродром Париз Де Гол|Париз Де Гол]]) * [[Lufthansa Regional]] оперирано од [[Lufthansa CityLine]] ([[Аеродром Берлин Тегел|Берлин Тегел]], [[Аеродром Хамбург|Хамбург]]) * [[Ostfriesische Lufttransport]] (Бремен) * [[Scandinavian Airlines System|SAS Scandinavian Airlines]] оперирано од [[Cimber Air]] ([[Аеродром Копенхаген|Копенхаген]]) * [[Sky Airlines]] ([[Аеродром Анталија|Анталија]]) * [[SunExpress]] ([[Аеродром Анталија|Анталија]], Измир) * [[Swiss International Air Lines]] оперирано од [[Swiss European Air Lines]] ([[Аеродром Цирих|Цирих]]) * [[Turkish Airlines]]| ([[Аеродром Истанбул Ататурк|Истанбул Ататурк]]) * [[TUIfly]] ([[Аеродром Анталија|Анталија]], Фуертевентура, Ираклион, [[Аеродром Хургада|Хургада]], Кос, Лас Палмас, [[Аеродром Палма де Мајорка|Палма де Мајорка]], Родос, Тенерифе, Солун) == Наводи == {{наводи}} {{Navbox |name = Аеродроми во Германија |title = Аеродроми во Германија |bodystyle = background:white; |groupstyle = text-align:right; |above = |below = |list1 = [[Аеродром Хамбург]] {{·}} [[Аеродром Диселдорф]] {{·}} [[Аеродром Франкфурт]] {{·}} [[Аеродром Берлин Шенефелд]] {{·}} [[Аеродром Келн/Бон]] {{·}} [[Аеродром Минхен]] {{·}} [[Аеродром Штутгарт]] {{·}} [[Аеродром Берлин Тегел]] {{·}} Аеродром Нирнберг {{·}} [[Аеродром Хановер]] {{·}} [[Аеродром Дортмунд]] {{·}} [[Аеродром Бремен]] }} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Аеродроми во Германија]] [[Категорија:Нирнберг]] qvu1z8bf21zzqjok4zw3h7ck3hrhh50 0 122348 5590825 5491648 2026-07-12T09:44:43Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Американски драмски филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590825 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов|Гладијатор}}''За други значења види [[Гладијатор (појаснување)]]'' {{Инфокутија за филм | name = Гладијатор | image = Гладијатор плакат 1.png | caption = Плакатот на македонски | director = [[Ридли Скот]] | producer = [[Даглас Вик]]<br />[[Дејвид Францони]]<br />[[Бранко Лустиг]] | writer = [[Дејвид Францони]] | starring = [[Расел Кроу]]<br />[[Хоакин Финикс]]<br />[[Кони Нилсен]]<br />[[Оливер Рид]]<br />[[Ричард Харис]]<br />[[Дерек Јакоби]]<br />[[Џимон Хансу]] | music = [[Ханс Цимер]]<br />[[Лиза Џерард]] | distributor = „[[DreamWorks]]“ (САД)<br />„[[Universal Studios]]“ (меѓународно) | released = '''Австралија'''<br />4 мај 2000<br />'''САД'''<br />5 мај 2000 | runtime = 154 мин.<br />''(обично издание)''<br />171 мин.<br />''(продолжено издание)'' | country = {{САД}}<br />{{ОК}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 103.000.000 милиони долари<ref name="LoseWin">{{наведени вести|title=LOSING LIKE FORREST GUMP: WINNERS AND LOSERS IN THE FILM INDUSTRY|author=Martha Lair Sale & Paula Diane Parker|url=http://www.sbaer.uca.edu/research/allied/2005vegas/acctg%20%26%20fina%20studies/30.pdf|publisher=|year=2005|accessdate=2007-02-19|format=PDF|archive-date=2007-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070227210623/http://www.sbaer.uca.edu/research/allied/2005vegas/acctg%20%26%20fina%20studies/30.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="FilmsRS">{{наведена книга |last=Schwartz |first=Richard |title=The Films of Ridley Scott |year=2001 |publisher=Praeger |location=Westport, CT |isbn=0275969762 |page=141}}</ref> | gross = 457.640.427 милиони долари |followed_by=''[[Гладијатор 2]]''}} '''''Гладијатор''''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Gladiator'') — [[Историски филм|историски]]/[[еп]]ски [[филм]] на [[Режисер|режисерот]] [[Ридли Скот]] (Ridley Scott) од [[2000]] година. Автори на [[Сценарио|сценариото]] се: Дејвид Франзони (David Franzoni), Џон Логан (John Logan) и Вилијам Николсон (William Nicholson). Главните улоги ги играат: [[Расел Кроу]] (Russell Crowe), [[Хоакин Финикс]] (Joaquin Phoenix), [[Кони Нилсен]] (Connie Nielsen), [[Ричард Харис]] (Richard Harris), [[Оливер Рид]] (Oliver Reed), Дерек Џејкоби(Derek Jacobi) и [[Џимон Хунсу]] (Djimon Hounsou). Инаку, за време на снимањето на филмот умрел Оливер Рид, па повеќето од сцените со неговиот лик се создадени со помош на [[Сметач|компјутер]]. Директор на [[Фотографија|фотографијата]] е Џон Метјесон (John Mathieson), додека автор на музиката е Ханс Цимер (Hans Zimmer). Филмот имал дури 12 номинации за наградите „[[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]]“, а победил во пет категории: најдобар филм, најдобар главен глумец, најдобра костимографија, најдобар звук и најдобри визуелни ефекти. За потребите на снимањето на филмот биле ангажирнаи дури четири илјади статисти.<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=2&datum=2024-03-31 Gladijator, američko-britanski film (2000.) (пристапено на 31.3.2024)]</ref> ==Содржина== Дејството на филмот се одвива кон крајот на [[2 век|II век]]. [[Генерал|Генералот]] Максимус (го игра Кроу) е пријател на царот [[Марко Аурелиј]] (го игра Харис), кој води борба против варварските [[Германи|германски]] племиња. По победата, стариот цар сака да го постави Максимус за свој наследник. Меѓутоа, по смртта на царот, неговиот честољубив син [[Комод]] (го игра Финикс) им наредува на своите луѓе да го убијат Максимус, како и неговото семејство. Сепак, Максимус успева да преживее, но е заробен и претворен во [[Ропство|роб]] во една од провинциите на [[Римско Царство|Римското Царство]]. Така, Максимус станува [[гладијатор]] и станува наславниот борец на Проксимо (го игра Рид), но се заколнува дека ќе се освети за убиството на своето семејство... == Наводи == {{reflist}} == Поврзано== * [[Гладијатор (саундтрак)]] [[Категорија:Филмови од 2000 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови за Римското Царство]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Рим]] [[Категорија:Историски филмови]] [[Категорија:Добитници на оскар за најдобар филм]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Британски филмови]] [[Категорија:Филмови снимени во Англија]] [[Категорија:Филмови снимени во Малта]] [[Категорија:Филмови снимени во САД]] [[Категорија:Филмови снимени во Мароко]] [[Категорија:Филмови на Ридли Скот]] [[Категорија:Филмови со Расел Кроу]] [[Категорија:Филмови со Хоакин Финикс]] [[Категорија:Филмови со Кони Нилсен]] [[Категорија:Филмови со Ричард Харис]] [[Категорија:Филмови со Оливер Рид]] [[Категорија:Филмови со Дерек Џејкоби]] [[Категорија:Филмови со Џимон Хунсу]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Рим]] [[Категорија:Филмови на DreamWorks]] [[Категорија:Филмови на Universal Pictures]] [[Категорија:Американски драмски филмови]] {{ОскарФилм}} {{Нормативна контрола}} h2gwv6nxxez08xommxbzegrtr9ixtf8 0 122374 5590766 4597924 2026-07-12T07:55:56Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590766 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Казимјеж Фелешко<br />Kazimierz Feleszko | портрет = | px = | опис = | родено-име = Kazimierz Feleszko | роден-дата = [[18 септември]] [[1939]] | роден-место = [[Черњовице]], [[Полска]] (денес [[Украина]]) | починал-дата = [[3 јули]] [[2001]] | починал-место = [[Варшава]], [[Полска]] | починал-причина = | националност = [[Полјаци|Полјак]] | наставка = <!-- ова е наставка за полињата „Роден“ и „Починал“. ако го нема ова поле, ништо нема да се смени --> | наставка1 = <!-- ова е наставка само за полето „Роден“ --> | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат =јазичар, [[македонист]] и славист | занимање = [[професор]], [[лингвист]], [[издавач]] | сопружник = | родители = | деца = | lbl1 = <!-- Додатно поле 1 --> | data1 = <!-- Податок за додатното поле 1 --> | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = <!-- Стил на додатните полиња --> }} '''Кажимјеж Фелешко''' ([[полски јазик|полски]]:''Kazimierz Feleszko''; [[18 септември]] [[1939]] - [[2 јули]] [[2001]]) бил романописец, [[македонист]] и [[славист]]<ref name="Биографија">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.polonistika.com.mk/polonistika/mk/felesko.asp |title=Биографија |accessdate=2009-06-12 |archive-date=2012-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312055347/http://www.polonistika.com.mk/polonistika/mk/felesko.asp |url-status=dead }}</ref>. [[File: Kazimierz Feleszko.jpg|thumb|Кажимјеж Фелешко]] == Животопис == Фелешко е роден на [[18 септември]] [[1939]] година во [[Черњовице]], [[Татранска Буковина]], што припаѓала на [[Полска]], а денес се наоѓа во [[Украина]]. По војната неговото семејство било преселено на [[Шлеска]] во гратчето [[Прудњик]]. Таму ја завршува матурата и се запишува на Варшавскиот универзитет на славистички студии, во првата генерација студенти на групата [[српскохрватски]]. Целиот свој работен стаж д-р Фелешко го поминува на [[Славистичкиот институт на ПАН]], Институтот за словенска филологија на Варшавскиот универзитет. Неговите интереси се свртени кон јужнословенските јазици и односите помеѓу полскиот и германскиот јазик. од големо значење се неговите трудови од областа на полско-македонската јазична конфронтација посветени на: дистрибуцијата на глаголите е/има – byc/miec, на безличната реченица во [[македонски]]от јазик, за категориите вид и време кај македонските претеритни форми, за временските реченици во македонскиот јазик, за подредената реченица и функциите на ИС во македонскиот јазик и други. Прекрасно го познавал меѓу другите јазици и македонскиот јазик, како говорниот така и неговата структура. Работел во ПАН врз македонската [[синтакса]] ([[1962]]-1967) и потоа врз јужнословенската синтакса (1967-1979). Умира на [[3 јули]] [[2001]] година<ref name="Биографија"/>. == Наводи == {{reflist}} == Поврзано == * [[Македонистика]] * [[Полонистика]] {{DEFAULTSORT:Фелешко, Кажимјеж}} [[Категорија:Полски македонисти]] [[Категорија:Полонисти]] [[Категорија:Полски слависти]] o69fap3zb3qd59w938mu9trzfe184oo 1 140527 5590698 793634 2026-07-11T23:09:14Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Разговор:Ендрју Стентон]] на [[Разговор:Ендру Стентон]] презапишувајќи врз пренасочување 793634 wikitext text/x-wiki {{Страница за разговор}} fi9ukiti4ejqtjl9wpque6tk8asqqvm 1 149543 5590607 1090896 2026-07-11T21:00:14Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Санта Агата де Готи]] на [[Разговор:Сант’Агата де’ Готи]] 1090896 wikitext text/x-wiki {{Страница за разговор}} ==brest-bot проверка на правопис== *'''Наводи''' наместо '''Референци''', англизам. <small>''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] <small>([[User talk:Brest-bot|разговор]])</small> 23:55, 2 јуни 2010 (CEST), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''</small> fx6zx4q3chn1tj6b2nconrmp7vi6ryw 0 173035 5590498 5271999 2026-07-11T14:36:04Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5590498 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Музички инструмент |name=Хармоника |names= |image=A converter free-bass piano-accordion and a Russian bayan.jpg |image_capt=класична хармоника (горе) и руски бајон долу) |background=string |classification=[[аерофони инструменти]] |hornbostel_sachs= |hornbostel_sachs_desc= |range= |related= [[концертина]], [[хармониум]], [[органа]] }} '''Хармониката''' е полифон и [[аерофони инструменти|аерофон]] музички инструмент со [[клавијатура]] или копчиња. Музичарот на хармоника (хармоникашот) со раце го шири и собира “мевот“ чија воздушна струја поминува низ вентили. Овие вентили ги контролираат прстите на хармоникашот со притискање на [[Клавиш|клавишите]]. {{audio|Accordion registers.ogg|'''Звук на хармоника'''}} == Градба == Телото на хармониката се состои од две дрвени кутии поврзани со мев. Големината и тежината на хармониката варира во зависност од нејзиниот вид, бројот на регистри и [[бас]]ови. Притисокот на клавишот не се користи како изразно средство, ниту со него се контролира јачината на [[звук]]от, туку за тоа исклучиво се користи пумпањето на мевот. Се разликуваат три основни видови хармоники: клавирска хармоника, хроматска со копчиња и дијатонска хармоника. == Историја == Се смета дека првата хармоника ја конструирал Кристијан Фридрих Лудвиг Бушман во 1822&nbsp;г. во [[Берлин]]. Хармониката ја патентирал Цирил Демиан во 1829&nbsp;г. во [[Виена]]. Неговата хармоника имала копчиња само на едната страна, додека другата служела само за развлекувење. == Употреба == Хармониката е фолклорен инструмент популарен ширум светот ([[Франција]], [[Италија]], [[Средна Европа|Централна]] и [[Источна Европа]], [[Латинска Америка]]). Присутна е и во [[народна музика|традиционалната]] и [[турбофолк|новокомпонираната]] музика во [[Македонија]]. Хармониката поретко се користи како инструмент во [[поп музика|забавната]] и [[класична музика|сериозната музика]]. Во Македонија музички дела за хармоника во класичната музика имаат компонирано [[Тома Прошев]] и [[Властимир Николовски]].<ref>[http://www.socom.com.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=307%3A2009-04-02-21-39-30&catid=&Itemid=89 СОКОМ]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Хармониката како мотив во уметноста== * „Уметник на хармоника“ ([[српски]]: ''Уметник на армоники'') - [[расказ]] на српскиот писател [[Мирослав Јосиќ Вишњиќ]].<ref>Мирослав Јосиħ Вишњић, ''Сабране приповетке''. Београд: Драганић, 1995, стр. 136-143.</ref> == Поврзано == * [[Бандонеон]] * [[Усна хармоника]] == Извори == {{reflist}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Хармоника| ]] [[Категорија:Аерофони]] [[Категорија:Клавијатурни инструменти]] [[Категорија:Германски пронајдоци]] lowkn35kqhtzudpp363xpefpqgolmlp 5590499 5590498 2026-07-11T14:36:35Z P.Nedelkovski 47736 5590499 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Музички инструмент |name=Хармоника |names= |image=A converter free-bass piano-accordion and a Russian bayan.jpg |image_capt=класична хармоника (горе) и руски бајон долу) |background=string |classification=[[аерофони инструменти]] |hornbostel_sachs= |hornbostel_sachs_desc= |range= |related= [[концертина]], [[хармониум]], [[органа]] }} '''Хармоника''' — полифон и [[аерофони инструменти|аерофон]] музички инструмент со [[клавијатура]] или копчиња. Музичарот на хармоника (хармоникашот) со раце го шири и собира “мевот“ чија воздушна струја поминува низ вентили. Овие вентили ги контролираат прстите на хармоникашот со притискање на [[Клавиш|клавишите]]. {{audio|Accordion registers.ogg|'''Звук на хармоника'''}} == Градба == Телото на хармониката се состои од две дрвени кутии поврзани со мев. Големината и тежината на хармониката варира во зависност од нејзиниот вид, бројот на регистри и [[бас]]ови. Притисокот на клавишот не се користи како изразно средство, ниту со него се контролира јачината на [[звук]]от, туку за тоа исклучиво се користи пумпањето на мевот. Се разликуваат три основни видови хармоники: клавирска хармоника, хроматска со копчиња и дијатонска хармоника. == Историја == Се смета дека првата хармоника ја конструирал Кристијан Фридрих Лудвиг Бушман во 1822&nbsp;г. во [[Берлин]]. Хармониката ја патентирал Цирил Демиан во 1829&nbsp;г. во [[Виена]]. Неговата хармоника имала копчиња само на едната страна, додека другата служела само за развлекувење. == Употреба == Хармониката е фолклорен инструмент популарен ширум светот ([[Франција]], [[Италија]], [[Средна Европа|Централна]] и [[Источна Европа]], [[Латинска Америка]]). Присутна е и во [[народна музика|традиционалната]] и [[турбофолк|новокомпонираната]] музика во [[Македонија]]. Хармониката поретко се користи како инструмент во [[поп музика|забавната]] и [[класична музика|сериозната музика]]. Во Македонија музички дела за хармоника во класичната музика имаат компонирано [[Тома Прошев]] и [[Властимир Николовски]].<ref>[http://www.socom.com.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=307%3A2009-04-02-21-39-30&catid=&Itemid=89 СОКОМ]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Хармониката како мотив во уметноста== * „Уметник на хармоника“ ([[српски]]: ''Уметник на армоники'') - [[расказ]] на српскиот писател [[Мирослав Јосиќ Вишњиќ]].<ref>Мирослав Јосиħ Вишњић, ''Сабране приповетке''. Београд: Драганић, 1995, стр. 136-143.</ref> == Поврзано == * [[Бандонеон]] * [[Усна хармоника]] == Извори == {{reflist}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Хармоника| ]] [[Категорија:Аерофони]] [[Категорија:Клавијатурни инструменти]] [[Категорија:Германски пронајдоци]] nsr98zbje7y4wkod2j9izqj40zbp3iz 0 181112 5590693 5432822 2026-07-11T23:06:10Z SpectralWiz 106165 5590693 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Албанија | type = m | official_name = Либохово | native_name = Libohovë | image_flag = | image_shield = | image_skyline = Libohova.jpg | image_caption = Поглед на сретселото | image_location = | county = [[Ѓирокастро (област)|Ѓирокастровска]] | municipality = Либохово | municunit = | leader_name = Леонард Хиде | leader_party = [[Социјалистичка партија на Албанија|СП]] | coordinates = {{coord|40|1|52|N|20|15|47|E|type:adm1st_region:AL_dim:100000|display=inline,title}} | latd = 40 | latm = 1 | lats = 52 | latNS = N | longd = 20 | longm = 15 | longs = 47 | longEW = E | elevation = 400 | elevation_min = | elevation_max = | area_total = | population_as_of = 2011 | population_total = 1992 | population_munic = 3667 | population_unit = | postal_code = 6003 | area_code = (0)881 | car_plates = | website = }} '''Либохово''' ({{langx|sq|Libohovë}}, ''Либохова'') — мало [[гратче]] и [[Општини во Албанија|општина]] во [[Ѓирокастро (област)|Ѓирокастровската област]], јужна [[Албанија]]. Денешната општина е создадена во 2015 г. со управната реформа во која се споени дотогашните општини [[Загори (Албанија)|Загори]], Либохово и [[Центар-Либохово]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == ==Личности== == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Албанија]] s3baejgx1s54eacxe7tq0bvgjvto5vz 5590703 5590693 2026-07-11T23:19:03Z SpectralWiz 106165 5590703 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Албанија | type = m | official_name = Либохово | native_name = Libohovë | image_flag = | image_shield = | image_skyline = Libohova.jpg | image_caption = Поглед на сретселото | image_location = | county = [[Ѓирокастро (област)|Ѓирокастровска]] | municipality = Либохово | municunit = | leader_name = Леонард Хиде | leader_party = [[Социјалистичка партија на Албанија|СП]] | coordinates = {{coord|40|1|52|N|20|15|47|E|type:adm1st_region:AL_dim:100000|display=inline,title}} | latd = 40 | latm = 1 | lats = 52 | latNS = N | longd = 20 | longm = 15 | longs = 47 | longEW = E | elevation = 400 | elevation_min = | elevation_max = | area_total = | population_as_of = 2011 | population_total = 1992 | population_munic = 3667 | population_unit = | postal_code = 6003 | area_code = (0)881 | car_plates = | website = }} '''Либохово''' ({{langx|sq|Libohovë}}, ''Либохова'') — мало [[гратче]] и [[Општини во Албанија|општина]] во [[Ѓирокастро (област)|Ѓирокастровската област]], јужна [[Албанија]]. Денешната општина е создадена во 2015 г. со управната реформа во која се споени дотогашните општини [[Загори (Албанија)|Загори]], Либохово и [[Центар-Либохово]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == ==Личности== == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} {{Градови во Албанија}} {{Ѓирокастро (област)}} {{Либохово}} [[Категорија:Села во Албанија]] 1i8cvhy6yhkkaa7hpolxdznzop7jkp8 0 184721 5590767 4810783 2026-07-12T07:59:17Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590767 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} '''Ева Жетелска Фелешко''' ([[полски јазик|полски]]: ''Ewa Rzetelska-Feleszko'', [[1932]] - [[2009]]) била [[Полска|полски]] [[лингвист]], [[македонист]] и [[славист]]. Таа е автор на 11 монографии и на повеќе од 340 научни трудови од областа на [[дијалектологија]]та, [[ономастика]]та и на историјата на словенските јазици. [[File: Gdańsk Główne Miasto - ul. Straganiarska 08.JPG|thumb|Главен град Гдањск поврзан со Ева Жетелска Фелешко ]] == Творештво == Од [[1972]] година, па сè до [[2004]] година, Ева била раководител на Одделението за ономастика при [[Полска академија на науките|Полската академија на науките]], а од [[1990]] до [[1996]] била директор на Славистичкиот институт, исто така при Полската академија на науките. Ева Фелешко била активен член на повеќе меѓународни истакнати организации, како што се [[Меѓународен комитет за ономастика|Меѓународниот комитет за ономастика]] (ИЦОС), [[Интернационално друштво за дијалектологија и геолингвистика|Интернационалното друштво за дијалектологија и геолингвистика]], [[Меѓународен славистички комитет|Меѓународниот славистички комитет]] итн. Со свои значајни трудови има учествувано на повеќе од 30 меѓународни научни конгреси и конференции. Нејзиното учество беше забележително и на југословенските ономастички конференции што се одржуваа од седумдесеттите до деведесеттите години во тогашна [[СФРЈ|Југославија]]. Повеќепати прусуствувала со реферати на Научната конференција на [[Меѓународен семинар за македонски јазик, литература и култура|Меѓународниот семинар за македонски јазик,литература и култура]], а нејзините прилози во списанијата Славистички студии (при Катедрата за славистика на Универзитетот во Скопје) и особено во научното [[списание „Македонски јазик“]] се од големо значење. Нејзини најзначајни дела се: ''Polskie nazwy własne. Encyklopedija'' (''Енциклопедија на полските сопствени имиња'') и ''Słowiańska onomastyka. Encyklopedija'' (''Словенска ономастика. Енциклопедија''). == Наводи == * [http://www.imj.ukim.edu.mk/images/stories/MAKEDONSKI-JAZIK-LX-2009.pdf Списание „Македонски јазик“, Институт за македонски јазик „Крсте П. Мисирков“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Поврзано == * [[Македонистика]] * [[Список на македонисти]] * [[Славистика]] {{DEFAULTSORT:Жетелска-Фелешко, Ева}} [[Категорија:Полски македонисти]] [[Категорија:Полски слависти]] [[Категорија:Полонисти]] hb397nlvzcvkz3blgwhfooy16c0g9yu 0 191221 5590521 5545069 2026-07-11T15:33:00Z Gurther 105215 5590521 wikitext text/x-wiki {{Викификација}} {{Инфокутија за личност | име = Боре Ангеловски | портрет = 1. Portret na Bore Angelovski.jpg | px = 200п | опис = ''Македонски драмски уметник'' | родено-име = | роден-дата = {{роден на|25|февруари|1944}} | роден-место = [[Велес]], [[Царство Бугарија]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|2009|6|14|1944|2|25}} | починал-место = {{починал во|Велес}}, [[Македонија]] | починал-причина = | познат = човекот кој за првпат го поставил Бекет на македонската театарска сцена и основач на Театарот Чекори - Скопје | занимање = [[глумец]], [[режисер]], сценограф и педагог | сопружник = | родители = | деца = }} '''Боре Ангеловски''' или '''Борис Ангелков''' ([[Велес]], [[25 февруари]] [[1944]] - {{починал во|Велес}}<ref name="вест">{{наведени вести|url=http://www.vest.com.mk/?ItemID=E8FF53517F5D3943BF3E1175F97B37B3|title=ИН МЕМОРИАМ БОРЕ АНГЕЛОВСКИ Почина доајенот на театарскиот аматеризам|date=16 јуни 2009|publisher=Вест|language=македонски|accessdate=2010-03-30|archive-date=2022-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129111636/http://www.vest.com.mk/?ItemID=E8FF53517F5D3943BF3E1175F97B37B3|url-status=dead}}</ref>, [[14 јуни]] [[2009]]) ― [[Македонија|македонски]] театарски деец во [[Македонија]], [[глумец]], [[режисер]], [[преведување|преведувач]], [[сценографија|сценограф]], [[костимограф]], театарски педагог, театарски теоретичар, бекетолог, основач и уметнички раководител на [[Младинско Драмско Студио - Велес]], основач и уметнички раководител на [[Театар Чекори - Скопје]], икона на драмскиот аматеризам и театарската алтернатива во Република Македонија и поранешна [[Југославија]], првенец во сите домени и аспекти на театарската уметност, комплетна театарска личност, театарски фанатик. Како етичко-естетска поставеност, Боре Ангеловски е доајен и пионер на театарот на апсурдот во Република Македонија, поборник и следбеник на неконвенционалниот пристап кон создавањето на комплетен театарски чин, вечен експериментатор, иноватор и револуционер на комплексниот театарски израз<ref name="вест" />. == Рани години == [[Податотека: 2. Bore Angelovski na 6 godini.jpg|мини|150п|десно|<small>''Боре Ангеловски на 6 години''</small>]] Боре Ангеловски е роден на [[25 февруари]] [[1944]] год. во [[Велес]], тогаш во [[Царството Бугарија]], односно за време на [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|окупацијата]] во [[Македонија во Втората светска војна|Втората светска војна]].<ref name="BA"> Четири и пол децении театарска дејност на Боре Ангеловски, приредувач Тодор Кузманов - Скопје, Маска, 2006</ref>. Основно и средно образование завршува во родниот град. Уште како дете прави мал маалски театар ''Ѕвезда'', во задниот двор на семејната куќа, во кој заедно со останатите деца од маалото изведуваат циркуски трикови (одење по јаже, држење стол на чело, на брада), пејат, танцуваат, рецитираат, прават куклени претстави во стара кочина за свињи, играат скечеви, приказни. {{Цитатник|''Во градот пристигнува циркус. Подзамижувам со очите и во главата ги имам сите бои, сите светла, сите луѓе, сите животни, каква свечена светковина. Нелие планетава еден голем, шарен циркус, вечно свечен под небесната ѕвездена цирада. Коњите се отмени и горди, лавовите исто така, под услов да не ги навредите, а кловновите во секое време прават кловнови од себе. Дали навистина се луѓето - мајтапџии или под маската носат некое друго лице''<ref><small>''Разложено сеќавање на замислениот дневник на Б.А''</small></ref>}} На шест години зема прва награда за јавен настап пред работниците на УНР-а. Големо влијание врз Боре Ангеловски во тој период има ''[[Трајко Чоревски]]'' (таткото на [[Благоја Чоревски]] и [[Борис Чоревски]]) <ref name="BA"/> , познат македонски глумец. Тој, освен што му го продлабочува детскиот занес за театар во афинитет, му отвора нови видици за бесценетоста на убавината, за бесмислата на материјалистичката практичност, за театарот како животна определба. Втората личност која влијае во доизградувањето на личноста Боре Ангеловски е ''Надежда Петровна'', или како тој ја нарекува - ''бабушкa''. Надежда Петровна е руска учителка, која во тоа време живее и работи во Велес. Таа го запознава со целокупната руска литература: [[Александар Сергеевич Пушкин|Пушкин]], [[Иван Сергеевич Тургенев|Тургенев]], [[Николај Васиљевич Гогољ|Гогољ]], [[Фјодор Михајлович Достоевски|Достоевски]], [[Михаил Јурјевич Лермонтов|Лермонтов]]...<ref name="BA"/> му ја распламтува љубовта, не само кон поезијата и литературата, туку кон уметноста воопшто. Ваквите влијанија во комбинација со вродената љубопитност и истрајност доведуваат, со тек на време, детскиот занес да стане конкретна определба во [[1959]] год. кога Боре Ангеловски станува дел од екипата на Народниот театар во Велес <ref name="BA"/>. {{Цитатник|''Невидлив е. Не барај го. Тој не се наоѓа. Постои, а не постои. Го слушаш, а го нема. Ќе ја крене клепката - се крева завесата. Играта почнува, а него го нема. И не од вчера, и не од завчера - од раѓање. А тука е. Пред тебе, а сепак го нема''<ref><small>''Скица за портретот на Боре Ангеловски''</small></ref>}} == Народен театар во Велес == Боре Ангеловски започнува да работи во ''Народниот Театар'' во [[Велес]] во 1959&nbsp;г. токму во периодот кога велешкиот професионален театар ја живее кулуминацијата на својот естетско-творечки квалитет - во поглед на глумечката игра и капацитет - во поглед на веќе изграден, стабилен театарски колектив <ref name="BA"/>. Во тој период, Боре Ангеловски ги црпи своите први искуства од плејада глумци кои се пионери и втемелувачи на глумечката уметност во Македонија: [[Борис Бегинов]], Милојка Ковачевиќ, Благој Анчевски-Руски, Димче Петров-Галето, Никола Димитров-Кокан, Стојче Камчев, Рајна Савова, Стојна Апцева, Ратка Зарзева, Роксанда Ќекиќ, Владимир Гравчев, Виолета Џамбазова и уште многу други <ref name="BA"/>. Тоа се години кога Боре Ангеловски го учи занаетот во друштво на веќе формирани глумечки поединци и на репертоар кој напоредно со доминантните битови пиеси содржи и постановки на дела од класиката. Од претстава во претстава, довербата на младиот колега расте, така што тој добива сè позначајни ролји. Во ''Народниот Театар - Велес'', Боре Ангеловски има одиграно над дваесет ролји <ref name="BA"/>. [[Податотека:3. Bore angelovski vo ulogata na Debeliot brodolomnik.jpg|мини|200п|десно|<small>''Борe Ангеловски во улогата на Дебелиот бродоломник''</small>]] Паралелно со ангажманот на професионалната сцена, Боре Ангеловски започнува да работи и на ''Младинската сцена на Народниот Театар-Велес''. Во тој период, Младинската Сцена има огромен потенцијал <ref name="BA"/>. Додека професионалната сцена работи главно со проверени наслови, Младинската Сцена ја има слободата за сопствена репертоарска политика, доближување до современите и модерните текови на театарската уметност, можност за експериментирање и иновација, не само во поглед на репертоарот, туку и во поглед на формирање на нов пристап кон изградување на претставите, формирање на нова естетика на театарското изразување <ref name="BA"/>. Токму во Младинската Сцена започнува изградувањето на Боре Ангеловски како комплетна театарска личност. Само за две сезони Боре Ангеловски станува основен пулс, движечка сила на Младинската Сцена во Велес, пројавувајќи голема упорност и доследност во сопствениот развиток и во работата со колективот. Тој започнува да се интересира за режија, сценографија, костимографија, тука започнува и неговата педагошка дејност <ref name="BA"/>, не само што ги информира колегите за развитокот на театарската уметност во светот, туку настојува преку обемна литература да ги запознае со безбројните тајни и стапици на глумечкиот занает, без кои е невозможно да се оствари вистинска творба. Доаѓаат и првите признанија: I награда за улогата на ''Дебелиот бродоломник'' во '''''На морската шир''''' од ''Славомир Мрожек'' на Републичката Драмска Смотра - [[Штип]] во 1963&nbsp;г. за истата творба добива I награда и на Југословенскиот фестивал на аматерски театри - [[Хвар]] во 1964 год <ref name="BA"/>. Можеби најважен момент од периодот на Младинската Сцена на велешкиот театар, е средбата на Боре Ангеловски со творештвото на [[Семјуел Бекет]]. [[Податотека:4. Cekajki go Godo.jpg|мини|350п|лево|<small>''Сцена од претставата Чекајќи го Годо''</small>]] На 18 декември 1965&nbsp;г. на Младинската Сцена при Народниот Театар во Велес, за првпат во Република Македонија премиерно е изведена претставата '''''Чекајќи го Годо''''' на [[Семјуел Бекет]], во превод, режија, сценографија, костимографија на Боре Ангеловски<ref name="BA"/> . Тој воедно ја толкува и една од главните ролји во претставата, улогата на '''''Владимир-Диди'''''. На тој датум настанува пресвртница не само за Боре Ангеловски, не само за Младинската Сцена, туку и за театарот во Република Македонија воопшто. Се раѓа модерниот театар, се раѓа македонската театарска авангарда, македонската публика за првпат се судира со театарот на апсурдот. Претставата има огромен успех: на Републичката аматерска драмска смотра - Штип освојува награда за најдобра претстава, награда за најдобра режија, награда за најдобра главна машка улога за улогата на Владимир-Диди во интерпретација на Боре Ангеловски; на Југословенскиот фестивал на аматерски театри - Хвар освојува трета награда-бронзена плакета, награда за најдобра режија, награда за најдобра главна машка улога за улогата на Владимир-Диди во интерпретација на Боре Ангеловски<ref name="BA"/> . Забележително е што '''''Чекајќи го Годо''''' не е единечен случај. По големиот успех на претставата, Боре Ангеловски продолжува да се интересира уште повеќе за творештвото на Бекет. Следува '''''Крајот на играта''''' на Семјуел Бекет, во превод и режија на Боре Ангеловски во 1967&nbsp;г. исто така за првпат на македонска сцена. Тој исто така ја толкува и главната ролја на '''''Хам''''' <ref name="BA"/>. Во 1966&nbsp;г. донесена е одлука од страна на велешкото градско собрание, а со благослов од повисоки Републички институции и специјална комисија одговорна за ревизија на театрите од внатрешноста за затворање на Народниот Театар во Велес. По тој повод Боре Ангеловски пишува високо стручна дискусија во одбрана на Велешкиот театар и токму со таа дискусија успева да се поништи одлуката и театарот да продолжи со работа. Сепак, следната година Собранието на Град Велес, пронаоѓа нов начин, донесува нова одлука и ''Народниот Театар - Велес'' се затвора во 1967&nbsp;г. Се затвора и Младинската Сцена <ref name="BA"/>. == Младинското драмско студио во Велес == Веднаш по затворањето на ''Народниот Театар - Велес'', Боре Ангеловски го формира '''''Младинското Драмско Студио''''', кое во период од шест години ќе биде единствената форма на театарско живеење во [[Велес]]<ref name="BA"/> . Тој е основач, уметнички раководител и режисер на студиото. Започнатиот бран на нова естетика во театарското постоење во Велес со ''Младинската Сцена'', прераснува веќе во творечка зрелост. ''Младинското Драмско Студио'' претставува специфична форма на театарско делување, единствена од таков тип во [[Македонија|Република Македонија]]<ref name="BA"/> . Студиото освен што работи како театар со редовен репертоар, претставува и своевидна школа за театар, место каде се дискутира за театарската уметност, за литературата, за културата, место каде што доаѓа до израз не само желбата да се излезе на сцена, туку и потребата да се дојде до одредени сознанија за театарот и културата, желбата да се пронајдат нови начини за истражување на огромното сценско пространство. За да се оствари ваква програма во студиото, Боре Ангеловски ги проширува прво сопствените видици, пронаоѓа нови форми за да ги заинтересира членовите за многуте видови и можности на сценското и глумечкото дејствување<ref name="BA"/> . Паралелно со усовршувањето на неговата педагошка дејност, Боре Ангеловски се развива и како глумец и како режисер, за што говорат и многуте награди и признанија. Продолжува и се задлабочува интересот за новите светски тенденции во драмската уметност. Продолжува интересот кон творештвото на Бекет, кон ''театарот на апсурдот'' воопшто <ref name="BA"/>. Во периодот на Младинското Драмско Студио, Боре Ангеловски за првпат во ''Република Македонија'' ги поставува: '''''Забава''''' на Славомир Мрожек во 1968 година, '''''Зоолошка приказна''''' на Едвард Олби во 1968 година, '''''Последната лента на Крап''''' на [[Семјуел Бекет]] во 1969 година, '''''Кралот умира''''' на [[Ежен Јонеско]] во 1970 година, '''''Филоктет“ на Хајнер''''' Милер во 1971 година, '''''Страдањата на Г-дин Мокинпот''''' на Питер Вајс во 1971 година, '''''Дон Жуан во пеколот''''' на [[Џорџ Бернард Шо]] и уште десетина други претстави <ref name="BA"/>. Покрај работата во ''Младинското Драмско Студио'', Боре Ангеловски започнува да настапува и на програмата на ''Радио Велес''. Како радио реализации посебно остануваат забележани '''''Дванаесетмината''''' на Александар Блок, '''''Сонетен венец''''' на [[Франце Прешерн]] и '''''Црниот човек''''' на [[Сергеј Александрович Есенин|Сергеј Есенин]] <ref name="BA"/>. Но сепак, и покрај сите успеси пред велешката публика и на републичките фестивали, и покрај таквиот квалитетен и автентичен репертоар, проблемите со Собранието на опшината [[Велес]] и неколку поединци од градот не престануваат. Напротив, го обвинуваат и саботираат точно заради таквиот репертоар. Ги запираат финансиските средства на ''Младинското Драмско Студио'' под обвинение дека: {{Цитатник|''Боре Ангеловски ги заведувал младите со пробуржоаски идеи''<ref name="BA"/>}} бидејќи работи претежно со западно европски автори. И покрај сите напори, ''Младинското Драмско Студио'' да продолжи со работа, дури и без никакви финансиски средства, во 1973&nbsp;г. Боре Ангеловски е протеран од Велес, а Младинското Драмско Студио затворено засекогаш <ref name="BA"/>. == Театар Чекори == [[Податотека:6. Od onaa strana na kostenite.jpg |мини|300п|десно|<small>''Сцена од претставата Од онаа страна на костените''</small>]] Веднаш по протерувањето од [[Велес]], Боре Ангеловски се ситуира во [[Скопје]], каде во 1974&nbsp;г. заедно со мала група колеги од Младинското Драмско Студио, го основа '''''Театарот Чекори - Скопје''''' <ref name="TC"><small>''Три децении Театар Чекори - Скопје, Тодор Кузманов, Скопје, Маска, 2006.''</small></ref> , при ''Домот на култура Кочо Рацин''. Првите неколку сезони Театарот Чекори ги изведува своите претстави на различни сцени во Скопје, а претежно во Домот на култура во населбата Маџари II. Во 1978&nbsp;г. ''Театарот Чекори'' конечно се стационира во ''Домот на култура Димитар Влахов'' во населбата [[Автокоманда]] во [[Скопје]] <ref name="TC"/>. Од основањето на ''Театарот Чекори'', Боре Ангеловски е негов уметнички раководител, директор, режисер, педагог <ref name="TC"/>. Продолжува неговата работа и како преведувач, сценограф, костимограф, но Боре Ангеловски веќе конечно престанува да се занимава со глума <ref name="TC"/>. Можеби од преголема оптовареност со другите активност во театарот, но поверојатно причината е длабоко емотивна: носталгија за родната велешка сцена. По протерувањето од Велес, Боре Ангеловски има изиграно само една улога и тоа во 1989&nbsp;г. (петнаесет години по протерувањето) и тоа како гостување во ''Народниот Театар во Велес'' ја толкува улогата на Нагант во пиесата '''''На сечило''''', по текст на [[Бранко Варошлија]] - колега од Младинското Драмско Студио во Велес и во партнерство со [[Петре Прличко]] - еден од доајените на македонскиот театар, исто така велешанец <ref name="TC"/>. Боре Ангеловски, освен на фестивалите, нема играно на друга сцена освен велешката <ref name="TC"/>. [[Податотека:7. Mauzer-Hamlet masina.jpg|мини|300п|десно|<small>''Сцена од претставата Маузер - Хамлет машина''</small>]] Како организациска поставеност, ''Театар Чекор'' е своевидно продолжение на ''Младинското Драмско Студио''. Искуството стекнато во Велес, Боре Ангеловски го пренесува и во Скопје, се разбира веќе позрело и продлабочено, особено во однос на организацијата на театарот и педагогијата <ref name="TC"/>. Веќе во ''Театарот Чекори-Скопје'', Боре Ангеловски го финализира принципот на работа од '''''игла до завеса''''' - како што самиот го нарекува. Тоа е принцип на организирање на театарот и подготовка на претстава, каде што секој член треба сам да си го направи костимот, сам да си го направи реквизитот, да учествува во измислувањето и реализирањето на сценографијата, т.е. секој да учествува во сè што е потребно за изградба на претставата како комплетен театарски и уметнички чин <ref name="TC"/>. Од една страна тој принцип е неопходен поради фактот што само Боре Ангеловски е вработен во театарот како уметнички раководител и нема други вработени кадри задолжени за техничкото оформување на претставите, но од друга страна, наложената потреба преоѓа во уникатен систем на работа врз глумечките творби на ликовите <ref name="TC"/>. Тој принцип на работа им помага на глумците многу побрзо и подлабоко да навлезат во своите драмски ликови, на тој начин имаат потполна слобода на фантазијата, им овозможува подетална анализа на драмската ситуација и им помага секој ден, малку по малку, сè повеќе да го освојуваат бесконечното сценско пространство и глумечкиот занает. На тој начин се воспоставува оригинална творечка атмосфера и тогаш Боре Ангеловски се покажува како извонреден соработник подготвен да прифати најразлични идеи и сугестии по однос на работата, без разлика од каде и од кого доаѓаат. Во таа смисла членовите на театарот учествуваат не само во техничкото оформување на претставите, туку и во изборот на репертоарот, во преводите на пиесите, во изборот на музика, во оформување на плакатите и проспектите, буквално учествуваат во сеопштата работа на театарот <ref name="TC"/>. Таквиот принцип на работа не важи само за глумците-аматери, кои го сочинуваат јадрото на ''Театарот Чекори'', туку и за глумците-професионалци кои гостуваат во претставите на ''Чекори''. Тоа е уште еден оригинален принцип на работа. Боре Ангеловски не прави разлика помеѓу аматери и професионалци. [[Податотека:8. Generacija bez milost.jpg|мини|300п|десно|<small>''Сцена од претставата Генерација без милост''</small>]] {{Цитатник|''За него е најважен театарот - како институција и претставата како уметничко дело, а принципот на доаѓање до глумечка творба и претстава е потполно ист и кај аматерите и кај професионалците.''<ref name="TC"/> }} Во однос на квалитетот на репертоарот и естетиката на сценското оформување на претставите, Боре Ангеловски ја задржува својата оригиналност. Продолжува љубовта кон делата на Бекет и останатите претставници на театарот на апсурдот, продолжува љубовта кон авангардниот театар, продолжува потрагата по сè нови и нови, претходно неизведувани автори и дела во [[Македонија|Република Македонија]]. Боре Ангеловски за првпат во Република Македонија, на сцената на ''Театар Чекори'' ги поставува пиесите: '''''Антигона''''' на Доминик Смоле во 1978 година, '''''Кутриот мој Марат''''' на Алексеј Арбузов во 1978 година, '''''Хамлет''''' на Жил Лафорг во 1978 година, култната претстава '''''Од онаа страна на костените''''' на [[Жан-Мишел Риб]] во 1979 година, '''''Смртта на Лунин''''' на Едвард Радзински во 1980 година, '''''Маузер-Хамлет машина''''' во 1981&nbsp;г. и '''''Заповед или сеќавање на една револуција''''' во 1992&nbsp;г. на [[Хајнер Милер]], '''''Црвената река''''' на Пјер Лавил во 1983 година, '''''Генерација без милост''''' на Волфганг Борхерт во 1986 година, '''''Елисавета Бам''''' во 1986 година и '''''Теагеритројатрија''''' во 2002&nbsp;г. на [[Данил Хармс]], '''''Ноќ на боговите''''' на Миро Гавран во 1987 година, '''''Сите кои паѓаат''''' во 1990&nbsp;г. и '''''Скица за театар''''' во 2008&nbsp;г. на [[Семјуел Бекет]], '''''Животот на човекот''''' на Леонид Андреев во 1991 година, '''''Провинциски анегдоти''''' на Александар Вампилов во 1992 година, '''''Необична жена''''' на Нина Садур во 1995 година, '''''Фрагменти''''' на Мјуриел Шизгал во 1998 година, '''''Ескуриал''''' на Мишел де Гелдерот во 2002 година, '''''Клитемнестра''''' на Маријан Матковиќ во 2002 година, '''''Џон и Џо''''' на Агота Кристоф во 2004 година, '''''Годо дојде''''' на Миодраг Булатовиќ во 2007 година, '''''Пајтонот''''' на Артур Адамов во 2008 година, '''''Импровизација во Алма''''' и '''''Сликата''''' на [[Ежен Јонеско]] во 2009&nbsp;г. и уште над четириесет други наслови <ref name="TC"/> . Освен оригиналните наслови и дела, Боре Ангеловски работи и класични автори: [[Франсоа Волтер|Волтер]], [[Антон Павлович Чехов|Чехов]], [[Максим Горки|Горки]], [[Фјодор Михајлович Достоевски|Достоевски]] и други. Успесите продолжуваат и веќе го потврдуваат Боре Ангеловски како маестро на театарската уметност: 17 награди во Република Македонија и на поранешните Југословенски простори за претставата '''''Од онаа страна на костените''''' по текст на Жан-Мишел Риб, во режија на Боре Ангеловски <ref name="TC"/>, 13 награди во Република Македонија и на поранешните Југословенски простори за претставата '''''Сите кои паѓаат''''' по текст на [[Семјуел Бекет]], во адаптација и режија на Боре Ангеловски; признание ''Мирко Стефановски'' за посебен придонес во унапредувањето на драмскиот аматеризам во Македонија <ref name="TC"/>, специјална награда на ''Театарот Чекори'' за посебни резултати во работата во текот на 1979&nbsp;г. и уште многу други <ref name="TC"/>. == Ангеловски и Бекет == [[Податотека: 5. Poslednata lenta na Krap.jpg|мини|150п|лево|<small>''Боре како Крап во Последната лента на Крап - С. Бекет''</small>]] [[Семјуел Бекет]] станува трајна окупација на Боре Ангеловски. Во 1967 и 1977 година ја поставува пиесата ''Крајот на играта'', а во 1970 година ја поставува ''Последната лената на Крап''. Постои мошне интересен континуитет. Најпрво доаѓа драмата ''Чекајќи го Годо'', текст што како основна идеја ја има отуѓувањето на современиот човек пред застрашувачката егзистенцијална безизлезност. Овде има допир со повеќе судбини распнати на крсот на отуѓувањето. Потоа следува ''Крајот на играта'', пиеса со две лица, на самиот раб на опстанокот, во безизлезното јадро на склерозата, фрлени во контејнерите на градската хигиена. И најпосле последната лента на Крап, пиеса, така што се рече без глумец, но во која животот веќе нема шанса за никаква пројава, а за некоја содржина и да не зборуваме. {{Цитатник|''Боре Ангеловски се јавува како вонреден толкувач на Бекетовото дело кон кое пројавува вонредно активен и автентичен сензибилитет. Кај Бекет можеби најцелосно доаѓаат до израз неговите преокупации - ангажирано да се проследи судбината на современиот човек и нејзините изгледи во вителот на модерното време. Отаму и Ангеловски се интересира за современата драмска литература - Бекет, Мрожек, Радзински, Јонеско, Борхерт, Вајс и многу други''<ref name="BA"/>.}} == Делото на Боре Ангеловски == Во текот на пет децениската театарска активност, Боре Ангеловски има настапувано во 37 претстави од 32 различни автори <ref name="TC"/> , има поставено 89 претстави од 59 различни автори <ref name="TC"/> , има направено над 30 преводи на драмски дела <ref name="TC"/> , има направено драматизации на [[Сердарот]] - [[Григор Прличев]], '''''Тага''''' - [[Максим Горки]], '''''Крокодил''''' - [[Фјодор Михајлович Достоевски|Достоевски]], '''''Гала претстава''''' - по текстови на [[Антон Павлович Чехов|Чехов]], [[Данил Хармс]], [[Иљф и Петроф]]; адаптации на: '''''Маузер-Хамлет машина''''' - [[Хајнер Милер]], '''''Генерација без милост''''' - [[Волфганг Борхерт]], '''''Фрагменти''''' - Мјуриел Шизгал, '''''Теагеритројатрија''''' - [[Данил Хармс]], '''''Скица за театар''''' - [[Семјуел Бекет]], има направено 32 сценографии<ref name="TC"/> , 34 костимографии <ref name="TC"/>, има напишано неколку дискусии за театарот, има напишано сценарио за пантомима '''''Сон''''' во 1969 година, ја има напишано драмската алелуја '''''Ал’ Бигории''''' во 1972 година, над 700 луѓе поминале низ ''Младинската Сцена'', ''Младинското Драмско Студио'', ''Театарот Чекори'', над триесет од нив продолжиле на академиите за драмски уметности и сега се афирмирани глумци и режисери: Мими Таневска, Лазе Манасков, Верица Ристевска, Љупчо Тодоровски-Упа, Ева Аманатиду, Кети Дончевска-Илиќ, Илија Рајковски, Љупчо Спасов, Роберт Вељановски, Ристо Гоговски, Роберт Симоновски, Антонио Димитриевски, Златко Митрески, Марија Ѓорѓијовска, Мартин Лазаревски...; над дваесет професионални глумци учествувале во претставите на Боре Ангеловски: Анче Џамбазова, Славица Јовановска, Снежана Конеска-Руси, Младен Крстевски, Соња Каранџуловска, Магдалена Ризова-Маги, Андреј Бељан, Видосава Грубач, Фазли Шаќири, Вера Вучкова, Владимир Спасов, Виолета Волак, Горан Илиќ и многу други <ref name="TC"/>. {{Цитатник|''Затоа погледниму во очите, таму се вгнездила: ТАГА - та, во срцето: Кралот умира, врз челото: СКИЦА ЗА ГОБЛЕН СО ПАЉАЧО, во крвта: ГЕНЕРАЦИЈА БЕЗ МИЛОСТ, на рамена: СЕРДАРОТ, НА ГОЛЕМИОТ ПАТ, алилуја АЛ БИГОРИИ... Ја затвора клепаката: КРАЈОТ НА ИГРАТА. И така ЧЕКАЈЌИ ГО ГОДО... распарчен и невидлив чекори ли, ЧЕКОРИ... До денес. До смрта. И понатаму...''<ref>[[Михаил Ренџов]]</ref>}} Боре Ангеловски ќе остане запаметен како ''прв македонски бекетолог'' - човек кој ги има поставено скоро сите драмски дела на [[Семјуел Бекет]]<ref name="TC"/>, плус радиодрамата '''''Сите кои паѓаат''''' во негова сценска адаптација и дел од монолозите и поезијата на Бекет во адаптација за претставата „Скица за театар“; ќе остане запаметен како човек кој ги има поставено за првпат на македонската театарска сцена авторите: [[Семјуел Бекет]], [[Ежен Јонеско]], [[Хајнер Милер]], [[Едвард Олби]], [[Питер Вајс]], [[Џорџ Бернард Шо]], [[Доминик Смоле]], [[Алексеј Арбузов]], [[Жил Лафорг]], [[Жан-Мишел Риб]], [[Пјер Лавил]], [[Волфганг Борхерт]], [[Данил Хармс]], [[Миро Гавран]], [[Маријан Матковиќ]], [[Александар Вампилов]], [[Нина Садур]], [[Мјуриел Шизгал]], [[Миодраг Булатовиќ]], [[Мишел де Гелдерот]], [[Агота Кристоф]], [[Артур Адамов]] и уште многу други; ќе остане запаметен како генијален глумец, маестрален режисер, нестандарден педагог, квалитетен преведувач, иновативен сценограф и костимограф, висококомпетентен теоретичар, извонредна личност, верен пријател, прекрасен човек; ќе остане запаметен како последниот македонски театарски фанатик<ref name="TC"/>. == Тој рече... == {{Цитатник|''ако е Театар, тој е вечно жив.'' ''ако е Театар, историја е и ука за болките како непробол.'' ''ако е Театар, народ е дух и држава.'' ''ако е Театар, тој не храни и не евидентира во времето и просторот.'' ''ако е Театар, тој е можеби држава или религија.'' ''ако е Театар, дух е мисла и весела.'' ''ако е Театар, минатото е сегашност и иднина.'' ''ако е Театар, тој е наша - твоја должност во општеството, како жител, како граѓанин, како човек, а не привилегија на поединецот.'' ''ако е Театар, и е праник на човекот од планетата, нека ни е честит.'' ''ако е Театар, и сè уште жив да воскликнеме да живее Театарот.''''' <ref><small>''По повод Меѓународниот ден на Театарот 27.03.2003''</small></ref>}} {{Цитатник|...''Театарот нè разобличува. Ни заповеда да егзистираме во времето и просторот. Не зуздува, и ги разбеснува злите јазици, мајстори на човековото злокобие. Белег е на општеството, каде сите ние и оние се воеткаме...''}} {{Цитатник|''Да е свет зборот што ја раѓа репликата, премолчениот монолог, средбата и дијалогот, меѓу распламтените срца, во просторниот животен, сценски врамен''}} {{Цитатник|''Да е света вистината во задушен молк, на глумецот што ржи и беснее вивнат до небото''}} {{Цитатник|''Плачејќи на земјата низ призракот на Хамлетовиот татко, низ блудните сценски заблуди, како сновидението, како розов призрачец на болното Гетеово дете, ја молчиме сцената''}} == Крај на еден бурен живот == Боре Ангеловски умира од срцев удар на [[14 јуни]] [[2009]] год. во родниот град Велес, само три дена по неговата последна премиера, во годината кога се слават два важни јубилеја: 35 години ''Театар Чекори'' (единствен алтернативен театар во Македонија со толкава традиција) и 50 години театарска дејност на Боре Ангеловски. Инфарктот е последица од лошата здравствена состојба (дијабетес, четири инфарктни состојби, хернија, проблеми со белите дробови), како резултат од фанатичната и безрезервна посветеност на театарот. == Награди == * 1963, за '''''Дебелиот бродоломник во Морската шир''''' – С. Моржек, Републичка аматерска драмска смотра – Штип. * 1964, за '''''Дебелиот бродоломник во Морската шир''''' – С. Моржек, Југословенски фестивал на аматерски театри – Хвар. * 1965, за '''''режија на Чекајќи го Годо''''' – С. Бекет, '''''за Владимир – Диди во Чекајќи го Годо''''' – С. Бекет, Републичка аматерска драмска смотра – Штип. * 1966, за '''''режија на Чекајќи го Годо''''' – С. Бекет, '''''за Владимир – Диди во Чекајќи го Годо''''' – С. Бекет, Југословенски фестивал на аматерски театри – Хвар. * 1967, за '''''режија на Крајот на играта''''' - С. Бекет, '''''за Хам во Крајот на играта''''' - С. Бекет, Републичка аматерска драмска смотра – Штип. * 1969, за ''''' Фратарот во монологот на фратарот''''' - О. Давичо, препеев - Чедо Јакимовски, Републичка аматерска драмска смотра – Штип. * 1970 за ''''' Кралот Беранже во Кралот умира''''' - Е. Јонеско, Републичка аматерска драмска смотра – Битола. * 1971, за ''''' режија на Страдањата на г - дин Мокинпот''''' - П. Вајс, препеев - Чедо Јовановски, Републичка аматерска драмска смотра – Битола. * 1973, за ''''' Дон Жуан во пеколот''''' - Б. Шо, Републичка аматерска драмска смотра – Струмица. * 1979, за ''''' режија на Од онаа страна на костените''''' - Ж.М. Риб, Републичка аматерска драмска смотра – Кочани. * 1979, '''''златна маска за режија на Од онаа страна на костените''''' - Ж.М. Риб, Југословенски фестивал на аматерски театри – Требиње. * 1989, '''''признание Мирко Стефановски''''', Културно просветна заедница на Македонија * 1990, за ''''' режија на Сите кои паѓаат''''' - С. Бекет, Југословенски фестивал на аматерски театри – Требиње. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Bore Angelovski}} * [http://teatar-chekori.mk/t1/index.php?option=com_content&view=article&id=47&Itemid=54 Боре Ангеловски - Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111116032026/http://teatar-chekori.mk/t1/index.php?option=com_content&view=article&id=47&Itemid=54 |date=2011-11-16 }} * [http://www.utrinski.mk/?ItemID=F2601882798DA54D89B4B379F8FD3805 Боре Ангеловски Ин Мемориам - Утрински Весник]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.vest.mk/?ItemID=9C2AA1363DD3144E8F039EEE4F15D38B Почина доајенот на театарскиот аматеризам - Вест]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://teatar-chekori.mk/ Театар Чекори официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100425073121/http://www.teatar-chekori.mk/ |date=2010-04-25 }} * [http://theatresteps.blogspot.com/ Театар Чекори] * [http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=2840&stID=61320 творец на глумечки ликови]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.teatar-chekori.mk/t1/index.php?option=com_content&view=article&id=48&Itemid=65 Театар „ЧЕКОРИ“ Скопје]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://vecer.mk/kultura/tri-decenii-chekori-po-scenata 3 децении Театар „Чекори“ Скопје]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Избрана}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангеловски, Боре}} [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Глумци од Велес]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски режисери]] [[Категорија:Македонски сценографи]] [[Категорија:Македонски костимографи]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Југословенски режисери]] [[Категорија:Југословенски сценографи]] [[Категорија:Југословенски костимографи]] [[Категорија:Добитници на награди]] 9re092r990r0493wqn6n085lvdmkoot 0 205709 5590538 5409708 2026-07-11T17:27:53Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590538 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |native_name = [[Податотека:Naypyidaw.svg|100px]] |official_name = Непјидо |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Мјанмар |pushpin_map_caption = Местоположба во Мјанмар. |settlement_type = главен град |image_skyline =NPT Water Fountain.jpg |image_size = 400px |image_caption = Фонтана во центарот на градот |image_map = |map_caption = |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Мјанмар]] |subdivision_type1 = [[Административна поделба на Мјанмар|Поделба]] |subdivision_name1 = сојузна територија<ref name=eleven>{{наведени вести|title=တိုင်းခုနစ်တိုင်းကို တိုင်းဒေသကြီးများအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ တိုင်းနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသများ ရုံးစိုက်ရာ မြို့များကို လည်းကောင်း ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ခရိုင်နှင့်မြို့နယ်များကို လည်းကောင်း သတ်မှတ်ကြေညာ |newspaper=[[Weekly Eleven|Weekly Eleven News]]|date=2010-08-20|url=http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4375:2010-08-20-12-39-51&catid=42:2009-11-10-07-36-59&Itemid=112|accessdate=2010-08-23|language=my}}</ref> |subdivision_type2 = поделба |subdivision_name2 = 8 градски населби |unit_pref = империјално |area_code = 067 |area_footnotes = <ref name=pedrosa>{{наведени вести|first=Veronica|last=Pedrosa|title=Burma's 'seat of the kings'|url=http://english.aljazeera.net/NR/exeres/80733C47-7F1C-45EB-BB8E-805DB15BFE67.htm|publisher=[[Al Jazeera]]|date=20 November 2006|accessdate=21 November 2006}}</ref> |area_total_km2 = 7054.37 |population = |population_as_of = 2009 |population_blank1_title = |population_blank2_title = |population_density_km2 = |population_footnotes = <ref name=Urbanization>{{Наведена мрежна страница|title=World Urbanization Prospects 2007|url=http://esa.un.org/unup/p2k0data.asp|year=2008|accessdate=24 September 2008|archive-date=2007-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070310025702/http://esa.un.org/unup/p2k0data.asp|url-status=dead}}</ref> |population_note = |population_total = 925,000 |coordinates_display = d |coordinates_region = MM |established_date = 2005 |established_date2 = 2008 |established_title = Населен |established_title2 = Инкорпориран |government_footnotes = <ref name=Mayor>{{Наведена мрежна страница |title=News Briefs |work=The Myanmar Times |publisher=Myanmar Consolidated Media |url=http://www.myanmar.com/myanmartimes/MyanmarTimes16-309/news_brief.htm |date=20 March 2006 |accessdate=1 April 2006 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114052/http://www.myanmar.com/myanmartimes/MyanmarTimes16-309/news_brief.htm |url-status=dead }}</ref> |latNS = N |latd = 19 |latm = 45 |lats = |leader_name = [[Теин Нјунт]] |leader_title = Градоначалник |longEW = E |longd = 96 |longm = 6 |longs = |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[Време во Мјанмар|MST]] |utc_offset = +6:30 |website = }} '''Непјидо''' ({{langx|my|နေပြည်တော်}}) — главен град на [[Мјанмар]] (Бурма). На [[6 ноември]] [[2005]] година, административниот центар на Мјанмар бил официјално префрлен западно од [[Пјинмана]] или околу 320 километри од стариот главен град [[Јангон]]. Офцијално новиот град бил прогласен на [[27 март]] [[2006]] година за време на денот на воените сили на Мјанмар. Голем дел од градот е сè уште во изградба и се верува дека целосно ќе биде завршен во [[2012]] година<ref name=mcc>Marshall Cavendish Corporation (2007). ''World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia.'' Marshall Cavendish. p. 650.</ref> Во 2009 година имал население од 925.000 жители. Непјидо е трет најголем град во државата, веднаш зад Јангон и [[Мандалеј]]. == Потекло на поимот == Непјидо или ''Nay Pyi Daw'' често се преведува како „кралски главен град“,<ref name=pcgn>[http://www.pcgn.org.uk/Burma%200907.pdf "An Introduction to the Toponymy of Burma (October 2007) - Annex A"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081031143028/http://www.pcgn.org.uk/Burma%200907.pdf |date=2008-10-31 }} p. 8, The Permanent Committee on Geographic Names (PCGN), United Kingdom</ref> „седиште на кралот“ или „дом на кралевите“.<ref name=pedrosa/> Традиционално, целиот збор се ставал како суфик на поранешните главни градови на Мјанмар, како што е Мандалај кој се викал Мандалај Непјидо. Зборот буквално се преведува како „кралски град на сонцето“. == Географија == Непјидо се наоѓа меѓу планинските венци [[Пегу (планини)|Пегу]] и [[Шан (планини)|Шан]]. Градот зафаќа површина од 7,054.37 километри квардатни и има население од 924,608 жители. Северно од градот се наоѓа браната Чаунгмаѓи, а јужно се наоѓа браната Нгалаик. == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Мјанмар]] * [[Јангон]] == Надворешни врски == * [http://svaradarajan.blogspot.com/2007/01/naypyitaw-photo-album.html Фото албум за Непјидо] * [http://willthedutch.blogspot.com/2007/06/inside-naypyidaw.html Непјидо] * [http://www.myanmaryellowpages.biz/useful-hotlines.htm Жолта книга, Непјидо] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120302042137/http://www.myanmaryellowpages.biz/useful-hotlines.htm |date=2012-03-02 }} * [http://www.myanmathadin.com MyanmaThadin] {{Мјанмар-никулец}} {{Главни градови во Азија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Непјидо|Непјидо]] [[Категорија:Главни градови во Азија]] [[Категорија:Плански градови]] [[Категорија:Населени места основани во 2005 година]] 8atd9lvcu52bg8kaux8ec3vd3edgyqj 0 392251 5590764 5536793 2026-07-12T07:52:42Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590764 wikitext text/x-wiki '''Кшиштоф Доминик Вроцлавски''' ([[полски јазик|полски]] Krzysztof Dominik Wrocławski), ({{роден во|Радом}}, {{роден на|28|септември|1937}} - {{починат во|Варшава}}, {{починат на|23|јуни|2022}}) — [[Полска|полски]] [[славистика|славист]], [[филолог]], [[фолклорист]] и [[книжевен историчар]]. [[File:Krzysztof Wrocławski grób.jpg|thumb|Надгробната плоча на Кшиштоф Вроцлавски на воените гробишта Powązki]] Тој врши истражувања главно во областа на јужнословенска народна (усна) книжевност и популарна литература, современа култура, полско-словенски литерарни и културни врски. Кшиштоф Вроцлавски е автор на многу научни работи посветени на таа тема. Пишува исто така и за полската дијаспора во светот. ==Објавени научни дела== *''Македонскиот народен раскажувач Димо Стенкоски'' (tom 1-2 [[1979]] - [[1984]]) *''List z nieba, czyli epistoła o niedzieli'' ([[1991]]) *''Споредбена монографија на македонското село Јабланица и полското село Пјентки-Грензки'' (tom 3, [[1992]], соавтор) *''Polacy w Bośni, Polacy o Bośni'' ([[2003]], redaktor) *''Samowiły i pasterze'' ([[1981]]) *''O Bogu, Jego sługach i diabelskich sztuczkach. Setnik legend południowej Słowiańszczyzny'' ([[1985]]) *''Studia o literaturach i folklorze Słowian'' ([[1991]]) *''Folia Philologica Macedono-Polonica'' ([[2000]] tom 5, коредактор) == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://manu.edu.mk/clenovi_nadvor/krzysztof-wroclawski/|title=Д-р Кшиштоф Вроцлавски (Krzysztof Wrocławski) – МАНУ|date=|work=manu.edu.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810090911/http://manu.edu.mk/clenovi_nadvor/krzysztof-wroclawski/|archive-date=2020-08-10|accessdate=2021-10-11}} * [http://www.iszip.uw.edu.pl/files/pdf/publikacje_wroclawski_k.pdf Библиографија на научната и стручна работа] (pdf) {{Нормативна контрола}} {{Биографија-никулец}} {{МАНУ}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вроцлавски, Кшиштоф}} [[Категорија:Полски слависти]] [[Категорија:Полски македонисти]] [[Категорија:Полонисти]] [[Категорија:Родени во 1937 година]] [[Категорија:Професори на УКИМ]] [[Категорија:Академици на МАНУ]] s2vd1ij0juxtcyqunviyi4ls2m258mz 0 731880 5590539 4440635 2026-07-11T17:29:38Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590539 wikitext text/x-wiki [[File:Isar (Marvinci).jpg|thumb|right|230px|Форум на Идомене каде што можат да се најдат урнатините на неговата акропола]] '''Идомене''' (''Idomene, Eidomene'') e стар [[Пајонија|пајонски]] град што денес се укажува како наоѓалиштето [[Исар (Марвинци)|Исар]] кај [[Марвинци]], [[Валандово]], [[Македонија]]. Рановизантискиот град сега се наоѓа на акрополата. Масивно е граден во стилот на емплектон. Тоа се познава по неговиот јужен ѕид инеколкуте масивни кули како и назападниот ѕид каде била изградена осамена кула – стража. Градот датира до [[6 век|VI век]]. Идомене бил најмоќниот јужен град во [[античка Македонија]], во кој богати, ситуирани граѓани уживале во високоцивилизираното општество. Античката градска населба на Исарот, својот економски напредок, пред се, го обезбедувала преку земјоделството, сточарството, рударството, имајќи притоа на ум, со колкаво богатство на рудни наоѓалишта располага овој регион, како и грнчарството што како традиција се задржало и во римскиот период.<ref>{{наведена книга|title=Geography of Ancient Paeonia: Vardar, Stobi, Alalcomenae, Damastion, Bylazora, Gordynia, Bargala, Idomenae, Antigonia, Deuriopus, Europos|publisher=Life Journey|isbn=978-1156977989|language=англиски}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == *[[Список на доцноантички градови во Македонија]] [[Категорија:Доцноантички градови во Македонија]] [[Категорија:Пајонски градови]] [[Категорија:Древни градови во Македонија]] 8x27dhan7o2cwi2bizpgp46bibanx3s 0 751372 5590540 3763162 2026-07-11T17:31:50Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590540 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Beşiktaş Leyla Gencer monument.jpg|мини|Споменик на Лејла Генчер во [[Бешикташ]], [[Истанбул]]]] '''Лејла Генчер''' (родена на {{роден на|10|октомври|1928}} - починала на {{починал на|10|мај|2008}}) била позната турска оперска пејачка. Таа поголемиот дел од својата кариера ја поминала во Италија, започнувајќи од 1950-тите. Нејзиниот репертоар опфаќа повеќе од седумдесет улоги. {{Турција-биог-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Генчер}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Погребани во Истанбул]] [[Категорија:Оперски пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Истанбул]] [[Категорија:Турски пејачи]] 74y79iqizzpeebf6a7n5rqxcajkmntl 0 761264 5590515 5227027 2026-07-11T15:23:32Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5590515 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Last Rites ca 1600.jpg|мини|''Елеоосветување'', дело на непознат автор, околу 1600 година]] '''Елеоосветување'''<ref>{{нмс| title=Тајната елеоосветување | url=https://www.preminportal.com.mk/prashanja-i-odgovori/360-tajnata-eleoosvetuvanje | work= | publisher= Премин портал| date= | accessdate=26 мај 2024}}</ref>, '''елеосвештение'''<ref>{{нмс| title=Света тајна елеосвештение | url=http://www.pppe.mk/2018/sveta-tajna-eleosveshtenie/| work= | publisher= Преспанско-пелагониска епархија| date= | accessdate=26 мај 2024}}</ref> или '''елеопомазание'''<ref>{{нмс| title=Елеопомазание на болни | url=https://srceisusovo.mk/eleopomazanie-na-bolni/ | work= | publisher= Пресвето Срце Исусово - Скопје| date= | accessdate=26 мај 2024}}</ref> — во христијанската црква претставува [[Света тајна]], во која на христијанинот со осветен му се помазуваат одредени делови од телото и, невидливо му се дава благодат Божја, која ги исцелува не само духовните туку и телесните болки (Јак.5.14-15). И оваа Света Тајна била востановена од [[Исус Христос]]. Се извршува над тешко болни верници за излекување од нивните болести. ==Наводи== {{наводи}} {{христијанство-никулец}} [[Категорија:Свети тајни]] [[Категорија:Православна богослужба]] [[Категорија:Католички литургиски денови]] [[Категорија:Зборови и изрази од Новиот завет]] [[Категорија:Христијански поими]] [[Категорија:Богослужба]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] np68q5992732hs5jecr3y903gzkagln 0 763643 5590541 5080734 2026-07-11T17:33:07Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590541 wikitext text/x-wiki [[File:Panorama von Monaco-La Turbie.jpg|thumb|[[Монако]] е град-држава кој се наоѓа на Медитеранот и втора најмала земја во светот (по [[Ватикан]])]] '''Град-држава''' е независен или автономен ентитет, чија територија се состои од градот, која не администрирана како дел од некоја друга [[локална самоуправа]]. == Историски градови-држави == {{further|[[Список на антички грчки градови]], [[Список на феникиски градови]] и [[Градови на Блискиот Исток во античкиот период]]}} Историски примери, вклучувајќи ги и најстарите познати [[Сумер]]ски градови во [[Месопотамија]] (како што се [[Вавилон]] и [[Ур (град)|Ур]]), [[Феникија|феникиските]] градови во [[Ханан]] (како што се [[Тир, Либан|Тир]] и [[Сидон]]), [[Бербери|берберските]] градови-држави во [[Гараманти]], градовите-држави во [[Стара Грција]] ([[полиса|полисите]] како што се [[Античка Атина|Атина]], [[Спарта]], [[Теба, Грција|Теба]] и [[Коринт]]), [[Римска Република|Римската Република]], која се издигнала од град-држава до [[Историска сила|голема сила]], [[Мајанска цивилизација|Маите]] од преколумбиска [[Мезоамерика]] (вклучувајќи градови како што се [[Чичен Ица]] и [[Ел Мирадор]]), [[Средна Азија|средноазиските]] градови по [[Патот на свилата]], [[Венецијанска Република|Венеција]] и многу други италијански градови и [[Хрватска|хрватскиот]] град-држава [[Дубровничка Република|Рагуза (Дубровник)]]. Во рамките на трансалпскиот дел на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] [[Слободен царски град|слободните царски градови]] уживале значителна автономија, поддржана правно со [[Либеково право|Либековото право]], кој бил употребуван и од многу други градови. Некои градови — иако, членови на различни [[Конфедерација|конфедерации]] во тоа време — службено станале суверени градови-држави во 19-от век — како што се [[Кантон Базел-град]] (1833–48), [[Бремен (покраина)|Слободен ханзеатски град Бремен]] (1806–11 и повторно 1813–71), [[Слободен град Франкфурт|Слободен град Франкфурт на Мајна]] (1815–66), [[Кантон Женева]] (1813–48), [[Хамбург|Слободен и ханзеатски град Хамбург]] (1806–11 и повторно 1814–71) и [[Слободен град Либек|Слободен и ханзеатски град Либек]] (1806–11 и повторно 1813–71). Друга град-држава, иако без суверенитет, бил [[Западен Берлин]] (1948–90), кој бил држава која правно не ѝ припаѓа на никоја друга држава, но управуван од [[Западни сојузници|западните сојузници]]. Тие дозволиле — и покрај нивното противење како окупациски сили — својата внатрешна организација како единечна држава, истовремено и град, официјално да биде наречен Берлин (Запад). Иако Западен Берлин одржувал многу блиски односи со западногерманската [[Западна Германија|Сојузна Република Германија]], тој никогаш не бил законски дел од неа. Голем број на гореспоменатите градови-држави - иако делумно со променети граници - продолжиле да постојат и денес како градови-држави во рамките на денешната [[Германија|Сојузна Република Германија]] и денешната [[Швајцарија|Швајцарската Конфедерација]] (види подолу: 'Градови кои се составни членки на федерации'). Меѓу најпознатите периоди на културата на градови-држави во човечката историја ги вклучува античките грчки градови-држави и трговските градови-држави на [[Италијанска Ренесанса|Ренесансна Италија]], која ги организирала нив во мали независни центри. Успехот на мали регионални единици постоејќи како [[автономија|автономни]] глумци во лабаво географско и културно единство, како во [[Италија]] или [[Грција]], често спречувајќи го нивното [[Спојување (политика)|соединување]] кон поголеми национални единици. Меѓутоа, малите политички ентитети често преживувајќи само за кратки периоди, поради недостигот на ресурси да се одбранат себеси против нападите од страна на поголемите држави. Така, тие неизбежно им отстапиле место на поголемите организации, како што се [[империја]] и [[национална држава]].<ref>Sri Aurobindo, "Ideal of Human Unity" included in ''Social and Political Thought'', 1970.</ref> == Современи градови-држави == Денес, постојат само мал број на градови кои применуваат власт слично на субрегионална држава, а уште помалку дека се [[суверена држава|суверена држави]] на свој начин. === Суверени градови-држави === ==== Монако ==== {{Главна|Монако}} [[Монако|Кнежевство Монако]] е независна град-држава. [[Монако-Вил]] (древниот утврден град) и познатата област во Монако [[Монте Карло]] се области во непрекинатата урбана зона, а не различни градови, иако биле три одвоени општини (''communes'') до 1917. Кнежевството Монако и градот Монако (секој со посебни овластувања) регулираат иста територија. На 28 јуни 1919, бил потпишан [[Меѓународен договор|договор]], која обезбедува ограничена француска заштита над Монако. Договорот, дел од [[Версајски договор|Версајскиот договор]], утврдил дека [[Монегаск|монегашката]] политика треба да биде усогласена со француските политички, воени и економски интереси. Дури во 1993 Монако стана членка на [[Обединети Нации]], со полно право на глас. Во 2002, нов договор меѓу Франција и Монако појаснува дека ако не постојат наследници да се продолжи [[династија]]та, [[кнежевство]]то ќе остане независна држава, наместо да се врати во Франција (кои биле услови во претходниот договор). Воената одбрана на Монако, сепак, сè уште е надлежност на Франција. Монако не го доби својот прв странски [[амбасадор]], францускиот амбасадор, сè до 16 февруари 2006. ==== Сингапур ==== {{Главна|Сингапур}} Сингапур е островска град-држава во [[Југоисточна Азија]]. Околу 5 милиони луѓе живеат и работат на 700 квадратни километри, правејќи го Сингапур [[Список на држави по густина на население|трета најнаселена држава во светот]]. Целиот остров функционира како една [[метрополитенска област]]. [[Градски центар|Центарот на градот]] на југот на островот е опкружен од [[придружен град|придружни градови]], [[парк]]ови, [[вештачко езеро|вештачки езера]] и [[индустриски парк]]ови, кои се поврзани со центарот и едни со други со густа мрежа на [[пат]]ишта, [[Брз пат|брзи патишта]] и [[подземна железница|метро]]-железнички линии. Сингапур има високо централизирана, [[унитарна држава|унитарна влада]] со [[еднодомен парламент]] ([[Градски совет во Сингапур|градски совет]] и [[рурално биро]] биле укинати во 1960-тите). Иако постојат [[градски совет]]и и [[градоначалник|градоначалници]] во Сингапур, тие се во суштина [[недвижен менаџмент|менаџери на недвижности]] задолжени за одржување на [[јавно домување]] во рамките на нивните [[изборен округ|уставни]] граници. Тие не ја претставуваат [[локална самоуправа|локалната самоуправа]] со каква било [[законодавна власт|законодавна]] или [[извршна власт|извршна]] автономија од централната власт. Пред 19-от век, Сингапур бил мал дел од различните регионални империи, вклучувајќи ги [[Шривиџаја]], [[Маџапахит]], [[Малајски Султанат|Малаја]] и [[Џохор Султанат|Џохор]]. Од 1826 до [[Битка за Сингапур|Битката за Сингапур]] во 1942, Сингапур бил [[главен град]] на [[Каналски населби|каналските населби]], британска колонија, во која биле вклучени населбите на [[Малака]] и [[Пенанг]] по [[Малајски премин|малајскиот премин]]. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Сингапур се одвоил како посебна колонија, додека другите две населби се придружиле на [[Малајскиот султанат]] да ја формираат [[Малајска федерација|Малајската федерација]]. Во 1963, Сингапур се споил со Малаја, [[Сабах (провинција)|Сабах]] и [[Саравак]], за да ја создадат [[Малезија]]. Меѓутоа, поради голем број на [[Сингапур во Малезија|проблеми]], Сингапур бил исфрлен од федерацијата во 1965, станувајќи независна [[република]]. Од 1965, Сингапур брзо се индустријализираше и модернизираше, станувајќи еден од четирите „[[Четири азиски тигри|азиски тигри]]“. Во прилог на значителна [[Список на држави по БДП|апсолутна]] и [[Список на држави по БДП по глава на жител|по глава на жител]] големина на својата [[Економија на Сингапур|економија]], Сингапур одржал значајни [[Вооружени сили на Сингапур|вооружени сили]]. Таа е рангирана високо во однос на [[Список на држави по воените трошоци|трошоците во одбраната]] и по [[Список на држави по бројноста на активната војска|големината на активните војници]]. И покрај нејзината мала површина, економијата и вооружените сили не влегуваат во истата група, туку со полноправни земји како што се [[Нов Зеланд]], [[Ирска]], [[Израел]] и [[Нордиски држави|нордиските држави]] (на пример, [[Данска]], [[Финска]], [[Исланд]], [[Норвешка]] и [[Шведска]]), наместо како другите полузависни [[Микродржава|микродржави]]. Сингапур исто така го одржува [[дипломатски кор|дипломатскиот кор]] и членува во разни меѓународни организации како што се Обединетите нации, [[Комонвелт на нации|комонвелтот на нациите]] и во [[Асоцијација на држави од Југоисточна Азија|Асоцијацијата на држави од Југоисточна Азија]] (АСЕАН). Сингапур става акцент на самозадоволување на основните потреби, како што е вода. Владата, исто така, држи резерви и на други клучни ресурсси, како што е песок или нафта. Во тој правец, Сингапур се обидува да ја избегне економската зависност, или пак политичката или воената од поголеми ентитети. Според тоа, Сингапур може да претставува најдобар современ пример на град-држава, соединувајќи ги целосните дефиниции за [[град]] и за целосно [[суверенитет|суверена]] држава. ==== Ватикан ==== {{Главна|Ватикан}} До 1870, градот [[Рим]] бил контролиран од [[папа]]та како дел од неговата [[Папската Држава|Папска Држава]]. Кога кралот [[Виктор Емануел II]] го освоил градот во 1870, [[Папа Пиј IX|папата Пиј Деветти]] одбил да го признае новоформираното [[Обединување на Италија|Кралство Италија]]. Поради тоа што не можел да патува без делотворно признавање на власта на кралот, Пиј Деветти и неговите наследници тврделе дека станале „[[Затвореник во Ватикан]]“, не можејќи да ги напушти 0,44 км² папската [[енклава]], откако седнал на [[Престол|папскиот престол]]. [[Римско прашање|Ќорсокакот]] бил решен во 1929 со [[Латерански договор|Латеранските договори]], водени преговори од италијанскиот водач [[Бенито Мусолини]] помеѓу кралот [[Виктор Емануел III]] и [[Папа Пиј XI|папата Пиј Единаесетти]]. Според овој договор, Ватикан е признат како независна држава, со папата на чело на државата. [[Ватикан]] има свои [[државјанство]], [[дипломатски кор]], [[Знаме на Ватикан|знаме]] и [[поштенска марка]]. Со население, кое се движи помалку од 1.000, таа е далеку најмалата суверена држава во светот. === Несуверени градови-држави === Некои градови или урбани зони, а не суверени држави, можат да уживаат висок степен на автономија, што тие функционираат на некој начин како „градови-држави“ во рамките на суверената држава, на која ѝ припаѓаат. ==== Градови кои се составни држави на федерации ==== Некои градови или метрополитенски области се составни држави на [[федерација|федерациите]]. На пример, тоа се: * [[Аргентина]] - [[Буенос Аирес]] (службена познат како „Автономен град Буенос Аирес“ (се граничи со аргентинскиот сојузен главен град) * [[Сојузни покраини во Австрија|Австриската покраина]] [[Виена]] * [[Белгија|Белгискиот]] главен град [[Брисел]] * [[Бразил]]&nbsp;– [[Бразилија]] (се граничи со [[Федерален округ (Бразил)]]) * [[Етиопија|Етиопските]] [[хартиен град|хартиени градови]] (''astedader akababiwach'') [[Адис Абеба]] и [[Дире Дава]] * [[Сојузни покраини во Германија|Германските покраини]] [[Берлин]], [[Хамбург]] и иако сочинет од два одвоени града, [[Бремен (покраина)|Бремен]] * [[Русија|Руските]] градови [[Москва]] и [[Санкт Петербург]] * [[Кантони во Швајцарија|Швајцарските кантони]] [[Кантон Женева|Женева]] и [[Кантон Базел-град|Базел-град]]. * [[Обединети Арапски Емирати]] - [[Абу Даби]], [[Дубаи]] и пет други независно управувани [[Емирати во Обединети Арапски Емирати|емирати]]. * [[Малезија]] - [[Малака]] ==== Федерално-администрирани градови ==== [[Федерација|Федералната држава]] може исто така да има еден или повеќе градови кои се федерално администрирани: * [[Австралија]] - [[Канбера]] ([[Австралиска престолнинска територија]]) * [[Индија]]&nbsp;– [[Делхи]] и [[Чандигар]] ([[Сојузна територија|Сојузни територии]]) * [[Малезија]]&nbsp;– [[Куала Лумпур]], [[Путраџаја]] и [[Лабуан]] ([[Федерална територија (Малезија)|Федерални територии]]) * [[Мексико]]&nbsp;– [[Мексико (град)|Мексико]] ([[Мексико (град)|Федерален дистрикт, Мексико]]) * [[Нигерија]]&nbsp;– [[Абуџа]], [[Територија на нигерискиот главен град]] * [[Пакистан]]&nbsp;– [[Исламабад]] ([[Територија на главниот град Исламабад]]) * [[САД]]&nbsp;– [[Вашингтон]] ===== Вашингтон ===== {{Поврзано|Движење за државност на дистриктот Колумбија|Уредување на дистриктот Колумбија|Право на гласање во дистриктот Колумбија}} [[Image:Wilsonbldg.JPG|thumb|right|[[Зграда Џон А. Вилсон]] ги сместува канцелариите на градоначалникот и советот на Дистриктот Колумбија.]] Поради тоа што не е дел од ниедна американска држава, управувањето со [[Вашингтон]] е во согласност директно од [[Сојузна влада на САД|американската сојузна (федерална) влада]]. Градот (обично наречен Дистрикт Колумбија) е воден од избран градоначалник и [[градски совет]]. Советот е сочинет од 13 членови: еден избран од секој од осумте [[Одделение (поделба на држава)|одделенија]] и пет членови, вклучувајќи го и [[претседател (должност)|претседателот]], избран [[на големо]]. Советот ја врши својата работа низ [[комитет|постојани комитети]] и посебни комитети основана по потреба. Окружните училишта се администрирани од [[канцелар (образование)|канцелар]], кој е назначен од страна на градоначалникот; како и, [[началник за образование]] и [[одбор за образование]] се одговорни за поставување на некои образовни политики. Постојат 37 избрани [[Советодавна соседска комија|советодавни соседски комисии]] кои обезбедуваат директен пристап на граѓаните до нивната локална самоуправа. Комисионерите се избрани од мали соседски окрузи и на нивните предлози им е давана „голема тежина“ од градскиот совет и градските агенции. Меѓутоа, [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|американскиот Конгрес]] има крајна [[пленарна моќ]] над дистриктот. Тој има право да ги разгледа и прифати законите создадени од локалната власт и често го прави тоа. [[Десетти амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави|Десеттиот амандман на американскиот Устав]], со кој се обезбедува на државите сите права кои не припаѓаат на федералната влада, не се однесуваат на областа. Жителите на Дистриктот имаат право на еден претставник во американскиот Конгрес, но без право на глас. ==== Автономни градови во унитарни држави ==== Во земји без федерална административна структура, на пример, како што се [[унитарна држава|унитарните држави]], градовите може понекогаш да уживаат во повисок степен на [[автономија]], како што се: * [[Сеута]] и [[Мелиља]] * [[Хонгконг]] * [[Макао]] * [[Гибралтар]] ===== Хонгконг и Макао ===== {{Поврзано|Специјални административни региони на Народна Република Кина}} Поради долгата историја на [[Хонгконг]] и [[Макао]] како колонии на [[Британски прекуморски територии|британската]] и [[Португалска империја|португалската]] империја, соодветно и единствената политика „[[една држава, два система]]“, на двата поранешни градови-држави им е даден висок степен на автономија, дури и по нивното враќање во [[Народна Република Кина]]. Имајќи свои [[правен систем|правни системи]], [[Полиција|полициски сили]], [[монетарен систем|монетарни системи]], [[Царина|царинска политика]], [[имиграциона политика|имиограциони политики]], [[национална спортска репрезентација|национални спортски репрезентации]], [[службен јазик|службени јазици]] и некој степен на [[дипломатија|меѓународно претставувавање]] кои се различни или независни од [[Народна Република Кина]], правејќи го нивниот статус скоро ист како независните нации. == Наводи == {{наводи}} == Додатна литература == * [[Mogens Herman Hansen]] (ed.), ''A comparative study of thirty city-state cultures : an investigation conducted by the Copenhagen Polis Centre'', Det Kongelige Danske Videnskabernes Selskab, 2000. (Historisk-filosofiske skrifter, 21). ISBN 87-7876-177-8. * Mogens Herman Hansen (ed.), ''A comparative study of six city-state cultures : an investigation'', Det Kongelige Danske Videnskabernes Selskab, 2002. (Historisk-filosofiske skrifter, 27). ISBN 87-7876-316-9. {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:City-State}} [[Категорија:Градови-држави| ]] [[Категорија:Политичка географија]] n5814dubgv6ozw5axz7cor7up7u2fvv 0 768770 5590501 5393663 2026-07-11T14:37:55Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5590501 wikitext text/x-wiki [[Податотека:StGermainAuxerrois1.jpg|250px|thumb|Оргули во црквата [[Црква Сен Жермен ла Оксерус|Сен Жермен л’Оксероа]]]] '''Оргули''' (грчки: ''οργανον'', латински: ''organum'') — најголеми и најсложени [[музички инструменти]] чие потекло е од најстарите времиња. Тие се [[аерофон инструмент]] составен од еднотонски свиралки, кои даваат звук со помош на [[воздух]] од мев, а се огласуваат со помош на клавијатура. Тонскиот распон им е гледајќи ја клавијатурата од C до, главно g³. Но, поради разновидноста на регистрите реалниот звучен распон е значително поголем: од ₂C дури до g⁶, што исто така не е фиксирано. Тоа зависи од секој инструмент посебно. Оргулите произведуваат широк спектар на звучни бои. Тој зависи од регистрите кои се наоѓаат на нив. Еден регистар содржи низа свиралки со иста боја и јачина. Бројот ма свиралки на еден регистар е еднаков на бројот на [[Клавиш|клавишот]] на мануалот. Регистрите можат да бидат тивки, темни, јасни, продорни, остри... Нив свирачот ги вклучува и спојува за да го добие посакуваниот [[звук]]. ==Делови на оргулите== Составени се од свиралки кои главно се наоѓаат во дрвен ормар, потоа мевови и управувачки механизам (свиралник, трактура и вентили), или: * механизам за собирање и испуштање на воздух. * „конзола“ или делот за манипулација кој е составен од неколку манули т.е. клавиши (од 5 до 7) кои се поставени во форма на скали * цевки со различна големина и број - во кои се создава звукот. Постојат и оргули со неколку стотици, па дури и десетици илјади цевки. == Историјата на оргулите == === Антика и среден век === [[Историја]]та на оргулите води потекло од далечното минато. Нивните претходници се далекуисточните инструменти: кинескиот шенг и јапонскиот шо, а од античките се смета [[панова фрула]]. Првиот директен предок на оргуите е [[Стара Грција|грчки]] односно [[Стар Рим|римски]] инструмент '''''хидраулос'''''. Имал свиралки како и оргулите само што воздухот во цевките се пумпал со помош на [[притисок]]от на водата. По пропаѓањето на Стариот Рим оргулите се користеле во [[Византија]] каде што биле составен дел на дворскиот церемонијал. Повторно почнале да се шират во [[Европа]] кога византискиот цар [[Константин V Копроним]] му ги подарил на францускиот крал [[Пипин Малиот]]. За време на францускиот владетел, оргулите полека влегле во западнохристијанската црковна [[литургија]]. Првите познати оргули во црквата биле поставени во [[Ахен]] [[812]] година. Првите [[среден век|средновековни]] оргули имале големи и несмасни клавиши и малку регистри. ==Галерија== <gallery> Податотека:Dom-orguli.jpg|мини|Оргулите во Катедрата во [[Франкфурт на Мајна]], Германија Податотека:Катедрала-Вецлар-оргули.jpg|мини|Оргулите во катедралата во [[Вецлар]], Германија Податотека:St Marien 2.jpg|мини|Оргулите во лутеранската црква св. Мариен во [[Марбург]], Германија Податотека:St Martin 5.jpg|мини|Оргулите во црквата св. Мартин во [[Касел]], Германија Податотека:St foillan8.jpg|мини|Оргулите во црквата Св. Фојлан во [[Ахен]], Германија Податотека:Sankt martin22.jpg|мини|Оргулите во црквата „Св. Мартин Големиот“ во [[Кенл]], Германија Податотека:Оргули-КК.jpg|мини|Оргулите во [[Келнската катедрала]] Податотека:Оргули-1775.jpg|мини|Конзолата на оргулите од црквата Св. Ремигиј (1775.). Музеј на Бетовен, Бон. </gallery> [[Категорија:Дувачки инструменти]] [[Категорија:Инструменти во барокот]] rewfbtjrticxpcs3u3lv3evalgmelu7 5590502 5590501 2026-07-11T14:38:22Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Грцизми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590502 wikitext text/x-wiki [[Податотека:StGermainAuxerrois1.jpg|250px|thumb|Оргули во црквата [[Црква Сен Жермен ла Оксерус|Сен Жермен л’Оксероа]]]] '''Оргули''' (грчки: ''οργανον'', латински: ''organum'') — најголеми и најсложени [[музички инструменти]] чие потекло е од најстарите времиња. Тие се [[аерофон инструмент]] составен од еднотонски свиралки, кои даваат звук со помош на [[воздух]] од мев, а се огласуваат со помош на клавијатура. Тонскиот распон им е гледајќи ја клавијатурата од C до, главно g³. Но, поради разновидноста на регистрите реалниот звучен распон е значително поголем: од ₂C дури до g⁶, што исто така не е фиксирано. Тоа зависи од секој инструмент посебно. Оргулите произведуваат широк спектар на звучни бои. Тој зависи од регистрите кои се наоѓаат на нив. Еден регистар содржи низа свиралки со иста боја и јачина. Бројот ма свиралки на еден регистар е еднаков на бројот на [[Клавиш|клавишот]] на мануалот. Регистрите можат да бидат тивки, темни, јасни, продорни, остри... Нив свирачот ги вклучува и спојува за да го добие посакуваниот [[звук]]. ==Делови на оргулите== Составени се од свиралки кои главно се наоѓаат во дрвен ормар, потоа мевови и управувачки механизам (свиралник, трактура и вентили), или: * механизам за собирање и испуштање на воздух. * „конзола“ или делот за манипулација кој е составен од неколку манули т.е. клавиши (од 5 до 7) кои се поставени во форма на скали * цевки со различна големина и број - во кои се создава звукот. Постојат и оргули со неколку стотици, па дури и десетици илјади цевки. == Историјата на оргулите == === Антика и среден век === [[Историја]]та на оргулите води потекло од далечното минато. Нивните претходници се далекуисточните инструменти: кинескиот шенг и јапонскиот шо, а од античките се смета [[панова фрула]]. Првиот директен предок на оргуите е [[Стара Грција|грчки]] односно [[Стар Рим|римски]] инструмент '''''хидраулос'''''. Имал свиралки како и оргулите само што воздухот во цевките се пумпал со помош на [[притисок]]от на водата. По пропаѓањето на Стариот Рим оргулите се користеле во [[Византија]] каде што биле составен дел на дворскиот церемонијал. Повторно почнале да се шират во [[Европа]] кога византискиот цар [[Константин V Копроним]] му ги подарил на францускиот крал [[Пипин Малиот]]. За време на францускиот владетел, оргулите полека влегле во западнохристијанската црковна [[литургија]]. Првите познати оргули во црквата биле поставени во [[Ахен]] [[812]] година. Првите [[среден век|средновековни]] оргули имале големи и несмасни клавиши и малку регистри. ==Галерија== <gallery> Податотека:Dom-orguli.jpg|мини|Оргулите во Катедрата во [[Франкфурт на Мајна]], Германија Податотека:Катедрала-Вецлар-оргули.jpg|мини|Оргулите во катедралата во [[Вецлар]], Германија Податотека:St Marien 2.jpg|мини|Оргулите во лутеранската црква св. Мариен во [[Марбург]], Германија Податотека:St Martin 5.jpg|мини|Оргулите во црквата св. Мартин во [[Касел]], Германија Податотека:St foillan8.jpg|мини|Оргулите во црквата Св. Фојлан во [[Ахен]], Германија Податотека:Sankt martin22.jpg|мини|Оргулите во црквата „Св. Мартин Големиот“ во [[Кенл]], Германија Податотека:Оргули-КК.jpg|мини|Оргулите во [[Келнската катедрала]] Податотека:Оргули-1775.jpg|мини|Конзолата на оргулите од црквата Св. Ремигиј (1775.). Музеј на Бетовен, Бон. </gallery> [[Категорија:Дувачки инструменти]] [[Категорија:Инструменти во барокот]] [[Категорија:Грцизми]] f2aekyu6c9p2onnpxldojmjqick3ur1 0 845709 5590543 5069919 2026-07-11T17:34:36Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590543 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Vista Temuco.jpg|мини|Панорамски поглед]] {{coor title dm|38|45|S|72|40|W}} '''Темуко''' ([[Шпански јазик|шп.]] ''Temuco'') — град во покраината [[Каутин (покраина)|Каутин]] [[Чиле]] од регионот [[Арауканија]], [[Чиле]]. Претставува регионален и покраински [[административен центар]]. Има 245.347 жители според пописот од [[2002]]. Површина: 464 км². Густина: 528,8 ж/км² == Галерија == <gallery perrow=3> File:Centro Temuco.jpg| File:Temuco - mirador Ñielol.jpg| File:Escudo de Temuco.svg| </gallery> == Надворешни препратки == {{рв|Temuco}} * [http://www.temucochile.com Официјална страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171231195824/http://www.temucochile.com/ |date=2017-12-31 }} {{es}} {{Чиле-гео-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Градови во Чиле]] [[Категорија:Општини во Чиле]] [[Категорија:Арауканија]] [[Категорија:Плански градови]] [[Категорија:Населени места основани во 1881 година]] hjd1pyh29tg78zl5edkhoo27cnyiv6o 0 1008781 5590483 5270877 2026-07-11T13:26:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590483 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Кит (соѕвездие)|Кит]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 0331 SDSS.jpg |ректасцензија=0 ч 47 м 6,7 с |деклинација=- 2° 43' 52" |положбен агол=135 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sa |привиден сјај В=14,6 |привиден сјај Ч=15,5 |површински сјај=13,5 |привидни димензии=0,8' х 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Френсис Ливенворт]] |датум на откривање=[[1886]] |алтернативни ознаки=MCG -1-3-12 }} '''NGC 331''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Кит (соѕвездие)|Кит]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 331 се споменува и како MCG -1-3-12 . == Откривање == Телото е откриено во [[1886]] година од страна на [[Френсис Ливенворт]], со помош на [[рефрактор]], чијашто леќа имала пречник од 26&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 331 е од видот Sa.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,6 ''m'', оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,5 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,5 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 331 има привидни димензии од 0,8' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Телото е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 0 ч 47 м 6,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, - 2° 43' 52". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 135°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 331 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 2759. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 217; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 4676. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1206. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (1-500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Кит (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Skiff, Brian, private communication of February 27, 1988. (93,36) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC331 Прегледувач на длабокото небо — NGC 331]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC331 Поправени информации за NGC 331] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%20331 NGC 331] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%20331 NGC 331] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240706224113/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%20331 |date=2024-07-06 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Кит (соѕвездие)]] [[Категорија:PGC-објекти]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1886 година]] [[Категорија:Пречкести спирални галаксии]] 3tqw6syyoghbfyegvp32dbrcmgs2itc 0 1008838 5590587 5270953 2026-07-11T19:44:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590587 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Риби (соѕвездие)|Риби]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 0354 SDSS.jpg |ректасцензија=1 ч 3 м 16,3 с |деклинација=+ 22° 20' 34" |положбен агол=29 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SB? |привиден сјај В=13,5 |привиден сјај Ч=14,3 |површински сјај=12,1 |привидни димензии=0,8' х 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Едуар Жан Мари Стефан]] |датум на откривање=[[24 октомври]] [[1881]] |алтернативни ознаки=UGC 645, MCG 4-3-37, MK 353, CGCG 480-37, IRAS 01005+2204 }} '''NGC 354''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Риби (соѕвездие)|Риби]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 354 се споменува и како UGC 645, MCG 4-3-37, MK 353, CGCG 480-37, IRAS 01005+2204 . == Откривање == Објектот е откриен на [[24 октомври]] [[1881]] година од страна на [[Едуар Жан Мари Стефан]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 31,5&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 354 е од видот SB?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,5 ''m'', оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 354 има привидни димензии од 0,8' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 1 ч 3 м 16,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, + 22° 20' 34". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 29°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 354 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 3763. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 127; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1195. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 857. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (1-500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Риби (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC354 Прегледувач на длабокото небо — NGC 354]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC354 Поправени информации за NGC 354] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%20354 NGC 354] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%20354 NGC 354] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240605005158/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%20354 |date=2024-06-05 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Риби (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1881 година]] [[Категорија:Пречкести спирални галаксии]] [[Категорија:Откритија на Едуар Стефан]] caus9xb2b0jyab6miag44kj2lh9pqkr 0 1008851 5590674 5270976 2026-07-11T22:06:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590674 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Кит (соѕвездие)|Кит]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 0363 DSS.jpg |ректасцензија=1 ч 6 м 15,7 с |деклинација=- 16° 32' 32" |положбен агол=49 |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=14,7 |привиден сјај Ч=15,7 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=0,6' х 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Френсис Ливенворт]] |датум на откривање=[[1886]] |алтернативни ознаки=MCG -3-3-23, NPM1G -16.0038 }} '''NGC 363''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Кит (соѕвездие)|Кит]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 363 се споменува и како MCG -3-3-23, NPM1G -16.0038 . == Откривање == Објектот е откриен во [[1886]] година од страна на [[Френсис Ливенворт]], со помош на [[рефрактор]], чијашто леќа имала пречник од 26&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 363 е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,7 ''m'', оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,7 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 363 има привидни димензии од 0,6' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 1 ч 6 м 15,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, - 16° 32' 32". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 49°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 363 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 3911. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 262; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 5851. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 906. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (1-500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Кит (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)". Tucson, Arizona:University of Arizona Press, 1973. (4016,0) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC363 Прегледувач на длабокото небо — NGC 363]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC363 Поправени информации за NGC 363] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%20363 NGC 363] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%20363 NGC 363] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240818090722/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%20363 |date=2024-08-18 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Кит (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1885 година]] [[Категорија:Леќести галаксии]] brutep3cj9vg2lrrf1nq8rpo2awneru 0 1008897 5590724 5271056 2026-07-12T05:24:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590724 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |податотека = NGC 0389 DSS.jpg |соѕвездие=[[Андромеда (соѕвездие)|Андромеда]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=1 ч 8 м 29,8 с |деклинација=+ 39° 41' 42" |положбен агол=54 |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0-a |привиден сјај В=14 |привиден сјај Ч=14,9 |површински сјај=13,2 |привидни димензии=1,3' х 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Луис Свифт]] |датум на откривање=[[6 септември]] [[1885]] |алтернативни ознаки=UGC 703, MCG 6-3-14, CGCG 520-17 }} '''NGC 389''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Андромеда (соѕвездие)|Андромеда]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 389 се споменува и како UGC 703, MCG 6-3-14, CGCG 520-17. == Откривање == Телото е откриено на [[6 септември]] [[1885]] година од страна на [[Луис Свифт]], со помош на [[рефрактор]], чијашто леќа имала пречник од 16&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 389 е од видот S0-a.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14 ''m'', оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,9 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,2 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 389 има привидни димензии од 1,3' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Телото е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 1 ч 8 м 29,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, + 39° 41' 42". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 54°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 389 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 4054. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 60; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 2803. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 406. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (1-500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Андромеда (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC389 Прегледувач на длабокото небо — NGC 389]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC389 Поправени информации за NGC 389] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%20389 NGC 389] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%20389 NGC 389] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240820111531/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%20389 |date=2024-08-20 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Андромеда (соѕвездие)]] [[Категорија:UGC-објекти]] [[Категорија:PGC-објекти]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1885 година]] [[Категорија:Леќести галаксии]] [[Категорија:Откритија на Луис Свифт]] joo7yrhjg9owc88wehyjyu3ds85k904 0 1009349 5590796 5271105 2026-07-12T09:16:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590796 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Риби (соѕвездие)|Риби]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 0403 2MASS.jpg |ректасцензија=1 ч 9 м 14,2 с |деклинација=+ 32° 45' 6" |положбен агол=86 |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0-a |привиден сјај В=12,5 |привиден сјај Ч=13,4 |површински сјај=12,5 |привидни димензии=1,8' х 0,6' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Хајнрих Даре]] |датум на откривање=[[29 август]] [[1862]] |алтернативни ознаки=UGC 715, MCG 5-3-68, CGCG 501-104 }} '''NGC 403''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Риби (соѕвездие)|Риби]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 403 се споменува и како UGC 715, MCG 5-3-68, CGCG 501-104 . == Откривање == Објектот е откриен на [[29 август]] [[1862]] година од страна на [[Хајнрих Даре]], со помош на [[рефрактор]], чијашто леќа имала пречник од 11&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 403 е од видот S0-a.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,5 ''m'', оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,4 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,5 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 403 има привидни димензии од 1,8' х 0,6'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 1 ч 9 м 14,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, + 32° 45' 6". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 86°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 403 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 4111. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 91; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 2282. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 601. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (1-500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Риби (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC403 Прегледувач на длабокото небо — NGC 403]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC403 Поправени информации за NGC 403] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%20403 NGC 403] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%20403 NGC 403] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211213222103/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%20403 |date=2021-12-13 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Риби (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1862 година]] [[Категорија:Леќести галаксии]] [[Категорија:UGC-објекти]] [[Категорија:PGC-објекти]] [[Категорија:MCG-објекти]] [[Категорија:Откритија на Хајнрих Даре]] anm7je6tsmxl7zeu9cm7dmltk88l7ii 0 1027678 5590659 5350424 2026-07-11T21:45:55Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590659 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Приказна за играчките <br /> (Toy Story) | image = Movie poster toy story.jpg | caption = Филски плакат за филмот | alt = Film poster showing a toy cowboy anxiously holding onto a smiling toy astronaut (with wings) as he flies in a kid's room. Below them sitting on a bed are various smiling toys watching the pair, including a Mr. Potato Head, a piggy bank, and a toy dinosaur. In the lower right center of the image is the film's title. The background shows the cloud wallpaper featured in the bedroom. | director = [[Џон Ласетер]] | producer = [[Ралф Гугенхајм]]<br />[[Бони Арнолд]]<br /> | story = John Lasseter<br />[[Pete Docter]]<br />Andrew Stanton<br />[[Joe Ranft]] | screenplay = [[Joss Whedon]]<br />[[Andrew Stanton]]<br />[[Joel Cohen (writer)|Joel Cohen]]<br />[[Alec Sokolow]] | starring = [[Том Хенкс]]<br />[[Тим Ален]]<br />[[Дон Риклс]]<br />[[Џим Ворни]]<br />[[Валас Шон]]<br />[[Џон Ратценбергер]]<br />[[Ени Потс]]<br />[[Џон Морис]]<br />[[Лори Меткалф]]<br />[[Ерик вон Детен]] | music = [[Ренди Њуман]] | editing = Роберт Гордон<br />[[Ли Ункрих]] | studio = [[Pixar]] <!-- Pixar is credited as the overall studio of the film --> | distributor = [[Walt Disney Pictures]] <!-- Overall, Walt Disney Pictures serves as the distributor --> | released = {{film date|1995|11|22}} | runtime = 81 минути | country = САД | language = англиски | budget = $30 милиони | gross = $361,958,736 }} {{Закосен наслов}}'''Приказна за играчките''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Toy Story'') — американски [[Компјутерска анимација|компјутерско-анимиран]] [[филм]] од [[1995]] година. Филмот е првиот долгометражен филм продуциран од страна на продукциската куќа [[Pixar]], како и прв филм целосно направен со компјутерска генерирана слика. Филмот бил дистрибутиран од страна на [[Walt Disney Pictures]]. Режисер на филмот бил [[Џон Ласетер]], додека гласовите ги позајмиле [[Том Хенкс]], [[Тим Ален]], Дон Риклс, Џим Ворни и други. Извршен продуцент на филмот бил [[Стив Џобс]] заедно со [[Ендрју Стентон]]. Приказната се фокусира на една група играчки кои оживуваат кога нивниот сопственик не е присутен, фокусирајќи се на Вуди, каубојска играчка (Том), и на Баз Лајтјиар, играчка астроанаут (Ален). Филмот заработил 361 милион [[долар]]и ширум светот.<ref name="BOXMOJO">{{Наведена мрежна страница|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=toystory.htm|title=Toy Story|work=Box Office Mojo|accessdate=18 февруари 2010}}</ref> Реценциите и критиките биле позитивни, фалејќи ја посебно иновативната анимација и духовитоста на сценариото, и сега филмот се смета од голем број на критичари, за најдобар анимиран филм во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://movies.ign.com/articles/650/650717p4.html |title=Top 25 Animated Movies of All-Time – Movies Feature at IGN |publisher=Movies.ign.com |date=18 јуни 2011 |accessdate=8 јули 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |author=Posted Jun 2 2008 4:25&nbsp;pm |url=http://blog.moviefone.com/2008/06/02/feature-page-5-1_m_f/ |title=Best Animated Movies (5–1) – The Moviefone Blog |publisher=Blog.moviefone.com |date=2 јуни 2008 |accessdate=8 јули 2011 |archive-date=2012-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603053135/http://blog.moviefone.com/2008/06/02/feature-page-5-1_m_f |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rottentomatoes.com/guides/best_animated_films/toy_story/ |title=Best Animated Films – Toy Story |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |accessdate=8 јули 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.afi.com/10top10/category.aspx?cat=1 |title=10 Топ 10 |publisher=AFI |accessdate=8 јули 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slashfilm.com/terry-gilliams-top-50-animated-movies-of-all-time/ |title=Time Out’s Top 50 Animated Movies of All Time Curated by Terry Gilliam &#124; /Film |publisher=Slashfilm.com |date=7 октомври 2009 |accessdate=8 јули 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://themovieblog.com/2008/10/the-movie-blogs-10-best-animated-films-of-all-time |title=The Movie Blog’s 10 Best Animated Films Of All Time |publisher=The Movie Blog |accessdate=July 8, 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |last=Corliss |first=Richard |url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2079149_2079152_2079169,00.html |title=Toy Story, 1995 – The 25 All-TIME Best Animated Films |work=TIME |date=23 јуни 2011 |accessdate=8 јули 2011 |archive-date=2012-05-22 |archive-url=https://www.webcitation.org/67q1qq2Lm?url=http://entertainment.time.com/2011/06/23/the-25-all-time-best-animated-films/slide/toy-story-1995/ |url-status=dead }}</ref> Во [[2009]], филмот бил пуштен во 3Д.<ref name="Empire3D">{{наведени вести|last=Richards|first=Olly|url=http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=21856|title=Toy Story Movies Going 3D|work=[[Empire (магазин)|Empire]]|date=24 јануари 2008|accessdate=11 март 2009}}</ref> Поради успешноста и популарноста, филмот добил две продолженија: [[Приказна за играчките 2]] ([[1999]]), [[Приказна за играчките 3]] ([[2010]]), и [[Приказна за играчките 4]] ([[2019]]). Двете продолженија бил инстант хит и заработиле многу позитивни критики, исто како првиот филм. Приказна за играчките 3, до денес, е највисоко-заработувачки филм на [[Pixar]] со вкупна заработка од 1.063.171.911 милијарди долари. ==Гласови== * [[Том Хенкс]] како Вуди * [[Тим Ален]] како Баз Лајтјир * [[Дон Риклс]] како Г. Компироглав * [[Џим Ворни]] како кучето * [[Валас Шон]] како диносаурусот Рекс * [[Џон Ратзенбергер]] како Хам * [[Ени Потс]] како Бо Пип * [[Џон Морис]] како Енди Дејвис * [[Ерик Вон Детен]] како Сид Филипс * [[Лори Меткалф]] како мајката ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.pixar.com/featurefilms/ts Официјално мрежно место на Pixar] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090702214901/http://www.pixar.com//featurefilms//ts// |date=2009-07-02 }} * [http://disney.go.com/toystory Официјално мрежно место на Disney] * {{IMDb title|0114709|Приказна за играчките}} * {{bcdb title|7257|Приказна за играчките}} * {{Amg movie|132294|Приказна за играчките}} * {{rotten-tomatoes|id=toy_story|naslov=Приказна за играчките}} * {{Metacritic film|toy-story|Приказна за играчките}} * {{Mojo title|toystory|Приказна за играчките}} {{Пиксар}} [[Категорија:Филмови на Disney]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на Pixar]] [[Категорија:Филмови од 1995 година]] [[Категорија:Цртани филмови]] [[Категорија:Филмови со Том Хенкс]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови со Тим Ален]] [[Категорија:Филмови на Џон Ласетер]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] ajihlf35h9ciwsm8xwmxmjx5ogijqy5 0 1034240 5590827 5373713 2026-07-12T09:46:16Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Американски драмски филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590827 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија филм | name = Кум II<ref name="The Godfather - Official Movie Website">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.thegodfather.com/ |title=Кум II - официјално мрежно место |accessdate=3 април 2012}}</ref> | image = Кум II - плакат.jpg | caption = Филмскиот плакат | director = [[Френсис Форд Копола]] | screenplay = [[Френсис Форд Копола]]<br />[[Марио Пузо]] | starring = [[Ал Пачино]]<br />[[Роберт Дувал]]<br />[[Дајан Китон]]<br />[[Роберт Де Ниро]]<br />Талија Шири<br />Моргана Кинг<br />Џон Казали<br />Маријана Хил<br />Ли Страсберг | producer = [[Френсис Форд Копола]]<br />Греј Фредриксон<br />Фред Рус<ref>"[http://theoscarsite.com/whoswho5/frederickson_g.htm Греј Фридриксон]"</ref> | music = [[Нино Рота]]<br />[[Кармин Копола]](дополнителна музика) | cinematography = Гордон Вилис | editing = Бери Малкин<br />Ричард Маркс<br />Питер Зинер | studio = Компанија на Копола | distributor = „Paramount Pictures“ | released = {{Film date|1974|12|12|[[Њујорк]]|1974|12|20|[[САД]]}} | runtime = 200 минути | country = {{САД}} | language = [[Англиски јазик|Англиски]]<br />[[Сицилијански јазик|Сицилијански]] | budget = [[Американски долар|$]]13 милиони | gross = $193.000.000 }} {{Закосен наслов|Кум II}}'''Кум 2''' ([[англиски]]: ''The Godfather II'') — [[америка]]нски [[Криминалистички филм|криминалистички]] [[филм]] од [[1974]] година, режиран и продуциран од [[Френсис Форд Копола]], кој е автор и на [[сценарио]]то, заедно со [[Марио Пузо]]. Главните улоги во филмот ги играат: [[Ал Пачино]], [[Роберт Дувал]], [[Дајан Китон]] и [[Роберт Де Ниро]], [[Џон Казале]], [[Ли Стразберг]], итн. Филмот делумно се заснова на истоимениот роман и претставува следбеник на филмот „[[Кум (филм)|Кум]]“. Во 1975 година, филмот имал 11 номинации, а освоил шест награди „[[Оскар]]“, во категориите: најдобар филм, најдобар глумец во споредна улога (Де Ниро), најдобар режисер, најдобра [[сценографија]], најдобра музика ([[Нино Рота]] и Кармин Копола) и најдобро адаптирано сценарио. Истата година, филмот освоил пет награди „[[Златен глобус]]“, а во 1993 година филмот бил заведен во [[Национален филмски регистер|Националниот филмски регистер]] на [[САД]]. Вкупно, филмот освоил 16 награди.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0071562/awards?ref_=tt_awd IMDb, The Godfather: Part II (1974), Awards (пристапено на 31.3.2017)]</ref> ==Содржина== Мајкл Корлеоне го преселува [[бизнис]]от во [[Лас Вегас]], каде што отвора хотели и коцкарници. Во врвот на неговата моќ, неговите непријатели се обидуваат да го убијат, но тој останува жив. Кога ќе го поканат во [[Хавана]] на прослава на [[Нова година|Новата година]], тој открива дека зад обидот за неговото убиство стои стариот [[мафија]]шки шеф, Рот (Ли Стразберг) и дека во тоа бил вмешан и неговиот брат Фредо (Џон Казале). Затоа, Мајкл испраќа платен убиец, кој се обидува да го ликвидира Рот, но не успева. За време на прославата на [[Нова година|Новата година]], во Хавана се случуваат немири, претседателот на земјата дава оставка, на улиците се слави победата на [[Кубанска револуција|револуцијата]], а Мајкл во последен миг успева да избега во [[САД]]. Таму, една група сенатори започнува голем процес против него, на којшто се појавуваат бројни сведоци кои го посочуваат како шеф на мафијашкото семејство Корлеоне. На сослушувањето треба да сведочи и еден крунски сведок, но во последен миг, Мајкл го доведува неговиот брат од [[Сицилија]], така што сведокот е замолчен и ги негира сите свои претходни изјави, со што пропаѓа обвинението против Мајкл. Подоцна, кога болниот Рот прави обид да се врати во САД, Мајкл успева да го убие, а по [[смрт]]та на мајка им, тој го наредува и убиството на својот брат, Фредо. По сите тие настани, сопругата Кеј го напушта, но Мајкл успева да ги задржи децата кај себе, но неговиот син Ентони е сведок на убиството на Фредо.<br />Во исто време, во филмот се прикажува и приказната за почетоците на Вито Корлеоне (Роберт Де Ниро), чиј подем започнува откако го убива месниот [[гангстер]], а потоа започнува да се занимава со увоз на [[маслиново масло]] од [[Сицилија]]. Подоцна, Вито се враќа во Сицилија, добивајќи ја својата одмазда кога успева да го убие мафијашот Дон Чич, кој го убил семејството на Вито. == Глумци == * [[Ал Пачино]] како [[Мајкл Корлеоне]] * [[Роберт Дувал]] како [[Том Хеген]] * [[Диана Китон]] како [[Кеј Адамс-Корлеоне]] * [[Роберт Де Ниро]] како [[Вито Корлеоне]] * [[Џон Казале]] како [[Фредо Корлеоне]] * [[Талиа Шири]] as [[Кони Корлеоне|Костанција "Кони" Корлеоне]] * [[Ли Страсберг]] како [[Хајмен Рот]] ** [[Џон Мегна]] како млад Хајмен Рот * [[Мајкл В. Газо]] како [[Френк Пентангели]] * [[Моргана Кинг]] како [[Кармела Корлеоне]] ** [[Францеска Де Сапио]] како млада Кармела * [[Г. Д. Спрадин]] како Сенатор Пет Гири * [[Ричард Брајт (актер)|Ричард Брајт]] како [[Ал Нери]] * [[Том Роскуи]] како Роко Лампоне * [[Маријана Хил]] како Деана Корлеоне * [[Гастоне Мосчин]] како [[Дон Fanucci]] * [[Трои Донахуе]] како Мерле Џонсон * [[Џо Спинел]] како Вили Цици * [[Доминик Чианесе]] како Џони Ола * Францо Корсаро како Генко Абандандо * [[Френк Сиверо]] како млад Генко Абандандо * [[Бруно Kрби]] како млад [[Питер Клеменза]] * [[Џон Апреа]] како млад Салваторе Тесио * [[Марија Царта]] како мајката на Вито Корлеоне * Гузепе Силато како Дон Францеско Цицио * [[Америго Тот]] како чуварот на Мајкл * [[Ивоне Кол]] како Јоланда * Џулиан Волошин како Сем Рот * [[Феј Спејн]] како госпоѓа Рот * Лери Гуардино како вујкото на Вито * [[Кармине Кариди]] како Кармине Розато * [[Дени Аиело]] како Тони Розато * [[Леополдо Тристе]] како Сигнор Роберто * Салваторе По како Винцензо Пентангели * [[Хери Дин Стантон]] како ФБИ агент * [[Роман Копола]] како млад Сантино Корлеоне == За филмот == Кум II бил снимен помеѓу 1 октомври 1973 и 19 јуни 1974 година, и бил последниот главен американски филмски филм кој ги издал отпечатоците направени со процесот на имобилизација на боја на Техникалор до доцните 1990-тите. Сцените што се случија во Куба беа снимени во Санто Доминго, Доминиканската Република. Чарлс Блухдорн се почувствува храбро за развојот на Доминиканската Република како место за снимање филмови. Куќата кај Езерото Тахо која е прикажана во филмот е всушност Флеур ду Лак, летниот имот на Хенри Џ. Кајзер на Калифорниската страна од езерото. Единствените структури кои се користат во филмот што сè уште остануваат се комплексот на старите камења од ковано железо. Иако Флеур ду Лак е приватна сопственост и на никој не им е дозволено да стапнат таму, може да се видат бродните куќи и мулти-милионските доларни кондомиуми од езерото. Френсис Форд Копола првично сакаше режисерот Елија Казан да го одигра Хајмен Рот, но Казан одлучи да ја пропушти оваа можност. За разлика од првиот филм, Копола доби целосна контрола врз продукцијата. Во својот коментар, тој рече дека ова резултирало со снимање кое се одвивало многу брзо и покрај повеќе локации и две нарации прикажани паралелно во еден филм. Продукцијата речиси заврши пред да почне кога адвокатите на Пачино му рекоа на Копола дека имал сериозни сомневања со сценариото и дека нема да дојде. Копола помина цела ноќ сменувајќи го сценариото пред да му го даде на Пачино за преглед. Пачино го одобри и продукцијата продолжи. Копола ја дискутираше неговата одлука да ја направи оваа првата главна филмска слика за да го користи "Дел II" во нејзиниот наслов во коментарот на режисерот за изданието на ДВД-то на филмот објавен во 2002 година. Парамаунт првично се спротивставија бидејќи веруваа дека публиката нема да биде заинтересирана на додаток на приказна што веќе ја виделе. Но режисерот преодвладеа, а успехот на филмот ја започна општата практика на нумерирани продолженија. Само три недели пред објавувањето, филмските критичари и новинари го деклалираа Кум II за катастрофа. Пресекот помеѓу Вито и паралелните приказни на Мајкл беа оценети премногу чести, не дозволувајќи им доволно време да остават траен впечаток на публиката. Копола и уредниците се вратија во просторијата за сечење за да ја променат наративната структура на филмот, но не успеаја да ја завршат работата навреме, оставајќи ги крајните сцени лошо темпирани на отворањето. == Надворешни врски == * [http://www.thegodfather.com/ Кум – официјално мрежно место на „Paramount Pictures“] * {{IMDb title|0071562}} * {{Rotten Tomatoes|godfather_part_ii}} * {{metacritic film|the-godfather-part-ii|ум II}} * {{tcmdb title|id=76548|title=ум II}} * {{Amg movie|20078}} == Наводи == {{наводи}} {{ОскарФилм}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на сицилијански јазик]] [[Категорија:Филмови од 1974 година]] [[Категорија:Филмови со Ал Пачино]] [[Категорија:Филмови со Џејмс Кан]] [[Категорија:Филмови со Роберт Дувал]] [[Категорија:Филмови со Џон Казале]] [[Категорија:Филмови со Роберт де Ниро]] [[Категорија:Филмови со Дајан Китон]] [[Категорија:Филмови на Френсис Форд Копола]] [[Категорија:Филмови компонирани од Нино Рота]] [[Категорија:Сценарија на Френсис Форд Копола]] [[Категорија:Сценарија на Марио Пузо]] [[Категорија:Филмови за мафијата]] [[Категорија:Криминалистички филмови]] [[Категорија:Криминалистички драмски филмови]] [[Категорија:Криминалистички епски филмови]] [[Категорија:Епски филмови]] [[Категорија:Добитници на оскар за најдобар филм]] [[Категорија:Филмови што се одвиваат во 1901]] [[Категорија:Филмови што се одвиваат во 1917]] [[Категорија:Филмови што се одвиваат во 1941]] [[Категорија:Филмови што се одвиваат во 1958]] [[Категорија:Филмови што се одвиваат во 1959]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Хавана]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Њујорк]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Сицилија]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во 1920-тите]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Лас Вегас]] [[Категорија:Филмови засновани на романи]] [[Категорија:Филмови снимени во Лас Вегас]] [[Категорија:Филмови снимени во Њујорк]] [[Категорија:Филмови на Paramount Pictures]] [[Категорија:Филмски продолженија]] [[Категорија:Култни филмови]] [[Категорија:Кум Филмови]] [[Категорија:Филмови поврзани со организиран криминал во САД]] [[Категорија:Филмови во Националниот филмски регистер на САД]] [[Категорија:Филмови за семејства]] [[Категорија:Биографски филмови]] [[Категорија:Американски драмски филмови]] ryw3a4lp1c881itvhuh3kqipdhfxahk 0 1034241 5590829 5326948 2026-07-12T09:47:27Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Американски драмски филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590829 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија филм | name = Роки | image = Роки - плакат.jpg | image_size = | alt = | caption = Филмскиот плакат | director = Џон Ејвилдсен | producer = Роберт Чартоф<br />Ирвин Винклер | writer = [[Силвестер Сталоне]] | starring = Силвестер Сталоне<br />Бергес Мередит<br />Телиа Шири<br />Берт Јанг<br />Карл Видерс | music = Бил Конти | cinematography = Џејмс Крејб | editing = Ричард Хелси<br />Скот Конрад | distributor = „[[United Artists]]“ | released = 21 ноември 1976 - [[Њујорк (град)|Њујорк]] | runtime = 119 минути | country = {{САД}} | language = [[Англиски јазик|Англиски]] | budget = [[Американски долар|$]]1.1 милион | gross = $225.000.000<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Роки – Бокс Офис датум, новости, информации за тимот |work=„The Numbers“ |publisher=„Nash Information Services“ |url=http://www.the-numbers.com/movies/1976/0RKY1.php |accessdate=1 септември 2010 |archive-date=2013-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109221009/http://www.the-numbers.com/movies/1976/0RKY1.php |url-status=dead }}</ref> }} '''„Роки“''' ([[англиски]]: ''Rocky'') е [[америка]]нски [[Спортски филм|спортски]] [[филм]] од [[1976]] година, во [[режија]] на [[Џон Ејвилдсен]], а по [[сценарио]]то на Силвестер Сталоне. Главните улоги ги играат: [[Силвестер Сталоне]], Телиа Шири, Берт Јанг, Карл Видерс и Бергес Мередит. Сталоне го напишал сценариото за само три дена, а продуцентите на филмот сакале главниот лик да го игра [[Џејмс Кан]], но Сталоне не го прифатил тоа. Со овој филм, Сталоне станал голема филмска ѕвезда, а „Роки“ добил награди „[[Оскар]]“, и тоа во категориите: најдобар филм, најдобра режија и најдобра [[монтажа]]. По успехот на овој филм, Сталоне снимил уште неколку продолженија кои, исто така, имале голем комерцијален успех.<ref name="raspored.hrt.hr">{{Наведена мрежна страница |url=http://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=3&datum=2017-04-06 |title=HRT, Официјално мрежно место (пристапено на 5.4.2017) |accessdate=2017-10-02 |archive-date=2017-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170615200827/http://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=3&datum=2017-04-06 |url-status=dead }}</ref> ==Содржина== Роки Балбоа (Силвестер Сталоне) има 30 години и живее во сиромашниот дел на [[Филаделфија]]. Одвреме-навреме, тој зема долгови за сметка на некој [[криминал]]ец Тони Гацо (Џо Шпинел). Неговата љубов е [[бокс]]от, но иако настапил на многу мечеви, тој не успеал да се прослави. Неговиот стар тренер Мики (Бергес Мередит) верува дека Роки има голема дарба, но дека самиот се упропастил и затоа го презира. Роки е вљубен во срамежливата Адријан (Телиа Шири), сестрата на својот пријател Паули (Берт Јанг), но нивната врска се врти во круг. Во меѓувреме, светскиот шампион во бокс, Аполо Крид (Карл Видерс), треба да боксува во Филаделфија со својот предизвикувач, но тој е повреден и не може да настапи. Од [[Реклама|рекламни]] причини, Аполо одлучува да боксува со непознат боксер, а случајно изборот паѓа на Роки, можеби поради неговиот прекар „Италијански пастув“. По разговорот со својот тренер, Роки го сфаќа сериозно предизвикот и почнува да тренира. Роки и Аполо имаат тешка битка, и покрај напорите на Роки, тој е сепак поразен. Судиите одлучуваат дека Аполо Крид е победникот.<ref name="raspored.hrt.hr"/> == Глумци == * [[Силвестер Сталоне]] како [[Роки Балбоа]] * [[Телиа Шири]] како [[Адријана "Адријан" Пенино]] * [[Берт Јанг]] како [[Паули Пенино]] * [[Карл Видерс]] како [[Аполо Крид]] * [[Бергес Мередит]] како [[Мики Голдмил]] * [[Тајер Давид]] како [[Мајлс Јергенс]] * [[Џо Шпинел]] како [[Тони Гацо]] * [[Тони Бертон]] како Тони "Дујк" Еверс * [[Педро Ловел]] како [[Пајак Рико]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{wikiquote}} * [http://www.rocky.com/flash.html Официлајно мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090721182617/http://www.rocky.com/flash.html |date=2009-07-21 }} * {{imdb title|0075148}} * {{tcmdb title|20655}} * {{Amg movie|41846}} * {{mojo title|rocky}} * {{Rotten-tomatoes|1017776-rocky}} * [http://www.sportsinmovies.com/boxing/rocky.asp „Роки“ на „Sports Movie Guide“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101008143444/http://sportsinmovies.com/Boxing/rocky.asp |date=2010-10-08 }} * [http://sports.espn.go.com/espn/page2/index ESPN.com] Колимни, стр. 2: ** [http://espn.go.com/page2/s/closer/020529.html Вистински живот, „Роки“] од Џер Мерон ** [http://espn.go.com/page2/s/stallone/011207.html Правењет она „Роки] од Силвестер Сталоне ** [http://espn.go.com/page2/s/webb/011207.html Филм од крв, плуканици и солзи] од Ројс Веб ** [http://espn.go.com/page2/s/wiley/011212.html Six Little Познати вистини за „Роки“] од Ралф Вајли ** [http://proxy.espn.go.com/espn/page2/story?page=simmons/011207 Кој „Роки“ е вистинскиот шампион?] од Бил Сајмонс {{ОскарФилм}} [[КатегоријаФилмови што се одвиваат во Пенсилванија]] [[Категорија:Филмови од 1976 година]] [[Категорија:Роки]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Драмски филмови]] [[Категорија:Добитници на оскар за најдобар филм]] [[Категорија:Филмови за боксери]] [[Категорија:Филмови со Силвестер Сталоне]] [[Категорија:Филмови на Џон Ејвилдсен]] [[Категорија:Филмови произведени од Роберт Чартоф]] [[Категорија:Филмови произведени од Ирвин Винклер]] [[Категорија:Сценарија на Силвестер Сталоне]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови што се одвиваат во Филаделфија]] [[Категорија:Филмови снимени во Пенсилванија]] [[Категорија:Филмови снимени во Филаделфија]] [[Категорија:Филмови на United Artists]] [[Категорија:Филмови во Националниот филмски регистер на САД]] [[Категорија:Американски драмски филмови]] 5adv5t9b060pxsrao01qgtkvqcx75wd 0 1034542 5590490 4836027 2026-07-11T14:11:38Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5590490 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Linguafranca.jpg|мини|десно|Француски речник отпечатен во 1830 година со подробности за средоземната лингва франка]] '''Лингва франка''' ([[итал.]] ''lingua franca'')<ref>{{маклек|лингва_франка}}</ref> — [[јазик]] што наоѓа систематска примена при општењето помеѓу луѓе од различни јазични подрачја, особено кога тој јазик е различен од [[мајчин јазик|матичините]] јазици на говорниците.<ref>Viacheslav A. Chirikba, "The problem of the Caucasian Sprachbund" in Pieter Muysken, ed., ''From Linguistic Areas to Areal Linguistics'', 2008, стр. 31. ISBN 90-272-3100-1</ref> == Особености == Значењето на поимот „лингва франка“ е чисто функционално и не зависи од лингвистичката историја или составот на јазикот:<ref>[http://privatewww.essex.ac.uk/~patrickp/Courses/PCs/IntroPidginsCreoles.htm Intro Sociolinguistics] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180522043320/http://privatewww.essex.ac.uk/~patrickp/Courses/PCs/IntroPidginsCreoles.htm |date=2018-05-22 }} - ''Pidgin and Creole Languages: Origins and Relationships'' - Notes for LG102, - University of Essex, Prof. Peter L. Patrick - Week 11, Autumn term.</ref> иако [[пиџин]]ите и [[креолски јазик|креолските јазици]] честопати имаат улога на лингва дранка, тие се варијанти на матичните говори. Јазикот што е вистинска лингва франка има значајна прекугранична улога, протегајќи се далеку од границите на неговиот автохтон народ, и игра улога на трет јазик што го користат лица од други (и меѓусебно различни) јазични подрачја. На пример, англискиот е матичен јазик на Обединетото Кралство, но се користи како лингва франка на Филипините, кајшто луѓето говорат несродни јазици како мајчин. == Потекло на поимот == Поимот „лингва франка“ доаѓа од [[арапски јазик|арапското]] и [[грчки јазик|грчкото]] збирно поимување за западноевропските народи како „[[Франки]]“, втемелено уште пред [[Крстоносни војни|Крстоносните војни]]. Со развојот на поморската трговија, говорите на западните народи се помешале со извесни источносредоземни јазици во и околу [[Османлиско Царство|Османлиското царство]] и [[Византија]], создавајќи општоприфатен јазик во деловните односи.<ref name=HEL>http://www.komvos.edu.gr/dictonlineplsql/simple_search.display_full_lemma?the_lemma_id=16800&target_dict=1, ''Lexico Triantaphyllide'' речник, Greek Language Center (''Kentro Hellenikes Glossas''), G.Babiniotes, Kentro Lexikologiasж, ISBN 960-86190-1-7</ref> ==Примери== Постојат многу примери за јазици со статус на лингва франка, и тоа на сите континенти. Денес таа улога на светско ниво ја има [[англиски јазик|англискиот јазик]], додека, на регионално ниво, таков статус имаат [[арапски јазик|арапскиот]], [[кинески јазик|кинескиот]], [[руски јазик|рускиот]], [[француски јазик|францускиот]] и [[шпански јазик|шпанскиот]]. Во [[Југославија]] ваков статус имал [[српскохрватски јазик|српскохрватскиот јазик]]. Со текот на времето, полуларноста на јазиците се менува, па така има разни јазици од историско значење што своевремено биле лингва франка. Таков е [[француски јазик|францускиот]], како јазик на [[Европа|европската]] дипломатија од [[XVII век|XVII]] до средината на [[XX век]]. Сè до почетокот на XX век, [[класичен кинески јазик|класичниот кинески јазик]] бил пишана и и дипломатска лингва франка во [[Далечен Исток|Далечниот Исток]], вклучувајќи ги [[Кина]], [[Монголија]], [[Кореја]], [[Јапонија]], кралството [[Рјукју (кралство)|Рјукју]] и [[Виетнам]]. Со развојот на [[исламска историја|исламското царство]] (733 – 1492), [[арапски јазик|арапскиот јазик]] станал лингва франка на ова големо подрачје, што во еден период се протегало од границата со Кина и северна [[Индија]] на исток, па сè до [[Шпанија]] и [[Португалија]] на запад. == Поврзано == * [[Креол]] * [[Пиџин]] * [[Заеморазбирливост]] * [[Народен јазик]] * [[Светски јазик]] * [[Список на јазиците по општиот број на говорници]] ==Наводи== {{наводи|colwidth=30em}} == Надворешни врски == * [http://www.cs.tut.fi/~jkorpela/lingua-franca.html Англискиот - универзален јазик на интернет?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060925132620/http://www.cs.tut.fi/~jkorpela/lingua-franca.html |date=2006-09-25 }} {{en}} * [https://pantherfile.uwm.edu/corre/www/franca/go.html Вовед во изворната средоземна „лингва франка“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100408100852/https://pantherfile.uwm.edu/corre/www/franca/go.html |date=2010-04-08 }} {{en}} {{видови јазици}} [[Категорија:Јазици]] [[Категорија:Социолингвистика]] [[Категорија:Италијански зборови]] 0j6rd0pha3vh1jcr6f9nqwprxcggyjg 0 1035501 5590887 5227572 2026-07-12T11:05:39Z Bjankuloski06 332 5590887 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Quinoa.jpg|мини|десно|Кинојата не е трева, но нејзините семиња служат за исхрана веќе 6000 години.]] '''Псевдожитарки''' — [[скриеносеменици|скриеносемени]] (нетревести) растенија што се употребуваат како [[житарки]] (кои се [[треви]]). Семињата се готват и јадат цели, или се мелат во [[брашно]]. Примери за псевдожитарки се [[штир]]от ([[опашкин штир]], [[црвен штир]], [[челенка (растение)|челенка]]), [[киноја]]та и [[хелда]]та.<ref>{{нмс |url=http://agglossary.uaex.edu/viewPGlossary1.asp#P |title=Поимник од земјоделското производство, програми и политика |accessdate=31 декември 2006 |publisher=Одделение за земјоделство при Универзитетот на Арканзас |archive-date=2007-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070214055758/http://agglossary.uaex.edu/viewPGlossary1.asp#P |url-status=dead }} {{en}}</ref> == Список на псевдожитарки == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[штир]] (''Amaranthus''): :* [[опашкин штир]] (''Amaranthus caudatus'') :* [[црвен штир]] (''Amaranthus cruentus'') :* [[темен штир]] (''Amaranthus hypochondriacus'') * [[мајански орев]] (''Brosimum alicastrum'') * [[хелда]] (''Fagopyrum esculentum'') * [[кија]] (''Salvia hispanica'') * [[кикиришка (растение)|кикиришка]] (''Celosia'') * [[кањива]] (''Chenopodium pallidicaule'') * [[берландиеова лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') * [[квиноја]] (''Chenopodium quinoa'') * [[багрем]] (''Acacia'') </div> == Поврзано == * [[Житарки]] * [[Полјоделство]] * [[Фуражни култури]] * [[Земјоделски култури]] == Наводи == {{наводи}} {{ботаника-никулец}} {{храна-никулец}} {{житарки}} [[Категорија:Житарки]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] bqksobbxlaiqx0n23vcqo3nnuz7tva9 5590888 5590887 2026-07-12T11:05:58Z Bjankuloski06 332 5590888 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Quinoa.jpg|мини|десно|Кинојата не е трева, но нејзините семиња служат за исхрана веќе 6000 години.]] '''Псевдожитарки''' — [[скриеносеменици|скриеносемени]] (нетревести) растенија што се употребуваат како [[житарки]] (кои се [[треви]]). Семињата се готват и јадат цели, или се мелат во [[брашно]]. Примери за псевдожитарки се [[штир]]от ([[опашкин штир]], [[црвен штир]], [[челенка (растение)|челенка]]), [[киноја]]та и [[хелда]]та.<ref>{{нмс |url=http://agglossary.uaex.edu/viewPGlossary1.asp#P |title=Поимник од земјоделското производство, програми и политика |accessdate=31 декември 2006 |publisher=Одделение за земјоделство при Универзитетот на Арканзас |archive-date=2007-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070214055758/http://agglossary.uaex.edu/viewPGlossary1.asp#P |url-status=dead }} {{en}}</ref> == Список на псевдожитарки == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[штир]] (''Amaranthus''): :* [[опашкин штир]] (''Amaranthus caudatus'') :* [[црвен штир]] (''Amaranthus cruentus'') :* [[темен штир]] (''Amaranthus hypochondriacus'') * [[мајански орев]] (''Brosimum alicastrum'') * [[хелда]] (''Fagopyrum esculentum'') * [[кија]] (''Salvia hispanica'') * [[кикиришка (растение)|кикиришка]] (''Celosia'') * [[кањива]] (''Chenopodium pallidicaule'') * [[берландиеова лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') * [[квиноја]] (''Chenopodium quinoa'') * [[багрем]] (''Acacia'') </div> == Поврзано == * [[Житарки]] * [[Полјоделство]] * [[Фуражни култури]] * [[Земјоделски култури]] == Наводи == {{наводи}} {{ботаника-никулец}} {{храна-никулец}} {{житарки}} [[Категорија:Псевдожитарки| ]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] bqzs4hxkgcal7f8sa0umnxpxgvrifxt 0 1040065 5590473 5270863 2026-07-11T13:07:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590473 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC3299 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија=10 ч 36 м 23,9 с |деклинација=+ 12° 42' 26" |положбен агол=3 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SBdm |привиден сјај В=12,7 |привиден сјај Ч=13,3 |површински сјај=14 |привидни димензии=2,2' x 1,7' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[19 март]] [[1784]] |алтернативни ознаки=UGC 5761, MCG 2-27-29, CGCG 65-64 }} '''NGC 3299''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3299 се споменува и како UGC 5761, MCG 2-27-29, CGCG 65-64. == Откривање == Објектот е откриен на [[19 март]] [[1784]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3299 е од видот SBdm.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,7 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,3 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3299 има привидни димензии од 2,2' х 1,7'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 10 ч 36 м 23,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, + 12° 42' 26". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 3°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3299 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 31442. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 190; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 845. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 238. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3001-3500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3299 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3299]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3299 Поправени информации за NGC 3299] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203299 NGC 3299] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203299 NGC 3299] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250331031708/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203299 |date=2025-03-31 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1789 година]] [[Категорија:M96 (галактичка група)]] 4c0pg8149pcty2yvq5px0p6brmmyytt 0 1040907 5590487 4892710 2026-07-11T14:02:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590487 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Змеј (соѕвездие)|Змеј]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 3329 PanS.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=140 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sb |привиден сјај В=12,2 |привиден сјај Ч=13 |површински сјај=12,9 |привидни димензии=1,9' x 1,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Џон Хершел]] |датум на откривање=[[2 септември]] [[1828]] |алтернативни ознаки=NGC 3397, UGC 5837, MCG 13-8-33, CGCG 351-34, IRAS 10405+7704 }} '''NGC 3329''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Змеј (соѕвездие)|Змеј]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3329 се споменува и како NGC 3397, UGC 5837, MCG 13-8-33, CGCG 351-34, IRAS 10405+7704. == Откривање == Објектот е откриен на [[2 септември]] [[1828]] година од страна на [[Џон Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3329 е од видот Sb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,2 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,9 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3329 има привидни димензии од 1,9' х 1,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 140°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3329 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 32059. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 8; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 4549. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1326. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3001-3500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Змеј (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., ibid. Errata on pages 237, 281-283, and 366-378. (158,28) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3329 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3329]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3329 Поправени информации за NGC 3329] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203329 NGC 3329] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203329 NGC 3329] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240603103045/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203329 |date=2024-06-03 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Змеј (соѕвездие)]] [[sr:NGC 3329]] 0v4ks016xyqig0bqz135kxovj943d44 0 1040916 5590491 4892720 2026-07-11T14:17:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590491 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |слика= N3338s.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=100 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sc |привиден сјај В=11,1 |привиден сјај Ч=11,6 |површински сјај=14,2 |привидни димензии=5,7' x 3,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[19 март]] [[1784]] |алтернативни ознаки=UGC 5826, MCG 2-27-41, CGCG 65-87 }} '''NGC 3338''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3338 се споменува и како UGC 5826, MCG 2-27-41, CGCG 65-87. == Откривање == Објектот е откриен на [[19 март]] [[1784]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3338 е од видот Sc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 11,1 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,6 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14,2 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3338 има привидни димензии од 5,7' х 3,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 100°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3338 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 31883. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 190; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 845. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 238. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3001-3500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, ""The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)"". Tucson, Arizona:University of Arizona Press, 1973. (4016,0) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3338 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3338]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3338 Поправени информации за NGC 3338] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203338 NGC 3338] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203338 NGC 3338] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240706141556/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203338 |date=2024-07-06 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] [[Категорија:UGC-објекти]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1784 година]] [[Категорија:Сејфертови галаксии]] 08xpp3ctevtq5w356zme7oowi5i4ucl 0 1040923 5590494 4892729 2026-07-11T14:32:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590494 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 3345 SDSS.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол= |вид на објект= [[двојна ѕвезда]] |морфолошки вид=*2 |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[19 март]] [[1784]] |алтернативни ознаки= }} '''NGC 3345''' — [[двојна ѕвезда]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[19 март]] [[1784]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3345 е од видот *2.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. == Други поделби == Проучување на NGC 3345 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 190; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 849. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 238. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3001-3500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3345 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3345]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3345 Поправени информации за NGC 3345] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203345 NGC 3345] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203345 NGC 3345] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250221220745/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203345 |date=2025-02-21 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1784 година]] mh2af1ofz4jtlhmgapr8wnuhl0n877k 0 1040955 5590514 4892780 2026-07-11T15:16:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590514 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC3389 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=112 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sc |привиден сјај В=11,9 |привиден сјај Ч=12,4 |површински сјај=13,2 |привидни димензии=2,9' x 1,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Џон Хершел]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1830]] |алтернативни ознаки=NGC 3389, UGC 5914, MCG 2-28-13, CGCG 66-22 }} '''NGC 3373''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3373 се споменува и како NGC 3389, UGC 5914, MCG 2-28-13, CGCG 66-22. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1830]] година од страна на [[Џон Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3373 е од видот Sc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 11,9 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,4 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,2 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3373 има привидни димензии од 2,9' х 1,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 112°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3373 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 32306. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 190; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 852. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 976. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3001-3500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3373 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3373]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3373 Поправени информации за NGC 3373] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203373 NGC 3373] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203373 NGC 3373] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240727101921/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203373 |date=2024-07-27 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] khoenoc246xn7i1jqno7k453bgx3r1z 0 1040988 5590526 4892815 2026-07-11T16:06:18Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590526 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |слика = NGC3405 - SDSS DR14.png |опис =NGC 3405-1 (во средината) и [[NGC 3405/2]] (горе) |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол= |вид на објект= [[елиптична галаксија]] |морфолошки вид=E-S0 |привиден сјај В=13,3 |привиден сјај Ч=14,3 |површински сјај=12,9 |привидни димензии=0,8' x 0,8' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Алберт Март]] |датум на откривање=[[1 април]] [[1864]] |алтернативни ознаки=UGC 5933, MCG 3-28-15, CGCG 95-33, KCPG 250B, NPM1G +16.0238 }} '''NGC 3405/1''' — [[елиптична галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3405/1 се споменува и како UGC 5933, MCG 3-28-15, CGCG 95-33, KCPG 250B, NPM1G +16.0238. == Откривање == Објектот е откриен на [[1 април]] [[1864]] година од страна на [[Алберт Март]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 48&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3405/1 е од видот E-S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,3 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,9 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3405/1 има привидни димензии од 0,8' х 0,8'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. == Други поделби == Проучување на NGC 3405/1 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 32418. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 190; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1428. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 463. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3001-3500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3405/1 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3405/1]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3405/1 Поправени информации за NGC 3405/1] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203405/1 NGC 3405/1] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203405/1 NGC 3405/1] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250219225044/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203405/1 |date=2025-02-19 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 2wyq874ylc5rijmekcc0ul1dpcscrdq 0 1041087 5590571 4892919 2026-07-11T18:36:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590571 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC3499 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=6 |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0-a |привиден сјај В=13,6 |привиден сјај Ч=14,5 |површински сјај=12,9 |привидни димензии=0,9' x 0,7' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[17 април]] [[1789]] |алтернативни ознаки=UGC 6115, MCG 9-18-80, CGCG 267-37, CGCG 291-24 }} '''NGC 3499''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3499 се споменува и како UGC 6115, MCG 9-18-80, CGCG 267-37, CGCG 291-24. == Откривање == Објектот е откриен на [[17 април]] [[1789]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3499 е од видот S0-a.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,6 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,5 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,9 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3499 има привидни димензии од 0,9' х 0,7'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 6°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3499 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 33375. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 46; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 3827. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 673. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3001-3500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Голема Мечка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3499 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3499]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3499 Поправени информации за NGC 3499] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203499 NGC 3499] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203499 NGC 3499] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240727094654/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203499 |date=2024-07-27 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1784 година]] qs28ou4fk30ycwolnr3coqobbpiylxn 0 1041384 5590689 4893223 2026-07-11T22:29:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590689 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 3644 SDSS.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=63 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sa |привиден сјај В=13,7 |привиден сјај Ч=14,6 |површински сјај=13,6 |привидни димензии=1,5' x 0,7' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Алберт Март]] |датум на откривање=[[22 март]] [[1865]] |алтернативни ознаки=IC 684, UGC 6373, MCG 1-29-37, CGCG 39-139 }} '''NGC 3644''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3644 се споменува и како IC 684, UGC 6373, MCG 1-29-37, CGCG 39-139. == Откривање == Објектот е откриен на [[22 март]] [[1865]] година од страна на [[Алберт Март]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 48&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3644 е од видот Sa.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,7 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,6 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,6 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3644 има привидни димензии од 1,5' х 0,7'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 63°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3644 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 34814. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 236; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 267. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1392. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3501-4000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, ""The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)"". Tucson, Arizona:University of Arizona Press, 1973. (4016,0) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3644 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3644]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3644 Поправени информации за NGC 3644] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203644 NGC 3644] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203644 NGC 3644] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241202184333/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203644 |date=2024-12-02 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1865 година]] p7e1ptssdvbt2powwfhjeo1oskvzfw6 0 1041618 5590713 4893547 2026-07-12T04:12:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590713 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Пехар (соѕвездие)|Пехар]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC 3865 hst 08597 606.png |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=49 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SBb |привиден сјај В=12 |привиден сјај Ч=12,8 |површински сјај=13,1 |привидни димензии=1,9' x 1,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Френсис Ливенворт]] |датум на откривање= [[1886]] |алтернативни ознаки=NGC 3865, MCG -1-30-28 }} '''NGC 3854''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Пехар (соѕвездие)|Пехар]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3854 се споменува и како NGC 3865, MCG -1-30-28. == Откривање == Објектот е откриен на [[1886]] година од страна на [[Френсис Ливенворт]], со помош на [[рефрактор]], чијашто леќа имала пречник од 26&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3854 е од видот SBb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,8 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3854 има привидни димензии од 1,9' х 1,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 49°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3854 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 36581. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 282; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 5517. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1006. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3501-4000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Пехар (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3854 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3854]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3854 Поправени информации за NGC 3854] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203854 NGC 3854] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203854 NGC 3854] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240912151143/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203854 |date=2024-09-12 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Пехар (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1880 година]] n0ss6pa3x3oelcjn0gm6uao2ds922ya 0 1041621 5590714 4893550 2026-07-12T04:18:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590714 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика= SDSS NGC 3857.jpeg |опис= Поглед кон NGC 3857 |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=42 |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=14,1 |привиден сјај Ч=15,1 |површински сјај=13,4 |привидни димензии=1' x 0,6' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Едуар Жан Мари Стефан]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1884]] |алтернативни ознаки=MCG 3-30-84, CGCG 97-117 }} '''NGC 3857''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3857 се споменува и како MCG 3-30-84, CGCG 97-117. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1884]] година од страна на [[Едуар Жан Мари Стефан]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 31,5&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3857 е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,1 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,1 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,4 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3857 има привидни димензии од 1' х 0,6'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 42°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3857 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 36548. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 147; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1443. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1406. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3501-4000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3857 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3857]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3857 Поправени информации за NGC 3857] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203857 NGC 3857] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203857 NGC 3857] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240729010853/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203857 |date=2024-07-29 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] [[Категорија:PGC-објекти]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1884 година]] [[Категорија:Леќести галаксии]] [[Категорија:Откритија на Едуар Стефан]] 0bhqy1lamn8e0jdxdr8us13b75yc8fp 0 1041622 5590715 5587814 2026-07-12T04:21:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590715 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Пехар (соѕвездие)|Пехар]] |слика =NGC 3866 PanS.jpg |опис=Поглед кон галаксијата NGC 3858. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=56 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sa |привиден сјај В=13,2 |привиден сјај Ч=14,1 |површински сјај=13,2 |привидни димензии=1,4' x 0,8' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Френсис Ливенворт]] |датум на откривање= [[1886]] |алтернативни ознаки=NGC 3866, MCG -1-30-29 }} '''NGC 3858''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Пехар (соѕвездие)|Пехар]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3858 се споменува и како NGC 3866, MCG -1-30-29. == Откривање == Објектот е откриен на [[1886]] година од страна на [[Френсис Ливенворт]], со помош на [[рефрактор]], чијашто леќа имала пречник од 26&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3858 е од видот Sa.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,2 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,1 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,2 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3858 има привидни димензии од 1,4' х 0,8'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 56°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3858 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 36621. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 282; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 5517. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1006. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3501-4000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Пехар (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3858 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3858]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3858 Поправени информации за NGC 3858] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203858 NGC 3858] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203858 NGC 3858] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240707023205/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203858 |date=2024-07-07 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Пехар (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1880 година]] [[Категорија:Сејфертови галаксии]] ahuusqzz5bdxkzgccga2ae1wbhdz74r 0 1041624 5590716 4893554 2026-07-12T04:28:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590716 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=C |привиден сјај В=14,2 |привиден сјај Ч=15,2 |површински сјај=12,1 |привидни димензии=0,4' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[27 април]] [[1785]] |алтернативни ознаки=MCG 3-30-87, CGCG 97-114 |слика=NGC3860 - SDSS DR14.jpg}} '''NGC 3860B''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот не претставува [[Дрееров објект]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3860B се споменува и како MCG 3-30-87, CGCG 97-114. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 април]] [[1785]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3860B е од видот C.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,2 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,2 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3860B има привидни димензии од 0,4' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. == Други поделби == Проучување на NGC 3860B е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 36565. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 147; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1443. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1406. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3501-4000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3860B Прегледувач на длабокото небо — NGC 3860B]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3860B Поправени информации за NGC 3860B] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203860B NGC 3860B] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203860B NGC 3860B] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20251217133547/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203860B |date=2025-12-17 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 3easha374m1rx1zgs5z2p2hd3xdy90w 0 1041626 5590717 4893555 2026-07-12T04:32:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590717 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |слика= SDSS NGC 3861 and MCG +03-30-094.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=77 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sb |привиден сјај В=12,7 |привиден сјај Ч=13,5 |површински сјај=13,7 |привидни димензии=2,3' x 1,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Џон Хершел]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1827]] |алтернативни ознаки=UGC 6724, MCG 3-30-93, CGCG 97-129, KCPG 299A, IRAS 11424+2015 }} '''NGC 3861A''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3861A се споменува и како UGC 6724, MCG 3-30-93, CGCG 97-129, KCPG 299A, IRAS 11424+2015. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1827]] година од страна на [[Џон Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3861A е од видот Sb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,7 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,5 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,7 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3861A има привидни димензии од 2,3' х 1,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 77°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3861A е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 36604. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 147; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1443. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1406. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3501-4000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3861A Прегледувач на длабокото небо — NGC 3861A]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3861A Поправени информации за NGC 3861A] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203861A NGC 3861A] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203861A NGC 3861A] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240731223610/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203861A |date=2024-07-31 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1827 година]] [[Категорија:Пречкести спирални галаксии]] [[Категорија:UGC-објекти]] [[Категорија:Сејфертови галаксии]] 6jqq2tz9cmxjt8wt3a7n6tv4w87678y 0 1041641 5590720 4893570 2026-07-12T04:55:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590720 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |слика= SDSS NGC 3875 and NGC 3873.jpeg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=87 |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0-a |привиден сјај В=13,9 |привиден сјај Ч=14,8 |површински сјај=12,6 |привидни димензии=1' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[27 април]] [[1785]] |алтернативни ознаки=UGC 6739, MCG 3-30-105, CGCG 97-139, KCPG 300B }} '''NGC 3875''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3875 се споменува и како UGC 6739, MCG 3-30-105, CGCG 97-139, KCPG 300B. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 април]] [[1785]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3875 е од видот S0-a.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,9 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,8 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,6 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3875 има привидни димензии од 1' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 87°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3875 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 36675. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 147; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1443. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1406. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3501-4000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3875 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3875]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3875 Поправени информации за NGC 3875] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203875 NGC 3875] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203875 NGC 3875] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240818013955/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203875 |date=2024-08-18 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1785 година]] [[Категорија:Леќести галаксии]] [[Категорија:UGC-објекти]] fj8ze8w7bp3ybrf55uffr55e70c61rb 0 1041647 5590721 4893576 2026-07-12T05:07:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590721 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC3881 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол= |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0-a |привиден сјај В=13,9 |привиден сјај Ч=14,8 |површински сјај=13,1 |привидни димензии=0,7' x 0,7' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Џон Хершел]] |датум на откривање=[[29 април]] [[1827]] |алтернативни ознаки=MCG 6-26-34, CGCG 186-46, NPM1G +33.0232 }} '''NGC 3881''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3881 се споменува и како MCG 6-26-34, CGCG 186-46, NPM1G +33.0232. == Откривање == Објектот е откриен на [[29 април]] [[1827]] година од страна на [[Џон Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3881 е од видот S0-a.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,9 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,8 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3881 има привидни димензии од 0,7' х 0,7'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. == Други поделби == Проучување на NGC 3881 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 36722. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 107; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 2524. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 109. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3501-4000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Голема Мечка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3881 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3881]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3881 Поправени информации за NGC 3881] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203881 NGC 3881] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203881 NGC 3881] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240721025117/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203881 |date=2024-07-21 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1827 година]] 9xx4k11g683km8ns0obnv38gnvhb4iy 0 1041649 5590722 4893578 2026-07-12T05:11:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590722 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |епоха=Ј2000.0 |слика= SDSS NGC 3883.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=159 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sb |привиден сјај В=12,7 |привиден сјај Ч=13,4 |површински сјај=14,6 |привидни димензии=2,8' x 2,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[13 април]] [[1785]] |алтернативни ознаки=UGC 6754, MCG 4-28-53, CGCG 127-54, NPM1G +20.0286 }} '''NGC 3883''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3883 се споменува и како UGC 6754, MCG 4-28-53, CGCG 127-54, NPM1G +20.0286. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 април]] [[1785]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3883 е од видот Sb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,7 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,4 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14,6 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3883 има привидни димензии од 2,8' х 2,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 159°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3883 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 36740. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 147; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1443. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 103. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3501-4000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3883 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3883]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3883 Поправени информации за NGC 3883] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203883 NGC 3883] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203883 NGC 3883] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241215102455/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203883 |date=2024-12-15 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1785 година]] [[Категорија:Памучести спирални галаксии]] [[Категорија:UGC-објекти]] g47s0g6lzj43m9phzii3wei0miqnh8n 0 1041654 5590723 4893583 2026-07-12T05:20:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590723 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC3888 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=120 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SBc |привиден сјај В=12,1 |привиден сјај Ч=12,7 |површински сјај=12,9 |привидни димензии=1,8' x 1,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[14 април]] [[1789]] |алтернативни ознаки=UGC 6765, MCG 9-19-189, MK 188, IRAS 11449+5614, CGCG 268-85, VV 455, KUG 1144+562 }} '''NGC 3888''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3888 се споменува и како UGC 6765, MCG 9-19-189, MK 188, IRAS 11449+5614, CGCG 268-85, VV 455, KUG 1144+562. == Откривање == Објектот е откриен на [[14 април]] [[1789]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3888 е од видот SBc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,1 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,7 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,9 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3888 има привидни димензии од 1,8' х 1,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 120°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3888 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 36789. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 47; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 3835. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 59. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3501-4000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Голема Мечка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3888 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3888]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3888 Поправени информации за NGC 3888] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203888 NGC 3888] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203888 NGC 3888] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250121124519/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203888 |date=2025-01-21 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1789 година]] 60sohek0yybz48bkipq5fqfcq7a3wc4 0 1041659 5590725 4893588 2026-07-12T05:32:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590725 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC3893 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=165 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SBc |привиден сјај В=10,5 |привиден сјај Ч=10,9 |површински сјај=13,1 |привидни димензии=4,5' x 2,8' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[9 февруари]] [[1788]] |алтернативни ознаки=UGC 6778, MCG 8-22-7, CGCG 243-8, KCPG 302A }} '''NGC 3893''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3893 се споменува и како UGC 6778, MCG 8-22-7, CGCG 243-8, KCPG 302A. == Откривање == Објектот е откриен на [[9 февруари]] [[1788]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3893 е од видот SBc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 10,5 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 10,9 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3893 има привидни димензии од 4,5' х 2,8'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 165°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3893 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 36875. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 74; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 3452. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1338. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3501-4000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Голема Мечка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3893 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3893]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3893 Поправени информации за NGC 3893] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203893 NGC 3893] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203893 NGC 3893] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250528141920/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203893 |date=2025-05-28 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1788 година]] [[Категорија:Преодни спирални галаксии]] [[Категорија:Откритија на Вилијам Хершел]] o749lfitqygx9xeph3l16h1ww3r1mlw 0 1041667 5590726 4893598 2026-07-12T05:47:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590726 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Жирафа (соѕвездие)|Жирафа]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=165 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sc |привиден сјај В=13,7 |привиден сјај Ч=14,4 |површински сјај=13,9 |привидни димензии=1,8' x 0,8' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[2 април]] [[1801]] |алтернативни ознаки=UGC 6675, MCG 13-9-1, CGCG 351-68, CGCG 352-6, KARA 496 }} [[Податотека:NGC 3901 PanS.jpg|алт=NGC 3901 — спирална галаксија во соѕвездието Жирафа|мини|NGC 3901 — спирална галаксија во соѕвездието Жирафа]] '''NGC 3901''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Жирафа (соѕвездие)|Жирафа]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3901 се споменува и како UGC 6675, MCG 13-9-1, CGCG 351-68, CGCG 352-6, KARA 496. == Откривање == Објектот е откриен на [[2 април]] [[1801]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3901 е од видот Sc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,7 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,4 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,9 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3901 има привидни димензии од 1,8' х 0,8'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 165°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3901 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 36386. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 9; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 4550. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1339. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3501-4000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Жирафа (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3901 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3901]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3901 Поправени информации за NGC 3901] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203901 NGC 3901] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203901 NGC 3901] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250527165110/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203901 |date=2025-05-27 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Жирафа (соѕвездие)]] bzgc1scuk7epzvo9818mmkt2w12zgv8 0 1043010 5590782 4893828 2026-07-12T09:01:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590782 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC4023 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=25 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=13,7 |привиден сјај Ч=14,6 |површински сјај=13 |привидни димензии=0,9' x 0,7' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Јохан Лудвиг Емил Дреер]] |датум на откривање=[[26 април]] [[1878]] |алтернативни ознаки=UGC 6977, MCG 4-28-113, CGCG 127-127 }} '''NGC 4023''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4023 се споменува и како UGC 6977, MCG 4-28-113, CGCG 127-127. == Откривање == Објектот е откриен на [[26 април]] [[1878]] година од страна на [[Јохан Лудвиг Емил Дреер]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 72&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4023 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,7 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,6 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4023 има привидни димензии од 0,9' х 0,7'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 25°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4023 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 37732. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 147; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1985. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 135. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4023 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4023]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4023 Поправени информации за NGC 4023] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204023 NGC 4023] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204023 NGC 4023] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240606013629/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204023 |date=2024-06-06 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1878 година]] o4dh9shs1lv18njf6cinv56lxeyji5s 0 1043014 5590792 4893835 2026-07-12T09:10:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590792 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Гавран (соѕвездие)|Гавран]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=159 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=IBm |привиден сјај В=14,5 |привиден сјај Ч=14,9 |површински сјај=13,7 |привидни димензии=0,9' x 0,6' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[7 февруари]] [[1785]] |алтернативни ознаки=ESO 572-36, MCG -3-31-7, VV 66, Arp 22 }} '''NGC 4027A''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Гавран (соѕвездие)|Гавран]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот не претставува [[Дрееров објект]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4027A се споменува и како ESO 572-36, MCG -3-31-7, VV 66, Arp 22. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 февруари]] [[1785]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4027A е од видот IBm.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,5 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,9 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,7 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4027A има привидни димензии од 0,9' х 0,6'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 159°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4027A е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 37772. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 327; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 6097. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1030. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Гавран (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4027A Прегледувач на длабокото небо — NGC 4027A]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4027A Поправени информации за NGC 4027A] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204027A NGC 4027A] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204027A NGC 4027A] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240723084456/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204027A |date=2024-07-23 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Гавран (соѕвездие)]] [[Категорија:Арпови објекти]] 4b8exp2vbudkxdhqfo4wd2tohlqj7aw 0 1043018 5590797 4893839 2026-07-12T09:19:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590797 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |епоха=Ј2000.0 |слика= Ngc4030-hst-R814GB450.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=27 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sbc |привиден сјај В=10,6 |привиден сјај Ч=11,4 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=4,2' x 3,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[1 јануари]] [[1786]] |алтернативни ознаки=UGC 6993, MCG 0-31-16, CGCG 13-33, IRAS 11578-0049 }} '''NGC 4030''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4030 се споменува и како UGC 6993, MCG 0-31-16, CGCG 13-33, IRAS 11578-0049. == Откривање == Објектот е откриен на [[1 јануари]] [[1786]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4030 е од видот Sbc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 10,6 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,4 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4030 има привидни димензии од 4,2' х 3,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 27°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4030 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 37845. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 238; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 4939. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1401. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4030 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4030]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4030 Поправени информации за NGC 4030] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204030 NGC 4030] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204030 NGC 4030] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241225071619/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204030 |date=2024-12-25 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] [[Категорија:UGC-објекти]] [[Категорија:PGC-објекти]] [[Категорија:Непречкести спирални галаксии]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1786 година]] 7hohc0mb4gnd7004cug3nis7hps0b7g 0 1043020 5590800 4893841 2026-07-12T09:24:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590800 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC4032 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=171 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Im |привиден сјај В=12,3 |привиден сјај Ч=12,8 |површински сјај=13,4 |привидни димензии=1,6' x 1,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[27 април]] [[1785]] |алтернативни ознаки=UGC 6995, MCG 3-31-10, CGCG 98-19, IRAS 11579+2021, WAS 40, KUG 1157+203 }} '''NGC 4032''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4032 се споменува и како UGC 6995, MCG 3-31-10, CGCG 98-19, IRAS 11579+2021, WAS 40, KUG 1157+203. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 април]] [[1785]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4032 е од видот Im.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,3 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,8 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,4 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4032 има привидни димензии од 1,6' х 1,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 171°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4032 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 37860. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 148; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1444. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 89. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4032 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4032]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4032 Поправени информации за NGC 4032] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204032 NGC 4032] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204032 NGC 4032] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240727094710/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204032 |date=2024-07-27 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1785 година]] joy8tchggmfvfkjas911h1vsnj52hts 0 1043028 5590807 4893852 2026-07-12T09:35:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590807 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC4040 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=145 |вид на објект= [[елиптична галаксија]] |морфолошки вид=E3 |привиден сјај В=13,3 |привиден сјај Ч=14,3 |површински сјај=14,3 |привидни димензии=1,9' x 1,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Луис Свифт]] |датум на откривање=[[30 март]] [[1887]] |алтернативни ознаки=UGC 7013, MCG 3-31-18, CGCG 98-28, NPM1G +18.0316 }} '''NGC 4040''' — [[елиптична галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4040 се споменува и како UGC 7013, MCG 3-31-18, CGCG 98-28, NPM1G +18.0316. == Откривање == Објектот е откриен на [[30 март]] [[1887]] година од страна на [[Луис Свифт]], со помош на [[рефрактор]], чијашто леќа имала пречник од 16&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4040 е од видот E3.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,3 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14,3 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4040 има привидни димензии од 1,9' х 1,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 145°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4040 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 37993. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 148; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1442. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 89. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4040 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4040]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4040 Поправени информации за NGC 4040] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204040 NGC 4040] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204040 NGC 4040] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250527185348/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204040 |date=2025-05-27 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1887 година]] m36y7nw54l850iw3a70dyberou2przw 0 1043030 5590817 4893854 2026-07-12T09:40:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590817 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC4042 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=C |привиден сјај В=16,4 |привиден сјај Ч=17,4 |површински сјај=12,8 |привидни димензии=0,2' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Алберт Март]] |датум на откривање=[[18 март]] [[1865]] |алтернативни ознаки= }} '''NGC 4042''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[18 март]] [[1865]] година од страна на [[Алберт Март]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 48&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4042 е од видот C.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,4 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,4 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,8 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4042 има привидни димензии од 0,2' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. == Други поделби == Проучување на NGC 4042 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 148; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1444. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 89. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4042 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4042]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4042 Поправени информации за NGC 4042] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204042 NGC 4042] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204042 NGC 4042] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240912122731/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204042 |date=2024-09-12 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1865 година]] nag1pb3ak9q4f1tx9836dr5fa72kga2 0 1043046 5590847 4893875 2026-07-12T10:05:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590847 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=C |привиден сјај В=15,5 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=13,8 |привидни димензии=0,5' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Алберт Март]] |датум на откривање=[[18 март]] [[1865]] |алтернативни ознаки= |слика=NGC4056 - SDSS DR14.jpg}} '''NGC 4056''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[18 март]] [[1865]] година од страна на [[Алберт Март]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 48&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4056 е од видот C.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,5 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,8 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4056 има привидни димензии од 0,5' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. == Други поделби == Проучување на NGC 4056 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 38140. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 148; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1444. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 135. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4056 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4056]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4056 Поправени информации за NGC 4056] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204056 NGC 4056] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204056 NGC 4056] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241215130838/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204056 |date=2024-12-15 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1865 година]] [[Категорија:Елиптични галаксии]] cixjkvku1dedrf4a6ahv482d7bl9tb1 0 1043056 5590862 4893889 2026-07-12T10:21:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590862 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |епоха=Ј2000.0 |слика= SDSS NGC 4066.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол= |вид на објект= [[елиптична галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=12,9 |привиден сјај Ч=13,9 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=1,2' x 1,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Џон Хершел]] |датум на откривање=[[24 февруари]] [[1827]] |алтернативни ознаки=UGC 7051, MCG 4-29-8, CGCG 128-8 }} '''NGC 4066''' — [[елиптична галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4066 се споменува и како UGC 7051, MCG 4-29-8, CGCG 128-8. == Откривање == Објектот е откриен на [[24 февруари]] [[1827]] година од страна на [[Џон Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4066 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,9 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,9 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4066 има привидни димензии од 1,2' х 1,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. == Други поделби == Проучување на NGC 4066 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 38161. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 148; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1444. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 135. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4066 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4066]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4066 Поправени информации за NGC 4066] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204066 NGC 4066] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204066 NGC 4066]{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1785 година]] [[Категорија:Елиптични галаксии]] [[Категорија:Откритија на Вилијам Хершел]] fekocv8dufiq43gv8wiybso6lxrkhdu 0 1043062 5590866 4893899 2026-07-12T10:32:11Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590866 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |епоха=Ј2000.0 |слика= SDSS NGC 4072.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=30 |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=14,8 |привиден сјај Ч=15,8 |површински сјај=12,2 |привидни димензии=0,5' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ралф Коупленд]] |датум на откривање=[[3 април]] [[1872]] |алтернативни ознаки=CGCG 98-45, CGCG 128-10 }} '''NGC 4072''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4072 се споменува и како CGCG 98-45, CGCG 128-10. == Откривање == Објектот е откриен на [[3 април]] [[1872]] година од страна на [[Ралф Коупленд]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 72&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4072 е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,8 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,8 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,2 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4072 има привидни димензии од 0,5' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 30°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4072 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 38176. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 148; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1444. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 135. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4072 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4072]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4072 Поправени информации за NGC 4072] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204072 NGC 4072] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204072 NGC 4072] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240731151303/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204072 |date=2024-07-31 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1872 година]] [[Категорија:Леќести галаксии]] [[Категорија:Откритија на Ралф Коупленд]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1785 година]] 1gy16ob5u499de6q74afan6556iyvxn 0 1043075 5590878 4893920 2026-07-12T10:52:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590878 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] |епоха=Ј2000.0 |слика= NGC4088 4085 JeffJohnson.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=78 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SBc |привиден сјај В=12,4 |привиден сјај Ч=13 |површински сјај=13,1 |привидни димензии=2,8' x 0,8' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[12 април]] [[1789]] |алтернативни ознаки=UGC 7075, MCG 9-20-86, CGCG 269-32, IRAS 12028+5037 }} '''NGC 4085''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4085 се споменува и како UGC 7075, MCG 9-20-86, CGCG 269-32, IRAS 12028+5037. == Откривање == Објектот е откриен на [[12 април]] [[1789]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4085 е од видот SBc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,4 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,1 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4085 има привидни димензии од 2,8' х 0,8'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 78°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4085 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 38283. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 47; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 3457. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1389. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Голема Мечка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4085 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4085]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4085 Поправени информации за NGC 4085] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204085 NGC 4085] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204085 NGC 4085] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240723011142/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204085 |date=2024-07-23 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1789 година]] 13zchdnkba2x8o094jju7r3vgfibv71 0 1043076 5590880 4893921 2026-07-12T10:56:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590880 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |епоха=Ј2000.0 |слика= SDSS NGC 4086.jpg |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=73 |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=13,6 |привиден сјај Ч=14,6 |површински сјај=13 |привидни димензии=1' x 0,9' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Хајнрих Даре]] |датум на откривање=[[2 мај]] [[1864]] |алтернативни ознаки=UGC 7076, MCG 4-29-16, CGCG 128-18, NPM1G +20.0305 }} '''NGC 4086''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4086 се споменува и како UGC 7076, MCG 4-29-16, CGCG 128-18, NPM1G +20.0305. == Откривање == Објектот е откриен на [[2 мај]] [[1864]] година од страна на [[Хајнрих Даре]], со помош на [[рефрактор]], чијашто леќа имала пречник од 11&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4086 е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,6 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,6 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4086 има привидни димензии од 1' х 0,9'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 73°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4086 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 38290. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 148; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 1444. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 135. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Sulentic, Jack W., and William G. Tifft, "The Revised New General Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0). == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4086 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4086]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4086 Поправени информации за NGC 4086] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204086 NGC 4086] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204086 NGC 4086] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240912064255/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204086 |date=2024-09-12 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1864 година]] [[Категорија:Леќести галаксии]] [[Категорија:Откритија на Хајнрих Даре]] pdh9ebars60lxvyu5sh4xfh4o1x27cd 0 1043078 5590884 4893923 2026-07-12T11:00:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5590884 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] |слика= NGC 4088 2MASS.jpg |опис= Поглед кон NGC 4088 |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=43 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SBbc |привиден сјај В=10,6 |привиден сјај Ч=11,2 |површински сјај=13,2 |привидни димензии=5,6' x 2,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[9 март]] [[1788]] |алтернативни ознаки=UGC 7081, MCG 9-20-89, CGCG 269-33, Arp 18, VV 357, IRAS 12030+5049 }} '''NGC 4088''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4088 се споменува и како UGC 7081, MCG 9-20-89, CGCG 269-33, Arp 18, VV 357, IRAS 12030+5049. == Откривање == Објектот е откриен на [[9 март]] [[1788]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 4088 е од видот SBbc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 10,6 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,2 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,2 ''m''/лм².<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 4088 има привидни димензии од 5,6' х 2,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 43°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 4088 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 38302. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 47; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 3457. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1389. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (4001-4500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Голема Мечка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC4088 Прегледувач на длабокото небо — NGC 4088]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4088 Поправени информации за NGC 4088] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%204088 NGC 4088] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204088 NGC 4088] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240819053225/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%204088 |date=2024-08-19 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] [[Категорија:Арпови објекти]] [[Категорија:UGC-објекти]] [[Категорија:PGC-објекти]] [[Категорија:Преодни спирални галаксии]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1788 година]] 1d1w011kgo949kynddmiycpquy0x7ct 0 1045744 5590775 3977638 2026-07-12T08:13:29Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590775 wikitext text/x-wiki '''Истражување на историјата''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''A Study of History'') e капитален енциклопедичен систематизиран научен труд по историја на цивилизациите и културна антропологија, создаден од британскиот историчари филозоф [[Арнолд Тојнби]] <ref>[http://nobsword.blogspot.com/1993_10_17_nobsword_archive.html A Study of History]</ref>. [[File: A Study of History.jpg|thumb|Истражување на историјатаi]] Првите 3 тома излегуваат во 1934 година под издавачката куќа на Оксфордскиот универзитет. Други четири се издадени во предвечерието на [[Втората светска војна]] - во 1939 година, а во 1954 излегуваат уште три тома. Во 1959 година, Тојнби заедно со Едвард Мајер го издал претпоследниот том, а во 1961 година бил издаден последниот том од ова дело со што било финализирано истражувањето кое се состоело од 12 тома. Во средината на 20 век (1946 1957 и 1960), Д. Ц. Сомервел издал скратена верзија на ова дело во два тома. Оваа верзија била преведена на повеќе јазици и придонела за популаризација на идеите на [[Арнолд Тојнби]]. Самиот Тојнби во 1972 година, заедно со Јан Каплан, објавил сопствена илустрирана верзија во еден том. == Извори == {{наводи}} [[Категорија:Арнолд Тојнби]] [[Категорија:Книги од 1934 година]] 3d6npedjwf8wiwgwi9v980i8p52jv6d 0 1063378 5590522 5398296 2026-07-11T15:58:05Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5590522 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Complex systems topic network (Sayama 2024).png|мини|Мрежа на сложени системи (Хироки Сајама 2024)]] '''Евристика''' (од [[грчки|грч]]. ''heurisko''; најде/наоѓа) е [[наука]] за [[метод]]ите во истражувањето на новите сознанија и вештина за пронаоѓање на [[вистина]]та.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.babylon.com/definition/%D1%85%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0/Macedonian |title=Преземено од речникот Babylon |accessdate=2013-01-12 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305080541/http://www.babylon.com/definition/%D1%85%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0/Macedonian |url-status=dead }}</ref> Во [[информатика|информатичките науки]], евристиката се дефинира како пристап за изнаоѓање соодветен [[алгоритам]] што би нѐ довел до точно решение.<ref>[http://www.termwiki.com/SL:heuristic_%E2%82%83 Од речникот TermWiki (превод и дефиниција)]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во поважните евристички методи се вбројуваат [[хипотеза]]та, здравиот [[разум]] или пак донесување одлука врз основа на претходно стекнатото искуство. Оваа наука е поврзана со многу природни и хуманистички науки кои бараат решение на некој постоен проблем, а меѓу нив се [[математика]], [[информатика]], [[логика]], [[психологија]], [[филозофија]] и [[право]]. == Литература == * ''How To Solve It: Modern Heuristics'', Zbigniew Michalewicz and David B. Fogel, Springer Verlag, 2000. ISBN 3-540-66061-5 * Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2003), Artificial Intelligence: A Modern Approach (второ издание), Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, ISBN 0-13-790395-2 * Pearl, Judea (1983). Heuristics: Intelligent Search Strategies for Computer Problem Solving. New York, Addison-Wesley, p. vii. ISBN 978-0201055948 * [http://www-stat.stanford.edu/~cgates/PERSI/papers/thinking.pdf Проблемот со претерано размислување] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131019160106/http://www-stat.stanford.edu/~cgates/PERSI/papers/thinking.pdf |date=2013-10-19 }}, 2002-12-11, Persi Diaconis == Поврзано == * [[Алгоритам]] * [[Економско однесување]] * [[Даниел Канеман]] * [[Херберт Симон]] * [[Ерудиција]] * [[Решавање на проблеми]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www-stat.stanford.edu/~cgates/PERSI/papers/thinking.pdf Истражување на универзитетот Стенфорд] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131019160106/http://www-stat.stanford.edu/~cgates/PERSI/papers/thinking.pdf |date=2013-10-19 }} * [http://support.sisplet.com/index.php?_m=knowledgebase&_a=viewarticle&kbarticleid=151 Информатичка евристика]{{Мртва_врска|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{наука-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евристика]] [[Категорија:Решавање на проблеми]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] qf0i456b2wcag4lnrtb1rqzq1svs064 0 1077364 5590736 5547405 2026-07-12T07:01:33Z نوفاك اتشمان 11549 отстранета [[Категорија:Договори на Југославија]]; додадена [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590736 wikitext text/x-wiki {{Infobox Treaty | name = Сенжерменски договор | long_name = Мировен договор меѓу Сојузниците и Австрија | image = TratadoDeSaintGermainRenner.png | image_width = | border = | caption = Австрискиот канцелар Ренер им се обраќа на делегатите при церемонијата на потпишување | type = | date_drafted = | date_signed = 10 септември 1919 | location_signed = [[Замок Сен Жермен ан Ле]], [[Ил-де Франс]], Франција | date_sealed = | date_effective = 16 јули1920 | condition_effective = [[Ратификација]] од Австрија и четирите големи сојузници | date_expiration = | signatories = | parties =* {{flagdeco|Austria|1230}} [[Германска Австрија|Австрија]]<hr /> * {{flagcountry|French Third Republic}} * {{flag|British Empire}} * {{flagcountry|Kingdom of Italy}} * {{flagcountry|Јапонија|name=Јапонско Царство}} * {{flagcountry|Кралство Југославија|name=Кралство на Србите, Хрватите и Словенците}} {{Collapsible list |title=Други здружени сили | {{flag|Belgium}} | {{flagicon|Republic of China (1912–1949)|1912}} [[Beiyang government|China]] | {{flagcountry|Republic of Cuba (1902–1959)}} | {{flagcountry|First Czechoslovak Republic|1918}} | {{flagcountry|Kingdom of Greece|state}} | {{flag|Nicaragua}} | {{flag|Panama}} | {{flagcountry|Second Polish Republic|1919}} | {{flagcountry|First Portuguese Republic}} | {{flagcountry|Kingdom of Romania}} | {{flagdeco|Siam}} [[Rattanakosin Kingdom (1782–1932)|Siam]] }} | depositor = Француска влада | languages = [[Француски јазик|Француски]], [[Англиски јазик|англиски]], [[Италијански јазик|италијански]] | | website = | wikisource = Treaty of Saint-Germain-en-Laye }} '''Сенжерменски договор''' — договор потпишан на 10 септември во 1919 година, во палатата Сен-Жермен-ан-Ле во [[Париз]], меѓу земјите на [[Антанта]] и новооформиранта Република [[Австрија]] како припадничка на поразените Централни сили. Оваа е еден од мировните договори со која е завршена и [[Првата светска војна]]. А кои на [[Париска мировна конференција]] (од 18 јануари 1919 година-28 јуни 1919 година во [[Париз]]) ја заклучиле секоја победа на секоја земја посебно. Според договорот кои бил регулиран и распадот на [[Австроунгарија]]. Република [[Австрија]], составана од повеќе територии на која живееле и зборувале германски јазик, морала да признае неазвисност на [[Германија]], [[Чехословачка]], [[Полска]], и кралството [[СХС]]. Во договорот биле регулирани и воените репарации, кој [[Австрија]] требала да плати воени трошкови кон [[Антанта]]. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Сен Жермен}} [[Категорија:Европа во 1919 година]] [[Категорија:Европа во 1920 година]] [[Категорија:Договори од Првата светска војна]] [[Категорија:Мировни договори на Австрија]] [[Категорија:Мировни договори на Франција]] [[Категорија:Мировни договори на Италија]] [[Категорија:Мировни договори на САД]] [[Категорија:Мировни договори на Јапонија]] [[Категорија:Мировни договори на Кина]] [[Категорија:Мировни договори на Куба]] [[Категорија:Мировни договори на Португалија]] [[Категорија:Мировни договори на Грција]] [[Категорија:Мировни договори на Романија]] [[Категорија:Мировни договори на Бугарија]] [[Категорија:Мировни договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] [[Категорија:Мировни договори на Унгарија]] [[Категорија:Поделби на земји]] cssq42kbu828w9o99qzobl7mmpe9tjz 5590739 5590736 2026-07-12T07:11:15Z نوفاك اتشمان 11549 + 5590739 wikitext text/x-wiki {{Infobox Treaty | name = Сенжерменски договор | long_name = Мировен договор меѓу Сојузниците и Австрија | image = TratadoDeSaintGermainRenner.png | image_width = | border = | caption = Австрискиот канцелар Ренер им се обраќа на делегатите при церемонијата на потпишување | type = | date_drafted = | date_signed = 10 септември 1919 | location_signed = [[Замок Сен Жермен ан Ле]], [[Ил-де Франс]], Франција | date_sealed = | date_effective = 16 јули 1920 | condition_effective = [[Ратификација]] од Австрија и четирите големи сојузници | date_expiration = | signatories = | parties =* {{flagdeco|Austria|1230}} [[Германска Австрија|Австрија]]<hr /> * {{flagcountry|French Third Republic}} * {{flag|British Empire}} * {{flagcountry|Kingdom of Italy}} * {{flagcountry|Јапонија|name=Јапонско Царство}} * {{flagcountry|Кралство Југославија|name=Кралство на Србите, Хрватите и Словенците}} {{Collapsible list |title=Други здружени сили | {{flag|Belgium}} | {{flagicon|Republic of China (1912–1949)|1912}} [[Beiyang government|China]] | {{flagcountry|Republic of Cuba (1902–1959)}} | {{flagcountry|First Czechoslovak Republic|1918}} | {{flagcountry|Kingdom of Greece|state}} | {{flag|Nicaragua}} | {{flag|Panama}} | {{flagcountry|Second Polish Republic|1919}} | {{flagcountry|First Portuguese Republic}} | {{flagcountry|Kingdom of Romania}} | {{flagdeco|Siam}} [[Rattanakosin Kingdom (1782–1932)|Siam]] }} | depositor = Француска влада | languages = [[Француски јазик|Француски]], [[Англиски јазик|англиски]], [[Италијански јазик|италијански]] | | website = | wikisource = Treaty of Saint-Germain-en-Laye }} '''Сенжерменски договор''' — договор потпишан на 10 септември во 1919 година, во палатата Сен-Жермен-ан-Ле во [[Париз]], меѓу земјите на [[Антанта]] и новооформиранта Република [[Австрија]] како припадничка на поразените Централни сили. Оваа е еден од мировните договори со која е завршена и [[Првата светска војна]]. А кои на [[Париска мировна конференција]] (од 18 јануари 1919 година-28 јуни 1919 година во [[Париз]]) ја заклучиле секоја победа на секоја земја посебно. Според договорот кои бил регулиран и распадот на [[Австроунгарија]]. Република [[Австрија]], составана од повеќе територии на која живееле и зборувале германски јазик, морала да признае неазвисност на [[Германија]], [[Чехословачка]], [[Полска]], и кралството [[СХС]]. Во договорот биле регулирани и воените репарации, кој [[Австрија]] требала да плати воени трошкови кон [[Антанта]]. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Сен Жермен}} [[Категорија:Европа во 1919 година]] [[Категорија:Европа во 1920 година]] [[Категорија:Договори од Првата светска војна]] [[Категорија:Мировни договори на Австрија]] [[Категорија:Мировни договори на Франција]] [[Категорија:Мировни договори на Италија]] [[Категорија:Мировни договори на САД]] [[Категорија:Мировни договори на Јапонија]] [[Категорија:Мировни договори на Кина]] [[Категорија:Мировни договори на Куба]] [[Категорија:Мировни договори на Португалија]] [[Категорија:Мировни договори на Грција]] [[Категорија:Мировни договори на Романија]] [[Категорија:Мировни договори на Бугарија]] [[Категорија:Мировни договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] [[Категорија:Мировни договори на Унгарија]] [[Категорија:Поделби на земји]] 9g1bktjq6qlg1hcinln7vdtxhsap9ta 0 1077492 5590734 5331406 2026-07-12T07:00:50Z نوفاك اتشمان 11549 отстранета [[Категорија:Историја на Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590734 wikitext text/x-wiki [[File:Litorale 1.png|thumb|Мапа на промените на границите]] '''Рапалскиот договор''' е [[меѓународен договор]] помеѓу Кралството [[СХС]] и Кралството [[Италија]], со кој е решено т.н. [[јадранско прашање]] - воспоставување на граници после [[Прва светска војна|војната]] на источното јадранско крајбрежје помеѓу двете кралства. Договорот е потпишан на [[12 ноември]] [[1920]] година во градот Рапало, близу [[Џенова]]. ==Преглед== После крајот на [[Првата светска војна]] Италијанците сакале да ја присвојат областа која силите на [[Антантата]] им ја ветиле на [[Лондонски договор (1915)|Лондонскиот договор]] од [[1915]] година, која областа веднаш по крајните воени операции ја окупирале. После бројните несогласувања и закани ја напуштиле [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција]]. Италијанците под водство на премиерот Џовани одлучиле спорот да го решат со договор со јужнословенската страна ([[Кралството СХС]]). Претставниците на Кралството [[СХС]] биле спремни на компромис, затоа што државата била економски исцрпена и не можела да го користи окупираното јадранско пристаниште, а после и поразот на [[Вудро Вилсон]] на изборите, ја изгубиле и поддршката на [[САД]]. ==Последици== По договорот [[Италија]] ги предала областите: [[Горица (Италија)|Горица]], [[Градишка]], дел од [[Крањска]] и остатоци од [[Лошињ]], [[Црес]], [[Лостово]], [[Палагружа]] и [[Сушак]], вкупно околу 10.000 км² територија. [[Риека]] како слободна држава [[Слободна Држава Риека|станала независна држава]]. Повеќе од половина милион [[Хрвати]] и [[Словенци]] живееле надвор од границите на Кралството [[СХС]]. == Поврзано == * [[Рапалски договор (1922)]] [[Категорија:Договори на Италија]] [[Категорија:Договори на Југославија]] [[Категорија:Европа во 1920 година]] jz8k1dg0fssdxqdgskb82d2xzbsa5xl 5590735 5590734 2026-07-12T07:01:00Z نوفاك اتشمان 11549 отстранета [[Категорија:Договори на Југославија]]; додадена [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590735 wikitext text/x-wiki [[File:Litorale 1.png|thumb|Мапа на промените на границите]] '''Рапалскиот договор''' е [[меѓународен договор]] помеѓу Кралството [[СХС]] и Кралството [[Италија]], со кој е решено т.н. [[јадранско прашање]] - воспоставување на граници после [[Прва светска војна|војната]] на источното јадранско крајбрежје помеѓу двете кралства. Договорот е потпишан на [[12 ноември]] [[1920]] година во градот Рапало, близу [[Џенова]]. ==Преглед== После крајот на [[Првата светска војна]] Италијанците сакале да ја присвојат областа која силите на [[Антантата]] им ја ветиле на [[Лондонски договор (1915)|Лондонскиот договор]] од [[1915]] година, која областа веднаш по крајните воени операции ја окупирале. После бројните несогласувања и закани ја напуштиле [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција]]. Италијанците под водство на премиерот Џовани одлучиле спорот да го решат со договор со јужнословенската страна ([[Кралството СХС]]). Претставниците на Кралството [[СХС]] биле спремни на компромис, затоа што државата била економски исцрпена и не можела да го користи окупираното јадранско пристаниште, а после и поразот на [[Вудро Вилсон]] на изборите, ја изгубиле и поддршката на [[САД]]. ==Последици== По договорот [[Италија]] ги предала областите: [[Горица (Италија)|Горица]], [[Градишка]], дел од [[Крањска]] и остатоци од [[Лошињ]], [[Црес]], [[Лостово]], [[Палагружа]] и [[Сушак]], вкупно околу 10.000 км² територија. [[Риека]] како слободна држава [[Слободна Држава Риека|станала независна држава]]. Повеќе од половина милион [[Хрвати]] и [[Словенци]] живееле надвор од границите на Кралството [[СХС]]. == Поврзано == * [[Рапалски договор (1922)]] [[Категорија:Договори на Италија]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] [[Категорија:Европа во 1920 година]] 938ajv2z8z0xk4i4zh84clgfuvt8ezt 0 1081779 5590523 5454147 2026-07-11T16:00:46Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5590523 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Увеитис | Image =Keratic_precipitate2.jpg | Caption =Увеитис | species ='''Заболување на окото''' }} {{медицинско предупредување}} '''Увеитис''' е воспаление на [[увеа]]та – васкуларната покривка на окото, која се наоѓа помеѓу [[ретина]]та и [[белка]]та на [[око]]то. Увеата се протега напред до [[ирис]]от (шареницата), хороидната покривка и цилијарното тело. Најчестиот тип на увеитис е воспаление на ирисот, наречен иритис (преден увеитис). ==Симптоми== Знаци и симптомите на увеитис вклучуваат: * црвенило на окото * [[болка]] во окото * чувствителност на [[светло]] * заматен [[вид]] * темни честички во видното поле кои лебдат * намален [[вид]] * хипопион – гнојна колекција во долниот дел од шареницата (ирисот) ==Причини== До сега не е детерминирана специфична причина за увеитис. Сепак, кај некои луѓе тој е асоциран со: *автоимуно заболување (ревматоиден артритис или анкилозантен спондилитис); *инфламаторно заболување (Хронова болест или улцеративе колитис); *инфекции (болест на мачкино гребење, херпес, сифилис, токсоплазмоза, туберкулоза); *повреда на окото; *одредени карциноми (лимфома). ==Компликации== Ако не се лекува, увеитисот може да ги даде следниве компликации: * висок интраокуларен притисок (глауком); * оштетување на оптичкиот [[нерв]]; * заматување на леќата (перде) или корнејата (рожницата); * одлепување на ретината; * губење на вид. ==Лекување== '''Лекувањето''' на увеитис може да вклучи: * анти-инфламаторни лекови; * антибиотици или антивирални [[лекови]]; * имуносупресиви или цитотоксични лекови; * операција – витректомија. == Надворешни врски == {{Medical resources | DiseasesDB = 13676 | ICD10 = {{ICD10|H|20| |h|15}} | ICD9 = {{ICD9|364}} | MedlinePlus = 001005 | eMedicineSubj = oph | eMedicineTopic = 580 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|emerg|284}} | MeshID = D014605 }} *[http://www.zazdravje.com.mk/%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%81 Увеитис - За Здарвје - Портал од областа на емдицината ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130424234240/http://zazdravje.com.mk/%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%81 |date=2013-04-24 }} {{Патологија на окото}} [[Категорија:Воспаленија]] [[Категорија:Медицински поими]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 24diml857h0lboadzpmazk2kb6l89jk 0 1090165 5590733 4479816 2026-07-12T07:00:14Z نوفاك اتشمان 11549 отстранета [[Категорија:Договори на Југославија]]; додадена [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590733 wikitext text/x-wiki {{другизначења|Римски договор}} '''Римски договор''' ― меѓународен договор помеѓу [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]] и [[Кралство Италија]] потпишан на [[27 јануари]] [[1924]] година со која порано е ревидиран и [[Рапалски договор (1920)]] во [[1920]] година, со којшто е решен спорот околу границите и територијалните припадности на [[Риека]]. Според договорот [[Риека]] припаднала на [[Кралство Италија]] а [[Сушак]] на [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]]. [[Категорија:Мировни договори]] [[Категорија:Договори на Италија]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] jnbo9scev2bbhfyut6c61u066x7hjue 0 1094660 5590524 5384926 2026-07-11T16:05:38Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5590524 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-1990-0925-024, Dessau, CDU-Wahlkundgebung, Publikum (cropped).jpg|upright=1.1|мини|Собир на поддржувачите на [[Демохристијански сојуз на Германија|Демохристијанскиот сојуз]] во [[Десау]], Германија, 1990]]{{Демохристијанство (страничник)|expanded=all}} '''Демохристијанство''' или '''христијанска демократија''' — [[политичка идеологија]] која ги синтетизира идеалите на [[христијанство]]то и [[демократија]]та. Се појавува во [[Европа]] во XIX век под влијание на [[конзервативизам|конзервативизмот]] и католичкото општествено учење.<ref>A. Heywood, ''Political ideologies. An introduction'', New York, Macmillan, 2003, 89.</ref> По нејзиното проширување, усвоена е во многу земји во светот со значајно христијанско население. Најистакнат претставник на оваа идеологија во Македонија е партијата [[ВМРО-ДПМНЕ]]. == Наводи == {{наводи}} {{Политички идеологии}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Демохристијанство]] [[Категорија:Политички идеологии]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] qg6nofuxym8ztc4x8jht9b83scbdtfg 0 1094859 5590504 5299047 2026-07-11T14:41:53Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5590504 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Tanzanian Elephant.jpg|мини|десно|[[Слон]]]] [[Податотека:Бивни-Природонаучен музеј на Македонија.JPG|мини|десно|[[Мастодонт]]ски бивни во [[Природонаучен музеј на Македонија|Природонаучниот музеј на Македонија]]]] [[Податотека:Pygmy Hippopotamus Skull.jpg|мини|десно|Бивни на череп на [[пигмејски нилски коњ]]]] '''Бивни''' — издолжени [[заб]]и во постојан раст се издаваат од [[уста]]та кај извесни [[цицачи]]. Најчесто животното има по два вакви заба, обично [[песјак|песјаци]]. Такви се [[брадавичеста свиња|брадавичестата]] и [[дива свиња|дивата свиња]] и [[морж]]от. Кај [[слон]]от, ова се издолжени [[секач]]и. Мажјаците имаат поголеми бивни од женките, а кај нарвалите ги имаат само мажјааците. По облик се закривени, со исклучок на [[нарвал]]от, кој има една права усукана бивна. Постојаниот раст го овозможува творното ткиво на завршните отвори во коренот на забот.<ref>{{нмс | title = Tusk | publisher = The Oxford English Dictionary | year = 2010 | url= http://www.oed.com/}}</ref><ref>{{наведено списание | last1 = Konjevic | first1 = D. | last2 = Kierdorf | first2 = U. | last3 = Manojlovic | first3 = L. | last4 = Severin | first4 = K. |author2=Janicki, Z.; Slavica A.; Reindl B.; Pivac; I. | title = The spectrum of tusk pathology in wild boar (Sus scrofa L.) from Croatia | journal = Veterinarski Arhiv | volume = 76 (suppl.) | issue = S91–S100 | year = 2006 | url= http://www.vef.hr/vetarhiv/papers/2006-76-7-12.pdf | accessdate = 9 јануари 2011}}</ref> ==Намена== Бивните имаат различни намени, зависно од животното. Често се користи за борба и покажување надмоќ меѓу мажјаците. Слоновите ги користат за копање и дупчење, додека пак кај моржовите служат како помагала за одење по мразот и излегување од вода.<ref name="Fay85">{{наведено списание | last = Fay | first = F.H. | title = Odobenus rosmarus | year = 1985 | journal = Mammalian Species | issue = 238 | pages = 1–7 | url = http://www.science.smith.edu/departments/Biology/VHAYSSEN/msi/default.html | doi=10.2307/3503810| jstor = 3503810 }}</ref> Од бивните (особено [[слонова коска|слоновата коска]]) се изработуваат [[накит]] и украси, а порано и [[Клавиш|клавиши]] за [[пијано]], дршки и сл. Поради скапоценоста на овој материјал, животните се подложни на прекумерен лов и доста од нив се [[загрозен вид|загрозени]]. Денес трговијата со слонова коска е предмет на строги ограничувања и забрани согласно [[Конвенција за меѓународна трговија со загрозени видови од дивата флора и фауна|Конвенцијата за меѓународна трговија со загрозени видови од дивата флора и фауна]] (CITES) на [[ООН]]. ==Галерија== {{Галерија |Податотека:Walrus2.jpg|[[Морж]]ови |Податотека:Sa-warthog.jpg|Бивни на [[брадавичеста свиња]] |Податотека:BigUnTusks6184w.jpg|Бивни од [[дива свиња]] ||[[Нарвал]]и како се борат со бивните }} == Поврзано == * [[Заб]]и * [[Слонова коска]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Заби]] [[Категорија:Коски]] [[Категорија:Анатомија на животните]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[pt:Elefante#Presas]] 4q808xla44p1a5rnuq4i2k42dzmtx68 0 1106433 5590545 5468830 2026-07-11T17:35:59Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590545 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |settlement_type= |coordinates_display=inline,title |coordinates_region=UA |subdivision_type = [[Список на земји во светот|Земја]] |subdivision_name= {{знаме|Русија}} ([[де факто]]) <br/ > {{знаме|Украина}} ([[де јуре]]) |subdivision_type1 = [[Републики во Русија|Република]] |subdivision_name1 ={{знаме|Крим}} |timezone=[[московско време|MSK]] |utc_offset=+4 |official_name = Евпаторија |native_name = Евпатория / Євпаторія / Kezlev |image_skyline =Eupatoria, View of Yevpatoria, Crimea.jpg |imagesize = 250px |image_caption = Панорама на Евпаторија |image_shield = Evpato_s.gif |image_flag = Flag Eupatoria.svg |subdivision_type2=[[Општини во Крим|Општина]] |subdivision_name2 = [[Евпаторија (општина)|Евпаторија]]| |pushpin_map = Крим |pushpin_label_position = |pushpin_map_caption =Местоположба на Евпаторија во Крим |pushpin_mapsize = |pushpin_map1 = |pushpin_label_position1 = |pushpin_map_caption1 =Местоположба на Евпаторија |pushpin_mapsize1 = |latd=45 |latm=11 |lats=38 |latNS=N | longd=33 |longm=22 |longs=5 |longEW=E | elevation_m = 10 | area_total_km2 = 120 | population_total = 123456|population_footnotes= | year| = 2011 | population_density_km2 = 1618.37 | |postal_code_type=[[Поштенски број|Пошт. бр.]]| postal_code = 97400 — 97490 | |area_code=+380-6569 | blank_info = Кезлев (Гезлев) (до 1784 г.)|blank_name=Поранешно име| | website = [http://www.kalamit.info/ kalamit.info] }} '''Евпаторија''' ({{langx|ru|Евпато́рия}}, {{langx|uk|Євпато́рія}}, {{langx|crh|Kezlev}}, наречен „Мал Ерусалим“)<ref>[http://discover-ukraine.info/index/crimea/yevpatoria Yevpatoria]</ref> — [[град]] во западниот дел на [[Република Крим]], [[Русија]], на брегот на [[Црно Море|Црното Море]]. Како и целиот Крим, припадноста на градот е предмет на спор помеѓу Русија и [[Украина]], која сè уште ја смета за сопствена територија.<ref>{{нмс|url=http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/1139-18 |title=Декларація "Про боротьбу за звільнення України" (Декларација „За борбата за ослободување на Украина“) |author=Александар Турчинов|publisher=Дума на Украина |date=20 март 2014 |accessdate=24 април 2014}}</ref> ==Историја== Најраното познато населено место на подрачјето на Евпаторија бил градот '''Керкинитида''' ({{јаз|el|Κερκινίτις}}), основан од [[Голема Грција|грчки колонисти]] околу [[500 п.н.е.|500 г. п.н.е]]. Подоцна градот (и цел Крим) влегува во владение на [[Персиска империја|персиско]]-[[дијадоси|македонскиот]] [[Понтско кралство|понтски крал]] [[Митрадат VI|Митрадат VI „Евпатор“]], по кого подоцна е наречен градот. Од [[VII век|VII]] до [[X век]] Евпаторија бил [[Хазари|хазарски]] град, со име ''Ѓузлиев'' ([[хазарски јазик|хазарски]] поим за „убава куќа“).<ref>Brutzkus, Julius (1944). "The Khazar Origin of Ancient Kiev", Slavonic and East European Review, стр. 118</ref> Во следниот период потпаднал под власта на [[Кумани]]те ([[Кипчаци]]те), [[Монголци]]те и [[Кримско ханство|Кримското ханство]]. Во овој период, [[Кримски Татари|Кримските Татари]] го нарекувале ''Кезлев'', а Османлиите ''Ѓузлеве''. Во [[среден век|средниот век]], [[Руси]]те го нарекле ''Козлов'', прилагодувајќи го татарското име. Подоцна градот станал важен центар на [[Кримско ханство|Кримското ханство]]. Во 1783 г. цел Крим влегува во состав на [[Руска Империја|Руската Империја]], и следната година го добива името „Евпаторија“, по древниот крал Митрадат VI Евпатор. Во [[Кримска војна|Кримската војна]], vo 1855 г. се случила значајната [[Битка кај Евпаторија]]. Во 1825 г. истакнатиот полски поет [[Адам Мицкевич]] ја посетил Евпаторија и тука напишал една од неговите „Кримски сонети“. Од големо историско значење за градот е четиривековната [[Џума-џамија (Евпаторија)|Џума-џамија]] — дело на прочуениот [[Отоманско Царство|отомански]] архитект [[Мимар Синан]]. Тука се устоличувале [[Кримско ханство|кримските ханови]], кои дури потоа заминувале за престолнината [[Бахчисарај]]. По припојувањето кон Русија, Евпаторија станала седиште на првосвештеникот на [[Караими]]те. Од особен интерес е верскиот комплекс на седиштето, со своите три последователни двора и влез во облик на триумфална порта. ==Градот денес== Денес Евпаторија е важно [[Црно Море|црноморско]] пристаниште, железничка клучка и одморалиштен град. Во летните месеци населението значајно се зголемува поради многубројните посетители дојдени на летување. Затоа, работата на населението има сезонски карактер — лете има премногу, а зиме премалку работа. Други стопански гранки се [[рибарство]]то, прехранбената индустрија, винарството, [[каменоло|експлоатацијата]] на [[варовник]], ткајаштвото и изработката на градежни материјали, машини и мебел. Градот има бањи со минерална вода, соли и лековити калливи езера и претставувал лекувалиште уште во времето на [[Плиниј Постариот]] (~ 80 г. п.н.е.). Две плажи во Евпаторија носат престижното [[сино знаме]] од мај 2010 г. Заедно со две плажи во [[Јалта]], ова биле првите со ваков статус во земјите на [[Заедница на независни држави|ЗНД]].<ref>[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/66482/ Four beaches in Crimea receive international certificates of cleanliness], Kyiv Post (12 мај 2010)</ref> == Клима == Евпаторија има [[влажна суптропска клима]] (''Cfa'') според [[Кепенова класификација на климата|Кепеновата класификација на климата]], со свежи зими и топли до врели лета. ==Знаменитости== Позначајни знаменитости на Евпаторија се: * [[Џума-џамија (Евпаторија)|Џума-џамија]] * Караимска кенеса * соборна црква „Св. Никола Чудотворец“ * Дервишко теќе == Галерија == <gallery> Податотека:Eupatoria 04-14 img13 StNicholas Cathedral.jpg|Црквата „Св. Никола“ Податотека:Eupatoria 04-14 img16 Karaimskaya Street.jpg|Влез во караимската кенаса Податотека:Eupatoria 04-14 img12 Juma Jami Mosque.jpg|[[Џума-џамија (Евпаторија)|Џума-џамија]] Податотека:Eupatoria 04-14 img11 StElijah Church.jpg|Црквата „Св. Илија“ Податотека:Trams-Eupatoria.jpg|Трамваи во Евпаторија Податотека:Евпатория. Жилой дом..JPG|Современа станбена зграда </gallery> == Поврзано == * [[Евпаторија (општина)]] * [[Битка кај Евпаторија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Eupatoria}} * [http://www.kalamit.info/ Портал на Евпаторија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150321223907/http://kalamit.info/ |date=2015-03-21 }} {{Административна поделба на Крим}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евпаторија| ]] [[Категорија:Градови во Крим]] [[Категорија:Старогрчки градови]] 9pr4pxm7b3bvigamdutgbi1k2mnoqv1 0 1108667 5590573 5588540 2026-07-11T18:46:48Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Geometrisis|Geometrisis]]) и ја поврати преработката 5465767 на SpectralWiz 5590573 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина | name = Смолика | other_name = Σμόλικας | photo = Smolikas_IMG_0118.jpg | photo_caption = Поглед на врвот на Смолика од југ | elevation_m = 2.637 | elevation_ref = <ref name="peaklist">[http://peaklist.org/WWlists/ultras/EuroCoreP1500m.html "Europe Ultra-Prominences"] Peaklist.org. Retrieved 2012-02-19.</ref> | prominence_m = 1.736 | prominence_ref = <ref name="peaklist"/> | listing = ултра | map = Грција | map_caption = Местоположба во Грција | map_size = 260 | label_position = | location = југозападна [[Егејска Македонија]] и [[Северен Епир]], [[Грција]] | range = [[Пинд]] | lat_d = 40 | lat_m = 05 | lat_s = 23 | lat_NS = N | long_d = 20 | long_m = 55 | long_s = 34 | long_EW = E | coordinates_ref = <ref name="peaklist"/> | region = GR | type = | age = }} '''Смолика''' ({{langx|el|Σμόλικας}}, ''Смоликас'', {{langx|rup|Smolcu}}) — највисоката [[планина]] од венецот [[Пинд]], која ја дели [[Егејска Македонија]] на исток, од [[Северен Епир]] на запад. Со [[надморска височина]] од 2.637&nbsp;м, Смолика е втората по висина планина во денешна Грција, по [[Олимп]]. Подрачјето на планината го опфаќа севениот дел од округот [[Јанина (округ)|Јанина]] во [[Епир]] и западниот дел од округот [[Гребен (округ)|Гребен]] во [[Егејска Македонија]]. Околни планини се [[Грамошта]] (Грамос) на север, [[Тимфи]] на југ и [[Пинд]] на југ и исток. Во поширока смисла сочинува дел од Пинд, под кој се подразбира целиот планински систем на денешна западна Грција. На планината Смолика се сместени некои од највисоките населени места во Егејска Македонија и цела денешна Грција, како што се [[Гребен (округ)|гребенското]] село [[Самарина]], [[Коница (општина)|коничкото]] село [[Падеж (село)|Падеж]] и [[Јанина (округ)|јанинското]] село [[Фурка (Јанинско)|Фурка]]. Од Смолика извираат две притоки на [[Бистрица (Егејска Македонија)|Бистрица]] — [[Венетик]] (''Βενέτικος'') и [[Гребенска Река]] (''Γρεβενιώτικος''). Масивот на Смолика има должина од 15-20&nbsp;км во правец исток-запад, а ширина 10&nbsp;км од север кон југ. [[Податотека:Smolikas mountain, Epirus, Greece - seen from northwest (Pirsogianni road) - 01.jpg|thumb|250px|Смолика (во заден план). Поглед од северозапад (патот Пирсојани-Вурбјани).]] [[Податотека:D70-0745-armata-waterzaagmolen.jpg|thumb|250px|Воденица кај с. [[Арматово]], општина [[Коница]]]] == Екологија == За време на [[плеистоцен]]от, северните и источните падини, вкл. и соседните долини биле прекриени со [[ледник|ледници]]. Конечното топење на ледниците се случило пред околу 11.500 години. Смолика е прекриена со густ растителен свет, каде се вбројуваат [[црн бор|црниот бор]], [[муника]]та, [[бука]]та и други широколисни растенија. Под највисоките врвови на планината се сместени и двете [[Змејски Езера]] (''Δρακολίμνη'', Драколимни). Помали планински езера има и на други места по планината. == Планинарски патеки == Смолика има низа врвови чија надморска височина надминува 1.600&nbsp;м. Непосредно на исток од Смолика се врвовите Лемос (2.540&nbsp;м) и Мосија (''Μόσια'', 2.610&nbsp;м). Недалеку од главниот врв на север се сместени Куцуро (''Κούτσουρο'', 2.318&nbsp;м ) и Аркудалона (1.798&nbsp;м). На североисток се наоѓаат врвовите Капетан Цекура (''Καπετάν Τσεκούρα'', 2.253&nbsp;м) и Богдани или Вузи (''Βούζι'', 2.239&nbsp;м). Други врвови на планината се Конското (Αλογότοπος, ''Алоготопос'', 2.230&nbsp;м), Палиострунги (''Παλιοστρούγγι'', 2.221&nbsp;м), Мисорахи (''Μισσοράχη'', 2.217&nbsp;м), Атина (2.106&nbsp;м), Мугурија (2.080&nbsp;м), Далијаполи (Νταλιάπολη, 2.077&nbsp;м), Срнечки Камен (''Πέτρα Γκαγκαράντζα'', Петра Ганкараџа, 2.045&nbsp;м), Смилјани (''Σμίλιανη'', 2.014&nbsp;м), [[Скурџа]] (''Σκούρτ, '', 1.799&nbsp;м), Аница (''Ανίτσα'', 1.700&nbsp;м), Киркори (''Κίρκορη'', 1.860&nbsp;м), Зекири (''Ζεκίρι'', 1.700&nbsp;м), Тамбури (''Ταμπούρι'', 1.878&nbsp;м), Циганското (''Γύφτισα'', Гифтиса, 1.752&nbsp;м), Пророк Илија - Фурка (''Προφήτης Ηλίας Φούρκας'', Профитис Илијас Фуркас, 1.650&nbsp;м) и Клифтис (''Κλέφτης'', 1.846&nbsp;м). Популарните патеки одат до врвовите на Смолика од Самарина од исток, од [[Керасово (Епир)|Керасово]] (Аја Параскеви) од север и од Палиосели и од Падеж од југ. == Поврзано == * [[Пинд]] * [[Тимфи]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Smolikas}} * [http://mountain.bajhui.org/main.php?g2_itemId=5096 Галерија со слики од Смолика] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120201004903/http://mountain.bajhui.org/main.php?g2_itemId=5096 |date=2012-02-01 }} {{Планини во Егејска Македонија}} [[Категорија:Планини во Егејска Македонија]] [[Категорија:Планини во Епир]] [[Категорија:Коница (општина)]] [[Категорија:Гребен (општина)]] [[Категорија:Пинд]] ghyvtat9f2we7zgfhr4dch0y4p6f49u 0 1108691 5590828 4582455 2026-07-12T09:46:36Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Американски драмски филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590828 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Кум 3 | image = GodfatherIII2.jpg | caption = | director = [[Френсис Форд Копола]] | producer = [[Френсис Форд Копола]] | writer = [[Марио Пузо]]<br />[[Френсис Форд Копола]] | starring = [[Ал Пачино]]<br />[[Дајан Китон]]<br />[[Талиа Шири ]]<br />[[Енди Гарсија]]<br />[[Ели Валах]]<br />[[Џо Мантегна]]<br />[[Бридџет Фонда]]<br />[[Џорџ Хамилтон]]<br />[[Софија Копола]] | music = [[Кармин Копола]] | cinematography = [[Гордон Вилис]] | editing = [[Бери Малкин]]<br />[[Лиза Фрухтман]]<br />[[Валтер Мурх]] | studio = [[Zoetrope Studios]] | distributor = Paramount Pictures | released = {{Film date|1990|12|20|[[Беверли Хилс, Калифорнија|Беверли Хилс]]|1990|12|25|[[САД]]}} | runtime = 162 минути | country = {{САД}} | language = англиски | budget = $54 милиони | gross = $136.8 милиони }} {{Закосен наслов|Кум 3}}'''Кум 3''' ([[англиски]]: ''Godfather III'') — американски [[филм]] во режија на [[Френсис Форд Копола]]. Филмот претставува трето продолжение на приказната за мафијашкото семејство Корлеоне. Главните улоги во филмот ги толкуваат: [[Ал Пачино]], [[Енди Гарсија]], и [[Дајан Китон]], додека споредни улоги толкуваат [[Ели Валах]], [[Џо Мантегна]], [[Џорџ Хамилтон]], [[Бридџет Фонда]] и [[Софија Копола]]. Филмот добил неповолни оцени од филмките критичари, но затоа пак постигнал голем комерцијален успех, заработувајќи 136 милиони [[долар]]и. Освен тоа, филмот бил номиниран за седум награди „[[Оскар]]“.<ref name="ReferenceA">„Крајот на мафијашката фамилија Корлеоне“, ''Антена'', број 831, 30.5.2014, стр. 3.</ref> == Содржина == Дејството во филмот се случува во [[1979]] година, кога веќе подостарениот Мајкл Корлеоне се обидува да ги легализира своите бизниси во [[Њујорк]] и во [[Италија]]. Тој исто така чувствува голема вина заради неговото учество во смртта на неговиот брат Фредо. Разведен од Кеј, тој го сака најдоброто за своите деца, затоа го принудува Ентони да учи за адвокат, но Ентони одлучува да биде оперски пејач. Исто така, Кеј и Мајкл едвај успеваат да се смираат, поради дејствијата на Мајкл во претходниот филм. На сцена доаѓа Винцент, кој не е во добри односи со мафијашот Џои Заза (шеф на зделките на Корлеоне во Њујорк) и дури ми го скинува увото. Мајкл одлучува да го вклучи Винцент во неговиот бизнис и го зема како свој заштитник. Мајкл сака да земе акции во фирмата 'Интернационале Имобилиаре' и потпаѓа на скамот на главниот на Ватиканската банка и неговите соработници. Но и мафијашите сакаат акции од оваа фирма и Мајкл ги поткупува со парите направени од продажбата на неговите зделки од Лас Вегас. Џои го декларира Мајкл за свој противник и испраќа атентатори да го убијаат Мајкл и повеќето од мафијашките шевови, но Мајкл успева да го преживее овој напад благодарение на Винцент. Мајкл е подоцна хоспитализиран, додека Винцент влегува во романтична врска со неговата ќерка, Мери. Винцент успева и да го ликвидира Џои. Мајкл се опоравува и му наредува на Винцент да ја престане врската со Мери, од страв за нејзиниот живот. Алтобело, стар мафијаш, сака да го убие Мајкл поради неговите дејствија и затоа го праќа платениот убиец Моска да го убие. Драгиот и стар пријател на Мајкл, Томасино, е убиен од Моска и Мајкл дознава за неговата смртта. Тој се проштава со својот стар пријател и го именува Винцент за шеф на мафијашката фамилија Корлеоне. Винцент ги убива сите што му згешија на Мајкл. Мајкл оди на настапот на неговиот син и таму се случува трагедија, Мери е убиена откако Моска се обидува да го убие Мајкл, а Винцент го убива Моска. Мајкл подоцна се преселува во вилата на Дон Томасино и таму тивко и мирно умира.<ref name="ReferenceA"/><ref>''Антена'', број 869, 20.2.2015, стр. 17.</ref> == Глумци == * [[Ал Пачино]] како [[Мајкл Корлеоне]] * [[Енди Гарсија]] како [[Винцент Корлеоне]] * [[Дајан Китон]] како [[Кеј Адамс-Корлеоне]] * [[Талиа Шири]] како [[Кони Корлеоне]] * [[Софија Копола]] како [[Мери Корлеоне]] * [[Ели Валах]] како [[Дон Алтобело]] * [[Џорџ Хамилтон (актер)|Џорџ Хамилтон]] како Б. Џ. Харисон * [[Џо Мантегна]] како [[Џои Заза]] * [[Ричард Брајт (актер)|Ричард Брајт]] како [[Ал Нери]] * [[Бридџет Фонда]] како Грејс Хамилтон * [[Раф Валон]] како [[Поглавар Ламберто]] * [[Франц Д'Амбросио]] како [[Ентони Корлеоне]] * [[Донал Донели]] како [[Архиепископ Гилдеј]] * [[Хелмут Бергер]] како Фредерик Кејнзиг * [[Дон Новело]] како Доминик Абандо * [[Џон Савејџ (актер)|Џон Савејџ]] како Татко Андреј Хеген * [[Марио Донатоне]] како Моска * [[Виторио Дусе]] како [[Дон Томасино]] * [[Ензо Робути]] како Дон Лицио Лучеси * [[Ал Мартино]] како [[Џони Фонтејн]] == За филмот == Иако двата последни филма ја завршија сагата на Корлеоне, Копола одлучил да направи трет филм заради неговата лоша финансиска состојба после неуспехот на "Еден од Срцето" (1982), преземајќи ја долгогодишната понуда на Парамаунт за да направи трет филм. Ал Пачино, Диана Китон, Талиа Шири се враќаат во овој филм, додека Роберт Дувал одбил да учествува во филмот поради разликите на платите помеѓу него и Пачино. Тогаш Копола бил принуден да создаде нов лик кој ќе го замени ликот на Том Хеген, игран од Џорџ Хамилтон. Првиот нацрт на сценариото го напишал Дин Ризнер во 1979 година, врз основа на приказната на Марио Пузо. Оваа сценарио се фокусираше околу синот на Мајкл Корлеоне, Ентони, поморски офицер кој работел за ЦИА, и вмешаноста на семејството Корлеоне со заговор за атентат врз диктатор од Средна Америка. Речиси ниту еден од елементите од оваа сценарио не се пренел во финалниот филм, но една сцена од филмот, во која двајца мажи навалуваат во куќата на Винцент постои во нацртот на Ризнер и е речиси непроменет. Копола сметал дека Сагата на Кум била всушност приказната на Мајкл, една за тоа како "добар човек станува злобен", дека Мајкл навистина "не платил за своите гревови" направени во вториот филм и сакал ова последна глава да го демонстрира тоа. Во согласност со таа тема, Копола целосно го променил сценариото. Џулија Робертс првично учествувала како Мери, но падна поради конфликти во распоредот. Мадона сакаше да ја одигра улогата, но Копола сметаше дека е премногу стара за таа улога. Ребека Шефер беше ставена на аудиција, но беше убиена. Винона Рајдер се повлече од филмот во последен момент. На крајот Софија Копола, ќерката на режисерот, ја доби улогата на ќерката на Мајкл Корлеоне. Нејзината многу критикувана перформанса резултираше со обвинување на нејзиниот татко за непотизам, обвинение кое Копола го негираше. Тој рече дека го наоѓа иронично тоа дека критичарите "ја користат неговата ќерка за да го нападнат", додека ликот на Мери ја плаќа цената за гревовите на нејзиниот татко. Софија Копола претходно играше како новороденче за време на крштевањето/убиствата на крајот во првиот филм. Таа исто така се појавила и во вториот филм како мало имигрантско дете кога деветгодишниот Вито Корлеоне пристигнува во Њујорк. И други роднини на Копола учествуваат во филмот. Копола му дозволи и на Кетрин Скорсезе, мајката на Мартин Скорсезе, да учествува во филмот во мала улога. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на сицилијански јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Криминалистички филмови]] [[Категорија:Криминалистички драмски филмови]] [[Категорија:Филмови за мафијата]] [[Категорија:Филмови на Френсис Форд Копола]] [[Категорија:Сценарија на Марио Пузо]] [[Категорија:Сценарија на Френсис Форд Копола]] [[Категорија:Филмови композирани од Нино Рота]] [[Категорија:Филмови со Ал Пачино]] [[Категорија:Филмови со Дајан Китон]] [[Категорија:Филмови со Енди Гарсија]] [[Категорија:Филмски продолженија]] [[Категорија:Филмови на Zoetrope Studios]] [[Категорија:Филмови што се одвиваат во 1979]] [[Категорија:Филмови што се одвиваат во 1980]] [[Категорија:Филмови што се одвиваат во Италија]] [[Категорија:Филмови што се одвиваат во Њу Џерси]] [[Категорија:Филмови што се одвиваат во Њујорк]] [[Категорија:Филмови што се одвиваат во Сицилија]] [[Категорија:Филмови што се одвиваат во Ватикан]] [[Категорија:Филмови снимени во Њу Џерси]] [[Категорија:Филмови снимени во Њујорк]] [[Категорија:Филмови снимени во Рим]] [[Категорија:Филмови засновани на романи]] [[Категорија:Филмови засновани на романи за организиран криминал]] [[Категорија:Кум Филмови]] [[Категорија:Филмови на Paramount Pictures]] [[Категорија:Американски драмски филмови]] jyu5iajtf3zxlgzh9yozetj40oaswmf 0 1111535 5590546 5435165 2026-07-11T17:36:50Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590546 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Grindavík apríl 2025.jpg|мини|Авионски поглед кон Кринтавик]] '''Кринтавик''' ({{langx|is|Grindavík}}) — [[град]] во југозападниот дел на [[Исланд]], односно спаѓа во регионот [[Јужен Полуостров (Исланд)|Јужен Полуостров]], брои околу 2.800 жители и е [[Градови во Исланд|тринаесетти град по големина во Исланд]]. Градот е поврзан со копнен, воден и воздушен [[сообраќај]]. Кринтавик, заедно со уште неколку градови во земјата, се смета за еден од поважните и поголемите населени места во [[држава]]та. {{Исланд-никулец}} {{Општини во Исланд}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Градови во Исланд]] [[Категорија:Општини во Исланд]] [[Категорија:Јужен Полуостров (Исланд)]] [[Категорија:Напуштени градови]] f88af9wzt6stotadbmds46e9n2sdm6q 0 1114740 5590857 5110453 2026-07-12T10:13:34Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590857 wikitext text/x-wiki '''„Песочната книга“''' ([[шпански]]: ''El libro de arena'') е расказ на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]], оригинално, објавен [[1975]] година, како дел од [[Книга од песок|истоимената збрика]]. [[File: Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern.jpg|thumb|Хорхе Луис Борхес]] == Содржина == Главниот јунак на расказот е самец кого одненадеж го посетува непознат човек, [[Шкотланѓанец (расказ)|Шкотланѓанец]], облечен во сив костум и со сив куфер. Странецот, кој е продавач на библии, му нуди една непозната [[книга]] која ја купил во [[Индија]]. Таа се вика ''Песочната книга'', бидејќи нема почеток ни крај. Станува збор за необична книга во која постојано се поместуваат страниците, која секојпат почнува на поинаков начин и колку и да се вртат листовите, таа нема крај. Главниот лик во расказот се согласува да ја купи за одредена сума [[пари]] и во замена за едно издание на [[Библија]]та на [[готски јазик]]. Бидејќи сфаќа дека се работи за волшебна книга, тој решава да се ослободи од неа и скришум ја остава во Националната библиотека каде работел пред да се пензионира.<ref>Владимир Јанковски (уредник), ''Пат околу светот во 20 раскази: Антологија на светскиот расказ'', Темплум, Скопје, 2011, стр. 7-14.</ref> <ref>Хорхе Луис Борхес, ''Книга од песок''. Скопје: Бегемот, 2015, стр. 108-113.</ref> <ref>Horhe Luis Borhes, ''Peščana knjiga''. Beograd: Paidea, 2009, стр. 107-112.</ref> ==Изданија на македонски јазик== Расказот бил објавен на [[македонски јазик]] во [[2011]] година, од издавачката куќа „[[Темплум]]“, а како дел од збирката „[[Пат околу светот во 20 раскази]]“. Преводот на [[македонски јазик]] го извршила Бојана Богдановска. Во [[2015]] година, расказот (насловен како „Книгата од песок“) бил објавен како дел од збирката раскази „[[Книга од песок]]“, издание на „[[Бегемот (Издавачка куќа)|Бегемот]]“, а во превод на Ненад Велковски.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Книга од песок''. Скопје: Бегемот, 2015, стр. 108-113.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Хорхе Луис Борхес]] [[Категорија:Изданија на Темплум]] [[Категорија:Изданија на Бегемот]] [[Категорија:Појавено во 2011 година во Македонија]] [[Категорија:Аргентински раскази]] n9h1cznj4lpycfx6biwebuoye7h9wb2 0 1114752 5590874 4541855 2026-07-12T10:43:06Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590874 wikitext text/x-wiki '''Паѓање''' е расказ на полскиот писател [[Славомир Мрожек]]. Расказот е објавен на [[македонски јазик]] во [[2011]] година, од издавачката куќа „[[Темплум]]“, како дел од збирката „[[Пат околу светот во 20 раскази]]“. Преводот на македонски јазик го извршил [[Ѓорѓи Крстевски (писател)|Ѓорѓи Крстевски]]. [[Податотека:Slawomir Mrozek.JPG|мини|Славомир Мрожек]] == Содржина == Расказот зборува за еден [[човек]] кој паѓа надолу, во провалија без крај. На почетокот, тој се обидува да се задржи, но при обидот да се фати за една гранка, нему му се придружува друг човек, кој исто така паѓа. Всушност, тие забележуваат дека наоколу паѓаат многу [[луѓе]], кои се однесуваат на различни начини: некои се плашат, други се отмени, а трети се груби. Наеднаш, тие се доближуваат до една мала [[планета]], направена од луѓе кои паѓаат заедно, држејќи се за [[раце]]те. Сепак, во последен миг, сосема случајно, тие успеваат да се спасат, но потоа запаѓаат во зона со [[магла]], каде нивните лица полека исчезнуваат, а рацете им се разделуваат.<ref>Владимир Јанковски (уредник), ''Пат околу светот во 20 раскази: Антологија на светскиот расказ'', Темплум, Скопје, 2011, стр. 181-193.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија: Полски раскази]] [[Категорија: Дела на Славомир Мрожек]] [[Категорија: Изданија на Темплум]] jqmrtzeznyc0q890w8mvzpmkhv3i4nz 0 1117242 5590590 5315928 2026-07-11T20:51:27Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5590590 wikitext text/x-wiki [[Податотека:PartComplexaIRealDeLImpedancia.jpg|мини|Графички приказ на [[Електрична импеданса|импеданса]], реактансата е претставена на вертикалната оска.]] '''Реактанса''' — спротивставеност на промена на елементот во колото на [[електрична струја|електричната струја]] или [[напон]] кај електричните и електронските системи како резултат на неговиот индуктивитет или капацитет. [[Електрично поле|Електричното поле]] се спротивставува на промената на напонот на елементот, додека [[магнетно поле|магнетното поле]] се спротивставува на промената на струјата. Реактансата е слична со [[електрична отпорност|електричната отпорност]], но се разликува во неколку аспекти. Идеален отпорник има нула реактанса, додека идеалниот [[калем]] ([[индуктивитет]]) и [[кондензатор]] целосно се состојат од реактанса. Интензитетот на реактансата на калем е пропорционална на честотата, додека интензитетот на реактансата на кондензатор е обратнопропорционална на [[честота]]та. == Анализа == Во фазната анализа, реактансата се користи за пресметка на амплитудата и фазните промени на наизменична синусоидна струја која протекува низ елементот во колото. Се означува со симболот <math>\scriptstyle{X}</math>. Реактансата <math>\scriptstyle{X}</math> и [[Електрична отпорност|отпорноста]] <math>\scriptstyle{R}</math> се компоненти на [[Електрична импеданса|импедансата]] <math>\scriptstyle{Z}</math>. :<math>Z = R + jX\,</math> :каде *<math>\scriptstyle{Z}</math> е [[Електрична импеданса|импеданса]], мерена во омови. *<math>\scriptstyle{R}</math> е [[Електрична отпорност|отпорност]], мерена во омови. *<math>\scriptstyle{X}</math> е реактанса, мерена во омови. *<math>\scriptstyle j \;=\; \sqrt{-1}</math> И капацитивната реактанса <math>\scriptstyle{X_C}</math> и индуктивната реактанса <math>\scriptstyle{X_L}</math> придонесуваат во вкупната реактанса <math>\scriptstyle{X}</math>. :<math>{X = X_L - X_C = \omega L -\frac {1} {\omega C}}</math> :каде * <math>\scriptstyle{X_C}</math> е капацитивна реактанса, мерена во омови * <math>\scriptstyle{X_L}</math> е индуктивна реактанса, мерена во омови * <math>\omega</math> е аголната честота, <math>2\pi</math> пати по честотата во Hz Иако и <math>\scriptstyle{X_L}</math> и <math>\scriptstyle{X_C}</math> се позитивни по договор, капацитивната реактанса <math>\scriptstyle{X_C}</math> негативно придонесува на вкупната реактанса. Така, * Ако <math>\scriptstyle X \;>\; 0</math>, се вели дека реактансата е индуктивна. * Ако <math>\scriptstyle X \;=\; 0</math>, се вели дека импедансата е чиста отпорност. * Ако <math>\scriptstyle X \;<\; 0</math>, се вели дека реактансата е капацитивна. == Капацитивна реактанса == '''Капацитивната реактанса''' е спротивставување на промената на напонот на некој елемент. Капацитивната реактанса <math>\scriptstyle{X_C}</math> е обратнопропорционална на [[честота]]та на сигналот <math>\scriptstyle{f}</math> (или [[Аголна честота|аголната честота]] ω) и капацитетот <math>\scriptstyle{C}</math>.<ref>Irwin, D. (2002). ''Basic Engineering Circuit Analysis'', page 274. New York: John Wiley & Sons, Inc.</ref> :<math>X_C = \frac {1} {\omega C} = \frac {1} {2\pi f C}</math> <ref>http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/hframe.html</ref> Кондензаторот се состои од два проводници раздвоени со изолатор кој се нарекува и диелектрик. Кондензаторот се состои од два проводници раздвоени со изолатор кој се нарекува и диелектрик. На ниски честоти кондензаторот е отворено коло бидејќи не протекува струја низ диелектрикот. Доведувањето на еднонасочен напон на кондензаторот предизвикува акумулирање позитивен полнеж на едната страна и негативен на другата; електричното поле предизвикано од акумулираниот полнеж е изворот на спротивставување на струјата. Кога потенцијалот придружен на полнежот точно одговара на доведениот напон, струјата се сведува на нула. Под дејство на наизменично напојување, кондензаторот ќе акумулира само ограничена количина на полнеж пред потенцијалната разлика да го смени поларитетот и полнежот да се растури. Колку е повисока честотата, толку е помал акумулираниот полнеж и помало е спротивставувањето на струјата. == Индуктивна реактанса == '''Индуктивната реактанса''' е спротивставување на промената на струјата низ елемент во колото. Индуктивната реактанса <math>\scriptstyle{X_L}</math> Индуктивната реактанса е пропорционална на честотата на синусоидниот сигнал <math>\scriptstyle{f}</math> и индуктивитетот <math>\scriptstyle{L}</math>. :<math>X_L = \omega L = 2\pi f L</math> Средната струја која тече низ индуктивитетот <math>\scriptstyle{L}</math> во серија со синусоиден наизменичен извор со амплитуда <math>\scriptstyle{A}</math> и честота <math>\scriptstyle{f}</math> еднаква е на: :<math>I_L = {A \over \omega L} = {A \over 2\pi f L}.</math> Средната струја која тече низ индуктивитетот <math>\scriptstyle{L}</math> во серија со квадратен наизменичен извор со амплитуда <math>\scriptstyle{A}</math> и честота <math>\scriptstyle{f}</math> еднаква е на: :<math>I_L = {A \pi^2 \over 8 \omega L} = {A\pi \over 16 f L}</math> Од каде излегува дека индуктивната реактанса на квадратен бран е <math>X_L = {16 \over \pi} f L</math> Кој било проводник со конечни димензии има индуктивност; индуктивноста се зголемува со повеќекратно вртење во електромагнетен калем. Фарадеевиот закон за електромагнетна индукција ја дава контра-електромоторната сила <math>\scriptstyle{\mathcal{E}}</math> (напон кој се спротивставува на струјата) која е предизвикана од стапката на промена на густината на магнетниот флукс <math>\scriptstyle{B}</math> низ струјната намотка. :<math>\mathcal{E} = -{{d\Phi_B} \over dt}</math> За индуктивитет кој се состои од калем со <math>\scriptstyle N</math> намотки се добива: :<math>\mathcal{E} = -N{d\Phi_B \over dt}</math> Контра-електромоторната сила е извор на спротивставување на струјниот тек. Постојана еднонасочна струја има нула стапка на промена и го гледа индуктивитетот како кратка врска (вообичаено се прави од материјал со мала отпорност). Наизменичната струја има временски упросечена стапка на промена која е пропорционална на честотата што предизвикува зголемување на индуктивната реактанса со честотата. == Фазно позиционирање == Фазата на напонот низ чисто реактивен елемент (кондензатор со бесконечна отпорност или индуктивитет со нула отпорност) ја ''доцни'' струјата за <math>\scriptstyle{\pi/2}</math> радијани за капацитивна реактанса и ''предничи'' за <math>\scriptstyle{\pi/2}</math> радијани за индуктивна реактанса. Треба да се напомене дека без познавање на отпорноста и реактансата не може да се одреди односот меѓу напонот и струјата. Потеклото на различните ознаки за капацитивна и индуктивна реактанса е фазниот фактор во импедансата. :<math>\begin{align} \tilde{Z}_C &= {1 \over \omega C}e^{j(-{\pi \over 2})} = -j\left({ \frac{1}{\omega C}}\right) = -jX_C \\ \tilde{Z}_L &= \omega Le^{j{\pi \over 2}} = j\omega L = jX_L\quad \end{align}</math> За реактивна компонента синусоидниот напон низ компонента е во квадратура (Пи/2 фазна разлика) со синусоидната струја низ компонентата. Компонентата наизменично апсорбира енергија од колото и потоа ја враќа енергијата во колото, што значи дека чистата реактанса не растура енергија. ==Литература== # Pohl R. W. ''Elektrizitätslehre.'' – Berlin-Göttingen-Heidelberg: Springer-Verlag, 1960. # Popov V. P. ''The Principles of Theory of Circuits.'' – M.: Higher School, 1985, 496 p. (In Russian). # Küpfmüller K. ''Einführung in die theoretische Elektrotechnik,'' Springer-Verlag, 1959. # {{Наведена книга | author = Young, Hugh D. |author2=Roger A. Freedman and A. Lewis Ford | title = Sears and Zemansky's University Physics | origyear = 1949 | year = 2004 | edition = 11| accessdate = | publisher = Addison Wesley | location = [[San Francisco]] | isbn= 0-8053-9179-7}} <references/> == Надворешни врски == * [http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/java/inductivereactance/index.html Нагледно објаснување на реактансата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120615063902/http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/java/inductivereactance/index.html |date=2012-06-15 }} {{en}} [[Категорија:Електроника]] [[Категорија:Електротехника]] [[Категорија:Физички величини]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 7kvn3rq27k8idtonsu1u5y4z616gr9o 0 1126406 5590594 5226887 2026-07-11T20:55:42Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5590594 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Гликозурија | synonyms = Глукозурија | image = Beta-D-Glucose.svg | caption = [[Глукоза]] | pronounce = | specialty = [[Ендокринологија]] | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = [[Дијабет]], [[дехидрирање]] | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''Гликозурија''' или '''глукозурија''' — екскреција на [[гликоза]] во урината. Вообичаенo, урината не содржи гликоза бидејќи таа во тубулите се реапсорбира повторно во крвотокот. Гликозуријата најчество настанува поради зголемена концентрација на гликоза во крвта, најчесто при неконтролиран дијабетес мелитус. Поретко, гликозурија настанува поради интринзичен проблем со реапсорпцијата на гликоза во бубрезите, состојба наречена ренална гликозурија. == Надворешни врски == {{Medical resources | DiseasesDB = 5323 | ICD10 = {{ICD10|R|81||r|80}} | ICD9 = {{ICD9|791.5}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D006029 }} [[Категорија:Шеќерна болест]] [[Категорија:Абнормални клинички и лабораториски наоди за урина]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 3k3ks97c4iwqxqgtovgll35245f3ao3 0 1131616 5590740 5547843 2026-07-12T07:11:53Z نوفاك اتشمان 11549 отстранета [[Категорија:Мировни договори на Србија]]; додадена [[Категорија:Договори на Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590740 wikitext text/x-wiki {{Infobox Treaty | name = Нејски договор | long_name = | image = Map of Bulgaria after Treaty of Neuilly-sur-Seinе-mk.svg | image_width = 340px | caption = Бугарија по Нејскиот договор | type = | date_drafted = | date_signed = 27 ноември 1919 | location_signed = [[Неј на Сена]], [[Франција]] | date_sealed = | date_effective = | condition_effective = [[Ратификација]] од Бугарија и [[Голема четворка (Прва светска војна)|четирите најголеми Сојузнички сили]]. | date_expiration = | signatories = {{знамеикона|Bulgaria}} [[Царство Бугарија|Бугарија]]<hr />{{знамеикона|France}} [[Трета Француска Република|Франција]]<br />{{flagcountry|Kingdom of Greece|1863}}<br />{{flagcountry|Kingdom of Italy}}<br />{{flagcountry|Empire of Japan}}<br />{{знамеикона|Romania}} [[Кралство Романија|Романија]]<br />{{знаме|Kingdom of Serbia}}<br>{{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Ireland}}<br />{{знаме|United States|1912}}<br />{{Collapsible list | title = Други Сојузнички сили | {{знаме|Belgium}} | {{знамеикона|Republic of China (1912–49)|1912}} [[Република Кина (1912–49)|Република Кина]] | {{знаме|Cuba}} | {{flagcountry|Kingdom of Hejaz|1917}} | {{знамеикона|Poland|1919}} [[Втора Полска Република|Полска]] | {{знаме|Portugal}} | {{знаме|Thailand|name=Сиам}} | {{знамеикона|Czechoslovakia}} [[Прва Чехословачка Република|Чехословачка]] }} | parties = | depositor = Влада на Франција | languages = [[Француски јазик|француски]] (примарен), [[Англиски јазик|англиски]], [[италијански јазик|италијански]] | website = | wikisource = }} '''Нејски мировен договор''' — договор потишан на [[27 ноември]] [[1919]] година во [[Неј на Сена]] во близина на [[Париз]]<ref>{{Citation |last= |first= |author-link= |year= 1921|editor-last= |editor-first= |contribution= Treaty between the Principal Allied and Associated Powers and Bulgaria and Protocol, signed at Neuilly-sur-Seine at November 27, 1919 |title= Peace Treaties, Various Treaties and Agreements between the Allied and Associated Powers and Serb-Croat-Slovene State, Roumania, Bulgaria, Hungary and Turkey, together with some other agreements signed by the Peace Conference at Paris and Saint-Germain-En-Laye, presented by Mr. Lodge, April 25, 1921 |edition= |publisher= 67th Congress, 1st Session, Senate, Document No. 7 |publication-date=1921|publication-place= Washington, Government Printing Office |pages= 47–162 |url=https://archive.org/stream/peacetreaties00alli#page/46/mode/2up |accessdate=2013-01-02 }}</ref><ref>{{Citation |last= |first= |author-link= |year= 1920|editor-last= |editor-first= |title= Treaty of Peace between the Allied and Associated Powers and Bulgaria,and Protocol, Neuilly-sur-Seine, November 27, 1919, printed by the order of Parliament |edition= |publisher= J. de Labroquerie Taché, printer to the King's Most Excellent Majesty |publication-date=1920 |publication-place= Ottawa |pages= |url=https://archive.org/stream/treatyofpeacebet00alliuoft#page/n3/mode/2up |accessdate=2013-01-03 }}</ref>, помеѓу земјите победнички во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и [[Бугарија]] како претставник на поразените. Договорот стапил во сила на [[9 септември]] [[1920]] година. == Територијални отстапки == Договорот и наложил на Бугарија да отстапи различни територии како поразена страна. Така, според договорот, Бугарија требало: * да ја предаде [[Западна Тракија]] на [[Антанта]]та (која пак ја доделила на [[Грција]] на [[Конференција во Санремо|конференцијата во Санремо]]), прекинувајќи го директниот излез на Бугарија во [[Егејско Море|Егејското Море]]. Размена на население (не било задолжително) следело помеѓу Бугарија и Грција. * да отстапи површина од 2.563 км² на својата западна граница со [[Кралство Југославија|Кралство СХС]]. * да ја врати [[Добруџа]], која според [[Букурешки договор (1918)|Букурешкиот договор]] била делумно отстапена на Бугарија и делумно на [[Централни сили|Централните сили]] на [[Романија]], со што била вратена границата утврдена со [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]] од [[1913]] година. * да ја намали својата војска на 20.000 војници. * да плати репарации од 100 милиони фунти. * да го признае постоењето на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Церемонијата на потпишување била одржана во Градското собрание на градот<ref>[http://www.ville-neuillysurseine.fr/1-13291-Son-histoire.php Neuilly-sur-Seine official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212002741/http://www.ville-neuillysurseine.fr/1-13291-Son-histoire.php |date=2007-12-12 }} (in French)</ref>. Во Бугарија, резултатите од договорот се популарно познати како ''Втора национална катастрофа''. Подоцна Бугарија ја вратила Јужна Добруја како резултат на [[Договор од Крајова|договорот од Крајова]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Париска мировна конференција (1919)]] [[Категорија:Мировни договори на Бугарија]] [[Категорија:Договори на Југославија]] [[Категорија:Мировни договори на Италија]] [[Категорија:Мировни договори на Јапонија]] [[Категорија:Мировни договори на Грција]] [[Категорија:Мировни договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Мировни договори на САД]] [[Категорија:Мировни договори на Франција]] [[Категорија:Мировни договори на Белгија]] [[Категорија:Мировни договори на Кина]] [[Категорија:Западна Тракија]] [[Категорија:Бугарско-грчка граница]] [[Категорија:Договори од Првата светска војна]] [[Категорија:Македонија во Првата светска војна]] [[Категорија:Меѓународни договори за територијални промени]] rv0s4p4okos2snoib5xieg91ag8mdzn 5590741 5590740 2026-07-12T07:12:05Z نوفاك اتشمان 11549 отстранета [[Категорија:Договори на Југославија]]; додадена [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590741 wikitext text/x-wiki {{Infobox Treaty | name = Нејски договор | long_name = | image = Map of Bulgaria after Treaty of Neuilly-sur-Seinе-mk.svg | image_width = 340px | caption = Бугарија по Нејскиот договор | type = | date_drafted = | date_signed = 27 ноември 1919 | location_signed = [[Неј на Сена]], [[Франција]] | date_sealed = | date_effective = | condition_effective = [[Ратификација]] од Бугарија и [[Голема четворка (Прва светска војна)|четирите најголеми Сојузнички сили]]. | date_expiration = | signatories = {{знамеикона|Bulgaria}} [[Царство Бугарија|Бугарија]]<hr />{{знамеикона|France}} [[Трета Француска Република|Франција]]<br />{{flagcountry|Kingdom of Greece|1863}}<br />{{flagcountry|Kingdom of Italy}}<br />{{flagcountry|Empire of Japan}}<br />{{знамеикона|Romania}} [[Кралство Романија|Романија]]<br />{{знаме|Kingdom of Serbia}}<br>{{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Ireland}}<br />{{знаме|United States|1912}}<br />{{Collapsible list | title = Други Сојузнички сили | {{знаме|Belgium}} | {{знамеикона|Republic of China (1912–49)|1912}} [[Република Кина (1912–49)|Република Кина]] | {{знаме|Cuba}} | {{flagcountry|Kingdom of Hejaz|1917}} | {{знамеикона|Poland|1919}} [[Втора Полска Република|Полска]] | {{знаме|Portugal}} | {{знаме|Thailand|name=Сиам}} | {{знамеикона|Czechoslovakia}} [[Прва Чехословачка Република|Чехословачка]] }} | parties = | depositor = Влада на Франција | languages = [[Француски јазик|француски]] (примарен), [[Англиски јазик|англиски]], [[италијански јазик|италијански]] | website = | wikisource = }} '''Нејски мировен договор''' — договор потишан на [[27 ноември]] [[1919]] година во [[Неј на Сена]] во близина на [[Париз]]<ref>{{Citation |last= |first= |author-link= |year= 1921|editor-last= |editor-first= |contribution= Treaty between the Principal Allied and Associated Powers and Bulgaria and Protocol, signed at Neuilly-sur-Seine at November 27, 1919 |title= Peace Treaties, Various Treaties and Agreements between the Allied and Associated Powers and Serb-Croat-Slovene State, Roumania, Bulgaria, Hungary and Turkey, together with some other agreements signed by the Peace Conference at Paris and Saint-Germain-En-Laye, presented by Mr. Lodge, April 25, 1921 |edition= |publisher= 67th Congress, 1st Session, Senate, Document No. 7 |publication-date=1921|publication-place= Washington, Government Printing Office |pages= 47–162 |url=https://archive.org/stream/peacetreaties00alli#page/46/mode/2up |accessdate=2013-01-02 }}</ref><ref>{{Citation |last= |first= |author-link= |year= 1920|editor-last= |editor-first= |title= Treaty of Peace between the Allied and Associated Powers and Bulgaria,and Protocol, Neuilly-sur-Seine, November 27, 1919, printed by the order of Parliament |edition= |publisher= J. de Labroquerie Taché, printer to the King's Most Excellent Majesty |publication-date=1920 |publication-place= Ottawa |pages= |url=https://archive.org/stream/treatyofpeacebet00alliuoft#page/n3/mode/2up |accessdate=2013-01-03 }}</ref>, помеѓу земјите победнички во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и [[Бугарија]] како претставник на поразените. Договорот стапил во сила на [[9 септември]] [[1920]] година. == Територијални отстапки == Договорот и наложил на Бугарија да отстапи различни територии како поразена страна. Така, според договорот, Бугарија требало: * да ја предаде [[Западна Тракија]] на [[Антанта]]та (која пак ја доделила на [[Грција]] на [[Конференција во Санремо|конференцијата во Санремо]]), прекинувајќи го директниот излез на Бугарија во [[Егејско Море|Егејското Море]]. Размена на население (не било задолжително) следело помеѓу Бугарија и Грција. * да отстапи површина од 2.563 км² на својата западна граница со [[Кралство Југославија|Кралство СХС]]. * да ја врати [[Добруџа]], која според [[Букурешки договор (1918)|Букурешкиот договор]] била делумно отстапена на Бугарија и делумно на [[Централни сили|Централните сили]] на [[Романија]], со што била вратена границата утврдена со [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]] од [[1913]] година. * да ја намали својата војска на 20.000 војници. * да плати репарации од 100 милиони фунти. * да го признае постоењето на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Церемонијата на потпишување била одржана во Градското собрание на градот<ref>[http://www.ville-neuillysurseine.fr/1-13291-Son-histoire.php Neuilly-sur-Seine official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212002741/http://www.ville-neuillysurseine.fr/1-13291-Son-histoire.php |date=2007-12-12 }} (in French)</ref>. Во Бугарија, резултатите од договорот се популарно познати како ''Втора национална катастрофа''. Подоцна Бугарија ја вратила Јужна Добруја како резултат на [[Договор од Крајова|договорот од Крајова]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Париска мировна конференција (1919)]] [[Категорија:Мировни договори на Бугарија]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] [[Категорија:Мировни договори на Италија]] [[Категорија:Мировни договори на Јапонија]] [[Категорија:Мировни договори на Грција]] [[Категорија:Мировни договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Мировни договори на САД]] [[Категорија:Мировни договори на Франција]] [[Категорија:Мировни договори на Белгија]] [[Категорија:Мировни договори на Кина]] [[Категорија:Западна Тракија]] [[Категорија:Бугарско-грчка граница]] [[Категорија:Договори од Првата светска војна]] [[Категорија:Македонија во Првата светска војна]] [[Категорија:Меѓународни договори за територијални промени]] ply33sk6kikum47l9osnpcrfw4kbhvb 5590742 5590741 2026-07-12T07:13:20Z نوفاك اتشمان 11549 + 5590742 wikitext text/x-wiki {{Infobox Treaty | name = Нејски договор | long_name = | image = Map of Bulgaria after Treaty of Neuilly-sur-Seinе-mk.svg | image_width = 340px | caption = Бугарија по Нејскиот договор | type = | date_drafted = | date_signed = 27 ноември 1919 | location_signed = [[Неј на Сена]], [[Франција]] | date_sealed = | date_effective = | condition_effective = [[Ратификација]] од Бугарија и [[Голема четворка (Прва светска војна)|четирите најголеми Сојузнички сили]]. | date_expiration = | signatories = {{знамеикона|Bulgaria}} [[Царство Бугарија|Бугарија]]<hr />{{знамеикона|France}} [[Трета Француска Република|Франција]]<br />{{flagcountry|Kingdom of Greece|1863}}<br />{{flagcountry|Kingdom of Italy}}<br />{{flagcountry|Empire of Japan}}<br />{{знамеикона|Romania}} [[Кралство Романија|Романија]]<br />{{flagcountry|Кралство Југославија|name=Кралство на Србите, Хрватите и Словенците}}<br>{{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Ireland}}<br />{{знаме|United States|1912}}<br />{{Collapsible list | title = Други Сојузнички сили | {{знаме|Belgium}} | {{знамеикона|Republic of China (1912–49)|1912}} [[Република Кина (1912–49)|Република Кина]] | {{знаме|Cuba}} | {{flagcountry|Kingdom of Hejaz|1917}} | {{знамеикона|Poland|1919}} [[Втора Полска Република|Полска]] | {{знаме|Portugal}} | {{знаме|Thailand|name=Сиам}} | {{знамеикона|Czechoslovakia}} [[Прва Чехословачка Република|Чехословачка]] }} | parties = | depositor = Влада на Франција | languages = [[Француски јазик|француски]] (примарен), [[Англиски јазик|англиски]], [[италијански јазик|италијански]] | website = | wikisource = }} '''Нејски мировен договор''' — договор потишан на [[27 ноември]] [[1919]] година во [[Неј на Сена]] во близина на [[Париз]]<ref>{{Citation |last= |first= |author-link= |year= 1921|editor-last= |editor-first= |contribution= Treaty between the Principal Allied and Associated Powers and Bulgaria and Protocol, signed at Neuilly-sur-Seine at November 27, 1919 |title= Peace Treaties, Various Treaties and Agreements between the Allied and Associated Powers and Serb-Croat-Slovene State, Roumania, Bulgaria, Hungary and Turkey, together with some other agreements signed by the Peace Conference at Paris and Saint-Germain-En-Laye, presented by Mr. Lodge, April 25, 1921 |edition= |publisher= 67th Congress, 1st Session, Senate, Document No. 7 |publication-date=1921|publication-place= Washington, Government Printing Office |pages= 47–162 |url=https://archive.org/stream/peacetreaties00alli#page/46/mode/2up |accessdate=2013-01-02 }}</ref><ref>{{Citation |last= |first= |author-link= |year= 1920|editor-last= |editor-first= |title= Treaty of Peace between the Allied and Associated Powers and Bulgaria,and Protocol, Neuilly-sur-Seine, November 27, 1919, printed by the order of Parliament |edition= |publisher= J. de Labroquerie Taché, printer to the King's Most Excellent Majesty |publication-date=1920 |publication-place= Ottawa |pages= |url=https://archive.org/stream/treatyofpeacebet00alliuoft#page/n3/mode/2up |accessdate=2013-01-03 }}</ref>, помеѓу земјите победнички во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и [[Бугарија]] како претставник на поразените. Договорот стапил во сила на [[9 септември]] [[1920]] година. == Територијални отстапки == Договорот и наложил на Бугарија да отстапи различни територии како поразена страна. Така, според договорот, Бугарија требало: * да ја предаде [[Западна Тракија]] на [[Антанта]]та (која пак ја доделила на [[Грција]] на [[Конференција во Санремо|конференцијата во Санремо]]), прекинувајќи го директниот излез на Бугарија во [[Егејско Море|Егејското Море]]. Размена на население (не било задолжително) следело помеѓу Бугарија и Грција. * да отстапи површина од 2.563 км² на својата западна граница со [[Кралство Југославија|Кралство СХС]]. * да ја врати [[Добруџа]], која според [[Букурешки договор (1918)|Букурешкиот договор]] била делумно отстапена на Бугарија и делумно на [[Централни сили|Централните сили]] на [[Романија]], со што била вратена границата утврдена со [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]] од [[1913]] година. * да ја намали својата војска на 20.000 војници. * да плати репарации од 100 милиони фунти. * да го признае постоењето на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Церемонијата на потпишување била одржана во Градското собрание на градот<ref>[http://www.ville-neuillysurseine.fr/1-13291-Son-histoire.php Neuilly-sur-Seine official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212002741/http://www.ville-neuillysurseine.fr/1-13291-Son-histoire.php |date=2007-12-12 }} (in French)</ref>. Во Бугарија, резултатите од договорот се популарно познати како ''Втора национална катастрофа''. Подоцна Бугарија ја вратила Јужна Добруја како резултат на [[Договор од Крајова|договорот од Крајова]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Париска мировна конференција (1919)]] [[Категорија:Мировни договори на Бугарија]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] [[Категорија:Мировни договори на Италија]] [[Категорија:Мировни договори на Јапонија]] [[Категорија:Мировни договори на Грција]] [[Категорија:Мировни договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Мировни договори на САД]] [[Категорија:Мировни договори на Франција]] [[Категорија:Мировни договори на Белгија]] [[Категорија:Мировни договори на Кина]] [[Категорија:Западна Тракија]] [[Категорија:Бугарско-грчка граница]] [[Категорија:Договори од Првата светска војна]] [[Категорија:Македонија во Првата светска војна]] [[Категорија:Меѓународни договори за територијални промени]] oexe0crhz84aucd2j0noenas4de6ksj 0 1131623 5590737 5312453 2026-07-12T07:04:29Z نوفاك اتشمان 11549 додадена [[Категорија:Договори на Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590737 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Trianon1.jpg|мини|280п|Палатата Велики Тријанон во која е потпишан договорот.]] Тријанонскиот договор е одржан на [[4 јуни]] [[1920]] год.во палатата Тријанон во [[Версај]]([[Франција]]), помеѓу земјите на [[Антанта]] и [[Унгарија]] Со договорот се усогласило статус на ново независна унгарска држава и дефинирање на нејзините граници спрема соседните држави. Ова е еден од мировните договори со кој е завршена [[Првата светска војна]]. ==Распад на Австроунгарија== Од [[1867]] до [[1918]] год. Австроунгарска монархија била поделена на австриски и унгарски делови. [[Австорунгарската Монархија]] кон крајот од [[1918]] год. доживеала голем воен пораз и се распаднала. Со ова распаѓање се овозможило словенските народи на монархијата, како и Романците, да ги реализираат своите аспирации за државност или обединување со другите делов на сопствениот народ. Тогаш се формира и [[Кралството СХС]] ([[Југославија]]) и [[Чехословачка]], а додека од [[Трансилванија]] - Романците се приклучиле на проширената [[Романија]]. Дури и Унгарците сакале да се откажат од стариот државен систем, па најпрво ја прогласиле [[Унгарската Демоктратска Република]] а потоа и [[Унгарска Советска Република]]. Во времето на распаѓањето се појавиле и политички предлози кој се залагале за зачувување на Австроунгарската реформа односно [[Унгарија]], каде што би биле признати националнитете аспирации на сите луѓе во таа област. Така Микша Штробл кој крајот на [[1918]] год. предложил конзервација на [[Унгарија]] по примерот на [[Швајцарија]], со која би била поделена на [[8]] Унгарски , [[13]] етнички и [[6]] градски квартови. Овој предлог бил изнесен предоцна, бидејќи во тоа време кога предложените не-унгарски народи веќе фактички се оделиле од [[Унгарија]] и немале желба да се вратат во нејзиниот склоп ==Одредби од договорот== [[File:Trianon consequences.png|thumb|right|300px|Унгарија изгубила 72% од територијата, пристапот до море, половина од десетте најголеми градови и сите големи рудници; 3,425,000 Унгарци се нашле надвор од границите на Унгарија.<ref>Tapon, Francis (2012) [https://books.google.com/books?id=GlbAmn_cajYC&pg=PA221 ''The Hidden Europe: What Eastern Europeans Can Teach Us'']. Thomson Press India. p. 221. {{ISBN|978-0-9765812-2-2}}</ref><ref>Molnar, Miklós (2001) [https://books.google.com/books?id=y0g4YEp7ZrsC&dq=found+themselves+separated+from+their+motherland&pg=PA262 ''A Concise History of Hungary'']. Cambridge University Press. p. 262. {{ISBN|978-0-521-66736-4}}</ref>{{sfn|Frucht|2004|pp=359-360}}]] Со тријанонскиот договор се одредиле границите на независна [[Унгарија]], во кој се вклучувале централните делови од некогашното [[Кралство Унгарија]]. Други територии кој претходно биле управувани од страна на Унгарија биле дадени на [[Австрија]], [[Чехословачка]], [[Кралството СХС]] ([[Југославија]]) и [[Романија]]. Со договорот било ограничено 35.000 лесно вооружени војници да го одржуваат внатрешниот мир. Границата на новата независна [[Унгарија]] главно ги вклучувале етничите [[Унгарци]]. Голем број на [[Унгарци]] останале надвор од овие граници, додека во Унгарија останале голем број и на други луѓе. Иако границите главно биле дефинирани спрема етничкиот принцип, од овој принцип делумно се одстапило поради економските и стратешките причини. [[Кралството СХС]] ([[Југославија]]) веќе во [[1919]] год. е остапило дел од Банат со Темишваром во [[Романија]], додека во согласнот со Договорот од Тријанон, независната [[Унгарија]] остапила дел од Бачке и најголем дел од Барање. ==Различни мислејна од договорот== За не-унгарскиот земји кој до [[1918]] год. живееле под власта на [[Кралство Унгарија]], со новите граници дефинирани со договорот од Тријанон претставувало остварување на нивните национални и државни аспирации, додека многу [[Унгарци]] таквите граници ги сметале за неправда. При тоа и меѓу самите [[Унгарци]] мислењата биле поделени , така да едни се жалеле што на независната [[Унгарија]] не и припаднале некој територии, а најекстемните елементи на унгарските народи се жалеле што на независнта [[Унгарија]] не и припаднало целокупниот простор на некогашната унгарска империја, игноирајќи ги неговите етнички состав. Во согласност со одребите на договорот, новата независна [[Унгарија]] имала за две третини помалку територија од поранешното [[Кралство Унгарија]] (које било дел од [[Австроунгарија]]), Иако меѓу унгарците мислејето за Договорот од Тријанон во голема мера е негативно, факт е дека овој договор е меѓународно-законски основан и е потполно [[Унгарија]] признаена како независна држава. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Поделби на земји]] [[Категорија:Граници на Унгарија]] [[Категорија:Договори на Југославија]] 8dps95133jouhmxj7hkpehey3sok1eh 5590738 5590737 2026-07-12T07:04:38Z نوفاك اتشمان 11549 отстранета [[Категорија:Договори на Југославија]]; додадена [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590738 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Trianon1.jpg|мини|280п|Палатата Велики Тријанон во која е потпишан договорот.]] Тријанонскиот договор е одржан на [[4 јуни]] [[1920]] год.во палатата Тријанон во [[Версај]]([[Франција]]), помеѓу земјите на [[Антанта]] и [[Унгарија]] Со договорот се усогласило статус на ново независна унгарска држава и дефинирање на нејзините граници спрема соседните држави. Ова е еден од мировните договори со кој е завршена [[Првата светска војна]]. ==Распад на Австроунгарија== Од [[1867]] до [[1918]] год. Австроунгарска монархија била поделена на австриски и унгарски делови. [[Австорунгарската Монархија]] кон крајот од [[1918]] год. доживеала голем воен пораз и се распаднала. Со ова распаѓање се овозможило словенските народи на монархијата, како и Романците, да ги реализираат своите аспирации за државност или обединување со другите делов на сопствениот народ. Тогаш се формира и [[Кралството СХС]] ([[Југославија]]) и [[Чехословачка]], а додека од [[Трансилванија]] - Романците се приклучиле на проширената [[Романија]]. Дури и Унгарците сакале да се откажат од стариот државен систем, па најпрво ја прогласиле [[Унгарската Демоктратска Република]] а потоа и [[Унгарска Советска Република]]. Во времето на распаѓањето се појавиле и политички предлози кој се залагале за зачувување на Австроунгарската реформа односно [[Унгарија]], каде што би биле признати националнитете аспирации на сите луѓе во таа област. Така Микша Штробл кој крајот на [[1918]] год. предложил конзервација на [[Унгарија]] по примерот на [[Швајцарија]], со која би била поделена на [[8]] Унгарски , [[13]] етнички и [[6]] градски квартови. Овој предлог бил изнесен предоцна, бидејќи во тоа време кога предложените не-унгарски народи веќе фактички се оделиле од [[Унгарија]] и немале желба да се вратат во нејзиниот склоп ==Одредби од договорот== [[File:Trianon consequences.png|thumb|right|300px|Унгарија изгубила 72% од територијата, пристапот до море, половина од десетте најголеми градови и сите големи рудници; 3,425,000 Унгарци се нашле надвор од границите на Унгарија.<ref>Tapon, Francis (2012) [https://books.google.com/books?id=GlbAmn_cajYC&pg=PA221 ''The Hidden Europe: What Eastern Europeans Can Teach Us'']. Thomson Press India. p. 221. {{ISBN|978-0-9765812-2-2}}</ref><ref>Molnar, Miklós (2001) [https://books.google.com/books?id=y0g4YEp7ZrsC&dq=found+themselves+separated+from+their+motherland&pg=PA262 ''A Concise History of Hungary'']. Cambridge University Press. p. 262. {{ISBN|978-0-521-66736-4}}</ref>{{sfn|Frucht|2004|pp=359-360}}]] Со тријанонскиот договор се одредиле границите на независна [[Унгарија]], во кој се вклучувале централните делови од некогашното [[Кралство Унгарија]]. Други територии кој претходно биле управувани од страна на Унгарија биле дадени на [[Австрија]], [[Чехословачка]], [[Кралството СХС]] ([[Југославија]]) и [[Романија]]. Со договорот било ограничено 35.000 лесно вооружени војници да го одржуваат внатрешниот мир. Границата на новата независна [[Унгарија]] главно ги вклучувале етничите [[Унгарци]]. Голем број на [[Унгарци]] останале надвор од овие граници, додека во Унгарија останале голем број и на други луѓе. Иако границите главно биле дефинирани спрема етничкиот принцип, од овој принцип делумно се одстапило поради економските и стратешките причини. [[Кралството СХС]] ([[Југославија]]) веќе во [[1919]] год. е остапило дел од Банат со Темишваром во [[Романија]], додека во согласнот со Договорот од Тријанон, независната [[Унгарија]] остапила дел од Бачке и најголем дел од Барање. ==Различни мислејна од договорот== За не-унгарскиот земји кој до [[1918]] год. живееле под власта на [[Кралство Унгарија]], со новите граници дефинирани со договорот од Тријанон претставувало остварување на нивните национални и државни аспирации, додека многу [[Унгарци]] таквите граници ги сметале за неправда. При тоа и меѓу самите [[Унгарци]] мислењата биле поделени , така да едни се жалеле што на независната [[Унгарија]] не и припаднале некој територии, а најекстемните елементи на унгарските народи се жалеле што на независнта [[Унгарија]] не и припаднало целокупниот простор на некогашната унгарска империја, игноирајќи ги неговите етнички состав. Во согласност со одребите на договорот, новата независна [[Унгарија]] имала за две третини помалку територија од поранешното [[Кралство Унгарија]] (које било дел од [[Австроунгарија]]), Иако меѓу унгарците мислејето за Договорот од Тријанон во голема мера е негативно, факт е дека овој договор е меѓународно-законски основан и е потполно [[Унгарија]] признаена како независна држава. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Поделби на земји]] [[Категорија:Граници на Унгарија]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] 8fxn4wz4c5dnnwakt65vwvmupqekry7 0 1142185 5590642 5227345 2026-07-11T21:02:46Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5590642 wikitext text/x-wiki {{Infobox protein family |Symbol = Metallothionein_sfam |Name = Металотионеин суперсемејство (растение) |image = Metallothionein 2kak.png |caption = Бета-Е-домен на [[Пченица|пченичен]] Ec-1 металотионеин врзан за [[цинк]]ови јони. Цистеините се во жолта боја, цинкот во виолетова боја.({{PDB|2KAK}})<ref name="pmid19361445">{{PDB|2KAK}}; {{наведено списание | vauthors = Peroza EA, Schmucki R, Güntert P, Freisinger E, Zerbe O | title = The beta(E)-domain of wheat E(c)-1 metallothionein: a metal-binding domain with a distinctive structure | journal = Journal of Molecular Biology | volume = 387 | issue = 1 | pages = 207–218 | date = March 2009 | pmid = 19361445 | doi = 10.1016/j.jmb.2009.01.035 }}</ref> |Pfam = PF00131 |InterPro = IPR003019 |PROSITE = |PDB = {{PDB|1dfs}} {{PDB|1dft}} {{PDB|1dmc}} {{PDB|1dmd}} {{PDB|1dme}} {{PDB|1dmf}} {{PDB|1j5l}} {{PDB|1j5m}} {{PDB|1ji9}} {{PDB|1m0g}} }} '''Металотионеин''' — [[Семејство (биологија)|семејство]] на [[белковина|белковини]] богати со [[цистеин]] и мала молекулска маса (од 500 до 14000 [[Единица за атомска маса|Da]]). Металотионеинот ги врзува како физиолошките ([[цинк]], [[бакар]], [[селен]]) и [[ксенобиотик|ксенобиотските]] ([[кадмиум]], [[жива]], [[сребро]], [[арсен]]) тешки метали, преку поврзување со [[тиол]]ната група од цистеинските остатоци, кои претставуваат приближно 30% од [[аминокиселина|аминокиселинските]] остатоци во белковината.<ref name="isbn1-84755-899-2">{{Наведена книга | editor = Sigel H, Sigel A | title = Metallothioneins and Related Chelators (Metal Ions in Life Sciences) | publisher = Royal Society of Chemistry | location = Cambridge, England | year = 2009 | pages = | isbn = 1-84755-899-2 | series=Metal Ions in Life Sciences | volume = 5 }}</ref> Металотионеинот бил откриен во 1957 година, од бубрежната кора кај коњ. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Белковини]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Ензими]] btsybmdcfessv4oqzi6u2m54mbj9ebe 0 1142287 5590868 5228426 2026-07-12T10:38:36Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590868 wikitext text/x-wiki '''„Транс-Атлантик“''' ([[полски]]: ''Trans-Atlantyk'') — [[роман]] од полскиот [[писател]] [[Витолд Гомбрович]], првобитно објавен во [[1953]] година. [[File:Witold Gombrowicz by Bohdan Paczowski - detail.jpg|thumb|Витолд Гомбрович]] ==Содржина== Романот, кој има автобиографски елементи, го опишува животот на авторот во емиграцијата. На [[21 август]] [[1939]] година, непосредно пред [[Втората светска војна]], тој пристигнува со брод во [[Буенос Аирес]], а кога [[брод]]от се подготвува да исплови кон [[Европа]], тој решава да остане. Бидејќи има малку [[пари]], тој оди кај земјакот Ќечишовски, кој го советува да се обрати во [[полска]]та [[амбасада]]. [[Амбасадор]]от му нуди одредена месечна плата, но под услов тој да ја слави полската [[култура]], меѓутоа Витолд ја одбива понудата. Потоа, тој се запознава со тројца [[Полјаци]], сопственици на [[акционерско друштво]] и таму добива работа како службеник. Во меѓувреме, полската амбасада му укажува големи почести. Така, тој е поканет на свечен бал, каде, соочен со еден голем аргентински [[писател]], целосно се посрамотува и мора набрзина да си замине, следен од Гонсало, богат [[хомосексуалец]] кој постојано е во потрага по млади мажи. Бидејќи Гонсало е вљубен во едно момче, двајцата го следат момчето до паркот, а таму пристигнуваат и тројцата работодавци на Гомбрович, кои му даваат голема сума пари за да ги запознае со богатиот Гонсало. Од друга страна, Гонсало му дава многу пари за да го запознае со саканото момче (Игнаци), откако претходно дознава дека и тој е Полјак. Гомбрович му кажува на таткото на момчето (пензионираниот мајор Томаш) дека Гонсало е вљубен во неговиот син и Томаш го предизвикува Гонсало, кој пак го погаѓа со чаша во [[чело]]то. Поради претрпениот срам, Томаш го испраќа Гомбрович кај Гонсало, канејќи го на [[двобој]]. Сакајќи да го спаси Гонсало, Гомбрович се нафаќа да го организира двобојот, но средува тој да се одржи без [[куршум]]и. За двобојот дознава и полскиот амбасадор, кој организира лажен [[лов]] на [[Зајак|зајаци]], со цел, божем случајно, да присуствува на двобојот. Во меѓувреме, една ноќ, Гомбрович го посетува амбасадорот кој е потполно растревожен и од тоа сфаќа дека Полска ја изгубила [[војна]]та. Од тој миг, тој е потполно празен и за него повеќе ништо нема смисла. На денот на двобојот, Томаш и Гонсало неколкупати пукаат во себе, но попусто, а двобојот се прекинува кога ловечките [[Куче|кучиња]] на амбасадорот се нафрлаат врз Игнаци, кој скирен во една грмушка го набљудува двобојот. Тогаш, Гонсало се фрла меѓу разбеснетите кучиња и го спасува саканиот Игнаци и, така, Гонсало и Томаш стануваат пријатели. Гонсало ги кани сите да му бидат гости во неговата резиденција, а таму, Гомбрович му признава на Томаш дека го изневерил така што ги извадил куршумите од [[пиштол]]ите. Побеснетиот Томаш се заколнува дека мора да падне [[крв]], заканувајќи се дека ќе го убие својот син, Игнаци. Меѓутоа, разговорот го слуша Гонсало, кој му кажува на Гомбрович дека смислил план како Игнаци да си го убие таткото. За таа цел, Гонсало средува Игнаци да се зближи со неговиот слуга Хорацио. Во меѓувреме, Гомбрович ги здогледува своите работодавачи, а потоа, заедно со нив паѓа во стапица, т.е. неколку дена е заробен во едне подрум. Најпосле, тој успева да побегне и се враќа на имотот на Гонсало. Таму, доаѓа голема група Полјаци, предводени од полскиот амбасадор, кои пеат и играат, како ништо да не се случило со нивната татковина. За време на прославата, Томаш зема нож за да го убие синот, но нему му се приближува Хорацио и Томаш паѓа на подот. Тогаш, Игнациј го прескокнува телото и почнува да се смее, по што сите присутни прснуваат во непрекината смеа.<ref name="ReferenceA">Витолд Гомбрович, ''Транс-Атлантик''. Скопје: Бегемот, 2013.</ref> ==За романот== Опишувајќи ги историските и личните околности во кои настанал [[роман]]от, Гомбрович вели: „Јас во [[1939]] година, во [[Буенос Аирес]], исфрлен од [[Полска]] и од мојот дотогашен живот, се најдов во необично опасна ситуација. [[Банкрот]]ирано минато. Сегашност како ноќ. Иднина невозможна за одгатнување. Без никаква потпора. Се крши и се распукнува Формата од ударите на општото Станување...Што е одамнешно, тоа веќе е само импотенција, што е ново и надоаѓачко, тоа е силување. Јас, на тие беспаќа на [[анархија]]та, среде отфрлените [[бог]]ови, предаден сам на себе. Што сакате да чувствувам во таков миг? Да го уништам минатото во себе?... Да $ се оддадам на иднината?“<ref>Витолд Гомбрович, ''Транс-Атлантик''. Скопје: Бегемот, 2013, стр. 8.</ref> Во предговорот на романот, Гомбрович истакнува: „... морам да се борам за подлабоко и посестрано читање на текстот“ којшто полската критика го нарекувала „памфлет за шовинистичка баналност“, „сатира за предвоена Полска“, „народно испитување на совеста“ или „критика на нашите народни маани“. Притоа, тој не порекнува дека „Транс-Атлантик“ е сатира, па дури и интензивна пресметка со слабата Полска и го споредува романот со „пиратски брод којшто шверцува голема количина динамит за да ги разнесе нашите досегашни народни чувства“.<ref>Витолд Гомбрович, ''Транс-Атлантик''. Скопје: Бегемот, 2013, стр. 5-6.</ref> Понатаму, тој истакнува дека основниот постулат на романот е „да се победи полскоста“, т.е. романот претставува радикална ревизија на односот кон народот, „ревизија којашто најнепосредно се поврзува со целата современа проблематика“ при што неговата цел е „збогатувањето на поединечниот живот, усилбата да се направи поотпорен на разурнувачката надмоќ на масата“. Според неговите зборови, романот „нема никаква тема освен приказната којашто ја раскажува... тоа е само приказна, тоа не е ништо повеќе од некој раскажан свет“, односно „Транс-Атлантик“ е по малку „сатира, критика, трактат, забава, апсурд, драма... тој е само јас, моја вибрација, мое слетување, моја егистенција“.<ref>Витолд Гомбрович, ''Транс-Атлантик''. Скопје: Бегемот, 2013, стр. 6-7.</ref> ==Изданија на македонски јазик== ===Издание на „Бегемот“ од 2013 година=== [[Книга]]та, издадена во склоп на [[библиотека]]та „Арс Магна“, има 154 страници, во мек повез, со обем од 18 сантиметри. Преводот од [[полски јазик]] го направил Филип Димевски, ликовното уредување го извршил Бојан Димитриевиќ, јазичната редакција е дело на Кристина Димкова, а [[компјутер]]ската обработка на текстот е извршена во „Бегемот“. Книгата е каталогизирана во [[НУБ „Св. Климент Охридски“]], [[Скопје]], со меѓународна ознака ISBN 978-608-4718-02-4. Книгата е испечатена во [[печатница]]та „Темпора веритас“ од Скопје. Издавањето на книгата било финансиски поддржано од [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура на Македонија]] и од Институтот за [[литература]] во [[Краков]] - преведувачка програма.<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Витолд Гомбрович]] [[Категорија:Полски романи]] [[Категорија:Книги од 1953 година]] [[Категорија:Изданија на Бегемот]] [[Категорија:Појавено во 2013 година во Македонија]] itqa1c60qyubpfaju1rrz03ccc76eob 0 1142336 5590865 5110450 2026-07-12T10:30:00Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590865 wikitext text/x-wiki '''„Космос“''' ([[полски]]: ''Kosmos'') е [[роман]] од полскиот [[писател]] [[Витолд Гомбрович]], првобитно објавен во [[1965]] година. [[File:Witold Gombrowicz by Bohdan Paczowski - detail.jpg|thumb|Витолд Гомбрович]] ==Содржина== Романот се состои од девет глави. Дејството започнува така што, по расправиите родителите, Витолд оди во [[Закопане]] и таму го среќава Фукс, кој се наоѓа на годишен одмор. Двајцата бараат стан, а патем здогледуваат [[врабец]] обесен на жица. Тие се сместуваат во куќата на семејството Војтис во која живеат сопружниците Леон (пензиониран [[банка]]рски службеник) и Кулка (домаќинка), со ќерката Лена и нејзиниот маж Лудвик, како и слугинката Каташа. Уште при првата средба, Витолд станува опседнат со деформираната [[уста]] на Каташа (како последица на [[сообраќај]]на несреќа) која му раѓа блудни асоцијации, а истовремено го привлекува и Лена. Еден ден, двајцата станари забележуваат некакви „знаци“ на таванот на трпезаријата, а потоа, на таванот од својата соба забележуваат и стрелка. Така, двајцата започнуваат да изигруваат детективи и откриваат дека стрелката покажува кон еден ѕид во дворот, каде што наоѓаат стапче обесено на конец. На тој начин, станарите стануваат опседнати со прашањето: кој ги направил тие „знаци“ и какво е нивното значење. Подоцна, тие пронаоѓаат уште еден „знак“ кој води кон куќарката во која живее Каташа. Затоа, една ноќ, Витолд и Фукс влегуваат во собата на Каташа и таму здогледуваат нејзина [[фотографија]] на која таа има нормална уста, како и повеќе дополнителни „знаци“. Кога ја напуштаат собата, тие ја здогледуваат Кулка како бесно удира во стеблото на едно [[дрво]], а потоа се слуша силен тресок во собата на Лена. Витолд потрчува во куќата и тропа на вратата од собата на Лена, но никој не му отвора. Затоа, тој излегува надвор, се качува на еден [[бор]] и ги набљудува Лудвик и полуголата Лена, но тогаш Лудвик го гаси светлото во собата. Изнервиран, Витолд влегува во куќата и во знак на одмазда, ја задавува [[мачка]]та на Лена, а потоа ја обесува на еден клин на ѕидот зад куќата. Утредента, сите луѓе во куќата се вознемирени и започнува потрага по можните траги кои би го откриле сторителот на грозоморното дело. Сепак, за брзо време, работата се стишува и еден ден тие заминуваат на прошетка во блиските [[Планина|планини]], каде Леон имал незаборавно доживување пред 27 години. Притоа, на членовите на [[семејство]]то Војтис и двајцата станари им се придружуваат уште два брачни пара, а патем со себе го земаат и еден свештеник. Во планината, Витолд е постојано опседнат со устата на Каташа и со Лена, како и со претходно откриените „знаци“. При еден разговор со Леон, Витолд дознава дека пред 27 години, токму во оваа планина, Леон имал кратка авантура со слугинката во планинарскиот дом и дека ги повикал на прошетката со цел да го прослават тој настан - единствениот пат кога Леон ја изневерил сопругата. Вечерта, Лудвик му бара на Витолд жилет и [[коноп]], а потоа него го нема за време на вечерата. Кога излегува надвор за да се освежи на студениот планински [[воздух]], во блиската [[шума]], Витолд го наоѓа Лудвик, кој се обесил. Воден од својата опсесија за устите на Каташа и Лена, како и „знаците“, тој се качува на дрвото и му става [[прст]] во устата на Лудвик. Потоа им се придружува на останатите во групата, кои ноќта одат кон местото кон кое ги води Леон, без да знаат за неговата тајна. Витолд им се придружува со намера да ја задави и обеси Лена, но патем го среќава [[свештеник]]от кому, исто така, му става прст во устата. Најпосле, сите пристигнуваат до таинственото место на Леон, каде што тој запаѓа во екстаза. Меѓутоа, наеднаш заврнува силен [[дожд]]. Како последица на тоа, Лена добива силно воспаление, а Витолд се враќа во [[Варшава]].<ref>Витолд Гомбрович, ''Космос''. Скопје: Бегемот, 2013.</ref> ==За романот== За романот „Космос“, Гомбрович напишал: „Космос за мене е црн, пред сè црн, нешто како црн измешан брзак полн со вирови, закочувања, мртвици, црна вода којашто подига илјадници отпади, а во неа загледан човек - загледан во неа и од неа однесен - којшто се труди да прочита, да сфати, да поврзе во некаква целина...Црнило, хорор и ноќ. Ноќ пронижана со брутална страст, затруена со љубов.“<ref>Витолд Гомбрович, ''Космос''. Скопје: Бегемот, 2013.</ref> ==Изданија на македонски јазик== ===Издание на „Бегемот“ од 2013 година=== [[Книга]]та, издадена во склоп на [[библиотека]]та „Арс Магна“, има 189 страници, во мек повез, со обем од 18 сантиметри. Преводот од [[полски јазик]] го направил Филип Димевски, ликовното уредување го извршил Бојан Димитриевиќ, јазичната редакција е дело на Кристина Димкова, а [[компјутер]]ската обработка на текстот е извршена во „Бегемот“. Книгата е каталогизирана во [[НУБ „Св. Климент Охридски“]], [[Скопје]], со меѓународна ознака ISBN 978-608-65306-7-9. Книгата е испечатена во [[печатница]]та „Темпора веритас“ од Скопје. Издавањето на книгата било финансиски поддржано од Институтот за [[литература]] во [[Краков]] - преведувачка програма.<ref>Витолд Гомбрович, ''Космос''. Скопје: Бегемот, 2013.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија: Дела на Витолд Гомбрович]] [[Категорија: Полски романи]] [[Категорија:Книги од 1965 година]] [[Категорија: Изданија на Бегемот]] [[Категорија:Појавено во 2013 година во Македонија]] f99ej0eskce6sc8btqwuk5mcxp98f5s 0 1145507 5590833 4543544 2026-07-12T09:49:11Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590833 wikitext text/x-wiki '''„Сесила“''' ([[француски]]: ''Cecile'') —е новела на францускиот [[писател]] [[Бенжамен Констан]]. [[Податотека:BenjaminConstant.jpg|мини|Портрет на Констан.]] ==Содржина== Романот, напишан во прво лице еднина, го опишува животот на еден непостојан и нестабилен човек, растргнат меѓу љубовта, страста и желбата за независност. Притоа, во романот хронолошки се опишани односите меѓу главниот лик и неговата жена Сесила во текот на шест периоди: * прв период ([[11 јануари|11 јануари]] - [[31 мај|31 мај]] [[1793]]) * втор период ([[31 мај|31 мај]] [[1793]] - [[18 август|18 август]] [[1794]]) * трет период ([[3 јуни|3 јуни]] [[1795]] - [[4 август|4 август]] [[1796]]) * четврти период ([[7 август|7 август]] [[1803]] - [[27 декември|27 декември]] [[1804]]) * петти период ([[28 декември|28 декември]] [[1804]] - [[11 октомври|11 октомври]] [[1806]]) * шести период ([[12 октомври|12 октомври]] [[1806]] - [[3 декември|3 декември]] [[1807]]) * седми период ([[6 декември|6 декември]] [[1807]] - [[2 февруари|2 февруари]] [[1808]]) <br /> Сесила од [[Валтербург]] е омажена за еден [[гроф]] од [[Барнхелм]] кој е многу постар од неа. Притоа, таа се омажила под притисок на постарата сестра, бароницата од [[Салцдорф]], која веќе дваесет година му била љубовница на грофот. Но, Сесила ја открива тајната врска и се разделува од грофот, иако формално не се разведува, со цел да го заштити угледот на своето [[семејство]]. Во исто време, главниот лик на романот е оженет со жена со просечни квалитети со која живее само до сожалување. Меѓутоа, тој открива дека жена му има млад љубовник. Истовремено, тој ја запознава Сесила и започнува да се гледа со неа, најпрвин како пријател, но потоа меѓу нив се развива [[љубов]]. Затоа, главниот лик бара [[развод]] од жена си и прифаќа во јавноста да се прикаже како причина за разводот. Исто така, и Сесила бара развод, а нејзиниот сопруг се согласува на тоа. Главниот лик и Сесила планираат да стапат во [[брак]], но на тоа се противи татко ѝ на Сесила. Поради тоа, тие одлучуваат да почекаат некое време додека Сесила не ги отстрани семејните пречки. <br /> Во меѓувреме, поради приватни проблеми, главниот лик патува во [[Лозана]], каде неговите чувства кон Сесила спласнуваат, а кога се враќа во Брауншвајг согледува дека и Сесила се однесува студено кон него. Таа заминува во [[Хамбург]] и двајцата продолжуваат да се допишуваат. Меѓутоа, оддалечен од Сесила, главниот лик ја среќава својата стара познаничка, госпоѓата од Малбе - жена со богат дух, која не останува рамнодушна кон него. Така, тие стапуваат во љубовна врска и тој потполно заборава на Сесила. Така поминуваат речиси петнаесет години во кои главниот лик се наоѓа во потполна доминација на госпоѓата од Малбе. Во меѓувреме, таткото на Сесила умира, а таа се мажи за францускиот благородник, гоподинот од Сент-Елм. Главниот лик го поминува времето во политички ангажман, воодушевен од [[Француска Република|Француската република]], но подоцна паѓа во немилост и ги губи сите свои функции. Така осиромашен, тој останува приврзан на госпоѓата од Малбе. Сепак, одвреме-навреме, тој добива по некое писмо од Сесила, а кога таа се преселува во [[Париз]], тој ја посетува и меѓу нив повторно се раѓа љубовта. Сепак, минуваат годините, а главниот лик постојано се колеба и никако не може да се ослободи од врската со госпоѓата од Малбе. Наспроти неговата дволична игра, Сесила му се заколнува на вечна љубов и прави сè за да добие развод, решена да се омажи за него. <br /> Во неколку наврати главниот лик договара средби со Сесила, но постојано наоѓа некој изговор за да остане со госпоѓата од Малбе. Од една страна, тој чувствува некоја слаба љубов кон Сесила, како и обврска да се ожени со неа поради нејзината љубов кон него. Од друга страна, тој е премногу слаб да се оттргне од доминацијата на госпоѓата до Малбе. Една [[зима]], кога таа заминува на подолг престој во [[Виена]], главниот лик оди во едно мало место на границата меѓу [[Швајцарија]] и [[Франција]], каде го очекува Сесила. Додека патува низ големо невреме, тој ја здогледува Сесила како оди пеш по невремето, а потоа таа тешко се разболува.<ref>B. Konstan, ''Adolf - Sesila''. Beograd: Rad, 1964.</ref> ==За делото== Долго време се верувало дека „Сесила“ претставува продолжение на најпознатото дело на Констан, романот „Адолф“. Всушност, долго време, ракописот на „Сесила“ бил изгубен и по неговото откривање била соборена легендата, т.е. се покажало дека „Сесила“ не е роман во вистинска смисла на зборот, туку претставува [[Автобиографија|автобиографски]] текст за љубовните превирања меѓу Констан и Шарлот од [[Харденберг]] во периодот од [[1793]] до [[1807]] година. Иако напишан на почетокот од [[19 век]], делото „Сесила“ за првпат било објавено дури во [[1951]] година.<ref>D. Milačić, „Beleška o piscu“, во: B. Konstan, ''Adolf - Sesila''. Beograd: Rad, 1964, стр. 148.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Романи на Бенжамен Констан]] [[Категорија:Дела на Бенжамен Констан]] aa9tskgzgy35wt5nc2fse0pz7ya01ym 0 1145809 5590648 5413069 2026-07-11T21:18:54Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5590648 wikitext text/x-wiki {{Infobox Particle | bgcolour = | name = Мион | image = | caption = Космичката сенка на Месечината, забележана преку секундарните миони создадени од космичките зраци во атмосферата, и забележани 700 метри под земјата, од страна на детекеторот [[Судан II]] | num_types = | composition = [[Елементарна честичка]] | statistics = [[Фермион]] | group = [[Лептон]] | generation = Втора | interaction = [[Гравитација]], [[електромагнетно заемодејство|Електромагнетно]], <br>[[Слабо заемодејство|Слабо]] | antiparticle = Антимион ({{SubatomicParticle|Antimuon}}) | theorized = | discovered = [[Карл Дејвид Андерсон|Карл Андерсон]], [[Сет Недермајер]] (1936) | symbol = {{SubatomicParticle|muon-}} | mass = {{вред|105.6583715|(35)|u=MeV/c²}}<ref name="PDG2012"> {{Наведена мрежна страница |author=J. Beringer et al. ([[Particle Data Group]]) |url=http://pdg.lbl.gov/2012/tables/rpp2012-sum-leptons.pdf |title=PDGLive Particle Summary 'Leptons (e, mu, tau, ... neutrinos ...)' |publisher=[[Particle Data Group]] |year=2012 |accessdate=2013-01-12 }}</ref> | mean_lifetime = {{вред|2.1969811|(22)|e=-6|u=с}}<ref name="PDG2012" /> | decay_particle = | electric_charge = −1 [[Елементарен полнеж|''e'']] | color_charge = None | spin = {{frac|1|2}} | num_spin_states = }} [[Податотека:Muon Decay.svg|мини|десно|[[Фејнманов дијаграм]] на распаѓање на миони]] '''Мион''' '''(μ)''' — [[елементарна честичка]] слична на [[електрон]]от, со [[електричен полнеж]] од −1&nbsp;''e'' и [[спин|спин {{frac|1|2}}]], но со многу поголема маса ({{вред|105.7|u=MeV/c²}}). Тој е класифициран како [[лептон]], заедно со електронот (маса 0,511 MeV/с²), тау-честичката (маса 1.776,82 MeV/c²), и трите [[Неутрино|неутрина]] (електронско неутроно νЕ, мионско неутрино νμ и тау-неутрино ντ). Како што е во случај со другите лептони, за мионите се верува дека немаат потструктура, односно не се изградени од други помали честички. Мионот е нестабилна [[субатомска честичка]] со просечен животен век од {{вред|2.2|u=µs}}. Помеѓу сите познати нестабилни [[субатомска честичкa|честички]], само неутронот (трае околу 15 минути) и неколку [[атомско јадро|атомски јадра]] имаат подолг период на полураспаѓање; другите се распаѓаат значително побрзо. Распаѓањето на мионот (како и на [[неутрон]]от, најдолготрајниот нестабилен [[барион]]),е исклучително под дејство на [[слабо заемодејство|слабото заемодејство]]. Распадот на мионот секогаш продуцира најмалку три честички кои мораат да вклучат [[електрон]] од ист полнеж како мионот и две [[неутрино|неутрина]] од различен тип. Како и сите елементарни честички, Мионот има соодветна [[античестичка]] со спротивен полнеж (+1&nbsp;''e'') но еднаква [[маса]] и спин: '''антимионот''' (исто така наречен „позитивен мион“). Мионите се одобележани со {{SubatomicParticle|Muon-}} а антимионите со {{SubatomicParticle|Muon+}}. Мионите претходно биле наречени '''ми мезони''', но не се класифицирани како [[мезон]]и од страна на современите честични физичари (Погледајте {{section link||Историја}}), и името повеќе не е во употреба од страна на физичарите. Мионите имаат [[маса]] од 105.7 MeV/с², што е околу 207 пати поголема од онаа на електронот. Поради нивната голема маса, мионите не забрзуваат брзо кога тие се под дејство на електромагнетни полиња, и не испуштаат [[закочно зрачење]]. Ова им овозможува на мионите со одредена енергија да навлезат многу подлабоко во материјата од електроните, со оглед на забавувањето на електроните и мионите се должи пред сè поради губењето на енергијата преку закочното зрачење. Како на пример, т.н. „секундарни миони“, создадени од [[космичко зрачење|космичките зраци]] кои можат да продрат до површината на Земјата, па дури и во длабоките рудници. Бидејќи мионите имаат многу голема маса и енергија во споредба со [[енергија на распаѓање|енергијата на распаѓање]] при радиоактивност, никогаш не се создаваат при [[радиоактивно распаѓање]]. Но сепак во голем број се создаваат при заемодејства при високи енергии во материјата во одредени експрерименти со [[забрзувач на честички|забрзувачи на честички]] на [[хадрон]]и, или пак по природен пат со заемодејство на [[космичко зрачење|космичките зраци]] со материја. Овие заемодејства на почетокот првично создаваат [[пи мезон]]и, кои најчесто се распаѓаат на миони. Како и во случајот со наелектризираните лептони,мионот може да се поврзе со [[мионско неутрино|мионското неутрино]], означено со {{SubatomicParticle|Muon neutrino}}, што всушност не е истата честичка како [[електронско неутрино|електронското неутрино]], и не учествува во истите јадрени реакции. == Историја == Mионите се откриени од страна на [[Карл Дејвид Андерсон]] и [[Сет Недермејер]] на Калтех во 1936 година, додека го изучувале [[космички зраци|космичкото зрачење]]. Андресон забележал дека честичките кои закрвивувале поинаку од електроните и другите познати честички кои минувале низ [[магнетно полe|магнетното поле]]. Тие биле наелектризирани негативно но закривувале помалку за разлика од електроните, но многу поостро од [[протон]]ите, за честички со истата брзина. Било претпоставено дека големината на негативниот полнеж била еднаква на онаа на електронот, и за да се надомести за разликата во закривеноста, па било претпоставено дека масата била поголема од онаа на електорнот но помала од онаа на протонот. Па така Андерсон првично ја нарекол новата честичка ''мезотрон'', прифаќајќи го префксот ''мезо-'' грчки збор за „mid-“. Постоењето на мионот било потвордено во 1937 година од страна на [[Џабез Кари Стрит|Џ.&nbsp;К.&nbsp;Стрит]] и Е.&nbsp;К.&nbsp;Стивенсоновата Вилсонова комара.<ref>New Evidence for the Existence of a Particle Intermediate Between the Proton and Electron", Phys. Rev. 52, 1003 (1937).</ref> Честичка со маса во близина на онаа на мезонот биле предвидени пред откривањето на мезоните од страна на теоретичарот [[Хидеки Јукава]]:<ref>Yukaya Hideka, On the Interaction of Elementary Particles 1, Proceedings of the Physico-Mathematical Society of Japan (3) 17, 48, pp 139–148 (1935). (Read 17 November 1934)</ref> <blockquote> Делува природно да се измени теоријата на Хајзенберг и Ферми на следниов начин. При преминот на тешките честички од неутрони до протони не е секогаш предружена со оддавање на светлина. Преминот понекогаш е преземен од страна на друга тешка честичка. </blockquote> Поради неговата маса, за ми мезонот првично се сметало дека е Јукавова честичка, но подоцна било докажано дека станува збор за честичка која имала поинакви својства. Честичката предвидена од страна на Јукава, пи мезонот била конечно препознаена во 1947 година (повторно од заемодејствата на космичките зраци), и било покажано дека се разликува од претходно откриениот ми мезон, имајќи ги точните својства за да биде честичка која ја подпомага [[јадрена сила|јадрената сила]]. Бидејќи биле познати сега две честички со средна маса, бил воведен општиот поим ''[[мезон]]'' кој се однесувал на сите честички која ја имале масата, меѓу електронот и нуклеоните. Понатамошно за да се направи разлика меѓу двата различни видови на мезони по открињето на вториот мезон, првичната честичка наречено мезотрон била преименувана во ''ми мезон'' и новата честичка откриена во 1947 година од страна на Јукава била наречена [[пи мезон]]. Како што повеќе видови на мезони биле откриена во подоцнежните експерименти било забележано дека ми мезонот значително се разликува не само од пи мезонот туку исто и од сите други видови на мезони. Разликата, делумно се должела во фактот што ми мезонот незаемнодејствувал со [[јадрена сила|јадрената сила]], додека пак пи мезоните заемнодејствувале. Поновите мезони исто така покажувале својства слични на оние на пи мезонот при јадрените заемни дејства, но не како оние на ми мезонот. Исто така распадот на ми мезонот вклучувал и [[неутрино]] и [[антинеутрино]], наместо само една од тие честички, како што било забележано кај другите распади на наелектризиани мезони. Во [[Стандарден модел|Стандардниот модел]] во честичната физика кодифициран во 1970-ите години сите мезони со исклучок на ми мезонот се сметале за [[хадрон]]и, односно честичките составени од [[кварк]]ови а со тоа биле под дејство на [[јадрена сила|јадрената сила]]. Кај моделот на кварковите, ''мезонот'' повеќе не бил определен од масата, туку станувало збор за честички составени точно од два кварка (кварк и антикварк), за разлика од [[барион]]ите, кој биле определени како честички составени од три кваркови (протоните и неутроните биле најлесните бариони). Ми мезоните сепак на крај биле сместени кај основните честички (лептони) како и електроните кои немале кваркова градба. Затоа ми мезоните не биле воопшто [[мезон]]и во новата смисла во употребата на поимот ''мезон'' кој имал кваркова градба. Со оваа промена на дефинирањето, поимот ''ми мезон'' бил напуштен, и заменет за секоја можност со современиот поим ''мион'', со што поимот ми мезон заминал во историјата. Во новиот кварков модел, останатите видови на мезони продолжиле да се именуваат со покусите поими (на пример, ''пион'' за пи мезонот), но во истиот случај за мионот го задржал покусото име мион и никогаш повторно не било користено старото име „ми мезон“. Последователното препознавање на „ми мезонот“ мион, како едноставно станува збор за „тежок електрон“ кој немал никаква улога во јадрените заемодејства, биле несоодветни и изненадувачки во тој период, па така добитникот на Нобелова награда [[Ајзак&nbsp;Исак&nbsp;Раби]] има изјавено, „Кој ги нареди ова?“ При [[Временско скусување на подвижни честици|Роси–Халовиот експеримент]] (1941), мионите биле искористени за првпат да се набљудува [[временска дилатација|временската дилатација]] (или [[контракција на должината|контракцијата на должината]]) предвидена од [[специјална релативност|специјалната релативност]]. == Мионски извори == На Земјата, повеќето природни миони се создадени од квазари и супернови, кои се состојат главно од [[протон]]и, кои доаѓаат од вселената со многу голема енергија. Околу 10.000 миони пристигнале на секој квадратен метар на површината на Земјата во една минута; овие честички се формираат како нус-производи од [[Космичко зрачење|космичките зраци]], судир со молекули во горниот дел од атмосферата. Се движат со релативистички брзини, мионите можат да навлезат десетици метри во карпи и други материи. Поголемиот број на миони кој пристигнуваат на Земјата се создадени во квазарите и суперновите, кој се состојат претежно од протони, кои претежно пристигнуваат од длабоката вселена со многу висока енергија,<ref>S. Carroll (2004). ''Spacetime and Geometry: An Introduction to General Relativity''. Addison Wesley. p. 204</ref> {{Quote|На површината на Земјата во една минута на квадратен метар пристигнуваат околу 10.000 миони, овие наелектризирани честички добиени како производ од судирањето на космичкото зрачење со моликулите во горните слоеву на атмосферата. Патувајќи со релативистички брзини, мионите можат да минат и неколку десетици метри во камењата и други материјали пред да бидат впиени како резултат на застранувањето предизвикано од други атоми.<ref> {{Наведено списание |author=Mark Wolverton |date=September 2007 |title=Muons for Peace: New Way to Spot Hidden Nukes Gets Ready to Debut |url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=muons-for-peace |journal=Scientific American |volume=297 |issue=3 |pages=26–28 |doi=10.1038/scientificamerican0907-26 }}</ref>}} Кога протон како дел од космичкото зрачење ќе се судри со атом во погорните делови на атмосферата, се создаваат [[пион]]и. Пионите пак се распаѓаат за кус временски период на растојание од само неколку метри во миони (нивниот постојан производ), и [[мионско неутрино|мионски неутрина]]. Мионите од овие високи енергетски космички зраци вообичаено продолжуваат да се движат во истата насока како и првичниот протон, со брзина блиска до брзината на светлината. Иако нивниот животен век ''без'' релативистички ефекти ќе имаат [[полураспад]] од само 456 метри (2,197 µs×ln(2) × 0,9997×c) но гледано од Земјата [[временска дилатација|временската дилатација]] како ефект на [[специјална релативност|специјалната релативност]] (гледано од Земјата) овозможува второстепеното космичко зрачење на мионите да го измине растојанието до Земјината површина, бидејќи гледано од појдовниот систем на Земјата, мионите имаат подолг полураспад поради својата брзина. Гледано од ([[инерцијален појдовен систем|инерцијалниот појдовен систем]]) на мионот, од друга страна пак тука е ефектот на [[контракција на должината|контракцијата на должината]] од специјалната релативност кој го овозможува ова пробивање, бидејќи во појдовиот систем на мионот неговиот полураспад е непроменет, но контракцијјата на должината предизвикува растојанието од атмосферата до Земјата да биде многу покусо отколку што е како растојание во појдовниот систем на Земјата. Двата ефекти се точен начин за обајснување на невообичаената должина на полураспадот на мионот при поголеми растојанија. Бидејќи мионите вообичаено минуваат низ обичната материја, како неутрината тие исто така можат да бидат забележани под земја (700 метри кај детекторот [[Судан 2]] и подвода, каде тие претставуваат голем дел од позадинското јонизирачко зрачење. Како и космичките зраци, зрачењето од мионите е исто така насочено зрачење. Истата јадрена реакција опишана погоре (пр. судири на зраци од хадрони се добиваат пиони, кои брзо се распаѓаат на миони на куси растојанија) се користи од страна на честичните физичари за да се добијат мионски зраци, како оние што се користат во мионскиот експеримент за определување на [[G-фактор (физика)|''g'']].<ref>{{cite press |publisher=[[Брукхејвенска национална лабораторија]] |date=30 July 2002 |title=Physicists Announce Latest Muon g-2 Measurement |url=http://www.bnl.gov/bnlweb/pubaf/pr/2002/bnlpr073002.htm |accessdate=2009-11-14 }}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Мионско распаѓање == ''Во изработка'' == Мион атоми == Мионот е првата елементарна честичка откриена дека не се појавува и во обичните [[атом]]и. Негативните миони сепак може да формираат мионови атоми (исто така наречени му-Месиќ атоми), со замена на еден електрон во обичните атоми. Mион водородните атоми се многу помали отколку некои типични водородни атоми. Mион хелиум е создаден со замена на Mион за еден од електроните во хелиум-4. Позитивниот Mион кога ќе застане во нормалната материја, исто така може да се поврзе на електрони и формира егзотичен атом познат како muonium (MU) ==Поврзано== * [[Егзотичен атом#Мионски атоми|Мионски атоми]] * [[Мионска спинска спектроскопија]] * [[Мионски катализирано соединување]] * [[Мионска томографија]] * [[Список на честички]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap050828.html Muon anomalous magnetic moment and supersymmetry] * [http://www.g-2.bnl.gov/ g-2 (muon anomalous magnetic moment) experiment] * [http://www.npl.uiuc.edu/exp/mulan/ muLan (Measurement of the Positive Muon Lifetime) experiment] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060902054947/http://www.npl.uiuc.edu/exp/mulan/ |date=2006-09-02 }} * [http://pdg.lbl.gov/ The Review of Particle Physics] * [http://twist.triumf.ca/ The TRIUMF Weak Interaction Symmetry Test] * [http://meg.psi.ch/ The MEG Experiment (Search for the decay Muon → Positron + Gamma)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20020325192213/http://meg.psi.ch/ |date=2002-03-25 }} * {{Наведена мрежна страница|last=King|first=Philip|title=Making Muons|url=http://www.backstagescience.com/videos/ISIS_muons.html|work=Backstage Science|publisher=Brady Haran}} {{Честички}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Лептони]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] cds8krcxltt2qgc0qgh3imk5augbtbz 0 1153697 5590547 5062819 2026-07-11T17:38:59Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590547 wikitext text/x-wiki {{Location map |Turkey |relief=1 |label=Халкедон |label_size=100 |lat=40.983333 |long=29.033333 |marksize=9 |position=right |width=280 |float=right |caption=Халкедон }} [[Податотека:Sancte Euphemia Kadıköy.jpg|мини|Црквата Света Ефимија, која служи како грко-православна катедрала на Митрополитската епархија, е именувана по Света Ефимија Преславна, девица маченичка која починала во Халкедон за својата вера во 303 година од н.е.]] '''Халкедон''' или '''Халкидон''' бил стар приморски град во [[Витинија]], во [[Мала Азија]]. Градот се наоѓал речиси директно спротивно од [[Византиум]], јужно од Скутари (денешен [[Усќудар]]) и денес е област во [[Истанбул]] наречен '''[[Кадиќој]]'''. Во 451 година во градот бил одржан [[Четврти вселенски собор|Четвртиот вселенски собор]]. [[Категорија:Старогрчки градови во Турција]] [[Категорија:Членки на Делскиот сојуз]] [[Категорија:Населени места основани во 7 век п.н.е.]] 616uenjybecaj2otmp1d4mmfzllpcg1 0 1155013 5590535 5525116 2026-07-11T16:48:41Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5590535 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Игор Ангелов | портрет = Игор Ангелов.jpg | px = | опис = Портрет на Игор Ангелов | родено-име = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1977|10|1}} | роден-место = {{роден во|Скопје}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонец]] | познат = по улогата во: <br>[[5+ фамилија]]<br> [[Златна петорка (филм)|Златна петорка]]<br>[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]]<br>[[Година на мајмунот]]<br>[[Јужен ветар (филм) |Јужен ветар]]<br>[[Трето полувреме]]<br>[[Тврдокорни (телевизиска серија) |Тврдокорни]] | занимање = глумец | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Игор Ангелов''' (роден на {{роден|1|октомври|1977}} во {{роден во|Скопје}}) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]]. == Животопис == Игор Ангелов е роден на [[1 октомври]] [[1977]] година во [[Скопје]]. Високото образование го завршил на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] во Скопје, каде што дипломиран на одделот Драмски глумци. По дипломирањето работел во [[Народен театар „Војдан Чернодрински“|Прилепскиот народен театар]],<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://republika.mk/?p=355349|title=Ангелов: Децата имаат потреба од гусарски приказни (интервју со Игор Ангелов)|last=М. Бундалевска|first=Александра|date=28 ноември 2014|publisher=Република}}{{Мртва_врска|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> а денес работи во Драмскиот театар во Скопје. Во својата кариера учествувал во бројни театарски, филмски и телевизиски проекти. Остварил учество и на повеќе фестивали, меѓу кои „[[Млад отворен театар]]“, „Војдан Чернодрински“, „Денови на комедија“, „Ристо Шишков“ и „[[Охридско лето]]“ во [[Македонија]], „Cividale del Friulli“ во [[Италија]], „Grlimo se morem“ во [[Хрватска]], „ТЕСТ“ во [[Босна и Херцеговина]], „САПАС“ во [[Бугарија]], како и на Деновите на македонската култура во [[САД]] и [[Австралија]]. Добитник е на наградите за најдобар млад глумец (2001) и најдобра машка споередна улога (2007) на Македонскиот театарски фестивал (МТФ) Војдан Чернодрински. == Театрографија == * „Враќањето на црниот витез“ – режија К. Ристевски – МНТ – Скопје; * „Comedia de la Vanita“ - R. Kacca – Cividale del Friuli – Италија; * „Семејни гласови“ – Д. Дамјановски – НТ – Прилеп; * „Летни Силјане“ – Љ. Ѓоргиевски – НТ – Прилеп; * „Хроника за една најавена смрт“ – В. Светозарев – Скопје; * „Змејот“ – А. Ивановски – НТ Велес; * „Синдром Чернодрински“ – Д. Дамјановски – No Name Theatre – Скопје; * „Макбет“ – К. Ангеловски – НТ Прилеп; * „Грев или шприцер“ – Д. Станкоски – НТ Прилеп; * „Волшебниот коњ„ – Д. Довлев – ДТЦ – Скопје; * „Рибарски караници“ – К. Ангеловски – НТ – Прилеп; * „Стјуардеси“ – К. Ристевски – НТ – Прилеп; * „Џиновското тркало“ – Д. Довлев – НТ Прилеп; * „Сатирикон“ – К. Петрески – НТ Прилеп; * „Баладата за големиот костур“ – В. Милчин – НТ – Прилеп; * „Bathale Roma“ – Р. Бурхан – МОТ – Скопје; * „Татко“ – Д. Станковски – НТ Прилеп; * „Патот за Парамарибу“ – В. Џолева – Скопско лето – Скопје; * „Црнила“ – В. Џолева – Скопско лето – Скопје; * „Чалик Чомак“ – Ј. Бојаџи – НТ – Прилеп; * „Волшебната куќа“ – Д. Довлев – ДТЦ – Скопје; * „Новогодишна трилогија“ – Д. Дамјановски – Универзална сала Скопје; * „Четвртата сестра“ – К. Петрески – НТ Прилеп; * „Проклетството на изгладнетата класа“ – Н. Ристов – НТ Велес; * „Да се заборави Херострат“ – З. Бузалковска – НТ Велес; * „Мара/Сад“ – Васил Христов – МНТ – Скопје; * „Дундо Марое“ – Драгана Попов – МНТ – Скопје; * „Троил и Кресида“ – Љубиша Ристич – МНТ – Скопје; * „Лет во три глави“ – Никола Ристов – МНТ – Скопје; * „Фигаро се разведува“ – Куштрим Бектеши – МНТ Скопје; * „Госпоѓа Министерка“ – Наташа Поплавска – МНТ Скопје; * „Последните Македонци“ – Сашо Миленковски – Драмски театар Скопје; * „Ангели во Америка“ – Џаред Стајн – Драмски театар Скопје; * „Хамлет“ – Дејан Пројковски – Драмски театар Скопје; * „Брод за кукли“ – Нела Витошевич – независен проект. == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1999 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија) |Во светот на бајките]] ТВ-филм || |- | 2000 || [[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија || Владо |- | 2004 || [[Големата вода (филм) |Големата вода]] ТВ-филм || Советник |- | 2010 || [[Како да ме нема]] ТВ-филм || |- | 2011 || [[Ова не е американски филм]] ТВ-филм || |- | 2011 || [[Епизодист]] ТВ-филм || |- | 2012 || [[Скопје ремикс]] ТВ-филм || |- | 2012 || [[Трето полувреме (филм) |Трето полувреме]] ТВ-филм || Африка |- | 2012 || [[Човекот со чудна навика да ме удира со чадор по глава]] ТВ-филм || Петер |- | 2012 || [[Последно лето на Балканот]] ТВ-серија || Командирот |- | 2013-2014 || [[Тврдокорни (телевизиска серија) |Тврдокорни]] ТВ-серија || |- | 2014 || [[Аудиција]] ТВ-филм || Таткото |- | 2014 || [[Жици]] ТВ-филм || Бојан |- | 2015-2022 || [[5+ фамилија]] ТВ-серија || Цветко |- | 2015 || [[Медена ноќ (филм) |Медена ноќ]] ТВ-филм || Андон |- | 2015 || [[Лазар (филм) |Лазар]] ТВ-филм || Добре |- | 2016 || [[Златна петорка (филм) |Златна петорка]] ТВ-филм || Џиџи |- | 2016 || [[Ечлаир]] ТВ-филм || Томе |- | 2016 || [[Ослободување на Скопје (филм) |Ослободување на Скопје]] ТВ-филм || Беким |- | 2016-2023 || [[Преспав (телевизиска серија) |Преспав]] ТВ-серија || Коста |- | 2017 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија) |Фамилија Марковски]] ТВ-серија || Постар полицаец |- | 2017 || [[Исцелител (филм) |Исцелител]] ТВ-филм || |- | 2017 || [[Човекот кој не беше таму]] ТВ-филм || |- | 2017 || [[Види ја ти неа]] ТВ-филм || Попот |- | 2017 || [[Слобода или смрт]] ТВ-филм || |- | 2018 || [[Среќна приказна]] ТВ-филм || |- | 2018 || [[Година на мајмунот]] ТВ-филм || Цобе |- | 2018 || [[Мишко]] ТВ-филм || Стево |- | 2018 || [[Љубовникот]] ТВ-филм || |- | 2018 || [[Јужен ветар (филм) |Јужен ветар]] ТВ-филм || Васил |- | 2018 || [[Еј]] ТВ-филм || |- | 2020 || [[Зоки Поки (телевизиска серија)|Зоки Поки]] ТВ-серија || Ѕвездан |- | 2020 || [[Јужен ветер]] ТВ-серија || Васил |- | 2020 || [[Хомо (филм од 2020) |Хомо]] ТВ-филм || Христо |- | 2020 || [[Вклучени филмови]] ТВ-филм || |- | 2021 || [[Јужен ветар (филм) |Јужен ветар]] 2 ТВ-филм || Цариник |- | 2022 || [[Во срцето на машината]] ТВ-филм || |- | 2022 || [[Моето име е Горан Стефановски]] ТВ-филм || |- | 2022 || [[Тајниот изум]] ТВ-филм || Цветко |- | 2022 || [[Со река на срцето]] ТВ-серија || |- | 2022-2023 || [[Јужен ветер (ТВ-серија) |Јужен ветер]] ТВ-серија || Цариник |- | 2023 || [[Скриптата]] ТВ-филм || |- | 2024-2025 || [[Радиус (серија)|Радиус]] ТВ-серија || Наратор |- | 2025 || [[Избор (филм од 2025) |Избор]] ТВ-филм || Работник |- | 2026 || [[Јас се викам Ајламаз]] ТВ-серија || |} == Награди == * Награда за најдобар млад глумец на Македонскиот театарски фестивал (МТФ) Војдан Чернодрински - 2001; * Најдобра машка споредна улога на Македонскиот театарски фестивал (МТФ) Војдан Чернодрински - 2007. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.dramskiteatar.com.mk/default.asp?lang=mak&menu=akter&podmenu=73 Профил на страницата на Драмскиот театар]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{IMDb name|2740384}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Игор}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] k2gyuk7kie9vcakgfqzodmgdyg0wgin 0 1159727 5590718 5555182 2026-07-12T04:34:40Z نوفاك اتشمان 11549 додадена [[Категорија:Фашизам во Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590718 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = ''Nezavisna Država Hrvatska'' |conventional_long_name = Независна Држава Хрватска |common_name = Хрватска |continent = Европа |region = [[Балкан]] |country = Хрватска |era = [[Втора светска војна]] |government_type = [[Монархија|Кралство]] <small>(1941–43)</small>, <br/>[[Фашизам|Фашистичка]] [[Еднопартиска Држава]] |status = [[Марионетска држава]] |status_text = [[Марионетска држава]] на [[Нацистичка Германија|Германија]] <small>(1941–45)</small><br/>[[Протекторат]] на [[Кралство Италија|Италија]] <small>(1941–43)</small> |empire = |event_start = |year_start = 1941 |date_start = 10 Април |event_ent = |year_end = 1945 |date_end = 8 Мај |p1 = Кралство Југославија |flag_p1 = Flag of Yugoslavia (1918–1943).svg |s1 = Социјалистичка Федеративна Република Југославија |flag_s1 = Flag of SFR Yugoslavia.svg |image_flag = Flag of Independent State of Croatia.svg{{!}}border |flag = Знаме на Независна Држава Хрватска |image_coat = Coat of arms of Croatia (1941–1945).svg |symbol = Грб на Независна Држава Хрватска |image_map = Independent State of Croatia-1942.svg |image_map_caption = Независна Држава Хрватска во 1942 |capital = Zagreb |latd=44|latm=48|latNS=N|longd=15|longm=58|longEW=E |national_anthem = [[Lijepa naša domovino]]<br/><center>[[File:Lijepa nasa domovino instrumental.ogg]]</center> |common_languages = [[Хрватски јазик|Хрватски]] |religion = [[Римокатоличка црква]] |currency = [[НДХ Куна]] |government = [[Еднопартиски систем]] |title_leader = [[Кралство Хрватска|Крал]] |leader1 = [[Томислав II]] |year_leader1 = 1941–1943 |title_representative = [[Поглавник]] |representative1 = [[Анте Павелиќ]] |year_representative1 = 1941–1945 |title_deputy = [[Премиер на Независна Држава Хрватска|Премиер]] |deputy1 = [[Анте Павелиќ]] |year_deputy1 = 1941–1943 |deputy2 = [[Никола Миндиќ]] |year_deputy2 = 1943–1945 |legislature = |stat_year1 = 1941 |stat_area1 = 115133 |stat_pop1 = 6966729 }} '''Независна Држава Хрватска''' ({{Langx|sh|Nezavisna Država Hrvatska}}, '''НДХ'''; {{Langx|de|Unabhängiger Staat Kroatien}}; {{Langx|it|Stato indipendente di Croazia}}) - [[марионетска држава]] од [[Втора светска војна|Втората светска војна]] на [[Трет Рајх|Нацистичка Германија]] <ref>[https://www.britannica.com/place/Independent-State-of-Croatia "Independent State of Croatia"], Britannica Online Encyclopedia; retrieved 8 September 2009.</ref><ref>[http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005456 "Yugoslavia"], ''Holocaust Encyclopedia''.</ref> и Фашистичка Италија. Била основана во делови на окупирана Југославија на 10 април 1941 година, по [[Априлска војна|инвазијата]] на [[Сили на Оската|Силите на Оската]]. Нејзината територија се состоела од поголемиот дел од денешна [[Хрватска]] и [[Босна и Херцеговина]], како и некои делови од денешна [[Србија]] и [[Словенија]], но исто така исклучувала многу области населени со [[Хрвати]] во [[Далмација]] (до крајот на 1943 година), [[Истра]] и регионите Меѓимурје кои денес се дел од Хрватска). Во текот на целото свое постоење НДХ била управувана како [[еднопартиска држава]] од [[Фашизам|фашистичката]] [[Усташи|усташка]] организација. Усташите биле предводени од ''поглавникот'' [[Анте Павелиќ]]. <ref group="note">„Поглавник“ бил термин што го смислиле усташите, а првично се користел како титула за водачот на движењето. Во 1941 година е институционализирана во НДХ како титула прво премиер (1941–1943), а потоа и шеф на државата (1943–1945). Во секое време титулата ја држел Анте Павелиќ (1889–1959) и станал синоним за него. Преводот на терминот варира. Коренот на зборот е хрватскиот збор „glava“, што значи „глава“ („По-глав(а)-ник“). Побуквалниот превод е „главен-човек“, додека „лидер“ доловува повеќе од значењето на терминот (во однос на германскиот „Фирер“ и италијанскиот „Дуче“).</ref> Режимот ги таргетирал [[Срби]]те, [[Евреи]]те и [[Роми]]те како дел од големата кампања на геноцид, како и антифашистите или дисидентите Хрвати и [[Муслимани (народ)|босанските муслимани]].<ref name="fischer">{{Наведена книга|title=Balkan Strongmen: Dictators and Authoritarian Rulers of South-Eastern Europe|publisher=Purdue University Press|year=2007|isbn=978-1-55753-455-2|editor-last=Fischer|editor-first=Bernd J.|editor-link=Bernd Jürgen Fischer|pages=207–208, 210, 226}}</ref> [[Црвени Кмери|Според]] Стенли: „''злосторствата во НДХ беа пропорционално надминати единствено од Нацистичка Германија, [[Црвени Кмери|Црвените Кмери]] во [[Камбоџа]] и неколку екстремно геноцидни африкански режими''“[[Геноцид|.]] <ref>Payne, Stanley G. (2006).</ref> На територијата контролирана од Независната Држава Хрватска, помеѓу 1941 и 1945 година, постоеле 22 концентрациони логори. Најголем логор бил [[Јасеновац (логор)|Јасеновац]]. Во два кампа, [[Логор Јастребарско|Јастребско]] и Сисак, имало само деца. Државата била официјално [[монархија]] по потпишувањето на Законите за круната на Ѕвонимир на 15 мај 1941 година <ref name="Hrvatski Narod 2">Hrvatski Narod (newspaper)16.05.1941. no. 93. p. 1., Public proclamation of the''Zakonska odredba o kruni Zvonimirovoj'' (Decrees on the crown of Zvonimir), tri članka donesena 15.05.1941.</ref><ref name="Montashefte">Die Krone Zvonimirs, Monatshefte fur Auswartige Politik, Heft 6 (1941) p. 434.</ref> Назначен од [[Виктор Емануел III]], принцот Ајмоне, војводата од Аоста првично одбил да ја преземе круната наспроти италијанската анексија на регионот [[Далмација]] населен со мнозинско хрватско население, анектиран како дел од италијанската иредентистичка агенда за создавање на ''Mare Nostrum'' ( „Нашето море“). {{Sfn|Tomasevich|2001}} Подоцна накратко го прифатил престолот поради притисокот од Виктор Емануел III и бил наречен Томислав II, но никогаш не се преселил од Италија за да престојува во Хрватска. Од потпишувањето на Римските договори на 18 мај 1941 година до италијанската капитулација на 8 септември 1943 година, државата била територијално владеење на Германија и Италија. {{Sfn|Tomasevich|2001}} „''Така, на 15 април 1941 година, Павелиќ дојде на власт, иако многу ограничена моќ, во новата усташка држава под чадорот на германските и италијанските сили.'' ''Истиот ден германскиот [[фирер]] [[Адолф Хитлер]] и италијанскиот Дуче [[Бенито Мусолини]] и дадоа признание на хрватската држава и изјавија дека нивните влади со задоволство ќе учествуваат заедно со хрватската влада во одредувањето на нејзините граници''.“ <ref>Graubard, Stephen R. (1993).</ref><ref name="Frucht-p. 429">Frucht, Richard C. (2005).</ref><ref>[[Ivo Banac|Banac, Ivo]] (1988).</ref> Во својата пресуда во Судскиот процес за заложници, Воениот трибунал во Нирнберг заклучил дека НДХ не е суверена држава. Според Трибуналот, „''Хрватска во секое време била вклучена како окупирана земја''“. {{Sfn|Deutschland Military Tribunal|1950}} Во 1942 година, Германија и предложила на Италија да преземе воена контрола врз цела Хрватска поради желбата да ги пренасочи германските трупи од Хрватска кон Источниот фронт. Италија, сепак, ја отфрлила понудата бидејќи не верувала дека може сама да се справи со нестабилната ситуација на Балканот.<ref>Jonathan Steinberg.</ref> По соборувањето на Мусолини и примирјето на Кралството Италија со сојузниците, Томислав II абдицирал од својот хрватски престол: НДХ на 10 септември 1943 година објавила дека Римските договори се ништовни и го анектирала делот од Далмација што бил отстапен на Италија. НДХ се обидела да ја анектира Зара (денешен [[Задар]], Хрватска), која била призната територија на Италија од 1920 година и долго време предмет на хрватскиот иредентизам, но Германија не го дозволила тоа. {{Sfn|Tomasevich|2001}} == Географија == Географски, НДХ го опфаќала најголемиот дел од денешна [[Хрватска]], цела [[Босна и Херцеговина]], дел од денешна [[Србија]],<ref name="Megargee & White">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=8nBTDwAAQBAJ&pg=PA47|title=The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933–1945, Volume III: Camps and Ghettos under European Regimes Aligned with Nazi Germany|last=Megargee|first=Geoffrey P.|last2=White|first2=Joseph R.|date=2018|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-02386-5|page=47}}</ref> и мал дел од денешна [[Словенија]] во [[општина Брежице]]. Се граничила со [[Трет Рајх|Нацистичка Германија]] на северозапад, со Кралството Унгарија на североисток, со српската администрација (заедничка германско-српска влада) на исток, со Црна Гора (италијански протекторат) на југоисток и со фашистичка Италија долж неговата крајбрежна област.<ref name="Megargee & White" /> === Воспоставување на граници === Точните граници на независната држава Хрватска биле нејасни кога била основана.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://public.mzos.hr/fgs.axd?id=10921|title=Rise and fall of the NDH|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717114852/http://public.mzos.hr/fgs.axd?id=10921|archive-date=17 July 2011|accessdate=3 June 2011}}</ref> Приближно еден месец по нејзиното формирање, значајни области на територијата населена со Хрвати им биле отстапени на нејзините сојузници од [[Сили на Оската|оската]], Кралствата Унгарија и [[Кралство Италија|Италија]]. * На 13 мај 1941 година, владата на НДХ потпишала договор со [[Трет Рајх|Нацистичка Германија]] со кој се демаркираат нивните граници.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zaoerv.de/11_1942_43/11_1942_1_b_122_2_142.pdf|title=Documente über die Bildung des Unabhängigen Staates Kroatien}}</ref><ref name="Prebeg">{{Наведена мрежна страница|url=http://povijest.net/v5/hrvatska/hrvatska-2-svjetski-rat/2007/gospodarstvo-nezavisne-drzave-hrvatske-1941-1945-1|title=Gospodarstvo Nezavisne Države Hrvatske 1941–1945. (1)|language=hr|trans-title=Business of the Independent State of Croatia|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416205706/http://povijest.net/v5/hrvatska/hrvatska-2-svjetski-rat/2007/gospodarstvo-nezavisne-drzave-hrvatske-1941-1945-1/|archive-date=16 April 2014|accessdate=15 April 2014}}</ref> * На 18 мај Римските договори биле потпишани од дипломати на НДХ и Италија. Големи делови од хрватските земји биле окупирани (припоени) од Италија, вклучително и поголемиот дел од [[Далмација]] (вклучувајќи ги [[Сплит]] и [[Шибеник]]), скоро сите јадрански острови (вклучувајќи ги [[Раб (остров)|Раб]], [[Крк]], [[Вис (остров)|Вис]], [[Корчула]], [[Млет]]) и некои помали области како што е [[Бока Которска|Которскиот Залив]], делови од хрватското приморје и областите [[Горски Котар]].<ref name=":0" /> * На 7 јуни, владата на НДХ издала декрет со кој се демаркирала нејзината источна граница со Србија.<ref name="Prebeg" /> * На 27 октомври НДХ и Италија постигнале договор за границата на Независната Држава Хрватска со Црна Гора.<ref name=":0" /> * На 8 септември 1943 година, Италија капитулирала и НДХ официјално ги сметала Римските договори за неважечки, заедно со [[Рапалски договор (1920)|Договорот од Рапало]] од 1920 година, со кој на Италија и биле дадени [[Истра]], Фиме (денес [[Риека]]) и Зара ([[Задар]]).<ref name="Kisic">Kisić-Kolanović, Nada.</ref> Германскиот министер за надворешни работи [[Јоаким фон Рибентроп]] го одобрил стекнувањето на далматинските територии добиени од Италија во времето на Римските договори.<ref name="Kisic">Kisić-Kolanović, Nada.</ref> Досега, повеќето такви територии всушност биле контролирани од [[Југословенски партизани|југословенските партизани]], бидејќи отстапувањето на тие области ги направило силно против НДХ (повеќе од една третина од вкупното население на Сплит е документирано дека им се приклучило на партизаните).<ref>[http://www.ratnakronikasplita.com/impresum/uvod Ratna kronika Splita 1941–1945] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131018021430/http://ratnakronikasplita.com/impresum/uvod |date=2013-10-18 }}, Ratnakronikasplita.com; accessed 4 December 2015. {{In lang|hr}}</ref> До 11 септември 1943 година, министерот за надворешни работи на НДХ, Младен Лорковиќ, добил порака од германскиот конзул Зигфрид Каше дека НДХ треба да почека пред да се пресели на Истра. Централната влада на Германија веќе ги анектирала Истра и Фиме [[Риека]]) во Оперативната зона на Јадранскиот брег еден ден претходно.<ref name="Kisic" /> [[Меѓимурска жупанија|Меѓимурје]] и јужна Барања биле анектирани (окупирани) од Кралството Унгарија. НДХ го оспорила ова и продолжила да полага право на двете територии, именувајќи ја административната покраина со центар во Осиек како ''Голема парохија Барања''. Оваа граница никогаш не била легислативна, иако Унгарија можеби сметала дека е на сила [[Pacta conventa (Хрватска)|Пакта конвента]], која ги оцртувала границите на двете нации по должината на реката [[Драва]]. Во споредба со републичките граници воспоставени во [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] по војната, НДХ ја опфаќала цела Босна и Херцеговина, со нејзиното нехрватско ( српско и [[Бошњаци|бошњачко]]) мнозинство, како и околу 20км² од Словенија (селата [[Словенска Вас (Брежице)|Словенска Вас]], [[Нова Вас кај Мокрице|Нова Вас при Мокрице]], [[Јесенице (Брежице)|Јесенице]], [[Обрежје (Брежице)|Обрежје]] и [[Чедем]]) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.dnevnik.si/tiskane_izdaje/dnevnik/121558|title=Mejo so zavarovali z žico in postavili mine|last=Sečen|first=Ernest|date=16 April 2005|work=Dnevnik.si|access-date=13 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321045008/http://www.dnevnik.si/tiskane_izdaje/dnevnik/121558|archive-date=21 March 2015|language=sl|trans-title=They Protected the Border with Wire and Set up Mines}}</ref> и цел [[Срем]] (чиј дел претходно бил во [[Дунавска бановина|Дунавската Бановина]]). === Административна поделба === Независната Држава Хрватска имала четири нивоа на административни поделби: големи парохии (велике жупе), области (котари), градови и општини. Во времето на нејзиното основање, државата имала 22 големи парохии, 142 области, 31 градови <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://jagor.srce.hr/~zheimer/flags/descr/hr-sub.htm|title=The FAME: Croatia – Subdivisions of Croatia through the History|date=10 February 2001|archive-url=https://web.archive.org/web/20010210045742/http://jagor.srce.hr/~zheimer/flags/descr/hr-sub.htm#ndh|archive-date=10 February 2001|accessdate=2 September 2017}}</ref> и 1006 општини.<ref>Pusić, Eugen.</ref> Највисоко ниво на администрација биле големите парохии (Велике жупе), од кои секоја била предводена од Голем Жупан. По капитулацијата на Италија, на НДХ Германците им дозволиле да припојат делови од областите на [[Југославија]] кои претходно биле окупирани од Италија. За да се приспособи ова, биле променети парохиските граници и била создадена новата парохија Сидрага-Равни Котари. Покрај тоа, на 29 октомври 1943 година, Комесаријатот на Сушак-Крк (хрватски: Građanska Sušak-Rieka) бил создаден одделно од Германците за да дејствува како тампон зона помеѓу НДХ и РСИ во областа Фиме (Риека) за „''да ги согледа посебните интереси на локалното население против [И]талијанците''“ <ref>[https://books.google.com/books?id=4Yp6ApNCHj0C&dq=Kommissariat+Sušak-Krk&pg=PA307 ''Ein General im Zwielicht, Memoirs of General Edmund Glaise von Horstenau'', vol 76, p. 307], Books.google.com; accessed 4 December 2015.</ref> [[Податотека:1941_PASSPORT.jpg|мини|Дипломатски пасош издаден во 1941 година на Анте Шоша, вработен во консултантот на НДХ во Виена]] == Историја == === Подем на усташите === Во 1915 година група политички емигранти од Австроунгарија, претежно [[Хрвати]], но вклучително и некои [[Срби]] и Словенци, формирале Југословенски комитет, со цел да се создаде јужнословенска држава по [[Првата светска војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Ethnic Cleavages and Conflict: The Sources of National Cohesion and Disintegration: the Case of Yugoslavia|last=Vuckoviv|first=Gojko|date=1997|publisher=Ashgate|isbn=978-1-85972-640-2|page=74}}</ref> Тие на ова гледале како начин да се спречи отстапувањето на Далмација на Италија според Лондонскиот договор (1915). Во 1918 година, [[Држава на Словенци, Хрвати и Срби|Националниот совет на Словенците, Хрватите и Србите]] испратил делегација кај српскиот монарх да понуди обединување на [[Држава на Словенци, Хрвати и Срби|државата на Словенците, Хрватите и Србите]] со [[Кралство Србија|Кралството Србија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=6mQVCgAAQBAJ&pg=PA29|title=Yugoslavia's Bloody Collapse: Causes, Course and Consequences|last=Bennett|first=Christopher|date=1997|publisher=New York University Press|isbn=9780814712887|page=29}}</ref> Лидерот на Хрватската селанска партија, Стјепан Радиќ, на нивното заминување во [[Белград]] предупредил дека Советот нема демократски легитимитет. Но, на 1 декември 1918 година била прогласена нова држава, [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]], без никакво внимание на правните протоколи, како што е потпишувањето на новата ''[[Pacta conventa (Хрватска)|Пакта конвента]]'' за признавање на историските хрватски државни права.<ref>Ferdo Šišić: ''Ljetopis Jugoslavenske akademije'', Vol.49 (Zagreb 1936) p. 279</ref><ref>Srdja Trifkovic: ''Ustaša'', Lord Byron Foundation for Balkan Studies (London 1998)</ref> Хрватите на почетокот биле политички обесправени со централизираната политичка структура на кралството, која сметала дека го фаворизира српското мнозинство. Политичката ситуација во Кралството на Србите, Хрватите и Словенците била распарчена и насилна. Во 1927 година, Независната демократска партија, која ги претставувала Србите во Хрватска, ѝ го свртела грбот на централистичката политика на кралот Александар и влегла во коалиција со Хрватската селанска партија.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=EEBkON-ySQUC&pg=PA133|title=Neighbors at War: Anthropological Perspectives on Yugoslav Ethnicity, Culture, and History|date=2000|publisher=Penn State Press|isbn=978-0-27104-435-4|editor-last=Kideckel|editor-first=David A.|page=133|editor-last2=Halpern|editor-first2=Joel M.}}</ref> На 20 јуни 1928 година, Стјепан Радиќ и уште четворица хрватски пратеници биле застрелани додека се наоѓале во парламентот во Белград од член на [[Народна радикална партија|Српската народна радикална партија]]. Тројца од пратениците, меѓу кои и Радиќ, починале. Бесот што произлегол од атентатот на Стјепан Радиќ се заканувал да го дестабилизира кралството. Во јануари 1929 година, [[Александар I Караѓорѓевиќ|кралот Александар]] одговорил со прогласување на кралска диктатура, според која се забранила секаква неистомислена политичка активност и државата била преименувана во „Кралство Југославија“. [[Усташи]]те начелно биле создадени во 1929 година <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lRCDR464ut0C&pg=PA125|title=Yugoslavia: A History of Its Demise|last=Meier|first=Viktor|date=2005|publisher=Routledge|isbn=978-1-13466-511-2|page=125}}</ref> Една последица на прогласувањето на Александар во 1929 година и репресијата и прогонот на хрватските националисти била зголемувањето на поддршката за хрватскиот екстремен националист, [[Анте Павелиќ]], кој бил пратеник во Загреб во југословенскиот парламент. Тој подоцна бил вмешан во атентатот на Александар во 1934 година, заминувајќи во егзил во Италија каде добил поддршка за неговата визија за ослободување на Хрватска од српската контрола и расно „прочистување“ на Хрватска. Додека престојувал во Италија, Павелиќ и другите хрватски прогонети го планирале усташкото востание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.moljac.hr/biografije/pavelic.htm|title=Ante Pavelić on Croatian|publisher=Moljac.hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616044509/http://www.moljac.hr/biografije/pavelic.htm|archive-date=16 June 2011|accessdate=3 June 2011}}</ref> === Основање на НДХ === [[Податотека:NDH_poziv_Zidovima_i_Srbima.JPG|лево|мини| Порака со која се повикуваат [[Евреи]]те и [[Срби]]те да го предадат оружјето со ризик да бидат жестоко осудени]] По нападот на [[Силите на Оската]] врз [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] во 1941 година и брзиот пораз на Кралската југословенска армија (''Југословенска Војска''), земјата била окупирана од силите на Оската. Силите на Оската му понудиле на Владко Мачек можност да формира влада, бидејќи Мачек и неговата партија, Хрватската селанска партија ({{Langx|hr|Hrvatska seljačka stranka – HSS}}) имала најголема изборна поддршка меѓу Хрватите во Југославија – но Мачек ја одбил таа понуда.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.jutarnji.hr/globus/knjiga-koje-se-boje-i-crveni-i-crni-4092738|title=Knjiga koje se boje i crveni i crni|work=[[Globus (weekly)|Globus]]|access-date=7 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221007/http://globus.jutarnji.hr/zivot/knjiga-koje-se-boje-i-crveni-i-crni|archive-date=19 June 2013|language=hr|quote=Dr Jozo Tomasevich&nbsp;... "Rat i revolucija u Jugoslaviji 1941.-1945."&nbsp;... Vladko Maček, prvak HSS-a, koji je u travnju 1941. zastupao većinu Hrvata, nije bio voljan prihvatiti "nezavisnost" koja se tada nudila po cijeni koju je Hitler nametnuo}}</ref> На 10 април 1941 година германската армија ја презела контролата во Загреб. Со нивна поддршка, пензионираниот потполковник Славко Кватерник, заменик лидер на усташите, го прогласил создавањето на Независна Држава Хрватска (НДХ) „''во името на Хрватите и лидерот (поглавник) Анте Павелиќ''“.<ref name="academia.edu">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.academia.edu/83102584|title=Jasenovac in Croatia or a short story about a war and mass killing in it|last=Logos|first=Aleksandar A.|page=16|accessdate=2022-09-28}}</ref> Неколку дена подоцна, на 15 април 1941 година, [[Анте Павелиќ]] се вратил во Загреб од егзил во Италија, а на 16 април 1941 година ја презел власта како државен водач или „Поглавник“, држејќи ја функцијата премиер.<ref name="academia.edu"/> Пристапувајќи кон барањата на [[Бенито Мусолини]] и фашистичкиот режим во [[Кралство Италија|Кралството Италија]], Павелиќ неволно го прифатил Ајмоне, четвртиот војвода од Аоста како главен крал на НДХ под неговото ново кралско име, Томислав II. Аоста не бил заинтересиран да биде главен крал на Хрватска:<ref name="autogenerated5">The Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of World War II, New York – London, 1980, pp. 394–395</ref> Откако дознал дека е именуван за крал на Хрватска, тој им кажал на блиските колеги дека смета дека неговата номинација била лоша шега од неговиот братучед кралот [[Виктор Емануел III]], иако тој ја прифатил круната од чувство на должност.<ref name="Petacco">{{Наведена книга|title=A Tragedy Revealed: The Story of the Italian Population of Istria, Dalmatia, and Venezia Giulia|last=Petacco|first=Arrigo|publisher=University of Toronto Press|year=2005|isbn=0-8020-3921-9|pages=26–27}}</ref> Тој никогаш не ја посетил НДХ и немал никакво влијание врз владата, во која доминирал Павелиќ. Од стратешка перспектива, формирањето на НДХ претставувало обид на Мусолини и Хитлер да ги смират Хрватите, истовремено намалувајќи ја употребата на ресурсите на Оската, кои биле поитно потребни за [[Операција Барбароса|операцијата Барбароса]]. Во меѓувреме, Мусолини ја искористил својата долгогодишна поддршка за хрватската независност како потпора за да го принуди Павелиќ да потпише договор на 18 мај 1941 година во 12:30 часот, според кој централна Далмација и делови од Хрватско приморје и [[Горски Котар]] и биле отстапени на Италија.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=3 June 2011}}</ref> Според истиот договор, НДХ била ограничена на минимална морнарица и на италијанските сили им била доделена воена контрола на целото [[Географија на Хрватска|хрватско крајбрежје]]. Откако Павелиќ го потпишал договорот, други хрватски политичари го прекориле. Павелиќ јавно ја бранел одлуката и им се заблагодарил на Германија и Италија за поддршката на хрватската независност.<ref name="Tanner-p147">[[Independent State of Croatia#Tanner|Tanner, 1997]], p. 147</ref> Откако го одбил раководството на НДХ, Мачек ги повикал сите да се покорат и да соработуваат со новата влада. [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква,]] исто така, отворено ја поддржувала владата. Според Мачек, новата држава била пречекана со „''бран на ентузијазам''“ во [[Загреб]], често од луѓе „''заслепени и опиени''“ од фактот што [[нацистичка Германија]] ја „''завиткала со подароци нивната окупација под еуфемистичкиот наслов Независна Држава Хрватска''“. Но, во селата, напишал Мачек, селанството верувало дека „''нивната борба во изминатите 30 години да станат господари на своите домови и на својата земја претрпе огромен неуспех''“.<ref>Maček, pp. 220–231</ref> [[Податотека:Židovi_izložba_ndh_1942.jpg|десно|мини|269x269пкс| Антисемитски постер во Загреб, на кој се рекламира изложба за „''деструктивната работа на Евреите во Хрватска''“ и „''решението на еврејското прашање во НДХ''“.]] На 16 август 1941 година, била формирана Усташката служба за надзор, составена од четири одделенија, ''усташка полиција'', ''усташка разузнавачка служба'', ''усташка одбрана'' и ''персонал'', за сузбивање на активностите против усташите, независната држава Хрватска и Хрватите. Службата како посебна агенција била елиминирана во јануари 1943 година и функциите му биле префрлени на Министерството за внатрешни работи под ''Управата за јавен ред''. {{Sfn|Tomasevich|2001}} Незадоволни од режимот на Павелиќ во неговите рани месеци, силите на Оската во септември 1941 година побарале од Мачек да ја преземе власта, но Мачек повторно одбил. Сфаќајќи го Мачек како потенцијален ривал, Павелиќ потоа го уапсил и интернирал во [[Јасеновац (логор)|концентрациониот логор Јасеновац]]. Усташите првично немале војска или управа способни да ја контролираат целата територија на НДХ. Усташкото движење имало помалку од 12.000 членови кога започнала војната. Додека самите усташи проценуваат дека бројот на нивните симпатизери уште во раната фаза бил околу 40.000.<ref>Pavlowitch, 2008 {{Се бара страница|date=July 2012}}</ref> {{Историја на Хрватска}} За да дејствуваат против Србите и Евреите со геноцидни мерки, усташите вовеле широко распространети мерки на кои и самите Хрвати станале жртви. Јозо Томашевиќ во својата книга „''Војна и револуција во Југославија: 1941–1945“'', вели ''„никогаш во историјата Хрватите не биле изложени на таква легализирана административна, полициска и судска бруталност и злоупотреба како за време на усташкиот режим“.'' Декретите донесени од режимот му дозволиле да се ослободи од сите „''непосакувани''“ вработени во државната и локалната власт и во државните претпријатија. „''Несаканите''“ (бидејќи сите Евреи, Срби и Хрвати ориентирани кон Југославија) биле исфрлени, освен некои за кои се сметало дека се посебно потребни на владата. Ова оставило мноштво работни места да бидат пополнети од усташите и проусташките приврзаници и довело до тоа владините работни места да бидат пополнети од луѓе без професионални квалификации. {{Sfn|Tomasevich|2001}} === Италијанско влијание === [[File:Mussolini_and_Pavelic_1941.jpg|лево|мини| ''Поглавник'' [[Анте Павелиќ]] (лево) со италијанскиот ''Дуче'' [[Бенито Мусолини]] (десно) во Рим, Италија на 18 мај 1941 година, за време на церемонијата на италијанското признавање на Хрватска како суверена држава под официјална италијанска заштита, и да се договорат за границите на Хрватска со Италија]] Мусолини и Анте Павелиќ имале блиски односи пред војната. И Мусолини и Павелиќ го презирале [[Кралството Југославија]]. На Италија и било ветено, во Лондонскиот договор (1915 година), дека ќе ја добие [[Далмација]] од [[Австроунгарија]] на крајот на [[Првата светска војна]]. Мировните преговори во 1919 година, сепак, под влијание на Четиринаесетте точки прогласени од американскиот претседател [[Вудро Вилсон]] (1856–1924), повикале на национално самоопределување и утврдиле дека Југословените со право ја заслужуваат предметната територија. Италијанските националисти биле бесни. Италијанскиот националист Габриеле Д'Анунцио извршил напад во [[Риека|Фиме]] (во која имало мешано население од Хрвати и Италијанци) и го прогласил за дел од италијанската Регенција Карнаро. Д'Анунцио се прогласил себеси за „ Дуче “ од Карнаро, а неговите револуционери во црни кошули ја имале контролата над градот. Д'Анунцио бил познат по ангажирањето во страсни говори со цел да ги привлече хрватските националисти да ги поддржат неговите постапки и да и се спротивстават на Југославија.<ref>Bosworth, Richard J.B. ''Mussolini's Italy'' (2005).</ref> Хрватските националисти, како Павелиќ, се спротивставиле на промените на границите што се случиле по [[Првата светска војна]]. Не само што симболиката на Д'Анунцио била копирана од Мусолини, туку и апелот на Д'Анунцио за хрватската поддршка за распадот на Југославија, како надворешнополитички пристап кон Југославија од Мусолини. Павелиќ бил во преговори со Италија од 1927 година, кои вклучувале застапување за размена на територија за суверенитет, во која тој ќе толерира Италија да ја анексира територијата на Далмација во замена Италија да го поддржа суверенитетот на независна Хрватска.<ref>Bernd Jürgen Fischer (ed.</ref> Во 1930-тите, откако југословенската влада ги принудила Павелиќ и усташите на егзил, Мусолини им понудил засолниште во Италија, кој им дозволил да користат полигони за обука за да се подготват за војна против Југославија. Во замена за оваа поддршка, Мусолини барал Павелиќ да се согласи Далмација да стане дел од Италија доколку Италија и усташите успешно водат војна против Југославија. Иако Далмација била претежно населена со Хрвати, таа била дел од различни италијански држави, како што се [[Римско Царство|Римското Царство]] и [[Венецијанска Република|Република Венеција]] во претходните векови и била дел од иредентистичките претензии на италијанскиот национализам. Во замена за оваа отстапка, Мусолини му понудил на Павелиќ правото Хрватска да ја анектира цела [[Босна и Херцеговина]], во која имало само малцинско хрватско население. Павелиќ се согласил. По инвазијата и окупацијата на Југославија, Италија анектирала бројни јадрански острови и дел од Далмација, кои сите заедно станале италијанско гувернерство на Далмација вклучувајќи територии од провинциите [[Сплит]], [[Задар]] и [[Котор]].<ref name="Davide Rodogno 2006. Pp. 80-81">Rodogno, Davide.</ref> Иако Италија првично имала поголеми територијални цели кои се протегале од [[Велебит|планините Велебит]] до [[Проклетие|албанските Алпи]], Мусолини одлучил да не припојува дополнителни територии поради голем број фактори, вклучувајќи го и тоа што Италија го држела економски вредниот дел од таа територија во нејзина сопственост додека северниот јадрански брег немал важни железници или патишта и затоа што една поголема анексија би опфатила стотици илјади Словени кои биле непријателски настроени кон Италија, во нејзините национални граници.<ref name="Davide Rodogno 2006. Pp. 80-81">Rodogno, Davide.</ref> Италија имала намера да ја задржи НДХ во својата сфера на влијание со тоа што ќе и забрани да изгради каква било значајна морнарица.<ref name="Tanner-p147"/> Италија дозволила само мали патролни чамци да ги користат силите на НДХ. Оваа политика која забранува создавање на воени бродови на НДХ била дел од политиката на италијанските фашисти за ''Маре Нострум'' (латински „Нашето море“) во која [[Италија]] требало да доминира над [[Средоземно Море|Средоземното Море]] како Римското Царство неколку векови порано. Италијанските вооружени сили и помагале на усташката влада во прогонувањето на Србите. Во 1941 година, италијанските сили го фатиле и интернирале [[Српска православна црква|српскиот православен]] епископ Иринеј (Ѓорѓевиќ) од Далмација.<ref name="Tanner-p151">Tanner, p. 151</ref> === Влијание на Нацистичка Германија === [[Податотека:Adolf_Hitler_meets_Ante_Pavelić.1941.jpg|лево|мини| Адолф Хитлер (лево) со Анте Павелиќ (десно) во Бергхоф, надвор од Берхтесгаден, Германија]] Во времето на инвазијата на Југославија од страна на [[Нацистичка Германија]], [[Адолф Хитлер]] бил немирен со агендата на Мусолини за создавање марионетска хрватска држава и претпочитал областите надвор од италијанските територијални цели да станат дел од [[Унгарија во Втората светска војна|Унгарија]] како автономна територија. Ова би го смирило сојузникот на нацистичка Германија, Унгарија, и нејзините националистички територијални претензии. Позицијата на Германија за Хрватска се променила по нејзината [[Априлска војна|инвазија на Југославија]] во 1941 година. Инвазијата била предводена од силна германска инвазивна сила која во голема мера била одговорна за [[Априлска војна|заземањето на Југославија]]. Воените сили од другите сили на Оската, вклучително Италија, Унгарија и [[Бугарија во Втората светска војна|Бугарија]] постигнале малку придобивки за време на инвазијата. [[Податотека:SS_recrutiment_poster_used_in_NDH.png|мини| Пропаганден плакат за регрутирање на ''[[Шуцштафел]]'' (СС) користен во НДХ]] Инвазијата била забрзана од потребата германските сили да стигнат до [[Грција]] за да ги спасат италијанските сили, кои не успевале на бојното поле против грчките вооружени сили. Откако ги спасил италијанските сили во Грција и откако ги освоил Југославија и Грција речиси сам, Хитлер станал фрустриран од Мусолини и воената неспособност на Италија. Германија ги подобрила односите со усташите и ги поддржала тврдењата на НДХ за анексија на Јадранскиот брег со цел да се намалат планираните територијални придобивки на Италија. Сепак, Италија анектирала значителен централен дел од Далмација и разни Јадрански Острови. Тоа не било договорено со Павелиќ пред инвазијата; Италија очекувала да ја анектира цела Далмација како дел од нејзините иредентистички барања. Хитлер се скарал со своите армиски команданти за тоа каква политика треба да се преземе во Хрватска во однос на Србите. Германските воени претставници сметале дека Србите може да се соберат да се борат против партизаните. Хитлер не се согласувал со неговите команданти, но му посочил на Павелиќ дека НДХ може да создаде целосно хрватска држава само доколку следи постојана политика на прогон на нехрватското население најмалку педесет години.<ref name="Tanner-p147"/> НДХ никогаш не била целосно суверена, но била [[марионетска држава]] која уживала поголема автономија од кој било друг режим во Европа окупирана од Германија. {{Sfn|Payne|2006}} Уште на 10 јули 1941 година, генералот на Вермахт Едмунд Глејз фон Хорстенау го пријавил следново до германската висока команда, Oberkommando der Wehrmacht (OKW): {{Цитат|Нашите војници треба да бидат неми сведоци на такви настани; тоа не се одразува добро на нивната инаку висока репутација&nbsp;... Често ми велат дека германските окупаторски трупи конечно ќе мора да интервенираат против усташките злосторства. Ова може да се случи на крајот. Токму сега, со расположливите сили, не можев да барам таква акција. Ад хок интервенцијата во поединечни случаи може да направи германската армија да изгледа одговорна за безброј злосторства што не можеше да ги спречи во минатото.|Генерал [[Едмунд Глез фон Хорстенау]], германско воено лице во Загреб}} Во извештајот [[Гестапо|на Гестапо]] до Рајхсфирерот СС [[Хајнрих Химлер]], од 17 февруари 1942 година, се вели: {{Цитат|Зголемената активност на четите главно се должи на злосторствата извршени од усташките единици во Хрватска врз православното население. Усташите ги вршеле своите дела на ѕверски начин не само врз мажите на возраст од регрути, туку особено врз беспомошните старци, жени и деца. Бројот на православните што Хрватите ги масакрираат и садистички се мачени до смрт е околу триста илјади.|Извештај на [[Гестапо]] до [[Хајнрих Химлер]], 17 февруари 1942 година.}} Според извештаите на генералот Глез-Хорстенау, Хитлер бил лут на Павелиќ, чија политика го разгорела бунтот во Хрватска, спречувајќи секакви изгледи за распоредување на силите на НДХ на Источниот фронт.<ref name="zvonko">Ivanković, Zvonko.</ref> Покрај тоа, Хитлер бил принуден да ангажира големи сопствени сили за да го контролира бунтот. Поради таа причина, Хитлер го повикал Павелиќ во неговиот воен штаб во [[Виница (Украина)|Виница]] (Украина) на 23 септември 1942 година. Следствено, Павелиќ го заменил својот министер за вооружени сили, Славко Кватерник, со помалку ревносниот Јуре Франтиќ. Кватерник бил испратен во егзил во [[Словачка]] – заедно со неговиот син Еуген, кој бил обвинет за прогон на Србите во Хрватска. {{Sfn|Tomasevich|2001}} Пред средбата со Хитлер, за да се смири јавноста,  Павелиќ објавил „''Важно владино соопштение''“ (“''Važna obavijest Vlade''“), во кое им се заканува на оние кои ја шират веста „''за непостоечки закани за разоружување на усташките единици од претставници на една странска сила, за замена на хрватската армија со странска војска, за можноста странска сила да ја преземе власта во Хрватска&nbsp;''...“ <ref>Hrvatski narod, 3 September 1942.</ref> [[Податотека:Borba_udružene_Europe_na_istoku.jpg|мини|329x329пкс| Пропаганден плакат од Втората светска војна: „Битката на обединета Европа на исток“]] Генералот Глез-Хорстенау известил: „''Усташкото движење е, поради грешките и злосторствата што ги направиле и корупцијата, толку компромитирано што владината извршна власт (домашната стража и полицијата) ќе биде одвоена од владата – дури и за цена на раскинување на секоја можна врска со власта''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zukunft-braucht-erinnerung.de/das-kroatische-kz-jasenovac/|title=Das kroatische Konzentrationslager Jasenovac – ZbE|date=6 November 2004|work=Zukunft-braucht-erinnerung.de|accessdate=2 September 2017|archive-date=2023-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20231128163355/https://www.zukunft-braucht-erinnerung.de/das-kroatische-kz-jasenovac/|url-status=dead}}</ref> Рајхсфирер-СС [[Хајнрих Химлер]] е цитиран како ја карактеризира Независната Држава Хрватска како „''смешна''“: „''нашите сакани германски населби ќе бидат обезбедени.'' ''Се надевам дека областа јужно од Срем ќе биде ослободена од&nbsp;... босанската дивизија&nbsp;... за да можеме барем делумно да го вратиме редот во оваа смешна (хрватска) држава''.“ <ref>Georg Lepre, ''Himmler's Bosnian Division'', p. 17.</ref> Усташите добиле германска поддршка за плановите за елиминирање на српското население во Хрватска. Еден план вклучувал размена во 1941 година помеѓу Германија и НДХ, во која 20.000 католички Словенци ќе бидат депортирани од [[Словенија во Втората светска војна|Словенија под германска контрола]] и испратени во НДХ каде што ќе бидат асимилирани како Хрвати. Во замена, 20.000 Срби ќе бидат депортирани од НДХ и ќе бидат испратени на територијата Србија окупирана од Германија.<ref name="Tanner-p151">Tanner, p. 151</ref> На состанокот со Хитлер на 6 јуни 1941 година во [[Салцбург]], Павелиќ се согласил да прими 175.000 депортирани Словенци. Договорот предвидувал дека бројот на Срби депортирани од НДХ во Србија може да го надмине бројот на Словенците примени за 30.000. За време на разговорите, Хитлер ја истакнал неопходноста и посакуваноста од депортации на Словенците и Србите и го советувал Павелиќ дека НДХ, за да стане стабилна, треба да води етнички нетолерантна политика во следните 50 години. {{Sfn|Krizman|1980}} Германските окупаторски сили дозволиле протерување на Србите во Србија, но наместо да ги испратат Словенците во Хрватска, тие исто така биле депортирани во Србија. Вкупно, околу 300.000 Срби биле депортирани или избегани од НДХ во Србија до крајот на Втората светска војна.<ref name="Tanner-p151" /> Злосторствата извршени од усташите ги запрепастиле набљудувачите; Бригадникот Сер Фицрој Меклин, началник на британската воена мисија кај партизаните, коментирал „''Некои усташи ги собирале очите на Србите што ги убиле и ги испраќале, кај Поглавник ['главен човек'] за негова проверка или гордо изложувајќи ги нив и другите човечки органи во кафулињата во Загреб''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=8iEWsWUjHA8C&pg=PA132|title=Extradition, Politics, and Human Rights|last=Pyle|first=Christopher H.|date=2001|publisher=Temple University Press|isbn=978-1-56639-823-7|page=132}}</ref> Нацистичкиот режим барал усташите да усвојат [[Антисемитизам|антисемитска]] расна политика, да ги прогонуваат [[Евреи]]те и да формираат неколку концентрациони логори. Павелиќ и усташите ги прифатиле нацистичките барања, но нивната расна политика се фокусирала првенствено на елиминирање на српското население. Кога на усташите им биле потребни повеќе регрути за да помогнат во истребувањето на Србите, државата се отцепила од нацистичката антисемитистичка политика со ветување почесно ариевско државјанство, а со тоа и ослободување од прогон, на Евреите кои биле подготвени да се борат за НДХ.<ref name="Tanner-149">[[Independent State of Croatia#Tanner|Tanner, 1997]], p. 149</ref> Бидејќи ова било единственото легално средство кое им дозволувало на Евреите да избегаат од прогонство, голем број Евреи се приклучиле на вооружените сили на НДХ. Ова ја влошило германската СС, која тврдела дека НДХ дозволила 5.000 Евреи да преживеат преку служба во вооружените сили на НДХ. Германските антисемитски цели за Хрватска биле дополнително поткопани со неподготвеноста на Италија да се придржува до строгата антисемитска политика, што резултирало со тоа што Евреите во деловите на Хрватска што се под италијанска контрола го избегнале истиот прогон со кој се соочувале Евреите во источна Хрватска под германска контрола.<ref>[[Independent State of Croatia#Tanner|Tanner, 1997]], pp. 149–150</ref> Откако Италија ја напуштила војната во 1943 година, германските сили ја окупирале западна Хрватска и НДХ ја анектирала територијата отстапена на Италија во 1941 година. За само неколку дена од создавањето на НДХ, Рајхот ги реквизирал хрватските работници за евтина принудна работа и ропска работа. Од 1942 година па натаму, германските и хрватските власти поблиску соработувале во депортирањето на „''непосакуваните''“ Хрвати и Срби во концентрационите логори во Рајхот и [[Норвешка]] за принудна работа, таквите луѓе требало да бидат собрани и депортирани од генералот ополномоштен за распоредување на трудот во Рајхот. (Arbeitseinsatz).<ref name="HS">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FUjRhscAaToC&q=Blitzkrieg+1941&pg=PA251|title=Hitler's Slaves: Life Stories of Forced Labourers in Nazi-Occupied Europe|last=Alexander von Plato|last2=Almut Leh|last3=Christoph Thonfeld|publisher=Berghahn Books|year=2010|isbn=978-1845459901|pages=153–156}}</ref> Помеѓу 1941 и 1945 година, околу 200.000 <ref name="Goldstein">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/croatia00ivog|title=Croatia: A History|last=Goldstein|first=Ivo|publisher=[[McGill-Queen's University Press]]|year=1999|isbn=978-0-7735-2017-2|location=Montreal, Quebec|page=139 [https://archive.org/details/croatia00ivog/page/139]|author-link=Ivo Goldstein|url-access=registration}}</ref> хрватски граѓани на НДХ (вклучувајќи етнички Хрвати, како и етнички Срби со хрватска националност и Словенци) биле испратени во Германија да работат како робови и принудни работници, главно работејќи во рударството и земјоделството. Се проценува дека 153.000 од овие работници биле „''доброволно''“ регрутирани, но во многу случаи тоа не било случај, бидејќи работниците кои можеби првично волонтирале биле принудени да работат подолго време и биле платени помалку од нивните договори. Исто така, не им било дозволено да се вратат дома по завршувањето на нивниот годишен договор, во кој момент нивната работа повеќе не била доброволна, туку принудна. Во нацистичките концентрациони логори, како што се [[Концентрационен логор Бухенвалд|Бухенвалд]] и Мителбау-Дора, се вршеле и присилна и ропска работа.<ref name="HS"/> Од 1941 до 1945 година, 3,8% од населението на Хрватска било испратено на работа во Рајхот, што било повисоко од европскиот просек.<ref name="HS"/> === Партизански отпор === На 22 јуни 1941 година, во [[Brezovica forest|шумата Брезовица]] кај [[Сисак]] бил формиран Сисачкиот партизански одред; ова требало да се слави како прва единица на вооружен отпор формирана во окупирана Југославија за време на Втората светска војна. Хрватите, Србите, Бошњаците и граѓаните од сите националности и потекло почнале да се приклучуваат на пан-југословенските партизани предводени од [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]]. Партизанското движење набргу можело да контролира голем процент од НДХ (и Југославија) и набргу градовите на окупирана Босна и Далмација особено биле опкружени од овие области под контрола на партизаните, а нивните гарнизони живеле во ''де факто'' опсадна состојба и постојано се обидувале да ја задржат контролата врз железничките врски. Во 1944 година, третата година од војната во Југославија, Хрватите формирале 61% од партизанските оперативни единици кои потекнуваат од [[Социјалистичка Република Хрватска|Сојузната Држава Хрватска]].<ref name="strugar">{{Наведена книга|title=Jugoslavija 1941–1945|last=Strugar|first=Vlado|publisher=Vojnoizdavački zavod|year=1969}}</ref><ref name="anic">{{Наведена книга|title=Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|last=Anić|first=Nikola|last2=Joksimović|first2=Sekula|last3=Gutić|first3=Mirko|publisher=Vojnoistorijski institut|year=1982}}</ref><ref name="vukovic">{{Наведена книга|title=Putevim Glavnog štaba Hrvatske|last=Vuković|first=Božidar|last2=Vidaković|first2=Josip|year=1976}}</ref> Сојузната држава Хрватска имала и најголем број одреди и бригади меѓу федералните единици, и заедно со силите во Босна и Херцеговина, партизанскиот отпор во НДХ го сочинувал мнозинството од воената сила на движењето. Партизанот маршал Тито бил половина Хрват, половина Словенец. === Односите со четниците === [[Податотека:Chetniks,_Ustasa,_and_Domobrani.jpg|мини| Претставниците на [[четници]]те, [[усташи]]те и хрватската домашна стража се сретнале во окупирана Босна]] По расколот во 1941 година меѓу партизаните и [[четници]]те во Србија, четничките групи во централна, источна и северозападна Босна се нашле фатени меѓу германските и усташките сили (НДХ) од една страна и партизаните од другата страна. Во почетокот на 1942 година, четничкиот мајор Јездимир Дангиќ им пршол на Германците во обид да дојде до разбирање, но во тоа не бил успешен, а локалните четнички водачи биле принудени да бараат друго решение. Иако усташите и четниците биле ривалски националисти (хрватски и српски), тие нашле заеднички непријател во партизаните, а спречувањето на партизанскиот напредок станало главната причина за соработката што следела меѓу усташките власти на Независната држава Хрватска и четничките одреди во Босна.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=psYgAwAAQBAJ&pg=PA206|title=Alliance Formation in Civil Wars|last=Christia|first=Fotini|date=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-13985-175-6|pages=206–207}}</ref> Првиот официјален договор меѓу босанските четници и усташите бил склучен на 28 мај 1942 година, во кој четничките водачи ја изразиле својата лојалност како „''граѓани на независната држава Хрватска''“ и на државата и на нејзиниот Поглавник (Анте Павелиќ). Во текот на следните три недели биле потпишани три дополнителни договори, кои опфаќале голем дел од просторот на Босна (заедно со четничките одреди во неа). Со одредбата на овие договори, четниците требало да ги прекинат воените дејствија против усташката држава, а усташите ќе воспостават редовна управа на овие простори. {{Sfn|Tomasevich|1975}} {{Sfn|Cohen|1996}} Главната одредба, член 5 од договорот, го вели следново:<blockquote>Сè додека постои опасност од партизанските вооружени чети, четничките формации доброволно ќе соработуваат со хрватската војска во борбата и уништувањето на партизаните и во тие операции ќе бидат под целосна команда на хрватските вооружени сили... Четничките формации можат сами да се вклучат во операции против партизаните, но тоа ќе треба навреме да го пријават кај хрватските воени команданти. {{Sfn|Tomasevich|1975}}</blockquote>Потребната муниција и намирници на четниците им биле доставени од усташката војска. Четниците кои биле ранети во такви операции требало да бидат згрижени во болниците на НДХ, додека сирачињата и вдовиците на убиените четници во акција требало да бидат поддржани од усташката држава. Лицата посебно препорачани од четничките команданти би биле вратени дома од усташките концентрациони логори. Овие договори го опфатиле мнозинството четнички сили во Босна источно од германско-италијанската демаркациона линија и траеле во текот на поголемиот дел од војната. Бидејќи хрватските сили биле веднаш подредени на германската воена окупација, соработката со хрватските сили била, всушност, индиректна соработка со Германците. {{Sfn|Tomasevich|1975}} {{Sfn|Cohen|1996}} === Крај на војната === Во август 1944 година, имало обид на [[министер]]от за надворешни работи на НДХ, Младен Лорковиќ и министерот за војна Анте Вокиќ, да извршат [[државен удар]] против Анте Павелиќ за да се одделат од Оската и да се усогласат со сојузниците. Пучот Лорковиќ-Вокиќ пропаднал и неговите заговорници биле погубени. До почетокот на 1945 година, војската на НДХ се повлекла кон Загреб со германски и [[Козаци|козачки]] трупи. Тие биле совладани и напредувањето на партизанските сили на Тито, на кои им се придружила [[Советски Сојуз|Советската]] [[Црвена армија]], предизвикувајќи масовно повлекување на усташите кон Австрија и ефективен крај на Независната Држава Хрватска. Павелиќ се заложил да се бори во Загреб до горчливиот крај.<ref>''Croatia Under Ante Pavelić: America, the Ustase and Croatian Genocide'' by Robert B. McCormick, 2014, Publisher: I.B. Tauris {{ISBN|9780857725356}}</ref> Во мај 1945 година, голема колона составена од трупи на домашната гарда на НДХ, усташи, козаци, некои четници и словенечката домашна гарда, како и бројни цивили, се повлекле од партизанските сили кои се упатиле северозападно кон Италија и Австрија. Германскиот инструмент за предавање бил потпишан на 8 мај, но Германците го ставиле Павелиќ во единствена команда на силите на НДХ, и тој наредил да продолжи со борбата додека колоните се обидувале да стигнат до британските сили за да преговараат за премин во Австрија окупирана од сојузниците. Британската армија, сепак, им одбила влез и ги предала на партизанските сили. Репатријациите на Блајбург од Австрија резултирале со масовни егзекуции. На 25 мај 1945 година, последната битка од Втората светска војна во Европа, Битката кај Оџак, завршила со падот на Независната Држава Хрватска, чија територија станала дел од Демократска Федеративна Југославија и довела до пропаст на Независната Држава Хрватска. Во меѓувреме, Павелиќ се одвоил од групата и побегнал во Австрија, Италија, [[Аргентина]] и на крајот во Шпанија, каде што починал во 1959 година. Неколку други членови на владата на НДХ биле заробени во мај и јуни 1945 година и осудени на смрт или долготраен затвор во судењето на Миле Будак. Крајот на војната резултирал со формирање на Демократска Република Југославија, која подоцна станала Социјалистичка Федеративна Република Југославија, со Уставот од 1946 година и официјално ги направила [[Социјалистичка Република Хрватска|Народна Република Хрватска]] и [[Социјалистичка Република Босна и Херцеговина|Народна Република Босна и Херцеговина]] две од шесте конститутивните републики на новата држава. === Последици === Иако екстремно десничарските движења во Хрватска инспирирани од поранешната НДХ повторно се појавиле за време на [[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]], сегашниот Устав на Хрватска официјално не ја признава Независната Држава Хрватска како историска или легитимна држава-претходник на сегашната хрватска република.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sabor.hr/Default.aspx?art=2406&sec=729|title=Historical Foundations|work=The Constitution of the Republic of Croatia (consolidated text)|publisher=[[Croatian Parliament]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721102014/http://www.sabor.hr/Default.aspx?art=2406&sec=729|archive-date=21 July 2011|accessdate=16 February 2011|quote=[I]n the establishment of the foundations of state sovereignty during the course of the Second World War, as expressed in the decision of the Territorial Antifascist Council of the National Liberation of Croatia (1943) in opposition to proclamation of the Independent State of Croatia (1941), and then in the Constitution of the People's Republic of Croatia (1947) and in all subsequent constitutions of the Socialist Republic of Croatia (1963–1990), at the historic turning-point characterized by the rejection of the communist system and changes in the international order in Europe, in the first democratic elections (1990), the Croatian nation reaffirmed, by its freely expressed will, its millennial statehood}}</ref> И покрај тоа, по прогласувањето независност од Југославија во 1991 година, Република Хрватска ја рехабилитирала хрватската домашна стража, чии ветерани оттогаш добиваат државни пензии.<ref>{{Наведено списание|year=2007|title=The Political Economy of Pension Reforms in Croatia 1991–2006|url=http://hrcak.srce.hr/file/25853|journal=Financial Theory and Practice|volume=31|issue=2|pages=96–151|access-date=3 June 2011|via=[[Hrčak]]}}</ref> Германските војници кои загинале на хрватска територија не биле одбележани сè додека Германија и Хрватска не постигнале договор за обележување на нивните гробни места во 1996 година <ref>{{Наведено списание|title=Ugovor između Vlade Republike Hrvatske i Vlade Savezne Republike Njemačke o njemačkim ratnim grobovima u Republici Hrvatskoj – (Uredba o potvrđivanju Ugovora između Vlade Republike Hrvatske i Vlade Savezne Republike Njemačke o njemačkim ratnim grobovima u Republici Hrvatskoj, NN-MU 017/1997)|url=http://hidra.srce.hr/webpac-hidra-murh2-pregled/?rm=results&last_PAGER_offset=0&filter=hidra-murh&show_full=1&v=Njema%E8ka%20%5Bkao%20potpisnik%5D%20025313&f=SubjectIndexHR&path=hidra-murh%231240|journal=[[Narodne novine]]|language=hr|issue=17/1997|access-date=23 July 2012}}</ref> Германската комисија за воени гробници одржува две големи гробишта, во Загреб и Сплит. == Влада == Апсолутен лидер на НДХ бил Анте Павелиќ, кој во текот на целата војна бил познат по усташката титула ''Поглавник'', без оглед на неговата официјална владина функција. Од 1941 до 1943 година, додека земјата била ''[[де јуре]]'' монархија, Павелиќ бил нејзиниот моќен премиер (или „претседател на Владата“). По капитулацијата на Италија, Павелиќ станал [[шеф на држава]]та на местото на Ајмоне, војводата од Аоста (познат и како Томислав и ја задржал функцијата премиер до септември 1943 година, кога на негово место го назначил Никола Мандиќ.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RnKlDAAAQBAJ&pg=PA1997|title=Biographical Dictionary of Central and Eastern Europe in the Twentieth Century|last=Roszkowski|first=Wojciech|date=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-31747-593-4|page=1997}}</ref> === Монархија === {| style="margin: 0 auto;" |[[Податотека:Zakon_o_kruni_zvonimirovoj.jpg|мини|Јавна декларација на законите за круната на Ѕвонимир, со кои државата станала кралство, 15 мај 1941 г.]] |[[Податотека:Designacija_Aimone_Tomislava_II._18.05.1941.jpg|мини|Назначување на Томислав II за крал на Хрватска на 18 мај 1941 година. Пред него со хрватската делегација стои ''Поглавник'' Павелиќ.]] |[[Податотека:Hrvatski_Narod_o_dinastiji_Savoj_19.05.1941.jpg|мини|Јавно прогласување на новата хрватска династија (Хрватски Народ, бр. 96, 19 мај 1941 г.)]] |} По формирањето на НДХ, Павелиќ го прифатил стапувањето на Ајмоне, 4-тиот војвода од Аоста, како главен крал на Хрватска под неговото ново кралско име, Томислав II. Томислав II не бил заинтересиран да биде главен крал на Хрватска,<ref name="autogenerated5"/> всушност никогаш не ја посетил земјата и немал никакво влијание врз владата. Во летото 1941 година, Томислав II изјавил дека ќе ја прифати неговата функција како крал, само доколку се исполнат одредени барања: # дека треба да биде информиран за сите италијански активности на територијата на НДХ; # дека неговото владеење треба да биде потврдено од Хрватскиот државен парламент на НДХ; и # дека политиката не треба да игра никаква улога во хрватските вооружени сили.<ref>Stevan K. Pavlowich: The King Who</ref> Барањата за заминување на германската и италијанската војска очигледно било невозможно да се исполнат од страна на италијанската и германската влада, а Томислав II на тој начин избегнал да ја преземе својата позиција во Хрватска. Ајмоне првично одбил да ја преземе круната во спротивставување на италијанската анексија на регионот Далмација населен со мнозинско хрватско население, но подоцна го прифатил престолот откако бил притиснат да го стори тоа од [[Виктор Емануел III]]; но никогаш не се преселил од Италија за да престојува во Хрватска. По разрешувањето на Мусолини на 25 јули 1943 година, Томислав II абдицирал на 31 јули по наредба на Виктор Емануел III.<ref name="STPT">{{Наведени вести|title=Duke gives up puppet throne|date=21 August 1943|work=[[The St. Petersburg Times (Russia)|The St. Petersburg Times]]|page=10}}</ref><ref name="Lawbook Exchange">{{Наведена книга|title=Axis Rule in Occupied Europe: Laws of Occupation, Analysis of Government, Proposals For Redress|last=Lemkin|first=Raphael|last2=Power|first2=Samantha|publisher=Lawbook Exchange|year=2005|isbn=1584775769|page=253}}</ref><ref name="Foreign News: Hotel Balkania">{{Наведени вести|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,766956,00.html|title=Foreign News: Hotel Balkania|date=9 August 1943|work=[[Time Magazine]]|access-date=4 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080308122825/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,766956,00.html|archive-date=8 March 2008}}</ref> {{Sfn|Krizman|1980}} Набргу по примирјето со Италија во септември 1943 година, Анте Павелиќ изјавил дека Томислав II повеќе не е крал на Хрватска.<ref>International documents of NDH</ref> Томислав II формално се откажал од својата титула, „Крал на Хрватска, принц на Босна и Херцеговина, Војвода од Далмација, Тузла и Книн, војвода од Аоста (од 1942 година), принц од Цистерна и Белригардо, маркиз од Вогера и гроф од Пондерано“ и во октомври 1943 година по раѓањето на неговиот син, Амедео, меѓу неговите средни имиња, му го дал и името „Ѕвонимир“.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.chivalricorders.org/royalty/gotha/italygen.htm|title=Royal House of Italy|work=[[Dynasty#Europe|European royal houses]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415191639/http://www.chivalricorders.org/royalty/gotha/italygen.htm|archive-date=15 April 2008}}</ref> === Парламент === Парламентот на НДХ бил основан со ''Правен декрет за хрватскиот државен парламент'' на 24 јануари 1942 година.<ref name="Peric259">Perić, Ivo.</ref> Пратениците не биле избрани, а состаноци биле свикувани нешто повеќе од десетина пати по првата седница во 1942 година. Нејзиниот претседател бил Марко Дошен. Овој декрет утврдил пет категории на поединци кои добиле покана да бидат пратеници од владата назначена од усташите: (1) живи хрватски претставници од хрватскиот парламент од 1918 година, (2) живи хрватски претставници избрани на југословенските избори во 1938 година, (3) членови на Партијата на правата пред 1919 година, (4) одредени функционери на Врховниот усташки штаб и (5) двајца членови на германското национално собрание.<ref name="Peric259">Perić, Ivo.</ref> Одговорноста за собирање на сите подобни пратеници му била дадена на првиот човек на Врховниот суд, Никола Вукелиќ, кој утврдил дека 204 лица се подобни.<ref name="Peric259" /> Во согласност со декретот, Вукелиќ пресудил дека оние кои ја добиле функцијата сенатор во 1939 година, биле дел од владата на [[Душан Симовиќ]] или биле дел од југословенската влада во егзил, ги загубиле своите подобни.<ref name="Peric259" /> Двесте и четири лица биле прогласени за право на парламентот, а 141 всушност присуствувале на собраниските состаноци. Од 204 пратеници со право на глас, 93 биле членови на Хрватската селанска партија, од кои 56 присуствувале на состаноците.<ref name="Peric259" /> Собранието било советодавно тело и не било овластено да донесува закон. Меѓутоа, за време на осмата седница на парламентот во февруари 1942 година, усташкиот режим бил ставен во дефанзива кога заедничкиот предлог Хрватска селска партија- Хрватската партија на правата, поддржан од 39 пратеници, бил прашан за тоа каде се наоѓа водачот на Селската партија Владко Мачек.<ref name="Peric259">Perić, Ivo.</ref> Следната седница, Анте Павелиќ одговорил дека Мачек е задржан во изолација за да се спречи да стапи во контакт со претставници на југословенската влада. За помалку од еден месец, Мачек бил преместен од концентрациониот логор Јасеновац и ставен во домашен притвор на неговиот имот во Купинец.<ref name="Peric259" /> Странците подоцна го повикале Мачек да заземе став и да се спротивстави на владата на Павелиќ, но тој одбил. Мачек побегнал од земјата во 1945 година, со помош на усташкиот генерал Анте Мошков. По седницата во февруари 1942 година, Собранието се состанало само уште неколку пати, а декретот не бил обновен во 1943 година. === Судски систем === <div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:224px;max-width:224px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:222px;max-width:222px"><div class="thumbimage">[[File:Axis_occupation_of_Yugoslavia_1941-43.png|алт=|220x220пкс]]</div><div class="thumbcaption"> Окупација и поделба на Југославија, 1941–1943 година</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:222px;max-width:222px"><div class="thumbimage">[[File:Axis_occupation_of_Yugoslavia_1943-44.png|алт=|220x220пкс]]</div><div class="thumbcaption">Окупација и поделба на Југославија, 1943–1944 година</div></div></div></div></div>НДХ го задржала судскиот систем на Кралството Југославија, но ги вратила имињата на судовите во нивната оригинална форма. Државата имала 172 локални судови ( ''котар''), 19 окружни судови (''судски табели''), управен суд и апелационен суд (''Табела на Бан'') и во Загреб и во [[Сараево]], како и врховен суд (Табела на седумте) во Загреб и Врховниот суд во Сараево.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravst.hr/zbornik.php?p=12&s=40|title=Pravni fakultet Split – Zbornik|publisher=Pravst.hr|accessdate=3 June 2011}}</ref> Државата одржувала машки казнено-поправни домови во Лепоглава, Хрватска Митровица, Стара Градишка и Зеница и женски казнено-поправен дом во Загреб.<ref>{{Наведено списание|last=Davor Kovačić|year=2008|title=KAZNENO ZAKONODAVSTVO I SUSTAV KAZNIONICA I ODGOJNIH ZAVODA U NEZAVISNOJ DRŽAVI HRVATSKOJ|url=http://hrcak.srce.hr/file/68151|journal=Scrinia Slavonica|issue=8|pages=280–300|access-date=2 September 2017|via=[[Hrčak]]}}</ref> === Војска === НДХ ја основала Армијата на независната држава Хрватска ({{Langx|sh|Hrvatsko domobranstvo}}) и морнарицата на независната држава Хрватска во април 1941 година со согласност на германските вооружени сили ( ''[[Вермахт]]''). Задачата на вооружените сили била да ја бранат државата и од странски и од домашни непријатели. {{Sfn|Tomasevich|2001}} Армијата вклучувала воздухопловни сили. НДХ ја создала и ''Усташката Војница'' (Усташка милиција) која била замислена како партиска милиција и [[жандармерија]]. Армијата првично била ограничена на 16 [[Пешадија|пешадиски]] баталјони и 2 [[Коњица|коњанички]] ескадрили - вкупно 16.000 луѓе. Првичните 16 баталјони набргу биле зголемени на 15 пешадиски полкови од по два баталјони помеѓу мај и јуни 1941 година, организирани во пет [[Дивизија|дивизиски]] команди, околу 55.000 луѓе.<ref>Thomas, 1995, p. 12</ref> Единиците за поддршка вклучувале 35 лесни тенкови обезбедени од Италија, {{Sfn|Tomasevich|2001}} 10 артилериски баталјони (опремени со заробено оружје на Кралската југословенска армија од чешко потекло), коњанички полк во Загреб и независен коњанички баталјон во Сараево. Два независни моторизирани пешадиски баталјони биле базирани во Загреб и Сараево, соодветно.<ref>Thomas, 1995, p. 13</ref> Според условите на Римските договори (1941) со Италија, морнарицата на НДХ била ограничена на неколку крајбрежни и патролни пловни објекти, кои главно патролирале по [[Воден пат|внатрешните водни патишта]]. Кога биле формирани во 1941 година, воздухопловните сили на Независната Држава Хрватска ({{Langx|sh|Zrakoplovstvo Nezavisne Države Hrvatske}}) (ZNDH), се состоела од заробени кралски југословенски авиони (седум оперативни ловци, 20 бомбардери и околу 180 помошни и тренинг авиони), како и команди за падобранци, обука и противвоздушна артилерија. Во текот на Втората светска војна во Југославија, тој бил дополнет со неколку стотици нови или ремонтирани германски, италијански и француски ловци и бомбардери, до добивањето на конечните испораки на нови авиони од Германија во април 1945 година <ref>Likso & Čanak 1998{{Се бара страница|date=April 2021}}</ref> Легија на хрватските воздухопловни сили ({{Langx|sh|Hrvatska Zrakoplovna Legija}}), или ХЗЛ, била воена единица на воздухопловните сили на Независната држава Хрватска која се борела заедно со [[Луфтвафе]] на Источниот фронт од 1941 до 1943 година, а потоа назад на хрватска територија. Единицата била испратена во Германија на обука на 15 јули 1941 година пред да се упати кон Источниот фронт. Многу од пилотите и екипажот претходно служеле во Кралските југословенски воздухопловни сили за време на инвазијата на Југославија во април 1941 година. Некои од нив, исто така, имале искуство во двата главни типа со кои ќе управуваат, Месершмит 109 и Дорние До 17, при што двајца борбени пилоти всушност собориле авиони на Луфтвафе.<ref>Savic, D. and Ciglic, B. ''Croatian Aces of World War II Osprey Aircraft of the Aces – 49'', Oxford, 2002</ref> За време на операциите над Источниот фронт, борците на единицата постигнале вкупно 283 убиства, додека нејзините бомбардери учествувале во околу 1.500 борбени мисии. По враќањето во Хрватска од декември 1942 година, авионите на единицата се покажале како силен додаток на ударната моќ на силите на Оската кои се бореле против партизаните до крајот на 1944 година <ref>Likso & Čanak 1998, p. 34</ref> Поради слабиот морал меѓу воените регрути и нивното зголемено незадоволство од усташкиот режим како што напредувала војната, партизаните ги сметале за клучен елемент во нивната линија за снабдување. Според Вилијам Дикин, кој ја предводел една од британските мисии кај главниот партизански командант [[Јосип Броз Тито]], во некои области, партизаните ги ослободувале армиските војници откако ќе ги разоружале, за да можат да се вратат на теренот со заменливо оружје, кое повторно би биле запленети.<ref>Deakin, FWD.</ref> Другите армиски војници или дезертирале или активно ги канализирале резервите до партизаните{{Цп}}особено откако НДХ и ја отстапила Далмација на Италија. Бројот на армиски трупи се намалил од 130.000 во почетокот на 1943 година на 70.000 до крајот на 1944 година, во тој момент владата на НДХ ја соединила армијата со усташката војска и била организирана во осумнаесет дивизии, вклучувајќи артилерија и оклопни единици.<ref>[[Independent State of Croatia#Tomasevich-OaC|Tomasevich, 2001]], p. 459</ref> И покрај овие тешкотии, армијата, заедно со германската команда XV [[Козаци|козачки]] корпус, можела да му помогне на Вермахтот да ги одржи своите линии во Срем, [[Славонија]] и Босна против комбинираните советски, бугарски и партизански офанзиви од крајот на 1944 година до непосредно пред колапсот на НДХ во мај 1945 година. Воздухопловните сили на Независната Држава Хрватска обезбедувале одредено ниво на воздушна поддршка до мај 1945 година, наидувајќи и понекогаш победувајќи спротивставени авиони од британското кралско воздухопловство, [[Воздухопловни сили на САД|воздухопловните сили на Соединетите Американски Држави]] и Советските воздухопловни сили. Конечните испораки на модерните германски борбени авиони Месершмит 109Г и К сè уште се одвивале во април 1945 година <ref>Ciglic, et al., 2007, p. 150</ref> До крајот на март 1945 година, на командата на хрватската армија и било очигледно дека, иако фронтот останал недопрен, тие на крајот ќе бидат поразени поради недостаток на муниција. Поради оваа причина, била донесена одлука да се повлече во Австрија, со цел да се предаде на британските сили кои напредувале северно од Италија.<ref>Shaw, 1973, p. 101</ref> Германската армија била во процес на распаѓање, а системот за снабдување бил во урнатини.<ref>Ambrose, 1998, p. 335</ref> === Валута === Валутата на НДХ се нарекувала независна државна хрватска куна Хрватската државна банка била [[централна банка]], одговорна за издавање валута. === Железници === НДХ ги формирала хрватските државни железници по распуштањето на Југословенските железници, а државните железници на Србија во Србија биле пренесени.<ref>{{Наведено списание|year=2003|title=Organization of the Croatian State Railways|url=http://hrcak.srce.hr/file/11118|journal=Archival Gazette|volume=46|issue=1|pages=101–129|access-date=3 June 2011|via=[[Hrčak]]}}</ref> Во мај 1943 година, германските власти почнале да ги депортираат хрватските Евреи од НДХ со добиточен автомобил во [[Аушвиц]], каде што речиси сите жртви биле убиени со гас по пристигнувањето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yadvashem.org/righteous/stories/the-holocaust-in-croatia.html|title=The Holocaust in Croatia}}</ref> == Зони на влијание == Од 1941 до 1943 година, територијата на Независната Држава Хрватска била поделена на германски и италијански зони, понекогаш опишани како зони на влијание {{Sfn|Baumann|Gawrych|Kretchik|2004}} <ref name="Frucht-p. 429"/><ref>[[Independent State of Croatia#Pavlowitch 2008|Pavlowitch (2008)]], p. 15</ref> а понекогаш како окупациски зони: {{Sfn|Cohen|1996}} <ref>[[Independent State of Croatia#Hoare 2006|Hoare (2006)]], p. 15</ref> * Германската зона, која го опфаќала североисточниот дел на НДХ, граничела со [[Унгарија во Втората светска војна|Унгарија]] на север, германската окупирана Србија на исток, италијанската зона на југ и [[Трет Рајх|нацистичка Германија]] на северозапад.<ref name="demarcation-map">{{Наведена мрежна страница|url=http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/211.gif|title=Map of the zone|work=Terkepek.adatbank.transindex.ro|language=hu|format=GIF|accessdate=2 September 2017|archive-date=2008-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080529153137/http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/211.gif|url-status=dead}}</ref> Таму, германските вооружени сили (''[[Вермахт]]'') извршила ''де факто'' контрола. * Италијанската зона, која го опфаќала југозападниот дел на НДХ, граничела со германската зона на североисток, со италијанската окупирана Црна Гора на исток и југословенските територии припоени од [[Кралство Италија|Италија]] на југозапад.<ref name="demarcation-map" /> По капитулацијата на Италија во 1943 година, италијанската зона на влијание била укината и германската зона на влијание била проширена на целата Независна Држава Хрватска. Во исто време, НДХ ја презела контролата врз северна Далмација (Сплит и [[Шибеник]] ). == Политика == Под Независна Држава Хрватска, сите партии освен усташката партија биле забранети.<ref>{{Наведена книга|title=The Oxford Handbook of Fascism|last=Bosworth|first=R.J.B.|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-929131-1|page=431}}</ref> === Надворешни односи === На НДХ и било доделено целосно признавање од [[Силите на Оската]] и од земјите под окупација на Оската, исто така била призната и од [[Франкова Шпанија|Шпанија]].<ref>{{Наведена книга|title=International Law Reports|last=Hersch Lauterpacht|publisher=Cambridge University Press|year=1957|isbn=0-521-46366-1|page=57}}</ref> Државата имала дипломатски претставништва во неколку земји, сите во Европа. Земјите кои имале амбасади во Загреб биле нацистичка Германија, Италија, Тисо Словачка, Унгарија, Романија, Бугарија, Финска, Шпанија и Јапонија. Имаше и конзулати на Италија, Шведска, Швајцарија, Данска, Португалија, Аргентина и [[Вишиевска Франција]].<ref name="Vojinovic">Vojinović, Aleksandar. '' ''</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vjesnik.hr/Html/2002/05/23/Clanak.asp?r=sta&c=2|title=Vjesnik on-line – Stajališta|date=11 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080411223943/http://www.vjesnik.hr/Html/2002/05/23/Clanak.asp?r=sta&c=2|archive-date=11 April 2008|accessdate=2 September 2017}}</ref> Во 1941 година, земјата била примена во [[Светски поштенски сојуз|Универзалната поштенска унија]]. На 10 август 1942 година на [[Бриони]] бил потпишан договор со кој повторно се основало Друштвото на железници Дунав-Сава-Јадранско меѓу Независната држава Хрватска, Германија, Унгарија и Италија.<ref>{{Наведено списание|year=2003|title=Makeup of Croatian State Railways|url=http://hrcak.srce.hr/file/11118|journal=Archival Gazette|volume=46|issue=1|pages=101–129|access-date=3 June 2011|via=[[Hrčak]]}}</ref> По германската објава на војна на 11 декември 1941 година против Соединетите Американски Држави, Независната Држава Хрватска објавила војна на Соединетите Американски Држави и Обединетото Кралство на 14 декември.<ref>Nada Kisić-Kolanović.</ref> Хрватскиот Црвен крст бил основан во 1941 година, а како негов претседател бил Курт Хун.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hck.hr/?path=hr/static/page/Tko_smo.Povijest|title=History of the Croatian Red Cross|publisher=Hck.hr|accessdate=3 June 2011}}</ref><ref name="Kevo">{{Наведено списание|last=Mario Kevo|year=2008|title=Posjet poslanika Međunarodnog odbora Crvenog križa logorima Jasenovac i Stara Gradiška u ljeto 1944|url=http://hrcak.srce.hr/file/48460|journal=Časopis za suvremenu povijest|volume=40|issue=2|pages=547–584|access-date=2 September 2017|via=[[Hrčak]]}}</ref> НДХ ги потпишала [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] на 20 јануари 1943 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravnadatoteka.hr/pdf/Kaznenopravni%20aspekti%20bleiburskog%20zlocina.pdf|title=Kaznenopravni i povijesni aspekti Bleiburškog zlocina|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721101843/http://www.pravnadatoteka.hr/pdf/Kaznenopravni%20aspekti%20bleiburskog%20zlocina.pdf|archive-date=21 July 2011|accessdate=3 June 2011}}</ref> по што [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] го именувал Јулиус Шмидлин за свој претставник во земјата.<ref name="Kevo" /> == Политики за геноцид == Историчарката Ирина Огњанова изјавила дека сличностите меѓу НДХ и [[Третиот Рајх]] ја вклучуваат претпоставката дека теророт и геноцидот се неопходни за зачувување на државата. {{Sfn|Ognyanova|2000}} Мајкл Фејер објаснил дека геноцидот во Хрватска започнал пред нацистите да одлучат да ги убијат европските Евреи, додека Џонатан Стајнберг изјавил дека злосторствата врз Србите во НДХ биле „''најраниот тотален геноцид што бил извршен за време на Втората светска војна''“. {{Sfn|Phayer|2000}} На првиот ден од неговото пристигнување во Загреб, Анте Павелиќ прогласил закон кој останал на сила во текот на целиот период на Независна Држава Хрватска. Законот, кој бил донесен на 17 април 1941 година, прогласил дека сите луѓе кои ја навредиле или се обиделе да ја навредат хрватската нација се виновни за предавство.{{Цп}}кривично дело казниво со смрт.<ref name="crohis">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crohis.com/izvori/ustzk.pdf|title=Independent State of Croatia laws on Croatian – Zakonske osnove progona politickih protivnika i rasno nepodobnih u NDH|accessdate=3 June 2011|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929084301/http://www.crohis.com/izvori/ustzk.pdf|url-status=dead}}</ref> Еден ден подоцна, на 18 април, бил објавен првиот хрватски антисемитски расен закон. Овој закон не создал паника кај еврејското население, бидејќи тие верувале дека тоа е само продолжение на антисемитските закони на Кралството Југославија, кои биле прогласени во 1939 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web.ceu.hu/jewishstudies/pdf/02_goldstein.pdf|title=Jews in Yugoslavia 1918–41: Antisemitism and the Struggle for Equality|last=Goldstein|first=Ivo|authorlink=Ivo Goldstein|publisher=[[Central European University]]|accessdate=7 February 2010|archive-date=2018-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819055051/http://web.ceu.hu/jewishstudies/pdf/02_goldstein.pdf|url-status=dead}}</ref> Меѓутоа, ситуацијата брзо се променила на 30 април, со објавувањето на законите на [[Ариевска раса|ариевската раса]]. Значаен дел од расното законодавство биле законите за религиозно преобраќање, чии импликации не биле разбрани од мнозинството од населението кога биле објавени на 3 мај 1941 година. Импликациите станале јасни по јулскиот говор на министерот за образование, Миле Будак, во кој тој изјавил: „''Ќе убиеме една третина од сите Срби.'' ''Ќе депортираме уште една третина, а останатите ќе бидат принудени да преминат во католицизам''“. Расните закони биле спроведувани до 3 мај 1945 година.<ref name="crohis"/> Владата на НДХ соработувала со нацистичка Германија во [[холокауст]]от и спровела своја верзија за [[геноцид]]от врз етничките Срби кои живеат во нивните граници. Државната политика во однос на Србите за прв пат била прогласена според зборовите на Милован Жаниќ, министер на Законодавниот совет на НДХ на 2 мај 1941 година: „''Оваа земја може да биде само хрватска земја и не постои метод што би се двоумеле да го искористиме за да направиме тоа е навистина хрватско и исчистете го од Србите, кои со векови нè загрозуваа и кои повторно ќе не загрозат ако им се укаже можност''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB159.pdf|title=Deciphering the Balkan Enigma: Using History to Inform Policy|archive-url=https://web.archive.org/web/20051113184801/http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB159.pdf|archive-date=13 November 2005|accessdate=3 June 2011}}</ref> Се проценува дека 320.000–340.000 Срби, 30.000 хрватски Евреи и 30.000 Роми биле убиени за време на НДХ, вклучувајќи меѓу 77.000 и 99.000 Срби, Бошњаци, Хрвати, Евреи и Роми убиени во концентрациониот логор Јасеновац, додека околу 000 Срби биле <ref name="hoare">{{Наведена книга|title=Genocide and Resistance in Hitler's Bosnia: The Partisans and the Chetniks|last=Hoare|first=Marko Attila|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0-19-726380-1|pages=19–20}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005449|title=United States Holocaust Memorial Museum about Jasenovac and Independent State of Croatia|work=Ushmm.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20090916030858/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005449|archive-date=16 September 2009|accessdate=3 June 2011}}</ref> принудени да излезат од НДХ. Иако главната цел на прогон на Усташите биле Србите, тие учествувале и во уништувањето на еврејското и ромското население. НДХ отстапила од нацистичката антисемитска политика со ветување почесно ариевско државјанство на некои Евреи, доколку тие биле подготвени да се пријават и да се борат за НДХ. {{Sfn|Tomasevich|1975}} Хрватскиот историчар Иво Голдштајн проценува дека во НДХ биле убиени и 135.000 Хрвати, главно како вистински или осомничени соработници (убиени од партизаните) при што 19.000 загинале во затвори или логори, како противници на усташкиот режим, а 45.000 биле убиени како партизани.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=G6iBAgAAQBAJ&pg=PA191|title=The Balkans: A Post-Communist History|last=Bideleux|first=Robert|last2=Jeffries|first2=Ian|date=2017|publisher=Routledge|isbn=978-1-13458-328-7|page=191}}</ref> ::::::::{| class="wikitable" style="text-align:center; width:60%;" !Срби ! class="background: red; color: purple" |[[Хрватска]] ! class="background: red; color: white" |[[Босна и Херцеговина]]<ref>Dubravka Velat, Stanovništvo Jugoslavije u posleratnom periodu /Population in Yugoslavia in the post-war Period/ (Belgrade: SZS, 1988), p. 141. Cited in [http://www.rastko.rs/istorija/srbi-balkan/spasovski-zivkovic-stepic-bosnia.html Projekat Rastko].</ref> ! class="background: red; color: blue" | [[Срем]]<ref name="Branislav Bukurov 1978">Dr. Branislav Bukurov, Bačka, Banat i Srem, Novi Sad, 1978.</ref> ! class="background: red; color: white" | '''Вкупно''' |- |class="hintergrundfarbe6"| '''1931''' | style="text-align:right; width:100px;"| 633,000 | style="text-align:right; width:100px;"| 1,028,139 | style="text-align:right; width:100px;"| 210,000 | style="text-align:right; width:80px;"| 1,871,000 |- |class="hintergrundfarbe6" | '''1948''' | style="text-align:right;"| 543,795 | style="text-align:right;"| 1,136,116 | style="text-align:right;"| непознато<ref name="Branislav Bukurov 1978"/><ref group="note">Settlement of 300,000 Serb refugees from Croatia, Bosnia and Montenegro altered the demographic balance in Vojvodina and Srem by 1948</ref> | style="text-align:right;"| 1,672,000+ |} ==Белешки== {{Reflist|group=note}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *Ambrose, S. ''The Victors – The Men of World War II'', Simon & Schuster, London, 1998. {{ISBN|978-0-7434-9242-3}} *{{Cite book|last=Bulajić|first=Milan|title=The Role of the Vatican in the break-up of the Yugoslav State: The Mission of the Vatican in the Independent State of Croatia|series=Ustashi Crimes of Genocide|year=1994|location=Belgrade|publisher=Stručna knjiga|url=https://books.google.com/books?id=GS4_OgAACAAJ}} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=vxgy4R3-A-sC |title=Armed Peacekeepers in Bosnia |last1=Baumann |first1=Robert F. |last2=Gawrych |first2=George W. |last3=Kretchik |first3=Walter E. |year=2004 |publisher=DIANE Publishing |isbn=1-4289-1020-4}} *{{Cite book|last1=Cohen|first1=Philip J.|title=Serbia's Secret War: Propaganda and the Deceit of History|date=1996|publisher=Texas A&M University Press|isbn=978-0-89096-760-7 |url=https://books.google.com/books?id=Fz1PW_wnHYMC}} *{{Cite book|last=Deutschland Military Tribunal|title=Trials of war criminals before the Nuernberg Military Tribunals under Control Council Law no. 10 : Nuernberg Oct. 1946 – April 1949 Vol. 11 The High Command case. The Hostage case. Case 12. US v. von Leeb. Case 7. US v. List|year=1950|url=https://znaci.org/00002/363.htm|publisher=United States Government Printing Office|location=Washington, D.C.|oclc=247746272}} *''Encyclopædia Britannica, 1943 – Book of the year'', page 215, Entry: Croatia. *''Encyclopædia Britannica, Edition 1991'' Macropædia, Vol. 29, page 1111. *Fein, Helen: ''Accounting for Genocide – Victims and Survivors of the Holocaust'', The Free Press, New York, Edition 1979, pages 102, 103. *{{cite book|last=Hoare|first=Marko Attila|title=Genocide and Resistance in Hitler's Bosnia: The Partisans and the Chetniks 1941–1943|publisher=Oxford University Press|location=New York|year=2006|isbn=0-19-726380-1|ref=Hoare_2006}} *Hory, Ladislaus and Broszat, Martin: ''Der Kroatische Ustascha-Staat, 1941–1945'', Stuttgart, 1964. *{{Cite book|last=Krizman|first=Bogdan|title=Pavelić između Hitlera i Mussolinija|trans-title= Pavelić between Hitler and Mussolini|year=1980| url=https://znaci.org/00003/529.htm|publisher=Globus|location=Zagreb|oclc=7833178}} *Likso, T. and Čanak, D., ''Hrvatsko Ratno Zrakoplovstvo u Drugome Svjetskom Ratu (The Croatian Air Force in the Second World War)'', Zagreb, 1998. {{ISBN|953-97698-0-9}}. *''Encyclopedia of the Holocaust'', Vol. 2, Independent State of Croatia entry. *Maček, Vlado: ''In the Struggle for Freedom'' Robert Speller & Sons, New York, 1957.<!-- ISSN/ISBN needed, if any --> *{{cite book|url=https://www.hrstud.unizg.hr/_download/repository/Matkovic_-_Povijest_NDH.pdf|last=Matković|first=Hrvoje|authorlink=Hrvoje Matković|title=Povijest Nezavisne Države Hrvatske|year=2002|edition=2nd|location=Zagreb|publisher=Naklada Pavičić|isbn=953-6308-39-8|language=hr|accessdate=7 April 2021}} *Munoz, A.J., ''For Croatia and Christ: The Croatian Army in World War II 1941–1945'', Axis Europa Books, Bayside NY, 1996. {{ISBN|1-891227-33-5}}. *Neubacher, Hermann: ''Sonderauftrag Suedost 1940–1945, Bericht eines fliegendes Diplomaten, 2. durchgesehene Auflage'', Goettingen 1956. *{{Cite book|last=Novak|first=Viktor|author-link=Viktor Novak|title=Magnum Crimen: Half a Century of Clericalism in Croatia|volume=1|url=https://books.google.com/books?id=b1jyvQAACAAJ|year=2011|location=Jagodina|publisher=Gambit|isbn=9788676240494}} *{{Cite book|last=Novak|first=Viktor|author-link=Viktor Novak|title=Magnum Crimen: Half a Century of Clericalism in Croatia|volume=2|url=https://books.google.com/books?id=vF9GMwEACAAJ|year=2011|location=Jagodina|publisher=Gambit|isbn=9788676240494}} * {{cite book |last1=Ognyanova |first1=Irina |chapter=Nationalism and National Policy in Independent State of Croatia (1941–1945) |editor1-last=Rogers |editor1-first= Dorothy |editor2-last=Joshua |editor2-first=Wheeler|editor3-last= Zavacká |editor3-first=Marína |editor4-last=Casebier |editor4-first=Shawna |title=Topics in Feminism, History and Philosophy, IWM Junior Visiting Fellows Conferences, Vol. 6 |year=2000 |publisher=Otto Harrassowitz Verlag |location= Vienna, Austria}} *{{Cite book|title=Hitler's new disorder: the Second World War in Yugoslavia|author-link=Stevan K. Pavlowitch|first=Stevan K.|last=Pavlowitch|isbn=978-0-231-70050-4|year=2008|url=https://books.google.com/books?id=R8d2409V9tEC|publisher=Columbia University Press|ref=Pavlowitch_2008}} *{{Cite book|last=Ramet|first=Sabrina P.|author-link=Sabrina P. Ramet|title=The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918–2005|publisher=Indiana University Press|year=2006|location=New York|isbn=978-0-25334-656-8}} *{{Cite book|last=Rivelli|first=Marco Aurelio|year=1998|title=Le génocide occulté: État Indépendant de Croatie 1941–1945|language=fr|trans-title=Hidden Genocide: The Independent State of Croatia 1941–1945|location=Lausanne|publisher=L'age d'Homme|isbn=9782825111529|url=https://books.google.com/books?id=QwBnceJfwgUC}} *{{Cite book|last=Rivelli|first=Marco Aurelio|title=L'arcivescovo del genocidio: Monsignor Stepinac, il Vaticano e la dittatura ustascia in Croazia, 1941-1945|language=it|trans-title=The Archbishop of Genocide: Monsignor Stepinac, the Vatican and the Ustaše dictatorship in Croatia, 1941-1945|location=Milano|publisher=Kaos|year=1999|isbn=9788879530798|url=https://books.google.com/books?id=NQtnAAAAMAAJ}} *{{Cite book|last=Rivelli|first=Marco Aurelio|title="Dio è con noi!": La Chiesa di Pio XII complice del nazifascismo|language=it|trans-title="God is with us!": The Church of Pius XII accomplice to Nazi Fascism|location=Milano|publisher=Kaos|year=2002|isbn=9788879531047|url=https://books.google.com/books?id=pwPZAAAAMAAJ}} *Russo, Alfio: ''Revoluzione in Jugoslavia'', Roma 1944. *Savic, D. and Ciglic, B. ''Croatian Aces of World War II'', Osprey Aircraft of the Aces −49, Oxford, 2002. {{ISBN|1-84176-435-3}}. *Shaw, L., ''Trial by Slander: A Background to the Independent State of Croatia'', Harp Books, Canberra, 1973. {{ISBN|0-909432-00-7}} *{{Cite journal|last=Stojanović|first=Aleksandar|title=A Beleaguered Church: The Serbian Orthodox Church in the Independent State of Croatia (NDH) 1941-1945|journal=Balcanica|year=2017|issue=48|pages=269–287|doi=10.2298/BALC1748269S|url=http://www.doiserbia.nb.rs/ft.aspx?id=0350-76531748269S|doi-access=free}} *<span id="Tanner">Tanner, Marcus. ''Croatia: A Nation Forged in War.'' New Haven: Yale University Press. 1997.</span> *Thomas, N., Mikulan, K. and Pavelic, D. ''Axis Forces in Yugoslavia 1941–45'' Osprey, London, 1995. {{ISBN|1-85532-473-3}} *{{Cite book|last=Tomasevich|first=Jozo|title=War and Revolution in Yugoslavia 1941–1945: The Chetniks, Volume 1|year=1975|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-0857-9|url=https://books.google.com/books?id=yoCaAAAAIAAJ}} *{{Cite book|last=Tomasevich|first=Jozo|title=War and Revolution in Yugoslavia 1941-1945: Occupation and Collaboration|year=2001|publisher=Stanford University Press|isbn=0-8047-3615-4}} *''Worldmark Encyclopedia of the Nations, Europe'', edition 1995, page 91, entry: Croatia. *{{Cite book|last=Yeomans|first=Rory|title=Visions of Annihilation: The Ustasha Regime and the Cultural Politics of Fascism, 1941–1945|year=2012|location=Pittsburgh|publisher=University of Pittsburgh Press |isbn=978-0-82297-793-3|url=https://books.google.com/books?id=Yxv4-iqVe2wC}} * {{cite book|last=Charny|first=Israel|author-link=Israel Charny|title = Encyclopedia of Genocide: A-H |year=1999|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780874369281}} * {{Cite book|last=Phayer|first=Michael|author-link=Michael Phayer|title=[[The Catholic Church and the Holocaust, 1930–1965]]|year=2000|location=Bloomington and Indianapolis|publisher=Indiana University Press|isbn=9780253337252}} * {{Cite journal|last= Payne |first=Stanley G. |author-link= Stanley G. Payne |date=2006|title= The NDH State in Comparative Perspective|journal= Totalitarian Movements and Political Religions|volume=7 |issue=4 |pages=409–415|doi= 10.1080/14690760600963198 |s2cid=144782263 }} * {{Cite journal|last= Dulić|first= Tomislav |date=2006|title= Mass killing in the Independent State of Croatia, 1941–1945: a case for comparative research|journal= Journal of Genocide Research |volume=8 |pages=255–281 |doi=10.1111/nana.12433 |s2cid= 242057219 }} == Надворешни врски == {{Commons category|Independent State of Croatia}} *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/from_our_own_correspondent/1673249.stm BBC News 29 November 2001: Croatian holocaust still stirs controversy] {{Втора светска војна}} [[Категорија:Држави и територии настанати во 1941 година]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1945 година]] [[Категорија:Поранешни словенски држави]] [[Категорија:Независна држава Хрватска| ]] [[Категорија:Хрватска во Втората светска војна]] [[Категорија:Поранешни држави на Балканот]] [[Категорија:Југославија во Втората светска војна]] [[Категорија:Босна и Херцеговина во Втората светска војна]] [[Категорија:Сили на Оската]] [[Категорија:Фашизам во Југославија]] akv41od10suf4abf1u29okrao59b7x8 0 1164856 5590625 5147604 2026-07-11T21:01:35Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590625 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = Лоши Деца | Img = Loshi-deca-Duhot-na-ulicata.jpg | Img_capt = | Img_size = 250 | Landscape = | Background = group_or_band | Alias = | Origin = [[Скопје]], [[Република Македонија|Македонија]] | Genre = [[панк рок]], ои панк, стрит панк | Years_active = (1997/98 прв настап) 2001–денес | Label = | Associated_acts = | URL = | Current_members = Ивица Маневски - Жица (вокал/тапани)<br /> Марјан Јанковски - Мане (гитара)<br /> Златко Лазаров - Кикир (бас-гитара) | Past_members = Гоце Зозински (тапани) <br /> Емил Тодоров (гитара)<br /> Саво Потевски (бас-гитара)<br /> Дејан Јовановиќ - Зеко (гитара)<br />Горан Михајловски - Петел (тапани)<br /> Александар Пешевски (гитара)<br /> | Notable_instruments = }} '''Лоши деца''' — македонска [[панк рок]], ои и стрит панк музичка група од [[Скопје]]. Првите почетоци на групата датираат кон крајот на деведесеттите години на [[XX век]], со првиот настап во 1998/97 година. На почетокот настапувале под името ''Солунски атентатори'', а официјално под името „Лоши деца“ настапуваат од 2001 година. Го негуваат брзиот [[панк рок]], ои и стрит панк звук со изразити [[Гитара|гитарски]] солажи, [[Бас-гитара|бас]]-линии и [[тапани]], а текстовите на песните се во духот на животот на [[улица]]та, Oi! и [[Скинхеди|скинхед]] движењето, другарувањето со [[пиво]], борбата на работничката класа и [[Македонија]]. Музичко влијание црпат од англиските ои панк групи, како: како ''Cock Sparrer'', ''Cockney Rejects'', ''Infa Riot'', ''The Business'', ''The Addicts'', ''Blitz'' и др. == Историја == Групата Лоши деца<ref>{{Наведена книга|title=Македонска Рок Енциклопедија|last=Филиповски|first=Тошо|publisher=Корпус Деликти Рекордс|year=2018|isbn=978-608-66200-0-4|location=Скопје|pages=170-171}}</ref> започнала да функционира во почетокот на 1998 година, во [[Скопје]], како дуо (тапани и гитара), тогаш под името [[Солунски атентатори|'''Солунски Атентатори''']]. Од самите почетоци, па до денес, единствена константа во групата е нејзиниот лидер и фронтмен, [[Ивица Маневски]]-Жица. Иако музичкиот живот го започнал како тапанар, во бендот, кој низ годините поминува низ многу персонални трансформации, Жица се префрлил на фронтменската улога со микрофонот како единствен инструмент. Членовите официјално започнале да го употребуваат името „Лоши деца“ од еден групен концерт, пролетта 2001 година, во [[ДСУ „Никола Карев“ - Скопје|гимназијата „Никола Карев“]], иако поради недоразбирање со организаторот, на плакатот од настанот било испишано старото име на бендот. Во таа иницијална постава, покрај Жица како вокал и автор на текстовите, членувале и Бојан-Далтон на гитара, Марјан Јанковски-Мане на бас и Горан Михајловски-Петел на тапани. Далтон бргу се откажал од бендот, па на негово место влегол Дејан Јовановиќ-Зеко. Во почетокот на 2002 година, во студиото „Blla Blla Blla“, членовите го снимале комплетниот материјал за деби-албум, но судбината (и неагилноста на бендот) си поиграла со него, па дури во 2006 година, овој материјал бил изваден. Во меѓувреме од бендот си заминал и Зеко, па за следниот голем настап, на фестивалот „[[Аларм (фестивал)|Аларм]]“, 12 – 14 јули 2002 г., во с. [[Љубаништа]], тие го повикале гитаристот на распаднатиот [[Плаф бојлер]], Александар Савовски-Кришо. На фестивалот „Аларм“ настапиле уште еднаш, на возобновеното издание, десет години подоцна, на истиот простор. На 24 март 2007 г. во МКЦ биле предгрупа на британската панк-легенда „[[Toy Dolls|Toy Dolls“]], на 10 април 2010 г. биле дел од многуте бендови на фестивалот во [[Хавана (клуб)|Хавана]], на кој главна ѕвезда бил новосадскиот ои!-пионер „2 Minuta Mržnje“. Најважниот настап во кариерата на бендот било искачувањето на големата бина на Скопскиот саем, на 28 декември 2013 г., отворајќи го 15. издание на фестивалот „[[Таксират]]“, и настапувајќи најдиректно пред живите панк-легенди од „The Exploited“. На албумот ''...Начин на живот'', покрај единаесетте авторски теми, бендот го пресвирил и својот концертен фаворит, [[Jay Hawkins]] од британскиот ои!-бенд „The Opressed“. На последната песна на албумот, Воена покана, тапаните ги удирал Жица, а ја пеел Петел. Во текстовите, зад кои во најголем дел е потпишан Жица и кои се – типично за ои!-бендовите – со социјална лирика, доминираат левичарски теми од уличниот живот, т.н. „песни на работничката класа“. На 13.2.2003, групата за првпат се појавила на бина на еден [[Рок фест|Рок Фест]], во натпреварувачки дел. Поголемиот дел од годината, Лоши деца било трио во кое на местото на Мане (оди во Дружината ВЕП) дошол Саво Потевски, а Жица повторно седнал зад тапаните и пеел. Во годините потоа (2004, 2005, 2006, 2007 и 2010) биле неизбежен учесник на истиот фестивал, но во оф-програмата или во т.н. „The Best Of Rock Fest“. Во ноември 2003 година за првпат се појавиле на „Loser Fest“, во постава, во која, освен споменатата тројка, вклучува и уште еден гитарист, Александар Пешевски. Како победник на фестивалот „Loser Fest“, ја отворил и главната вечер, но добиле и ветување од организаторот „[[Литиум рекордс]]“ дека наскоро ќе му биде објавен дебитантскиот албум. До реалната физичка објава, сепак, се почекало уште некоја година. Непосредно пред објавата на албумот, од бендот си заминале и Кришо и Александар, па на промоцијата, која „Литиум Рекордс“ ја организира во [[МКЦ (Младински културен центар)|МКЦ]], поставата била Жица, Саво, Емил Тодоров-Чамил на гитара, и повторно во бендот, Петелот. По издавањето следувале безмалку полни шест години неактивност на бендот, односно повремено ад хок појавување на некој настап и потоа повторно исчезнување од сцената, сè до 2011 година, кога „[[Password Production]]“ (некогашен „Литиум Рекордс“) го вратиле повторно во живот, овозможувајќи му снимање на материјалите за втор албум. Нови дванаесет песни се снимени во декември 2011 година во студиото „marryPHAT“ со Ивица Јанкуловски-Шраф како снимател и во сопствена продукција на бендот. Поставата што ги снимала овие песни се состои од Жица, Чамил, Саво и новиот тапанар во бендот, Гоце Зозински. Во процесот на постпродукција, Шраф не бил задоволен од една од песните, Црвена тревога, па таа нема да биде ставена на конечната листа на песни што се наоѓаат на вториот албум. Исто како и во случајот на снимањето на првиот албум, на инструменталната Наштимана, тапаните ги удирал Жица. Љубовта кон фудбалот била веројатно примарната опсесија и на Лоши деца, па на 18.5.2012, бендот бил дел од екипата што настапува во клубот „Вулкан“, на свирката во чест на [[ФК Вардар|ФК „Вардар“]], заедно со „Šank“ од [[Хрватска]], Дружината ВЕП од Скопје и Контра, исто така, од Скопје. Кон крајот на 2012 година, поточно, на 13 ноември, „Password Productions“ го објавил вториот албум на Лоши деца, толку самоуверено именуван како ''Борбата Продолжува''. Во однос на многу параметри, овие теми, кои билњ работени со контрибуција од целиот бенд, биле позрел материјал од претходникот (пред сè текстовите и продукцијата), концизен и директен, албум што вистински „плеснува сè в лице“. Концертната промоција била повторно во организација на „Password“ и се случила во оф-програмата на Интернационалната музичка конференција во Скопје, „Pin Music Conference“. Концертот се одржил на 23 ноември во поранешното Кино „[[Вардар 1 (кино)|Вардар 1]]“. Немирниот дух на бендот, или поточно на Жица, повторно го оддалечил од сцената, но за еден пократок период. Во пролетта 2013 година, членовите повторно влегле во студио, овој пат „Кај Трајче“, за да снимат две остри стрит панк-теми (одново биле снимени ''Црвена тревога'' и сосема новата ''Незнајни јунаци''). По неколку месеци од снимањето, бендот бил повторно со изменета постава, која како гитарист го промовира поранешниот басист Мане. Најважниот момент во дотогашната кариерата на бендот, било отворањето на јубилејното 15. издание на фестивалот „Таксират“ (28.12.2013), или поточно настапот пред големите ои панк легенди “[[The Exploited]]”. Истата постава на 6.9.2014 го имала и првиот интернационален настап надвор од Македонија, на панк-ои! „[[Streetriffs Fest]]“ во [[Белград]]. По неколку месеци, групата ја прифатила и поканата од својот издавач и на 29 ноември настапила како еден од гостите на возобновениот демо-фестивал „Loser Fest 2014“. „Password“ во целост застанува зад бендот и на 12.7.2015 го однела на една од помалите, но експлозивни сцени на познатиот фестивал „[[Егзит (фестивал)|Eгзит]]“ во [[Нови Сад]]. Невообичаено за бендот било искуството со настапот во живо на 27.8.2015 на „[[Радио Слободна Македонија]]“, но тоа пак било одлична можност медиумски да ги промовира двете нови песни, кои во март 2015 година, ги имал снимено во студиото „Кај Трајче“. На 4.2.2016 се појавил на бина во МКЦ, по повод првиот роденден на „Bla Bla TV“, a на 26 февруари 2016 г. во подрумските простории каде што неговите членови вежбале, пред најверните фанови и другари, го промовирале синглот Духот На Улицата, на кој биле поместени двете последни снимени песни, Црвена тревога и Незнајни јунаци. Како и во многу периоди во минатото, и по промоцијата на цеде-синглот, бендот го снемало од јавноста. Жица составил нова постава, во која е повторно зад тапаните, а на бас-гитара бил Златко Лазаров-Кикир (екс Растур Систем). Настапите во ваква формација биле навистина инцидентни и официјално групата сè уште имала отворена аудиција за нов тапанар. Еден кус период Жица се обидел и како тапанар во реактивираните No Name Nation, но без концертно појавување или некаква снимка. == Дискографија == === Албуми === {| class="wikitable" !Наслов !Носач на звук !Издавачка куќа !Година |- |Начин На Живот |CD |Литиум Рекордс |2007 |- |Борбата Продолжува |CD |Password Productions |2012 |- |Духот На Улицата |CD |самиздат |2016 |} === Компилации === {| class="wikitable" !Наслов !Носач на звук !Издавачка куќа !Година |- |V.A. - Македонска Панк Сцена Vol.1 / Живееш ти |CD |К.Р.И.К. |2010 |- |V.A. - Pin Music Conference / Loshi deca |CD |Taksirat |2012 |- |V.A. - Dangerous Melodies From Macedonia Vol. 1 / Revolucija |CD |69 Records |2013 |} == Надворешни врски == *[https://loshideca.bandcamp.com/album/- Албум:„Начин на живот“] - албумот „Начин на живот“ на мрежното место Bandcamp (за слушање и симнување) *[http://loshideca.bandcamp.com/album/--2 Албум:„Борбата продолжува“] - албумот „Борбата продолжува“ на мрежното место Bandcamp (за слушање и симнување) *[https://www.youtube.com/watch?v=3oZTAjpRBCs&feature=share Лоши деца во „Досие Гаражи“] - учество во емисијата „Досие Гаражи“ на Бла Бла ТВ == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Македонски панк рок групи]] [[Категорија:Македонски пост панк рок групи]] [[Категорија:Појавено во 1997 година во Македонија]] p0xtbcydovyqoycmzalutilm4rb1e4b 0 1167502 5590837 4613667 2026-07-12T09:50:44Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590837 wikitext text/x-wiki '''„Затвореничка“''' — [[роман]] на францускиот писател [[Марсел Пруст]]. [[Податотека:Proust.jpg|right|thumb|150px|Марсел Пруст]] ==Содржина== ==Настанување на романот== Во писмото до [[Гастон Галимар]] од [[јули]] 1922 година, Пруст напишал дека се откажува од насловот „Затвореничка“, но во подоцнежната преписка со Галимар и со Жак Ривјер, тој продолжил да го користи тој наслов, додавајќи дека се работи за прв дел на „Содома и Гомора III“. На [[25 октомври]] 1922 година, Пруст му ги дал на Жак Ривјер последните инструкции во однос на објавувањето на кусиот исечок од романот „Затвореничка“ (под наслов: „Моите будења“) во [[ноември]]скиот број на „[[Нова француска ревија]]“. Повикувајќи се на тоа писмо, Џорџ Пејнтер (''George Painter'') тврди дека Пруст ја завршил „Затвореничка“ на [[24 октомври]] [[1922]] година, а потоа, сè до [[смрт]]та, работел на ревизијата на „Исчезнатата Албертина“.<ref>„Napomene“, во: Marsel Prust, ''Iščezla Albertina''. Beograd: Paidea, 2004, стр. 138.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Марсел Пруст]] [[Категорија:Романи на Марсел Пруст]] msqsuc5ihwahun21w7t2amlkiycb0tp 0 1171764 5590858 5293465 2026-07-12T10:13:49Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590858 wikitext text/x-wiki '''„Сеќавањето на Шекспир“''' ([[шпански]]: ''La memoria de Shakespeare'') — збирка [[Расказ|раскази]] на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]]. [[File: Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern.jpg|thumb|Хорхе Луис Борхес]] ==Содржина== Збирката ги содржи четирите последни раскази што ги напишал Борхес:<ref name="ReferenceA">Хорхе Луис Борхес, ''Сеќавањето на Шекспир''. Скопје: Бегемот, 2016.</ref> * „Дваесет и петти август 1983 година“ * „Сини тигри“ * „Розата на Парацелзус“ * „Сеќавањето на Шекспир“ ==Изданија на македонски јазик== Во 2016 година, збирката била објавена на [[македонски јазик]], во издание на „[[Бегемот (Издавачка куќа)|Бегемот]]“, во рамки на едицијата „Ars magna“, а во тираж од 300 примероци. Преводот од [[шпански јазик]] го направил Ненад Велковски; ликовното уредување на книгата е дело на Бојан Димитриевиќ; а лектурата ја направила Ирена Ралева. Книгата била преведена со финансиска помош на програмата за преводи „Сур“, на Министерството за надворешни работи и култура на [[Република Аргентина]], а била испечатена во „[[Печатница]]та Наумовски“ од [[Скопје]]. [[Книга]]та, со димензии од 18 [[Сантиметар|сантиметри]] и со обем од 74 страници, е каталогизирана во [[НУБ „Св. Климент Охридски“]] од Скопје и ја носи меѓународната ознака ISBN 978-608-4718-47-5.<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Хорхе Луис Борхес]] [[Категорија:Изданија на Бегемот]] [[Категорија:Појавено во 2016 година во Македонија]] [[Категорија:Аргентински раскази]] [[Категорија:Книги на шпански јазик]] slyy8jg1c4xy0saq5qphsa7sqs70k86 0 1171815 5590805 5110439 2026-07-12T09:34:07Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590805 wikitext text/x-wiki '''„Банкарот анархист“''' ([[португалски]]: ''O banquero anarquista'') — [[расказ]] на португалскиот писател [[Фернандо Песоа]], напишан во [[јануари]] 1922 година. Расказот бил објавен во првиот број на списанието „Контемпоранеа“, а требало да биде дел од збирката раскази „Антитези“.<ref name="ReferenceA">Фернандо Песоа, ''Банкарот анархист''. Скопје: Бегемот, 2015.</ref> [[Податотека:CCI00768.jpg|мини|десно|Фернандо Песоа во 1912 година.]] ==Содржина== Расказот има едноставна структура - двајца добри пријатели, откако вечерале во еден [[ресторан]], започнуваат разговор. Притоа, едниот од нив, богат [[банка]]р, започнува да раскажува како станал [[Анархизам|анархист]]. Неговиот соговорник не може да поверува како може човек истовремено да биде банкар и анархист, а тогаш банкарот подробно ги објаснува своите ставови. Тој потекнува од сиромашно, работничко [[семејство]], а во младоста започнал да ги посетува синдикалните, работнички [[револуционер]]ни кругови. Со група млади луѓе, тој формира анархистичко движење, чиј идеал е да се обезбеди ослободување од сите [[Општество|општествени]] стеги и норми. Меѓутоа, парадоксално, тој забележува дека дури и во таа мала група од чесни, револуционерни луѓе, постепено се формира одредена [[Општествена хиерархија|хиерархија]] и доаѓа до потиснување на [[слобода]]та на човекот. Затоа, тој одлучува да дејствува сам. Притоа, свесен дека не може да го промени општеството, зашто за тоа е потребна светска [[револуција]], тој заклучува дека ќе биде најдобро да се избори за својата лична слобода. Тоа го остварува така што заработува многу [[пари]], со што се ослободува од зависноста од нив. На тој начин, банкарот го убедува својот пријател дека вистинскиот анархизам значи да се дејствува поединечно, со цел секој човек да се избори за својата слобода.<ref name="ReferenceA"/> ==Изданија на македонски јазик== Во [[2015]] година, расказот бил објавен на [[македонски јазик]], во издание на „[[Бегемот (Издавачка куќа)|Бегемот]]“, во рамки на едицијата „Ars magna“, а во тираж од 500 примероци. Преводот од [[португалски јазик]] го направил Ненад Трповски; ликовното уредување на книгата е дело на Бојан Димитриевиќ; а лектурата ја направил Филип Димевски. [[Книга]]та била преведена со финансиска помош на Генералната дирекција за книги, [[архив]]и и [[Библиотека|библиотеки]], во рамки на Државниот секретаријат за култура на [[Португалија]], а била испечатена во „[[Печатница]]та Наумовски“ од [[Скопје]]. [[Книга]]та, со димензии од 18 [[Сантиметар|сантиметри]] и со обем од 73 страници, е каталогизирана во [[НУБ „Св. Климент Охридски“]] од Скопје и ја носи меѓународната ознака ISBN 978-608-4718-24-6.<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Фернандо Песоа]] [[Категорија:Изданија на Бегемот]] [[Категорија:Книги од 1922 година]] [[Категорија:Појавено во 2015 година во Македонија]] [[Категорија:Португалски раскази]] 2iyzm2z4uva56jwy4x1msr32pin8s9z 0 1171879 5590806 5110437 2026-07-12T09:34:52Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590806 wikitext text/x-wiki '''„Филозофски раскази“''' ([[португалски]]: ''Textos filosóficos'') - збирка раскази на португалскиот писател [[Фернандо Песоа]]. [[Податотека:CCI00768.jpg|мини|десно|Фернандо Песоа во 1912 година.]] ==Содржина== Книгата ги содржи следниве раскази:<ref name="ReferenceA">Фернандо Песоа, ''Филозофски раскази''. Скопје: Бегемот, 2016.</ref> * „Просјакот“ * „Часот на ѓаволот“ * Образованието на стоикот“ * Победникот на времето - Серзедаш“ ==Изданија на македонски јазик== Во [[2016]] година, книгата била објавен на [[македонски јазик]], во издание на „[[Бегемот (Издавачка куќа)|Бегемот]]“, во рамки на едицијата „Ars magna“, а во тираж од 300 примероци. Преводот од [[португалски јазик]] го направил Ненад Трповски; ликовното уредување на книгата е дело на Бојан Димитиревиќ; а лектурата ја направил Филип Димевски. [[Книга]]та била преведена со финансиска помош на Генералната дирекција за книги, [[архив]]и и [[Библиотека|библиотеки]], во рамки на Државниот секретаријат за култура на [[Португалија]], а била испечатена во „[[Печатница]]та Наумовски“ од [[Скопје]]. [[Книга]]та, со димензии од 18 [[Сантиметар|сантиметри]] и со обем од 130 страници, е каталогизирана во [[НУБ „Св. Климент Охридски“]] од Скопје и ја носи меѓународната ознака ISBN 978-608-4718-48-2.<ref name="ReferenceA"/> ==Критички осврт кон расказите== Расказите на Песоа се одликуваат со фрагментираност и недовршеност. Филозофските или интелектуални раскази, како што ги нарекувал авторот, се статични и во нив нема никакво дејство, туку главните ликови, најчесто во форма на дијалог, ги искажуваат своите ставови за [[религија]]та, за [[Бог]]а, за [[битие]]то, за [[општество]]то, за [[човек]]от итн. Недовршени во момент на инспиративен изблик, расказите претставуваат совршен одраз на невозможноста да се создаде целосно и совршено дело.<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Фернандо Песоа]] [[Категорија:Изданија на Бегемот]] [[Категорија:Португалски раскази]] [[Категорија:Појавено во 2016 година во Македонија]] e1ayw0bdx42zbsab6u6ygwyw8do3rbp 0 1172330 5590814 5368167 2026-07-12T09:39:03Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови за браќа]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590814 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Сметководител | image = | border = no | alt = | caption = | director = [[Гавин О'Конор (режисер)|Гавин О'Конор]] | producers = {{plainlist| * Линет Хауел Тејлор * Марк Вилијамс }} | writer = [[Бил Дубјук]] | starring = {{plainlist| * [[Бен Афлек]] * [[Ана Кендрик]] * [[Џ. К. Симонс]] * [[Џон Бернтал]] }} | music = [[Марк Ајшам]] | cinematography = [[Шејмус Мекгарви]] | editing = Ричард Пирсон | distributor = [[Warner Bros.|Warner Bros. Pictures]] | released = {{Film date|df=yes|2016|10|10|САД}} | runtime = 128 минути<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/accountant-film | title=''The Accountant'' (15) | work=British Board of Film Classification | date=August 30, 2016 | accessdate=August 30, 2016 | archive-date=2016-09-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160914070622/http://www.bbfc.co.uk/releases/accountant-film | url-status=dead }}</ref> | country = {{САД}} | language = англиски | budget = $44 милиони<ref name=BOM/> | gross = $154,2 милиони<ref name="BOM">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=theaccountant.htm |title=''The Accountant'' (2016) |website=Box Office Mojo |publisher=[[IMDb]]|accessdate=February 11, 2017}}</ref> |followed_by=''[[Сметководител 2]]''}} {{Закосен наслов}}'''Сметководител''' ([[Англиски]]: ''The Accountant'') — американски акционен трилер од 2016 година, режиран од [[Гавин О'Конор (режисер)|Гавин О'Конор]] и напишан од [[Бил Дубјук]]. Во главните улоги се појавуваат [[Бен Афлек]], [[Ана Кендрик]], [[Џ. К. Симонс]], [[Џон Бернтал]], [[Џефри Тамбор]] и [[Џон Литгоу]]. Филмот својата премиера ја имал во [[Лос Анџелес]] на 10 октомври 2016 година, и бил издаден во САД на 14 октомври 2016 година од [[Warner Bros.|Warner Bros. Pictures]]. Филмот добил мешани критики и остварил заработка од преку 154 милиони долари. ==Содржина== Позади маската на навидум досадниот сметководител Крис Вулф (Бен Афлек), кој има [[високо функционален аутизам]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.commonsensemedia.org/movie-reviews/the-accountant|title=''The Accountant'' Movie Review|first=Jeffrey M.|last=Anderson|publisher=[[Common Sense Media]]|date=October 14, 2016|accessdate=November 5, 2016}}</ref> се крие едно сосема друго лице кое не е ни најмалку досадно. Тој работи за тешки криминалци и платени убијци. Крис е математички специјалист кој е повеќе склон кон бројки отколку кон луѓе. Додека работи како сметководител во мала канцеларија, тој истовремено истата работа ја работи и за најопасните светски криминални организации. Поради своите способности тој паднал во око на одделот за финансиски криминал при Министерството на финансии кој го води Реј Кинг (Џ. К. Симонс), но со текот на времето започнува да работи за компанија во која тамошната сметководителка (Ана Кендрик) открила финансиска злоупотреба која вклучува милиони долари. По книговодствената контрола, Крис полека ја разоткрива вистината. ==Улоги== {{div col|2}} * [[Бен Афлек]] како Кристијан „Крис“ Волф ** Сет Ли како млад Крис * [[Ана Кендрик]] како Дана Камингс * [[Џ. К. Симонс]] како Рејмонд „Реј“ Кинг * [[Џон Бернтал]] како Брекстон „Брекс“ Волф ** Џејк Присли како млад Брекс * [[Џефри Тамбор]] како Френсис Силверберг * [[Синтија Адаи-Робинсон]] како Мерибет Медина * [[Џон Литгоу]] како Ламар Блекбурн * [[Џин Смарт]] како Рита Блекбурн * [[Енди Умбергер]] како Ед Клинтон * [[Алисон Рајт]] како Џастин {{div col end}} ==Продукција== На 12 ноември 2014 година, списанието ''[[Варајети (списание)|Варајети]]'' објавило дека [[Ана Кендрик]] била во рани разговори за да игра во филмот, покрај Афлек.<ref name=KendrickCast>{{наведени вести|last1=Kroll|first1=Justin|title=Anna Kendrick In Talks to Join Ben Affleck in 'The Accountant'|url=http://variety.com/2014/film/news/anna-kendrick-ben-affleck-in-the-accountant-1201354749/|accessdate=November 13, 2014|work=Variety |date=November 12, 2014}}</ref> Подоцна тој ден, било објавено дека [[Џ. К. Симонс]] исто така започнал разговори за да биде дел од глумечката екипа.<ref name=SimmonsCast>{{наведени вести|last1=Ford|first1=Rebecca|last2=Kit|first2=Borys|title=J.K. Simmons Joining Ben Affleck in 'The Accountant'|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/jk-simmons-joining-ben-affleck-748588|accessdate=November 13, 2014 |magazine=The Hollywood Reporter |date=November 12, 2014}}</ref> На 14 ноември 2014 година, [[Џон Бертнал]] исто така бил во преговори.<ref>{{наведени вести|last1=Sneider|first1=Jeff|title='Fury' Star Jon Bernthal in Talks to Join Ben Affleck in 'The Accountant'|url=http://www.thewrap.com/fury-star-jon-bernthal-in-talks-to-join-ben-affleck-in-the-accountant-exclusive/|accessdate=November 15, 2014|work=[[TheWrap]]|date=November 14, 2014}}</ref> На 6 јануари 2015 година, ''Варајети'' известило дека [[Синтија Адаи-Робинсон]] добила улога во филмот.<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Kroll|first1=Justin|title='Arrow' Actress Cynthia Addai-Robinson Joins ‘The Accountant’|url=http://variety.com/2015/film/news/arrow-actress-cynthia-addai-robinson-joins-the-accountant-1201393826/ |website=Variety|accessdate=6 January 2015}}</ref> Една недела подоцна, [[Џефри Тамбор]]<ref name=TamborCast>{{наведени вести|last1=Kit|first1=Borys|title=Jeffrey Tambor Joins Ben Affleck Thriller 'The Accountant'|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/jeffrey-tambor-joins-ben-affleck-763531|accessdate=January 15, 2015 |magazine=The Hollywood Reporter |date=January 14, 2015}}</ref> и [[Џон Литгоу]]<ref>{{наведени вести|last1=Fleming Jr|first1=Mike|title=John Lithgow Joins Ben Affleck on 'The Accountant' Ledger|url=http://deadline.com/2015/01/john-lithgow-accountant-movie-ben-affleck-1201350370/|accessdate=January 16, 2015 |publisher=[[Deadline.com]] |date=January 14, 2015}}</ref> исто така добиле улога. Литгоу претходно играл во филм поврзан со аутизам, и тоа во ''[[Тивок пад]]'' (1994). Снимањето на филмот започнало на 19 јануари 2015 година во [[Атланта]], [[Џорџија]], САД.<ref>{{наведени вести|title='The Accountant', starring Ben Affleck, begins filming in Atlanta next week|url=http://www.onlocationvacations.com/2015/01/13/the-accountant-starring-ben-affleck-begins-filming-in-atlanta-next-week/|accessdate=January 15, 2015|publisher=onlocationvacations.com|date=January 13, 2015|archive-date=2015-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150115090347/http://www.onlocationvacations.com/2015/01/13/the-accountant-starring-ben-affleck-begins-filming-in-atlanta-next-week/|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|title=On the Set for 1/19/15: Kevin Spacey Begins on Elvis & Nixon, Director Joel Edgerton Starts on Blumhouse Film & More|url=http://www.ssninsider.com/on-the-set-for-11915-kevin-spacey-begins-on-elvis-nixon-director-joel-edgerton-starts-on-blumhouse-film-more/ |accessdate=January 20, 2015|publisher=ssninsider.com|date=January 19, 2015}}</ref> Во периодот од 16–20 март 2015 година, снимањето се одвивало во Институтот за технологија во Џорџија.<ref>{{наведени вести|title='The Accountant', starring Ben Affleck, is filming at Georgia Tech all week|url=http://www.onlocationvacations.com/2015/03/16/the-accountant-starring-ben-affleck-is-filming-at-georgia-tech-all-week/|accessdate=March 19, 2015|publisher=onlocationvacations.com|date=March 16, 2015|archive-date=2015-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319164343/http://www.onlocationvacations.com/2015/03/16/the-accountant-starring-ben-affleck-is-filming-at-georgia-tech-all-week/|url-status=dead}}</ref> ==Издавање== ===Заработка=== До 12 јануари 2017 годин, ''Сметководител'' остварил заработка од 86,2 милиони долари во САД и Канада и уште 64,1 милиони долари во други територии за вкупна заработка од 150,3 милиони долари во светски рамки, наспроти буџетот од 44 милиони долари.<ref name=BOM /> ''Сметководител'' започнал да се прикажува заедно со филмовите ''[[Макс Стил (филм)|Макс Стил]]'' и ''[[Кевин Харт: Што сега?]]'', и се очекувало да заработи 20–25 милиони од 3332 кина во првиот викенд на прикажување, иако студиото проектирало првична заработка од 15 милиони долари.<ref name=preview>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.latimes.com/entertainment/envelope/cotown/la-et-ct-movie-projector-20161011-snap-story.html |title=Ben Affleck's 'The Accountant' is expected to unseat 'Girl On the Train' in slow box office weekend |work= Los Angeles Times}}</ref> Филмот остварил заработка од 1.35 милиони долари од ноќното прикажување на денот пред премиерата, повеќе од филмот ''[[Исчезната (филм)|Исчезната]]'' (1,2 милиони долари), во кој глумел Афлек. Филмот имал заработка од 9,1 милиони долари на првиот ден на прикажување и 24,7 милиони долари во првиот викенд, завршувајќи на првото место по големината на заработка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2016/10/weekend-box-office-the-accountant-kevin-hart-what-now-girl-on-the-train-1201836388/ |title=‘The Accountant’ Calculates $24.7M Opening; ‘Max Steel’ Rusts |publisher=Deadline.com}}</ref> == Наводи== {{Reflist|30em}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://www.accountantmovie.com/}} * {{IMDb title|2140479|Сметководител}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Warner Bros.]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови за браќа]] eqpyykboavgvur1zh8zp57tvwx85a8m 0 1172332 5590867 5110458 2026-07-12T10:35:01Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590867 wikitext text/x-wiki '''„Свети Ксавериј“''' ([[чешки]]: ''Svatý Xaverius'') — [[роман]] на чешкиот писател [[Јакуб Арбес]] од [[1873]] година. [[File:Xaverius-balko-02.jpg||thumb||[[Франтишек Ксавер Палко]]: ''Смрт света Ксаверија'' (колем 1750), олташна фотографија во костеле сватехо Микулаше на Мале Стране.]] ==За романот== Книгата е посветена на [[гроф]]от Вацлав од Кауниц,<ref>Јакуб Арбес, ''Свети Ксавериј''. Скопје: Бегемот, 2016, стр. 5.</ref> а пред почетокот на романот, авторот ставил два цитата. Едниот цитат е од неименуван германски [[филозоф]] и тој гласи: „Како што товарот на оној што го носи му е сè потежок колку што го носи подолго, така ќе се зголемуваат и страдањата на човештвото и свеста за човечката беда, додека конечно човештвото не ја сфати во болна тага целосната ништожност на својот труд.“ Вториот цитат е дел од обраќањето на Бакунин кон руската младина од [[1896]] година, во кое се вели: „Веќе не се грижете за науката во чие име сакаат да ве оковаат! Плодовите од оваа наука мораат да умрат со светот што ја застапува и ѝ служи, и на нејзино место ќе никне нова, разумна и жива наука...“<ref>Јакуб Арбес, ''Свети Ксавериј''. Скопје: Бегемот, 2016, стр. 7.</ref> ==Содржина== Раскажувачот во романот е млад човек, кој по завршувањето на факултетот, не можејќи да најде соодветна работа, се вработува како [[новинар]], незадоволен од фактот дека не ја остварил целта на животот. Еднаш, него го посетува еден пријател, познат сликар во [[Виена]] и тие ги обиколуваат црквите, изучувајќи ги делата на чешките сликари. Неколку години подоцна, тој влегува во [[Црква (градба)|црквата]] [[Св. Никола]] во [[Прага]], каде се наоѓа сликата „[[Св. Ксавериј]] на умирање“, дело на познатиот чешки сликар [[Франтишек Балко]]. Таму запознава млад [[човек]], кој ја проучува сликата. Тој се вика Ксавериј и не само што го носи името на [[светец]]от од сликата, туку неверојатно личи на него. Ксавериј му раскажува дека непосредно пред да умре, сликарот Балко ѝ оставил писмо на неговата баба, во кое кажува дека сликата крие тајна, т.е. со нејзиното внимателно проучување може да се открие богатство. Ксавериј долго време ја барал тајната и најпосле, на многу места во сликата открил точки врз основа на кои направил карта. Тој му го соопштува откритието на својот пријател и тие одат во околината на Прага, каде почнуваат да копаат на точно одредено место. Таму наоѓаат само невредни [[минерали]], но нема трага од претпоставеното богатство. Додека копаат, во состојба на душевно растројство, Ксавериј бега од местото, а потоа му се губи трагата. <br /> Оттогаш, поминуваат повеќе години и раскажувачот (пријателот на Ксавериј) е осуден поради политичка активност. Чекајќи амнестија, во [[затвор]]от во Виена неочекувано го среќава Ксавериј, кој е затворен поради кражба на благородни камења од црквата Св. Никола во Прага. Ксавериј е многу [[Болест|болен]] и утредента умира во затворот. По неколку години, раскажувачот ја посетува црквата Св. Никола и фрла нож кон сликата на Балко, која нему и на неговиот пријател му предизвикала многу проблеми, но ножот се закачува покрај сликата.<ref name="ReferenceA">Јакуб Арбес, ''Свети Ксавериј''. Скопје: Бегемот, 2016.</ref> ==Изданија на македонски јазик== Во [[2016]] година, романот бил објавен на [[македонски јазик]], во издание на „[[Бегемот (Издавачка куќа)|Бегемот]]“, во рамки на едицијата „Ars magna“, а во тираж од 500 примероци. Преводот од [[чешки јазик]] го направил Драган Георгиевски; ликовното уредување на книгата е дело на Бојан Димитриевиќ; а лектурата ја направила Ирена Ралева. [[Книга]]та била преведена со финансиска помош на Министерството за култура на [[Чешката Република]], а била испечатена во „[[Печатница]]та Наумовски“ од [[Скопје]]. [[Книга]]та, со димензии од 18 [[Сантиметар|сантиметри]] и со обем од 116 страници, е каталогизирана во [[НУБ „Св. Климент Охридски“]] од Скопје и ја носи меѓународната ознака ISBN 978-608-4718-42-0.<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Јакуб Арбес]] [[Категорија:Книги од 1873 година]] [[Категорија:Чешки романи]] [[Категорија:Изданија на Бегемот]] [[Категорија:Појавено во 2016 година во Македонија]] 4y9lt2m6hqkwpclz888l9m5kn5vs3wq 0 1172565 5590667 5475107 2026-07-11T21:49:33Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Американски филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590667 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Зоотропола | image = | caption = | director = {{plainlist| * [[Бајрон Хауард]] * [[Рич Мур]] }} | producer = [[Кларк Спенсер]] | screenplay = {{plainlist| * [[Џаред Буш]] * Фил Џонстон<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Welcome to Zootopia at D23 EXPO!|url=https://d23.com/welcome-to-zootopia-at-d23-expo/|publisher=D23|accessdate=August 30, 2015|date=August 15, 2015|registration=yes}}</ref> }} | story = {{plainlist| * Бајрон Хауард * Рич Мур * Џаред Буш * Џози Тринидад * [[Џим Рирдон]] * Фил Џонстон * [[Џенифер Ли (режисерка)|Џенифер Ли]] }} | starring = {{plainlist| * [[Џинифер Гудвин]] * [[Џејсон Бејтман]] * [[Идрис Елба]] * [[Џени Слејт]] * [[Нејт Торенс]] * [[Бони Хант]] * [[Дон Лејк]] * [[Томи Чонг]] * [[Џ. К. Симонс]] * [[Октавија Спенсер]] * [[Алан Тудик]] * [[Шакира]] }} | music = [[Мајкл Џакино]] | cinematography = {{plainlist| * Нејтан Ворнер * Брајан Лич * Томас Бејкер }} | editing = {{plainlist| * Фабијен Роули * Џереми Милтон }} | studio = {{plainlist| * [[Walt Disney Pictures]] * [[Walt Disney Animation Studios]] }} | distributor = [[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios<br>Motion Pictures]] | released = {{Film date|df=yes|2016|02|11|Данска|2016|03|04|САД}} | runtime = 108 минути<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/zootropolis-film | title=''Zootropolis'' (PG) | publisher=British Board of Film Classification | date=February 17, 2016 | accessdate=February 17, 2016 | archive-date=2016-02-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160225125944/http://www.bbfc.co.uk/releases/zootropolis-film | url-status=dead }}</ref> | country = {{САД}} | language = англиски | budget = $150 милиони<ref name="budget">{{наведени вести |url=http://www.nytimes.com/2016/03/07/arts/zootopia-tops-the-box-office.html |title=‘Zootopia’ Tops the Box Office | newspaper=[[The New York Times]] | accessdate=March 13, 2016}}</ref> | gross = $1.024 милијарда<ref name="BOM">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=disney2016.htm |title=''Zootopia'' (2016) |website=Box Office Mojo |publisher=[[Internet Movie Database|IMDb]]|accessdate=October 3, 2016}}</ref> }} '''''Зоотропола''''' ([[англиски]]: ''Zootopia'') — американска компјутерски-анимирана [[Авантуристички филм|авантуристичка]]-[[Филмска комедија|комедија]] во [[3-D филм|3D]] од 2016 година<ref>{{наведени вести|last1=McNary|first1=Dave|title=Watch: Disney's ‘Zootopia’ Trailer Introduces Animal-Run World|url=http://variety.com/2015/film/news/disneys-zootopia-teaser-trailer-1201517794/|accessdate=July 25, 2015|magazine=Variety|date=June 11, 2015}}</ref> продуцирана од [[Walt Disney Animation Studios]] и издадена од [[Walt Disney Pictures]]. Тоа е 55. анимиран долгометражен филм на Дизни. Филмот е во режија на [[Бајрон Хауард]] и [[Рич Мур]], а на главните улоги гласовите ги позајмуваат [[Џинифер Гудвин]], [[Џејсон Бејтман]], [[Идрис Елба]], [[Џени Слејт]], [[Нејт Торенс]], [[Бони Хант]], [[Дон Лејк]], [[Томи Чонг]], [[Џ. К. Симонс]], [[Октавија Спенсер]], [[Алан Тудик]] и [[Шакира]]. Филмот го следи необичното пријателство меѓу зајче полицаец и лисица измамник кои заедно откриваат голема завера која вклучува исчезнување на животни грабливци од животинскиот град Зоотропола. ''Зоотропола'' премиерно бил прикажан на филмскиот фестивал за анимација во Брисел на 13 февруари 2016 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Hazelton|first1=John|title='Zootopia': Review|url=http://www.screendaily.com/reviews/zootopia-review/5099901.article|publisher=ScreenDaily|accessdate=October 4, 2016|date=February 13, 2016}}</ref> а во САД бил издаден во 2D, [[Disney Digital 3-D]], [[RealD 3D]] и [[IMAX]] 3D формати на 4 март 2016 година.<ref name="zoo">{{наведени вести|last1=Yamato|first1=Jen|title=Disney Dates 2016 Animated Pics ‘Zootopia’ & ‘Moana’|url=http://deadline.com/2014/11/disney-2016-zootopia-moana-1201280412/|accessdate=November 10, 2014|publisher=[[Deadline.com]]|date=November 10, 2014}}</ref><ref name="nasdaq1">{{наведени вести|last1=Newswire|first1=PR|title=Disney's Zootopia To Be Released In IMAX® 3D Theatres Domestically And In Select International Markets Including China|url=http://www.nasdaq.com/press-release/disneys-zootopia-to-be-released-in-imax-3d-theatres-domestically-and-in-select-international-20160203-00975|accessdate=February 3, 2016|publisher=Deadline.com|date=February 3, 2016}}</ref> Филмот се здобил со универзално критичко признание, и од многумина бил пофален за анимацијата, гласовните улоги, хуморот и темите за дискриминација и социјални стереотипи.<ref name="rollingstone1">{{наведени вести|url=http://www.rollingstone.com/movies/reviews/zootopia-20160303|title=''Zootopia''|date=March 3, 2016|last=Travers|first=Peter|authorlink=Peter Travers|work=[[Rolling Stone]]|accessdate=March 4, 2016|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304093228/http://www.rollingstone.com/movies/reviews/zootopia-20160303|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ibtimes.com/anti-racist-zootopia-crushing-it-countries-where-diversity-often-doesnt-play-2350849|title=Anti-Racist ‘Zootopia’ Is Crushing It In Countries Where Diversity Often Doesn’t Play|author=Matt Pressberg|work=International Business Times}}</ref> Филмот остварил рекорден успех на кино благајните во неколку земји и остварил заработка од преку една милијарда долари во светски рамки, правејќи го [[2016 во филмот|четврти најпрофитабилен филм за 2016 година]] и 26. најпрофитабилен филм на сите времиња. Филмот бил вброен во најдобрите десет филмови на годината од [[американскиот филмски институт]].<ref name="AFI">{{Наведена мрежна страница|last=Hipes |first=Patrick |url=http://deadline.com/2016/12/afi-awards-film-2016-list-silence-sully-zootopia-1201867080/ |title=AFI Awards: Best Of 2016 Film List Includes ‘Silence’, ‘Hacksaw Ridge’ & More |publisher=[[Deadline.com]] |date=December 8, 2016 |accessdate=December 8, 2016}}</ref> ''Зоотропола'' добил [[Оскар за најдобар анимиран филм]], [[Ени награда]] и [[Златен глобус]],<ref name="GoldenGlobe">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hollywoodreporter.com/lists/golden-globes-2017-full-list-winners-960076 |title=Golden Globes 2017: The Full List of Winners |publisher=''The Hollywood Reporter'' |date=January 8, 2017|accessdate=January 8, 2017}}</ref> како и номинација за [[БАФТА|БАФТА награда]]. ==Содржина== Од најголемиот слон до најмалото глувче, градот Зоотрополис е прекрасна метропола во која сите животни живеат сложно меѓусебно. Џуди Хопс ([[Џинифер Гудвин]]) е мало зајаче на кое ѝ е кажано дека не може да биде полицајка во градот бидејќи никогаш претходно немало зајак полицаец, и дека таа работа треба да ја вршат големите животни грабливци. Сепак Џуди верувајќи во себе успева да ја помине полициската академија и добива работа во градската полиција, но од началникот Бого ([[Идрис Елба]]) добива задача да запишува казни за паркинг. Кога четиринаесет животни грабливци мистериозно ќе исчезнат од градот, Џуди веднаш го презема случајот во свои раце. Соработувајќи со лисецот Ник Валјд ([[Џејсон Бејтман]]), таа мора да ги состави зеедно сите траги за да открие што се случило со грабливците и кој стои зад тоа. ==Музика== Придружната музика во филмот била создадена од [[Мајкл Џакино]].<ref name=USATGiacchinoScore>{{наведени вести|last1=Truitt|first1=Brian|title=Michael Giacchino to score Disney's 'Zootopia'|url=http://www.usatoday.com/story/life/movies/2015/11/16/michael-giacchino-disney-zootopia-animated-movie/75873332/|accessdate=November 16, 2015 | newspaper=[[USA Today]] |date=November 16, 2015}}</ref> Ова било негов прв проект на долгометражен филм за ''Walt Disney Animation Studios'',<ref name=USATGiacchinoScore/> откако претходно тој соработувал со компанијата за неколку краткометражни филмови. Покрај гласовната улога во филмот, поп ѕвездата [[Шакира]] исто така учествувала со оригинална песна насловена „Try Everything“, која била напишана од [[Сиа (пејачка)|Сиа]] и [[Stargate (продукциски тим)|Stargate]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=This News Don't Lie: Shakira is Coming to a Disney Movie Near You|url=http://blogs.disney.com/disney-playlist/2015/08/14/this-news-dont-lie-shakira-is-coming-to-a-disney-movie-near-you/|publisher=Disney Playlist|accessdate=August 15, 2015|date=August 14, 2015}}</ref> Филмската музика била исполнета од оркестар од осумдесет челенови во ноември 2015 година, под диригентската палка на Тим Симонек.<ref>{{наведена изјава за печат|url=http://www.comingsoon.net/movies/news/633307-disneys-zootopia-lands-composer-michael-giacchino#/slide/1|last=Evry|first=Max|title=Disney’s Zootopia Lands Composer Michael Giacchino|publisher=ComingSoon.net|date=November 16, 2015}}</ref> ==Заработка== ''Зоотропола'' остварил заработка од 341.3 милиони долари во САД и Канада и уште 682.5 милиони долари во останатите земји за вкупна заработка од 1.024 милијарда долари, наспроти буџетот од 150 милиони долари.<ref name="budget"/><ref name=BOM /> Филмот станал вториот изненадувачки хит во годината, по ''[[Дедпул (филм)|Дедпул]]''.<ref name="Leggy">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2016/05/30/box-office-disneys-zootopia-tops-lion-king-to-become-second-biggest-original-movie-ever/#738afeb29ac6|title=Box Office: Disney's 'Zootopia' Is Now The Second-Biggest Original Movie Ever|author=Scott Mendelson|work=[[Форбс]]|date=May 30, 2016|accessdate=May 30, 2016}}</ref> На 18 март 2016 година, ''Зоотрополис'' ја достигнал границата од заработени 500 милиони долари, станувајќи трет последователен филм на компанијата ''Walt Disney Animation Studios'' на кој тоа му успеало, по ''[[Снежно кралство (филм)|Снежно кралство]]'' (2013) и ''[[Екипа за 6]]'' (2014).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2016/03/zootopia-to-cross-500m-globally-today-1201722585/|title=‘Zootopia’ To Cross $500M Globally Today|author=Anita Busch|publisher=Deadline.com|date=March 18, 2016|accessdate=March 19, 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2016/03/18/box-office-disneys-zootopia-tops-500m-worldwide/#1800ef3b3002|title=Box Office: Disney's 'Zootopia' Tops $500M Worldwide|author=Scott Mendelson|work=[[Форбс]]|date=March 18, 2016|accessdate=March 19, 2016}}</ref> На 5 април, тој станал прв филм во 2016 година кој достигнал заработка од 800 милиони долари преку продажба на билети,<ref name="Toon">{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2016/04/zootopia-crosses-800-million-worldwide-box-office-1201732382/|title=‘Zootopia’ Hops To $800M+ Global; Top 2016 Grosser Still Has Play To Come|author=Nancy Tartaglione and Anita Busch|publisher=Deadline.com|date=April 5, 2016|accessdate=April 6, 2016}}</ref> а на 24 април, станал првиот филм во годината со заработка од 900 милиони долари.<ref name="Overseas19thOpening">{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2016/04/the-jungle-book-huntsman-winters-war-zootopia-batman-superman-international-box-office-weekend-results-1201742754/|title=‘Jungle Book’ A $337M Offshore Beast As ‘Huntsman’ Musters $80M; ‘Zootopia’ Tops $900M Global – Intl B.O. Update|author=Nancy Tartaglione|publisher=Deadline.com|date=April 24, 2016|accessdate=April 25, 2016}}</ref> На 5 јуни, ''Зоотропола'' ја преминал границата од заработени една милијарда долари, станувајќи втор филм во 2016 година на кој тоа му успеало (по ''[[Капетан Америка: Граѓанска војна]]'', кој бил исто на Дизни), четврти анимиран филм (по ''[[Приказна за играчките 3]]'', ''Снежно кралство'' и ''[[Мињони (филм)|Мињони]]''), единаесетти филм на Дизни (трет анимиран), и 26. филм вкупно кој ја достигнал таа граница.<ref name="1billion">{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2016/06/zootopia-passes-one-billion-worldwide-box-office-disney-1201767542/ |title=‘Zootopia’ Hops Past $1B Global Box Office; Disney’s 11th Time Over The Mark |author=Nancy Tartaglione|publisher=Deadline.com|date=June 5, 2016|accessdate=June 5, 2016}}</ref> Во светски рамки, ''Зоотропола'' е [[2016 во филмот|четврти најпрофитабилен филм за 2016 година]] (зад ''Капетан Америка: Граѓанска војна'', ''[[Роуг 1: Приказна од Војна на ѕвездите]]'' и ''[[Барајќи ја Дори]]''),<ref name="worldgross" >{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&yr=2016&p=.htm|title=2016 WORLDWIDE GROSSES|work=Box Office Mojo|publisher=IMDb|accessdate=January 29, 2017}}</ref> втор најпрофитабилен анимиран филм во 2016 година,<ref name="worldgross"/> втор најпрофитабилен филм на ''Walt Disney Animation Studios'' (втор најпрофитабилен вкупно) на сите времиња во оригинално објавување (по ''Снежно кралство''),<ref name="Toon"/> втор најпрофитабилен оригинален филм на сите времиња (зад ''[[Аватар (филм од 2009)|Аватар]]''),<ref name="Leggy"/> петти најпрофитабилен анимиран филм на сите времиња и 26. најпрофитабилен филм на сите времиња. ==Наводи== {{наводи|2}} ==Надворешни врски== * {{Official website|http://disney.com/zootopia}} * {{IMDb title|2948356}} * {{tcmdb title|2060804|Зоотропола}} * {{bcdb title|151185}} * {{Metacritic film|zootopia}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Бајрон Хауард]] [[Категорија:Филмови на Рич Мур]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски филмови]] h3tn4afz20ipsaizurbsj0y91w4om5n 5590668 5590667 2026-07-11T21:49:43Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590668 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Зоотропола | image = | caption = | director = {{plainlist| * [[Бајрон Хауард]] * [[Рич Мур]] }} | producer = [[Кларк Спенсер]] | screenplay = {{plainlist| * [[Џаред Буш]] * Фил Џонстон<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Welcome to Zootopia at D23 EXPO!|url=https://d23.com/welcome-to-zootopia-at-d23-expo/|publisher=D23|accessdate=August 30, 2015|date=August 15, 2015|registration=yes}}</ref> }} | story = {{plainlist| * Бајрон Хауард * Рич Мур * Џаред Буш * Џози Тринидад * [[Џим Рирдон]] * Фил Џонстон * [[Џенифер Ли (режисерка)|Џенифер Ли]] }} | starring = {{plainlist| * [[Џинифер Гудвин]] * [[Џејсон Бејтман]] * [[Идрис Елба]] * [[Џени Слејт]] * [[Нејт Торенс]] * [[Бони Хант]] * [[Дон Лејк]] * [[Томи Чонг]] * [[Џ. К. Симонс]] * [[Октавија Спенсер]] * [[Алан Тудик]] * [[Шакира]] }} | music = [[Мајкл Џакино]] | cinematography = {{plainlist| * Нејтан Ворнер * Брајан Лич * Томас Бејкер }} | editing = {{plainlist| * Фабијен Роули * Џереми Милтон }} | studio = {{plainlist| * [[Walt Disney Pictures]] * [[Walt Disney Animation Studios]] }} | distributor = [[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios<br>Motion Pictures]] | released = {{Film date|df=yes|2016|02|11|Данска|2016|03|04|САД}} | runtime = 108 минути<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/zootropolis-film | title=''Zootropolis'' (PG) | publisher=British Board of Film Classification | date=February 17, 2016 | accessdate=February 17, 2016 | archive-date=2016-02-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160225125944/http://www.bbfc.co.uk/releases/zootropolis-film | url-status=dead }}</ref> | country = {{САД}} | language = англиски | budget = $150 милиони<ref name="budget">{{наведени вести |url=http://www.nytimes.com/2016/03/07/arts/zootopia-tops-the-box-office.html |title=‘Zootopia’ Tops the Box Office | newspaper=[[The New York Times]] | accessdate=March 13, 2016}}</ref> | gross = $1.024 милијарда<ref name="BOM">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=disney2016.htm |title=''Zootopia'' (2016) |website=Box Office Mojo |publisher=[[Internet Movie Database|IMDb]]|accessdate=October 3, 2016}}</ref> }} '''''Зоотропола''''' ([[англиски]]: ''Zootopia'') — американска компјутерски-анимирана [[Авантуристички филм|авантуристичка]]-[[Филмска комедија|комедија]] во [[3-D филм|3D]] од 2016 година<ref>{{наведени вести|last1=McNary|first1=Dave|title=Watch: Disney's ‘Zootopia’ Trailer Introduces Animal-Run World|url=http://variety.com/2015/film/news/disneys-zootopia-teaser-trailer-1201517794/|accessdate=July 25, 2015|magazine=Variety|date=June 11, 2015}}</ref> продуцирана од [[Walt Disney Animation Studios]] и издадена од [[Walt Disney Pictures]]. Тоа е 55. анимиран долгометражен филм на Дизни. Филмот е во режија на [[Бајрон Хауард]] и [[Рич Мур]], а на главните улоги гласовите ги позајмуваат [[Џинифер Гудвин]], [[Џејсон Бејтман]], [[Идрис Елба]], [[Џени Слејт]], [[Нејт Торенс]], [[Бони Хант]], [[Дон Лејк]], [[Томи Чонг]], [[Џ. К. Симонс]], [[Октавија Спенсер]], [[Алан Тудик]] и [[Шакира]]. Филмот го следи необичното пријателство меѓу зајче полицаец и лисица измамник кои заедно откриваат голема завера која вклучува исчезнување на животни грабливци од животинскиот град Зоотропола. ''Зоотропола'' премиерно бил прикажан на филмскиот фестивал за анимација во Брисел на 13 февруари 2016 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Hazelton|first1=John|title='Zootopia': Review|url=http://www.screendaily.com/reviews/zootopia-review/5099901.article|publisher=ScreenDaily|accessdate=October 4, 2016|date=February 13, 2016}}</ref> а во САД бил издаден во 2D, [[Disney Digital 3-D]], [[RealD 3D]] и [[IMAX]] 3D формати на 4 март 2016 година.<ref name="zoo">{{наведени вести|last1=Yamato|first1=Jen|title=Disney Dates 2016 Animated Pics ‘Zootopia’ & ‘Moana’|url=http://deadline.com/2014/11/disney-2016-zootopia-moana-1201280412/|accessdate=November 10, 2014|publisher=[[Deadline.com]]|date=November 10, 2014}}</ref><ref name="nasdaq1">{{наведени вести|last1=Newswire|first1=PR|title=Disney's Zootopia To Be Released In IMAX® 3D Theatres Domestically And In Select International Markets Including China|url=http://www.nasdaq.com/press-release/disneys-zootopia-to-be-released-in-imax-3d-theatres-domestically-and-in-select-international-20160203-00975|accessdate=February 3, 2016|publisher=Deadline.com|date=February 3, 2016}}</ref> Филмот се здобил со универзално критичко признание, и од многумина бил пофален за анимацијата, гласовните улоги, хуморот и темите за дискриминација и социјални стереотипи.<ref name="rollingstone1">{{наведени вести|url=http://www.rollingstone.com/movies/reviews/zootopia-20160303|title=''Zootopia''|date=March 3, 2016|last=Travers|first=Peter|authorlink=Peter Travers|work=[[Rolling Stone]]|accessdate=March 4, 2016|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304093228/http://www.rollingstone.com/movies/reviews/zootopia-20160303|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ibtimes.com/anti-racist-zootopia-crushing-it-countries-where-diversity-often-doesnt-play-2350849|title=Anti-Racist ‘Zootopia’ Is Crushing It In Countries Where Diversity Often Doesn’t Play|author=Matt Pressberg|work=International Business Times}}</ref> Филмот остварил рекорден успех на кино благајните во неколку земји и остварил заработка од преку една милијарда долари во светски рамки, правејќи го [[2016 во филмот|четврти најпрофитабилен филм за 2016 година]] и 26. најпрофитабилен филм на сите времиња. Филмот бил вброен во најдобрите десет филмови на годината од [[американскиот филмски институт]].<ref name="AFI">{{Наведена мрежна страница|last=Hipes |first=Patrick |url=http://deadline.com/2016/12/afi-awards-film-2016-list-silence-sully-zootopia-1201867080/ |title=AFI Awards: Best Of 2016 Film List Includes ‘Silence’, ‘Hacksaw Ridge’ & More |publisher=[[Deadline.com]] |date=December 8, 2016 |accessdate=December 8, 2016}}</ref> ''Зоотропола'' добил [[Оскар за најдобар анимиран филм]], [[Ени награда]] и [[Златен глобус]],<ref name="GoldenGlobe">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hollywoodreporter.com/lists/golden-globes-2017-full-list-winners-960076 |title=Golden Globes 2017: The Full List of Winners |publisher=''The Hollywood Reporter'' |date=January 8, 2017|accessdate=January 8, 2017}}</ref> како и номинација за [[БАФТА|БАФТА награда]]. ==Содржина== Од најголемиот слон до најмалото глувче, градот Зоотрополис е прекрасна метропола во која сите животни живеат сложно меѓусебно. Џуди Хопс ([[Џинифер Гудвин]]) е мало зајаче на кое ѝ е кажано дека не може да биде полицајка во градот бидејќи никогаш претходно немало зајак полицаец, и дека таа работа треба да ја вршат големите животни грабливци. Сепак Џуди верувајќи во себе успева да ја помине полициската академија и добива работа во градската полиција, но од началникот Бого ([[Идрис Елба]]) добива задача да запишува казни за паркинг. Кога четиринаесет животни грабливци мистериозно ќе исчезнат од градот, Џуди веднаш го презема случајот во свои раце. Соработувајќи со лисецот Ник Валјд ([[Џејсон Бејтман]]), таа мора да ги состави зеедно сите траги за да открие што се случило со грабливците и кој стои зад тоа. ==Музика== Придружната музика во филмот била создадена од [[Мајкл Џакино]].<ref name=USATGiacchinoScore>{{наведени вести|last1=Truitt|first1=Brian|title=Michael Giacchino to score Disney's 'Zootopia'|url=http://www.usatoday.com/story/life/movies/2015/11/16/michael-giacchino-disney-zootopia-animated-movie/75873332/|accessdate=November 16, 2015 | newspaper=[[USA Today]] |date=November 16, 2015}}</ref> Ова било негов прв проект на долгометражен филм за ''Walt Disney Animation Studios'',<ref name=USATGiacchinoScore/> откако претходно тој соработувал со компанијата за неколку краткометражни филмови. Покрај гласовната улога во филмот, поп ѕвездата [[Шакира]] исто така учествувала со оригинална песна насловена „Try Everything“, која била напишана од [[Сиа (пејачка)|Сиа]] и [[Stargate (продукциски тим)|Stargate]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=This News Don't Lie: Shakira is Coming to a Disney Movie Near You|url=http://blogs.disney.com/disney-playlist/2015/08/14/this-news-dont-lie-shakira-is-coming-to-a-disney-movie-near-you/|publisher=Disney Playlist|accessdate=August 15, 2015|date=August 14, 2015}}</ref> Филмската музика била исполнета од оркестар од осумдесет челенови во ноември 2015 година, под диригентската палка на Тим Симонек.<ref>{{наведена изјава за печат|url=http://www.comingsoon.net/movies/news/633307-disneys-zootopia-lands-composer-michael-giacchino#/slide/1|last=Evry|first=Max|title=Disney’s Zootopia Lands Composer Michael Giacchino|publisher=ComingSoon.net|date=November 16, 2015}}</ref> ==Заработка== ''Зоотропола'' остварил заработка од 341.3 милиони долари во САД и Канада и уште 682.5 милиони долари во останатите земји за вкупна заработка од 1.024 милијарда долари, наспроти буџетот од 150 милиони долари.<ref name="budget"/><ref name=BOM /> Филмот станал вториот изненадувачки хит во годината, по ''[[Дедпул (филм)|Дедпул]]''.<ref name="Leggy">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2016/05/30/box-office-disneys-zootopia-tops-lion-king-to-become-second-biggest-original-movie-ever/#738afeb29ac6|title=Box Office: Disney's 'Zootopia' Is Now The Second-Biggest Original Movie Ever|author=Scott Mendelson|work=[[Форбс]]|date=May 30, 2016|accessdate=May 30, 2016}}</ref> На 18 март 2016 година, ''Зоотрополис'' ја достигнал границата од заработени 500 милиони долари, станувајќи трет последователен филм на компанијата ''Walt Disney Animation Studios'' на кој тоа му успеало, по ''[[Снежно кралство (филм)|Снежно кралство]]'' (2013) и ''[[Екипа за 6]]'' (2014).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2016/03/zootopia-to-cross-500m-globally-today-1201722585/|title=‘Zootopia’ To Cross $500M Globally Today|author=Anita Busch|publisher=Deadline.com|date=March 18, 2016|accessdate=March 19, 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2016/03/18/box-office-disneys-zootopia-tops-500m-worldwide/#1800ef3b3002|title=Box Office: Disney's 'Zootopia' Tops $500M Worldwide|author=Scott Mendelson|work=[[Форбс]]|date=March 18, 2016|accessdate=March 19, 2016}}</ref> На 5 април, тој станал прв филм во 2016 година кој достигнал заработка од 800 милиони долари преку продажба на билети,<ref name="Toon">{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2016/04/zootopia-crosses-800-million-worldwide-box-office-1201732382/|title=‘Zootopia’ Hops To $800M+ Global; Top 2016 Grosser Still Has Play To Come|author=Nancy Tartaglione and Anita Busch|publisher=Deadline.com|date=April 5, 2016|accessdate=April 6, 2016}}</ref> а на 24 април, станал првиот филм во годината со заработка од 900 милиони долари.<ref name="Overseas19thOpening">{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2016/04/the-jungle-book-huntsman-winters-war-zootopia-batman-superman-international-box-office-weekend-results-1201742754/|title=‘Jungle Book’ A $337M Offshore Beast As ‘Huntsman’ Musters $80M; ‘Zootopia’ Tops $900M Global – Intl B.O. Update|author=Nancy Tartaglione|publisher=Deadline.com|date=April 24, 2016|accessdate=April 25, 2016}}</ref> На 5 јуни, ''Зоотропола'' ја преминал границата од заработени една милијарда долари, станувајќи втор филм во 2016 година на кој тоа му успеало (по ''[[Капетан Америка: Граѓанска војна]]'', кој бил исто на Дизни), четврти анимиран филм (по ''[[Приказна за играчките 3]]'', ''Снежно кралство'' и ''[[Мињони (филм)|Мињони]]''), единаесетти филм на Дизни (трет анимиран), и 26. филм вкупно кој ја достигнал таа граница.<ref name="1billion">{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2016/06/zootopia-passes-one-billion-worldwide-box-office-disney-1201767542/ |title=‘Zootopia’ Hops Past $1B Global Box Office; Disney’s 11th Time Over The Mark |author=Nancy Tartaglione|publisher=Deadline.com|date=June 5, 2016|accessdate=June 5, 2016}}</ref> Во светски рамки, ''Зоотропола'' е [[2016 во филмот|четврти најпрофитабилен филм за 2016 година]] (зад ''Капетан Америка: Граѓанска војна'', ''[[Роуг 1: Приказна од Војна на ѕвездите]]'' и ''[[Барајќи ја Дори]]''),<ref name="worldgross" >{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&yr=2016&p=.htm|title=2016 WORLDWIDE GROSSES|work=Box Office Mojo|publisher=IMDb|accessdate=January 29, 2017}}</ref> втор најпрофитабилен анимиран филм во 2016 година,<ref name="worldgross"/> втор најпрофитабилен филм на ''Walt Disney Animation Studios'' (втор најпрофитабилен вкупно) на сите времиња во оригинално објавување (по ''Снежно кралство''),<ref name="Toon"/> втор најпрофитабилен оригинален филм на сите времиња (зад ''[[Аватар (филм од 2009)|Аватар]]''),<ref name="Leggy"/> петти најпрофитабилен анимиран филм на сите времиња и 26. најпрофитабилен филм на сите времиња. ==Наводи== {{наводи|2}} ==Надворешни врски== * {{Official website|http://disney.com/zootopia}} * {{IMDb title|2948356}} * {{tcmdb title|2060804|Зоотропола}} * {{bcdb title|151185}} * {{Metacritic film|zootopia}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Бајрон Хауард]] [[Категорија:Филмови на Рич Мур]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] b46vpuh9r805k3ue9d89pad63x7eo7k 0 1173051 5590872 5110466 2026-07-12T10:42:03Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590872 wikitext text/x-wiki '''„Џенем“''' ([[руски]]: ''На куличках'') - [[новела]] на рускиот писател [[Евгениј Замјатин]] од [[1914]] година. [[Податотека:Zamjatin.jpg|мини|Евгениј Замјатин]] ==Содржина== [[Офицер]]от Андреј Иванич, човек со големо чело, добива прекоманда во една касарна, на крајниот [[исток]] на [[Русија]], на брегот на [[Тихи Океан|Тихиот Океан]]. Во касарната, тој се соочува со малограѓанштина и зачмаеност, во која офицерите само се опиваат, а нивните жени го минуваат времето во озборување. Таму, тој се запознава со офицерот Шмит и веднаш се вљубува во неговата жена Марусја, но нема храброст да ја искаже својата [[љубов]]. Еден ден, откако Шмит му се спотивставува на [[генерал]]от, тој е затворен во [[град]]от каде го чека судење, со веројатна долгогодишна [[затвор]]ска казна. Марусја добива писмо од генералот, во кое тој бара од неа да го посети, ако сака да го спаси својот сопруг. Марусја ја прифаќа поканата и Шмит се враќа во касарната. Меѓутоа, нему му е јасно како ја добил слободата и почнува психички и физички да ја тормози Марусја, иако длабоко во себе сè уште ја сака. Еден ден, тој оди во куќата на генералот со намера да го убие, но генералот веќе заминал во градот. <br /> Во касарната притигнува француска делегација и во нивна чест се приредува бал на којшто сите офицери се опијануваат. Поручникот Тихмењ, кого цело време го мачи прашањето за татковството на синот на капетанот Нечеса, одлучува да ја расчисти работата и го прашува самиот капетан Нечеса (чија сопруга има деца со повеќе офицери во касарната) и меѓу нив започнува тепачка, по што Тихмењ паѓа од стражарската кула и умира. За време на балот, Марусја бара од Андреј Иванич да го убие Шмит. Откако собира храброст, Андреј го зема [[револвер]]от и оди кај Шмит, но наместо да го убие, Шмит пука во него. Потоа, Шмит го кани Андреј Иванич на двобој, но тој одбива, по што Шмит извршува [[самоубиство]]. На неговиот погреб, генералот чита потресен говор, а Марусја веќе ја напуштила касарната.<ref>Евгениј Замјатин, ''Џенем''. Скопје: Бегемот, 2016.</ref> ==Осврт кон новелата== „Џенем“ е новела од раниот творечки период на Замјатин. Новелата ја отсликува темната страна на дуалнито светоглед на авторот - [[Ентропија|ентропијата]], која води кон пасивност, глупост, ограниченост и рамнодушност. Новелата наишла на добар прием кај прогресивната критика, но таа била забранета од царската власт, поради нејзиниот [[Антимилитаризам|антимилитаристички]] тон и [[Сатира|сатиричниот]] однос кон декадентниот живот на руските офицери.<ref>Евгениј Замјатин, ''Џенем''. Скопје: Бегемот, 2016.</ref> ==Изданија на македонски јазик== Во [[2016]] година, новелата била објавена на [[македонски јазик]], во издание на „[[Бегемот (Издавачка куќа)|Бегемот]]“, во рамки на едицијата „Ars magna“, а во тираж од 500 примероци. Преводот од [[руски јазик]] го направила Мирјана Наумовска (Мими Наум); ликовното уредување на книгата е дело на Бојан Димитиревиќ; а јазичната редакција ја направил Андреј Јованчевски. Книгата била преведена со финансиска помош на програмата за превод на руска книжевност, на Фондацијата „Михаил Прохоров“, а била испечатена во „[[Печатница]]та Наумовски“ од [[Скопје]]. [[Книга]]та, со димензии од 18 [[Сантиметар|сантиметри]] и со обем од 137 страници, е каталогизирана во [[НУБ „Св. Климент Охридски“]] од Скопје и ја носи меѓународната ознака ISBN 978-608-4718-52-9.<ref>Евгениј Замјатин, ''Џенем''. Скопје: Бегемот, 2016.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Евгениј Замјатин]] [[Категорија:Изданија на Бегемот]] [[Категорија:Книги од 1914 година]] [[Категорија:Новели]] [[Категорија:Појавено во 2016 година во Македонија]] lxyo1z0ercivxsdmolp6ox0cnfggljn 0 1173147 5590856 5293464 2026-07-12T10:12:15Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590856 wikitext text/x-wiki '''„Книга од песок“''' ([[шпански]]: ''El libro de arena'') — збирка раскази на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]]. Збирката е објавена во 1975 година, а расказите се напишани во периодот од 1970 до 1975 година.<ref>Horhe Luis Borhes, ''Peščana knjiga''. Beograd: Paidea, 2009.</ref> [[File: Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern.jpg|thumb|Хорхе Луис Борхес]] ==Содржина== Книгата се состои од 13 раскази и епилог, напишан на [[3 февруари]] [[1975]] година, во [[Буенос Аирес]]:<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Книга од песок''. Скопје: Бегемот, 2015.</ref> <ref>Horhe Luis Borhes, ''Peščana knjiga''. Beograd: Paidea, 2009.</ref> * Другиот * Улрика * Конгресот * There are more things * Сектата на триесеттемина * Ноќта на дарбите * Огледалото и маската * УНДР * Утопијата на еден уморен човек * Мито * Авелино Аредондо * Дискот * [[Песочната книга (расказ)|Книгата од песок]] Во епилогот, авторот дава кратко објаснување на расказите: првиот расказ ја обработува познатата тема на двојната личност; [[љубов]]ната тема во „Улрика“ е реткост во неговите прозни текстови; „Конгрес“ е најамбициозниот расказ во збирката, со [[Автобиографија|автобиографски]] елементи и со почеток во стилот на [[Кафка]]; „Ноќта на дарбите“ е најопуштениот расказ, со најмногу наслство и егзалтација; „Ундр“ и „Огледалото и маската“ ја замислуваат можноста за [[литература]] што се состои од само еден [[збор]]; „Утопијата на еден уморен човек“ е најчесното дело во збирката; „Мито“ ја изразува [[Етика|етичката]] опсесија на северноамериканците; „Дискот“ може да се опише како [[Евклид|Евклидов]] круг, а „Книгата од песок“ ја опишува книгата со безброј страници.<ref>Horhe Luis Borhes, ''Peščana knjiga''. Beograd: Paidea, 2009, стр. 113-115.</ref> ==За збирката== Во збирката, Борхес ги продолжува своите творечки искуства, слободно користејќи ги културолошките, историските, литературните и [[Филозофија|филозофските]] контексти, а фабуларните настани ги обојува со авторска интелектуална рефлексија. Расказите во збирката ги допираат темите на алтер егото, [[љубов]]та, судбината, претпоставениот [[ерес]], вечните дела, светот како книга, книгата како [[лавиринт]] итн. Во нив, едноставниот и колоквијален стил е комбиниран со фантастичниот заплет.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Книга од песок''. Скопје: Бегемот, 2015.</ref> <ref>Horhe Luis Borhes, ''Peščana knjiga''. Beograd: Paidea, 2009.</ref> ==Изданија на македонски јазик== Во [[2015]] година, збирката била објавен на [[македонски јазик]], во издание на „[[Бегемот (Издавачка куќа)|Бегемот]]“, во рамки на едицијата „Ars magna“, а во тираж од 500 примероци. Преводот од [[шпански јазик]] го направил Ненад Велковски; ликовното уредување на книгата е дело на Бојан Димитриевиќ; а јазичната редакција ја направил Филип Димевски. [[Книга|Книгата]] била преведена со финансиска помош на програмата „Сур“ при Министерството за надворешни работи и [[култура]] на [[Република Аргентина]], а била испечатена во „[[Печатница]]та Наумовски“ од [[Скопје]]. [[Книга]]та, со димензии од 18 [[Сантиметар|сантиметри]] и со обем од 118 страници, е каталогизирана во [[НУБ „Св. Климент Охридски“]] од Скопје и ја носи меѓународната ознака ISBN 978-608-4718-30-7.<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Книга од песок''. Скопје: Бегемот, 2015.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија: Дела на Хорхе Луис Борхес]] [[Категорија: Книги од 1975 година]] [[Категорија: Изданија на Бегемот]] [[Категорија:Појавено во 2015 година во Македонија]] [[Категорија:Аргентински раскази]] [[Категорија:Книги на шпански јазик]] nbmh099uqea74ymrkhcmomip14sy26c 0 1173325 5590852 5110446 2026-07-12T10:10:07Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590852 wikitext text/x-wiki '''„Келтскиот самрак“''' ([[англиски]]: ''The Celtic Twilight'') - збирка куси раскази на ирскиот писател [[Вилијам Батлер Јејтс]], напишани во периодот од 1892 до 1902 година. Првото издание на книгата било објавено во 1893 година. [[File: William Butler Yeats by George Charles Beresford.jpg|thumb|Келтскиот самрак]] ==Содржина== Збирката ги содржи следниве раскази:<ref>Вилијам Батлер Јејтс, ''Келтскиот самрак''. Скопје: Бегемот, 2014.</ref> * Раскажувач на прикаски * Верувања и неверувања * Смртна помош * Визионер * Селски духови * „Правта го склопи окото еленово“ * Витезот на овците * Истрајно срце * Маѓосниците * Ѓаволот * Среќни и несреќни теолози * Последниот гуслар * Regina, regina pigmeorum, veni * „И красни, крволочни жени“ * Магични шуми * Чудесни суштества * Аристотел од книгите * Боговското прасе * Глас * Грабнувачи * Неуморните * Земја, оган и вода * Стариот град * Човекот и чизмите * Страшливец * Тројцата О'Брновци и злобните самовили * Драмклиф и Роузес * Дебелиот череп на среќлиите * Религијата на морјанинот * Во однос на блискоста едни до други на рајот, земјата и чистилиштето * Јадачите на бесценици * Богородица ридска * Златното доба * Приговор до Шкотите оти им го расипале наравот на нивните духови и самовили * Војна * Кралицата и шутот * Пријателите на луѓето од Самовилска * Сништа без поука * Крајпат Инаку, збирката почнува со песната „Самовилската војска“, а завршува со песната „Во самракот“. Покрај тоа, книгата содржи и предговор, насловен како „За книгава“, во два дела, првиот датиран во 1893 година, а вториот дел од 1902 година. ==Осврт кон книгата== Во првиот дел од предговорот кон збирката, самиот автор забележува дека имал желба да создаде малечок свет од прекрасните, пријатните и значајните нешта во овој свет, како и да прикаже дел од лицето на [[Ирска]]. Расказите во книгата го влечат потеклото од [[Ирска митологија|ирската митологија]] и во нив се раскажува за разни случки поврзани со [[самовили]], [[духови]], [[ѓавол]]и, русалки и митски поети. Сепак, Јејтс не е обичен запишувач на народните преданија. Тој е заинтересиран за светот на окултнотоверува во спиритуалниот свет и се труди да стапи во контакт со натприродното.<ref>Вилијам Батлер Јејтс, ''Келтскиот самрак''. Скопје: Бегемот, 2014.</ref> ==Изданија на македонски јазик== Во [[2014]] година, збирката била објавена на [[македонски јазик]], во издание на „[[Бегемот (Издавачка куќа)|Бегемот]]“, во рамки на едицијата „Ars magna“. Преводот од [[англиски јазик]] го направил Горјан Костовски; ликовното уредување на книгата е дело на Бојан Димитриевиќ; а јазичната редакција ја направил Филип Димевски. [[Книга|Книгата]] била преведена со финансиска помош преведувачката програма ''Ireland Literature Exchange (ILE)'', а била испечатена во „[[Печатница]]та Наумовски“ од [[Скопје]]. [[Книга]]та, со димензии од 18 [[Сантиметар|сантиметри]] и со обем од 157 страници, е каталогизирана во [[НУБ „Св. Климент Охридски“]] од Скопје и ја носи меѓународната ознака ISBN 978-608-4718-19-2.<ref>Вилијам Батлер Јејтс, ''Келтскиот самрак''. Скопје: Бегемот, 2014.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Вилијам Батлер Јејтс]] [[Категорија:Изданија на Бегемот]] [[Категорија:Книги од 1893 година]] [[Категорија:Појавено во 2014 година во Македонија]] [[Категорија:Ирски раскази]] npybvr74d9taax05q42tquec7n0tut9 0 1174110 5590863 5446278 2026-07-12T10:25:46Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590863 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} '''Кобни јајца''' ([[руски]]: ''Роковые яйца)'' — [[новела]] од рускиот [[писател]] [[Михаил Булгаков]], напишана во октомври 1924 година. ==Содржина== Новелата се состои од 12 глави:<ref>Михаил Булгаков, ''Ѓаволијада / Кобни јајца''. Скопје: Бегемот, 2015.</ref> <br /> * Глава I Curriculum vitae на професорот Персиков * Глава II Обоениот прамен * Глава III Персиков го фати * Глава IV Попадијата Дроздова * Глава V Кокошкина приказна * Глава VI Москва во јуни 1928 година * Глава VII Рок * Глава VIII Настаните во совхозот * Глава IX Жива каша * Глава X Катастрофа * Глава XI Битка и смрт * Глава XII Ледениот бог во поход [[File: Роковые яйца (Михаил Булгаков).jpeg|thumb|Кобни јајца]] Владимир Ипатјевич Персиков професор по [[зоологија]], познат во целиот свет како специјалист за водоземци и влекачи. Во периодот 1919-1920 година тој се соочува со тешкотии во работата и во приватниот живот, зашто, поради лошите услови, умираат повеќето животни во неговиот институт. Сепак, подоцна, условите за работа се подобруваат и тој повторно започнува вредно да работи. [[Лето]]то 1928 година, тој случајно доаѓа до необично откритие: изложени на дејството на еден посебен зрак светлина од електричната светилка, [[Амеба|амебите]] се размножуваат многу брзо при што новите поколенија стануваат агресивни и лоши. Кога го повторува [[експеримент]]от со жаби, професорот ги добива истите резултати. Иако откритието го чува во тајност, тоа набрзо се раширува и сите почнуваат да зборуваат за необични зрак што го открил професорот. Оттука, него го опседнуваат новинари, а му пристапува и еден странски агент, нудејќи му [[пари]] за ги продолжи истражувањата во странство. <br /> Истовремено, во малото место Стекловск се појавува необична [[болест]] што ги уништува [[Кокошки|кокошките]], а потоа болеста се проширува низ целата земја. Поради тоа, власта ја забранува употребата на [[јајца]] и на пилешко месо, а формира и специјална комисија со цел да најде лек за [[епидемија]]та. Притоа, професорот е дел од државната комисија. Набргу епидемијата е совладана, а професорот пак се враќа на својата работа. Меѓутоа, еден ден, него го посетува Александар Семенович Рок, кој му соопштува дека власта решила набрзина да го зголеми бројот на кокошките во земјата, искористувајќи го необичниот зрак. Затоа, нему му ги одземаат коморите за производство на зракот, увезуваат јајца од странство и во близината на [[Смоленск]] ги изложуваат јајцата на дејството на зракот. Проблемите настануваат поради една банална грешка: во исто време, професорот Перисков порачува јајца од змии, но нему му доставуваат кокошкини јајца, додека на Рок му даваат јајца од [[змии]], [[крокодил]]и и [[Ној|ноеви]]. Наскоро, од јајцата излегуваат џиновски змии, крокодили и ноеви при што тие ја убиваат жената на Рок и неговите помошници на фармата, а тој успева да побегне, целиот престрашен. Набргу, наезда од влекачи ја преплавува целата земја, уништувајќи сè пред себе, така што мора да интервенира [[Црвената армија]], додека населението бега во паника. Група бесни граѓани влегуваат во институтот и го убиваат професорот Персиков, а назедата на влекачите е сопрена благодарение на неочекуваниот поларен студ.<ref>Михаил Булгаков, ''Ѓаволијада / Кобни јајца''. Скопје: Бегемот, 2015.</ref> ==Изданија на македонски јазик== ===Издание на „Бегемот“ од 2015 година=== Во 2015 година, новелата била издадена од издавачката куќа „[[Бегемот (Издавачка куќа)|Бегемот]]“, заедно со новелата „[[Ѓаволијада]]“. [[Книга]]та, издадена во склоп на [[библиотека]]та „Арс Магна“, има 166 страници, во [[мек повез]], со обем од 16 сантиметри. Преводот од [[руски јазик]] го направила Фросина Манева, ликовното уредување го извршил Бојан Димитриевиќ, јазичната редакција е дело на Миле Иваноски, а [[компјутер]]ската обработка на текстот е извршена во „Бегемот“. Книгата е каталогизирана во [[НУБ „Св. Климент Охридски“]], [[Скопје]], со меѓународната ознака ISBN 978-608-4718-25-3. Книгата е испечатена во „Печатница Наумовски“ од Скопје.<ref>Михаил Булгаков, ''Ѓаволијада / Кобни јајца''. Скопје: Бегемот, 2015.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија: Михаил Булгаков]] [[Категорија: Дела на Михаил Булгаков]] [[Категорија: Изданија на Бегемот]] [[Категорија:Новели]] [[Категорија:Појавено во 2015 година во Македонија]] c29llpcx94fpr4z2wk1tts2565bowqz 0 1174887 5590846 5110444 2026-07-12T10:03:36Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590846 wikitext text/x-wiki '''Исповедта на Лусио''' ([[португалски]]: ''A confissão de Lúcio'') - [[новела]] на португалскиот писател [[Марио де Са-Карнеиро]] од 1913 година. [[Податотека:O chapéu de Mário de Sá-Carneiro.jpg|мини|Марио де Са-Канреиро]] ==Содржина== Романот, составен од осум глави, претставува исповед на Лусио, кој поминал десет години в [[затвор]] поради [[смрт]]та на неговиот пријател, поетот Рикардо де Лоуреиро: Во 1895 година, Лусио пристигнува во [[Париз]], каде студира [[право]]. Таму, тој се зближува со вајарот Гервасио Вила-Нова. Еден ден, Гервасио го запознава со богата, ексцентрична [[Американци|Американка]], која подоцна ги кани на забава исполнета со многу еротика. На забавата, Лусио се запознава со поетот Рикардо де Лоуреиро. Оттогаш, тие стануваат неразделни пријатели, а Рикардо секојдневно му ја открива својата интима на Лусио. Во декември 1896 година, Рикардо ненадејно се враќа во [[Лисабон]] и тие остануваат раздвоени една година, но во декември 1997 година и Лусио се враќа во Лисабон. Таму, тој дознава дека Рикардо во меѓувреме се оженил. Лусио секојдневно го посетува домот на Рикардо при што станува опседнат од неговата сопруга, Марта, за која не знае ништо. Лусио и Марта интензивно се дружат и постепено стануваат љубовници. Меѓутоа, по одредено време, Лусио дознава дека Марта има и други љубовници меѓу пријателите на Рикардо. Бесен поради тоа, тој заминува во Париз, но по некое време се враќа во Лисабон заради прикажувањето на еден негов [[Драмска уметност|драмски]] текст. Еден ден, случајно го среќава Рикардо, кој му објаснува дека преку неверствата на Марта тој ја искажувал својата [[љубов]] кон пријателите и дека Марта е неговото второ „јас“. Потоа, Рикардо го води Лусио во својот дом и таму со [[револвер]]от пука во Марта, но тогаш се случува чудо: Кога Лусио се освестува, тој го здогледува мртвото тело на Рикардо, револверот пред своите нозе, а Марта исчезнала. Набргу, [[полиција]]та го апси Лусио, обвинувајќи го за [[убиство]] на Рикардо.<ref>Марио де Са-Карнеиро, ''Исповедта на Лусио''. Скопје: Бегемот, 2015.</ref> ==Осврт кон делото== „Исповедта на Лусио“ е едно од најважните дела на Марио де Са-Карнеиро во кое тој ги обработува своите три најголеми опсесии: [[самоубиство]]то, перверзната љубов и ненормалниот развој на личноста што кулминира во лудило. Напишан со колоритен и раскошен стил, романот е приказна за [[љубов]]та, прељубата, боемството, уметничката треска итн. Инаку, [[роман]]от е посветен на Антонио Понсе де Леао, а, исто така, авторот ставил цитат од делото на [[Фернандо Песоа]], „Во Шумата на Отуѓеноста“.<ref>Марио де Са-Карнеиро, ''Исповедта на Лусио''. Скопје: Бегемот, 2015.</ref> ==Изданија на македонски јазик== Во [[2015]] година, романот бил објавен на [[македонски јазик]], во издание на „[[Бегемот (Издавачка куќа)|Бегемот]]“, во рамки на едицијата „Ars magna“, а во тираж од 500 примероци. Преводот од [[португалски јазик]] го направил Наташа Сарџоска; ликовното уредување на книгата е дело на Бојан Димитриевиќ; а јазичната редакција ја направил Филип Димевски. [[Книга|Книгата]] била преведена со финансиска помош на Генералната дирекција за книги, [[Архив|архиви]] и [[Библиотека|библиотеки]], во рамки на Државниот секретаријат за култура на [[Португалија]], а била испечатена во „[[Печатница]]та Наумовски“ од [[Скопје]]. [[Книга]]та, со димензии од 18 [[Сантиметар|сантиметри]] и со обем од 135 страници, е каталогизирана во [[НУБ „Св. Климент Охридски“]] од Скопје и ја носи меѓународната ознака ISBN 978-608-4718-36-9.<ref>Марио де Са-Карнеиро, ''Исповедта на Лусио''. Скопје: Бегемот, 2015.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Изданија на Бегемот]] [[Категорија:Дела на Марио де Са-Карнеиро]] [[Категорија:Книги од 1913 година]] [[Категорија:Новели]] [[Категорија:Појавено во 2015 година во Македонија]] 56por287dmmb0g40tckflh5glzu4aln 0 1175263 5590810 5311805 2026-07-12T09:36:33Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590810 wikitext text/x-wiki '''Умирачката и смртта на Кинкас Рикачот за вода''' - ([[португалски]]: ''A Morte e a Morte de Quincas Berro D'água'') - новела на бразилскиот писател [[Жорже Амадо]] од 1959 година. [[File: Jorge Amado, 1972.jpg|thumb|Жорже Амадо]] ==Содржина== Еден ден, Жоаким Соарес да Куња, службеник во Даночната управа, неочекувано одлучил да го напушти [[семејство]]то и да живее како просјак по улиците на [[Баија]], а неговото семејство, засрамено од неговата постапка, го прогласило за мртов. Сепак, еден ден, до семејството допира веста дека тој навистина умрел во својата соба, во сиромашниот дел на градот. Неговата ќерка, Ванда ги презема сите чекори за да му приреди достоен погреб. Сепак, таа не сака неговиот труп да се донесе во семејната куќа, туку оди да го посети во собата каде што умрел. Кога останува сама со него, нејзе ѝ се причинува дека татко ѝ прозборува. Истовремено, веста за неговата [[смрт]] се проширува низ сиромашните предградија на Баија и сите го оплакуваат. Неговите најблиски пријатели доаѓаат да бдеат над мртвото тело, но се опијануваат и го земаат со себе Кинкас по улиците на Баија, цело време мислејќи дека е пијан. Потоа, групата скитници, заедно со Кинкас, се качуваат на еден [[едреник]], но поради немирното море, тој паѓа во водата.<ref>Жорже Амадо, „Умирачката и смртта на Кинкас Рикачот за вода“, во: ''Антологија на бразилскиот расказ''. Скопје: Три, 2012, стр. 13-70.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Жорже Амадо]] [[Категорија:Бразилски раскази]] [[Категорија:Книги од 1959 година]] 2gy3x3bf4t3rgid7a60zbfeqpbgl0nv 0 1175800 5590774 5110457 2026-07-12T08:10:28Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590774 wikitext text/x-wiki '''„Продавници со боја на цимет“''' ([[полски]]: ''Sklepy cynamonowe'') — збирка раскази на полскиот писател [[Бруно Шулц]], првобитно објавена во 1934 година. [[File: Bruno Schulz - Sklepy cynamonowe.jpg|thumb|Продавници со боја на цимет]] ==Содржина== Збирката се состои од следниве раскази:<ref name="Beograd 2015">Bruno Šulc, ''Cimetaste prodavnice''. Beograd: Paidea, 2015.</ref> * Август * Следење * Птици * Модели * Трактат за моделите или Втората книга на создавањето * Трактат за моделите, продолжение * Трактат за моделите, крај * Нимрод * Пан * Господинот Карол * Продавници со боја на цимет * Крокодилска улица * Тавтабити * Бура * Ноќ на големата сезона ==Осврт кон делото== Во збирката се опишува животот на едно [[Евреи|Еврејско]] семејство во мал провинциски [[град]]. Делото има автобиографски карактер, зашто еден од главните ликови е таткото на авторот, Јаков, сопственик на продавница за текстилни материјали, но и ексцентричен експериментатор со натприродни способности, кој живее на границата меѓу животот и [[смрт]]та.<ref name="Beograd 2015"/> Во едно писмо до Стањислав Виткјевич, Бруно Шулц вели дека се оградува од обидот за [[Филозофија|филозофска]] интерпретација на „Продавниците со боја на цимет“, сметајќи дека рационализацијата на уметничкото дело е еднаква на демаскирање на глумците, дека тоа е крај на забавата, осиромашување на проблематиката на делото. Според него, обидот за филозофско толкување на делото повеќе би претставувал опис на стварноста што е дадена таму, отколку нејзино образложение. Сепак, тој објаснува дека збирката „Продавници со боја на цимет“ дава рецепт на стварноста и воспоставуваат специјален вид [[супстанција]] во состојба на непрекината ферментација, која постои само еден миг во определена [[форма]]. Во однос на класификацијата, авторот вели дека се работи за [[Автобиографија|автобиографско]] дело, не само затоа што е напишано во прво лице еднина и што содржи некои настани од неговото детство, туку затоа што ја покажува неговата духовна [[генеалогија]]. Според него, во романот тој се обидел да ја пронајде сопствената, приватна „[[митологија]]“, сопствените „приказни“, својата митска генеза.<ref>„Писмо до Станислав Игнаци Виткјевич“, во: Бруно Шулц, ''Митизација на реалноста''. Скопје: Бегемот, 2015, стр. 118-125.</ref> ==Изданија на македонски јазик== Делото „Продавници со боја на цимет“ е преведено на [[македонски јазик]]. Во 2005 година, тоа е објавено од издавачката куќа „[[Темплум]]“ како 22. кига во библиотеката „Магма“, а подоцна и од „[[Бегемот (издавачка куќа)|Бегемот]]“. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Бруно Шулц]] [[Категорија:Книги од 1934 година]] [[Категорија:Изданија на Бегемот]] [[Категорија:Изданија на Темплум]] [[Категорија:Појавено во 2005 година во Македонија]] [[Категорија:Полски раскази]] md6nlck4krfz4d50skh5ktalmbfy86p 0 1179512 5590771 4758126 2026-07-12T08:05:40Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590771 wikitext text/x-wiki '''Златни прозорци''' ([[полски]]: ''Złote okna'') - [[новела]] на полскиот писател [[Адолф Рудницки]]. ==Содржина== Новелата се состои од четири дела:<ref>Adolf Rudnjicki, ''Zlatni prozori''. Beograd: Rad, 1961.</ref> * Декемвриско утро * Премин * Вечниот живот на Марек Кармански * Земја [[Податотека:Castle Square (22318p).jpg|мини|250x250пкс|Стариот дел од Варшава]] ''Декемвриско утро'' <br /> Едно [[декември]]ско утро, на вратата на еден стан во [[Варшава]] тропа Јузеф Клон. Девојката која живее во станот му отвора и тие се прегрнуваат, облеани во солзи.<ref>Adolf Rudnjicki, ''Zlatni prozori''. Beograd: Rad, 1961, стр. 5-7.</ref> ''Премин'' <br /> Осум месеци претходно, во април 1943 година, Јузеф се сретнал со докторот Браун, член на движењето на отпорот, кој му дал задача да појде во [[Варшавско гето|варшавското гето]] и оттаму да го извлече во слободната зона поетот Александар Топаз. Јузеф успешно влегол во гетото, но не го нашол поетот во неговиот стан. Утредента, во гетото влегла германската војска, со намера да го уништи и пред влезот на зградата бил убиен Александар. Потоа, во гетото се воделе тешки борби меѓу [[нацисти]]те и [[Евреи]]те, кои се криеле во подрумите, на таваните и во скривниците ископани под земја. Конечно, Јузеф успеал да се пробие низ тунелот до излезот од гетото, го прескокнал ѕидот и се скрил во една зграда. Тогаш, на улицата го видел мртвото тело на поетот Марек Кармански кој, исто така, се обидел да избега.<ref>Adolf Rudnjicki, ''Zlatni prozori''. Beograd: Rad, 1961, стр. 7-43.</ref> ''Вечниот живот на Марек Кармански'' <br /> Марек бил син на познат полски [[Архитектура|архитект]]. Иако имал еврејско потекло, тој живеел во слободната зона на Варшава, но гледајќи ги страдањата во гетото добил желба да им се придружи на Евреите. Во гетото се префрлил заедно со Јузеф, барајќи го поетот Александар Топаз. Кога стигнале во станот на Топаз, Марек бил неправедно обвинет дека е поткажувач, но го спасил Јузеф кој, по смртта на Топаз, си поставил цел да го извлече Марек во слободната зона. Кога започнале борбите во гетото, Јузеф и Марек се криеле во една подземна скривница, но биле откриени од нацистите и заробени. За чудо, нацистите не ги стрелале, туку ги преместиле на друго место во гетото, каде ги измачувале со намера да ги присилат да прифатат да бидат поткажувачи. Јузеф ја одбил понудата да биде предавник, по што бил одведен на стрелање, но како по чудо останал жив, извлекувајќи се со рана во ногата. Потоа, тој бил спасен од вооружените младинци под раководство на Адам, кој заедно со него пристигнал во гетото. Некое време, Јузеф се криел заедно со младинците, а еден ден открил канал преку кој побегнал во слободната зона во градот. Таму, откако закрепнал, тој се поврзал со криумчарот Сташа Стаклениот кого го убедил да одат во гетото за да пренесуваат луѓе. Тие заедно се вратиле во гетото, но Јузеф останал таму, барајќи го поетот Кармански. Еден ден, Јузеф случајно го видел Кармански, кој во меѓувреме станал предавник, а по некое време го пронашол, болен и изнемоштен и започнал да го негува. Една ноќ, заедно со него и со Адам, Јузеф прескокнал преку ѕидот и се префрлил во слободната зона на градот, но тогаш погинал Кармански.<ref>Adolf Rudnjicki, ''Zlatni prozori''. Beograd: Rad, 1961, стр. 43-101.</ref> ''Земја'' <br /> Во последниот дел се раскажува за животот на Јузеф до неговото преоѓање во гетото: Тој бил родум од мало место, во семејство на татко-[[занаетчија]]. Постариот брат умрел од [[Срцеви заболувања|срцева болест]] пред [[Втората светска војна]], а во 1938 година Јузеф заминал на студии во [[Варшава]]. Кога започнала војната, тој и татко му биле мобилизирани, а потоа неговото семејство се преселило во Варшава, живеејќи сиромашен живот. Неговата мајка умрела од [[тифус]], а татко му бил убиен од нацистите. Во Варшава, Јузеф му се приклучил на движењето на отпорот и така се запознал со Елжбјета, која веднаш ја засакал. Сепак, тие стапиле во љубовна врска откако тој се преселил во нејзиниот стан, а особено откако бил уапсен татко ѝ. По враќањето дома, додека закрепнува, Јузеф постојано ѝ раскажува на Елжбјета за поетот Кармански, но таа мисли само на него. Утредента, во станот доаѓаат нацистите и при обидот да влезат експлодира [[динамит]]от што го крие Елжбјета, а таа и Јузеф умираат во прегратка. Всушност, при бегството од гетото, Кармански не загинал, туку бил само ранет, а кај него [[нацисти]]те ја пронашле адресата на Елжбјета.<ref>Adolf Rudnjicki, ''Zlatni prozori''. Beograd: Rad, 1961, стр. 102-119.</ref> ==Осврт кон делото== Покрај страдањата на [[Евреи]]те во варшавското гето, во „Златни прозорци“, Рудницки обработува уште една тема - улогата на [[Уметност|уметникот]] во животот. Притоа, тој прикажува два типа поети: Првиот е Александар Топаз, кој живее во гетото, иако не мора, но тој го чувствува тоа како неопходност, а гетото го прифаќа како својот живот. Од друга страна, вториот тип а Марек Кармански кој, исто така, не морал да замине во гетото, но го прави тоа со намера да го ''види'' тамошниот живот. Меѓутоа, тој не може да го издржи животот во гетото и постанува предавник токму затоа што секогаш посакувал повеќе отколку што можел. Најпосле, главниот лик во делото, Јузеф Клон е скромен, природен и доследен, човек кој сè прави без патетика и за кого ништо не може да биде поинаку. На тој начин, „Златни прозорци“ претставува несекојдневна исповед на луѓето кои се нашле во несекојдневни околности, притиснати од несекојдневни маки.<ref>Djorđe Živanović, „Adolf Rudnjicki“, во: Adolf Rudnjicki, ''Zlatni prozori''. Beograd: Rad, 1961, стр. 125-127.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Адолф Рудницки]] [[Категорија:Новели]] ea7tk3omvw4dfmo3o4bbxlovoeygf8y 0 1179610 5590772 3612028 2026-07-12T08:07:44Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590772 wikitext text/x-wiki '''Коњ''' - расказ на полскиот писател [[Адолф Рудницки]]. [[File: Adolf Rudnicki w latach 50.jpg |thumb|Адолф Рудницки]] ==Содржина== Стариот кројач Јакуб Каган живее во едно мало место со својот син-единец Захарјаш кого, поради големата сила, го викаат „[[коњ]]“. Јакуб го воспитува синот да биде мирно момче кое ќе го наследи неговиот [[занает]], но Захарјаш се дружи со некои момчиња кои не му се допаѓаат на Јакуб. Еднаш, [[полиција]]та го апси Захарјаш, го убива и неговот тело го фрла во [[Висла]], прикажувајќи го како [[Самоубиство|самоубиство]]. Сепак, кројачот го пронаоѓа телото и го [[Закоп|погребува]] ноќе. Таа ноќ, пристигнуваат многу другари на Захарјаш за да му изразат последна почит и целиот град го покриваат со [[цвеќе]] во спомен на нивниот најдобар другар. И токму во мигот кога другарите запеале песна која Јакуб не ја знаел, тој наеднаш ја разбрал смислата не песната и заплакал.<ref>Djorđe Živanović, „Adolf Rudnjicki“, во: Adolf Rudnjicki, ''Zlatni prozori''. Beograd: Rad, 1961, стр. 123-124.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Адолф Рудницки]] 4ph3fts1rybva4spbwhbgeeinao8wyn 0 1180473 5590743 5556010 2026-07-12T07:15:40Z P.Nedelkovski 47736 Создадено со преведување на одделот „Production“ од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1358628939|Raspberry]]“ 5590743 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Малина | image = Raspberries, fruit of four species.jpg | image_width = 250п | regnum = [[Растенија]] | divisio = [[Скриеносеменици]] | ordo = -{[[Rosales]]}- | familia = -{[[Rosaceae]]}- | genus = ''-{[[Rubus]] (малини и капини)}-'' | species = малина | binomial = ''-{Rubus idaeus}-'' | binomial_authority = [[Карл Лине|Linneus]] | synonyms = ''Cerasus avium'' }} {{nutritional value | name=Малини, сирови | kJ=220 | protein=1.2 g | fat=0.65 g | carbs=11.94 g | fiber=6.5 g | sugars=4.42 g | calcium_mg=25 | iron_mg=0.69 | magnesium_mg=22 | phosphorus_mg=29 | potassium_mg=151 | zinc_mg=0.42 | manganese_mg=0.67 | vitC_mg=26.2 | thiamin_mg=0.032 | riboflavin_mg=0.038 | niacin_mg=0.598 | pantothenic_mg=0.329 | vitB6_mg=0.055 | folate_ug=21 | choline_mg=12.3 | vitE_mg=0.87 | vitK_ug=7.8 | water=85.8 g | source_usda = 1 | note=[https://web.archive.org/web/20160309021054/https://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list?qlookup=09302&format=Full Link to USDA Database entry] }} '''Малина''' — долгогодишна листопадна [[билка]], со грмушест или полугрмушест раст, со повеќегодишен корен и со едногодишни и двогодешни изданоци кои припаѓаат на семејството [[роза|рози]] ([[Rosaceae]]), родот ''Rubus'' и има повеќе подродови. == Име == Латинското име на малината е ''rubus idaeus''. На македонското јазично подрачје познато е и како хајдитка (Крушово, Демир Хисар), малена (Јакоруда, Разлог).<ref>''Билтен на одборот за изработување на македонската терминологија, МАНУ, Скопје, 1974, стр. 5''</ref> == Диви врсти и распространетост == [[Податотека:Black Raspberries, Underhill.jpg|мини|десно|200п|Дива американска црна малина (Rubus occidentalis).]] [[Податотека:Raspberries (Rubus Idaeus).jpg|мини|лево|200п|Дива европска црвена малина (Rubus idaeus vulgatus).]] [[File:Малини во Скопско.jpg|200px|thumb|right|Малина во село [[Усје]]]] Подврстата ''Idaeobatus'' е распространета во целиот свет и опфаќа околу 195 видови на малини. Во овој најголем подвид најважни се: * [[Црвена малина]] (Rubus idaeus) * Црна американска (купинолика) малина (Rubus occidentalis) * Пурпурна малина (Rubus neglectus) Црвена малина опфаќа две подврсти: * Европска црвена малина (Rubus idaeus subsp. vulgatus Arrhen.) * Американска црвена малина (Rubus idaeus subsp. strigosus Micx.) Малината се распростира во [[Азија]], [[Северна Америка]] и [[Јужна Америка]], [[Европа]], јужниот дел на [[Африка]] и [[Австралија]]. Најмногу видови на малина потекнуваат од [[Азија]] а најмалку од [[Европа]]. Европска црвена малина (Rubus idaeus subsp. vulgatus Arrhen.) е жбун кој расте во цела Европа и северозападниот дел на Азија каде што неговте гранки се претежно трновити, а на кои се наоѓаат непарни листови со 3 или 5 листа, во вид на јајцест облик. Цветовите се двополни (хермафродитни) додека [[Толчник (цвет)|толчникот]] е поголем од [[прашник]]от или еднакви со него. Плодот е темноцрвен со издолжен или топчест облик, кој претставува збир од 20 до 150 ситни плодови. Во Европа е воведено да се одгледува со [[Култиватор|култивирање]] во почетокот на 17-от век. Во [[Македонија]], [[Србија]] и балканскиот регион, оваа дива малина може обично да се најде на [[рид]]овите, буковите и други видови шума, во близина на [[поток|потоците]] и [[река|реките]], на надморска висина од 600 до 1200 метри. Малината како билка бара доста светлина и влага<ref name="vecer.mk">{{Наведени вести|url=http://vecer.mk/life/kapina-lek-za-krvta-hrana-za-teloto|title=Капина – лек за крвта, храна за телото!|work=Вечер|access-date=2017-09-08|language=mk|archive-date=2017-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907105759/http://vecer.mk/life/kapina-lek-za-krvta-hrana-za-teloto|url-status=dead}}</ref>. Американската црвена малина (Rubus idaeus subsp. strigosus Micx.) најмногу е распространета во северниот и средиот дел на [[Северна Америка]] и во источниот дел на Азија. Плодовите на оваа малина се светлоцрвени и полуокруглести, а билките имаат бројни жлездани влакна. За разлика од дивата европска, оваа е потпорна на ниските температури. Црната американска малина (Rubus occidentalis) најмногу е распространета во Севера Америка, и тоа во јужниот дел на [[Канада]] и северниот и средниот дел на [[САД]]. Црната малина е повеќегодишен буен жбун чии трновити гранчиња рачно се виткаат и го оживуваат врвот. Едногодишните гранки се зеленкасти или виолоетови, со непарен број на листови 3 или 5. Цветовите се двополни (хермафродитни) додека тучковите се пониски од прашникот или еднакви со него. Плодот е цврст, црн и полуокруглест кој има збир од 40 до 80 ситни полодови. Пурпурната малина (Rubus neglectus) распространета е најмногу во Северна Америка и типичен е природен хибрид помеѓу американските црвени малини и американските црни малини. Гранчињата личат на американска црна малина, која се витка и со тоа го оживува врвот, а плодот е темноцрвен, пурпурен. == Хранливи вредности на малината == Благите сочни малини се летен деликатес во северните региони со умерена клима. Освен плодот на малината кој се користи за џем, мармалад сокови, вино и колачи, листот на малината може да се користи за чај. Овој чај помога за намалување на крвниот притисок, а помага и кај парадентозата. Витамини, [[минерал]]и, [[растителни влакна]], [[флавоноид]]и, сето тоа го содржат малините и [[капини]]те, кои освен што се вкусни, во својот состав има благотворно дејство при многу здравствени проблеми<ref name="vecer.mk"/>. Исто така содржат [[биофлафоноиди]], кои делуваат како силни [[антиоксиданси]] и го спречуваат создавањето на силни радикали. Ја зголемуваат апсорбацијата на [[Витамин Ц|витамнин Ц]] и помагаат во зачувување на [[колаген]]от. == Употреба == Плодовите од малината се слаткокисели, многу вкусни, ароматични и лесно варливи. Малината е десертно овошје, а плодовите можат да се користат како свежи и замрзнати, како и за обработка на: [[сок]], сируп, [[вино]], [[Ликер|природен ликер]], [[компот]], [[слатко]], [[џем]], [[мармалад]], [[сладолед]], [[Кандирано|кандирано овошје]], малина во прав и друго. Листот практично се користи само во народната медицина, медицина за испирање на усните кај воспаление на нејзините слузокожи, кај воспалување на грлото и против дијареата. Влегува во состав на многобројни мешавини за лечење на заболени [[Кардиоваскуларни болести|кардио-васкуларни болести]], [[желудник]]от и цревниот систем, [[Менструален циклус|менструални]] и [[хормони|хормонски]] пореметувања и [[авитаминоза]]. Исто така влегува во состав на мешавина за ткн. пролетно чистење на [[крв]]та. Листот од малината може да замени некој чаеви, како што се индиски, грузиски и руски. Во многуте земји плодот се користи во научната медицина како средство за исфрлање на течностите, кај [[дијареја]]та и [[дермитат]]. [[Екстрактот]] од плодот делува против вирусот. Покрај тоа тој го активира [[панкреас]]от на лачање на [[инсулин]] па со тоа го намалува шеќерот во крвта. Се користи и во прехранбената индустрија. Во последно време се истражува делувањето на малината во злоќудните заболувања. Востановено е дека елагинската киселина, која ја има многу во малината, спречува размножување на ќелиите [[Рак (болест)|рак]]. Превентивно дејство има и плодот и чајот од листот на малината (и другите јајцести овошја: [[јагода]], [[капина]] и др.). Во терапијата на злоќудните заболувања малините не се лек и не можат да го заменат, но се добра заштита од тие болести. ==Галерија== <center> <gallery mode=packed heights=160px> File:Frambozenbavarois.jpg|[[Коктел]] од малина. File:Malnalekvar.jpg|[[Џем]] од малина. File:Raspberry cheesecake.jpg|[[Колач]] од малинa. File:Raspberry-pear-tart-shortcrust.jpg|Колач. File:Jasmine green tea crème brûlée with raspberries.jpg|[[Десерт]] од малинa. File:Lemon Tarts with Raspberries.jpg|Десерт. </gallery> </center> == Производство == Во 2023 година, светското производство на малини изнесувало 940.979 [[Тона|тони]], предводено од [[Русија]] со 23% од вкупното производство (табела). Други големи производители биле [[Мексико]], [[Србија]] и [[Полска]]. {| class="wikitable floatright" style="width:12em; text-align:center;" |+Производство на малини<br /> {{Мали|2023, тони}} |{{РУС}} | 219.338 |- | Мексико | 190.412 |- |{{СРБ}} | 98.674 |- |{{ПОЛ}} | 96.100 |- |{{САД}} | 62.640 |- | '''Свет''' | '''940.979''' |- | colspan="2" | {{Мали|Source: [[FAOSTAT]] of the [[United Nations]]}} <ref name="faostat">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL|title=Raspberry production in 2023, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists)|date=2025|publisher=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database (FAOSTAT)|accessdate=3 July 2025}}</ref> |} == Поврзано == * [[Јагода]] * [[Капина]] * [[Рибизла]] * [[Боровинка]] == Наводи == {{reflist}} == Литература == * Др Станиша А. Пауновић, др Петар Д. Мишић и др Асен С. Станчевић:[https://www.kupindo.com/Poljoprivreda/16974045_JAGODASTO-VOCE-JAGODA-MALINA-CRNA-RIBIZLA-KUPINA „'''Јагодасто воће'''“], НОЛИТ - Београд, 1974. * Др Александар Шошкић: „Малина“, НОЛИТ - Београд, 1995. * Гостушки, Р: ''Лечење лековитим биљем'', Народна књига, Београд, 1979. * Грлић, Љ: ''Енциклопедија самониклог јестивог биља'', Аугуст Цесарец, Загреб, 1986. * Дјук, А, Џ: ''Зелена апотека'', Политика, Београд, 2005. * Јанчић, Р: ''Лековите биљке са кључем за одређивање'', [[Научна књига]], Београд, 1990. * Јанчић, Р: ''Ботаника фармацеутика, Службени лист СЦГ'', Београд, 2004. * Јанчић, Р: ''Сто наших најпознатијих лековитих биљака'', Научна књига, Београд, 1988. * Којић, М, Стаменковић, В, Јовановић, Д: ''Лековите биљке југоистичне Србије'', ЗУНС, Београд 1998. * Лакушић, Д: ''Водич кроз флору националног парка Копаоник'', ЈП Национални парк Копаоник, Копаоник, 1995. * Марин, П, Татић, Б: ''Етимолошки речник'', ННК Интернационал, Београд, 2004. * Миндел, Е: ''Витаминска библија'', ФаМилет, 1997. * Мишић Љ, Лакушић Р: ''Ливадске биљке'', ЗУНС Сарајево, ЗУНС Београд, ИП ''Свјетлост'', 1990 * Стаменковић, Во: ''Наше нешкодљиве лековите биљке'', Тренд, Лесковац * Туцаков, Ј: ''Лечење биљем'', Рад, Београд, 1984. [[Категорија:Овошје]] [[Категорија:Капина (род)]] bwkvq6bc9whvyxoboyk71i4pzz0o5yi 5590744 5590743 2026-07-12T07:19:59Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5590744 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Малина | image = Raspberries, fruit of four species.jpg | image_width = 250п | regnum = [[Растенија]] | divisio = [[Скриеносеменици]] | ordo = -{[[Rosales]]}- | familia = -{[[Rosaceae]]}- | genus = ''-{[[Rubus]] (малини и капини)}-'' | species = малина | binomial = ''-{Rubus idaeus}-'' | binomial_authority = [[Карл Лине|Linneus]] | synonyms = ''Cerasus avium'' }} {{nutritional value | name=Малини, сирови | kJ=220 | protein=1.2 g | fat=0.65 g | carbs=11.94 g | fiber=6.5 g | sugars=4.42 g | calcium_mg=25 | iron_mg=0.69 | magnesium_mg=22 | phosphorus_mg=29 | potassium_mg=151 | zinc_mg=0.42 | manganese_mg=0.67 | vitC_mg=26.2 | thiamin_mg=0.032 | riboflavin_mg=0.038 | niacin_mg=0.598 | pantothenic_mg=0.329 | vitB6_mg=0.055 | folate_ug=21 | choline_mg=12.3 | vitE_mg=0.87 | vitK_ug=7.8 | water=85.8 g | source_usda = 1 | note=[https://web.archive.org/web/20160309021054/https://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list?qlookup=09302&format=Full Link to USDA Database entry] }} '''Малина''' — долгогодишна листопадна [[билка]], со грмушест или полугрмушест раст, со повеќегодишен корен и со едногодишни и двогодешни изданоци кои припаѓаат на семејството [[роза|рози]] ([[Rosaceae]]), родот ''Rubus'' и има повеќе подродови. == Име == Латинското име на малината е ''rubus idaeus''. На македонското јазично подрачје познато е и како хајдитка (Крушово, Демир Хисар), малена (Јакоруда, Разлог).<ref>''Билтен на одборот за изработување на македонската терминологија, МАНУ, Скопје, 1974, стр. 5''</ref> == Диви врсти и распространетост == [[Податотека:Black Raspberries, Underhill.jpg|мини|десно|200п|Дива американска црна малина (Rubus occidentalis).]] [[Податотека:Raspberries (Rubus Idaeus).jpg|мини|лево|200п|Дива европска црвена малина (Rubus idaeus vulgatus).]] [[File:Малини во Скопско.jpg|200px|thumb|right|Малина во село [[Усје]]]] Подврстата ''Idaeobatus'' е распространета во целиот свет и опфаќа околу 195 видови на малини. Во овој најголем подвид најважни се: * [[Црвена малина]] (Rubus idaeus) * Црна американска (купинолика) малина (Rubus occidentalis) * Пурпурна малина (Rubus neglectus) Црвена малина опфаќа две подврсти: * Европска црвена малина (Rubus idaeus subsp. vulgatus Arrhen.) * Американска црвена малина (Rubus idaeus subsp. strigosus Micx.) Малината се распростира во [[Азија]], [[Северна Америка]] и [[Јужна Америка]], [[Европа]], јужниот дел на [[Африка]] и [[Австралија]]. Најмногу видови на малина потекнуваат од [[Азија]] а најмалку од [[Европа]]. Европска црвена малина (Rubus idaeus subsp. vulgatus Arrhen.) е жбун кој расте во цела Европа и северозападниот дел на Азија каде што неговте гранки се претежно трновити, а на кои се наоѓаат непарни листови со 3 или 5 листа, во вид на јајцест облик. Цветовите се двополни (хермафродитни) додека [[Толчник (цвет)|толчникот]] е поголем од [[прашник]]от или еднакви со него. Плодот е темноцрвен со издолжен или топчест облик, кој претставува збир од 20 до 150 ситни плодови. Во Европа е воведено да се одгледува со [[Култиватор|култивирање]] во почетокот на 17-от век. Во [[Македонија]], [[Србија]] и балканскиот регион, оваа дива малина може обично да се најде на [[рид]]овите, буковите и други видови шума, во близина на [[поток|потоците]] и [[река|реките]], на надморска висина од 600 до 1200 метри. Малината како билка бара доста светлина и влага<ref name="vecer.mk">{{Наведени вести|url=http://vecer.mk/life/kapina-lek-za-krvta-hrana-za-teloto|title=Капина – лек за крвта, храна за телото!|work=Вечер|access-date=2017-09-08|language=mk|archive-date=2017-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907105759/http://vecer.mk/life/kapina-lek-za-krvta-hrana-za-teloto|url-status=dead}}</ref>. Американската црвена малина (Rubus idaeus subsp. strigosus Micx.) најмногу е распространета во северниот и средиот дел на [[Северна Америка]] и во источниот дел на Азија. Плодовите на оваа малина се светлоцрвени и полуокруглести, а билките имаат бројни жлездани влакна. За разлика од дивата европска, оваа е потпорна на ниските температури. Црната американска малина (Rubus occidentalis) најмногу е распространета во Севера Америка, и тоа во јужниот дел на [[Канада]] и северниот и средниот дел на [[САД]]. Црната малина е повеќегодишен буен жбун чии трновити гранчиња рачно се виткаат и го оживуваат врвот. Едногодишните гранки се зеленкасти или виолоетови, со непарен број на листови 3 или 5. Цветовите се двополни (хермафродитни) додека тучковите се пониски од прашникот или еднакви со него. Плодот е цврст, црн и полуокруглест кој има збир од 40 до 80 ситни полодови. Пурпурната малина (Rubus neglectus) распространета е најмногу во Северна Америка и типичен е природен хибрид помеѓу американските црвени малини и американските црни малини. Гранчињата личат на американска црна малина, која се витка и со тоа го оживува врвот, а плодот е темноцрвен, пурпурен. == Хранливи вредности на малината == Благите сочни малини се летен деликатес во северните региони со умерена клима. Освен плодот на малината кој се користи за џем, мармалад сокови, вино и колачи, листот на малината може да се користи за чај. Овој чај помога за намалување на крвниот притисок, а помага и кај парадентозата. Витамини, [[минерал]]и, [[растителни влакна]], [[флавоноид]]и, сето тоа го содржат малините и [[капини]]те, кои освен што се вкусни, во својот состав има благотворно дејство при многу здравствени проблеми<ref name="vecer.mk"/>. Исто така содржат [[биофлафоноиди]], кои делуваат како силни [[антиоксиданси]] и го спречуваат создавањето на силни радикали. Ја зголемуваат апсорбацијата на [[Витамин Ц|витамнин Ц]] и помагаат во зачувување на [[колаген]]от. == Употреба == Плодовите од малината се слаткокисели, многу вкусни, ароматични и лесно варливи. Малината е десертно овошје, а плодовите можат да се користат како свежи и замрзнати, како и за обработка на: [[сок]], сируп, [[вино]], [[Ликер|природен ликер]], [[компот]], [[слатко]], [[џем]], [[мармалад]], [[сладолед]], [[Кандирано|кандирано овошје]], малина во прав и друго. Листот практично се користи само во народната медицина, медицина за испирање на усните кај воспаление на нејзините слузокожи, кај воспалување на грлото и против дијареата. Влегува во состав на многобројни мешавини за лечење на заболени [[Кардиоваскуларни болести|кардио-васкуларни болести]], [[желудник]]от и цревниот систем, [[Менструален циклус|менструални]] и [[хормони|хормонски]] пореметувања и [[авитаминоза]]. Исто така влегува во состав на мешавина за ткн. пролетно чистење на [[крв]]та. Листот од малината може да замени некој чаеви, како што се индиски, грузиски и руски. Во многуте земји плодот се користи во научната медицина како средство за исфрлање на течностите, кај [[дијареја]]та и [[дермитат]]. [[Екстрактот]] од плодот делува против вирусот. Покрај тоа тој го активира [[панкреас]]от на лачање на [[инсулин]] па со тоа го намалува шеќерот во крвта. Се користи и во прехранбената индустрија. Во последно време се истражува делувањето на малината во злоќудните заболувања. Востановено е дека елагинската киселина, која ја има многу во малината, спречува размножување на ќелиите [[Рак (болест)|рак]]. Превентивно дејство има и плодот и чајот од листот на малината (и другите јајцести овошја: [[јагода]], [[капина]] и др.). Во терапијата на злоќудните заболувања малините не се лек и не можат да го заменат, но се добра заштита од тие болести. == Производство == Во 2023 година, светското производство на малини изнесувало 940.979 [[Тона|тони]], предводено од [[Русија]] со 23% од вкупното производство (табела). Други големи производители биле [[Мексико]], [[Србија]] и [[Полска]]. {| class="wikitable floatright" style="width:12em; text-align:center;" |+Производство на малини<br /> {{Мали|2023, тони}} |{{РУС}} | 219.338 |- | {{знаме|Мексико}} | 190.412 |- |{{СРБ}} | 98.674 |- |{{ПОЛ}} | 96.100 |- |{{САД}} | 62.640 |- | '''Свет''' | '''940.979''' |- | colspan="2" | {{Мали|Source: [[ФАОСТАТ]] на [[Обединети нации|Обединетите нации]]}} <ref name="faostat">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL|title=Raspberry production in 2023, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists)|date=2025|publisher=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database (FAOSTAT)|accessdate=3 јули 2025}}</ref> |} ==Галерија== <center> <gallery mode=packed heights=160px> File:Frambozenbavarois.jpg|[[Коктел]] од малина. File:Malnalekvar.jpg|[[Џем]] од малина. File:Raspberry cheesecake.jpg|[[Колач]] од малинa. File:Raspberry-pear-tart-shortcrust.jpg|Колач. File:Jasmine green tea crème brûlée with raspberries.jpg|[[Десерт]] од малинa. File:Lemon Tarts with Raspberries.jpg|Десерт. </gallery> </center> == Поврзано == * [[Јагода]] * [[Капина]] * [[Рибизла]] * [[Боровинка]] == Наводи == {{reflist}} == Литература == * Др Станиша А. Пауновић, др Петар Д. Мишић и др Асен С. Станчевић:[https://www.kupindo.com/Poljoprivreda/16974045_JAGODASTO-VOCE-JAGODA-MALINA-CRNA-RIBIZLA-KUPINA „'''Јагодасто воће'''“], НОЛИТ - Београд, 1974. * Др Александар Шошкић: „Малина“, НОЛИТ - Београд, 1995. * Гостушки, Р: ''Лечење лековитим биљем'', Народна књига, Београд, 1979. * Грлић, Љ: ''Енциклопедија самониклог јестивог биља'', Аугуст Цесарец, Загреб, 1986. * Дјук, А, Џ: ''Зелена апотека'', Политика, Београд, 2005. * Јанчић, Р: ''Лековите биљке са кључем за одређивање'', [[Научна књига]], Београд, 1990. * Јанчић, Р: ''Ботаника фармацеутика, Службени лист СЦГ'', Београд, 2004. * Јанчић, Р: ''Сто наших најпознатијих лековитих биљака'', Научна књига, Београд, 1988. * Којић, М, Стаменковић, В, Јовановић, Д: ''Лековите биљке југоистичне Србије'', ЗУНС, Београд 1998. * Лакушић, Д: ''Водич кроз флору националног парка Копаоник'', ЈП Национални парк Копаоник, Копаоник, 1995. * Марин, П, Татић, Б: ''Етимолошки речник'', ННК Интернационал, Београд, 2004. * Миндел, Е: ''Витаминска библија'', ФаМилет, 1997. * Мишић Љ, Лакушић Р: ''Ливадске биљке'', ЗУНС Сарајево, ЗУНС Београд, ИП ''Свјетлост'', 1990 * Стаменковић, Во: ''Наше нешкодљиве лековите биљке'', Тренд, Лесковац * Туцаков, Ј: ''Лечење биљем'', Рад, Београд, 1984. [[Категорија:Овошје]] [[Категорија:Капина (род)]] 6xagb3puzmdb4qqra5x3by09zgymyt0 0 1184690 5590631 5586903 2026-07-11T21:01:51Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч (2) 5590631 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Rusalii vo Skopje, 1930-ti.jpg|мини|Скопје, Русалии, од 1930-ти години]] '''Русалии''' се мажи облечени во специјална народна носија кои изведуваат обредни игри со магиска содржина, и тоа во деновите од 6 до 15 јануари, наречени од народот „Некрстени дни".<ref>[http://www.promacedonia.org/knizhki/shapkarev_1884.htm Шапкаревъ, К.А. Руссаллии. Древен и твърде интересен българский обичай запазен и до днес в Южна Македония. Пловдивъ, 1884.]</ref> Русалиите се всушност духовно културно наследство според Националната класификација на културно наследство, назначени како: Машки поворки (русалии) 3.1.4.1.1.2.<ref>[https://ifmc.ukim.mk/ /Институт за фолклор „Марко Цепенков“- Скопје]</ref> ==Датирање на доброто== Во пишаните документи за првпат русалиските игри се спомнуваат од страна на византискиот писател [[Димитриј Хоматјан]] во [[1230]] г.. Подоцна се опишани кај [[Кузман Шапкарев]] во ''Сборникъ отъ Български народни умотворения'', кн.VII, Софија. ==Опис== [[Податотека:Monument to the rusaliya.jpg|thumb|десно|Споменик на Русалиите во [[Секирник]], Стумичко]] Оваа носија со обредна намена се состои од платнена кошула и фустан - бело платнено, многу набрано здолниште, кое се носи преку белите клашнени ногавици - ѕиври на горниот дел на телото се носи елек од пругасто - шарена волнена ткаенина, врз кој се носат украсни додатоци и декоративно орнаментирани крпи. Волнени црвени чорапи, со многу вплетени геометриски мотиви и опинци го оформуваат обувањето на нозете. Оваа декоративна носија е дополнета со дрвена [[сабја]] - алачка што играорецот русалија ја држи во рака, а при изведувањето на обредната игра замавнува со неа, со цел да ги растера и уништи лошите демони. [[Кузман Шапкарев]] во спојот фолклорен прилог за овој „древен обичај од [[јужна Македонија]]“ изнел драгоцени податоци за Русалиите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mn.mk/kultura/4864 |title=„Русалии и бабари“ на Македонска нација |accessdate=2017-12-02 |archive-date=2023-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231126105333/http://www.mn.mk/kultura/4864 |url-status=dead }}</ref> „Пред да се соберат за тргнување секој од играчите се простува од дома како да тргнува на дејствителна војна од која не се знае дали ќе се врати назад жив и здрав. Многупати се случувало мнозина русалии да не се вратат ниту живи ниту умрени затоа што ги погребувале на местото на смртта во пресметката со друга русалиска дружина“. Во едно од најстарите сочувани сведоштва за машките поворки Русалиите -Зборникот на Шапкарев се вели дека Русалиите биле групи од 20-30 мажи обединети во неразделни парови, облечени на особен начин и наоружани со мечеви. Во овие групи хиерархијата и дисциплината биле на највисоко ниво. Тие на [[Божиќ]] се простувале со најблиските и се упатувале кон црквата од каде по добиениот благослов тргнувале во обиколка на селата, која траела се до [[Водици]]. Русалиската дружина имала свои специфики и правила на однесување за време на движењето во текот на обредот, но исто така во составувањето на групата. Во однос на тоа кој можел да стане член на оваа група треба да кажеме дека постои правило според кое групата ја сочинувале само неженети момчиња. Походот на овие дружини започнувал со барање дозвола за игра од локалните власти, која имала важност дванаесет дена и која ја означувала територијата на која се изведувале игрите. Пред да се тргне во обиколката во локалната црква, се добивал благослов од попот, по што со „трченик“ учесниците во поворката обиколувале црквата три пати, секој каснувал парче од курбанот (жртва), а потоа почнувала обиколката на селата. За време на движењето на поворката нејзините членови се придржувале кон точно предвидени правила: #1.Помеѓу себе не зборувале, освен навечер, и тоа сосема тивко; #2.Не се крстеле кога јаделе, не благословувале кога пиеле, не поздравувале; #3.Одејќи во двојки еден до друг, тие не дозволувале никому да ја пресече веригата помеѓу нив и секој стапнувал врз стапките на својот претходник – единствено им било дозволено на болните да можат да го прекинат орото, и да седнат на средина за да оздрават. #4.Никогаш не газеле вода - малите води ги прескокнувале, а реките ги преминувале со кола; #5.Ако некој од дружината изостанал поради некаква причина, другарот не го напуштал ами стоел покрај него и мавтал со мечот над неговата глава да го пази од зли духови; #6.Кога ќе застанеле да ноќеваат, тие не се делеле, сите останувале во една куќа, поширока, за да можат да се собираат и други гости; #7.Во куќите во кои има леунка не влегувале. Во куќите во кои имало болен човек биле особено пречекувани, а тие (балтаџијата и танчерот) имале задача да играат пред наго и да го допираат со сабјите. Тие сабјите исто така ги вкрстувале и на влезните врати од куќите, како и над луѓето кои ги среќавале по пат. #8.Кога пристигале во село, од кое е некој од русалиите, тој не смеел да се среќава со роднините; #9.Дружината напред ги испраќала калаузите, за да ги предупредат селаните за нивното доаѓање; #10.Ако по пат наиделе на кладенец, суво дрво, стари гробишта, крстопат, тие ги обиколувале три пати и си ги вкрстуваат сабјите, небаре ги опираат од врвот на земјата и извикуваат: -Ехее! Секое утро во текот на 12 дни тапанарите ги буделе русалиите и секирџијата им правел преглед, поминувајќи брзо со секирата покрај нивните нозе. Откако ќе засвиреле свирачите тие бавно тргнувале по ритмот на тапаните. За сето верме на патот чаушите ја чуваат дружината од страна. При пресретнување на две русалиски групи тие се бореле до смрт, освен ако едната од нив не се покори. Тогаш таа група морале да помине под сабјите на победничката група. Русалиската група била составена од балтаџија, кој имал раководна улога и секој морал да го почитува. Пред и по обиколката целата група кај него доаѓала на конак. Танчерот ја предводел групата при играњето и се наоѓал на чело и давл комади при изведбата на игрите. До него се наоѓал кесеџијата, кој му бил помошник на танчетот со задача да ја рамни играта. На крајот од групата при играњето бил пашкарот кој како и танчерот требало да биде добар играч. Конарчиите биле извидници кои ги известувале селаните за пристигањето на групата, а касиериот бил задолжен за даровите. Музичкиот дел од групата се состоел од две зурли и два тапана. Нивната мисија според народното верување била да ги бркаат злите сили. А за возврат од месното население добивале дарови. Општествената улога на русалиските игри била единствена, „вакув“. Со добиените средства се граделе општествени објекти: чешми училишта, домови, цркви. Селската црква „Св. Богородица“ е направена од тие средства. Русалиските игри се пренесувале од колено на колено, обично групата се подготвувала три недели пред [[Божиќ]], а помладите учеле гледајќи ги постарите. Тие своите игри ги изведувале на крстопатите и сретсело, по што ги посетувале куќите во слетото во кое престојувале. Русалиските игри во Струмичко (Секирник) ги изведуваат исклучиво мажи. Формата на овие игри е отворен круг. Играчите се движат еден зад друг, со оддалеченост меѓусебе околу два метра, а растојаните меѓу танчерот и пашкарот траба да биде поголемо. Насоката на движењето е кон десно и кон лево. Играчите за време на игрите не се поврзани, секој игра за себе. Во десна рака тие при играњето држат сабја, со врвот свртен према горе, освен балтаџијата кој игра во средина и држи секирче и со него прави движења нагоре и надоле како да сече или прави кругови. Кореогтафската игра на балтаџијата може да е истоветна со останатите играчи, а може и да се разликува. Игрите се изведуваат во два дела, од кои првиот е секогаш бавен, а вториот со изненадувачко забрзување станува брз. За промените во темпото знаци дава белтаџијата. Стилот на русалиските игри е специфичен и многу се разликува од ората што се играат во тој крај. Се играа со цело стопало или полу стопало. При играта се изведуваат два вида на поскоци: на истата нога и со едната на друга нога. Тие можат да бидат подолги и пократки во зависност од темпото. При бавното темпо тие се пократки скоро незабележителни, така што се добива впечаток дека телото федерира, а во брзото темпо тие се поизразити и подолги. Вртежите на телото околу својата оска се тесно поврзани со поскоците. Во русалиските игри тие служат за свртување на играта во споротивна страна. Игрите се извеедуваат во два дела Првиот дел е секлогаш бавен, а вториот е брз. За промените во темпото знаци дава балтаџијата. По завршувањето на дванаесетдневниот поход групата најпрво се упатувала кон локаклната црква, каде што ги пречекувале најблиските. Потоа следувало предавање на даровите и парите добиени за време на мисијата. При чинот на влегување во црквата, русалиите влегувале со сабјите исправени нагоре, а по добивањето на причест од попот, од црквата излегувале со сабјите спуштени надолу што ја означува и крајот на нивната мисија. ==Потекло== За потекло на Русалиите и за самиот термин „русалија“ постојат многубројни мислења. Според едни истражувачи нивното потекло е словенско, а за други римско паганско и дека е поврзано со празникот на розите која ја развива [[Фран Миклошиќ]]. Овие претпоставки ги потврдува В. Кличкова со една легенда забележана во Гевгелиско. ==Поврзаност== Машките поворки (русалиите) можат да се поврзат со останатите машки поворки кои се среќаваат во овој период, како и со празниците [[Божиќ]] и [[Водици]], како меѓници на нивната обиколка и со верувањата поврзани за некрстените денови. ==Посебни карактеристики== Русалиските поворки во минатото и денес се карактеристика на југоисточниот регион во Македонија. Денес тие се негуваат единствено во рамките на активностите на Културно уметнучкото друштво до Секирник (Струмичко). Русалиската поворка како и игрите што се изведуваат во рамките на нејзиниот „поход“ игри се разликуваат од другите игри што се изведуваат во времето на некрстените денови во другите краишта на Македонија, според составот на поворката, низата табуи што ги следат, функцијата што ја има поворката, а најмногу во содржината на дејствата и игрите што ги изведуваат. Во однос на игрите исто така може да се каже дека стилот на русалиските игри е специфичен и се разликува од ората што се играат во тој крај. Но, исто така може да се направи разлика во некои детели меѓу русалиските поворки во Струмичко и Гевгелиско, кои се поврзани со дејствата што ги прават во врска со изгонувањето на лошите сили од болниот. ==Загросеност на доброто== #1.Степен на загрозеност Русалиските поворка во поблиското минато, а сосбено денес сосема ја изгубила својата првобитна намена, русалиските игри веќе одамна не се изведуваат во врска со верувањата за заштита од лошите влијанија, дванесете некрстени денови и оздравување на болните. Во поблиското минато периодот меѓу двете светски војни се играле за „вакув“ за добротворни цели, а од 1945 наваму се составен дел од настапите на фолкорните фестивали, смотри државни перазници свечености и др. Тие денсе се негуваат во КУД од Секирник и се изведуваат во рамките на фолклорните фестивали и други приредби. #2.Причини и фактори на загрозеност Причините за промените што се случуваат во врска со фоклорното наследство, а воедно и за неговата загрозеност од целосно исчезнување, е промената на функцијата што доброто ја има во животот на населението, а подоцна секако е условено и со некои надворешни фактори како што се: *промената во начинот на живот на луѓето, *промената на портребите на колективот, *промента на начинот на живот и стопанисување на населението. ==Презентираност и популарисираност на доброто== Главен репрезент на добото претствуваат настапите на КУД „Русалии“ од Секирник во земјата и во странство. Исто така доброто се презентира преку изведбата на Русалиските игри од страна на останатите КУД во Р Македонија. Од научен аспект доброто се презентира преку учество на собири во земјата и во странство и преку објавување на трудови кои се однесуваат на доброто од фолклористи од земјата и од странство. Но, и со организирање на научни собири за Русалиите, како на пример минатата година во [[Струмица]]. ==Негување на доброто== Доброто се негува во КУД Секирник Струмичко, преку активностите што ги презема друштвото. Објавување на монографии за Русалиите и организирање на собири посветени на ова фолклорно добро. ==Употреба на доброто== Доброто во денешни услови се изведува со поинаква функција и намена. Во минатото русалиските поворки и игри имале симболичка и магиска функцција за обезбедување на добробит на заедницата и заштита од лошите влијанија. Подоцна се изведувале за собирање на „вакуф“ со што се остварувала некоја заедничка цел на месното население, како на пример: изградба на цркви, училишта, чешми и др. Денес намената е единствено во презентацијата на русалиските игри на фестивалите во земјава и во странство. ==Вредности и значење на доброто== Машки поворки (русалии) како дел од архаичната култура имаат големо значење за зачувувањето на културното и фолклорното наследство на Р Македонија, особено ако се има во предвид дека оваа културно добро не постои на терен, а има се помалку информатори кои се сеќаваат на неговата изведба во изворна форма. Поголемиот декл од материјалот кој сведочи за доброто се наоѓа надвор од Институтот за фолклор во приватните збирки на лугето ентизијасти кои работата на зачувување на доброто како на пр. Киро Козаров. За вредноста на доброто сведочи големиот интерес на странските истражувачи кои ги анализирале различните аспекти на ова културно наследсво во контекст на балканските компаративни истражувања на машките поворки од една страна и во контекст на игрите и ората што ги изведуваат тие. ===Критериуми што се однесуваат на својставта на доброто=== *'''Автентичноста'''– на Русалиските поворки ја согледуваме во тоа што се концентрирани во одреден географски араел, југоисточниот дел на Македонија, имаат низа карактеристики по кои се издвојуваат од другите поворки што во тој период се познати во другите региони на Македонија и Балканот, а се познати како маскирани поцворки. Тие иако немаат маски имаат специјална облека која се нарекува русалиска. Нивниот „поход“ е проследен со низа табуи. Игрите и ората што ги изведуваат како и самиот поход се единствени во Р Македонија. Retkosta – на доброто се препозната во тоа што во Македонија на постои друг регион каде се изведува, а врските што можат да се воспостават со сличните поворки на Бакланот на пр . кумпаниите во Хрватска претставуваат црти кои водат потекло од поддалечното архаично минато. *'''Единственоста''' - преку споредбата на овие игри со слуичните во регионот се согледуваат како единствени, според организацијата, дејствата, табуите, ората, и функцијата што ја вршат во заедницата во која дејствуваат. *'''Разновидноста''' - Бидејки станува збор за добро кое има строго кодификувани правила на однесување, кои не претрпеле никакви измени, освен во делот на начинот на „лекувањето“ на болните и борбата на две групи русалии кога ќе се сретнат, овде не можеме да зборуваме за разновидност. *'''Интегралноста''' - се согледува преку зачуваноста на доброто единствено во еден регион во Македонија. *'''Зачуваноста''' – доброто веќе не се изведува на терен онака како што се изведуваоло во минатото. Денеска тоа се чува во меморијата на изведувачите и сведоците на изведбите во минатото. Традицијата денес ја негуваат членовите на КУД „Русалии“ од Секирник потомци на русалиирте од минатото. *'''Староста'''- е тешко да се утврди но според претпоставките на истражувачите секако спаѓа во редот на нарјархаичните обреди во Македонија. ===Критериуми што се однесуваат на функциите на доброто=== *'''Воспитно-образовната функција''' - Преку запознавањето со архаичните и современите функции што во својата средина ги остварувале овии поворки и преку усното пренесување на доброто на младите генерации тие се воспитуваат во духот на пораките што ги носат овие поворки да се делува и да се работи за добробитна на заедницата, се едно дали тоа е магиско, обредно или практично значење . *'''Научната функција''' - Научната функција се согледува преку истражувањето на доброто, кое дава значајни податоци за фолклористиката, етнологијата, етномузикологијата и етнокореологијата. *'''Сосио-културната функција''' - таа со текот на времето се менувала така во минатото таа била магиска и заштитна, потоа станала нагласено социјална, преку собирање сретства за месното население, денес ја согледуваме како изразито културна преку прикажувањето на Русалиските игри како дел од настапите на КУД на смотрите и фестивалите во земјава и во странство. *'''Комуникациската функција'''- Русалиските поворки како и сите поворки своето постоење го темели врз комуникациската функција, т.е. интеракција меѓу изведувачите и гладачите. Но исто така за овој фолклорен жанр е карактеристично усното пренесување на знаењето. ===Критериуми што се однесуваат на значењето на доброто=== *'''Културното значење'''- го наоѓаме во тоа што преку ова добро се согледува народната култура, но воедно дава драгоцени податоци и за неговите верувања и ставови и претставува еден комплексен жанр, кој опфаќа повеќе области. *'''Историското значење'''- го согледувбаме во тоа што преку изведбата на русалиските игри и сведоштвата на учесниците во истите ни се передаваат автентичи настани од минатото поврзани со промените кои се случувале во минатото, а пред се во функцијата што ја имале овие групи. Но и трансформациите во самиот обред, ни укажуваат на одредени историски појави како на пр. задолжителната борба при средба на две групи се заменува со договор и предавање или признавање на поразот од страна на другата. Исто така значајно е во смисла на историските белези да се спомене дека во периодот меѓу двете светски војни дозволата за играње се барало не од попопт туку од селските старешини. *'''Уметничкото значење''' - ова значење е содржено пред се во изведбата на игрите кои се особено богати со специфични кореографски елементи како и во музиката што ги следи. За што осбено значајни податоци даваат М. Димовски и И. Иванчан *'''Научното значење''' - Истражувачите на фолклорот на балканот уште од деветтнаесеттиот век особено внимание им посветуваат на овие машки поворки. Во науката нивното значење се согледува во спецификите што ги носта и во архаичните белези кои ни овозмиожуваат да истражуваме во подлабоките слоеви на архаичното минато преку споредбата на овие поворки во останатите поворки кои се присутни во истиот период на просторот на Македонија и Балканот. == Нематеријално културно наследство == Машките поворки, Русалии во Република Македонија со Одлука се прогласени за културно наследство од особено значење, поткатегорија исклучително значење, бр. 42-6070/2 од 19 јули 2011 година во Македонија. ==Литература== *Арнаудов Михаил, 1972, ''Studii vÍrhu bÍlgarskite obredi i legendi'', Софија, *Гошева Вера, “Добротворната компонента во русалиските обичаи во јужнна Македонија “ Македонски фолклор 63/XXXII, Скопје, 2006,203-209, *Димовски Михајло, “Русалиските игри од селото Секирник (Струмичко) и нивните карактерстики”, Македонски фолклор 13/VII, Skopje, 1974, 165-183, *Димовски Михајло, “Русалиските игри во селото Богданци (Гевгелиско)”, Македонски фолклор 15-16/VIII, Скопје, 1975, 159-165, *Дробњаковић Боривоје, Етнологија народа Југославије, Београд, 1960. *Кличкова Вера, ”Русалиските обичаи во Гевгелиско”, Македонски фолклор 3-4/II, Скопје, 1969, 377-385, *Крстевски Христо, Карневалите во Македонија, Слово, Скопје, 1994, *JankoviÊ Qubica S. i Jovanovi} Danica S., Narodne igre , Beograd 1948, *Пенушлиски Кирил, 1988, Одбрани фолклористички трудови, 1-4, Македонска книга , Скопје, *Пенушлиски Кирил, Македонски фолклор, Исторски преглед, Скопје, 1999. *Петровска-Кузманова Катерина, Театарските елементи во фолклорот, Институт за фолклор „Марко Цепенков“- Скопје, 2006, *Петровска-Кузманова Катерина, „Русалиите во македонската и во хрватската фолклористика“, Зборник Македонско-хрватски културни врски, Институт за македонска литература, Скопје, 2009, 91-99. *Прокопие, Византиски извори за Историју народа Југославије, том I,Београд, 1955-1959. *Тановић Стефан, ''Српски народни обичаји у Ђевђелиској кази'', Српски етнографски зборник, кн. XL,Београд, 1927, 223-226. *TolstoŸ N. I., 1982, ''Õlementì narodnogo teatara v Á`noslav®nskoŸ sv®to~noŸ obr®dnosti, vo Tetararno prostranstvo'' , Moskva, *Толстој Никита Иљич, ''Језик словенске културе'', Просвета, Ниш, 1995. *Цветановска Јелена, Игри со смртта, Матица македонска, Скопје, 2001, *Џајканович Веселин, Мит и религија кај Србите, SKZ, Белград, 1973, *Шапкарев Кузман А., ''Sbornik od b√lgarski narodni umot¬vo¬renija'', Sofija, 1968, *Шапкаревъ К. А., ''Русалии древниъ и твьрд интересенъ българский обичай запазенъ и до денесь въ Южна Македонија'', Пловдивъ, 1884, == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Народни носии]] [[Категорија:Нематеријално културно наследство]] [[Категорија:Културно наследство на Македонија]] fcuxkot7lm3bu8zj8rho79i6ipyslqn 0 1186724 5590816 5277525 2026-07-12T09:40:12Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590816 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} '''„Гол ручек“''' ([[англиски]]: ''Naked Lunch'') — [[роман]] на американскиот писател [[Вилијам Бароуз]] од 1959 година. [[File: Burroughs1983 crop b.jpg|thumb|Вилијам Бароуз]] ==Содржина== Во романот, авторот ги опишува спомените на својот [[Наркоманија|наркомански]] живот, патувањата низ [[Соединети Американски Држави|САД]] и во [[Мексико]], како и престојот во болницата на д-р Бенвеј, познат по суровите методи на лечење на наркоманите. Покрај тоа, во книгата има чести описи на [[Хомосексуалност|хомосексуални]] односи, но и остра критика на современото општество. Исто така, во делото се присутни и повеќе ликови од наркоманскиот свет на авторот, како: Клем и Џоди, Еј Џеј, Хасан и Морнарот.<ref>Vilijem S. Barouz, ''Goli ručak''. Beograd: Prosveta, 1986.</ref> ==Осврт кон романот== На „Гол ручек“ авторот работел во подолг период од 1954 до 1956 година, а првпат бил објавен во [[Париз]]. Првите реакции на критиката биле спротивставени: романот бил фален како првиот значаен експеримент по [[Џејмс Џојс|Џојсовиот]] „[[Улис (роман)|Улис]]“, а од друга страна, главната забелешка била на отсуството на што и да било позитивно во него.<ref>„Pogovor“, во: Vilijem S. Barouz, ''Goli ručak''. Beograd: Prosveta, 1986, стр, 216.</ref> Во воведот на романот, авторот се осврнува на создавањето на делото кое настанало така што, по 15-годишно користење [[Дрога|дрога]], на возраст од 45 година одлучил да ги запише белешките од тој период. Притоа, насловот на романот му го предложил писателот [[Џек Керуак]], а романот бил напишан во градот [[Тангер]], каде авторот ја минал крајната фаза на својата зависност од дрогата по што заминал во [[Лондон]] на лекување кај еден лекар кој наркоманијата ја лечел со употреба на [[Апоморфин|апоморфин]].<ref>Vilijem S. Barouz, ''Goli ručak''. Beograd: Prosveta, 1986, стр. 5-14.</ref> Наскоро по објавувањето, „Гол ручек“ станал еден од најзначајните романи на [[XX век]], книга што ги редефинирала современата [[книжевност]] и американската [[култура]], книга што се смета за еден од најшокантните романи напишани на [[англиски јазик]]. Во романот, на маестрален начин се обработени темите, како што се: [[дрога]]та, [[хомосексуалност]]а, талкањето, отуѓеноста и [[смрт]]та. Тој нуди моќно патување во најмрачните длабочини на човечката психа. Списанието „[[Њусвик]]“ го оценил романот како ремек-дело, опишувајќи го како „крик од [[пекол]]от, сурова, застрашувачка и дивјачки забавна книга која осцилира меѓу неконтролирана [[халуцинација]] и безмилосна, прецизна [[сатира]]“, додека Вол Селф го опишал како „[[ѓавол]]ска алегорија за модерното отуѓување“.<ref>Магор, ''Каталог 2015''. Скопје, 2015, стр. 3.</ref> Романот се одликува со фрагментарна, [[калеидоскоп]]ска композиција и со стремеж за нелинарна [[логика]] и употреба на [[семантика]]та на произволните знаци со која Бароуз се запознал во 1939 година на семинарот на [[Алфред Корзибски]] во [[Чикаго]]. Така, ликовите во „Гол ручек“, во согласност со традицијата на големите ескпериментатори, непречено се движат во просторот и во времето и случајно се среќаваат на точките на пресекот за да се препознаат како заемни проекции, или пак како збир од проекции на главниот, невидлив и сеприсутен раскажувач чија халуцинантна свест ги обединува сите нив. Притоа, времето и просторот се прошируваат до вселенските граници и тоа го поврзува творештвото на Бароуз со традицијата на [[Научна фантастика|научната фантастика]]. Бароуз навлегува во психичките простори како бележник кој не се плаши ниту од најцрните длабочини, воден од желбата до крајот да ја разголи човековата личност. А, кога ќе го постигне тоа, тогаш настапува оној миг по кој е наречен романот — мигот кога секој од нас сфаќа дека на другиот крај се наоѓаат неизбежниот паразитизам, [[Канибализам|канибализам]] и склоноста кон зависност. Во тој поглед, за Бароуз важи [[Готфрид Вилхелм Лајбниц|Лајбницовото]] учење дека во светот постои одредена доза метафизичко зло кое му е иманентно на човештвото. А злото потекнува од нашите непресушни потреби и незаситниот апетит. Колку повеќе се храни човекот, гладот е поголем, порачува Бароуз. Затоа, „Гол ручек“ има [[Франц Кафка|кафкијански]] почеток: околу главниот лик се затвора обрачот. Во митологијата на злото на Бароуз не постои противтежа, нема „добро“ и реакција, туку само акција, насилство и постојани болести. Во тој поглед, Бароуз прави пародија на митот за воскреснувањето на кралот, богот на плодноста. Напротив, во „Гол ручек“, јунаците умираат и воскреснуваат само за да умрат уште пострашно. Во романот се споменуваат вистински и фиктивни градови и држави — САД, Мексико, Слободна Република, Интерзона и Анексија, но сите тие се масовни [[Концентрационен логор|концентрациони логори]] кои се производ на истото [[Тоталитаризам|тоталитарно]] општество во кое религиозните фанатици, лудите лекари, проститутките, шпионите, криминалците, општествениот крем итн. тргуваат и манипулираат со немоќните жртви. Главната болест е врвната нарцисоидност и параноичниот страв, а душевните болести се логори чии стравотии ги надминуваат најлудите соништа на фашистичките лекари. Во делото се преплетуваат, прекинуваат и сменуваат халуцинациите на главниот јунак сè додека тој не го прифати законот на насилството убивајќи ги своите прогонувачи. Меѓутоа, тие се (не се) мртви, но поредокот воопшто не се менува.<ref>„Pogovor“, во: Vilijem S. Barouz, ''Goli ručak''. Beograd: Prosveta, 1986, стр, 214-216.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски романи]] [[Категорија:Дела на Вилијам Бароуз]] [[Категорија:Книги од 1959 година]] [[Категорија:Романи на англиски јазик]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во САД]] [[Категорија:Изданија на Магор]] [[Категорија:Изданија на Просвета (Белград)]] mh56mnzw6ehrx65spjtrtitaa8i5zet 0 1186726 5590779 4548518 2026-07-12T08:49:05Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590779 wikitext text/x-wiki '''„Парови“''' — [[роман]] на американскиот писател [[Џон Апдајк]]. [[File: RabbitRunbookcover.jpg|thumb|[[File: John Updike, author at PEN Congress, cropped.jpg|thumb|Џон Апдајк]]]] ==Осврт кон романот== „Парови“ ги прикажува односите меѓу десет млади парови кои од [[секс]]от создаваат еден вид [[култ]]. Кога се појавил, романот бил остро нападнат поради отвореноста во прикажувањето на сексуалноста, но истовремено бил фален поради уметничкиот, заводлив и суров пристап кон љубовта, [[брак]]от и неверството во [[САД]]. „[[Њујорк тајмс]]“ ја оценил книгата како генијална, а според списанието „Атлантик мантли“, „не постои ниту еден друг роман, дури ни во овие години на сексуална слобода, кој е толку сексуално отворен, директен во прикажувањето, раскошен во сексуалноте активности“.<ref>Магор, ''Каталог 2015''. Скопје, 2015, стр. 4.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Романи на Џон Апдајк]] [[Категорија:Изданија на Магор]] b3u4n9wpa2n2w38g1g66esku4129yhz 0 1188377 5590860 5293452 2026-07-12T10:18:54Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590860 wikitext text/x-wiki '''Есента на патријархот''' ([[шпански]]: ''El otoño del patriarca'') - [[роман]] на [[Колумбија|колумбискиот]] писател [[Габриел Гарсија Маркес]] од 1975 година, а пишуван во периодот од 1968 до 1975 година. [[File: Gabriel Garcia Marquez.jpg|thumb|Габриел Гарсија Маркес]] ==Содржина== # Еден [[понеделник]], група луѓе влегла во напуштената претседателска палата на еден остров на [[Кариби]]те и таму го пронашле мртвото тело на претседателот ([[генерал]]от) кој долго време живеел осамено и никој не го имал видено неговиот лик. Своевремено, претседателот го пронашол двојникот, Патрисио Арагонес, кој неверојатно личел на него и кој го заменувал во секојдневните активности, па дури и во љубовните односи со многубројните жени во претседателската палата. Во текот на животот, генералот имал само еден пријател, генералот Родриго де Агилар, кој ја изгубил раката жртвувајќи се да го спаси претседателот за време на еден обид за [[атентат]]. Инаку, претседателот верувал дека е омилен меѓу луѓето и понекогаш патуваl низ земјата, уживајќи во почестите. Меѓутоа, за време на една крвава борба на [[Кокошки|петли]], тој добил визија за сопствената судбина и оттогаш станал неспокоен. И навистина, еден ден, додека шетал низ градот, небото било преплавено од [[балон]]и кои носеле пораки против неговата тиранија. Набргу, неговиот двојник бил смртно ранет и додека умирал, Патрисио му ја кажал вистината, т.е. дека сите го мразат, а на денот на неговиот [[закоп]], народот спонтано влегол во претседателската палата, уништувајќи сè пред себе, а неговот мртво тело го влечеле низ улиците. Тогаш, генералот се појавил пред министрите и [[генерал]]ите кои сакале да ја преземат власта, а потоа, неговата гарда ги убила сите учесници во заверата, а генералот одлучил дека во иднина ќе владее сосема сам. Притоа, најпрвин стрелал многу [[офицер]]и, а потоа го забранил мачењето, а на луѓето им измислувал бесмислени работи за да ги спречи да размислуваат. Еден ден, набљудувајќи го [[море]]то, тој се присетил на дамнешниот [[октомври]]ски ден, кога [[остров]]от го посетиле посетители од [[Европа]].<ref>Gabrijel Garsija Markes, ''Jesen partijarha''. Beograd: Prosveta, 1982, стр. 5-44.</ref> # За време на окупацијата на [[остров]]от, тој бил само формален владетел и постојано ги трпел понижувањата од [[офицер]]ите и службениците на странскиот окупатор, иако окупацијата ја порачал самиот тој. По завршувањето на ослободителната [[војна]], главните командантите си ја поделиле земјата, а тој го толерирал нивното самовластие, плашејќи се од можната завера против него. Меѓутоа, постепено, сите команданти измуреле, а последните шестмина ги повикал во претседателската палата, каде биле убиени од нивната лична стража. Единствено преживеал [[генерал]]от Сатурно Сантос кој исчезнал без трага, а претседателот упорно го барал. Кога најпосле го фатил, по многу години, му го поштедил животот и го примил во претседателската палата, а потоа му дал пензија и го испратил во неговото родно место. Инаку, за време на староста, претседателот живеел заедно со мајка му, која се грижела за својот син како да е мало дете. Еднаш, откако ја запознал убавицата на сиромашните, Мануела Санчес, претседателот се вљубил во неа, секојдневно ја посетувал во нејзиниот дом, опсипувајќи ја со безброј бесмислени поклони, меѓутоа за време на едно [[затемнување на Сонцето]], таа исчезнала без трага.<ref>Gabrijel Garsija Markes, ''Jesen partijarha''. Beograd: Prosveta, 1982, стр. 45-84.</ref> # Во младоста, претседателот бил многу енергичен и ревносен, патувал низ целата земја и одржувал блиски односи со обичните луѓе, покажувајќи интерес за нивните секојдневни проблеми. Но, истовремено, тој бил многу суеверен, плашејќи се од завера против него, така што постојано посетувал гатачки со цел да ја дознае својата иднина. Најпосле, тој дознал за некоја старица која му претскажала дека ќе доживее длабока старост и дека ќе умре од природна [[смрт]], а тој ја задавил за никој да не ја дознае тајната. Во тоа време, земјата била уништена од силен [[ураган]], по што тој бил ангажиран во нејзината обнова. Еден ден, тој случајно дознал за 2.000 деца кои биле затворени за да не ја откријат тајната за наместената [[лотарија]] на која секогаш добивал претседателот. Притоа, за да го избегне гневот на народот, тој ги криел децата на скришни места, а потоа ги натоварил на брод кого го уништил со [[експлозив]]. Во една прилика се соочил со голема завера во која учествувал врховниот штаб на [[армија]]та, како и со обид за атентат. Тој открил дека зад сето тоа стои неговиот најблизок соработник, генералот Родриго де Агилар и на денот кога било предвидено да биде тргнат од власта, точно на полноќ, на припадниците на претседателската гарда кои биле вклучени во пучот им го послужил испеченото тело на генералот де Агилар.<ref>Gabrijel Garsija Markes, ''Jesen partijarha''. Beograd: Prosveta, 1982, стр. 85-124.</ref> # По смртта на својата единствена законска жена, Летисија Насарено, претседателот целосно се повлекол во својата палата, ги запоставил државните обврски и им се препуштил на сеќавањата, целосно глув. Најголемиот удар во животот го претрпел кога умрела неговата мајка, Бендисион Алварадо, по долготрајна [[болест]] во која ѝ се распаѓало телото. По смртта, нејзиното тело го носеле ширум целата земја при што многу луѓе сведочеле за чудата што ги предизвикувало нејзиното мртво тело, а претседателот поверувал во тоа и побарал од [[црква]]та да ја прогласи за [[Светец|светица]]. Тогаш пристигнал пратеникот на [[папа]]та, Деметриос Алдоус, кој собирал докази за чудата на Бендисион Алварадо и открил дека тие биле лажни, а сведоците биле подмитени. Кога пратеникот бил пред крајот на неговата мисија, тајната служба се обидела да го убие, но претседателот наредил да му го поштедат животот. Алдоус му ја соопштил вистината на претседателот, така што црквата одбила да ја признае светоста на Бендисион. По таа вест, во земјата избувнале немири против црквата, претседателот ја прогласил мајка му за граѓанска светица и за мајка на татковината, а сите свештеници биле протерани од земјата. Во таа прилика, претседателот ја видел искушеничката Летисија Насарено во која веднаш се вљубил, а тајната служба ја грабнала и ја донела во претседателската палата. Во текот на две години, претседателот само ја набљудувал Летисија, а еден ден, тие почнале страстно да водат љубов.<ref>Gabrijel Garsija Markes, ''Jesen partijarha''. Beograd: Prosveta, 1982, стр. 125-165.</ref> # Користејќи ја неговата слепа љубов, Летисија постепено успеала да му ги наметне своите желби и тој дозволил да се вратат протераните свештеници, да се обноват црквите и манастирите и на црквата да ѝ се врати одземениот имот. Кога [[Бременост|забременила]], Летисија го убедила да се ожени со неа, а за време на тајната венчавка во претседателската палата, таа му родила син кого тој веднаш го прогласил за генерал. Со текот на времето, претседателот ѝ ја препуштил на Летисија целата власт, при што таа безобѕирно го ограбувала народот, а на своите роднини им обезбедила големо богатство. Сето тоа предизвикало омраза кај народот и кај [[армија]]та и еден ден се случил неуспешен обид за атентат врз неа. Тогаш на претседателот му станало јасно дека е неизбежна [[смрт]]та на Летисија, но наспроти преземените мерки за нејзина заштита, еден ден неа и детето ги растргнале 60 дресирани крволочни [[Куче|кучиња]]. По некое време, генералот го посетил елегантен млад човек, Хосе Игнасио де ла Бара, кој му понудил да ги пронајде виновниците за смртта на неговата сопруга и синот. Претседателот му дал одврзани раце, а де ла Бара формирал тајна служба која убила многу луѓе. Постепено, де ла Бара ја презел целата власт, а претседателот бил целосно изолиран и живеел осамено. Така, тој ја дочекал прославата по повод стогодишнината од неговото доаѓање на власт.<ref>Gabrijel Garsija Markes, ''Jesen partijarha''. Beograd: Prosveta, 1982, стр. 167-217.</ref> # По доаѓањето на де ла Бара, генералот го минувал времето во осаменост и изолација, а во меѓувреме целата земја се променила; де ла Бара заведол крвав терор, убивајќи илјадници невини луѓе; а претседателот бил немоќен да го запре, иако постојано бил незадоволен од него. Еден ден, режимот на де ла Бара бил соборен од армијата при што народот го убил со голи раце, а неговото тело било обесено на плоштадот. Меѓутоа, народното воодушевување траело кратко време и веднаш потоа генералот се соочил со сиромаштијата и пустошот што владееле во земјата. Притоа, за да ги врати странските заеми, генералот морал да им го предаде морето на странците. Така, тој останал затворен во претседателската палата, народот бил разочаран и рамнодушен кон него, а тој живеел во сеќавањата на славното минато, но и тие постепено исчезнале. Најпосле, свесен дека му се ближи [[смрт]]та, генералот конечно сфатил дека цело време живеел надвор од стварноста и дека неговата власт била само привидна. Така, една ноќ, тој умрел ненадејно, заклучен во својата соба, а народот излегол на улиците за да ја прослави веста за неговата смрт.<ref>Gabrijel Garsija Markes, ''Jesen partijarha''. Beograd: Prosveta, 1982, стр. 219-275.</ref> ==Ликот на генералот== Главниот лик во романот, [[патријарх]]от, безвремениот деспот, во себе ги обединува сите властодршци во [[Латинска Америка]] и просторно и временски. Оттаму, тој сам за себе не постои, туку е олицетворение на сурови ликови од латиноамериканската крвава [[историја]]. Во романот се врши целосна демитологизација на безимениот, самоповикан [[Бог]], кој е исфрлен од [[простор]]от и од [[време]]то.<ref name="ReferenceA">Габриел Гарсија Маркес, ''Есента на патријархот / Хроника на една најавена смрт''. Скопје: Мисла, 1983, стр. 312.</ref> Во ликот на [[генерал]]от, Маркес ги трансцендирал некои својствата на тираните при што намерно згуснува и степенува повеќе типични својства при што гради фантастична парадигма на сатрап, а не обичен книжевен лик. Генералот, кој живее над секаква човечка мера и владее нас секаква смисла, го претставува примитивниот диктатор типичен за [[Латинска Америка]]. Маркесовиот [[деспот]] е човек од слама, заборавен во бесмислената власт, [[демон]]ска негација на сите вредности и доблести. Маркес го слика [[сатрап]]от како крволочен ѕвер, кој е само привид на моќта, зашто генералот не може да излезе од својата власт, а власта е само осаменост. Но, Маркес оди чекор понапред во споредба со неговите книжевни претходници со тоа што покажува дека и угнетените народни маси, исто така, живеат во лажлива идиличност, плашејќи се од преврат. Тој иронично зборува за „масата“ која помпезно го слави својот поробувач, не помислува на преврат, туку само го чека расплетот, очекувајќи насилникот да се распадне во заборавот.<ref>Milan Komnenić, во: Gabrijel Garsija Markes, ''Jesen partijarha''. Beograd: Prosveta, 1982, стр. 282-284.</ref> ==Осврт кон делото== Романот „Есента на патријархот“ бил пишуван во периодот 1968-1975, а бил објавен осум години по големиот успех што го постигнал Маркес со „[[Сто години самотија]]“. Оценувајќи го романот, [[Илија Чашуле]] вели дека се одликува со сложена внатрешна структура и на прв поглед делува херметично, но во него се открива голем мајстор на зборот, кој неуморно ги пушта да течат своите кажувања. Во него паѓаат во вода сите претстави за почетокот, за развојот и за крајот на делото, а секоја нова реченица истовремено е почеток и крај и средина, и навраќање и нов миг во раскажувањето. Речениците на авторот пловат по мирни и долги корита и во нив се мешаат времињата, лицата и плановите. Кружниот тек на раскажувањето, од една страна, има сила на стихија, но од друга страна, неговото ткаење е минуциозно организирано и претставува извонредно значаен книжевен [[експеримент]].<ref>Габриел Гарсија Маркес, ''Есента на патријархот / Хроника на една најавена смрт''. Скопје: Мисла, 1983, стр. 311.</ref> Романот е еп и поема за длабоката осаменост на отуѓената власт, исконски порив да се избрише од лицето на земјата она што никогаш немало свое вистинско постоење. Основната порака во романот е дека иднината, сегашноста и минатото му припаѓаат само на народот, кој го љуби животот со незаситна страст, кој знае кој е и каде оди и кој постоел и ќе постои до крајот на векот. „Есента на патријархот“ ја нема читливоста и волшебноста на „Сто години самотија“, но претставува врвен дострел на Маркес во создавањето нова раскажувачка постапка и во разобличувањето на чудовишните мршојади во [[Латинска Америка]].<ref name="ReferenceA"/> „Есента на патријархот“ претставува пресврт во творештвото на Маркес, кој не само што се оддалечил од [[Магичен реализам|магичниот реализам]], туку ги напуштил учењето за фабулата и законите на композицијата, извршувајќи дематеријализација на приказната и преминувајќи ги жанровските граници. [[Роман]]от се одликува со необична наративна постапка во која шестиот дел се состои од само една реченица, напишана на околу 60 страници. На тој начин, делото претставува смел предизвик за натамошниот развој на [[Проза|прозниот]] исказ и зазема важно место во книжевната [[авангарда]] од последната четвртина на [[XX век]].<ref>Milan Komnenić, во: Gabrijel Garsija Markes, ''Jesen partijarha''. Beograd: Prosveta, 1982, стр. 281-282.</ref> „Есента на патријархот“ е книга за општиот распад, расчовечувањето, тонењето во калта, насилството, безумието, самоволието, срамот, мртвилото, заборавот и страшната осаменост на [[Тиранија|тираните]]. Почнувајќи од првиот збор, како со [[Библија|библиски]] версети, се раширува мрежата на фикцијата, но како што продолжува приказната така фикцијата сведочи за еден облик на трансцендирана стварност која е крената на степенот на [[мит]]. Притоа, Маркес настојува да ги митизира поединечните нешта од секојдневието, а паралелно со нив, делото се заснова врз неколку митски константи меѓу кои се издвојува власта. Но, меѓу власта и моќта стои бездната во која стојат воените и политичките силници. Маркес ја одделува власта од смислата и ја ослободува илузијата од обврската да ја имитира стварноста со тоа што стварноста ја реконструира како илузија.<ref>Milan Komnenić, во: Gabrijel Garsija Markes, ''Jesen partijarha''. Beograd: Prosveta, 1982, стр. 282.</ref> Романот претставува бурлеска со бизарна архитектура во која Маркес се движи меѓу [[метафизика]]та и [[Натурализам|натурализмот]] со чие спојување се добива неопределено единство на половина пат меѓу фантастиката и магијата. Условно кажано, Маркес се движи меѓу два книжевни принципа – илузионизмот на [[Сервантес]] и раскалашеноста на [[Франсоа Рабле|Рабле]]. Од една страна, Маркес е наследник на донкихотската книжевност, но според [[лексика]]та, пресвртите, спојот на народните идиоми и рафинираниот говор и силниот полет на фразите, тој е наследник на Раблеовиот дух.<ref>Milan Komnenić, во: Gabrijel Garsija Markes, ''Jesen partijarha''. Beograd: Prosveta, 1982, стр. 284-285.</ref> Ова дело има повеќе значења, но како доминантна црта се издвојува истиснувањето на стварноста и на времето. „Книжевното“ [[време]] во ова дело е синхрониско, без длабочина, минато и вертикалност. Времето е структурирано како да е „сплескано“, како да кружи во себе и затоа се повторуваат настаните со што се постигнува истовременост на повеќе планови на дејството. Притоа, иако во делото често се употребува [[аорист]]от, временскиот редослед ја губи смислата, а со тоа исчезнува и фабулата. Структурата на романот ја сугерира можноста за повеќеслојно време и современоста како евокација. Таквата книжевна постапка ја доведува во прашање и гледната точка на [[писател]]от која е променлива и нагласена со тоа што во романот постојано се менуваат лицата во еднина и во множина, мотивите растат, се разгрануваат и набрзина исчезнуваат, а имперсоналното Ние во својство на раскажувач се менува со конретното Јас на диктаторот и на другите ликови. На тој начин, романот се одликува со [[барок]]на густина во која накитениот и прецизен стил се меша со простиот народен идиом, а речениците се разгрануваат од основниот предмет, бегаат од темата, се провлекуваат низ различни времиња и најпосле прават круг.<ref>Milan Komnenić, во: Gabrijel Garsija Markes, ''Jesen partijarha''. Beograd: Prosveta, 1982, стр. 285-286.</ref> Од друга страна, според некои критичари, иако раскажувачката техника на Маркес го достигнува своето крешендо во „Есента на патријархот“, сепак овој роман повеќе претставува славно промашување отколку ремек-дело на [[Гаргантуа и Пантагруел|пантагруеловската]] имагинација.<ref>Branko Anđić, „Čas antike u karipskom polisu“, во: Gabrijel Garsija Markes, Hronika najavljene smrti. Beograd: Narodna knjiga, 1982, стр. 111.</ref> ==Изданија на македонски јазик== Романот бил објавен на [[македонски јазик]] во 1983 година (како прво негово дело објавено на македонски јазик), во издание на „[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисл]]а“, во превод на [[Илија Чашуле]]. Коректурата и лектурата ги извршила Елисавета Бежановска. Книгата е со димензии од 21 сантиметри, а била испечатена во [[печатница]]та на [[НИП „Нова Македонија“]], во [[Скопје]]. Таа е каталогизирана во [[НУБ „Климент Охридски“]] - Скопје, но ја нема меѓународната ознака ISBN.<ref>Габриел Гарсија Маркес, ''Есента на патријархот / Хроника на една најавена смрт''. Скопје: Мисла, 1983.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Габриел Гарсија Маркес]] [[Категорија:Книги од 1975 година]] [[Категорија:Книги на шпански јазик]] [[Категорија:Изданија на Мисла]] 4p62ztnkaub6t8z12k3uo9io6nsb9gu 0 1188586 5590864 3936837 2026-07-12T10:27:57Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590864 wikitext text/x-wiki '''Кучешко срце''' ([[руски]]: ''Собачье сердце'') - [[новела]] на рускиот писател [[Михаил Булгаков]]. [[File: Bulgakov1910s.jpg|thumb|Михаил Булгаков]] ==Содржина== Кон крајот на декември, во [[Москва]], едно [[куч]]е-скитник, кое штотуку се здобило со тешки изгореници на колкот, ја оплакува својата несреќна судбина и сонува за подобар живот. Тогаш, крај него поминува непознат човек, кој му дава колбаси и така го намавува во својот стан. Таму, во текот на неколку дена, на кучето (кое го нарекуваат Шаров) му даваат извонредна нега. Неговиот нов сопственик е познатиот [[Доктор по медицина|лекар]], професорот Филип Филипович Преображенски, кој живее во раскошен стан, заедно со слугинката Зина и готвачката Дарја. Истовремено, во станот се наоѓа ординацијата на професорот, а нему му помага младиот лекар Иван Арнолдович Борментал. Професорот Преображенски е противник на [[Пролетеријат|пролетеријатот]] и на [[Болшевици|болшевичкиот]] режим, но поради неговата европска слава, власта мора да го толерира. Меѓутоа, тој има проблеми со Швондер, претседателот на куќниот совет, кој бара професорот да отстапи дел од својот голем стан. Еден ден, професорот Преображенски прави необичен [[експеримент]]: ја пресадува [[хипофиза]]та од штотуку умрен млад човек во [[мозок]]от на кучето Шаров. Експериментот успева и набргу кучето станува човек: оди на две нозе, почнува да зборува и самостојно да мисли. Меѓутоа, тогаш настануваат големи проблеми, зашто кучето ги наследува лошите навики на човекот (Клим Чугинкин) чија хипофиза ја поседува. Оттука, Шаров пие, пцуе, краде, нема почит кон никого, прави неред низ станот, итн. Со текот на времето, Шаров бара да добие документи и добива нов идентитет (Полиграф Полиграфович Шаров), потоа бара да му се додели посебна соба за живеење, а на крајот се вработува како раководител на секторот за чистење на Москва од [[животни]]-скитници. Професорот сфаќа дека направил голема грешка, а кулминацијата настапува кога во неговиот стан доаѓа [[Милиција|милицијата]], зашто Шаров го наклеветил професорот дека му се заканувал на Швондер со [[убиство]]. Тогаш, професорот му наредува на Шаров да се исели, но тој вперува [[пиштол]] во него. За среќа, благодарение на брзата реакција на докторот Борментал, Шаров е совладан, а потоа двајцата лекари прават операција над Шаров и повторно го претвораат во куче.<ref>Mihail Bulgakov, ''Pseće srce''. Beograd: LOM, 2008.</ref> ==Осврт кон романот== Булгаков го напишал „Кучешко срце“ во 1924 година, но ракописот бил запленет од [[полиција]]та во 1926 година (заедно со неговиот Дневник), а му бил вратен во 1930 година.<ref>„Mihail Bulgakov 1891 - 1940. Hronologija“, во: Mihail Bulgakov, ''Pseće srce''. Beograd: LOM, 2008, стр. 123.</ref> Кога Булгаков му го дал ракописот на издавачот, тој го оценил делото како генијално. Но, кога авторот се израдувал дека книгата ќе биде објавена, издавачот изјавил дека нема да ја објави, зашто не сака да биде уапсен. Оттука, делото било за првпат објавено дури во 1969 година, во [[Париз]].<ref>Mihail Bulgakov, ''Pseće srce''. Beograd: LOM, 2008.</ref> „Кучешко срце“ е храбра [[сатира]] на советското [[општество]] во 1920-тите, маскирана во форма на [[научна фантастика]]. Во книгата, создавањето ново суштество, според моделот на [[Франкенштајн]], е проследено со бројни гротескни и трагикомични сцени.<ref>Mihail Bulgakov, ''Pseće srce''. Beograd: LOM, 2008.</ref> Во 1988 година, врз основа на книгата бил снимен истоимениот телевизиски [[Кучешко срце (филм од 1988)|филм]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0096126/ IMDb, Heart of a Dog (1988) (пристапено на 21.3.2020)]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Михаил Булгаков]] [[Категорија:Новели]] 0w5okfk85kh16txcscjipqjpsc4jbel 0 1190448 5590664 5381603 2026-07-11T21:48:05Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590664 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Toy Story 2 logo 2010.png|алт=Лого на приказната за играчките 2 |мини|Лого на ''Приказна за играчките 2'']] {{Закосен наслов}}'''Приказна за играчките 2''' ([[англиски]]: ''Toy Story 2'') — американски [[анимиран филм]] од 1999 година, во [[режија]] на Џон Ласетер и Еш Бренон, според [[сценарио]]то на Џон Ласетер и Пит Доктер. Гласовите ги позајмуваат: [[Том Хенкс]], [[Тим Ален]], и [[Џон Кјузак]]. Во 2000 година, филмот ја освоил наградата „[[Оскар]]“ за песната на [[Ренди Њумен]], „Кога таа ме сакаше“ (''When She Loved Me''), како и наградата „[[Златен глобус]]“ во категоријата за најдобар филм.<ref>[https://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=3&datum=2018-02-25 HRT (пристапено на 24.2.2018)]</ref> ==Содржина== Енди оди на летување и играчките остануваат сами во неговата соба. Тогаш се појавува една личност која собира играчки и го краде Вуди (гласот на Хенкс). Крадецот не е свесен дека Вуди е многу барана играчка и дека [[цена]]та му расте. Оттука, играчките, предводени од Баз, се организираат и започнуваат акција за ослободување на Вуди, со цел да спречат тој да заврши во [[музеј]].<ref>[https://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=3&datum=2018-02-25 HRT (пристапено на 24.2.2018)]</ref> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Цртани филмови]] [[Категорија:Филмови од 1999 година]] [[Категорија:Филмови на Џон Ласетер]] [[Категорија:Филмови на Еш Бренон]] [[Категорија:Филмови со Том Хенкс]] [[Категорија:Филмови со Џон Кјузак]] [[Категорија:Филмови со Тим Ален]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] st77vflnj888tkh3qt0yxydz3uq4vbi 0 1191818 5590506 5068444 2026-07-11T14:45:34Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5590506 wikitext text/x-wiki [[File:Marimba-Antonko-AMC12.jpg|right|thumb|Маримба]] '''Маримба''' е [[музички инструмент]], кој припаѓа на [[ударни инструменти|ударните инструменти]] со одредена висина на тонот. Донесен е од [[Африка]] во [[Јужна Америка]]. Припаѓа на видот [[идиофон]]и, но конструкција е сличен на [[ксилофон]], со таа разлика што маримба има подолги и пошироки дрвени плочки кои даваат подлабоко тон, па може да се нарече „ксилофон-бас“. Плочките се направени од дрвото роза, со ширина 4,5-6,4 см. Под секоја плочка се наоѓа резонантна метална цевка наштимана на основните тонови, како на клавир. == Историја == Ксилофоните имаат широка примена во музиката во западна и централна Африка. Името доаѓа од Банту јазикот. Зборот маримба е формиран од ма што значи многу и римба што означува ксилофон со една цевка. Дијатоничните ксилофони за првпат се среќаваат во Средна Америка во 16-ти или 17 век. Првиот историски запис за музичари од [[Маи]]те кои користат маримби со резонатори од тиква е забележан во [[Гватемала]] од страна на историчарот [[Доминго Јуарос]] во 1680 година. Пошироко е распространета во текот на XVIII и XIX век, кога ансамбли на Маите и Ладино почнале да ги користат на фестивали. Во 1821 година маримбата е прогласена за национален инструмент на Гватемала, на денот на прогласувањето на независноста.<ref>{{Наведена книга|author=Garland Encyclopedia of World Music|title=The Concise Garland Encyclopedia of World Music|url=http://books.google.com/books?id=ulLJUDmptFMC&pg=PA241|date = 11 јануари 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-09570-2|pages=241}}</ref> Резонаторите од тиква подоцна се заменети со хармонични дрвени кутии, а клавијатурата е проширена на околу пет дијатонички октави. Варијантите со плочки направени од челик, стакло или бамбус наместо дрво се појавуваат во 19 век. Во 1892 музичарот [[Коразон де Јесус Борас Морено]],ја проширил маримбата со хроматска скала додавајќи уште еден ред звучни цевки кои по тонот одговараат на црните [[Клавиш|клавиши]] на [[клавир]]от. == Делови на маримбата == === Плочки === Плочките се прават од дрво или синтетички материјал. Најпосакуван материјал за маримба е Ружино дрво, додека најдостапна алтернатива е Падаук. Во однос на дрвените, плочките направени од синтетички материјал генерално произведуваат полош квалитет на звук, но се поевтини и поотпорни на временските услови.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pearldrummersforum.com/showthread.php?125662-Marimba-bars&p=1850977670&viewfull=1#post1850977670 |title=/"Marimba Bars" |accessdate=2018-03-17 |archive-date=2017-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170306210902/http://www.pearldrummersforum.com/showthread.php?125662-Marimba-bars&p=1850977670&viewfull=1#post1850977670 |url-status=dead }}</ref> === Резонатори === Резонаторите се цилиндрични цевки закачени под плочките на маримбата, кои најчесто се направени од алуминиум, а кои се служат за разноликоста на тоновите на самиот инструмент. Под секоја плочка се наоѓа по една резонантна цевка. Цевките се со различни должини, конструирани и поставени така што го следат распоредот на тоновите на клавирот. Должината на резонаторот варира во зависност од честотата која ја произведува плочката. Вибрациите од плочката одекнуваат додека поминуваат низ цевките, кои го засилуваат тонот на сличен начин на кој засилува телото на [[гитара]]та или [[виолончело]]то. Кај инструментите кои имаат повеќе од 4,5 октави должината на цевките потребни за бас тоновите ја преминува висината на инструментот. Поради тоа некои производители ги виткаат краевите на цевките. === Палки (чекани) === Звукот се добива со удирање на гумени палки по плочките. Рачките на палките се направени од дрво, најчесто [[бреза]], поретко од ратан кој претставува вид на [[палма]] или [[фиберглас]]. ==Опсег== Не постои стандарден дијапазон на маримба, но најчесто е 4, 4.3 и 5 октави. Достапни се и големини со 4.5, 4.6 и 5.5 октави. 4 октави: C4 до C7. 4.3 октави: A2 до C7, .3 се односува на 3 ноти под инструментот со 4 октави. Ова е најчестиот опсег; 4.5 октави: F2 до C7, .5 Значи „половина“ октава; 4.6 октави: Е2 до C7, една стапка под 4.5; 5 октави: C2 до C7, една цела октава под инструментот со 4 октави. Бас опсег (варира во дијапазон од G1-G3 или C2-C3) == Поврзано == * [[Металофон]] * [[Ксилофон]] * [[Список на музички инструменти]] == Наводи == {{reflist|30em}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Marimba}} * [Http://faculty.smu.edu/ttunks/projects/merrill/MarimbaH.html Маримба] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201009141358/http://faculty.smu.edu/ttunks/projects/merrill/MarimbaH.html |date=2020-10-09 }} * [Http://www.lafavre.us/marimba.htm Ла Favre Маримба] * [Http://www.kalimba.co.za/old/marimbahistory.html Потекло] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170630191209/http://www.kalimba.co.za/old/marimbahistory.html |date=2017-06-30 }} * [Http://aristel-marimba.com/en/marimba-en Одлики, потекло и употреба на маримба] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111127015109/http://aristel-marimba.com/en/marimba-en |date=2011-11-27 }} [[Категорија:Музички инструменти]] bu3crshp9uxw950qnlkbc24z390se9u 0 1192755 5590803 5426112 2026-07-12T09:30:35Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590803 wikitext text/x-wiki '''„Поклонението на Арсеније Његован“''' ({{langx|sr|Ходочашће Арсенија Његована}}) — [[роман]] на српскиот писател [[Борислав Пекиќ]] од 1970 година. Авторот му го посветил романот на татко му, Воислав Д. Пекиќ. За овој роман, Пекиќ ја добил престижната „[[НИН-ова награда]]“ за најдобар роман на годината. [[File: 25 - B.Pekic.jpg|thumb|Борислав Пекиќ]] ==Содржина== Романот се состои од четири глави и од пост скриптум. * ''Прва глава'': Арсение Кирил Негован е остарен рентиер од [[Белград]], кој ја финансирал изградбата на повеќе убави згради кон кои чувствува исклучително голема страст, така што нив ги нарекува со женски имиња. Тој живее повлечено поради [[срце]]вите проблеми, а за неговото [[здравје]] се грижат сопругата Катарина и мадам Фуко, сопруга на неговиот починат брат. Неговата омилена забава е да седи крај прозорецот и преку [[двоглед]] да ја набљудува изградбата на населбите во Нов Белград. На 3 јуни 1968 година, тој почнува да го пишува својот тестамент, а истовремено ја раскажува својата животна приказна. Откако ќе слушне дека градот планира да ја урне неговата омилена зграда Симонида, Арсение го искористува отсуството на Катарина и излегува надвор од својот дом, првпат по 27 години.<ref>Borislav Pekić, ''Hodočašće Arsenija Njegovana''. Beograd: Laguna, 2014, стр. 9-53.</ref> * ''Втора глава'': Штом стапнува на улицата, Арсение се зачудува од тоа дека градот не се променил премногу. Тогаш, тој се сеќава на бомбардирањето на Белград за време на [[Втората светска војна]], кога дел од неговите згради биле оштетени. Потоа му се враќаат спомените на [[27 март]] [[1941]] година, кога тргнал на лицитацијата на необичната куќа Ники, која долго време ја посакувал. Меѓутоа, на патот до куќата, тој случајно се нашол меѓу демонстрантите кои протестирале против приклучувањето на [[Кралство Југославија|Југославија]] кон [[Тројниот пакт]] при што, во занесот, дури одржал и говор против [[Банка|банките]]. Потоа, во пресметката меѓу демонстрантите, Арсение бил тешко повреден, по што следувал долг период на заздравување при што тој постепено ја загубил волјата да излегува надвор од својот дом, а своите работи им ги препуштил на сопругата Катарина и на [[адвокат]]от Голован. Понесен од споменот на Ники, Арсение оди да ја види својата омилена куќа, но открива дека таа е урната. За да се запознае со нејзината судбина, тој го посетува нејзиниот последен сопственик, но од него не може да добие корисни [[информации]], зашто тој е тешко болен. Кога пристигнува до својата омилена куќа Симонида, Арсение гледа дека таа е иселена и се наоѓа во многу лоша состојба. Тогаш, тој случајно го среќава поранешниот домар на Симонида, Томаж Шомоѓи и нему му издава одредени упатства за поправка на зградата. Истовремено, Арсение носи одлука повторно да ја преземе грижата за имотот во своите раце.<ref>Borislav Pekić, ''Hodočašće Arsenija Njegovana''. Beograd: Laguna, 2014, стр. 54-253.</ref> * ''Трета глава'': Понесен од желбата лично да ја види новата населба што се гради, Арсение оди во [[Нов Белград]] и таму се наоѓа во центарот на борбата меѓу војската и побунетите студенти. Притоа, нему му се враќаат спомените од 1919 година, кога за малку ќе бил убиен од [[болшевици]]те во [[Вороњеж]] и, мислејќи дека во градот почнува болшевичка [[револуција]], тој го убива ранетиот водач на студентите. Потоа, уплашен од почетокот на револуцијата, тој носи одлука да се затвори во својот дом и да напише [[тестамент]].<ref>Borislav Pekić, ''Hodočašće Arsenija Njegovana''. Beograd: Laguna, 2014, стр. 254-285.</ref> * ''Четврта глава'': Откако се враќа дома, Арсение ја испраќа сопругата на бања, а за него се грижи мадам Фуко. Една ноќ, тој станува, се затвора во својот кабинет и почнува да ги пишува тестаментот и својот [[животопис]]. Тој формира неколку фондови кои им ги посветува на својата сопруга, на домарот Шомоѓи, на мадам Фуко, на убиениот студентски водач итн., а најголемиот дел од имотот му го остава на својот внук, [[архитект]]от Исидор, затоа што знае дека тој добро ќе се грижи за зградите. Истовремено, во своите белешки, Арсение ги опишува лошите односи со брат му Ѓорѓие, како и скандалот за време на погребот на стрико му Константин, за чија [[смрт]] бил обвинет тој. Исто така, Арсение почнува да го преиспитува својот живот, но тогаш умира од [[срцев удар]], оставајќи ја недовршената реченица: ''Tout cela... est... UN... MOD...“<ref>Borislav Pekić, ''Hodočašće Arsenija Njegovana''. Beograd: Laguna, 2014, стр. 286-332.</ref> * ''Post scriptum'': Во овој дел, авторот на романот опишува како ги пронашол и ги преработил записите на Арсение Негован. Исто така, тој дава и дополнителни [[информации]] за неговата смрт, за смртта на Исидор и за [[национализација]]та на имотот на Арсение.<ref>Borislav Pekić, ''Hodočašće Arsenija Njegovana''. Beograd: Laguna, 2014, стр. 333-339.</ref> ==Осврт кон романот== Романот има форма на пронајден ракопис во кој, од перспективата на главниот јунак се прикажани некои важни историски настани: демонстрациите од [[27 март]] [[1941]] година, бомбардирањето и окупацијата на Белград во [[Втора светска војна|Втората светска војна]], доаѓањето на [[комунисти]]те на власт и [[национализација]]та, како и студенстките протести од 1968 година. Притоа, во романот, [[историја]]та е претставена како ирониска структура која покажува како повторените секвенци од минатото во животот на главниот јунак се претвораат во исмејување на [[Идеологија|идеолошките]] и утописките проекти. Во таа улога, главниот лик се претвора во протагонист на [[Трагедија|траги]]-[[фарса]] во која неговиот судир со историјата, која не ја разбира и не ја прифаќа, истовремено е комична и гротескна.<ref>Петар Пијановић „Фантастични реализам Борислава Пекића“; во: Борсилав Пекић, ''Ходочашће Арсенија Његована''. Београд: Завод за уџбенике и наставна средства, 2004, стр. 311.</ref> Инаку, некои ликови од овој роман се појавуваат и во подоцнежните дела на Пекиќ, а историјата на целата лоза Њаго/Његован е предмет на романот „[[Златното руно]]“.<ref>Никола Милошевић „Борислав Пекић и његова митомахија“, во: ''Одабрана дела Б. Пекића'', прва књига, Београд, 1984, стр. 39.</ref> Во 2004 година, по повод педесетогодишнината од [[НИН-ова награда|НИН-овата награда]], „Поклонението на Арсение Негован“ бил рангиран на петтото место на списокот на романите кои ја добиле оваа книжевна награда. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Борислав Пекиќ]] [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Југословенски романи]] [[Категорија:Книги од 1970 година]] [[Категорија:Романи наградени со НИН-овата награда]] [[Категорија:Изданија на Лагуна]] m24atb4f3b57dpl5arml8aqgb5qoksw 0 1208967 5590873 5519886 2026-07-12T10:42:24Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5590873 wikitext text/x-wiki {{taxobox | name = Горун | image = Quercus_petraea_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-118.jpg | image_caption = Горун |image2= | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Magnoliophyta]] | unranked_classis = [[Magnoliopsida]] | unranked_ordo = | ordo = [[Fagales]] | familia = [[Fagaceae]] | genus = ''[[Quercus]]'' | sectio = ''[[Quercus section Quercus|Quercus]]'' | species = '''''Q. petraea''''' | binomial = ''Quercus petraea '' | binomial_authority = [[Liebl.]] |range_map = Quercus petraea - range in Europe by Boratynski.png |range_map_caption = Распространетост на горунот |synonyms_ref= |synonyms= {{collapsible list|bullets = true |''Quercus robur'' var. ''petraea'' <small>-{Matt}-.</small> |''Quercus brevipedunculata'' <small>-{Cariot & St.-Lag}-.</small> |''Quercus calcarea'' <small>-{Troitsky}-</small> |''Quercus columbaria'' <small>-{Vuk}-.</small> |''Quercus coriacea'' <small>-{Bechst}-.</small> |''Quercus coronensis'' <small>-{Schur}-</small> |''Quercus decipiens'' <small>-{Behlen}-</small> |''Quercus dispar'' <small>-{[[Constantine Samuel Rafinesque|Raf]]}-.</small> |''Quercus durinus'' <small>-{Raf}-.</small> |''Quercus erythroneura'' <small>-{Vuk}-.</small> |''Quercus esculus'' <small>-{[[Карл фон Лине|L]]}-.</small> |''Quercus longipetiolata'' <small>-{Schur}-</small> |''Quercus mas'' <small>-{Thore}-</small> |''Quercus mespilifolia'' <small>-{Wallr}-.</small> |''Quercus peraffinis'' <small>-{Gand}-.</small> |''Quercus petiolata'' <small>-{Schur}-</small> |''Quercus regalis'' <small>-{Burnett ex Endl}-.</small> |''Quercus sessilis'' <small>-{Ehrh. ex Schur}-</small> |''Quercus spathulifolia'' <small>-{Vuk}-.</small> |''Quercus sphaerocarpa'' <small>-{Vuk}-.</small> |''Quercus sublobata'' <small>-{Kit}-.</small> |''Quercus huguetiana'' <small>-{(Franco & G.López) Rivas Mart}-.</small> |''Quercus colchica'' <small>-{Czeczott}-</small> |''Quercus dshorochensis'' <small>-{K.Koch}-</small> |''Quercus hypochrysa'' <small>-{Steven}-</small> |''Quercus iberica'' <small>-{Steven ex M.Bieb}-.</small> |''Quercus kochiana'' <small>-{O.Schwarz}-</small> |''Quercus kozlowskyi'' <small>-{Woronow ex Grossh}-.</small> |''Quercus lamprophyllos'' <small>-{K.Koch}-</small> |''Quercus polycarpa'' <small>-{Schur}-</small> |''Quercus sorocarpa'' <small>-{Woronow ex Maleev}-</small> |''Quercus szowitzii'' <small>-{Wenz}-.</small> |''Quercus abietum'' <small>-{Kotschy ex A.DC}-.</small> |''Quercus cedrorum'' <small>-{Kotschy}-</small> |''Quercus ibicis'' <small>-{Kotschy ex A.DC}-.</small> |''Quercus pinnatiloba'' <small>-{K.Koch}-</small> |''Quercus subalpina'' <small>-{Kotschy ex A.DC}-.</small> |''Quercus tergestina'' <small>-{Wenz}-.</small> |}} }} '''Горун''' ({{langx|la|Quercus petraea}}) — вид планински [[даб]] <ref>{{ДРМЈ|Горун}}</ref>. Ова листопадно [[дрво]] е од [[род (биологија)|родот]] [[даб]]ови, семејство [[буки]] (''Fagaceae''). ==Распространетост== Горунот е многу распространет европски вид со ареал нешто помал од оној на [[стежер]]от. Распространет е во западна, средна, дел во северна и источна [[Европа]]. Северната граница на неговиот ареал во [[Норвешка]] допира до 60° северна [[географска ширина]]. Го нема на [[Сицилија]], [[Сардинија]] и јужна [[Шпанија]]. Источната граница се протега од југот на [[Шведска]], низ [[Полска]] до [[Црно Море|Црното Море]]. Делумно го има и во западна [[Азија]]. Избегнува области со [[континентална клима]].<ref name=vukicevic /> ==Опис== Горунот е високо дрво, достигнува [[висина]] од 30 до 40 [[м]] и [[пречник]] на [[стебло]]то 1-3 м. Стеблото е порамно и поправилно од она на [[стежер]]от. [[Крошна]]та е импозантна, густа и прилично правилна, нешто потесна и поправилна од онаа на стежерот. Достигнува старост 600-700 години.<ref name = vukicevic>{{Наведена книга | last = Вукићевић | first = Емилија | authorlink = | title = Декоративна дендрологија | publisher = Привредно финансијски водич | series = | volume = 781 | edition = 2 | date = 2005 | location = Београд | pages = 272-304 | language = | url = | doi = | id = |isbn = | mr = | zbl = | jfm = }}</ref> [[Кора (ботаника)|Кората]] на стеблото во младоста е жолтеникава, тенка и мазна, а кај постарите стебла е белузлаво сива, избраздена, испукана по надолжни бразди и лушпеста. Потенка е и поплитко испукана во однос на кората на стежерот.<ref name=vukicevic /><ref name=lanzara>{{Наведена книга |first=Paola |last=Lanzara |title=Drveće |year=1982 |publisher=Mladinska knjiga |location=Zagreb}}</ref><ref name="HrastSrbija">{{наведена книга|title=Hrast kitnjak (''Quercus petraea'' agg. Ehrendorfer 1967) u Srbiji|year=2007|publisher=Udruženje šumarskih inženjera i tehničara Srbije : Šumarski fakultet Univerziteta|location=Beograd|isbn=978-86-7299-134-5|pages=}}</ref> [[Пупка|Пупките]] се кафеави, голи, конусно зашилени. Листовите се доста симетрични, долги 8-12 см, широки 6-7 см, елиптични до обратно јајчести. По ободот се шпицести, со 4-8 шпицови чии врежувања се поостри и посиметрични во однос на стежерот. Младите лисје се малку влакнести, подоцна крути, кожести и голи. [[Лисна петелка|Петелка]]та на листот е долга 15-40 мм.<ref name=vukicevic /> Лицето на листот е сјајно зелено, опачината посветло. Листовите кои се развиваат во сенка се помалку крути од оние изложени на сонце.<ref name=lanzara /> [[Плод]]от е [[желад]], доста варијабилен, но пократок и подебел од желадот на дабот стежер (долг 1,5-4 см, широк 1-2,5 см), на кратка дршка или седечки (без дршка). Растат во група од 2 до 5. [[Купула]]та е со рамен обод, лушпите збиени, поиспупчени и повлакнести во однос на стежерот. Во купулата желадот е до 1/3 од должината, јајчесто елипсест, без темни пруги. Разлистува и цути во средината на пролетта, нешто подоцна од стежерот.<ref name=vukicevic /> <gallery> Quercus petraea tronc.jpg|Кора 20140211Quercus petraea4.jpg|Пупки 20140525Quercus petraea3.jpg|Листови Acorns - Quercus petraea.jpg|Желад </gallery> == Живеалиште == Горунот расте на ридски терени. Горната граница на распространетост оди до 1360 м [[надморска висина]] во јужен [[Тирол]]. Во допирните подрачја со буката, обично расте на топлите, претежно јужни експозиции.<ref name=vukicevic /> Во поглед на барањата за тло, далеку е поскромен од стежерот. Најмногу успева на свежи земјишта, но не поднесува влажни. Слабо расте на варовничка подлога, но успева на плитки и скелетни, ,<ref name=phytocenological>{{Наведено списание |first1=Раде |last1=Цвјетићанин |first2=Оливера |last2=Кошанин |first3=Милун |last3=Крстић |first4=Марко |last4=Перовић |first5=Маријана |last5=Новаковић-Вуковић |title=ФИТОЦЕНОЛОШКЕ И ЕДАФСКЕ КАРАКТЕРИСТИКЕ ШУМА ХРАСТА КИТЊАКА НА МИРОЧУ У СЕВЕРОИСТОЧНОЈ СРБИЈИ |journal=Гласник Шумарског Факултета |year=2013 |volume=107 |pages=27-56}}</ref> како и на кисели земјишта.<ref name=vukicevic /> [[Хелиофите|Хелиофилна]] Одговара му влажан ваздух. Не подноси касне мразеве.<ref name=lanzara /> == Болести на горунот == Првите записи за пропаѓање и сушење на разни видови дабови датираат од почетокот на 19 век. Од 80-тите години на 20 век почнало интензивно сушење на шуми во Европа (т.н. „нов тип на сушење“), и тоа прво на четинарите, а потоа и на листопадните. Меѓу дабовите посебно осетлив се покажал горунот чие сушење во послаб или појак интензитет е забележено во сите европски земји и покажува тенденција на понатамошно ширење. Поголемиот број стручњаци и научници се сложува дека не постои само еден причинител, туку дека на процесот на сушење влијаат повеќе фактори од абиотична и биотична природа. Меѓу овие фактори посебно значење им се припишува на паразитните габи (''[[пепелници]]'' и габи кои се развиваат во спроводните садови ''трахеомиокози''), штетните инсекти (особено ''дефолијаторите''), на директните или индиректните влијанија на [[аерозагадување]]то, глобалната промена на климата ([[глобално загревање]], остри и ладни зими и сушни лета), кои сите влијаат и доведуваат до постојани промени во шумските [[екосистем]]и. == Употреба == [[Податотека:Altersvergleich.jpg|200px|мини|десно|Дрво на горун]] [[Податотека:Pannage in the New Forest.JPG|200px|мини|десно|"Желадење" на свињи.]] [[Дрво (материјал)|Дрвото]] на горунот е квалитетно и ценето. Беликата е жолтеникаво бела боја, тесна, широка 1 до 3 см, а срцевината светложолтеникава кафеава. Дрвото е фино, некогаш со неправилна текстура. Прстените на прираст се маркантни. Правилното менување на светлото и темното дрво на пресекот на стеблото овозможува совршена реконструкција на хронологијата на [[год]]овите, а со тоа и климатските услови во поедини периоди од животот на дрвото. Се употребува, меѓу другото, за изработка на греди, подни облоги, мебел, опремување на ентериери и во бродоградбата.<ref name=lanzara /> Во 19 век во Србија се применувал екстензивен начин на товење свињи со т.н. „желадење на свињите“ во дабовите и буковите шуми.<ref name=stocarstvo>{{Наведена мрежна страница |first=Đorđo |last=Dušanović Pasello |title=Žir kao dopunsko hranivo za životinje |url=http://www.stocarstvo.com/saradnja/gaus_agencija/zir_hranivo.htm |publisher=GAUS Agencija |accessdate=2018-10-14 |archive-date=2020-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916025304/http://www.stocarstvo.com/saradnja/gaus_agencija/zir_hranivo.htm |url-status=dead }}</ref> Денес овој начин на исхрана е особено популарна во [[органско земјоделство|органското земјоделство]]. Дабовиот желад се употребувал и во човечката исхрана од дамнина. Било утврдено дека желадите од стежерот и горунот се користеле во исхраната уште од [[неолит]]от. Желадите од многу видови дабови, па така и од горунот, се богати со [[скроб]], [[шеќер]], [[белковина|белковини]], [[маст]]и, [[Смола]] и [[танин]]. Јадливоста на желадите зависи токму од содржината на танин во нив. Големата содржина на танин резултира со горок вкус на плодовите и ја ограничува нивната природа во човечката исхрана. Горунот спаѓа во видовите чиј желад има мала содржина танин, а доста скроб. Желадите и денес се користат во исхраната на поборниците на природна исхрана, а може да се користат печени како питомите костени, како пире, сомелени во брашно како додаток на лебот или пржен и мелен како замена за кафе. Во Германија и денес е познат изразот "желадово кафе" (Eichelkaffe).<ref name=grlic>{{Наведена книга |first=Ljubiša |last=Grlić |title=Enciklopedija samoniklog jestivog bilja |year=1986 |publisher=August Cesarec |location=Zagreb |pages=83-85}}</ref> Кората на горунот и стежерот (''Cortex Quercus'') служи во медицината како средство за стегање, плакнење и запирање на крвавењето.<ref name="hrven">{{Наведена мрежна страница |title=Hrast |url=http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=26315 |work=Hrvatska enciklopedija |publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža |accessdate=}}</ref> По потреба може да се употреби и како [[антидот]] при труење со тешки метали. Се собира во рана пролет, пред разлистување, или во есен, по паѓањето на лисјата и тоа само сосема мазна кора од млади стебла или гранки.<ref name="fitoterapija">{{Наведена книга |first=Јован |last=Туцаков |title=Лечење биљем : фитотерапија |year=1984 |publisher=Рад |location=Београд |pages=664-665}}</ref> Дабовите шуми се живеалиште на кои најдобро успеваат [[тартуф]]и, што често може да има големо економско значење. Тартуфите најдобро растат во [[симбиоза]] со корењата на дабовите горун и стежер.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Tartufi |url=http://www.tartufi.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=48&Itemid=59&lang=hr |accessdate=}}</ref> == Значење во озеленувањето == • Со оглед на големината на возрасните единки, горунот е вид кој главно се сади на големи зелени површини. Забележени се повеќе варијанти и форми. Меѓу најчесто одгледуваните укрсни форми се: * ''Quercus petraea 'Columna''' - хабитус валчест, листовите тесни, сивкаво зелени, слабо и неправилно шпицести; * ''Quercus petraea 'Laciniata''' - листовите длабоко врежани; * ''Quercus petraea 'Mespilifolia''' – листовите на гранките од првиот ред темнозелени, сјајни, скоро цел обод, зашилени на врвот; * ''Quercus petraea 'Purpurea''' - младите листови мрко пурпурни, подоцна црвеникаво сиво зелени со црвени нерви.<ref name=vukicevic /> <gallery> Sessile oak.jpg|''Quercus petraea 'Laciniata''' - лист Jumet (Bivort) AR2bJPG.jpg|''Quercus petraea 'Mespilifolia''' - лист </gallery> ==Поврзано== * [[Даб]] * [[Стежер (даб)|Стежер]] * [[Цер (даб)|Цер]] * [[Сладун]] * [[Дрво (материјал)]] * [[Желад]] ==Наводи== {{наводи}} == Литература == * {{Наведена книга | last = Вукићевић | first = Емилија | authorlink = | title = Декоративна дендрологија | publisher = Привредно финансијски водич | series = | volume = 781 | edition = 2 | date = 2005 | location = Београд | pages = 272-304 | language = | url = | doi = | id = |isbn = | mr = | zbl = | jfm = }} * {{Наведена книга|first=Paola|last=Lanzara|title=Drveće|year=1982|publisher=Mladinska kwiga|location=Zagreb}} == Надворшни врски == {{портал|Биологија}} {{Ризница-врска|Quercus petraea}} {{wikispecies|Quercus petraea}} {{Taxonbar}} [[Категорија:Даб]] [[Категорија:Листопадни дрва]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Дендрологија]] [[Категорија:Шумарство]] [[Категорија:Хортикултура]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] e3165rdpnijki2ycv6krenhit96w10t 5590876 5590873 2026-07-12T10:46:43Z P.Nedelkovski 47736 5590876 wikitext text/x-wiki {{taxobox | name = Горун | image = Quercus_petraea_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-118.jpg | image_caption = Горун |image2= | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Magnoliophyta]] | unranked_classis = [[Magnoliopsida]] | unranked_ordo = | ordo = [[Fagales]] | familia = [[Fagaceae]] | genus = ''[[Quercus]]'' | sectio = ''[[Quercus section Quercus|Quercus]]'' | species = '''''Q. petraea''''' | binomial = ''Quercus petraea '' | binomial_authority = [[Liebl.]] |range_map = Quercus petraea - range in Europe by Boratynski.png |range_map_caption = Распространетост на горунот |synonyms_ref= |synonyms= {{collapsible list|bullets = true |''Quercus robur'' var. ''petraea'' <small>-{Matt}-.</small> |''Quercus brevipedunculata'' <small>-{Cariot & St.-Lag}-.</small> |''Quercus calcarea'' <small>-{Troitsky}-</small> |''Quercus columbaria'' <small>-{Vuk}-.</small> |''Quercus coriacea'' <small>-{Bechst}-.</small> |''Quercus coronensis'' <small>-{Schur}-</small> |''Quercus decipiens'' <small>-{Behlen}-</small> |''Quercus dispar'' <small>-{[[Constantine Samuel Rafinesque|Raf]]}-.</small> |''Quercus durinus'' <small>-{Raf}-.</small> |''Quercus erythroneura'' <small>-{Vuk}-.</small> |''Quercus esculus'' <small>-{[[Карл фон Лине|L]]}-.</small> |''Quercus longipetiolata'' <small>-{Schur}-</small> |''Quercus mas'' <small>-{Thore}-</small> |''Quercus mespilifolia'' <small>-{Wallr}-.</small> |''Quercus peraffinis'' <small>-{Gand}-.</small> |''Quercus petiolata'' <small>-{Schur}-</small> |''Quercus regalis'' <small>-{Burnett ex Endl}-.</small> |''Quercus sessilis'' <small>-{Ehrh. ex Schur}-</small> |''Quercus spathulifolia'' <small>-{Vuk}-.</small> |''Quercus sphaerocarpa'' <small>-{Vuk}-.</small> |''Quercus sublobata'' <small>-{Kit}-.</small> |''Quercus huguetiana'' <small>-{(Franco & G.López) Rivas Mart}-.</small> |''Quercus colchica'' <small>-{Czeczott}-</small> |''Quercus dshorochensis'' <small>-{K.Koch}-</small> |''Quercus hypochrysa'' <small>-{Steven}-</small> |''Quercus iberica'' <small>-{Steven ex M.Bieb}-.</small> |''Quercus kochiana'' <small>-{O.Schwarz}-</small> |''Quercus kozlowskyi'' <small>-{Woronow ex Grossh}-.</small> |''Quercus lamprophyllos'' <small>-{K.Koch}-</small> |''Quercus polycarpa'' <small>-{Schur}-</small> |''Quercus sorocarpa'' <small>-{Woronow ex Maleev}-</small> |''Quercus szowitzii'' <small>-{Wenz}-.</small> |''Quercus abietum'' <small>-{Kotschy ex A.DC}-.</small> |''Quercus cedrorum'' <small>-{Kotschy}-</small> |''Quercus ibicis'' <small>-{Kotschy ex A.DC}-.</small> |''Quercus pinnatiloba'' <small>-{K.Koch}-</small> |''Quercus subalpina'' <small>-{Kotschy ex A.DC}-.</small> |''Quercus tergestina'' <small>-{Wenz}-.</small> |}} }} '''Горун''' ({{langx|la|Quercus petraea}}) — вид планински [[даб]] <ref>{{ДРМЈ|Горун}}</ref>. Ова листопадно [[дрво]] е од [[род (биологија)|родот]] [[даб]]ови, семејство [[буки]] (''Fagaceae''). ==Распространетост== Горунот е многу распространет европски вид со ареал нешто помал од оној на [[стежер]]от. Распространет е во западна, средна, дел во северна и источна [[Европа]]. Северната граница на неговиот ареал во [[Норвешка]] допира до 60° северна [[географска ширина]]. Го нема на [[Сицилија]], [[Сардинија]] и јужна [[Шпанија]]. Источната граница се протега од југот на [[Шведска]], низ [[Полска]] до [[Црно Море|Црното Море]]. Делумно го има и во западна [[Азија]]. Избегнува области со [[континентална клима]].<ref name=vukicevic /> ==Опис== Горунот е високо дрво, достигнува [[висина]] од 30 до 40 [[м]] и [[пречник]] на [[стебло]]то 1-3 м. Стеблото е порамно и поправилно од она на [[стежер]]от. [[Крошна]]та е импозантна, густа и прилично правилна, нешто потесна и поправилна од онаа на стежерот. Достигнува старост 600-700 години.<ref name = vukicevic>{{Наведена книга | last = Вукићевић | first = Емилија | authorlink = | title = Декоративна дендрологија | publisher = Привредно финансијски водич | series = | volume = 781 | edition = 2 | date = 2005 | location = Београд | pages = 272-304 | language = | url = | doi = | id = |isbn = | mr = | zbl = | jfm = }}</ref> [[Кора (ботаника)|Кората]] на стеблото во младоста е жолтеникава, тенка и мазна, а кај постарите стебла е белузлаво сива, избраздена, испукана по надолжни бразди и лушпеста. Потенка е и поплитко испукана во однос на кората на стежерот.<ref name=vukicevic /><ref name=lanzara>{{Наведена книга |first=Paola |last=Lanzara |title=Drveće |year=1982 |publisher=Mladinska knjiga |location=Zagreb}}</ref><ref name="HrastSrbija">{{наведена книга|title=Hrast kitnjak (''Quercus petraea'' agg. Ehrendorfer 1967) u Srbiji|year=2007|publisher=Udruženje šumarskih inženjera i tehničara Srbije : Šumarski fakultet Univerziteta|location=Beograd|isbn=978-86-7299-134-5|pages=}}</ref> [[Пупка|Пупките]] се кафеави, голи, конусно зашилени. Листовите се доста симетрични, долги 8-12 см, широки 6-7 см, елиптични до обратно јајчести. По ободот се шпицести, со 4-8 шпицови чии врежувања се поостри и посиметрични во однос на стежерот. Младите лисје се малку влакнести, подоцна крути, кожести и голи. [[Лисна петелка|Петелка]]та на листот е долга 15-40 мм.<ref name=vukicevic /> Лицето на листот е сјајно зелено, опачината посветло. Листовите кои се развиваат во сенка се помалку крути од оние изложени на сонце.<ref name=lanzara /> [[Плод]]от е [[желад]], доста варијабилен, но пократок и подебел од желадот на дабот стежер (долг 1,5-4 см, широк 1-2,5 см), на кратка дршка или седечки (без дршка). Растат во група од 2 до 5. [[Купула]]та е со рамен обод, лушпите збиени, поиспупчени и повлакнести во однос на стежерот. Во купулата желадот е до 1/3 од должината, јајчесто елипсест, без темни пруги. Разлистува и цути во средината на пролетта, нешто подоцна од стежерот.<ref name=vukicevic /> <gallery> Quercus petraea tronc.jpg|Кора 20140211Quercus petraea4.jpg|Пупки 20140525Quercus petraea3.jpg|Листови Acorns - Quercus petraea.jpg|Желад </gallery> == Живеалиште == Горунот расте на ридски терени. Горната граница на распространетост оди до 1360 м [[надморска висина]] во јужен [[Тирол]]. Во допирните подрачја со буката, обично расте на топлите, претежно јужни експозиции.<ref name=vukicevic /> Во поглед на барањата за тло, далеку е поскромен од стежерот. Најмногу успева на свежи земјишта, но не поднесува влажни. Слабо расте на варовничка подлога, но успева на плитки и скелетни, ,<ref name=phytocenological>{{Наведено списание |first1=Раде |last1=Цвјетићанин |first2=Оливера |last2=Кошанин |first3=Милун |last3=Крстић |first4=Марко |last4=Перовић |first5=Маријана |last5=Новаковић-Вуковић |title=ФИТОЦЕНОЛОШКЕ И ЕДАФСКЕ КАРАКТЕРИСТИКЕ ШУМА ХРАСТА КИТЊАКА НА МИРОЧУ У СЕВЕРОИСТОЧНОЈ СРБИЈИ |journal=Гласник Шумарског Факултета |year=2013 |volume=107 |pages=27-56}}</ref> како и на кисели земјишта.<ref name=vukicevic /> [[Хелиофите|Хелиофилна]] Одговара му влажан ваздух. Не подноси касне мразеве.<ref name=lanzara /> == Болести на горунот == Првите записи за пропаѓање и сушење на разни видови дабови датираат од почетокот на 19 век. Од 80-тите години на 20 век почнало интензивно сушење на шуми во Европа (т.н. „нов тип на сушење“), и тоа прво на четинарите, а потоа и на листопадните. Меѓу дабовите посебно осетлив се покажал горунот чие сушење во послаб или појак интензитет е забележено во сите европски земји и покажува тенденција на понатамошно ширење. Поголемиот број стручњаци и научници се сложува дека не постои само еден причинител, туку дека на процесот на сушење влијаат повеќе фактори од абиотична и биотична природа. Меѓу овие фактори посебно значење им се припишува на паразитните габи (''[[пепелници]]'' и габи кои се развиваат во спроводните садови ''трахеомиокози''), штетните инсекти (особено ''дефолијаторите''), на директните или индиректните влијанија на [[аерозагадување]]то, глобалната промена на климата ([[глобално загревање]], остри и ладни зими и сушни лета), кои сите влијаат и доведуваат до постојани промени во шумските [[екосистем]]и. == Употреба == [[Податотека:Altersvergleich.jpg|200px|мини|десно|Дрво на горун]] [[Податотека:Pannage in the New Forest.JPG|200px|мини|десно|"Желадење" на свињи.]] [[Дрво (материјал)|Дрвото]] на горунот е квалитетно и ценето. Беликата е жолтеникаво бела боја, тесна, широка 1 до 3 см, а срцевината светложолтеникава кафеава. Дрвото е фино, некогаш со неправилна текстура. Прстените на прираст се маркантни. Правилното менување на светлото и темното дрво на пресекот на стеблото овозможува совршена реконструкција на хронологијата на [[год]]овите, а со тоа и климатските услови во поедини периоди од животот на дрвото. Се употребува, меѓу другото, за изработка на греди, подни облоги, мебел, опремување на ентериери и во бродоградбата.<ref name=lanzara /> Во 19 век во Србија се применувал екстензивен начин на товење свињи со т.н. „желадење на свињите“ во дабовите и буковите шуми.<ref name=stocarstvo>{{Наведена мрежна страница |first=Đorđo |last=Dušanović Pasello |title=Žir kao dopunsko hranivo za životinje |url=http://www.stocarstvo.com/saradnja/gaus_agencija/zir_hranivo.htm |publisher=GAUS Agencija |accessdate=2018-10-14 |archive-date=2020-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916025304/http://www.stocarstvo.com/saradnja/gaus_agencija/zir_hranivo.htm |url-status=dead }}</ref> Денес овој начин на исхрана е особено популарен во [[органско земјоделство|органското земјоделство]]. Дабовиот желад се употребувал и во човечката исхрана од дамнина. Било утврдено дека желадите од стежерот и горунот се користеле во исхраната уште од [[неолит]]от. Желадите од многу видови дабови, па така и од горунот, се богати со [[скроб]], [[шеќер]], [[белковина|белковини]], [[маст]]и, [[Смола]] и [[танин]]. Јадливоста на желадите зависи токму од содржината на танин во нив. Големата содржина на танин резултира со горок вкус на плодовите и ја ограничува нивната природа во човечката исхрана. Горунот спаѓа во видовите чиј желад има мала содржина танин, а доста скроб. Желадите и денес се користат во исхраната на поборниците на природна исхрана, а може да се користат печени како питомите костени, како пире, сомелени во брашно како додаток на лебот или пржен и мелен како замена за кафе. Во Германија и денес е познат изразот "желадово кафе" (Eichelkaffe).<ref name=grlic>{{Наведена книга |first=Ljubiša |last=Grlić |title=Enciklopedija samoniklog jestivog bilja |year=1986 |publisher=August Cesarec |location=Zagreb |pages=83-85}}</ref> Кората на горунот и стежерот (''Cortex Quercus'') служи во медицината како средство за стегање, плакнење и запирање на крвавењето.<ref name="hrven">{{Наведена мрежна страница |title=Hrast |url=http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=26315 |work=Hrvatska enciklopedija |publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža |accessdate=}}</ref> По потреба може да се употреби и како [[антидот]] при труење со тешки метали. Се собира во рана пролет, пред разлистување, или во есен, по паѓањето на лисјата и тоа само сосема мазна кора од млади стебла или гранки.<ref name="fitoterapija">{{Наведена книга |first=Јован |last=Туцаков |title=Лечење биљем : фитотерапија |year=1984 |publisher=Рад |location=Београд |pages=664-665}}</ref> Дабовите шуми се живеалиште на кои најдобро успеваат [[тартуф]]и, што често може да има големо економско значење. Тартуфите најдобро растат во [[симбиоза]] со корењата на дабовите горун и стежер.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Tartufi |url=http://www.tartufi.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=48&Itemid=59&lang=hr |accessdate=}}</ref> == Значење во озеленувањето == • Со оглед на големината на возрасните единки, горунот е вид кој главно се сади на големи зелени површини. Забележени се повеќе варијанти и форми. Меѓу најчесто одгледуваните укрсни форми се: * ''Quercus petraea 'Columna''' - хабитус валчест, листовите тесни, сивкаво зелени, слабо и неправилно шпицести; * ''Quercus petraea 'Laciniata''' - листовите длабоко врежани; * ''Quercus petraea 'Mespilifolia''' – листовите на гранките од првиот ред темнозелени, сјајни, скоро цел обод, зашилени на врвот; * ''Quercus petraea 'Purpurea''' - младите листови мрко пурпурни, подоцна црвеникаво сиво зелени со црвени нерви.<ref name=vukicevic /> <gallery> Sessile oak.jpg|''Quercus petraea 'Laciniata''' - лист Jumet (Bivort) AR2bJPG.jpg|''Quercus petraea 'Mespilifolia''' - лист </gallery> ==Поврзано== * [[Даб]] * [[Стежер (даб)|Стежер]] * [[Цер (даб)|Цер]] * [[Сладун]] * [[Дрво (материјал)]] * [[Желад]] ==Наводи== {{наводи}} == Литература == * {{Наведена книга | last = Вукићевић | first = Емилија | authorlink = | title = Декоративна дендрологија | publisher = Привредно финансијски водич | series = | volume = 781 | edition = 2 | date = 2005 | location = Београд | pages = 272-304 | language = | url = | doi = | id = |isbn = | mr = | zbl = | jfm = }} * {{Наведена книга|first=Paola|last=Lanzara|title=Drveće|year=1982|publisher=Mladinska kwiga|location=Zagreb}} == Надворшни врски == {{портал|Биологија}} {{Ризница-врска|Quercus petraea}} {{wikispecies|Quercus petraea}} {{Taxonbar}} [[Категорија:Даб]] [[Категорија:Листопадни дрва]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Дендрологија]] [[Категорија:Шумарство]] [[Категорија:Хортикултура]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] aj7mudsxwn31qpbz5gmjzsv2roi83zh 0 1208992 5590870 5590245 2026-07-12T10:40:34Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5590870 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Цер | status = | image = Quercus cerris folliage.jpg | image_width = 250п | image_caption = гранка со листови | regnum = [[Plantae]] | phylum = [[Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Fagales]] | familia = [[Fagaceae]] | genus = ''[[Даб|Quercus]]'' | sectio = ''[[Quercus (секција)|Quercus]]'' | species = '''''Q. cerris''''' | binomial = ''Quercus cerris'' | binomial_authority = [[Карл фон Лине|L.]] |range_map = Quercus cerris range.svg |range_map_caption = Распространетост на церо | synonyms= {{collapsible list|bullets = true |''Cerris australis'' <small>Raf.</small> |''Cerris austriaca'' <small>(Willd.) Raf.</small> |''Cerris crinita'' <small>(Lam.) Raf.</small> |''Cerris paliphleos'' <small>Raf.</small> |''Quercus aegilops'' <small>Scop.</small> |''Quercus ambrozyana'' <small>Simonk.</small> |''Quercus asplenifolia'' <small>A.DC.</small> |''Quercus austriaca'' <small>Willd.</small> |''Quercus cana'' <small>Steud.</small> |''Quercus crinita'' <small>Lam.</small> |''Quercus crispa'' <small>Steud.</small> |''Quercus echinata'' <small>Salisb. 1864 not Lam. 1779</small> |''Quercus frondosa'' <small>Mill.</small> |''Quercus frondosa'' <small>Steud.</small> |''Quercus haliphlaeos'' <small>Lam.</small> |''Quercus heterophylla'' <small>A.DC.</small> |''Quercus nicotrae'' <small>Lojac.</small> |''Quercus pseudocerris'' <small>Boiss.</small> |''Quercus ragnal'' <small>Lodd. ex Loudon</small> |''Quercus raynal'' <small>K.Koch</small> |''Quercus recurvisquamosa'' <small>St.-Lag.</small> |''Quercus secondatii'' <small>Steud.</small> |''Quercus thracica'' <small>Stef. & Nedjalkov</small> |''Quercus tournefortii'' <small>Willd.</small> |''Quercus tukhtensis'' <small>Czeczott</small> |''Quercus variegata'' <small>Lodd. ex Steud.</small> }}}} '''Цер''' ({{langx|la|Quercus cerris}}) – вид [[даб]]<ref>{{ДРМЈ|Цер}}</ref>. Церот е високо листопадно дрво. == Распространетост == Церот е [[Јужна Европа|јужноевропско]] и [[југозападна Азија|западноазиско]] дрво. Ареалот му се протега од [[Шпанија]] и [[Франција]] (каде е редок) на запад, преку [[Апенински Полуостров|Апенинскиот]] и [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] до [[Мала Азија]] и [[Сирија]] на исток. На север се протега до јужна [[Швајцарија]] и [[Австрија]], а најсеверно до [[Моравија]].<ref name="vukicevic">{{Наведена книга |last = Вукићевић |first = Емилија |title = Декоративна дендрологија |publisher = Привредно финансијски водич |series = |volume = |edition = 2 |year=2005 |location = Београд |pages=272-304 |id =}}</ref> == Опис == Церот долговечен вид и може да доживее 200 години. Достигнува висина од 30 до 35 метра и дебелина на стеблото од 1,3 м. Рано се развива дебела мртва [[кора (ботаника)|кора]] која е темносива, скоро црна, со длабоки надолжни пукнатини црвени на дното и ретки и тесни попречни. Младите гранчиња се влакнести, аглести, зеленикаво сиви.<ref name =vukicevic/><ref name=lanzara>{{Наведена книга|last=Lanzara|first=Paola|title=Drveće|year=1982|publisher=Mladinska kwiga|location=Zagreb}}</ref> [[Крошна]]та е густа, темна, со ширококонусен облик. [[Пупка|Пупките]] се доста ситни со бројни ситни, тесни јазичести ливчиња при основата, долги 2 см, карактеристични за церот. [[Лист]]овите се поединечни, наизменично распоредени. Имаат променлив облик, обично се долги 8-14 см и широки до 8 см, со 7-8 парови засеци или неправилно назабен обод. Пораснатиот лист е нежно кожест, на лице сјаен, со интензивна зелена боја, на опачината посветол и благо влакнест, особено околу нервите. [[Лисна петелка|Петелка]]та е долга 0,5-2,5 см. Разлистува нешто подоцна од [[стежер (даб)|стежерот]], на крајот на април или во текот на мај. Листовите остануваат на гранките до доцна есен.<ref name="vukicevic" /><ref name="lanzara" /> [[Цвет]]овите се еднополни, машките собрани во долги реси, а женските поединечни во групи по 2-5, на кратки дршки. Цвета истовремено со разлистувањето.<ref name="vukicevic" /><ref name="lanzara" /> [[Плод]]от е [[желад]], долг околу 4 см и широк околу 2 см, при врвот малку сплескан, со ситно избраздена површина по должината. До 1/3 или 1/2 е покриен со купулата. Купулата е покриена со кожести стипули (шубареста).<ref name="vukicevic" /><ref name="lanzara" /> <gallery> Quercus cerris bark BG 1.jpg|Длабоки пукнатини на кората, црвени на дното Цер - клонка.jpg|Карактеристични пупки Quercus cerris foliage Bulgaria 2.jpg|Кожести листови Цер - жълъд.jpg|Желад со „шубареста" купула </gallery> == Живеалиште == Церот претежно е ксеротермен вид, приспособен на субмедитеранската и умерено континенталната клима на југоисточна Европа. Најмногу му одговараат подлабоки, доста суви, слабо кисели земјишта. Церот сака светлина. Во висина расте повеќе од [[плоскач]]от како и од [[горун]]от.<ref name="vukicevic" /> == Поврзано == * [[Даб]] * [[Стежер (даб)|Даб стежер]] * [[Горун]] * [[Сладун]] * [[Дрво (материјал)]] * [[Желад]] == Наводи == {{наводи|30em}} == Литература == * {{Наведена книга |last = Вукићевић |first = Емилија |title = Декоративна дендрологија |publisher = Привредно финансијски водич |series = |volume = |edition = 2 |year=2005 |location = Београд |pages=272-304 |id =}} * {{Наведена книга |last=Grlić|first=Ljubiša|title=Enciklopedija samoniklog jestivog bilja|year=1986|publisher=August Cesarec|location=Zagreb|pages=83-85}} * {{Наведена книга|title=Šumarska enciklopedija. 1, A-Kos|year=1959|publisher=Grafički zavod Hrvatske|location=Zagreb|pages=79}} * {{Наведена книга |last=Lanzara|first=Paola|title=Drveće|year=1982|publisher=Mladinska kwiga|location=Zagreb}} == Надворешни врски == {{портал|Биологија}} {{Ризница-врска|Quercus cerris}} {{wikispecies|Quercus cerris}} * [http://www.gimnazijaso.edu.rs/gornje-podunavlje/biljke/sume/hrast-cer.php Cer - Quercus cerris] - Посетено на 1. 2. 2016. * [https://web.archive.org/web/20160202152051/http://www.zelenaenergija.org/clanak/grijanje-na-drva-kako-povecati-energetsku-iskoristivost-drveta/2540 Grijanje na drva - kako povećati energetsku iskoristivost drveta] - Посетено на 1. 2. 2016. * {{Наведено списание |first1=Добринка |last1=Јокић |first2=Владимир |last2=Николић |title=СТАБЛА-ЗАПИСИ |journal=Јутро |date=2012 |url=http://dobrojutro.info/sr/%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8 }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=09. 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Taxonbar}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Даб]] [[Категорија:Листопадни дрва]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Шумарство]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Украсни дрва]] 3ixxemkzcb1w8mqipmngyk6slff1x0e 0 1210922 5590669 5006299 2026-07-11T21:50:15Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590669 wikitext text/x-wiki '''„Пат околу светот за 80 дена“''' ([[англиски]]: ''Around the world in 80 days'') — американски [[филм]] од 2004 година, во [[режија]] на Френк Кораси. Главните улоги ги играат: [[Џеки Чен]], [[Стив Куган]], Сесил де Франс и Џим Бродбент, а во споредни улоги настапуваат и [[Арнолд Шварценегер]], [[Овен Вилсон]], [[Кети Бејтс]], [[Џон Клиз]] и самиот режисер. Филмот е „добитник“ на две награди за најлош филм и за најлош спореден глумец, а имал уште две други такви номинации.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0327437/awards?ref_=tt_awd IMDb, Around the World in 80 Days (2004), Awards (пристапено на 3.11.2018)]</ref> [[File:BerlinTournage80jours2.jpg|thumb|Дејствието на филмот е сместено во [[Gendarmenmarkt]] во Берлин во април 2003 година. Зградата е двојна како позадинска зграда надвор од лондонската Кралска академија на науките.]] ==Синопсис== Филеас Фог (го игра Куган) е ексцентричен англиски пронаоѓач, кој сонува да измисли машина со која ќе може да лета. Претседателот на [[Кралска академија|Кралската академија]], [[лорд]]от Келвин (го игра Бродбент) го предизвикува на опклада која Фог ја прифаќа, со цел да докаже дека може да го заврти светот за 80 дена. Тој заминува на пат со својот слуга, Кинезот кој се претставува како Паспарту (го игра Чен), а кој од [[Банка на Англија|Банката на Англија]] ја украл статуата на Буда, со намера да ја врати во своето село во Кина. Најпрвин, Фог и Паспарту одат во [[Париз]], каде ја запознаваат младата сликарка Моник ла Рош (ја игра де Франс), која им се придружува во патувањето. Потоа, тие заминуваат во [[Истанбул]], каде се принудени да му бидат гости на нарцисоидниот принц Хапи (го игра Шварценегер), кој сака да ја земе Моник за жена, но Паспарту и Фог успеваат да ја спасат. Во [[Индија]], Паспарту ѝ го открива својот вистински идентитет на Моник, кажувајќи ѝ дека мора да заминат во [[Кина]] за да ја врати статуата на [[Буда]]. Истовремено, нив ги напаѓа една кинеска банда која сака да им ја одземе статуата. Сепак, тие успеваат да стигнат во селото на Паспарту, а таму Фог дознава дека е измамен и сам заминува за [[Сан Франциско]], каде е орграбен и мора да живее како просјак. Меѓутоа, Паспарту и Моник доаѓаат по него и го извлекуваат од бедната положба, а додека патуваат низ пустината, тие ги среќаваат [[браќата Рајт]], кои им ги покажуваат своите нацрти на [[авион]]от. Во [[Њујорк]], тројцата патници во последне миг се качуваат на брод, а додека пловат кон [[Англија]], од материјалите на бродот конструираат авион и успеваат да слетаат точно пред Кралската академија. Таму ги пречекуваат многу луѓе, членовите на Академијата, но и [[полиција]]та. Фог и Паспарту се обвинети како крадци, но тогаш пристигнува [[кралицата Викторија]] (ја игра Бејтс) која го спасува Фог. Така, тој ја добива опкладата, а лордот Келвин е разобличен за сите измами.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0327437/ IMDb, Around the World in 80 Days (2004) (пристапено на 3.11.2018)]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2004 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на кинески јазик]] [[Категорија:Филмови со Овен Вилсон]] [[Категорија:Филмови со Џеки Чен]] [[Категорија:Филмови со Стив Куган]] [[Категорија:Филмови со Арнолд Шварценегер]] [[Категорија:Филмови со Кети Бејтс]] [[Категорија:Филмови со Џон Клиз]] [[Категорија:Филмови засновани на романи]] [[Категорија:Акциони филмови]] [[Категорија:Авантуристички филмови]] [[Категорија:Филмски комедии]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] 3c1cp9iobpwr5ieco9tnigld40qt3kz 0 1211308 5590781 4935119 2026-07-12T08:54:51Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590781 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Данило Николиќ | портрет = Danilo Nikolić.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден 1926 година}} | роден-место = [[Сплит]], {{Знаме|Кралство СХС}} | починал-дата = {{Датум на смрт|2016|2|6|1926||}} | починал-место = [[Белград]], {{знаме|Србија}} | починал-причина = | националност = | наставка = <!-- ова е наставка за полињата „Роден“ и „Починал“. ако го нема ова поле, ништо нема да се смени --> | наставка1 = <!-- ова е наставка само за полето „Роден“ --> | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = | занимање = [[книжевник]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = <!-- Додатно поле 1 --> | data1 = <!-- Податок за додатното поле 1 --> | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = <!-- Стил на додатните полиња --> }} [[File: Danilo Nikolić, a photograph by Rade Milisavljević.jpg|thumb|Данило Николиќ]] '''Данило Николиќ''' ([[Српски јазик|српски]]: ''Данило Николић'', [[Сплит]], 1926 - [[Белград]], [[6 февруари]] [[2016]]) - српски писател. ==Животопис== Данило Николиќ е роден во [[Сплит]], во 1926 година, а детството и младоста ги поминал во [[Метохија]]. Основното и средното [[образование]] ги завршил во [[Пеќ]], а дипломирал на Правниот факултет во [[Белград]]. Потоа, работел како соработник во [[Радио Белград]], напредувајќи од функцијата на уредник на културно-уметничките програми до уредник на драмската програма.<ref name="ReferenceA">Данило Николић, ''Фајронт у Гргетегу''. Београд: Нолит, 1998.</ref> ==Творештво== Николиќ е автор на неколку збирки раскази, книги за деца и [[роман]]и. Тој е застапен во неколку [[Антологија|антологии]] на повоените српски раскази и на српската [[сатира]]. Исто така, тој е автор и на неколку [[радио]]-драми и [[Телевизија|телевизиски]] драми. За романот „[[Кралица на забавата]]“ ги добил наградите „[[Борисав Станковиќ (награда)|Борисав Станковиќ]]“, „[[Бранко Ќопиќ (награда)|Бранко Ќопиќ]]“ и [[Нолитова награда|Нолитовата награда]]; за збирката раскази „[[Влегување во светот]]“ во 1997 година ја добил [[Андриќева награда|Андриќевата награда]]; а за романот „[[Фајронт во Гргетег]]“ ја добил [[НИН-ова награда|НИН-овата награда]] во 1998 година.<ref name="ReferenceA"/> ===Библиографија=== Николиќ е автор на следниве дела:<ref name="ReferenceA"/> * Мали пораки (''Мале поруке'') * Список на грешките (''Списак грешака'') * Список на заслугите (''Списак заслуга'') * Проветрување на владетелите (''Проветравање владара'') * Влегување во светот (''Улазак у свет'') * Враќање во Метохија (''Повратак у Метохију'') * Пат за пријателите (''Пут за пријатеље'') * Тие ги сакаа срните (''Они су волели срне'') * Некој часовник, некој будилник (''Неко сат, неко будилник'') * Сопственици на поранешната среќа (''Власници бивше среће'') * Фајронт во Гргетег (''Фајронт у Гргетегу'') * Кралица на забавата (''Краљица забаве'') == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Српски писатели]] [[Категорија:Родени во Сплит]] [[Категорија:Родени во 1926 година]] [[Категорија:Добитници на Андриќевата награда]] [[Категорија:Добитници на НИН-овата награда]] mzwno022vym1gtuvjgp5505z1jh48bn 0 1215353 5590563 5586635 2026-07-11T18:14:38Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590563 wikitext text/x-wiki {{Музичар|Background=solo_singer|Name=Сенида|Birth_name=Сенида Хајдарпашиќ|Origin=[[Црна Гора]]|Genre={{hlist|[[alternative R&B|R&B]]|[[trap music|trap]]}}|Occupation={{hlist|пејачка}}|Instrument=Вокал|Years_active=2010–present|Label={{hlist|[[Bassivity Music|Bassivity]]}}|Associated_acts={{hlist|}}}} '''Сенида Хајдарпашиќ''', позната е по нејзиното сценско име '''Сенида. Сенида''' ([[Љубљана]], [[9 април]] [[1985]]) — [[Словенија|словенечка]] пејачка, раперка и текстописец. Таа првично станала славна како членка на Muff. Во март 2018 година, таа го издала нејзиниот хит соло сингл ''Слаѓана,'' добивајќи популарност и признание во [[Србија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https:/ /www.vice.com/rs/article/8xk8kk/senidah-za-vice-otkriva-ko-je-sladana-i-da-li-planira-selidbu-u-srbiju|title=Senidah za Vice otkriva ko je Slađana i da li planira da se preseli u Srbiju|date=March 2018|publisher=Vice.com|language=sr}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://noizz.rs/nightlife/senidah-nasa-nova-opsesija/yrrssfh|title=Senidah - naša nova opsesija|date=August 2018|publisher=Noizz.rs|language=sr}}</ref> Истата година таа била потпишана во хип-хоп етикетата Bassivity Digital од [[Белград]], а исто така беше прикажана и на ''4 страни на светот'' од страна на Коби, саундтракот на популарниот филм " ''Јужен ветар"'' .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://noizz.rs/intervju/senidah-i-coby-za-noizz-o-odrastanju-devedesetih-i-juznom-vetru/efjcber|title=Senidah i Coby za Noizz o odrastanju devedesetih i Južnom Vetru|date=August 2018|publisher=Noizz.rs|language=sr}}</ref> Сенида е позната по нејзиниот длабок глас и уникатен изглед. [[File: Senidah - Europride 2022.jpg|thumb|right|Сенида]] === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година!! Режисер |- | ''Пустињом ''|| 2011 || Blaže Banjac |- |'' Веч од лајфа ''|| 2013 || Close2Art |- |'' Слађана'' || 2018 || Жига Радуљ |- |'' Бело'' || 2018 || Жига Радуљ |- |'' 4 стране света ''|| 2018 || Reksona |- | ''Ride'' || 2019 || Moonbase |- | ''Црно срце ''|| 2019 || Лазар Богдановиќ |- |'' Мишићи'' || 2019 || Кукла |- |'' Све бих'' || 2019 || CazzaNostra |- |'' Камиказа'' || 2019 || Љуба |- |''100%'' || 2019 || Shaho Casado |- | ''Само уживај ''|| 2020 || Немања Новаковиќ |- | ''Ко је ''|| 2020 || Senidah,Sašo Štih |- | ''Пијеш ''|| 2020 || Кукла |- | ''Viva Mahalla ''|| 2020 || Кукла |- | ''Дођи ''|| 2020 || Кукла |- | ''Replay''|| 2021 || Немања Новаковиќ |- | ''Балканка''|| 2021 ||Дилан Бенет,Жига Радуљ |- | ''Фама''|| 2021 || Анже Шкрубе |- | ''Бехуте''|| 2022 || Љуба |- | ''Јаднаја''|| 2022 ||Сенида |- | ''Друга страна''|| 2022 ||Игор Жечевиќ |- | ''Play With Heart''|| 2022 ||Gašper Pavli |- | ''Два прста''|| 2022 || Љуба |- | ''Заувек''|| 2022 || Љуба |- | ''Левел''|| 2023 || Анже Шкрубе |- | ''Сенида''|| 2023 || |- | ''Грех''|| 2024 || Анже Шкрубе |- | ''Делија''|| 2024 || Давид Јовановиќ |- | ''Ало ало''|| 2024 || Сенида |- | ''Иди гаде''|| 2024 ||Давид Јовановиќ |- | ''Омен''|| 2024 ||Сенида |- | ''Phuket''|| 2024 ||Сенида |- | ''Bandida''|| 2025 ||Анже Шкрубе |- | ''Булбуле''|| 2025||Драган Јереминов |- | ''Ти и ја''|| 2025 ||Анже Шкрубе |- | ''Чиста љубав''|| 2026 || |- | ''Све то сам ја''|| 2026 ||Анже Шкрубе |- | ''У мени је сунце''|| 2026 ||Анже Шкрубе |- | ''Амина''|| 2026 ||Анже Шкрубе |- | ''Sexy''|| 2026 ||Oneya |- | ''TBA''|| 2026 || |- | ''TBA''|| 2026 || |- | ''TBA''|| 2026 || |} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хајдарпашиќ, Сенида}} [[Категорија:Луѓе од Љубљана]] [[Категорија:Родени во 1985 година]] [[Категорија:Словенечки пејачи]] taomvsxdnjwh2wb8tqjnjfa74e4eab9 0 1220445 5590577 4818901 2026-07-11T19:01:53Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590577 wikitext text/x-wiki '''Поп Конрад''' (средината на {{римски|12}} век) бил [[поет]], кој го превел роландскиот збор на [[средногорногермански јазик]]. [[File:Ich haize der phaffe chunrat.jpg|mini|hochkant=1.3|Епилог на песната на Роланд: „Дали се забавував добро. За тоа сите размислуваме. Мислам дека ...“]] == Живот == Ништо не е познато од животот на Поп Конрад. Споменуван по име, тој е само во себе-слика како автор на песната на Роланд (1172): „Јас го фалам на Phaffe Chunrat“. Оваа рана хебрејска епизода е превод или адаптација на стариот француски шансон де Роланд (околу 1100). [[Категорија:Германски писатели]] 8kyklbam1dvovy9a4qvea4f1p1dvti9 0 1223774 5590902 5478124 2026-07-12T11:24:43Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправен поим, replaced: одгрмушк → олугрмушк 5590902 wikitext text/x-wiki {{внимание}}{{Speciesbox}} {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |''Nematanthus gregarius'' |- | colspan="2" style="text-align: center" |[[File:Nematanthus_gregarius_-_Kew_Gardens.JPG|безрамка]] |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Таксономија]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|врска=Template:Taxonomy/Nematanthus|edit]]</span> |- |Kingdom: |[[Растенија]] |- |''Clade'': |[[Васкуларни растенија|Трахеофити]] |- |''Clade'': |[[Скриеносеменици]] |- |''Clade'': |[[Евдикоти]] |- |''Clade'': |[[Астериди]] |- |Ред: |[[Усноцветовидни]] |- |Семејство: |[[Gesneriaceae]] |- |Род: |''[[Nematanthus]]'' |- |Вид: |<div class="species" style="display:inline">'''''N.&nbsp;gregarius'''''</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Биномна номенклатура]] |- | colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Nematanthus gregarius''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">[[Д. Л. Денхам]]<ref><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="99">[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-14001593 "''Nematanthus gregarius''"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="100">''[[Tropicos]]''. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="102">[[Missouri Botanical Gardens]] &#x2013; via [[The Plant List]].</span></cite></ref></div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |} '''''Nematanthus gregarius''''', '''растение за заглавување'''<ref name="RHSPF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/11444/Nematanthus-gregarius/Details|title=''Nematanthus gregarius''|work=www.rhs.org|publisher=Royal Horticultural Society|accessdate=3 January 2021}}</ref> или '''златна рипка''',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://garden.org/plants/view/114169/Goldfish-Plant-Nematanthus-gregarius/|title=Goldfish plant (Nematanthus gregarius)|work=Garden.org|publisher=The National Gardening Association|accessdate=16 January 2021}}</ref> е [[Вид (биологија)|вид]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|фамилијата]] ''Gesneriaceae'', роден во Бразил. Растејќи до 0,5 метри висок и 1 метар широк, тоа е заостанувачко [[повеќегодишно растение]] или [[полугрмушка]] со мали месести зимзелени лисја и сјајни портокалови цевчести цветови во лето. Цветовите нејасно личат на сабо по форма и златна рипка по боја, па оттука и [[Народно име|вообичаените имиња]]. Бидејќи не поднесува температури под {{Convert|10|C|F}}, во [[Умерена клима|умерените]] зони ова растение бара заштита од стакло. Често се гледа како домашно растение, во висечки кошеви кои ја истакнуваат неговата навика на заостанување. ''Нематантус грегариус'' ја доби наградата за заслуги на градината на Кралското хортикултурно друштво.<ref name="RHSPF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/11444/Nematanthus-gregarius/Details|title=''Nematanthus gregarius''|work=www.rhs.org|publisher=Royal Horticultural Society|accessdate=3 January 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.rhs.org.uk/Plants/11444/Nematanthus-gregarius/Details "''Nematanthus gregarius''"]. ''www.rhs.org''. </cite></ref><gallery> Податотека:Nematanthus gregarius1.jpg| Податотека:Nematanthus sp. 3.jpg| </gallery> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Бразил]] 9iamvtntq8igktwxbtl89zx1howypyn 0 1223841 5590550 5280771 2026-07-11T17:41:05Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590550 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Lorenz Büffel wearing a Wolfgang Petry shirt.jpg|мини|Лоренц Буфел во мајца со ликот на Волфганг Петри ]] '''Волфганг „Воле“ Петри''' (роден на [[22 септември]] [[1951]] година)<ref>[[BBC]] "[https://www.bbc.co.uk/music/artists/567c98c2-d2f6-4b7d-a6d7-af7c032ab2df/releases Wolfgang Petry Releases]"</ref> — [[Германија|германски]] музичар и текстописец роден во [[Келн]]. Во [[1997]] година, тој бил именуван за водечки музичар кој пее на германски јазик според графиконите на топ листите за таа година, со неговиот најуспешен албум ''Алес''. Ја освоил наградата за „Најдобар народен/поп артист“ доделена од „Ехо“ во 1997, 1998, 1999, 2000 и 2001 година. Добитник е на наградата „Златен Камертон“ во 1996, 1997, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003 и 2005 година за ''најуспешен германски соло глумец''. Во 1998 и 2006 година тој исто така ја освоил наградата „Платинска животна награда". == Личен живот == Петри е роден во [[Келн]] и пораснал таму. По смртта на неговиот татко кога имал 16 години, тој презел одговорност за својот 11-годишен брат. Петри добил и диплома од областа на механиката која ја стекнал додека патувал со својот бенд во Келн и околината. Се оженил за Роземари Ремлинг во [[1972]] година и добил син, Ахим Петри, две години подоцна. Ахим повторно ги снимил или направил нови изданија на некои од песните на неговиот татко. ==Наводи== {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{DNB-портал|120719495}} * {{Imdb име|0677908|Wolfgang Petry}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Петри, Волфганг}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1951 година]] [[Категорија:Луѓе од Келн]] [[Категорија:Германска музика]] anl8k142k8kk20eelclq1aeikm5zbj9 0 1232806 5590795 4723111 2026-07-12T09:14:40Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590795 wikitext text/x-wiki '''„Леб и страв“''' ([[српски]]: ''Хлеб и страх'') — [[роман]] на српскиот писател [[Милисав Савиќ]], првобитно објавен во 1991 година. Романот бил награден со [[НИН-ова награда|НИН-овата награда]], но една недела подоцна Савиќ ја вратил наградата, откако во списанието „[[НИН]]“ се појавил текст во кој биле нападнати авторот и неговото дело. Притоа, Савиќ ја вратил наградата „во името на одбраната на достоинството на писателската професија, како обид да се запре навалата од плукање во јавниот дијалог.“<ref name="Milisav Savić 2019">Milisav Savić, ''Hleb i strah''. Beograd: Laguna, 2019.</ref> [[File: Milisav Savic.jpg|thumb|Милисав Савиќ]] ==Содржина== Главен лик во романот е Миќа, одличен ученик од сиромашно, селско [[семејство]] во близината на [[Рашка]], кој во детството бил опседнат од големината и моќта на [[Јосип Броз Тито]]. Под дејство на американските [[филм]]ови, во март 1958 година, заедно со неколку другари, тој заминал на пат за [[САД,]] но нивното патување траело многу кратко, по што децата биле казнети. Петнаесет години подоцна, тој станал [[писател]], а неговиот другар Пижама (еден од најлошите ученици) веќе станал [[Политичка партија|партиски]] функционер. Во една прилика, тие двајца се сретнале во [[Њујорк]].<ref>Milisav Savić, ''Hleb i strah''. Beograd: Laguna, 2019, стр. 7-20.</ref> Во детството, Миќа не бил прифатен од другарите, поради тоа што бил мирен и посветен на учењето. Времето го поминувал чувајќи ги [[Говедо|говедата]] во [[село]]то, но притоа многу читал и така се зближил со градскиот [[библиотека]]р. Неговиот стрико бил стрелан од [[комунисти]]чката власт, како народен непријател, а вујко му бил двапати [[затвор]]ен поради исмејување на Тито. Кога станал писател, многу патувал низ светот и имал два пропаднати [[брак]]а.<ref>Milisav Savić, ''Hleb i strah''. Beograd: Laguna, 2019, стр. 21-66.</ref> Миќа се запишал во [[гимназија]]та во [[град]]от П., каде започнал да ги објавува своите први песни. Кога го напуштила неговата прва [[љубов]], тој се преселил во градот К., а таму се запознал со кафеанскиот живот кој многу се разликувал од светот на книгите кој го познавал Миќа. Таму, за првпат имал [[секс]]уален однос со една кафеанска пејачка, која му понудила да избегаат некаде заедно, но Миќа немал храброст да го направи тоа и повторно се вратил во градот П. Во 1968 година, работејќи како [[писател]] во [[Белград]], тој бил сведок на студентските демонстрации. Поради еден текст во кој ја критикувал власта паднал во немилост и неговиот школски другар Пижама (кој во меѓувреме направил успешна политичка кариера) го убедувал да даде оставка од работата. Во младоста, еднаш избегал од дома, но набргу бил вратен со полициска придружба, а оттогаш, во текот на целиот живот посакувал да стане одметник од секојдневниот живот, но никогаш немал доволно храброст да го направи тоа.<ref>Milisav Savić, ''Hleb i strah''. Beograd: Laguna, 2019, стр. 67-127.</ref> Додека бил гимназијалец, Миќа почнал на еден молер да му составува љубовни писма кои тој ѝ ги праќал на својата љубовница. Десет години подоцна, нејзиниот сопруг го обвинил Миќа како непријател на власта, поради што имал непријатности. Потоа, Миќа се преселил во Белград, каде бил сведок на политичкиот прогон на писателите кои го критикувале режимот. Во детството, Миќа бил уценуван од едно дете и бил принуден секојдневно да му носи јаболка. Во тоа време, вообичаена практика било учениците да се критикуваат себеси или своите родители. Многу подоцна, Миќа конечно го видел Тито, додека тој парадирал по улиците на Белград. Во 1980-тите, тој бил редовен гостин на повеќе странски [[универзитет]]и, како предавач по [[српски јазик]], а за време на неговиот престој во [[Лондон]] дознал за [[смрт]]та на татко му. Во 1982 година, Миќа се оженил по вторпат при што двапати ја напуштал сопругата и повторно се враќал. По четири години поминати во [[брак]], го напуштила сопругата, која умрела осамена во 1989 година.<ref>Milisav Savić, ''Hleb i strah''. Beograd: Laguna, 2019, стр. 128-179.</ref> ==Осврт кон романот== Повеќе српски писатели и критичари се искажале поволно за романот. Така, [[Јован Делиќ]] рекол дека романот „влегува во драгоцената низа куси романи во [[Српска книжевност|српската книжевност]]“; според [[Жарко Требјешанин]], романот „е исткаен од животните фрагменти, сочни, миризливи, набиени со емоции и со страсти“; а [[Марко Недиќ]] забележал дека романот претставува „прозно дело кое е истовремено комуникативно и многузначно, едноставно и автентично, и над сè, прозно дело кое непосредно зборува за човечката судбина во времето и за самото време“.<ref name="Milisav Savić 2019"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Книги од 1991 година]] [[Категорија:Дела на Милисав Савиќ]] [[Категорија:Романи наградени со НИН-овата награда]] [[Категорија:Изданија на Лагуна]] k8675dqr35zymnp471ejknx35p66zzj 0 1233006 5590784 5311469 2026-07-12T09:03:35Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590784 wikitext text/x-wiki '''„Во потпалубата: Cloaca maxima, сапунска опера, книга 1“''' ([[српски]]: ''У потпалубљу: Cloaca maxima, сапунска опера, књига 1'') - [[роман]] на српскиот писател [[Владимир Арсенијевиќ]], првобитно објавен од издавачката куќа „Рад“ во 1994 година.<ref>Vladimir Arsenijević, ''U potpalublju: Cloaca maxima, Sapunska opera, Knjiga 1''. Beograd: Laguna, 2016, стр. 7.</ref> За ова дело, авторот ја добил [[НИН-ова награда|НИН-овата награда]] за роман на годината. [[File: Vladimir Arsenijević at Krokodil 04 - cropped.jpg|thumb|Владимир Арсенијевиќ]] ==Содржина== Романот се состои од следниве делови:<ref>Vladimir Arsenijević, ''U potpalublju: Cloaca maxima, Sapunska opera, Knjiga 1''. Beograd: Laguna, 2016.</ref> * ''I Октомври 1991'': Во октомври 1991 година, секое попладне, раскажувачот неуспешно се обидува да [[Спиење|заспие]]. Неговата сопруга, Анѓела, е [[Бременост|бремена]] и тој нестрпливо го очекува раѓањето на синот. Една сабота, кај нив доаѓа Лазар, братот на Анѓела, кој добил покана за [[Мобилизација (војска)|мобилизација]] во [[армија]]та. Истовремено, и самиот раскажувачот живее во постојан страв од можноста да биде мобилизиран и одведен на фронтот. Во тоа време, во тек е крвавата [[Воен конфликт во Хрватска|војна во Хрватска]] и почнуваат првите жртви меѓу неговите пријатели.<ref>Vladimir Arsenijević, ''U potpalublju: Cloaca maxima, Sapunska opera, Knjiga 1''. Beograd: Laguna, 2016, стр. 43-79.</ref> * ''II Ноември 1991'': Во времето кога ја запознал, Анѓела била дилер на [[дрога]], а нејзиното тогашно момче отслужувало [[затвор]]ска казна во [[Швајцарија]]. Меѓутоа, по [[свадба]]та, таа се откажала од дрогата, решена да забремени. По добивањето на повикот, Лазар одлучува да го прифати и заминува на фронтот, а тоа предизвикува остра кавга меѓу Анѓела и нејзините родители. Набрзо, тие дознаваат дека Лазар бил убиен. Утредента, раскажувачот го среќава својот пријател Дејан, кој бил ранет на фронтот поради што му била ампутирана едната [[рака]]. Од кратката средба, тој дознава дека Дејан се обидува да ја надмине траумата и да започне нормален живот. За време на кремирањето на Лазар, раскажувачот има кратка [[секс]]уална авантура со една девојка, роднина на жена му. По [[Закоп|погребот]], неговите родители, кои живеат во едно [[село]] на [[Фрушка Гора]], остануваат во [[Белград]] при што татко му почнува редовно да го посетува, зближувајќи се со Анѓела.<ref>Vladimir Arsenijević, ''U potpalublju: Cloaca maxima, Sapunska opera, Knjiga 1''. Beograd: Laguna, 2016, стр. 81-125.</ref> * III Декември 1991: По смртта на Лазар настапува необичен мир во животот на Анѓела и нејзиниот сопруг, иако тој и понатаму се плаши од опасноста да биде мобилизиран. Неговиот пријател Дејан му предложува да тргуваат со детски маици, така што раскажувачот закажува деловни состаноци, со намера да му помогне на Дејан. По еден таков состанок, тој се враќа дома и патем го среќава Вања, некогашниот пејач во групата на Дејан, кој му кажува дека Дејан извршил [[самоубиство]]. Една недела подоцна, тој добива пакет со примероци од Дејановите маици, а Анѓела добива породилни контракции.<ref>Vladimir Arsenijević, ''U potpalublju: Cloaca maxima, Sapunska opera, Knjiga 1''. Beograd: Laguna, 2016, стр. 127-163.</ref> * ''Додаток: прилози'': Во првиот прилог, авторот ги набројува пријателите кои умреле во текот на 1989-1991 година поради различни причини: од [[леукемија]], од [[сида]], од [[дрога]] или извршиле [[самоубиство]]. Исто така, во вториот прилог, авторот ги набројува пријателите кои се иселиле во странство во текот на 1990 и 1991 година при што повеќето од нив имале тежок живот.<ref>Vladimir Arsenijević, ''U potpalublju: Cloaca maxima, Sapunska opera, Knjiga 1''. Beograd: Laguna, 2016, стр. 165-174.</ref> * ''Хронологија (октомври-декември 1991)'': Во овој дел (додаден во подоцнежните изданија), авторот дава кус приказ на најважните настани што се случиле на подрачјето на поранешната [[СФРЈ]] и во светот, во трите последни месеци на 1991 година.<ref>Vladimir Arsenijević, ''U potpalublju: Cloaca maxima, Sapunska opera, Knjiga 1''. Beograd: Laguna, 2016, стр. 175-188.</ref> ==Осврт кон делото== Во предговорот кон изданието на [[книга]]та од 2016 година, авторот го опишува настанувањето на романот: Бидејќи издавачката куќа „[[Рад (издавачка куќа)|Рад]]“ немала доволно [[пари]], печатарските трошоци ги финансирала мајката на сопругата на авторот. Романот претставува почеток на замислената тетралогија со наслов „[[Cloaca Maxima]]“, која настанала од истоимениот ракопис од 50 страници со кој во 1992 година Арсенијевиќ конкурирал на конкурсот на [[радио]]-станицата „Б92“. Основната идеја за романот потекнала од два паралелни процеси што се случувале во [[Белград]] кон крајот на 1980-тите: [[смрт]]та на многу млади луѓе и иселувањето во странство.<ref>Vladimir Arsenijević, ''U potpalublju: Cloaca maxima, Sapunska opera, Knjiga 1''. Beograd: Laguna, 2016, стр. 16.</ref> Во текот на есента-зимата 1991 година, постепено напредувал ракописот кој сè уште бил безимен,<ref>Vladimir Arsenijević, ''U potpalublju: Cloaca maxima, Sapunska opera, Knjiga 1''. Beograd: Laguna, 2016, стр. 37.</ref> а Арсенијевиќ формално започнал да го пишува романот во една [[сабота]], [[зима]]та 1992, дознавајќи за конкурсот на „Б92“, во налет на инспирација.<ref>Vladimir Arsenijević, ''U potpalublju: Cloaca maxima, Sapunska opera, Knjiga 1''. Beograd: Laguna, 2016, стр. 40-41.</ref> Иако книгата се продавала само во една книжарница, таа за кратко време станала популарна и следната година била наградена со НИН-овата награда за роман на годината, како единствената дебитантска книга која ја добила оваа награда.<ref>Vladimir Arsenijević, ''U potpalublju: Cloaca maxima, Sapunska opera, Knjiga 1''. Beograd: Laguna, 2016, стр. 7-8.</ref> Веднаш по објавувањето, романот „Во потпалубата“ стекнал култен статус и голема популарност. Притоа, романот бил продаден во повеќе десетици илјади примероци и бил преведен на 20 [[Јазик|јазици]]. Во рецензијата објавена во ''New York Times Book Review'' романот бил опишан како „многу личен, потресен роман“; според ''Times Literary Supplement'', делото „без сомнение, е напишано од срце“; а ''Village Voice'' го опишал со кованицата ''Serbspotting''.<ref>Vladimir Arsenijević, ''U potpalublju: Cloaca maxima, Sapunska opera, Knjiga 1''. Beograd: Laguna, 2016.</ref> Според зборовите на авторот, тој немал намера да напише [[Автобиографија|автобиографско]] дело, туку сакал да создаде надреалистичка белградска приказна со едноставен, дисциплиниран, напреден и поодговорен стил.<ref>Vladimir Arsenijević, ''U potpalublju: Cloaca maxima, Sapunska opera, Knjiga 1''. Beograd: Laguna, 2016, стр. 32-33.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Владимир Арсенијевиќ]] [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Книги од 1994 година]] [[Категорија:Романи наградени со НИН-овата награда]] [[Категорија:Изданија на Лагуна]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Србија]] 0u89ewjz10gi6gkjpkzd1i0fvca86ci 0 1233600 5590871 5559175 2026-07-12T10:41:46Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5590871 wikitext text/x-wiki {{speciesbox | name = Прнар | image = Quercus coccifera.jpg | genus = Quercus | display_parents = 2 | parent = Quercus sect. Cerris | species = coccifera | authority = [[Карл Линеј|Л.]] | range_map = Quercus coccifera range.svg | range_map_caption = Распространетост | synonyms_ref = <ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-172199 ThePlantList kew-172199 Quercus coccifera L.]</ref> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |''Ilex aculeata'' <small>Garsault</small> |''Quercus aquifolia'' <small>Kotschy ex A.DC.</small> |''Quercus arcuata'' <small>Kotschy ex A.DC.</small> |''Quercus brachybalanos'' <small>Kotschy ex A.DC.</small> |''Quercus calliprinos'' <small>Webb</small> |''Quercus chainolepis'' <small>Kotschy ex A.DC.</small> |''Quercus consobrina'' <small>Kotschy ex A.DC.</small> |''Quercus cretica'' <small>Raulin ex A.DC.</small> |''Quercus dipsacina'' <small>Kotschy ex A.DC.</small> |''Quercus dispar'' <small>Kotschy ex A.DC.</small> |''Quercus fenzlii'' <small>Kotschy</small> |''Quercus inops'' <small>Kotschy ex A.DC.</small> |''Quercus mesto'' <small>Boiss.</small> |''Quercus palaestina'' <small>Kotschy</small> |''Quercus pseudococcifera'' <small>Desf.</small> |''Quercus pseudorigida'' <small>Kotschy ex A.Camus</small> |''Quercus recurvans'' <small>Kotschy ex A.DC.</small> |''Quercus rigida'' <small>Willd.</small> |''Quercus rivasmartinezii'' <small>(Capelo & J.C.Costa) Capelo & J.C.Costa</small> |''Quercus sibthorpii'' <small>Kotschy ex Boiss.</small> |''Quercus valida'' <small>Kotschy ex A.DC. </small> |''Scolodrys rigida'' <small>(Willd.) Raf.</small> }} }} [[Податотека:Quercus coccifera - Kermes Oak -10.JPG|250px|мини|десно|Даб прнар во природно живеалиште во [[Турција]].]] [[Податотека:(Gemeine, gemein stechende, borststipflige) Stech-Eiche (Quercus coccifera).jpg|250px|мини|десно|Прнар во природни живеалишта (француско крајбрежје).]] '''Прнар''' ({{langx|la|Quercus coccifera}}) – вид [[даб]] што расте како шумјак, наменет за кастрење за добиточна храна.<ref>{{ДРМЈ|прнар}}</ref> Прнарот е зимзелено ниско дрво од родот [[даб]]ови, по потекло од [[Средоземје]]то. == Распространетост == Прнарот како самоник расте во јужна [[Европа]], [[Мала Азија]], северозападна [[Африка]],<ref name="missouribotanicalgarden">{{Наведена мрежна страница |title=Quercus coccifera |url=http://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?taxonid=280738&isprofile=0&s_cid=queue-9 |publisher=Missouri Botanical Garden |accessdate=12 декември 2016}}</ref> [[Сирија]] и [[Палестина]]. Неговиот ареал во Европа се простира долж целото [[Средоземје]], најмногу на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]], а потоа на југ на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]]. На [[Апенински Полуостров|Апенинскиот Полуостров]] го има во [[Апулија]], а мал ареал се простира и во [[Атлантски Океан|атлантското]] приморје. Извесна континенталност се гледа во продирањето во [[Шпанија]] и [[Македонија]]. Во [[Хрватска]] и [[Црна Гора]] се јавува долж брегот на [[Јадранско Море|Јадранското Море]].<ref name="vukicevic">{{harvnb|Vukićević|1993|p=282−283}}</ref><ref name="Šumarski list">{{Наведено списание |last1=Najvirt |first1=Željko |first2=Ante |last2=Miličević |first3=Šime |last3=Meštrović |title=Areal hrasta oštrike (Quercus coccifera l.) u zapadnom dijelu poluotoka Pelješca |journal=Šumarski list |date=јун 2008|volume=132 |issue=5-6 |url=http://hrcak.srce.hr/25854 |accessdate=|pages=253-258}}</ref> Во Македонија се простира до надморска висина од 670 метри, во [[Бугарија]] на јужните [[Родопи]] до 800 метри, а во [[Грција]] до 1.100 метри.<ref name="Šumarski list" /> == Опис == Прнарот е ниско, зимзелено [[дрво]]. Ретко достига висина од 10 м, со граден пречник на стеблото од 10 до 50 см. [[Кора (ботаника)|Кората]] на стеблото е густо и плитко испукана. Крошната е густа. Младите гранчиња се покриени со ѕвездести влакненца, а изданоците се ситни, скоро голи.<ref name="vukicevic" /> Кореновиот систем се одликува со јако развиен централен корен со бројни странични жили.<ref name="Moja bašta">{{Наведено списание |title=QUERCUS COCCIFERA L|journal=Moja bašta |url=http://www.mojabasta.com/atlas-biljaka/item/quercus-coccifera-l.html |accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303092951/http://www.mojabasta.com/atlas-biljaka/item/quercus-coccifera-l.html |archive-date=3 март 2017 |url-status=dead |df= }}</ref> [[Лист]]овите се ситни, долги 2 до 5, а некогаш и само 1 см, долгунесто јајчести. Кожести се, крути, со јака [[кутикула]] и голи, освен по нервите каде се видливи ситни влакненца. На лице се сјајни, зелени, на наличје бледо зелени. По ободот се брановити, трнливо назабени и повиен надолу. [[Лисна петелка|Петелката]] е долга 3 до 4 мм. Листовите на гранките остануваат 3−4 години.<ref name="vukicevic" /> [[Цвет]]овите се еднодомни и еднополни, собрани во [[соцветие|соцветија]]. Машките цветови се во висечки реси, а женските седечки, на кратки дршки. Цвета од март до мај.<ref name="missouribotanicalgarden" /> Плодот е кус и дебел [[желад]], долг до 3 см и широк до 1,5 см, со [[купула]] која е скоро седечка (без петелка). Купулата е прекриена со лушпи (стипули) кои се тврди, зашилени, оддалечени од основата. Желадот е една третина, или повеќе, во купулата. Созрева во август−септември втората година.<ref name="vukicevic" /> <gallery> Quercus coccifera (15).JPG|<small>Кора на стеблото</small> Quercus coccifera (9).JPG|<small>Лист</small> Quercus coccifera HRM.jpg|<small>Машки соцветија </small> Quercus coccifera MHNT.BOT.2008.1.15.jpg|<small>Плодови</small> </gallery> == Живеалиште == Прнарот е топлољубив вид, кој најдобро расте на присојни места. Поднесува и полусенка.<ref name="missouribotanicalgarden" /> Му одговараат сиромашни, најчесто варовнички земјишта, но се јавува и на силикатни. Со другите [[средоземна растителност|средоземни видови]] гради [[Макија|макии]] и [[Гарига|гариги]]<ref name="Šumarski list" /> Гради шумјаци со [[црн јасен]] на јадранскиот брег и со ''Coccifero-Carpinetum orientalis'' во јужна Македонија.<ref name="vukicevic" /> Има силна и трајна моќ за потерувања од пенушки и корени, па почесто се наоѓа на пенушки и корени, додека поединечни стебла добиени од семе, се многу ретки и може да се најдат главно во декоративни зелени површини.<ref name="Šumarski list" /> == Употреба == Во време на немаштија и глад и желадите од прнарите, како и желадите од многу други видови дабови, се користеле како храна. [[Податотека:QUERCUS COCCIFERA - AGUDA - IB-585 (Agalla sobre garric).JPG|223x223px|мини|лево|Крмузни (темноцрвени) чемери на лисјето на даб прнар]] Свежите лисја не би требало да се користата бидејќи танинот во нив делува на другите растенија како [[инхибитор]] на растот.<ref name="Plants For A Future" /> Во рамките на природниот ареал, прнарот може да се користи за формирање високи [[Жива ограда|живи огради]].<ref name="vukicevic" /> == Занимливости == * На дабјето често се јавуваат [[гали]], израстоци предизвикани од активности на ларви на разни инсекти. Инсектите живеат во овие гали и од нив црпат хранливи материи. Во галите на прнарот живеат [[штитести вошки]] од родот ''[[Кермес (инсект)|кермес]]'' (''[[Kermes vermilio]]''). Од телата на мртвите женки на овие инсекти се добива [[крмуз боја]] (темноцрвена).<ref name="missouribotanicalgarden" /> Името на видот ''coccifera'' потекнува од латинскиот збор coccum (алово црвено).<ref name="Priroda i biljke">{{Наведена мрежна страница |title=Oštrika |url=http://www.plantea.com.hr/ostrika/ |work=Priroda i biljke |accessdate=}}</ref> Од кората и семето, богати со танини, исто така се добива црна боја.<ref name="Plants For A Future">{{Наведена мрежна страница |title=Quercus coccifera - L|url=http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Quercus+coccifera |work=Plants For A Future |accessdate=12 декември 2016}}</ref> * Дабот прнар е заштитен вид на сите природни живеалишта во Хрватска од 9 мај 1969 година.<ref name="Šumarski list" /> == Наводи == {{наводи|30em}} == Литература == {{refbegin|2}} * {{Наведена книга |last=Vukićević |first=Emilija |title=Dekorativna dendrologija |year=1996 |publisher=Šumarski fakultet |location=Beograd |id=ISBN 978-86-7299-041-6}} * {{Наведена книга |last1=Lanzara |first1=Paola |first2=Mariella |last2=Pizzetti |title=Drveće |year=1982 |publisher=Mladinska knjiga |location=Ljubljana}} * Vojin Gligić, (1953), Etimološki botanički rečnik, Sarajevo: "Veselin Masleša" * {{Наведено списание |first=Constantinos N|last=Tsiouvaras |title=Ecology and Management of Kermes Oak (Quercus coccifera L.) Shrublands in Greece: A Review |journal=Journal of Range Management |date=новембар 1987|volume=40 |issue=6 |url=https://www.jstor.org/stable/3898877?seq=1#page_scan_tab_contents |accessdate= |pages=542-546}} {{refend}} == Надворешни врски == {{портал|Биологија}} {{Ризница-врска|Quercus coccifera}} {{Wikispecies|Quercus coccifera}} * {{Наведена мрежна страница|title=Quercus coccifera L.|url=http://www.gbif.org/species/2879175|work=Global Biodiversity Information Facility|accessdate=13 декември 2016}} * {{Наведена мрежна страница|title=Quercus coccifera|url=http://oaks.of.the.world.free.fr/quercus_coccifera.htm|work=Oaks of the World|accessdate=13 декември 2016}} * {{Наведена мрежна страница|title=Quercus coccifera|url=http://www.eol.org/pages/1151700/overview|work=EOL - Encyclopedia of Life|accessdate=13 декември 2016}} {{Taxonbar}} [[Категорија:Даб]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Дендрологија]] [[Категорија:Шумарство]] [[Категорија:Хортикултура]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Македонија]] dki3mzote5kx2zpvs2yzrqn8kfvjkjc 0 1233722 5590842 5416091 2026-07-12T09:56:38Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590842 wikitext text/x-wiki '''„Надја“''' ([[француски]]: ''Nadja'') - краток [[роман]] на францускиот писател [[Андре Бретон]] од 1928 година. [[File:Léona Delcourt-010.jpg|mini|hochkant|Zeichnung von Léona Delcourt: ''Qui est elle?'', 1926 (deutsch: ''Wer ist sie?''), Abbildung im Buch (1928)]] ==Содржина== На почетокот од романот авторот ги искажува своите лични размислувања и спомени за повеќе теми: односот на духот кон предметите, познанствата со пријателите ([[Пол Елијар]], [[Луј Арагон]], [[Бенжамен Пере]], [[Роберт Деснос]] итн.), посетите на неугледните [[Театар|театри]], прошетките низ [[Париз]], итн. Потоа, тој го опишува познанството со младата [[жена]] која ја сретнал случајно на улица, на 4 октомври 1926 година. Таа се претставила како Надја и две години претходно дошла во Париз од [[Лил]] каде имала [[љубов]]на врска со еден студент кого ненадејно го напуштила. По таа средба, тие продолжиле редовно да се среќаваат. Меѓутоа, со текот на времето, раскажувачот и Надја постепено се оддалечувале, а меѓу нив сè почесто доаѓало до остри кавги. По некое време, Надја завршила во душевна [[болница]] и раскажувачот не ја видел никогаш повеќе.<ref>Андре Бретон, ''Надја''. Скопје: Магор, 2009.</ref> ==Осврт кон делото== Во воведниот збор кон романот „Надја“, напишан во 1962 година, [[Андре Бретон]] вели дека „прифатениот начин на раскажување ја копира [[Медицина|медицинската]] опсервација, пред сè [[Невропсихијатрија|невропсихијатриската]], која настојува да ја сочува трагата на сè што можат да покажат прегледот и испитувањата, не оптоварувајќи се... со стилот“.<ref>Андре Бретон, ''Надја''. Скопје: Магор, 2009, стр. 31.</ref> „Надја“ претставува лирски манифест на [[Надреализам|надреализмот]] зашто ги промовира главните начела на поетиката на ова движење: прочуените прошетки по улиците на Париз, фасцинацијата на надреалистите од „улогата на случајот“, „ефектот на изненадувањето“, потрагата по „чудесниот предмет“ и „чудесната жена“, свесното препуштање на „[[демон]]от на аналогијата“ како движечка сила на творењето, сфаќањето на [[љубов]]та и [[слобода]]та како поетички принципи, специфичното надреалистичко поимање на [[Естетика|естетското]], итн. Притоа, „Надја“ не е класичен роман, туку низа од фрагменти и анегдоти исткаени околу централната оска - средбата на авторот со една реална жена која себеси се нарекува Надја. Оваа средба означува спојување на две психи во она што се нарекува „надреалистичка средба“ во која авторот и Надја се спојуваат во едно. На прашањето: „Која сте вие?“, Надја одговара: „Јас сум душа-скитничка“. Со тоа, Надја се јавува како прототип на четирите типови жени во надреалистичката митологија: жена-дете, жена-демон, жена-жртва и жена-воведувач во тајните. Романот започнува со [[Филозофија|филозофското]] прашање: „Кој сум јас?“ Притоа, Надја го претставува женското Јас на раскажувачот, отелотворение на ониричката сила и на стремежот на авторот за преминување на границите на свеста. Исто така, Надја е и Другост, т.е. сето она од кое авторот се плаши, во прв ред, лудилото. Бретон ја напишал книгата за Надја во потрага по митот за потполно остварување на човекот. Кон крајот на приказната за Надја, Бретон пишува дека само љубовта би можела да доведе до чудо. На тој начин, романот претставува апологија на љубовта/животот/творењето. На самиот крај на романот, Бретон го искажува својот естетски идеал, пишувајќи: „Убавината ќе биде ГРЧЕВИТА или ќе ја нема.“<ref>Лидија Капушевска-Дракулевска, „Од еден идентитет до друг или Автопортрет во прво лице множина“, во Андре Бретон, ''Надја''. Скопје: Магор, 2009, стр. 5-10.</ref> Бретон го напишал текстот на „Надја“ во септември 1927 година, а потоа одлучил да го заврши визуелно, а за таа цел ги ангажирал [[фотограф]]ите [[Мен Реј]] за фотографиите-[[портрет]]и и [[Жак-Андре Боафар]] за фотографиите на [[Париз]]. Така, книгата содржи 44 фотографии во кои се претставени разни лица, [[хотел]]и, продавници, статуи, книжарници и [[плоштад]]и што се споменуваат во книгата. Подоцна, во изданието на романот од 1963 година, Бретон ја вклучил и [[фотографија]]та на [[очи]]те на Надја, нагласувајќи дека нејзиниот поглед е клучен за специфичната стратегија на гледање која е својствена за надреалистичката поетика. Според проучувачите на делото на Бретон, употребата на фотографиите треба да обезбеди документарност, автентичност и веродостојност на [[роман]]от, со што авторот се ослободува од описите карактеристични за [[Реализам|реалистичките]] романи. Исто така, во романот има и неколку оригинални цртежи на главниот лик, кои не служат како илустрација на текстот, туку му даваат автентичност.<ref>Лидија Капушевска-Дракулевска, „Од еден идентитет до друг или Автопортрет во прво лице множина“, во Андре Бретон, ''Надја''. Скопје: Магор, 2009, стр. 10-11.</ref> ==Изданија на македонски јазик== Првото издание на романот на [[македонски јазик]] се појавило во 2009 година, романот „Надја“ од издавачката куќа „[[Магор]]“, во рамки на едицијата „Протеј“. Преводот од [[француски јазик]] го направила [[Анка Ѓурчинова]], автор на корицата е Симчо Шандуловски, а техничкото уредување го направил Синиша Кариќ. Изданието содржи и предговор, напишан од Лидија Капушевска-Дракулевска, со наслов „Од еден идентитет до друг, или Автопортрет во прво лице множина“. Книгата, со димензии од 17 сантиметри и со обем од 144 страници, била испечатена во [[печатница]]та „Графостил“. Таа е каталогизирана во [[НУБ „Св. Климент Охридски“]] од [[Скопје]] и го носи меѓународната ознака ISBN 978-9989-183-83-6.<ref>Андре Бретон, ''Надја''. Скопје: Магор, 2009.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Андре Бретон]] [[Категорија:Француски романи]] [[Категорија:Романи на француски јазик]] [[Категорија:Надреализам]] [[Категорија:Книги од 1928 година]] [[Категорија:Изданија на Магор]] tbv5emsp54785b0hauvt2nkxtuyas4u 0 1234059 5590780 5311465 2026-07-12T08:50:41Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590780 wikitext text/x-wiki '''„Арзамас“''' — книга на српската писателка [[Ивана Димиќ]] од 2016 година. За неа, авторката ја добила [[НИН-ова награда|НИН-овата награда]] за најдобар [[роман]] на годината. [[File: Ivana Dimic u Pirotu 01.jpg|thumb|Ивана Димиќ]] ==Содржина== Книгата се состои од повеќе [[Драма|драмски]] дијалози и кратки текстови, распоредени во два дела. Во кратките текстови, авторката дава размислувања за различни теми ([[смрт]]та, [[љубов]]та, итн.) при што како главни ликови во нив се појавуваат и некои познати личности, како [[Лудвиг Витгенштајн]], [[Антон Чехов]] и [[Емили Дикинсон]]. Низ драмските текстови се опишува животот на една жена и нејзината стара мајка, кои живеат во [[Белград]]. Притоа, мајката и ќерката постојано се караат. Мајката страда од [[хипохондрија]] и во повеќе прилики неосновано се жали дека е болна од различни видови [[Рак (болест)|рак]]. Истовремено, таа има висок [[крвен притисок]], но не е дисциплинирана и не сака да ги пие пропишаните [[лек]]ови. Често, мајката се буди доцна во [[ноќ]]та и ја буди ќерката со бесмислени прашања. Всушност, кај неа веќе се појавени првите знаци на [[деменција]]. По неколку претрпени [[Мозочен удар|мозочни удари]], таа ја губи смислата за стварноста, така што мора да лежи в кревет. Најпосле, нејзината состојба се влошува и на крајот таа умира.<ref>Ivana Dimić, ''Arzamas''. Laguna, Beograd, 2016.</ref> ===Прв дел=== Првиот дел ги содржи следниве делови:<ref>Ivana Dimić, ''Arzamas''. Laguna, Beograd, 2016, стр. 7-145.</ref> * Амам * Лек за притисок * Божиќно послание * Писмо * Ноември * Машина за садови * Во потрага по брезата * Тироида * Бдеењето на Гоја * Струја * Шалот на Јелена * Скинати чорапи * Забрзување * Возење * Дополнително доживување * Кај интернистот * Страв од кенотаф * Денационализација * Осамената Ируканџи * Деменција на повидок * Пролет * Кујна * Распоред и часови * Типли во земјотресот * Игранка без престанок * Живот без провод * Ерусалим * Адвокат * Одовде до вечноста * Водоинсталатер * Страничен прозорец * Бања * Велосипед * На светилникот * Достоен противник * Поштар * Калта игра салса * Заливот на свињите * Нем гнев * Гори лонецот * Пат до Бешка * Старателство * Стапица за глувци * Џемпер * Одблесок * Педикир * Бескраен канон * Работен состанок * Ката-строфа ===Втор дел=== Вториот дел ги содржи следниве делови:<ref>Ivana Dimić, ''Arzamas''. Laguna, Beograd, 2016, стр. 147-204.</ref> * Идеални половини * Кој чука? * Страв и треперење * Торта * Сеќавање на иднината * Темпо * Исчекор * Претстава * Спирален полет * Отказ * Кеноза * Дискреција * Писмо на ленени дланки * Идиот * Тажни леми * Кој е тој што ме краде * Неопходен услов * Пеколот на Виетнам * Прекин на работите * Деветтиот удар * Соочување * Оставка * Ежовата куќарка * Летување * Среќна ѕвезда * Не сакам * Самотија == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Ивана Димиќ]] [[Категорија:Книги од 2016 година]] [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Романи наградени со НИН-овата награда]] [[Категорија:Изданија на Лагуна]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Србија]] jqbaqt6mmmlfa2w02zhwqa9ewucm1gw 0 1234597 5590787 5311471 2026-07-12T09:06:55Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590787 wikitext text/x-wiki '''„Заблудата на свети Себастијан“''' ([[српски]]: ''Zabluda svetog Sebastijana'') — [[роман]] на српскиот писател [[Владимир Табашевиќ]] од 2018 година. За него, авторот ја добил [[НИН-ова награда|НИН-овата награда]] за роман на годината. [[File: Vladimir-Tabasevic.jpg|thumb|Владимир Табашевиќ]] ==Содржина== Главен лик во романот е Карло Савиќ, мало дете од Мостар со големи [[уши]]. Тој е вонбрачно дете на Мирослав и Лидија, која еден ден го зема детето со себе и се преселува кај нејзините родители, во едно [[село]] во близината на [[Мостар]]. По некое време, Мирослав добива [[суд]]ска пресуда и доаѓа да го земе Карло со себе, но таткото на Лидија му се заканува со [[револвер]]от. Во 1993 година, бидејќи се чувствува дека наскоро ќе почне [[војна]]та, Лидија и Карло го напуштаат селото и се упатуваат за [[Белград]]. Патем, неа ја [[Силување|силуваат]] војниците. Во Белград, Лидија започнува љубовна врска со Јосип и така постепено се оддалечува од Карло кого го чува дедо му, кој во меѓувреме се преселил во Белград. Војната на просторите на поранешната [[СФРЈ]] е во полн ек, а луѓето страдаат. Карло веќе е пораснат и се вљубува во Ивана. Еден ден, тој паѓа низ прозорецот и завршува во [[болница]] со тешки повреди. Тој го живее тешкиот живот на бегалец, обременет со сеќавањата и траумите предизвикани од војната, така што е сместен во лудница. Неговиот пријател Дино, бегалец од [[Херцеговина]] и поранешен [[затвор]]еник и пациент во [[Психијатрија|психијатриски]] клиники, ја запознава уметничката Ема на која ѝ ги дава расказите на Карло, а таа пак подговтува [[театар]]ска претстава врз основа на нив. Набргу, Дино ја напушта својата девојка Софија и започнува љубовна врска со Ема, а Софија се зближува со Карло. Еден ден, Дино го краде расказот на Карло за [[Свети Себастијан|свети Себастијан]] и ѝ го дава на Ема, лажејќи ја дека тој е авторот. Во театарската претстава, Ема ја игра улогата на св. Себастијан, а една улога игра и Дино. Притоа, Ема има таен план во завршната сцена да му подметне вистинска стрела на Дино со цел претставата да ја направи поуверлива. Во публиката се наоѓа и непознат човек кој по претставата се запознава со Ема. Тој работи во службата за државна безбедност, кој потоа почнува да го следи и Дино при што разликата меѓу Дино и Карло не е јасна. По претставата, Ема го напушта Дино, кој живее бесцелно скитајќи низ градот. На крајот од книгата се зборува за автомеханичарот Јосиф чија сопруга останала [[Бременост|бремена]] со друг човек, а тој започнува врска со Лидија која потоа ја зема за жена.<ref>Vladimir Tabašević, ''Zabluda svetog Sebastijana''. Beograd: Laguna, 2019.</ref> ==Осврт кон делото== Користејќи ја како поттекст приказната за [[Свети Себастијан|свети Себастијан]], во романот Табашевиќ го проблематизира феноменот на жртвата и заблудите за неа - заблудите за нас кои „правиме добро“, заблудите за нашите праведнички настојувања и заблудите во кои често ги држиме другите луѓе за да си обезбедиме „публика“ за своите „спасителски мисии“. Поигрувајќи се со ликовите кои сбеси се доживуваат како праведници и како жртви, авторот пишува за војната во поранешна [[Југославија]] од 1990-тите, но и за современите заблуди во кои постојано се преобразуваат сеќавањата. Напишан со нескротен и разигран [[јазик]], романот го поттикнува читателот да се замисли пред да каже за себе дека е „добар“ и дека „сакал сè најдобро“.<ref>Vladimir Tabašević, ''Zabluda svetog Sebastijana''. Beograd: Laguna, 2019.</ref> Во исказите на благодарност, на крајот од второто издание на романот, Табашевиќ накратко ја објаснува својата раскажувачка техника која ја опишува како „одење по тенката жица на преведувањето од јазикот на [[чувства]]та, [[Меморија|сеќавањата]] во [[јазик]]от на пишувањето и соопштувањето“ и дека на тој начин се обидел да побегне од „разните јазични и квазијазични пракси на [[Пропаганда|пропагандистичк]]о дрдорење“.<ref>„Izjave zahvalnosti“, во: Vladimir Tabašević, ''Zabluda svetog Sebastijana''. Beograd: Laguna, 2019, стр. 193.</ref> Исто така, тој соопштува дека намерно го избегнал „ќорсокакот на јаснотијата и писателската прецизност“ и дека му било многу важно романот да не биде типично „разбирлив“.<ref>„Izjave zahvalnosti“, во: Vladimir Tabašević, ''Zabluda svetog Sebastijana''. Beograd: Laguna, 2019, стр. 194.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Владимир Табашевиќ]] [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Книги од 2018 година]] [[Категорија:Романи наградени со НИН-овата награда]] [[Категорија:Изданија на Лагуна]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Србија]] o94wrf3tk5c62leokwjcxbnlb0fyc44 0 1235003 5590801 5311062 2026-07-12T09:24:40Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590801 wikitext text/x-wiki '''„Судбина и коментари“''' — [[роман]] на српскиот писател [[Радослав Петковиќ]] од 1993 година. За ова дело, авторот ги освоил [[НИН-ова награда|НИН-овата награда]], наградата „[[Меша Селимовиќ (награда)|Меша Селимовиќ]]“, наградата на „[[Борба (весник)|Борба]]“ и наградата на [[Радио Б92|Радиото Б92]] за роман на годината.<ref name="Radoslav Petković 2018">Radoslav Petković, ''Sudbina i komentari'' (3. izdanje). Beograd: Laguna, 2018.</ref> [[File: Krušedol monastery 50.JPG|thumb|Ѓорѓе Бранковиќ главниот лик во романот]] ==Содржина== ===Книга прва=== * ''Глава I-XI'': На 5 март 1806 година, Павел Волков, 32-годишен [[офицер]] во [[Морнарица на Русија|руската морнарица]], се наоѓа на островот [[Крф]] и додека чекал да исплови за [[Трст]], наеднаш добил чувство на разочараност од животот. Неговиот татко, Стојан Јованович, по потекло од [[Србија]], стапил на служба во [[Армија на Русија|руската армија]], достигнувајќи до [[мајор]], и таму се оженил со ќерката на провинцискиот [[спахија]] Петар Александрович. Павле растел слушајќи ги приказните на татко му за наводното благородничко потекло на нивните предци и за нивните божемни херојски подвизи. Но, по моралното пропаѓање на татко му Стојан, кој се претворил во [[Алкохолизам|алкохоличар]], Павле бил воспитан од дедо му Петар и, менувајќи го името и презимето во Павел Волков, заминал да учи во [[Санкт Петербург]]. Таму го засакал [[море]]то и со помош на кнезот Разумски станал офицер во руската морнарица.<ref>Radoslav Petković, ''Sudbina i komentari'' (3. izdanje). Beograd: Laguna, 2018, стр. 7-44.</ref> * ''Глава XII-XXX'': Во јануари 1806 година, Волков пристигнал на островот Крф. По успешното извршување на една разузнавачка задача во [[Дубровник]], по негов предлог, Волков бил испратен на важна разузнавачка задача во Трст. Пред тргнувањето на бродот, еден непознат човек, со име Спиридон, го замолил да го земе со себе на патувањето, а Волков, без да знае зошто, се согласил. Патем, бродот го зафатила голема [[бура]] во која погинале неколку морнари и била направена голема штета. Тогаш, морнарите го истепале Спиридон и Волков го зел во својата кабина за да закрепне. Така дознал дека тој е поранешен [[иконопис]]ец кого го избркале од [[Света Гора]], а на една [[икона]] за првпат го видел ликот на последниот српски [[деспот]], [[Ѓорѓе Бранковиќ]]. Подоцна, Спиридон му раскажал на Волков еден сон при што на необјаснив начин погодил дека Волков имал српско потекло. Иако делувало дека закрепнува, пред крајот на патувањето, Спиридон умрел, а на 11 април 1806 година, Волков конечно пристигнал во Трст.<ref>Radoslav Petković, ''Sudbina i komentari'' (3. izdanje). Beograd: Laguna, 2018, стр. 45-119.</ref> ===Книга втора=== * ''Глава I - XXII'': По пристигнувањето во Трст, Волков бил гостин на богатиот [[Трговија|трговец]] Јован Куртовиќ. Набргу, во близината на Тртс се случила кратка борба меѓу руски и француски [[Брод (пловило)|брод]]. Потоа, рускиот брод го блокирал [[пристаниште]]то на Трст, а Волков бил задржан во домашен притвор. За да го исполни времето, тој почнал да чита српски [[Книга|книги]] во кои повторно го сретнал ликот на деспотот Ѓорѓе Бранковиќ. Кога целата руска флота го блокирала градот, Волков бил веднаш пуштен од притворот, а во договор со рускиот адмирал, тој направил план за мирно решавање на спорот. Во Трст, Волков се запознал со [[Доситеј Обрадовиќ]] и во разговорите со него дознал повеќе за деспотот Бранковиќ. Еднаш, случајно здогледал млада жена со која подоцна се запознал - Катарина Ризниќ која пред седум години наеднаш ја оставил сопругот, богат трговец, кој пребегал во [[Одеса]]. Еден ден, Волков добил писмо од мајка му која го известила за испадите на татко му. Невообичаено за него, тој се вљубил во Катарина, почнал редовно да се гледа со неа и набргу станал нејзин љубовник. Истовремено, тој добивал многу корисни информации за неа за случувањата во Трст. Меѓутоа, со текот на времето, тој станал незадоволен од врската, зашто Катарина била самостојна жена.<ref>Radoslav Petković, ''Sudbina i komentari'' (3. izdanje). Beograd: Laguna, 2018, стр. 123-238.</ref> * ''Глава XXIII - XXXII'': Во [[декември]] истата година, Волков сонил необичен [[сон]] и ноќта посакал да ја види Катарина, но поради [[невреме]]то заскитал. Како последица на тоа, утредента се разболел и лежел болен повеќе од два месеца. Додека бил во бесознание, Волков имал чувство како да се наоѓа во некој друг свет. Еден ден, него го посетил пратеник на рускиот [[адмирал]] кого го известил дека не може повеќе да ја извршува разузнавачката должност. Во меѓувреме, Катарина наеднаш го напуштила Трст, а Волков се чувствувал несигурен и изгубен и не сакал да се види со никого. Сепак, најпосле го примил српскиот [[Свештенство|свештеник]] Ракиќ кој, исто како Волков, се наоѓал во фаза на преиспитување, така што двајцата ја поминале средбата во молчење. Сепак, Волков дознал изненадувачки нешта од следниот посетител - [[градоначалник]]от на Трст, кој знаел за средбата на Волков и Катарина во Девон. Притоа, тој го известил Волков дека Катарина била во љубовна врска со францускиот [[офицер]] Жорж Данден и дека [[шпиони]]рала во корист на [[Армија на Франција|француската војска]]. Разочаран, во август 1807 година, Волков испловил со еден трговски брод и пловел по [[Средоземје]]то, а во Трст се вратил во март 1808 година. Таму се наоѓал дел од руската флота и Волков се пријавил кај заповедникот на еден брод. Во исто време, тој добил писмо од Катарина во која таа ги правдала своите постапки. Волков одлучил да замине во [[Санкт Петербург]], а пред заминувањето сонил необичен [[сон]] за волшебната градина во која човекот може да си ја промени животната приказна. Утредента, тој тргнал за Санкт Петербург, но никогаш не стигнал таму.<ref>Radoslav Petković, ''Sudbina i komentari'' (3. izdanje). Beograd: Laguna, 2018, стр. 239-322.</ref> ===Книга трета=== * Во овој дел се претставени белешките на [[историчар]]от Павле Вуковиќ, кој на една конференција одржана во [[Дубровник]], во мај 1948 година, ја запознал Марта Ковач, 28-годишна девојка со желба да стане филмска [[режисер]]ка, инаку членка на унгарската делегација. Пред [[Втората светска војна]], Павле почнал да ја проучува српската историја од [[XVIII век]], со особен интерес за српската заедница во Трст, и така поблиску се запознал со судбината на Ѓорѓе Бранковиќ. Во тоа време, сосема случајно стапил во врска со [[комунист]]ите и во 1941 година заминал во [[партизан]]ите. Додека ноќта шетал со Марта низ Дубровник, Павле ѝ ја раскажувал историјата на Ѓорѓе Бранковиќ. По завршувањето на конференцијата, тие си размениле по едно писмо, а [[информбиро]]то ги прекинало нивните односи. Подоцна, во јули 1956 година, Павле заминал на летување во [[Пула]], заедно со сопругата и со децата, а таму случајно пак ја сретнал Марта, која била дел од унгарската делегација која учествувала на [[Пулски филмски фестивал|филмскиот фестивал]]. По враќањето дома, Марта му испратила писмо, известувајќи го дека грофот Чарноевич ги поседува мемоарите на личниот секретар на Ѓорѓе Бранковиќ. Заинтересиран од можноста за истражување, Павле побарал [[пасош]] и излезна виза и тогаш дознал дека [[УДБА]] го задржала писмото што му го испратила Марта во 1948 година, така прекинувајќи ја нивната преписка. Притоа, Павле ја добил визата под условот да поднесе извештај за состојбата во [[Унгарија]].<ref>Radoslav Petković, ''Sudbina i komentari'' (3. izdanje). Beograd: Laguna, 2018, стр. 323-371.</ref> * Така, во [[октомври]] 1956 година, Павле заминал во [[Будимпешта]] во која започнале демонстрации против власта чиј сведок бил и тој. Тогаш, [[полиција]]та почнала да пука во демонстрантите, а Павле се засолнал во станот на [[гроф]]от Чарноевич, каде останал подолго време кое го поминал во долги разговори со грофот. Во меѓувреме, тој ретко се гледал со Марта која била ангажирана во бунтот против власта. На почетокот од ноември, советската војска навлегла во Будимпешта со намера да го скрши бунтот и тогаш Павле го напуштил станот на Чарноевич без да успее да ги види мемоарите на Ѓорѓе Бранковиќ. Тој веднаш заминал во станот на Марта, но не ја нашол, така што тргнал да ја бара по улиците на Будимпешта каде веќе се водела борбата меѓу востаниците и советската војска. Тогаш, Павле пристигнал до еден необичен парк каде забележал стапалки во [[песок]]от. Подоцна, од записот на неговата ќерка Катарина Вуковиќ Трипковиќ се дознава за натамошната судбина на Павле: тој бил ранет во [[глава]]та, што му предизвикало тешка [[амнезија]], но подоцна закрепнал и продолжил да живее нормално. Одвреме-навреме, тој се затворал во работната соба пишувајќи чудни записи кои ги нарекувал вежби по паметење. Во 1974 година, по смртта на сопругата, тој се [[Свештенство|замонашил]] земајќи го името Спиридон.<ref>Radoslav Petković, ''Sudbina i komentari'' (3. izdanje). Beograd: Laguna, 2018, стр. 371-420.</ref> ===Summa=== Во последниот дел се наведени сеќавањата на деспотот [[Ѓорѓе Бранковиќ]], затворен во чешкото место Хеб, за неговата прва посета на [[Цариград]], кога првпат во животот го видел [[море]]то; за посетата на [[Русија]] и за наводната средба со рускиот [[цар]]; за брат му Сава; за докажувањето на неговото благородничко потекло, итн.<ref>Radoslav Petković, ''Sudbina i komentari'' (3. izdanje). Beograd: Laguna, 2018, стр. 421-430.</ref> ==Осврт кон делото== Според Александар Јерков, во романот се меша лажната историја на [[Словени|словенскиот]] поход на [[југ]] со сенките на јунаците од делата на [[Милош Црњански|Црњански]] и така оживеала вистинската историја на српскиот поход кон [[слобода]]та... романот сведочи за човековата немоќ засекогаш да се сретне со својата [[среќа]]. Тихомир Брајовиќ нагласува дека романот зборува за универзалниот проблем на човековата еманципација - правото да ѝ рече „не“ на својата судбина. Преку диховитото и луцидното прикажување на постојаното повторување на историската судбина, романот е „неисториски“: замислата за цикличното повторување на судбината на поединецот и на заедницата во својата основа е „противисториска“, исто како и претставата за бегството од [[Историја]]та.<ref name="Radoslav Petković 2018"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Радослав Петковиќ]] [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Книги од 1993 година]] [[Категорија:Романи наградени со НИН-овата награда]] [[Категорија:Изданија на Лагуна]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Хрватска]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Грција]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Италија]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Унгарија]] [[Категорија:Историски романи]] ig00q7d8yhlyscif0p45gj92klkr3b9 0 1235063 5590536 5563515 2026-07-11T16:49:04Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5590536 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Ѓорѓи Јолевски | портрет = Ѓорѓи Јолевски.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1964|3|10}} | роден-место ={{роден во|Битола}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[Глумец]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Ѓорѓи Јолевски''' (роден на {{роден на|10|март|1964}} година во {{роден во|Битола}}) — [[Македонија|македонски]] [[театар]]ски, [[филм]]ски и [[Телевизија|телевизиски]] [[глумец]]. ==Животопис== Дипломирал на [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј]]", [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]], Скопје, на отсекот за глумечка игра во класата на проф. [[Љубиша Георгиевски]], во 1989 година. Од 1992 година работи како глумец во [[Драмски театар - Скопје]], а во 1999 година преминува во [[Македонски народен театар|Македонски народен театар - Скопје]]. == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1985 || [[Бушава азбука (телевизиска серија) |Бушава азбука]] ТВ-серија || Кловн |- | 1987 || [[Претежно ведро]] ТВ-серија || Симе |- | 1987 || [[Трст виа Скопје]] ТВ-серија || Џани |- | 1987 || [[Ѕвездите на 42-та]] ТВ-филм || Браник |- | 1988 || [[Викенд на мртовци]] ТВ-серија || Цанде |- | 1990 || [[Викенд на мртовци]] ТВ-филм || Цанде |- | 1991 || [[Тетовирање (филм) |Тетовирање]] ТВ-филм || Грк |- | 1991 || [[Македонија може (телевизиска серија) |Македонија може]] ТВ-серија || |- | 1995 || [[Ангели на отпад (филм) |Ангели на отпад]] ТВ-филм || Џос |- | 1997 || [[Калигула (филм) |Калигула]] ТВ-филм || Калигула |- | 2005 || [[Петнаесет секунди]] ТВ-филм || |- | 2006 || [[Тајната книга]] ТВ-филм || Непознатиот |- | 2007 || [[Превртено (филм) |Превртено]] ТВ-филм || Директор на циркусот |- | 2011 || [[Ова не е американски филм]] ТВ-филм || Голема сенка |- | 2013 || [[Тврдокорни (телевизиска серија) |Тврдокорни]] ТВ-серија || |- | 2015 || [[Последниот Македонец]] ТВ-филм || Ѓорче Петров |- | 2016 || [[Дете (филм) |Дете]] ТВ-филм || Доктор |- | 2017 || [[Човекот кој не беше таму]] ТВ-филм || |- | 2017 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија) |Фамилија Марковски]] ТВ-серија || Доктор |- | 2022 || [[Кајмак (филм) |Кајмак]] ТВ-филм || др. Ангелковски |- | 2023 || [[Да немаше небо]] ТВ-филм || |- | 2025 || [[Избор (филм од 2025) |Избор]] ТВ-филм || Гинеколог |- | 2025 || [[Сопатници]] ТВ-филм || |} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1097557}} * [https://mnt.mk/ansambl/umetnicki-ansambl/akteri/gjorgji-jolevski Биографија на Ѓорѓи Јолевски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20260110203446/https://mnt.mk/ansambl/umetnicki-ansambl/akteri/gjorgji-jolevski |date=2026-01-10 }}, Македонски народен театар {{рв|Gjorgi Jolevski}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јолевски, Ѓорѓи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ристо Шишков“]] m8yqh68utpmjw8iomvv1yvjz0sejs2b 0 1235721 5590794 5432262 2026-07-12T09:13:00Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590794 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател <!--For more information, see [[:Template:Инфокутија Писател/doc]].--> | name = Филип Давид | image = Filip-David-Udruzenje-Crnogoraca-Kosova-04.jpg | image_size = | alt = | caption = Давид в 2013 | native_name = Филип Давид | native_name_lang = sr | birth_date = {{birth date|1940|07|04|df=y}} | birth_place = [[Крагуевац]], [[Кралство Југославија]] | death_date = {{Death date and age|2025|04|14|1940|07|04|df=y}} | death_place = | resting_place = | occupation = писател | language = [[српски јазик|српски]] | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = [[Универзитет во Белград]] | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notableworks = <!-- or: | notablework = --> | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | signature = | signature_alt = | years_active = | website = }} [[File: Filip-David-Udruzenje-Crnogoraca-Kosova-04.jpg|thumb|Филип Давид]] '''Филип Давид''' ({{langx|sr|Филип Давид}}; {{рн|4|јули|1940}} - {{пн|14|април|2025}}) — [[Евреи|еврејско]]-[[Србија|српски]] [[писател]], [[есеј|есеист]], [[драматург]] и [[сценарист]]. Тој е долгогодишен уредник на Драмската програма на [[Радио-телевизија на Србија|Телевизија Белград]] e редовен професор по драматургија на [[Факултетот за драмски уметности во Белград]].<ref name="ninovanovosti">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:529647-Filip-David-dobitnik-61Ninove-nagrade | title=Filip David dobitnik 61.Ninove nagrade | publisher=Vecernje novosti | date=19 јануари 2015 | access-date =19 јануари 2015}}</ref> == Животопис == Филип Давид е роден во [[Крагуевац]] во еврејско семејство. Дипломирал на групата за југословенска и светска [[книжевност]] на [[Филолошки факултет при Универзитет во Београд|Филолошкиот факултет]] и [[драматургија]] на [[Факултетот за драмски уметности во Белград|Академијата за театар, филм, радио и телевизија]] во Белград. Долго време работел како уредник на драмската програма на [[Телевизија Белград]] и како професор по драматургија на [[Факултет за драмски уметности (Белград)|Факултетот за драмски уметности]] во [[Белград]]. Тој е еден од основачите на Независните писатели на Србија, здружение основано во [[1989]] година во [[Сараево]] во кое се собирале најзначајните писатели на [[Југославија]] во тоа време. Исто така, бил основач на „Белградскиот круг“, основан во[[1990]] година, здружение на независни интелектуалци кое се спротивставувало на политиката на [[Слободан Милошевиќ]]. Поради основањето на Независниот синдикат во [[1992]] година ја загубил работата во [[Радио-телевизија на Србија|РТС]]. Член е на „Групата 99“, основана на [[Саем на книгата во Франкфурт|Саемот на книгата во Франкфурт]] и еден од втемелувачите на независната книжевна асоцијација „Форум на писатели“, основана во [[1999]] година.<ref>„O autoru“, во: Filip David, ''Kuća sećanja i zaborava'' (treće izdanje). Laguna, Beograd, 2015, стр. 189.</ref> == Дела == Филип Давид напишал повеќе [[ТВ-драма|ТВ-драми]] и филмски [[сценарио|сценарија]], книги на [[расказ]]и, [[роман]]и и [[Есеј|есеи]].<ref>„O autoru“, во: Filip David, ''Kuća sećanja i zaborava'' (treće izdanje). Laguna, Beograd, 2015, стр. 189-190.</ref> * Книги на раскази: *: „[[Бунар во темната шума]]“ (1964) *: „[[Записи за стварното и нестварното]]“ (1969) *: „[[Принцот на огнот]]“ (1987 *: „Собрани и нови раскази“ (2015) * [[Роман]]и: *: „[[Аџии на небото и земјата]]“ (1995) *: „[[Сон за љубовта и смртта]]“ (2007) *: „[[Куќа на сеќавањата и заборавот]]“ (2014) * Книги со есеи: *: „[[Фрагменти од мрачните времиња]]“ *: „[[Дали сме чудовишта]]“ *: „[[Светови во хаос]]“ Заедно со [[Мирко Ковач]] ја објавил „[[Книга со писма 1992-1995|Книгата со писма 1992-1995]]“ Делата на Филип Давид се преведени на повеќе јазици, како: шведски, француски, полски, унгарски, италијански, албански, македонски, словенечки, хрватски, [[есперанто]], а неговите раскази се застапени во околу 20 антологии. Исто така, неговите книги освоиле повеќе признанија, како: наградата на „Младост“, наградата „[[Милан Ракиќ (награда)|Милан Ракиќ]]“, [[Андриќева награда|Андриќевата награда]], наградите на „[[БИГЗ]]“ и на „[[Просвета (Белград)|Просвета]]“ за книга на годината,<ref>„O autoru“, во: Filip David, ''Kuća sećanja i zaborava'' (treće izdanje). Laguna, Beograd, 2015, стр. 190.</ref> а за романот „Куќата на сеќавањата и заборавот“ ја добил престижната [[НИН-ова награда]] во [[2014]] година. Покрај тоа, тој е добитник е на повеќе меѓународни награди ѕа драматургија. Како драматург, [[сценарист]] или косценарист работел на многу значајни [[филм]]ови, меѓу кои и „[[Окупација во 26 слики]]“, „[[Падот на Италија (филм)|Падот на Италија]]“, „[[Кој тоа таму пее]]“, „[[Буре барут (филм)|Буре барут]]“, „[[Посебен третман (филм)|Посебен третман]]“, „[[Павилјонот 6]]“, „[[Сонот на зимската ноќ]]“ и „[[Кога ќе осамне денот]]“ кој бил српски кандидат за [[Оскар]] во [[2012]] година. == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Давид, Филип}} [[Категорија:Српски писатели]] [[Категорија:Српски драматурзи]] [[Категорија:Српски сценаристи]] [[Категорија:Добитници на Андриќевата награда]] [[Категорија:Добитници на НИН-овата награда]] [[Категорија:Луѓе од Крагуевац]] [[Категорија:Српски Евреи]] hz7g723398g9byw3cid6kgkig9qysv1 0 1235875 5590861 3912541 2026-07-12T10:20:36Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590861 wikitext text/x-wiki '''Љубовнички''' ([[германски]]: ''Die Liebhaberinnen'') - [[роман]] на австриската писателка [[Елфриде Јелинек]] од 1975 година. [[Податотека:Elfriede jelinek 2004 small.jpg|мини|десно|Елфриде Јелинек]] ==Содржина== Во романот се прикажува судбината на две сиромашни девојки: Бригите и Паула. Бригите е шивачка во текстилна [[фабрика]] и се труди да го освои електроинсталатерот Хајнц, верувајќи дека така ќе ја обезбеди својата иднина. Меѓутоа, родителите на Хајнц сметаат дека таа не е доволно добра за нивниот син. Ниту Хајнц не чувствува ништо за Бригите, туку единствено размислува за својата иднина, а таа му служи само како објект за сексуално задоволување. Иако [[секс]]уалните односи ѝ предизвикуваат одбивност, Бригите стрпливо ги поднесува, сфаќајќи ги како начин да го задржи Хајнц. Притоа, таа е толку опседната со желбата да се омажи со Хајнц, што сите околу себе ги гледа како непријатели и во неа има само омраза за луѓето. Бригите не чувствува љубов ниту кон Хајнц, понекогаш дури и го мрази, но бракот со него е нејзината крајна цел за која се бори со сите сили. Особено, таа ја мрази Сузи која ја сфаќа како своја најголема непријателка, иако таа нема никакви намери кон Хајнц. Конечно, Бригите останува бремена и Хајнц веднаш прифаќа да се ожени со неа, а таа е пресреќна зашто смета дека ја остварила својата животна цел. Поминуваат годините, а Бригите и Хајнц водат среќен и среден домаќински живот: имаат своја продавница, им се раѓа синот Харалд, а по некое време ги иселуваат родителите на Хајнц и ја преземаат нивната куќа.<ref>Elfride Jelinek, ''Ljubavnice''. Beograd: Lom, 2018.</ref> Петнаесетгодишната Паула живее во едно [[село]] во кое сите девојки се продавачки или домаќинки. Таа не може да се помири со вообичаената судбина и учи [[занает]], а во меѓувреме сонува да ја пронајде својата среќна [[љубов]]. Кога го запознава простиот, но убав дрвар Ерих, таа веднаш се вљубува и веднаш ја отфрла желбата да стане шивачка, туку единствената нејзина цел е да се омажи со Ерих. Затоа, таа се обидува да го привлече Ерих, настојувајќи да им се допадне не неговите родители, но тие се против Паула. За да го придобие Ерих, Паула има [[секс]]уален однос со него и останува [[Бременост|бремена]], а кога им ја кажува веста на своите родители, тие брутално ја претепуваат. Се ближи денот кога Паула треба да се породи, но Ерих нема никаква намера да се ожени со неа. Најпосле, Паула ја раѓа ќеркичката Сузана, но ниту тоа не го менува ставот на Ерих. Сепак, по смртта на таткото на Ерих и со посредство на тетката на Паула, Ерих се согласува да ја земе Паула за жена. По неколку години, Паула и Ерих имаат две деца, но живеат сиромашно во куќата на родителите на Паула. Тие постојано се караат, Хајнц е [[Алкохолизам|алкохоличар]], а Паула сонува да заработат за свој дом. За да заработи за стан, таа станува [[Проституција|проститутка]] и Ерих се [[Развод|разведува]] од неа. Тој се враќа кај мајка му, децата живеат кај родителите на Паула, таа се вработува во селската текстилна [[фабрика]] и живее сама, несреќна и без волја за живот.<ref>Elfride Jelinek, ''Ljubavnice''. Beograd: Lom, 2018.</ref> ==Осврт кон делото== Во својата рецензија, објавена во ''Die Weltwoche'', Волфрам Кнор пишува дека своите трагични ликови Јелинек не ги прикажува со злобна [[Иронија (стилистика)|иронија]] и со гротескен и остар [[јазик]], туку ги оценува од студена дистанца, како со нив да си игра некој вид „монопол“. Со својот стил, таа успеала да ги разоткрие [[Општество|општествените]] ритуали и да ја изостри свеста за социјалната стварност, поради што не е оправдана левичарската забелешка дека станува збор за циничен социјал-војаеризам.<ref>Elfride Jelinek, ''Ljubavnice''. Beograd: Lom, 2018.</ref> Хедвиг Роде во ''Tagesspiegel'' пишува дека Јелинек има шесто сетило за комичноста на непроменливото и [[гротеска|гротеската]] на стилистиката. Според него, Јелинек е подоследна од сите нејзини современици, а ова дело треба да се проучува како социјален извештај, зашто токму нејзиниот [[сарказам]] придонесува приказната во романот да претставува автентичен документарен извештај. Со помош на наивноста, Јелинек постојано им обезбедува на читателите можност за увид и сознание. Во рецензијата објавена во весникот „Франфуртер рундшау“ (''Frankfurter Rundschau'') се истакнуваат прецизноста и острината со која Јелинек се пробива во светот на погрешната претстава за [[среќа]]та.<ref>„Kritika o romanu ''Ljubavnice'':“, во: Elfride Jelinek, ''Ljubavnice''. Beograd: Lom, 2018, стр. 170.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Елфриде Јелинек]] [[Категорија:Австриски романи]] [[Категорија:Книги од 1975 година]] qzqc3b3iwy054bgs4t6bks70ahjzlfn 0 1237659 5590790 4723107 2026-07-12T09:09:26Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590790 wikitext text/x-wiki '''„Истражител“''' ([[српски]]: ''Иследник'') — [[роман]] на српскиот писател [[Драган Великиќ]] од 2015 година, добитник на [[НИН-ова награда|НИН-овата награда]] за роман на годината. [[File: Dragan Velikić.jpg|thumb|Драган Великиќ]] ==Содржина== * ''Прв дел'': Авторот се сеќава на својата [[мајка]], Виолета, поранешна [[учител]]ка, педантна и вредна [[жена]], постојано загрижена за судбината на светот, која го поминала целиот живот во грч, а децата ги држела цврсто под контрола. Таа многу сакала да патува и имала обичај да ги запишува имињата на [[хотел]]ите во кои престојувала. По [[Втората светска војна]], таа за првпат ја посетила [[Истра]], а во 1958 година се доселила со [[семејство]]то во [[Пула]]. Нејзиниот сопруг бил морнар и ретко бил присутен дома, така што Виолета го имала главниот збор во семејството. Во 1991 година, откако избувнала [[Војната во поранешната СФРЈ|војната]] во [[СФРЈ]], семејството се преселило во [[Белград]]. По некое време, нејзиниот сопруг починал, а таа заболела од [[деменција]] и завршила во дом за старци. Виолета починала во 2000 година, кога нејзиниот син престојувал во [[Будимпешта]]. Речиси две децении подоцна, синот ги посетува местата во кои го поминал детството или за кои слушал во детските денови. Најпрвин, тој заминува во [[Солун]], во обид да го осети духот на времето пред [[Првата светска војна]], кога таму живеела сосетката Лизета. Потоа, во 2012 година ја посетува [[Пула]], обидувајќи се да го реконструира своето и минатото на мајка му.<ref>Dragan Velikić, ''Islednik'', peto izdanje. Beograd: Laguna, 2016, стр. 9-171.</ref> * ''Втор дел'': По објавувањето на [[роман]]от во едно локално списание, авторот влегува во судир со сестра му, која е револтирана поради објавувањето на деталите од семејниот живот. Четири месеци по првата посета на Пула, тој повторно се враќа во градот. Исполнувајќи го ветувањето дадено на мајка му, тој почнува да пишува роман за нејзината пријателка Лизета: Таа е родена во [[Солун]], каде татко ѝ бил сопственик на [[хотел]] кој изгорел во големиот [[пожар]] при крајот на [[Првата светска војна]]. Откако ги загубила родителите, Лизета најпрвин живеела во интернат во [[Виена]], а потоа кај роднините во [[Трст]]. Во 1923 година се вратила во Солун, кој бил целосно изменет во споредба со времето од нејзиното детство, така што повторно се вратила во Трст, цврсто решена да започне нов живот.<ref>Dragan Velikić, ''Islednik'', peto izdanje. Beograd: Laguna, 2016, стр. 173-258.</ref> * ''Трет дел'': Романот завршува со писмо во кое авторот посмртно ѝ пишува на мајка си, искажувајќи потполно разбирање за нејзините животни погледи.<ref>Dragan Velikić, ''Islednik'', peto izdanje. Beograd: Laguna, 2016, стр. 259-263.</ref> ==Осврт кон делото== Во 2015 година, романот освоил неколку српски книжевни награди, и тоа: „[[Кочиќево перо|Кочиќевото перо]]“, „[[Виталова награда|Виталовата награда]]“ и [[НИН-ова награда|НИН-овата награда]] за роман на годината.<ref name="Dragan Velikić 2016">Dragan Velikić, ''Islednik'', peto izdanje. Beograd: Laguna, 2016.</ref> Романот „Истражител“ претставува еден вид емотивна [[црна кутија]] во која авторот раскажува повеќеслојни приказни и како детектив навлегува во секојдневието на времето кое повеќе не постои. Тој е истовремено автопоетичка исповед, но и повест за земјата и луѓето кои повеќе ги нема. Романот ги содржи сите елементи кои го прават второт препознатлив: совршеното чувство за деталите, јазичната прецизност и брилијантниот стил. Во својот осврт кон делото, Небојша Миленковиќ истакнува дека книгата се издвојува по тоа што во неа преовладува сосема личен тон при што авторот се прикажува без маска и се открива себеси, а според Срѓан Тешиќ, „Истражителот“ храбро зборува за она за кое би молчеле.<ref name="Dragan Velikić 2016"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Драган Великиќ]] [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Книги од 2015 година]] [[Категорија:Романи наградени со НИН-овата награда]] [[Категорија:Изданија на Лагуна]] tri93r8ea8qk4dzxz50v7ez20f00qtk 0 1237929 5590786 4871582 2026-07-12T09:05:35Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590786 wikitext text/x-wiki '''„Досието Домашевски“''' ([[српски]]: ''Досије Домашевски'') - [[роман]] на српскиот писател [[Драган Великиќ]] од 2003 година. [[File: Dragan Velikić.jpg|thumb|Драган Великиќ]]] ==Содржина== ==Осврт кон делото== Романот добил позитивни оцени од книжевната критика: На пример, во својот осврт кон делото, Габриела Јаскула напишала дека тоа е „уште еден доказ дека во моментов највозбудливата книжевност во [[Источна Европа]] ја пишуваат Полјакот [[Анджеј Стасјук]], Унгарецот [[Ласло Дарваши]], Чехот [[Јохим Топол]] и српскиот писател Драган Великиќ“.<ref>Dragan Velikić, ''Islednik'', peto izdanje. Beograd: Laguna, 2016, стр. 267.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Книги од 2003 година]] [[Категорија:Дела на Драган Великиќ]] [[Категорија:Изданија на Лагуна]] t2m2clijd23rqzgb1pv8n9254f23xuu 0 1237931 5590785 4881240 2026-07-12T09:04:51Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590785 wikitext text/x-wiki '''„Дантеовиот плоштад“''' ([[српски]]: ''Дантеов трг'') — [[роман]] на српскиот писател [[Драган Великиќ]] од 1997 година. [[File: Dragan Velikić.jpg|thumb|Драган Великиќ]] ==Содржина== ==Осврт кон делото== Романот добил позитивни оцени од книжевната критика: На пример, прославениот австриски писател [[Петер Хандке]] го опишал делото како „големо и возвишено“ оценувајќи го како „величествена книга“.<ref>Dragan Velikić, ''Islednik'', peto izdanje. Beograd: Laguna, 2016, стр. 269.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Книги од 1997 година]] [[Категорија:Дела на Драган Великиќ]] [[Категорија:Изданија на Лагуна]] gjszu1k005qfwx14e0hd3lc6hnaofke 0 1250218 5590821 5128915 2026-07-12T09:42:40Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590821 wikitext text/x-wiki '''„Зази во метрото“''' ([[француски]]: ''Zazie dans le métro'') - [[роман]] на францускиот писател [[Ремон Кено]] од 1959 година. Врз основа на романот, една година подоцна е снимен [[Зази во метрото (филм од 1960)|истоимениот филм]] во [[режија]] на [[Луј Мал]].<ref>[https://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=4 HRT, Zazie dans le metro, francuski film - Ciklus Louisa Mallea (пристапено на 23.1.2020)]</ref> [[File: Raymond Queneau.jpg|thumb|Ремон Кено]] ==Содржина== Романот се состои од 19 глави: * ''I-VII'' глава: На [[Железничка станица|железничката станица]], Габриел ја чека внуката Зази која доаѓа во посета на [[Париз]]. Таа има голема желба да се вози во [[метро]]то, но тоа не работи поради [[штрајк]]. Зази е многу палава девојка која ја запрепастува околината со својот непристоен говор. Утредента, Зази скришно излегува надвор со намера да прошета низ градот. Сопственикот на блиското [[бистро]], Турандо, се обидува да ја врати назад, но Зази предизвикува скандал, обвинувајќи го дека сака да ја принуди на [[секс]]уален однос така што Турандо е пруниден да побегне. Во градот, Зази запознава непознат човек, кој ѝ купува фармерки и ја чести ручек. Во разговорот со него, таа ја измислува приказната дека нејзината мајка го убила татко ѝ, зашто тој се обидел да ја силува. Тогаш, таа ги грабнува фармерките и бега, но човекот веднаш ја фаќа и пред насобраните луѓе ја обвинува за кражба. Човекот ја враќа Зази во станот на Габриел кого го обвинува дека е [[хомосексуалец]] и дека ја принудува Зази на [[проституција]]. Зази ја користи приликата и пак успева да ги украде фармерките, а Габриел го исфрла човекот надвор. Набргу, тие пак се среќаваат во бистрото на Турандо и таму Габриел се онесвестува. Потоа, Габриел го напушта бистрото, а непознатиот човек води бесмислен разговор со чевларот Гриду.<ref>Rejmon Keno, ''Caca u metrou'' (drugo izdanje). Beograd: BIGZ, 1992, стр. 5-87.</ref> * ''VIII-XI'' глава: Габриел, Зази и [[такси]]стот Чарли одат во разглед на [[Ајфелова кула|Ајфеловата кула]] каде Зази му поставува незгодни прашања на Чарли и тој си заминува. Околу Габриел се собира група [[Туризам|туристи]] кои, воодушевени од него, го земаат со себе, одејќи во посета на [[Сен-Шапел]]. На Зази не ѝ се допаѓа идејата и таа го присилува Габриел да избегаат од туристичкиот [[автобус]]. Зази упорно го прашува Габриел дали е хомосексуалец и така го предизвикуваат вниманието на една госпоѓа (вдовицата Муак), која им се приклучува. Меѓутоа, туристите го пронаоѓаат Габриел и повторно го земаат со себе. Зази, госпоѓата Муак и еден полицаец (Трускајон) влегуваат во случаен [[автомобил]] и одат во Сен-Шапел за да го спасат Габриел, зашто госпоѓата мисли дека тој е киднапиран. Меѓутоа, тие го наоѓаат Габриел во добро расположение, задоволен поради тоа што успеал да ги привлече туристите.<ref>Rejmon Keno, ''Caca u metrou'' (drugo izdanje). Beograd: BIGZ, 1992, стр. 89-135.</ref> * ''XII-XIX'' глава: Госпоѓата Муак и Трускајон закажуваат љубовен состанок, но додека тој оди дома за да се пресоблече, таа ја среќава Зази и двете влегуваат во едно бистро каде го наоѓаат Габриел со туристите. Во меѓувреме, таксистот Чарли ѝ предлага брак на Мадлен, келнерката во бистрото на Турандо, а таа ја прифаќа понудата. За да прослават, Габриел ги кани Мадлен, Чарли, Турандо и Гриду да го посетат ноќниот бар каде настапува тој. Во барот веќе се наоѓаат Габриел, Зази и туристите, а пријателите на Габриел откриваат дека станува збор за најпознатиот бар за хомосексуалци во Париз. За тоа време, во станот на Габриел влегува непознат човек, а во него Марселина го препознава човекот кој Габриел го исфрли од станот. Во разговорот со неа, тој соопштува дека има повеќе лица, т.е. дека го игра и полицаецот Трускајон. Тој сака да ја освои Марселина, но таа искористува една прилика за да побегне од станот. Трускајон чека пред барот од каде излегува Габриел со друштвото и со задоволните туристи кои го гледале неговиот настап. Дури тогаш, Габриел и неговите пријатели го препознаваат Трускајон, а кога Габриел сака да се пресмета со него пристигаат двајца полицајци, а потоа доаѓаат повеќе полицајци, кои ги приведуваат Трускајон и двајцата полицајци. Габриел и пријателите одат на вечера во еден локал каде Гриду и госпоѓата Муак започнуваат тепачка која набргу се претвора во општа тепачка со келнерите. Поради тоа, локалот е опколен од специјалната полиција која ја убива госпоѓата Муак, а во локалот влегува Трускајон, кој се претставува под трето име. Во тој миг, Габриел и пријателите се спуштаат со лифт во подрумот на локалот, а оттаму, непознат човек ги води низ тунели и ходници до париското метро. Изутрината, мајка ѝ на Зази оди на железничката станица, каде еден човек (кого таа го нарекува Марсел) ја носи онесвестената Зази. Така, Зази и мајка ѝ се качуваат во возот и го напуштаат Париз.<ref>Rejmon Keno, ''Caca u metrou'' (drugo izdanje). Beograd: BIGZ, 1992, стр. 137-212.</ref> ==Осврт кон делото== „Зази во метрото“ претставува еден вид урнек во кој се застапени сите Кеноови стилски, [[Филозофија|философски]] и [[Јазик|јазични]] одлики: испреплетеноста на баналното и лажно-возвишеното, скептицизмот и човекољубието, колквијалниот говор полн со вулгарности и [[Фонетика|фонетскиот]] начин на пишување. Романот изобилува со јазичен [[хумор]] и во него ригорозно и до крајни консеквенци се разработени Кеноовите тези за реформата на јазикот и фонтескито начин на пишување. Меѓутоа, големата популарност на романот се должи на неговата атмосфера, сплетот на реалните и иреалните околности кои тешко можат да се разграничат едни од други, сликовитоста на описот на париските предградија и ликовите чие однесување потсетува на првите денови од немиот [[филм]].<ref>„Beleška o piscu“, во: Rejmon Keno, ''Caca u metrou'' (drugo izdanje). Beograd: BIGZ, 1992, стр. 213.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Ремон Кено]] [[Категорија:Француски романи]] [[Категорија:Книги од 1959 година]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Франција]] [[Категорија:Романи на француски јазик]] kul1g3i7d42hrkgk06xyhj3znfv3jcy 0 1252474 5590507 5524839 2026-07-11T14:46:15Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5590507 wikitext text/x-wiki {{Image frame|content=<score> { \override Score.Time Signature #'stencil = ##f \relative c'' { a4( b c d e f g a) } } </score>|width=220|caption=Легато на природна а-мол [[Скала (музика)|скала]]. Лакот покажува дека скалата се свири легато.}} [[Податотека:Articulatie.jpg|thumb|десно|350п|Пример со артикулации почнувајќи од легато. {{audio|Articulatie legato.mid|Legato}},{{audio|Articulatie portato.mid|Portato}}, {{audio|Articulatie staccato.mid|Staccato}},{{audio|Articulatie staccatissimo.mid|Staccatissimo}}]] Во музички перформанси и [[Музичка нотација|нотација]], '''легато''' ([[Италијански јазик|Италијански]] за „врзани заедно“; [[Француски јазик|Француски]] ''lié (врзано)''; [[Германски јазик|Германски]] ''gebunden (врзани)'') означува дека музичките ноти се свират или пеат непречено и поврзано. Стандардната нотација го означува легатото или со зборот ''легато'' или со закривена линија под белешките што формираат една легато група. Легато, како [[стакато]], е еден вид артикулација. Постои средна артикулација наречена или ''мецо-стакато'' или ''нон-легато'' (понекогаш се нарекува ''[[портато]]''). {{listen | | filename = Bassoon-technical-articulations.ogg | title = Артикулација на еден фагот | description = [[Фагот]]от свири [[стакато]], '''легато''', легато + [[вибрато]]. |}}{{Clear}} ==Инструменти со клавиши== Легато се реализира на инструментите со [[Клавиш|клавиши]] така што притиснатата дирка се ослободува во моментот кога ќе притисне следната. За ова, се неопходни техники на свирење. Легато не било „нормален“ начин на свирење во [[барок]]ниот и раниот [[Класицизам|класичен период]], туку се користелo само за кратки [[пасаж]]и.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bellowspirit.com/resources/WorkshopBarock.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2020-10-14 |archive-date=2017-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713112059/http://www.bellowspirit.com/resources/WorkshopBarock.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="ReferenceA">Unter anderen nennen [[Friedrich Wilhelm Marpurg]] in seiner ''Anleitung zum Clavierspielen'' von 1765 und [[Daniel Gottlob Türk]] in seiner ''Klavierschule'' von 1789 das Non Legato die ''gewöhnliche Art'', wobei beide unter Clavier bzw. Klavier alle möglichen Tasteninstrumente einbegriffen sehen. In [[Carl Czerny]]s ''Die Schule des Legato und Staccato'' von 1834 ist dieses jedoch bereits vom Legato als Grundanschlag abgelöst.</ref><ref name="Ewald Kooiman 1995">Ewald Kooiman: Die Spielweise. In: Ewald Kooiman, Gerhard Weinberger und Hermann J. Busch: Zur Interpretation der Orgelmusik Joh. Seb. Bachs. Kassel, 1995. S. 9ff.</ref> [[Податотека:Ludwig van Beethoven, Klaviersonate Nr. 10, Op. 14, Nr. 2.jpg|мини|300п|Нотација на почетокот на 10-тата соната за пијано од [[Лудвиг ван Бетовен]]: Во горното [[петолиние]] назнака и знак за легато.]] === Пијано === На [[пијано]]то постои и таканаречениот ''"sostenuto"'' педал. Легатото, исто така, може да се постигне ако раката треба да ја смени положбата, но ако бројот на гласови е преголем, односно имаме созвучја (акорди), ''"прстната врска"'' повеќе не е возможна. Легато може да се добие со притискање на десниот педал (на кој се стапнува заедно или веднаш по притискање на дирката) и неговото држење дури звукот го дозволува тоа. Наместо десниот педал - доколку е достапен ''sostenuto'' - средниот педал, може да се користи. За разлика од десниот педал, овој педал не дава резонанции од другите жици. Оваа техника затоа се препорачува кога е посакуван особено јасен, „сув“ звук. Легатото се развило (главно поради влијанието на [[Лудвиг ван Бетовен|Бетовен]]) околу 1800 година.<ref>http://www.pian-o-forte.de/htm/interessantes_beethoven.htm, abgerufen am 7. September 2020.</ref> === Синтисајзер === Во [[синтисајзер]]ите легато е еден вид монофона операција. За разлика од типичниот монофон режим каде што секоја нова нота го артикулира звукот со рестартирање на генераторите на ефекти (ADSR - attack, decay, sustain, release), во режимот легато ефектите не се активираат повторно ако новата нота се свири „легато“ (додека претходната нота сèуште трае). Ова предизвикува почетната минливост од фазите на напад (attack) и распаѓање (decay) да звучи само еднаш за целата легато низа од ноти. Ефектите што достигнуваат фаза на одржување (sustain) остануваат сè додека не се објави последната нота.<ref name="ReferenceA"/><ref name="Ewald Kooiman 1995"/> == Класични жичeни инструменти == Во музиката за класични [[Жичени инструменти|жични инструменти]], легато е артикулација што честопати се однесува на ноти свирени со полн лак и свирени со најкратка тишина, честопати едвај забележлива, помеѓу нотите. Свирачот го постигнува ова преку контролирани движења на зглобот на раката што манипулира со [[гудало]]то, честопати маскирани или засилени со [[вибрато]]. Таквиот стил на свирење легато може да се поврзе и со [[портаменто]]. === Гитара === Во [[Гитара|свирењето гитара]] (освен класична гитара) легато се користи наизменично како етикета и за музичка артикулација и за одредена примена на техника - свирење музички фрази со помош на левата рака, за свирење на нотите - користење техники како што се [[глисандо]], [[Прст вибрато|свиткување на жици]] (bending), [[Чукање на жица (hammer-on)|чукање]] (hammer-on) и [[Извлечи|повлекување]] (pull-off), наместо да бира за да ги озвучи нотите. Фактот дека истиот прст ја удира жицата и ја поставува висината, доведува до помазни премини помеѓу нотите, отколку кога едната рака се користи за обележување на висината, додека другата ја удира жицата. Техниката легато ''за'' да обезбеди ''артикулација'' на легато на електрична гитара обично бара свирење на ноти блиски и на иста жица, следејќи ја првата нота со другите што се свират со чукања и повлекувања на жиците. Некои виртуози на гитара (особено [[Алан Холдсворт]], [[Шон Лејн]] и [[Брет Гарсед]]) ја развиле својата легато-техника до тој степен што можеле да изведат екстремно сложени пасуси со вклучување на какво било менување на нотите на жица во екстремно темпо, а особено во случајот на Холдсворт, избгенувал повлекување на жиците целосно, заради тоа што некои сметаат дека е штетно за тонот на гитарата бидејќи жицата се влече малку настрана. Терминот „чекани од никаде“ најчесто се користи кога се преминува низ жиците, потпирајќи се единствено на јачината на раката за да се произведе нота, но на повлечена жица. Многу виртуози на гитара се добро упатени во техниката легато, бидејќи тоа овозможува брзи и „чисти“ трчања. Повеќекратни чукања и повлекувања заедно понекогаш исто така се нарекуваат колоквијално како „ролни“, упатување на флуидниот звук на техниката. Брзата серија на чукања и повлекувања помеѓу еден пар ноти се нарекува [[Трилер (музика)|трилери]]. Легато на гитара обично се поврзува со свирење повеќе ноти во рамките на ритамот отколку наведениот тајминг, т.е. свирење на 5 (петоли) или 7 (септоли) ноти наспроти четвртини ноти, наместо вообичаениот парен број или триоли. Ова му дава необичен тајминг на пасусот, а кога се свири полека - необичен звук. Сепак, ова е помалку забележливо на уво кога се свири брзо, како што е обично легато. Постои тенка линија помеѓу легато и [[Тапинг (музика)|тапинг]], што во некои случаи ги прави двете техники потешко да се разликуваат по уво. Општо, легато додава пофлуиден, мазен звук на еден премин. == Вокална музика == Во класичното [[пеење]], легато значи низа на одржливи самогласки со минимален прекин од согласките. Тоа е клучна одлика на стилот на пеење [[бел канто]], кој преовладувал меѓу наставниците за глас и пејачите во текот на XVIII век и првите четири децении на XIX век. Обично се нарекува ''линијата'', добро и мазно легато е сè уште неопходно за успешни класични пејачи. Во западната класична вокална музика, пејачите обично ја користат на која било фраза без експлицитни знаци на артикулација. Обично најзастапено прашање со гласовното легато е одржувањето на „линијата“ низ регистрите. [[Податотека:Slur example.svg|thumb|center|600px|Експресивни легатури.]] == Аудио примери == == Поврзано == * * [[Стакато]] * [[Портато]] == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * {{Наведена книга|title=Elementary Rudiments of Music|last=Wharram|first=Barbara|publisher=Frederick Harris Music|year=2005|isbn=1-55440-011-2|editor-last=Wood|editor-first=Kathleen|edition=Revised|location=Mississauga}}<bdi>{{Наведена книга|title=Elementary Rudiments of Music|last=Wharram|first=Barbara|publisher=Frederick Harris Music|year=2005|isbn=1-55440-011-2|editor-last=Wood|editor-first=Kathleen|edition=Revised|location=Mississauga}}</bdi> {{Наведена книга|title=Elementary Rudiments of Music|last=Wharram|first=Barbara|publisher=Frederick Harris Music|year=2005|isbn=1-55440-011-2|editor-last=Wood|editor-first=Kathleen|edition=Revised|location=Mississauga}} [[Категорија:Музичка нотација]] l7ezmo9tmev8tbe57y2r0qpl952h5ye 0 1257259 5590505 5227759 2026-07-11T14:42:31Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5590505 wikitext text/x-wiki [[File:Ringk Copy - First Page Fragment.jpg|thumb|350x350px|Првата страница од [[Токата и фуга во Де-дур, BWV 565]] од [[Јохан Себастијан Бах]]]] '''Токата''' (од [[италијански]] - tоccаrе - „допрено", „да се допре") — композиција наменета за [[музички инструмент|инструмент]] со [[Клавиш|клавиши]] ([[оргули]], [[чембало]], [[пијано]]) во која е изразена виртуозноста на изведувачот. Се појавила во [[Италија]] на почетокот на 16 век. Во почетокот немала одредена форма, а тоа значело инструментална композиција создадена независно од гласните предлози. По својот импровизаторски карактер слична е на [[прелудиум]]от и фантазијата, иако уште во најраните примери покажува и многу сопствени одлики. Главно во неа фокусот е врз виртуозноста и максималното користење на сите технички можности на инструментот. На крајот на 16 век, терминот токата се користел во Италија за пократки воведи за оргуља во богослужбата. Италијанската токата својот врв го доживеела со делата на [[Џироламо Фрескобалди]]. Тој ги поврзал хомофонските пасажи на токата со брилијантни пасуси и ја постигнал формалната комплетност со мотивирано единство. Во тогашната италијанска литература за [[чембало]] (А. и Д. Скарлати, Ф. Дуранте) токата е или конечна позиција на [[суита]]та или независна композиција. Музичарите надвор од Италија исто така ја презеле повеќеделната форма на токатата<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.britannica.com/art/toccata/ |title=Toccata |accessdate=2021-01-02 |archive-date=2021-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212005005/https://www.britannica.com/art/toccata |url-status=dead }}</ref>. ==Наводи== {{наводи}} ==Литература== [[Robert Browning]] used the motif or concept of a toccata by [[Baldassare Galuppi]] to evoke thoughts of human transience in his poem "[[A Toccata of Galuppi's]]" (although Galuppi did not actually write any piece with the name 'Toccata') ==Надворешни врски== *[http://rpo.library.utoronto.ca/poem/297.html Robert Browning, "A Toccata of Galuppi's" published 1855] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080404023249/http://rpo.library.utoronto.ca/poem/297.html |date=2008-04-04 }} e-text [[Категорија:Теорија на музиката]] [[Категорија:Музички облици]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 3htmcj1qwo8x6wqmlbzdhag82676siz 0 1261022 5590453 5411369 2026-07-11T12:11:29Z Vlad5250 77190 5590453 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name=Кошички Крај|utc_offset1=+1|population_footnotes=<!-- for references: use <ref> tags -->|population_total=777933|population_as_of=2025|population_density_km2=auto|iso_code=SK-KI|registration_plate=|timezone1=[[Средноевропско време|СЕВ]]|timezone1_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|elevation_max_m=1476|utc_offset1_DST=+2|blank_name_sec1=|blank_info_sec1=|blank1_name_sec1=|blank1_info_sec1=|blank2_name_sec1=|blank2_info_sec1=<!-- etc., up to blank7_name_sec1 / blank7_info_sec1 -->|elevation_min_m=94|elevation_m=|native_name=Košický kraj|mapsize=|native_name_lang=словачки<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead -->|settlement_type=[[Краеви во Словачка|Крај]]|image_flag=Kosicky vlajka.svg|flag_size=|image_shield=Coat of Arms of Košice Region.svg|shield_size=|image_map=Kosicky kraj in Slovakia.svg|map_alt=|area_total_km2=6753.26|map_caption=Кошички Крај|subdivision_type=Држава|subdivision_name=[[Словачка]]|seat_type=Главен град|seat=[[Кошице]]|leader_title=Управник|leader_name=Растислав Трнка|area_footnotes=<!-- for references: use <ref> tags -->|website={{URL|http://www.kosice-region.sk/}}}} '''Кошички Крај''' ({{Langx|sk|Košický kraj}}; {{Langx|hu|Kassai kerület}}; {{Langx|uk|Кошицький край}}) ― еден од осумте [[Краеви во Словачка|краеви]] во [[Словачка]]. Регионот за првпат бил основан во 1923 година, а сегашните граници биле воспоставени во 1996 година. Се состои од 11 окрузи и 440 општини, од кои 17 имаат градски статус. Околу една третина од населението во регионот живее во агломерацијата [[Кошице]], која е нејзин главен економски и културен центар. == Географија == Крајот е сместен во јужниот дел на источна [[Словачка]] и зафаќа површина од 6.752&nbsp;км ². Западниот дел на регионот е составен од источниот дел на [[Словачки Рудни Планини|Словачките Рудни Планини]], вклучувајќи ги и неговите делови: [[Словачки Карст]], [[Словачки Рај]], [[Воловски Планини]], [[Црна Гора (Словачка)|Црна Гора]]. [[Слив Хорнад|Сливот Хорнад]] се наоѓа на северозапад. Областа помеѓу Словачките Рудни Планини и [[Слански Планини|Сланските Планини]] е опфатена со [[Кошички Слив|Кошичкиот Слив]], именуван по градот. Областа источно од Сланските Планини е опфатена со [[Источнословачка Низина|Источнословачката Низина]] и има вулкански опсег, [[Вихорлатски Планини|Вихорлатските Планини]], на североисток, близу до [[Украина|украинската]] граница. Поголемите реки се [[Слана (река)|Слана]] на југозапад, [[Хорнад]] на запад и центар, [[Уж]] и [[Бодрог]] на исток, заедно со мал дел од реката [[Тиса]] на крајниот југоисток. Што се однесува до административните поделби, регионот се граничи со [[Прешовски Крај|Прешовскиот Крај]] на север, [[Закарпатска Област|Закарпатската Област]] на Украина на исток, со окрузите [[Саболч-Сатмар-Берег]] и [[Боршод-Абауј-Земплен]] на [[Унгарија]] на југ и со [[Банскобистрички Крај|Банскобистричкиот Крај]] на запад. == Демографија == {{SK|pop}} Просечната густина на населението во регионот е 117,9 жители на км², што е многу слично со просекот на земјата (110 на км²). Најголемите градови се [[Кошице]], [[Михаловце]], [[Спишка Нова Вес]], [[Требичов]] и [[Рожава]]. Според пописот од 2001 година, во регионот имало 766.012 жители, со мнозинство [[Словаци]] (81,8%), но има многу [[Унгарци|унгарско]] малцинство (11,2%) на југот, а има и малцинства [[Роми]] (3,9%) и [[Чеси]] (<1%).<ref>[https://web.archive.org/web/20061129153653/http://www.statistics.sk/webdata/english/census2001/tab/tab3a.htm POPULATION AND HOUSING CENSUS 2001 - Tab. 3a]</ref> == Економија == Економијата на Кошичкиот Крај претставувала 11,47% од [[Словачка|словачкиот]] БДП во 2013 година, што го направило регион со втор најголем БДП во Словачка по [[Братиславски Крај|Братиславскиот Крај]]. Сепак, заостанува зад поголемиот дел од словачките региони во БДП по глава на жител.<ref>http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/6241078f-62cf-4c5a-ac78-35e4b73dc550/Regionalny_hruby_domaci_produkt_1995_2013_revidovane.pdf?MOD=AJPERES</ref> Платите во просек се 40% повисоки во Братиславскиот отколку во Кошичкиот Крај, но и таму трошоците за живот се значително поголеми.<ref name="nezamvkos">[https://www.postovabanka.sk/novinky/analyzy-trhu/zaujalo-nas/bratislavsky-vs-kosicky-kraj-v-okoli-hlavneho-mesta-su-vyssie-platy-a-nizsia-nezamestnanost,-ale-domacnosti-su-aj-viac-zatazene-pozickami/ Bratislavský vs. Košický kraj] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304121554/https://www.postovabanka.sk/novinky/analyzy-trhu/zaujalo-nas/bratislavsky-vs-kosicky-kraj-v-okoli-hlavneho-mesta-su-vyssie-platy-a-nizsia-nezamestnanost,-ale-domacnosti-su-aj-viac-zatazene-pozickami/ |date=2016-03-04 }}. Посетено на 23 февруари 2021</ref> Невработеноста во регионот била 15,6% во 2014 година.<ref name="nezamvkos"></ref> == Административна поделба == Кошичкиот Крај се состои од 11 окрузи. Во самиот град [[Кошице]] има четири окрузи, седум окрузи се надвор од градот. Постојат 440 општини, од кои 17 се градски. * Округ Гелница (''Gelnica'') * Округ Кошице I (''Košice I'') * Округ Кошице II (''Košice II'') * Округ Кошице III (''Košice III'') * Округ Кошице IV (''Košice IV'') * Округ Кошице ― Околија (''Košice – okolie'') * Округ Михаловце (''Michalovce'') * Округ Рожњава (''Rožňava'') * Округ Собранце (''Sobrance'') * Округ Спишка Нова Вес (''Spišská Nová Ves'') * Округ Требишов (''Trebišov'') == Поврзано == * [[Кошице (самоуправен крај)]] == Наводи == {{Наводи}} * {{Наведена книга|title=The Encyclopaedia of Slovakia and the Slovaks|last=Kopa|first=Ľudovít|publisher=[http://www.encyclopaedia.sk/english.htm Encyclopaedic Institute of the Slovak Academy of Sciences]|year=2006|isbn=80-224-0925-1|edition=|location=Bratislava, Slovakia|display-authors=etal}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20070519194246/http://www.kosice-region.sk/ Košický samosprávny kraj] Службена мрежна страница {{Краеви во Словачка}} [[Категорија:Кошички Крај| ]] [[Категорија:Краеви во Словачка]] 9dj3oi70450059tf2ub1iu8p3fd41c2 0 1264450 5590778 5474860 2026-07-12T08:21:50Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590778 wikitext text/x-wiki '''„Зајко Ангстрем: Тетралогија“''' ([[англиски]]: ''Rabbit Angstrom: A Tetralogy'') — низа од четири [[роман]]и на американскиот писател [[Џон Апдајк]] во кој се следи животот на книжевниот лик Хари Ангстрем, наречен Зајко. Серијалот бил дефинитивно заклучен со новелата „[[Сеќавање на Зајко]]“ од 2000 година.<ref>Biljana Dojčinović, „Zeka Angstrom (opet) beži“, во: Džon Apdajk, ''Beži, Zeko, beži''. Laguna, Beograd, 2018, стр. 355.</ref> [[File: John Updike, author at PEN Congress, cropped.jpg|thumb|Џон Апдајк]] ==Содржина== Тетралогијата се состои од следниве романи:<ref>Biljana Dojčinović, „Zeka Angstrom (opet) beži“, во: Džon Apdajk, ''Beži, Zeko, beži''. Laguna, Beograd, 2018, стр. 355-356.</ref> * „[[Зајко, бегај]]“ (''Rabbit, Run''), 1960 * „[[Враќањето на Зајко]]“ (''Rabbit Redux''), 1971 * „[[Зајко е богат]]“ (''Rabbit is Rich''), 1981 * „[[Зајко се одмора]]“ (''Rabbit at Rest''), 1990 ==Осврт кон тетралогијата== Основната одлика на тетралогијата е тоа што се состои од романи кои се објавени на крајот на различни децении, а во нив се опишуваат општествените и политичките промени во [[САД]] кои се случиле во претходната деценија. Во едно [[интервју]], Апдајк изјавил дека неговиот основен мотив бил да ги опише САД во втората половина на [[XX век]]. Притоа, секој роман е поставен во точно определен временски период со цел да се објаснат ставовите на главните ликови и нивните промени под влијание на општите вредности карактеристични за секоја [[деценија]]. Дејствието на првиот роман се одвива во 1959 година во времето кога американскиот стил на живот бил статичен, мирен и конформистички. Дејствието на вториот роман се одвива во 1969 година, кога во САД се појавиле бројни радикални движења во кои учествува и главниот јунак. Третиот роман зборува за новиот општествен статус на Зајко Ангстрем - неговите задоволства карактеристични за животот на вишата средна класа, но и за главните тогашни проблеми, како: [[инфлација]]та, проблематичниот син, страеењето. Дејствието на четвртиот роман се одвива во 1989 година и во неа се опишува пропаѓањето на Зајко, исполнето со калорични закуски, [[СИДА]], зависноста од [[кокаин]]от и од [[Телевизиска програма|телевизиските]] програми. Најпосле, новелата од 2000 година претставува епилог на целиот серијал, а таа е составена од сеќавањата и спомените на Зајко кои ги оптоваруваат неговите најблиски.<ref>Biljana Dojčinović, „Zeka Angstrom (opet) beži“, во: Džon Apdajk, ''Beži, Zeko, beži''. Laguna, Beograd, 2018, стр. 355-357.</ref> Според критичарот [[Маршал Босвел]], во тетралогијата за Зајко е присутен концептот на [[кјеркегор]]овската [[Иронија (стилистика)|иронија]] (''mastered irony'') која ја дефинира како [[вистина]] што станала активна. Меѓутоа, во воведот кон тетралогијата, самиот Апдајк пишува дека за постанокот на Зајко Ангстрем многу повеќе влијаел [[Достоевски]] кого го читал како студент; според него, исто како човекот од подземјето, и Зајко е непоправлив.<ref>Biljana Dojčinović, „Zeka Angstrom (opet) beži“, во: Džon Apdajk, ''Beži, Zeko, beži''. Laguna, Beograd, 2018, стр. 365.</ref> Инаку, со два романа од оваа тетралогија Апдајк станал добитник на Пулицеровата награда: „Зајко е богат“ (1982) и „Зајко на починка“ (1990).<ref>Biljana Dojčinović, „Zeka Angstrom (opet) beži“, во: Džon Apdajk, ''Beži, Zeko, beži''. Laguna, Beograd, 2018, стр. 377.</ref> ==Ликот на Зајко Ангстрем== Главниот лик во тетралогијата, Хари Ангстрем - Зајко е анализиран од голем број книжевни критичари. Од една страна, Зајко бил прекарот на Апдајк во детството, а тоа наведува на помислата дека ликот има [[Автобиографија|автобиографски]] карактер. Од друга страна, се наведува дека како прототип на овој лик послужил школскиот другар на Апдајк, Џералд Потс (''Gerald Gerry Potts''), но во едно писмо упатено до Потс, Апдајк ја негирал оваа претпоставка. Во секој случај, ликот на Зајко има доста сличности со Апдајк (особено во првиот роман), но и многу разлики, кои се зголемуваат во натамошните романи од тетралогијата. Според некои критичари, името Хари Ангстрем упатува на „забрзано и загрижено момче“ (''hurried and anxious youth''), додека презимето се толкува на различни начини: физичката мерка [[ангстрем]], како синоним на мерка на невидливото, но второто и поприфатливо толкување е дека презимето асоцира на „ангст“, т.е. егзистенцијалниот страв. Најпосле, може да се работи и само за случајна употреба на американизираната варијанта на едно често шведско презиме, во согласност со потеклото на овој лик (опишано во подоцнежните романи). Прекарот Зајко, пак, упатува на брзината, стравот, подвижноста, но и на [[секс]]уалната активност на главниот лик. Меѓутоа, постои и одредена блискост со Џорџ Бебит, ликот од романот на [[Синклер Луис]], како и со ликот на Зајакот Петар Беатрис Потер, а тоа го потврдува и самиот Апдајк, кој во едно интервју објаснува дека во романот „Бегај, Зајко“ се појавува идејата за ликот на Зајакот Петар, иако во замаглена форма и дека приказната за овој лик му предизвикувала трауми во детството.<ref>Biljana Dojčinović, „Zeka Angstrom (opet) beži“, во: Džon Apdajk, ''Beži, Zeko, beži''. Laguna, Beograd, 2018, стр. 357-359.</ref> Според едно толкување, ликот на Зајко Ангстрем е олицетворение на американскиот Адам - невин, осамен јунак кој се појавува „од никаде“ и кој е изложен на дејствувањето на непријателските сили. Во тој поглед, градината во која работи Зајко во првиот роман се толкува како [[Еденска градина|Еденската градина]] на Америка, како местото во кое Зајко ги учи новите вредности: помирувањето на спротивностите и единството со природата, а поради тоа, оваа сцена има клучно место во структурата на првиот роман. Некои критичари, пак, го гледаат Зајко како емерсоновски јунак, неконформист кој сака да го пронајде она „нешто“ за кое верува дека постои надвор од видливиот свет. Ваквото толкување се поврзува со разните интелектуални влијанија на кои бил изложен Апдајк - [[Лутеранизам|лутеранизмот]], [[Филозофија|философијата]] на [[Серен Кјеркегор]], како и [[теологија]]та на [[Карл Барт]] и [[Паул Тилих]]. Впрочем, во првиот роман за Зајко се појавуваат бројни религиозни ликови и симболи, како: свештениците Еклс и Крупенбах; во првото бегство, Зајко се откажува од намерата да оди во Чрчтаун; собата на Рут гледа кон црквата; градината во која работи ја симболизира Еденската градина; потопувањето на бебето во кадата има врска со [[крштевање]]то на децата итн.<ref>Biljana Dojčinović, „Zeka Angstrom (opet) beži“, во: Džon Apdajk, ''Beži, Zeko, beži''. Laguna, Beograd, 2018, стр. 359-362.</ref> Книжевните критичарки-[[Феминизам|феминистки]] остро го напаѓале ликот на Зајко поради неговата мизогиност. За разлика од нив, критичарката Мери О'Конел тврди дека во својата тетралогија Апдајк ги испитува општетсвените стереотипи поврзани со мажественоста, односно влијанието на американската [[идеологија]] на „екстремниот индивидуализам, [[конкуренција]]та и [[Расизам|расизмот]]“ врз формирањето на родниот идентитет на Зајко. Според неа, во романите за Зајко, Апдајк ја испитува општествената конструкција на машкиот род и така ги открива нејзините барања, забрани и ограничувања. Конкретно, таа тврди дека Апдајк ги анализира следниве аспекти на родниот идентитет: биолошкото влијание, моќната мајка, процесот на социјализација, стравот од жените, потрагата по моќ, отсутниот татко, економското влијание и систематската експлоатација на двата пола. Осврнувајќи се на различните можни толкувања кои произлегуваат од ваквата анализа, самиот Апдајк изјавил: „Нешто мора да остане неопределено. Не сакам она што го пишувам да биде појасно од самиот живот.“<ref>Biljana Dojčinović, „Zeka Angstrom (opet) beži“, во: Džon Apdajk, ''Beži, Zeko, beži''. Laguna, Beograd, 2018, стр. 374-375.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Романи на Џон Апдајк]] [[Категорија:Книги од 1995 година]] c3487fplunltm8pmk5ac5p19g7ux9av 0 1269000 5590551 4538855 2026-07-11T17:42:31Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590551 wikitext text/x-wiki [[Податотека:YpatiCentre.jpg|мини|Центарот на Ипати]] '''Ипати''' ([[грчки]]: Υπάτη) — антички [[град]] во [[Тесалија]], на патот од север кон југ кој минувал крај [[Термопили|Термопилите]]. Својот врв градот го доживеал во [[II век]], за време на владеењето на [[Адријан|царот Адријан]]. Интересно е тоа што овој град воопшто не го споменуваат ниту [[Плутарх]] ниту географите [[Страбон]] и [[Паузанија]].<ref>A. V., „Objašnjenja“, во: Apulej, ''Zlatni magarac'', Dereta, Beograd, 2011, стр. 226.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Старогрчки градови]] [[Категорија:Римски градови]] 7r0ivbs9obgdxipeetr4o98mpfs8j2e 0 1277437 5590565 5590338 2026-07-11T18:18:24Z Dandarmkd 31127 Одбиени последните 2 промени (од [[Специјална:Придонеси/~2026-39023-85|~2026-39023-85]]) и ја поврати преработката 5491170 на Bjankuloski06 5590565 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Кралска личност|title=Хан на Бугарија|reign=738–753|predecessor=[[Кормесиј]]|successor=[[Кормисош]]|house=[[Дуло]]вци}} '''Севар''' ― [[хан]] на [[Прво Бугарско Царство|Бугарија]] во 8 век. Во „''Именик на бугарските ханови''“ се наведува дека Севар припаѓал на [[Дуло|кланот Дуло]] и владеел 15 години. Според хронологијата развиена од Москов, Севар би владеел 721–737 година. Други хронологии го ставаат неговото владеење во 738-754 година. Според историчарите како Стивен Рунсиман и Дејвид Маршал Ланг, Севар бил последниот владетел на династијата Дуло и со Севар умрел од родот на [[Атила]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bulgariansfrompa00lang|title=The Bulgarians: from pagan times to the Ottoman conquest|last=Lang|first=David Marshall|publisher=Westview Press|year=1976|isbn=978-0-89158-530-5|page=[https://archive.org/details/bulgariansfrompa00lang/page/49 49]|url-access=registration}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/en/sr/sr_1_2.htm|title=A History of the First Bulgarian Empire|last=Runciman|first=Steven|publisher=G. Bell and Sons|year=1930|page=35}}</ref> Се претпоставува дека името на Севар потекнува од [[Персиски јазик|персискиот]] ''зиуар/зивар'' (украс).<ref name="aksever">{{Наведена мрежна страница|url=http://samah.chv.su/cgi-bin/s.cgi?a=s&lng=&word=%D0%90%D0%BA%D1%81%C4%95%D0%B2%D0%B5%D1%80|title=Shyrav: Aksĕver|work=Electronă sămakhsar|language=bg|accessdate=2019-10-09}}</ref> Иако првично било женско име, може да послужи и како составен дел на машките имиња, како што е предложено од [[:ru:Чувашские имена|чувашкото претхристијанско име]] Аксевер.<ref name="aksever" /> Можно е владеењето на Севар да било мирно, бидејќи [[Римска Империја|римските]] хроники не известуваат за настани на северните граници на Империјата од тој период. Иако ова е аргумент од тишина, тоа е веродостојна претпоставка. [['Рт]]от Севар на островот Ливингстон, бил именуван по Севар. == Наводи == {{наводи}} == Дополнителна литература == * Моско Москов, ''Именник на българските ханове (ново тълкуване)'', [[Софија]] 1988 година. * Јордан Андреев, Иван Лазаров, Пламен Павлов, ''Кой кой е в ​​средновековна България'', Софија 1999 година. * (примарен извор), Бахши Иман, ''Džagfar Tarihy'', том. III, [[Оренбург]] 1997 година.   {{Почетна кутија}} {{succession box|before=[[Кормесиј]]|title=[[Список на бугарски владетели#Прво Бугарско Царство (681-1018)|Хан на Бугарија]]|after=[[Кормисош]]|years=721–737}} {{s-end}} {{Бугарски владетели}} [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Прво Бугарско Царство]] [[Категорија:Бугарски владетели]] [[Категорија:Починати во 753 година]] 2u2hvprf2nxsybw0hiy5qx7flnbfvok 0 1278242 5590845 5588102 2026-07-12T10:02:39Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590845 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} '''„Патувањето на еден слон“''' ([[португалски]]: ''A Viagem do Elefante'') — [[роман]] на португалскиот писател [[Жозе Сарамаго]], објавен во 2008 година. Авторот ѝ го посветил делото на сопругата Пилар со зборовите: „За Пилар, која не дозволи да умрам“. [[File: JSJoseSaramago.jpg|thumb|Жозе Сарамаго]] ==Содржина== [[Крал на Португалија|Кралот на Португалија]], [[Жоао Трети]], сака да му даде поклон на австрискиот надвојвода Максимилајан, а [[кралица]]та предлага да му го поклонат [[Индиски слон|индискиот слон]] Соломон кој го добиле пред две години. Надвојводата го прифаќа поклонот и слонот, со соодветна придружба, тргнува на пат кон [[Ваљадолид]] каде се наоѓа надвојводата. Патувањето напредува бавно, а чуварот на слонот, Субхро, се покажува како најпаметен од сите членови на придружбата, вклучувајќи го и командантот на воениот одред. Откако ја зафаќа силен дожд, поворката мора да се засолни во едно село. Притоа, неколку селани го слушаат чуварот на слонот како раскажува за [[Хиндуизам|хиндуистичките]] божества и го известуваат селскиот [[свештеник]]. Утредента, тој ги собира селаните и му се приближува на слонот со намера да ги истера [[демон]]ите од него, а тогаш слонот го повредува. Поворката продолжува понатаму и набргу пристига во тврдината на шпанско-португалската граница. Слонот се поздравува со селаните ангажирани како негова придружба и тие ја напуштаат тврдината. Утредента пристига австриската војска чиј командант бара да му го предадат слонот за да го одведе во Ваљадолид. Меѓутоа, португалската војска го затвора пристапот во [[тврдина]]та и доаѓа до остра препирка меѓу командантите на двете војски која, сепак, има среќен крај.<ref>Saramago, ''Putovanje jednog slona''. Laguna, Beograd, 2012, стр. 11-115.</ref> Австриската и португалската војска заедно го придружуваат слонот на патот до Ваљадолид, а во градот им приредуваат свечен дочек. Таму, надвојводата Максимилијан им ги менува имињата на Субхро и на слонот во Фриц и Сулејман. Утредента, Субхро и слонот емотивно се простуваат со португалскиот одред, а потоа, надвојводата организира голем [[караван]] кој го пренесува слонот до [[пристаниште]]то. Оттаму, поворката со слонот пристига со брод во [[Џенова]], а потоа патува по тешки временски услови низ северна [[Италија]]. Притоа, во [[Падова]], на барање на месното [[свештенство]], слонот се поклонува пред [[базилика]]та, а црквата го прогласува тој чин за чудо. Набргу, веста за чудото се проширува во околината, при што Субхро успева да заработи пари, но тој настан го става во немилост кај надвојводата. Поворката е пречекана во [[Тренто]] со прослава и [[огномет]], а потоа по големо снежно невреме караванот ги искачува [[Алпи]]те и пристига најпрвин во [[Болцано]], а потоа и во [[Тирол]]. Пред поаѓањето на караванот кон [[Австрија]], слонот клекнува пред надвојводата и тоа малку ги смирува односите меѓу Субхро и надвојводата. По тешко и исцрпувачко патување, поворката пристига во [[Инсбрук]], а потоа преку [[Линц]] пристига во Виена, а насекаде населението воодушевено го поздравува слонот. На влезот во Виена, мало девојче наеднаш истрчува пред слонот и сите помислуваат дека тоа ќе настрада, но слонот го крева со сурлата и го спасува од смртта, а надвојводата јавно му се заблагодарува на Субхро. Две години подоцна, слонот ненадејно умира, па Субхро е отпуштен од службата и нему му се губи трагата. Кога веста за смртта на слонот доаѓа во [[Лисабон]], [[кралица]]та се потресува, се затвора во својата соба и цел ден го оплакува слонот.<ref>Saramago, ''Putovanje jednog slona''. Laguna, Beograd, 2012, стр. 117-214.</ref> ==Осврт кон делото== Во предговорот на романот, авторот објаснува дека делото настанало за време на неговиот престој во [[Салцбург]], кога во [[ресторан]]от „Слон“ видел фигури на повеќе европски градби и споменици во врска со патувањето на еден слон од [[Португалија]] до [[Виена]] во 1551 година. Така, кај него се јавила идејата да напише роман посветен на тоа патување, а неговата домаќинка, лекторката по [[португалски јазик]], Да Гилда Лопес Енкарнасао, му помогнала да ја обезбеди неопходниот историски материјал.<ref>Saramago, ''Putovanje jednog slona''. Laguna, Beograd, 2012, стр. 7-8.</ref> По значењето и по книжевната порака, „Патувањето на еден слон“ може да се нарече книжевен тестамент на Сарамаго и претставува триумф на неговиот стил, фантазија и хумор. „[[Бостон глоуб]]“ (''Boston Globe'') го оценил романот како „уште едно врвно дело на книжевниот гениј“; Фернандо Гомес Агилера во ''Jornal de Letras, Artes e Ideas'' го опишал како „книжевност и јазик во чист облик... дело достојно на виртуозноста на еден [[Сервантес]] по големата [[метафора]] на животот...“; додека според освртот на С. Марфи во „Метро“, „Сарамаговата единствена книжевна постапка, со необичната [[интерпункција]] и со неконвенционалното менување на раскажувачките гласови, веднаш ве совојува со својот неодолив ритам...“<ref>Saramago, ''Putovanje jednog slona''. Laguna, Beograd, 2012.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Жозе Сарамаго]] [[Категорија:Португалски романи]] [[Категорија:Романи на португалски јазик]] [[Категорија:Книги од 2008 година]] j6dkxmb2wmx60lb27qgbjw3541k8wn4 0 1285724 5590569 5588240 2026-07-11T18:32:22Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-38563-64|~2026-38563-64]]) и ја поврати преработката 5481321 на Инквизитор771 5590569 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Орце Ѓорѓиевски |image = Орце Ѓорѓиевски (К. Вода).jpg |imagesize = 200п |honorific-prefix = |honorific-suffix = |office1 = [[Градоначалник на Град Скопје]] |president1 =[[Гордана Сиљановска-Давкова]] |primeminister1 =[[Христијан Мицкоски]] |term_start1 = [[6 ноември]] [[2025]] |term_end1 = |predecessor1 = [[Данела Арсовска]] |successor1 = |office2 = [[Градоначалник на Општина Кисела Вода|Градоначалник на Кисела Вода]] |term_start2 = [[6 ноември]] [[2021]] |term_end2 = [[3 ноември]] [[2025]] |predecessor2 = [[Филип Темелковски]] |successor2 = [[Бети Стаменкоска-Трајкоска]] |office3 = [[Општина Кисела Вода|Член на Советот на Општина Кисела Вода]] |term_start3 = 2017 |term_end3 = 2021 |predecessor3 = |successor3 = |order3 = |office4 = |order4 = |term_start4 = |term_end4 = |predecessor4 = |successor4 = |birth_name = |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1987|8|5}} |birth_place = [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] |blank1 = |ethnicity = [[Македонци|Македонец]] |death_date = |death_place = |restingplace = |restingplacecoordinates = |spouse = |partner = |children = |occupation = [[Политичар]] |party = [[ВМРО - ДПМНЕ]] |signature = |president2=[[Стево Пендаровски]]<br>[[Гордана Сиљановска-Давкова]]|primeminister2=[[Димитар Ковачевски]]<br>[[Христијан Мицкоски]]|president3=[[Ѓорге Иванов]]<br>[[Стево Пендаровски]]|primeminister3=[[Зоран Заев]]<br>[[Димитар Ковачевски]]|religion=[[Македонска Православна Црква - Охридска Архиепископија|Православен Христијанин]]|nationality=[[Македонија|Македонец]]|education=[[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје]]}} '''Орце Ѓорѓиевски''' (р. {{роден на|5|август|1987}}) — [[македонски]] [[политичар]], член на [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] и актуелен [[градоначалник на Град Скопје]]. Претходно ја извршувал функцијата [[градоначалник на Општина Кисела Вода]]. На [[Локални избори во Македонија (2025) — Град Скопје|локалните избори во 2025 година]] бил избран за [[градоначалник на Град Скопје]]. == Животопис == === Образование === Дипломирал на [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет “Јустинијан I”]], оддел за политички студии. Магистратура има во областа на менаџмент на човечки ресурски. Активно зборува англиски јазик. Досега има работено во приватниот сектор.<ref name="дпмне.орг">{{нмс | author= | title=Орце Ѓорѓиевски | url=https://www.vmro-dpmne.org.mk/index.php/orce-gjorgievski | archiveurl=https://web.archive.org/web/20211211011550/https://www.vmro-dpmne.org.mk/index.php/orce-gjorgievski | work= | publisher=[[ВМРО-ДПМНЕ]] | archivedate=11 декември 2021 | date= | accessdate=11 декември 2021}}</ref> === Политика === Ѓорѓиевски станал член на [[ВМРО-ДПМНЕ]] во 2005 година. Ѓорѓиевски својата партиска кариера ја започнал како претседател на МК на УМС. Подоцна станал член на ОК на УМС Кисела Вода, од каде што во 2008 година станала претседател на УМС ОК Кисела Вода и член на ЦК на ВМРО-ДПМНЕ.<ref name="дпмне.орг">{{нмс | author= | title=Орце Ѓорѓиевски | url=https://www.vmro-dpmne.org.mk/index.php/orce-gjorgievski | archiveurl=https://web.archive.org/web/20211211011550/https://www.vmro-dpmne.org.mk/index.php/orce-gjorgievski | work= | publisher=[[ВМРО-ДПМНЕ]] | archivedate=11 декември 2021 | date= | accessdate=11 декември 2021}}</ref> Во периодот 2013-2016 година бил член на ИК на УМС ВМРО-ДПМНЕ. Во 2015 година бил назначен и за потпретседател на УМС. 2016 година станал претседател на ОК Кисела Вода. Во 2018 година станал член на ИК на ВМРО-ДПМНЕ. На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори 2017]] бил избран за член на Советот на [[Општина Кисела Вода]]. За време на [[Македонски парламентарни избори (2020)|парламентарните избори 2020 година]], бил назначен за претседател на РИШ за Изборна единица 4.<ref name="дпмне.орг">{{нмс | author= | title=Орце Ѓорѓиевски | url=https://www.vmro-dpmne.org.mk/index.php/orce-gjorgievski | archiveurl=https://web.archive.org/web/20211211011550/https://www.vmro-dpmne.org.mk/index.php/orce-gjorgievski | work= | publisher=[[ВМРО-ДПМНЕ]] | archivedate=11 декември 2021 | date= | accessdate=11 декември 2021}}</ref> На 17 октомври 2021 година, за време на [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избри]], Орце Ѓорѓиевски победил во првиот круг и станал [[градоначалник на Општина Кисела Вода]]. Тој ја претставувал коалицијата „Обнова на Македонија“ предводена од ВМРО-ДПМНЕ. Орце Ѓорѓиевски бил избран за [[градоначалник на Град Скопје]] на [[Локални избори во Македонија (2025) — Град Скопје|локалните избори во 2025 година]], победувајќи го во вториот круг неговиот противкандидат [[Амар Мециновиќ]] од [[Левица (политичка партија)|Левица]]. Тој го освоил градоначалничкото место со историски најмал број гласови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/makedonija/ortse-gorgievski-nov-gradonachalnik-na-skopje-so-okolu-95-iljadi-glasovi/|title=ОРЦЕ ЃОРЃИЕВСКИ НОВ ГРАДОНАЧАЛНИК НА СКОПЈЕ СО ОКОЛУ 95 ИЛЈАДИ ГЛАСОВИ ОД 474.000 ИЗБИРАЧИ|date=2025-11-02|work=Сакам Да Кажам|language=mk-MK|accessdate=2025-11-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://meta.mk/orce-gjorgjievski-stana-gradonachalnik-na-skopje-so-poddrshka-na-20-otsto-od-glasachite/|title=Орце Ѓорѓиевски стана градоначалник на Скопје со поддршка од 20 отсто од гласачите|language=mk-MK|accessdate=2025-11-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://emagazin.mk/orce/|title=Кој е Орце Ѓорѓиевски, новиот градоначалник на Скопје|last=Редакција|date=2025-11-03|work=еМагазин|language=mk-MK|accessdate=2025-11-05}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓорѓиевски, Орце}} [[Категорија:Македонски политичари]] [[Категорија:Македонски политиколози]] [[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]] [[Категорија:Градоначалници на Општина Кисела Вода]] 2ae9qhezsp8g9mtctj6gr8at5bvbtxj 0 1287757 5590859 5482538 2026-07-12T10:16:30Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590859 wikitext text/x-wiki '''„Бесудбинство“''' ([[Унгарски јазик|унгарски]]: ''Sorstalanság'') — [[Роман|роман]] на унгарскиот писател [[Имре Кертес]] од 1975 година. [[Слика:Kertész Imre (Frankl Aliona).jpg|мини|300п|десно|Имре Кертес]] ==Содржина== Романот се состои од девет глави: # Ѓурика е [[Евреи|еврејско]] момче од [[Будимпешта]], на возраст од околу 15 години, кое живее со татко му и со маќеата. Еден ден, татко му добива покана да замине во работен логор во Германија. Пред да замине, тој му ги предава дуќанот и семејниот [[Накит|накит]] на својот пријател и соработник, господинот Шите. Вечерта пристигнуваат најблиските роднини за да се збогуваат со татко му, кој изутрината го напушта домот.<ref>Имре Кертес, ''Бесудбинство''. Лом, Београд, 2016, стр. 7-24.</ref> # Два месеца подоцна, момчето веќе работи како градежен работник во една рафинерија во околината на градот. Во меѓувреме, за време на едно бомбардирање, тоа започнува љубовна врска со Анамарија, девојка од соседството.<ref>Имре Кертес, ''Бесудбинство''. Лом, Београд, 2016, стр. 25-34.</ref> # Еден ден, додека патува кон рафинеријата, неговиот автобус го запира жандармеријата, која ги собира сите Евреи, а потоа ги пренесува во една касарна. За време на престојот во касарната, а подоцна и во напуштената [[Фабрика|фабрика]] за цигли, се проширува веста дека Евреите ќе бидат упатени на работа во [[Германија]]. Охрабрен од таа вест, момчето со нетрпение го очекува патувањето.<ref>Имре Кертес, ''Бесудбинство''. Лом, Београд, 2016, стр. 35-48.</ref> # Неколку денови подоцна, заробените Евреи ги товарат во [[Воз|воз]] при што условите за патување се ужасни: во вагоните се распоредени по 60 луѓе, кои патуваат без храна и вода. По четири дена, возот пристига на една пуста железничка станица за која момчето успева да прочита дека се вика [[Аушвиц]]/Биркенау. Пристигнатите Евреи веднаш ги распределуваат на две групи, а момчето има среќа да биде распоредено во групата на работоспособните. По задолжителното капење, новопристигнатите добиваат заробеничка облека, а момчето е збунето од настаните и сè уште не го сфаќа значењето на зборот „[[Концентрационен логор|логор]]“.<ref>„Имре Кертес, ''Бесудбинство''. Лом, Београд, 2016, стр. 49-79.</ref> # Момчето постепено се запознава со состојбата во логорот и постепено ја открива вистината за крематориумите и за масовното уништување на Евреите, но никако не може да ја сфати причината за тоа. Четири дена подоцна, тој е префрлен во логорот во [[Бухенвалд]], а веднаш потоа во работниот логор во Цајц.<ref>Имре Кертес, ''Бесудбинство''. Лом, Београд, 2016, стр. 81-106.</ref> # Положбата на затворениците во Цајц е далеку подобра отколку во Аушвиц, зашто станува збор за работен логор, кој не е наменет за масовно истребување на Евреите. Таму, момчето се спријателува со затвореникот Банди Цитром, кој веќе неколку години престојувал по разни логори, и од него ги учи вештините потребни за преживување во тешките услови во логорот. Меѓутоа, по некое време, како последица на тешките животни услови, а особено недоволната исхранетост, момчето веќе ги забележува првите знаци на опаѓање на своите физички способности, а потоа и слабеењето на вољата за живот.<ref>Имре Кертес, ''Бесудбинство''. Лом, Београд, 2016, стр. 107-133.</ref> # На момчето му се појавуваат отоци на нозете и тоа е примено на лекување во логорската болница, а потоа во тешка состојба е префрлено на лекување во логорот во Бухенвалд, каде не може ниту да се движи. Еден ден, со последните остатоци на свеста, тоа сфаќа дека го креваат, го ставаат на количка и, заедно со други затвореници, го носат некаде. Тогаш, нему повторно му се враќа желбата за живот.<ref>Имре Кертес, ''Бесудбинство''. Лом, Београд, 2016, стр. 135-148.</ref> # По некое време, момчето полека сфаќа дека се наоѓа во некоја болница во која условите се многу подобри, а нему му се укажува далеку подобра нега. Сепак, тоа не знае што се случува. Со текот на времето, полека закрепнува и веќе може да се движи. Еден ден, во логорот се забележува необична раздвиженост, а потоа доаѓа веста дека затворениците се слободни.<ref>Имре Кертес, ''Бесудбинство''. Лом, Београд, 2016, стр. 149-182.</ref> # Летото, заедно со голем број затвореници, момчето се враќа дома. По долго патување, тоа пристига во Будимпешта и веднаш го посетува домот на Банди Цитром, но не го наоѓа дома. Потоа, случајно се среќава со еден новинар, кој му нуди заедно да пишуваат статии за [[Холокауст|холокаустот]], но момчето не покажува интерес за тоа. Тоа оди во својот дом, но таму некои непознати луѓе. Потоа, ги посетува старите соседи и од нив дознава дека татко му умрел во концентрациониот логор, дека мајка му е жива, а маќеата се омажила за господинот Шите. Момчето се обидува да им ги објасне ужасите во логорот, но старците воопшто не го сфаќаат. Потоа, тоа се упатува кон домот на мајка си, цврсто решен да го продолжи животот.<ref>Имре Кертес, ''Бесудбинство''. Лом, Београд, 2016, стр. 183-201.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Имре Кертес]] [[Категорија:Книги од 1975 година]] [[Категорија:Унгарски романи]] [[Категорија:Книги на унгарски јазик]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Унгарија]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Полска]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Германија]] q21sbrs3z6c99bau8ixns0nrmk41qci 0 1288909 5590660 5421199 2026-07-11T21:46:25Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590660 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Приказна за играчките 3<br>(Toy Story 3)|distributor=[[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios<br/>Motion Pictures]]<!-- Piping is used in this link to ensure correct formatting at all screen resolutions. -->|gross=$1.067&nbsp;милијарди<ref name="mojo1"/>|budget=$200&nbsp;милиони<ref name="mojo1">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0435761/|title=Toy Story 3 |access-date=January 24, 2021|work=Box Office Mojo}}</ref>|language=англиски|country={{USA}}|runtime=103 минути<ref name="mojo1"/>|released={{film date|2010|6|12|[[Taormina Film Fest]]|2010|6|18|САД}}|studio={{plainlist| * [[Walt Disney Pictures]] * [[Pixar Animation Studios]]<!-- Credited as "Pixar Animation Studios" --> }}|image=Toy Story 3 logo.svg|editing=[[Кен Шретцман]]|cinematography={{plainlist| * Џереми Ласки * Ким Вајт }}|music=[[Ренди Њуман]]|starring={{plainlist| * [[Том Хенкс]] * [[Тим Ален]] * [[Џоан Кјузак]] * [[Дон Риклс]] * [[Валас Шон]] * [[Џон Раценбергер]] * [[Естел Харис]] * [[Нед Бити]] * [[Мајкл Китон]] * [[Џоди Бенсон]] * [[Џон Морис]] }}|producer=[[Дарла К. Андерсон]]|director=[[Ли Ункрич]]|writer=[[Мајкл Арнд]]}}{{Закосен наслов}}'''Приказна за играчките 3''' ({{langx|en|Toy Story 3}}) — американски [[анимиран филм]] од 2010 година, во [[режија]] на [[Ли Ункрич]], според [[сценарио]]то на [[Мајкл Арнд]]. Гласовите ги позајмуваат: [[Том Хенкс]], [[Тим Ален]], [[Џон Кјузак]], [[Дон Риклс]], [[Валас Шон]] и [[Џон Раценбергер]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{bcdb title|id=64595}} * {{imdb title|id=0435761}} * {{Amg movie|388938}} * {{rotten-tomatoes|toy_story_3}} {{mojo title|toystory3}}{{metacritic film|toy-story-3}}{{Пиксар}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Цртани филмови]] [[Категорија:Филмови од 2010 година]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] elzw2cdtmjfyyxh61kzyrsvr7qjde0l 0 1289301 5590793 4917960 2026-07-12T09:11:30Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590793 wikitext text/x-wiki '''„Контраендорфин“''' — [[роман]] на српскиот писател [[Светислав Басара]] од 2020 година. За него, Басара ја добил [[НИН-ова награда|НИН-овата награда]] за роман на годината. [[File: Svetislav Basara.jpg|thumb|Светислав Басара]] ==Содржина== Романот се состои од четири дела: * ''Микрофонија'': На 12 декември 2009 година, непосредно пред смртта, познатиот сликар Десимир Стојковиќ му ја раскажува животната приказна на неговиот другар Калоперовиќ: За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] бил сведок на масовните стрелања кои ги извршувала германската армија во [[Ужице]], а непосредно по војната, стрелањата продолжиле, но овојпат организирани од новата власт. Притоа, Стојковиќ раскажува за улогата на [[Милован Ѓилас]] во повоените стрелања, а покрај тоа, ги искажува своите критички размислувања и за повоениот југословенски културен живот, но и за политичкиот живот, воопшто. Во тие рамки, тој ги прераскажува своите разговори со познатиот писател [[Иво Андриќ]] во кои двајцата ја коментирале бедната состојба на тогашната книжевна сцена. Понатаму, Стојковиќ раскажува за својот престој во [[Париз]], каде се дружел со [[филозоф]]от и лекарот Жорж Кангилем, кој бил толку восхитен од сликата на Стојковиќ, „Снежана и седумте џуџиња“, што побарал посебна дозвола да ја набљудува од научна гледна тоа. Потоа, Кангилем му ги изложил на Стојковиќ своите размислувања за повеќе прашања, како: [[Левица (политика)|левичарството]], сличноста на [[Фашизам|фашизмот]] и [[Антифашизам|антифашизмот]], улогата на современата [[медицина]], значењето на [[ензим]]ите во формирањето на националните разлики итн.<ref>Svetislav Basara, ''Kontraendorfin'' (peto izdanje). Beograd: Laguna, 2021, стр. 11-76.</ref> * ''Контраиницијации'': Во овој дел, Стојковиќ раскажува за една дамнешна средба со Миро Главуртиќ кого Иво Андриќ го посочувал како човекот кој постојано му правел сплетки. Главуртиќ говорел за противречната и сложена природа на Андриќ — за неговата дипломатска дејност, за кокетирањето со различни политички струи, за пикантериите од неговиот приватен живот, како и злоупотребата на Андриќевите дела во разгорувањето на српскиот [[национализам]] и тогаш дошло до голема кавга меѓу Стојковиќ и Главуртиќ. Исто така, Стојковиќ ја изложува теоријата на Кангилем според која луѓето на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] лачат посебен ензим - контраендорфин кој е одговорен за нивната свирепост. Во таа смисла, Стојковиќ раскажува како во 1986 година запднал во национална ефурорија, но во последен миг се освестил, а потоа, за да избега до грубата стварност, во периодот од 1989 до 1999 година станал [[Алкохолизам|алкохоличар]]. Тогаш, Стојковиќ ја прифатил тезата дека Андриќевите дела претставувале духовна основа на воените судири во [[Југославија]]. Во продолжение, Стојковиќ раскажува за напуштањето на Париз и враќањето во татковината во 1971 година. Тогаш, нему му била присилно доделена Октомвриската награда на [[Белград]], а тој бил огорчен од состојбата во југословенската ликовна сцена, особено потсмевајќи ѝ се на [[концептуална уметност|концептуалната уметност]]. Најпосле, Стојковиќ раскажува за средбата со сликарот Ера Миливојевиќ за кого сфатил дека ја поседува тајната на уметничкото мајсторство. Откога завршува со раскажувањето, Стојковиќ му покажува на Калоперовиќ две свои слики (единствените кои не ги запалил), а потоа нив ги фрла во огнот.<ref>Svetislav Basara, ''Kontraendorfin'' (peto izdanje). Beograd: Laguna, 2021, стр. 77-161.</ref> * ''Метафизика на евродизелот'': За време на двата часа Стојковиќ додека му ја раскажува својата животна приказна, Калоперовиќ запаѓа во [[анафилактички шок]], а потоа и во алкохолен [[делириум]], поради што со амбулантно возило е пренесен во Институтот за ментално здравје. По неколку дена, тој е отпуштен од болницата и додека бесцелно шета по улиците на градот, сè уште има [[Халуцинација|халуцинации]] поврзани со Ѓилас. Истовремено, тој се присетува на долгогодишното дружење со Стојковиќ. По смртта на Стојковиќ, на Калоперовиќ почнува да му се влошува здравјето поради проблемите поврзани со [[крвоток]]от. Истовремено, со парите кои му ги оставил Стојковиќ со [[тестамент]]от (184 000 [[Евро|евра]]), Калоперовиќ купува куќа во едно село во [[Срем]], каде што се преселува. Исто така, тој купува и автомобил, [[Опел Астра]] при што е опседнат со потрошувачката на гориво. Откако дознава за смртта на својот пријател, црногорскиот писател [[Миодраг Вуковиќ (писател)|Миодраг Вуковиќ]], Калоперовиќ пишува предговор за збирката собрани раскази на Вуковиќ, но пишувањето му оди бавно и мачно.<ref>Svetislav Basara, ''Kontraendorfin'' (peto izdanje). Beograd: Laguna, 2021, стр. 162-218.</ref> * ''Samsung Galaxy J5'': Во декември 2017 година, Калоперовиќ ја запознава д-р Санда В., читателка на неговите дела која е восхитена од ликот на Стојковиќ. Калоперовиќ ѝ раскажува за дружењето со Стојковиќ, кој го обвинувал дека е виновен за смртта на повеќе српски сликари. Од друга страна, д-р Санда му раскажува на Калоперовиќ за судбината на нејзиниот татко, кој во втората половина на 1980-тите бил обземен од српскиот национализам, а потоа бил убиен во српско-хрватските воени судири. По неговата срмт, Санда и мајка ѝ се преселиле во едно село во близината на [[Сомбор]], а откако нејзината мајка го наследила имотот на поширокото семејство, тие се преселиле во Сомбор, каде Санда завршила гимназија, а потоа дипломирала [[медицина]] во [[Нови Сад]]. Санда му ја изложува на Калоперовиќ својата теза дека нејзината долгогодишна [[мастурбација]] била причината за војните на тлото на [[Југославија]]. За да му ја докаже својата теза, Санда го поканува Калоперовиќ во тоалетот на безниската станица, каде мастурбира во негово присуство, а кога најпосле таа доживува [[оргазам]], Калоперовиќ ја губи свеста. Всушност, во тој миг, тој паѓа во анафилактички шок, а го спасува Стојковиќ, кој накратко се враќа од светот на мртвите и повикува брза помош. Сè уште во делириум, Калоперовиќ има визија на пуст простор, исполнет со многу коски на умрени луѓе и со куршуми.<ref>Svetislav Basara, ''Kontraendorfin'' (peto izdanje). Beograd: Laguna, 2021, стр. 219-289.</ref> ==Осврт врз делото== Книжевната критика го оценила романот „Контраендорфин“ како „„несомнено најдобар и најубиствен во венецот на романите на Васара кој го отвора ''Почетокот на бунтот против дахиите'' и кој ги тематизира злоќудните и невралгичните точки во поновата [[Историја на Србија|српска историја]], култура и политика“; како „врв на опусот на Басара за демонтирањето на српските [[мит]]ови. Детронизацијата на националните големини и бардови, од Андриќ до Ѓилас, разобличувањето на божемните историски и биографски контроверзи, кај него е секогаш во служба на исмејување на погубниот српски менталитет, идеолошките заноси и националната мегаломанија на неговите носители, чии самоуништувачки размери во книжевната форма ги воздигнал до [[гротеска]] и до убиствена, беспоштедна [[сатира]].“ Притоа, делото, чии главни одлики се неисцрпниот [[хумор]] и [[Хипербола (лингвистика)|хиперболата]], се смета за своевидно продолжение на неговиот роман „Андриќевата скала на ужасот“.<ref>Svetislav Basara, ''Kontraendorfin'' (peto izdanje). Beograd: Laguna, 2021.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Светислав Басара]] [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Книги од 2020 година]] [[Категорија:Изданија на Лагуна]] [[Категорија:Романи наградени со НИН-овата награда]] ho4kmi0h2wqbv0tvesw2nzmgh5xh48u 0 1289420 5590710 5481382 2026-07-12T01:32:10Z نوفاك اتشمان 11549 додадена [[Категорија:Историја на Унгарија во средниот век]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590710 wikitext text/x-wiki '''Белош''' или '''Белуш''' ([[1142]] - [[1157]]) ([[1163]] - пред [[1198]]) бил српски благородник од Рашка од династијата на Вукановиќ кои, благодарение на семејните врски со унгарската династија на Арпад, станал палатин на Кралството Унгарија и бан на Хрватска. Кога неговиот брат [[Урош II Примислав]] по втор пат се побунил и одметнал од византиската врховна власт, Белош во [[1162|1162 година]] за кратко време, по желба на царот [[Мануил I Комнин|Манојло I Комнин,]] станал висок жупан на Рашка, но набргу потоа се вратил во Унгарија, каде што подоцна и починал. Белош бил син на големиот [[Срби|српскиот]] префект Урош I. Тој имал уште двајца браќа, постариот [[Урош II Примислав|Урош II]] и помладиот Деса, како и две сестри, Јелена и Марија. [[Елена Вукановиќ|Јелена]] била омажена (1129—1130) за унгарскиот принц, а подоцна и крал Бела II Слепиот (1131—1141). За време на владеењето на Бела II, Белош пристигнал во [[Кралство Унгарија|Унгарија]], каде што му била дадена титулата војвода. По смртта на неговиот зет Бела Белош, тој и неговата сестра Јелена го презеле туторството и воспитувањето на нејзините малолетни синови, од кои најстариот бил унгарскиот крал [[Геза II]] (1141-1161). За да концентрира што е можно поголема моќ во своите раце, Белош ја презел титулата на Палатин во Унгарија и на бан во [[Хрватска]]. Заедно со своите сојузници, тој енергично ги одбил нападите на [[Византија|византискиот император]] Маноил I Комнин и императорите на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], кои му помагале на кандидатот Борис Коломановиќ против неговиот штитеник Геза. Ќерката на Белош „Банова“ <ref>[http://novosti.rs/vesti/zivot_+.303.html:510291-Marija-i-Banovna---omiljene-vladarke-Ceske-i-Ukrajine Марија и Бановна - омиљене владарке Чешке и Украјине („Вечерње новости“, 17. септембар 2014)]</ref> се омажила во [[1150]] година за рускиот принц Владимир Долгоруков. Околу [[1158]] година Белош се откажал од бановските и палатинските почести и се вратил во [[Србија]], каде што во 1162 година, по соборувањето на одметникот [[Урош II Примислав]], Манојло I Комнин го назначил за висок жупан. Но, Белош не останал долго во својата татковина, туку се вратил во Унгарија, додека престолот на Рашка му припаднал на неговиот најмлад брат Деса. Веќе по 1163 година, Белош повторно се споменува како хрватски бан. По 1163 година, нема повеќе траги за Белош во јавниот живот на Унгарија. Починал во Унгарија некаде пред 1198 година. За време на животот изградил голем [[манастир]] во денешен Баноштор на реката [[Дунав]], кој го дарувал со големи дарови. Во времето на Белош, местото каде што тој ја подигнал својата градба се викало Кун. Подоцна почнале да го нарекуваат Бански манастир ({{Langx|hu|Ban monostra}}), па така е дојдено до денешното име ''Баноштор.'' == Име == [[Податотека:Chronicon_Pictum_P113_Az_aradi_véres_gyűlés.JPG|лево|мини|305x305пкс| Јелена, сестрата на Белош и унгарска кралица (1131-1141).]] Најстарото спомнување на името на Белош доаѓало од кодексот што се чувал во манастирот Адмонт во Штаерска. Записот во кој се споменува Белош е внесен непосредно по смртта на кралот [[Бела II]] (1141). Формата на името Белош се појавувало во кодексот. Во овој манастир живеела ќерката на кралот Бела, Софија, сестрата на Белош. Кај Џон Кинам името на српскиот принц се сретнувало во две форми: како Белош и како Белуш. Се споменувало како Белуш кога бил на престолот на високиот рашки жупан. Името на српскиот кнез потекнувало од словенскиот корен Бел, од кој произлегле и други средновековни имиња како што се: Белимир, Белослав и други. Подоцна се појавувало и името Белош, на пример во Дечанскиот Златоуст. Во германската хроника на Хенри од Мигел, името Белош се нарекува како Полислав. Во повелбата на кралот [[Стефан IV (Унгарија)|Стефан IV]] се појавувало во форма на Белуш (Belus banus).<ref>Калић (1997), 63-4</ref> == Семејството == Белош бил син на големиот рашки жупан Урош I. Неговата мајка била Ана Диоген, ќерка на Константин Диоген, односно внука на византискиот император [[Роман IV Диоген|Роман IV]]. Исто така, Белош бил брат на [[Урош II Примислав|Урош II]], наследникот на Урош I. Тој имал уште еден брат со име Деса, кој исто така бил српски жупан во периодот од 1161 до 1165 година. Имал и две сестри: [[Елена Вукановиќ|Јелена]] и Марија. Јелена била сопруга на унгарскиот крал [[Бела II|Бела II Слепиот]]. Марија се омажила за чешкиот благородник од династијата Пшемисловиќ, поточно за Конрад II од Знојмо.<ref>Калић (1997), 64</ref> == Детството и младоста == [[Податотека:Béla_II_(Chronicon_Pictum_114).jpg|мини|273x273пкс| Бела II Слепиот]] Годината на раѓањето на Белош не е позната. Бил роден помеѓу 1110 и 1115 година. Тој починал во последната деценија на XII век. Како починат се споменувал во писмото на папата [[Папа Инокентиј III|Инокентиј III]] во 1198 година. Тоа било многу долг животен век во времето на [[Среден век|средниот век.]] Детството и младоста ги поминал во Србија, а подоцна отишол на дворот на својата сестра, [[Список на унгарски кралици|унгарската кралица]] Јелена. Подоцна се вратил во Рашка и станал висок жупан, за да биде принуден повторно да замине во Унгарија. Таму починал на својот имот во регионот на Срем.<ref>Калић (1997), 64-5</ref> == Престојот на Белош во Унгарија == === Година на пристигнување === [[Податотека:Seal of Geza II of Hungary (127943689).jpg|лево|мини|256x256пкс| Геза (1142-1163)]] Не било познато кога Белош ја напуштил Србија и заминал во Унгарија. Секако, бидејќи се знае дека отишол на дворот на неговата сестра Јелена, тоа не би можело да се случи пред 1129 година кога бил склучен бракот помеѓу Јелена и кралот Бела II. Следната година се родил [[Геза II|Геза]], најстариот син на Јелена. Бела ја презел власта по смртта на неговиот татко [[Стефан II (Унгарија)|Стефан II]] во 1131 година. Тој владеел во следните десет години, до неговата смрт во 1141 година. Белош првпат се споменувал во Унгарија во повелбата на кралот Геза од 1142 година. Тој во таа прилика се јавувал со титулата „дукс“, односно титулата херцег или војвода.Оваа титула се доделувала на најблиските роднини на владејачката унгарска династија, [[Арпад]]. Постојат два документи кои откриваат во кое време Белош дошол во Унгарија. Тоа биле кодексот од манастирот Адмонт во Штаерска и делото на Јован Кинам. Годината на објавување на првиот текст не е позната. Во него го спомнува соборот во Острогон, каде Бела му го доделил на својот син Ладислав босанското војводство. Тоа се случило во 1137 или 1139 година. Во документот се наведувало дека кралот Бела му дал согласност на принцот Мартин да го подари неговиот имот на манастирот Свети Петар сместен во Чатар во округот на заладната жупанија. Привилегијата подоцна ја потврдил синот на Бела, Геза, а Белош се јавувал како сведок заедно со други достоинственици на судот. Текстот секако бил напишан по смртта на Бела. Прашање е дали Бела го поддржал предавањето на Босна на неговиот внук од сестра, [[Ладислав II (Унгарија)|Ладислав]] во соборот во Острогон. Податоците за Белош ни давал и византискиот хроничар Јован Кинам. Според Кинам, Белош бил еден од најистакнатите луѓе меѓу „Далматинците“, односно Србите. Тој заминал во Унгарија и таму поминал подолго време. Учествувал во образованието и воспитанието на кралот Геза уште од неговото најрано детство. Во текстот на Кинам се наведувало дека Белош и претходните години ги поминал на унгарскиот двор. Бидејќи Геза е роден во 1130 година, тој имал само 11 години кога дошол на власт. Според средновековната терминологија, 11 години не претставувале рано детство. Затоа, станувало јасно дека Белош бил на унгарскиот двор за време на животот на Бела II. Имало информации дека ќерката на Белош се омажила во 1150 година за рускиот принц Владимир Мстиславиќ. Ако тогаш имала 15 години,а тоа било минимум години за брак, таа би требало да биде родена околу 1135 година. Белош тогаш би можел да има некаде околу 25 години. Тој веројатно заминал во Унгарија по 1135 година, секако пред смртта на кралот Бела во февруари 1141 година. Воспитувајќи го синот на слепиот крал, Белош ја добил титулата дукс.<ref>Калић (1997), 64-6</ref> === Титули === Геза дошол на власт уште како малолетник. Имал само 11 години. Затоа неговата мајка Јелена и нејзиниот брат Белош имале главен збор во Унгарија во првите години од владеењето на Геза. Дури во есента 1146 година, Геза бил прогласен за витез. Белош, практично и по таа година владеел со Унгарија, држејќи високи позиции и титули. Прво ја носел титулата на дукс со која се појавувал на почетоците на владеењето на Геза. Во 1144 година за прв пат се појавил со титулата хрватско-далматински бан. Тој продолжил да се појавува како хрватско-далматински бан во 1146, 1148, 1150, 1151-1152, 1156 и 1157 година. Така, за време на престојот во Унгарија, тој најдолго ја носел титулата на бан (1144-1157), а како таков го именувал и Јован Кинам, додавајќи дека имал „една од првите и водечки позиции во Унгарија“. Белош се појавувал и со титулата палатин. Палатинец била највисоката титула на унгарскиот двор. Основните лостови на кралската моќ во Унгарија биле во рацете на владетелот - палатинот. Палатинот имал воени и судски овластувања, управувал со имотите на кралот, приходите на владетелите и го заменувал во важните државнички работи. Во 1146 и 1157 година, Белош се споменувал и како палатин и како бан. Сепак, тој останал запаметен најмногу по банската отколку по титулата на палатин. Поп Црнот во 1144 година во тестаментот споменувал дека тој е напишан и составен „за време на владеењето на унгарскиот крал Геза и банот Белош“. Периодот на активност на Белош во унгарската историографија бил познат како „ера на владеење на банот Белош“. Белош последен пат се споменувал како палатин и бан во основачката повелба на грофот Валфер за бенедиктинскиот манастир Свети Мартин во Унгарија (1157). По пролетта таа година, кога е составена повелбата, на Белош му се губи секаква трага. Веројатно таа година ја напуштил Унгарија. Причината е непозната. Можно е да се судрил со Геза II, можно е да бил огорчен од промената во надворешната политика на земјата или поради некоја друга причина, односно да не сакал повеќе да живее во Унгарија.<ref>Калић (1997), 66-7</ref> === Политика кон Русите === [[Податотека:Iziaslav_II_of_Kiev.jpg|мини|Изјаслав II од Киев]] За време на престојот на Белош во Унгарија, таа се граничела на запад со [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] и [[Војводство Австрија|Војводството Австрија]], како и со областите на [[Кралство Бохемија|Бохемија]] и Моравија, на север со Полска а на исток со руските кнежевства кои биле во конфликт меѓу себе по смртта на Владимир II Мономах (1125). Териториите на Галиција и Волинија биле од најголемо значење за Унгарија, а унгарскиот двор влијаел на битките околу киевскиот престол со мешање во внатрешните работи на ова кнежевство. На југ Унгарија се граничела со [[Византија|Византиската империја]] и територијата на Рашка. Белош се занимавал со состојбите во руските кнежевства. Тој лично ги водел унгарските чети кои во 1144 година заминале да му помогнат на галицискиот принц Владимирко Володаревич кој се борел против киевскиот висок војвода Всеволод. Владимирко претходно учествувал на страната на кралот Бела во борбата против кандидатот за унгарскиот престол, Борис Коломановиќ, синот на кралот [[Коломан]]. Две години подоцна помеѓу кралот Геза II и Ефросина, внука на големиот војвода на Киев Владимир Мономах, бил склучен брак. Ефросина била и сестра на Изјаслав Мстиславиќ. Бидејќи Геза во 1146 за време на неговиот брак имал само 16 години, влијанието на Белош било клучно. Изјаслав бил кнез на Киев во периодот од 1146 до 1154 година. Во борбата за престолот неколку пати му помогнале Унгарците. Дека бил близок со Белош покажал бракот помеѓу ќерката на Белош и братот на Изјаслав, Владимир Мстиславиќ, принцот од областите Луцк и од Волинија. Името на оваа ќерка не е познато, а во Русија била позната како „банова“. Ќерката наречена Банова се омажила за Владимир за време на жестоките битки меѓу соперничките принцови. Во претходната деценија во Русија биле создадени две политички струи. Првата струја била собрана околу Изјаслав Мстиславич, кој во август 1146 година ја зел титулата Високиот војвода од Киев. Првиот бил собран околу вујкото на Изјаслав, Јуриј Владимирович Долгоракиот, принцот од Суздал. Изјаслав набргу дошол во судир со Византија за црковни прашања. Во 1147 година, Советот на руските епископи, без согласност на цариградскиот патријарх, го избрал епископот Климент за митрополит Киевски. Јуриј одбил да го признае новиот поглавар на црквата. Ја добил поддршката од страна на Византија. Изјавата ја поддржала Унгарија, односно самиот Белош. Непријателството меѓу Унгарија и Византија било поттикнато и со постапките на Борис Коломановиќ, кому Константинопол му обезбедил засолниште. Така Унгарците се бореле против приврзаниците на Маноил Комнин на руското бојно поле. Унгарците дури во шест наврати меѓу 1148 и 1152 година му помогнале на Изјаслав, кој во 1149 година бил принуден да го напушти Киев. Потоа следел бракот на ќерката на Белош и Владимир Мстиславиќ, што придонело за зајакнување на сојузот и враќање на Изјаслав на престолот.<ref>Калић (1997), 68-70</ref> === Борба против Борис Коломанович === Византија и Светото Римско Царство биле во подем во времето на активностите на Белош. И двете империи имале универзалистички империјални претензии и се обиделе да ја наметнат врховна власт на Унгарија. Во тоа им помогнал Борис, синот на унгарскиот крал Коломан. Мајката на Борис, Ефимија, била протерана од Унгарија од страна на Коломан поради неверство, а Борис никогаш не бил прифатен за свој син од страна на унгарскиот крал. По смртта на татко му, тој се обидел да се избори за своите права на престолот, најпрво против Стефан, а потоа и против Бела. И во двата наврати тоа не му успеало. Својата активност во борбата за престолот ја обновил во 1146 година. Преку чешкиот војвода Владислав II, Борис се поврзал со Хоенштауфените, односно императорот Конрад. Конрад ја обезбедил поддршката на баварскиот војвода Хенри II Бабенберг. Со овие сили Борис ја нападнал Унгарија во 1146 година, освојувајќи го градот Пожун (денешна Братислава). За време на оваа битка Геза бил прогласен за витез во една дрвена црква. Вистинскиот владетел на Унгарија за време на војната бил Белош, кој ја презел и одбраната на земјата. Баварско-австриската војска ја предводел самиот војвода Хенри. Двете војски се судриле на 11 септември 1146 година во близина на реката [[Лајта]]. Хенри го нападнал најголемиот дел од силите што ги командувал Белош. Банот Белош извршил контранапад и ѝ нанел тежок пораз на баварската војска. Голем број баварски благородници останале да лежат на бојното поле или загинале за време на повлекувањето. Според некои извори убиени биле над 7.000 непријателски војници. Хенри побегнал во Виена. Конрад не презел одмазднички напади. Победата кај Лајта му донела голема слава на Белош. Во еден од изворите е зачувана белешка дека унгарскиот крал го поткупил „ Велф “ со пари во бунтот против германскиот крал. Станувало збор за Велф VI од познатото германско семејство од кое Хоенштауфените по доаѓањето на Конрад на власт ги зазеле териториите на Саксонија и Баварија. Како резултат на тоа, избувнал конфликт меѓу Велфовите и Хоенштауфените, во кој се вклучиле и околните владетели. Норманскиот владетел Роџер II застанал на страната на Велф. Се чинело дека Белош во битките го поддржувал Велф. Бидејќи Геза бил малолетен, унгарската поддршка која била спомената во изворот морала да дојде од страна на Белош.<ref>Калић (1997), 70-2</ref> === Војна против Византија === [[Податотека:Manuel_I_Comnenus.jpg|лево|мини|382x382пкс| Манојло Комнин (1143-1180)]] Во средината на XII век била формирана широка антивизантиска коалиција, составена од Унгарци, Срби и [[Нормани]]. Велф ја поддржал борбата против Манојло. На престолот на Рашка бил братот на Белош[[Урош II Примислав|, Урош II]]. Токму тоа сродство помогнало да се склучи сојуз меѓу Србија и Унгарија против Византија. Белош можел да се сети на првата војна против Византија која била предводена од неговиот татко Урош. Тоа се напоменувало и во записите на Кинам и [[Никита Хонијат]]. Урош го зазел Рас на почетокот на војната, но по две години бил поразен и принуден на мир. Некои Срби биле раселени дури и во Мала Азија. [[Јован II Комнин|Јован II Комнiн]] му нанел тежок пораз на унгарскиот крал Стефан II (таткото на Бела, т.е. дедото на Геза) поставувајќи ја границата на реката Дунав и освојувајќи ги градовите Белград и Браничево. Според записите на Кинам, виновникот за унгарско-византиската војна бил Белош. Според истиот извор, Белош го убедил Геза да тргне во поход во Далмација. Штом слушнал за навлегувањето на Грците во Далмација, Геза, на поттик од страна Белош, тргнал во војна од страната на Србите. Тоа била причината за избувнувањето на војната меѓу двете земји. Византиската акција против Србија завршила со Битката кај Тара во 1150 година во која учествувале и Унгарците, под водство на Вакхините. Според записите на Кинам, Белош сакал да ја потчини Србија на Унгарија. По Битката кај Тара, Манојло ја нападнал Унгарија за да се одмазди за поддршката на Србите. Унгарската војска ја предводел лично Белош. Грците го освоиле Земун, по што Белош нападнал и го принудил Манојло да се повлече. Во 1153 година. [[Андроник I Комнин]], тогашен гувернер на византиската погранична област кон Унгарија, ги изразил своите претензии на престолот. Записите на Кинам забележале дека стапил во сојуз со Унгарците, обраќајќи му се на кралот Геза за помош. Како што Белош ја водел тогашната политика на Унгарија, пореално било што Андроник му се обратил нему, а не на кралот кој тогаш имал 23 години. Андроник му ја понудил на Геза областа која ја држел, односно областа до градот Ниш. Белош веројатно бил еден од „големите пеонски големци“ со кои Андроник бил во дослух. Манојло на таен начин ги согледал плановите и го уапсил Андроник. Тогаш византискиот император започнал поход против Урош II со цел да го принуди да го „раскине договорот со Хуните“. Геза несвесен за судбината на Андроник, го нападнал градот Браничево. Манојло успеал да го спаси градот од освојување, но бил поразен во близина на градот Белград. По тој повод на страна на Манојло бил и боснаскиот бан <ref>Калић (1997), 72-5</ref> [[Бориќ]]. == Рашка големиот (високиот) жупан == [[Податотека:Српске_државе_половином_12.png|мини|250x250пкс| Србија во средината на XII век]] Белош како рашки жупан се споменувал само во делото на Јован Кинам. Како што било кажано, од 1157 година Белош не се споменува во изворите во Унгарија. Кинам ни ја давал следната приказна: По смртта на Геза (31 мај 1162 година) во Унгарија било вообичаено браќата да ја наследат круната. Во тоа време Геза имал двајца браќа: [[Ладислав II (Унгарија)|Ладислав]] и [[Стефан IV (Унгарија)|Стефан]]. Стефан бил оженет за Марија, ќерката на византискиот севастократор [[Исак Комнин (син на Јован II Комнин)|Исак Комнин]]. Сепак, Геза го оставил престолот не на своите браќа, туку на својот син [[Стефан III (Унгарија)|Стефан III]]. Манојло ги поддржал браќата на Геза против Стефан. Унгарците, според Кинам, плашејќи се од доаѓањето на трупите на Манојло,тие му го предале престолот на Ладислав, кој бил крунисан во јули 1162 година. Кинам потоа ја опишал ситуацијата во Србија. Манојло отишол во Филипополе да ја среди ситуацијата во Србија. Во тоа време, со земјата управувал [[Урош II Примислав|Примислав]]. Царот го симнал од власт и на власт го донел неговиот брат Белуш. Примислав добил посебен простор во администрација. По краткото владеење Белош го оставил владетелството и ја напуштил својата татковина. Тој заминал во земјата на Хуните (унгарската). Откако поминал долго време таму, тој исчезнал од овој живот. Според извештајот на Кинам, Белош откако дошол на власт живеел во Србија, по периодот кога Манојло го соборил Примислав. За престојот на Белош во Србија индиректно сведочела и веста запишана во делото на Рахевин, капеланот и нотар на Ото од Фрајзинг, кој ја продолжил работата на [[Фридрих I (Свето Римско Царство)|Фридрих I Барбароса.]] Рахевин пишувал дека младиот Стефан, синот на Геза, побегнал на дворот на Фридрих Барбароса, пред кого бил изведен спорот. Експлицитно се наведува дека вујкото на браќата на Геза, Белош, го поддржувал Стефан. Со помош на Барбароса, Стефан побегнал во Константинопол преку [[Венецијанска Република|Млетската Република,]] каде ја добил поддршката од императорот Маноил. Бидејќи конфликтот меѓу Стефан и браќата на Геза стивнал за време на животот на Геза, Белош можеби ја напуштил Унгарија како претставник на струјата што го поддржувала Стефан. Иако Белош можеби ја напуштил Унгарија уште во 1157 година, тој не можел да стане голем префект на Рашка пред 1162 година. Кинам ја раскажувал приказната за неговото доаѓање на престолот на Големиот (Високиот) Војвода по смртта на Геза.<ref>Калић (1997), 75-7</ref> == Последните години == [[Податотека:Chronicon_Pictum_P121_A_korona_elrablása.JPG|лево|мини|250x250пкс| Заземање на престолот од Ладислав, братот на Геза. [[Унгарска илустрирана хроника|Илустрирана хроника]]]] Белош се споменувал во 1163 година во документот на Стефан IV како бан „Belus banus“. Меѓу поддржувачите на Стефан, покрај Белош се споменувал и босанскиот бан Бориќ. Така Белош се нашол на страната на приврзаниците на [[Мануил I Комнин|Манојло Комнин]]. Стефан IV, сепак, бил поразен од синот на Геза во јуни 1163 година. Стефан Постариот се повлекол во Константинопол, каде повторно побарал помош од византискиот император. Манојло стапил во преговори со синот на Геза, кои биле успешно завршени. Договорот за династичкиот брак бил склучен во 1163 година, помеѓу [[Бела III|Бела]], помладиот брат на Стефан III и Марија, постарата ќерка на Манојло. Белош не се споменувал во борбите што во меѓувреме продолжииле. Остатокот од животот го поминал во Унгарија. Со текот на времето стекнал имот во таа земја. Имотот се наоѓал во Срем, на местото на денешен Баноштор. Таму Белош изградил манастир посветен на свети Стефан, кој што го дарувал. Манастирот го споменувал и [[Папа Инокентиј III|папата Инокентиј]] во писмото до архиепископот Калоча во 1198 година. Тогаш Белош се споменува како веќе починат. Белош починал во Унгарија на многу голема старост. Годината на неговата смрт не е позната, но тој сигурно починал пред 1198 година, а веројатно и многу порано.<ref>Калић (1997), 77-9</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.rastko.rs/rastko-hu/istorija/srednji/dlopandic-belos.html Приказната за Бан Белош, др.] [http://www.rastko.rs/rastko-hu/istorija/srednji/dlopandic-belos.html Душко Лопандиќ.] [http://www.rastko.rs/rastko-hu/istorija/srednji/dlopandic-belos.html Растко - Будимпешта - Сантадреја, Библиотека за култура и традиции на Србите во Унгарија] [[Категорија:Срби во Хрватска]] [[Категорија:Српски монарси]] [[Категорија:Банови на Хрватска]] [[Категорија:Династија Вукановиќ]] [[Категорија:Историја на Унгарија во средниот век]] n36ooowgdfcm8pg314yp8yu9iq3rqs9 5590711 5590710 2026-07-12T01:32:38Z نوفاك اتشمان 11549 додадена [[Категорија:Кралство Унгарија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590711 wikitext text/x-wiki '''Белош''' или '''Белуш''' ([[1142]] - [[1157]]) ([[1163]] - пред [[1198]]) бил српски благородник од Рашка од династијата на Вукановиќ кои, благодарение на семејните врски со унгарската династија на Арпад, станал палатин на Кралството Унгарија и бан на Хрватска. Кога неговиот брат [[Урош II Примислав]] по втор пат се побунил и одметнал од византиската врховна власт, Белош во [[1162|1162 година]] за кратко време, по желба на царот [[Мануил I Комнин|Манојло I Комнин,]] станал висок жупан на Рашка, но набргу потоа се вратил во Унгарија, каде што подоцна и починал. Белош бил син на големиот [[Срби|српскиот]] префект Урош I. Тој имал уште двајца браќа, постариот [[Урош II Примислав|Урош II]] и помладиот Деса, како и две сестри, Јелена и Марија. [[Елена Вукановиќ|Јелена]] била омажена (1129—1130) за унгарскиот принц, а подоцна и крал Бела II Слепиот (1131—1141). За време на владеењето на Бела II, Белош пристигнал во [[Кралство Унгарија|Унгарија]], каде што му била дадена титулата војвода. По смртта на неговиот зет Бела Белош, тој и неговата сестра Јелена го презеле туторството и воспитувањето на нејзините малолетни синови, од кои најстариот бил унгарскиот крал [[Геза II]] (1141-1161). За да концентрира што е можно поголема моќ во своите раце, Белош ја презел титулата на Палатин во Унгарија и на бан во [[Хрватска]]. Заедно со своите сојузници, тој енергично ги одбил нападите на [[Византија|византискиот император]] Маноил I Комнин и императорите на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], кои му помагале на кандидатот Борис Коломановиќ против неговиот штитеник Геза. Ќерката на Белош „Банова“ <ref>[http://novosti.rs/vesti/zivot_+.303.html:510291-Marija-i-Banovna---omiljene-vladarke-Ceske-i-Ukrajine Марија и Бановна - омиљене владарке Чешке и Украјине („Вечерње новости“, 17. септембар 2014)]</ref> се омажила во [[1150]] година за рускиот принц Владимир Долгоруков. Околу [[1158]] година Белош се откажал од бановските и палатинските почести и се вратил во [[Србија]], каде што во 1162 година, по соборувањето на одметникот [[Урош II Примислав]], Манојло I Комнин го назначил за висок жупан. Но, Белош не останал долго во својата татковина, туку се вратил во Унгарија, додека престолот на Рашка му припаднал на неговиот најмлад брат Деса. Веќе по 1163 година, Белош повторно се споменува како хрватски бан. По 1163 година, нема повеќе траги за Белош во јавниот живот на Унгарија. Починал во Унгарија некаде пред 1198 година. За време на животот изградил голем [[манастир]] во денешен Баноштор на реката [[Дунав]], кој го дарувал со големи дарови. Во времето на Белош, местото каде што тој ја подигнал својата градба се викало Кун. Подоцна почнале да го нарекуваат Бански манастир ({{Langx|hu|Ban monostra}}), па така е дојдено до денешното име ''Баноштор.'' == Име == [[Податотека:Chronicon_Pictum_P113_Az_aradi_véres_gyűlés.JPG|лево|мини|305x305пкс| Јелена, сестрата на Белош и унгарска кралица (1131-1141).]] Најстарото спомнување на името на Белош доаѓало од кодексот што се чувал во манастирот Адмонт во Штаерска. Записот во кој се споменува Белош е внесен непосредно по смртта на кралот [[Бела II]] (1141). Формата на името Белош се појавувало во кодексот. Во овој манастир живеела ќерката на кралот Бела, Софија, сестрата на Белош. Кај Џон Кинам името на српскиот принц се сретнувало во две форми: како Белош и како Белуш. Се споменувало како Белуш кога бил на престолот на високиот рашки жупан. Името на српскиот кнез потекнувало од словенскиот корен Бел, од кој произлегле и други средновековни имиња како што се: Белимир, Белослав и други. Подоцна се појавувало и името Белош, на пример во Дечанскиот Златоуст. Во германската хроника на Хенри од Мигел, името Белош се нарекува како Полислав. Во повелбата на кралот [[Стефан IV (Унгарија)|Стефан IV]] се појавувало во форма на Белуш (Belus banus).<ref>Калић (1997), 63-4</ref> == Семејството == Белош бил син на големиот рашки жупан Урош I. Неговата мајка била Ана Диоген, ќерка на Константин Диоген, односно внука на византискиот император [[Роман IV Диоген|Роман IV]]. Исто така, Белош бил брат на [[Урош II Примислав|Урош II]], наследникот на Урош I. Тој имал уште еден брат со име Деса, кој исто така бил српски жупан во периодот од 1161 до 1165 година. Имал и две сестри: [[Елена Вукановиќ|Јелена]] и Марија. Јелена била сопруга на унгарскиот крал [[Бела II|Бела II Слепиот]]. Марија се омажила за чешкиот благородник од династијата Пшемисловиќ, поточно за Конрад II од Знојмо.<ref>Калић (1997), 64</ref> == Детството и младоста == [[Податотека:Béla_II_(Chronicon_Pictum_114).jpg|мини|273x273пкс| Бела II Слепиот]] Годината на раѓањето на Белош не е позната. Бил роден помеѓу 1110 и 1115 година. Тој починал во последната деценија на XII век. Како починат се споменувал во писмото на папата [[Папа Инокентиј III|Инокентиј III]] во 1198 година. Тоа било многу долг животен век во времето на [[Среден век|средниот век.]] Детството и младоста ги поминал во Србија, а подоцна отишол на дворот на својата сестра, [[Список на унгарски кралици|унгарската кралица]] Јелена. Подоцна се вратил во Рашка и станал висок жупан, за да биде принуден повторно да замине во Унгарија. Таму починал на својот имот во регионот на Срем.<ref>Калић (1997), 64-5</ref> == Престојот на Белош во Унгарија == === Година на пристигнување === [[Податотека:Seal of Geza II of Hungary (127943689).jpg|лево|мини|256x256пкс| Геза (1142-1163)]] Не било познато кога Белош ја напуштил Србија и заминал во Унгарија. Секако, бидејќи се знае дека отишол на дворот на неговата сестра Јелена, тоа не би можело да се случи пред 1129 година кога бил склучен бракот помеѓу Јелена и кралот Бела II. Следната година се родил [[Геза II|Геза]], најстариот син на Јелена. Бела ја презел власта по смртта на неговиот татко [[Стефан II (Унгарија)|Стефан II]] во 1131 година. Тој владеел во следните десет години, до неговата смрт во 1141 година. Белош првпат се споменувал во Унгарија во повелбата на кралот Геза од 1142 година. Тој во таа прилика се јавувал со титулата „дукс“, односно титулата херцег или војвода.Оваа титула се доделувала на најблиските роднини на владејачката унгарска династија, [[Арпад]]. Постојат два документи кои откриваат во кое време Белош дошол во Унгарија. Тоа биле кодексот од манастирот Адмонт во Штаерска и делото на Јован Кинам. Годината на објавување на првиот текст не е позната. Во него го спомнува соборот во Острогон, каде Бела му го доделил на својот син Ладислав босанското војводство. Тоа се случило во 1137 или 1139 година. Во документот се наведувало дека кралот Бела му дал согласност на принцот Мартин да го подари неговиот имот на манастирот Свети Петар сместен во Чатар во округот на заладната жупанија. Привилегијата подоцна ја потврдил синот на Бела, Геза, а Белош се јавувал како сведок заедно со други достоинственици на судот. Текстот секако бил напишан по смртта на Бела. Прашање е дали Бела го поддржал предавањето на Босна на неговиот внук од сестра, [[Ладислав II (Унгарија)|Ладислав]] во соборот во Острогон. Податоците за Белош ни давал и византискиот хроничар Јован Кинам. Според Кинам, Белош бил еден од најистакнатите луѓе меѓу „Далматинците“, односно Србите. Тој заминал во Унгарија и таму поминал подолго време. Учествувал во образованието и воспитанието на кралот Геза уште од неговото најрано детство. Во текстот на Кинам се наведувало дека Белош и претходните години ги поминал на унгарскиот двор. Бидејќи Геза е роден во 1130 година, тој имал само 11 години кога дошол на власт. Според средновековната терминологија, 11 години не претставувале рано детство. Затоа, станувало јасно дека Белош бил на унгарскиот двор за време на животот на Бела II. Имало информации дека ќерката на Белош се омажила во 1150 година за рускиот принц Владимир Мстиславиќ. Ако тогаш имала 15 години,а тоа било минимум години за брак, таа би требало да биде родена околу 1135 година. Белош тогаш би можел да има некаде околу 25 години. Тој веројатно заминал во Унгарија по 1135 година, секако пред смртта на кралот Бела во февруари 1141 година. Воспитувајќи го синот на слепиот крал, Белош ја добил титулата дукс.<ref>Калић (1997), 64-6</ref> === Титули === Геза дошол на власт уште како малолетник. Имал само 11 години. Затоа неговата мајка Јелена и нејзиниот брат Белош имале главен збор во Унгарија во првите години од владеењето на Геза. Дури во есента 1146 година, Геза бил прогласен за витез. Белош, практично и по таа година владеел со Унгарија, држејќи високи позиции и титули. Прво ја носел титулата на дукс со која се појавувал на почетоците на владеењето на Геза. Во 1144 година за прв пат се појавил со титулата хрватско-далматински бан. Тој продолжил да се појавува како хрватско-далматински бан во 1146, 1148, 1150, 1151-1152, 1156 и 1157 година. Така, за време на престојот во Унгарија, тој најдолго ја носел титулата на бан (1144-1157), а како таков го именувал и Јован Кинам, додавајќи дека имал „една од првите и водечки позиции во Унгарија“. Белош се појавувал и со титулата палатин. Палатинец била највисоката титула на унгарскиот двор. Основните лостови на кралската моќ во Унгарија биле во рацете на владетелот - палатинот. Палатинот имал воени и судски овластувања, управувал со имотите на кралот, приходите на владетелите и го заменувал во важните државнички работи. Во 1146 и 1157 година, Белош се споменувал и како палатин и како бан. Сепак, тој останал запаметен најмногу по банската отколку по титулата на палатин. Поп Црнот во 1144 година во тестаментот споменувал дека тој е напишан и составен „за време на владеењето на унгарскиот крал Геза и банот Белош“. Периодот на активност на Белош во унгарската историографија бил познат како „ера на владеење на банот Белош“. Белош последен пат се споменувал како палатин и бан во основачката повелба на грофот Валфер за бенедиктинскиот манастир Свети Мартин во Унгарија (1157). По пролетта таа година, кога е составена повелбата, на Белош му се губи секаква трага. Веројатно таа година ја напуштил Унгарија. Причината е непозната. Можно е да се судрил со Геза II, можно е да бил огорчен од промената во надворешната политика на земјата или поради некоја друга причина, односно да не сакал повеќе да живее во Унгарија.<ref>Калић (1997), 66-7</ref> === Политика кон Русите === [[Податотека:Iziaslav_II_of_Kiev.jpg|мини|Изјаслав II од Киев]] За време на престојот на Белош во Унгарија, таа се граничела на запад со [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] и [[Војводство Австрија|Војводството Австрија]], како и со областите на [[Кралство Бохемија|Бохемија]] и Моравија, на север со Полска а на исток со руските кнежевства кои биле во конфликт меѓу себе по смртта на Владимир II Мономах (1125). Териториите на Галиција и Волинија биле од најголемо значење за Унгарија, а унгарскиот двор влијаел на битките околу киевскиот престол со мешање во внатрешните работи на ова кнежевство. На југ Унгарија се граничела со [[Византија|Византиската империја]] и територијата на Рашка. Белош се занимавал со состојбите во руските кнежевства. Тој лично ги водел унгарските чети кои во 1144 година заминале да му помогнат на галицискиот принц Владимирко Володаревич кој се борел против киевскиот висок војвода Всеволод. Владимирко претходно учествувал на страната на кралот Бела во борбата против кандидатот за унгарскиот престол, Борис Коломановиќ, синот на кралот [[Коломан]]. Две години подоцна помеѓу кралот Геза II и Ефросина, внука на големиот војвода на Киев Владимир Мономах, бил склучен брак. Ефросина била и сестра на Изјаслав Мстиславиќ. Бидејќи Геза во 1146 за време на неговиот брак имал само 16 години, влијанието на Белош било клучно. Изјаслав бил кнез на Киев во периодот од 1146 до 1154 година. Во борбата за престолот неколку пати му помогнале Унгарците. Дека бил близок со Белош покажал бракот помеѓу ќерката на Белош и братот на Изјаслав, Владимир Мстиславиќ, принцот од областите Луцк и од Волинија. Името на оваа ќерка не е познато, а во Русија била позната како „банова“. Ќерката наречена Банова се омажила за Владимир за време на жестоките битки меѓу соперничките принцови. Во претходната деценија во Русија биле создадени две политички струи. Првата струја била собрана околу Изјаслав Мстиславич, кој во август 1146 година ја зел титулата Високиот војвода од Киев. Првиот бил собран околу вујкото на Изјаслав, Јуриј Владимирович Долгоракиот, принцот од Суздал. Изјаслав набргу дошол во судир со Византија за црковни прашања. Во 1147 година, Советот на руските епископи, без согласност на цариградскиот патријарх, го избрал епископот Климент за митрополит Киевски. Јуриј одбил да го признае новиот поглавар на црквата. Ја добил поддршката од страна на Византија. Изјавата ја поддржала Унгарија, односно самиот Белош. Непријателството меѓу Унгарија и Византија било поттикнато и со постапките на Борис Коломановиќ, кому Константинопол му обезбедил засолниште. Така Унгарците се бореле против приврзаниците на Маноил Комнин на руското бојно поле. Унгарците дури во шест наврати меѓу 1148 и 1152 година му помогнале на Изјаслав, кој во 1149 година бил принуден да го напушти Киев. Потоа следел бракот на ќерката на Белош и Владимир Мстиславиќ, што придонело за зајакнување на сојузот и враќање на Изјаслав на престолот.<ref>Калић (1997), 68-70</ref> === Борба против Борис Коломанович === Византија и Светото Римско Царство биле во подем во времето на активностите на Белош. И двете империи имале универзалистички империјални претензии и се обиделе да ја наметнат врховна власт на Унгарија. Во тоа им помогнал Борис, синот на унгарскиот крал Коломан. Мајката на Борис, Ефимија, била протерана од Унгарија од страна на Коломан поради неверство, а Борис никогаш не бил прифатен за свој син од страна на унгарскиот крал. По смртта на татко му, тој се обидел да се избори за своите права на престолот, најпрво против Стефан, а потоа и против Бела. И во двата наврати тоа не му успеало. Својата активност во борбата за престолот ја обновил во 1146 година. Преку чешкиот војвода Владислав II, Борис се поврзал со Хоенштауфените, односно императорот Конрад. Конрад ја обезбедил поддршката на баварскиот војвода Хенри II Бабенберг. Со овие сили Борис ја нападнал Унгарија во 1146 година, освојувајќи го градот Пожун (денешна Братислава). За време на оваа битка Геза бил прогласен за витез во една дрвена црква. Вистинскиот владетел на Унгарија за време на војната бил Белош, кој ја презел и одбраната на земјата. Баварско-австриската војска ја предводел самиот војвода Хенри. Двете војски се судриле на 11 септември 1146 година во близина на реката [[Лајта]]. Хенри го нападнал најголемиот дел од силите што ги командувал Белош. Банот Белош извршил контранапад и ѝ нанел тежок пораз на баварската војска. Голем број баварски благородници останале да лежат на бојното поле или загинале за време на повлекувањето. Според некои извори убиени биле над 7.000 непријателски војници. Хенри побегнал во Виена. Конрад не презел одмазднички напади. Победата кај Лајта му донела голема слава на Белош. Во еден од изворите е зачувана белешка дека унгарскиот крал го поткупил „ Велф “ со пари во бунтот против германскиот крал. Станувало збор за Велф VI од познатото германско семејство од кое Хоенштауфените по доаѓањето на Конрад на власт ги зазеле териториите на Саксонија и Баварија. Како резултат на тоа, избувнал конфликт меѓу Велфовите и Хоенштауфените, во кој се вклучиле и околните владетели. Норманскиот владетел Роџер II застанал на страната на Велф. Се чинело дека Белош во битките го поддржувал Велф. Бидејќи Геза бил малолетен, унгарската поддршка која била спомената во изворот морала да дојде од страна на Белош.<ref>Калић (1997), 70-2</ref> === Војна против Византија === [[Податотека:Manuel_I_Comnenus.jpg|лево|мини|382x382пкс| Манојло Комнин (1143-1180)]] Во средината на XII век била формирана широка антивизантиска коалиција, составена од Унгарци, Срби и [[Нормани]]. Велф ја поддржал борбата против Манојло. На престолот на Рашка бил братот на Белош[[Урош II Примислав|, Урош II]]. Токму тоа сродство помогнало да се склучи сојуз меѓу Србија и Унгарија против Византија. Белош можел да се сети на првата војна против Византија која била предводена од неговиот татко Урош. Тоа се напоменувало и во записите на Кинам и [[Никита Хонијат]]. Урош го зазел Рас на почетокот на војната, но по две години бил поразен и принуден на мир. Некои Срби биле раселени дури и во Мала Азија. [[Јован II Комнин|Јован II Комнiн]] му нанел тежок пораз на унгарскиот крал Стефан II (таткото на Бела, т.е. дедото на Геза) поставувајќи ја границата на реката Дунав и освојувајќи ги градовите Белград и Браничево. Според записите на Кинам, виновникот за унгарско-византиската војна бил Белош. Според истиот извор, Белош го убедил Геза да тргне во поход во Далмација. Штом слушнал за навлегувањето на Грците во Далмација, Геза, на поттик од страна Белош, тргнал во војна од страната на Србите. Тоа била причината за избувнувањето на војната меѓу двете земји. Византиската акција против Србија завршила со Битката кај Тара во 1150 година во која учествувале и Унгарците, под водство на Вакхините. Според записите на Кинам, Белош сакал да ја потчини Србија на Унгарија. По Битката кај Тара, Манојло ја нападнал Унгарија за да се одмазди за поддршката на Србите. Унгарската војска ја предводел лично Белош. Грците го освоиле Земун, по што Белош нападнал и го принудил Манојло да се повлече. Во 1153 година. [[Андроник I Комнин]], тогашен гувернер на византиската погранична област кон Унгарија, ги изразил своите претензии на престолот. Записите на Кинам забележале дека стапил во сојуз со Унгарците, обраќајќи му се на кралот Геза за помош. Како што Белош ја водел тогашната политика на Унгарија, пореално било што Андроник му се обратил нему, а не на кралот кој тогаш имал 23 години. Андроник му ја понудил на Геза областа која ја држел, односно областа до градот Ниш. Белош веројатно бил еден од „големите пеонски големци“ со кои Андроник бил во дослух. Манојло на таен начин ги согледал плановите и го уапсил Андроник. Тогаш византискиот император започнал поход против Урош II со цел да го принуди да го „раскине договорот со Хуните“. Геза несвесен за судбината на Андроник, го нападнал градот Браничево. Манојло успеал да го спаси градот од освојување, но бил поразен во близина на градот Белград. По тој повод на страна на Манојло бил и боснаскиот бан <ref>Калић (1997), 72-5</ref> [[Бориќ]]. == Рашка големиот (високиот) жупан == [[Податотека:Српске_државе_половином_12.png|мини|250x250пкс| Србија во средината на XII век]] Белош како рашки жупан се споменувал само во делото на Јован Кинам. Како што било кажано, од 1157 година Белош не се споменува во изворите во Унгарија. Кинам ни ја давал следната приказна: По смртта на Геза (31 мај 1162 година) во Унгарија било вообичаено браќата да ја наследат круната. Во тоа време Геза имал двајца браќа: [[Ладислав II (Унгарија)|Ладислав]] и [[Стефан IV (Унгарија)|Стефан]]. Стефан бил оженет за Марија, ќерката на византискиот севастократор [[Исак Комнин (син на Јован II Комнин)|Исак Комнин]]. Сепак, Геза го оставил престолот не на своите браќа, туку на својот син [[Стефан III (Унгарија)|Стефан III]]. Манојло ги поддржал браќата на Геза против Стефан. Унгарците, според Кинам, плашејќи се од доаѓањето на трупите на Манојло,тие му го предале престолот на Ладислав, кој бил крунисан во јули 1162 година. Кинам потоа ја опишал ситуацијата во Србија. Манојло отишол во Филипополе да ја среди ситуацијата во Србија. Во тоа време, со земјата управувал [[Урош II Примислав|Примислав]]. Царот го симнал од власт и на власт го донел неговиот брат Белуш. Примислав добил посебен простор во администрација. По краткото владеење Белош го оставил владетелството и ја напуштил својата татковина. Тој заминал во земјата на Хуните (унгарската). Откако поминал долго време таму, тој исчезнал од овој живот. Според извештајот на Кинам, Белош откако дошол на власт живеел во Србија, по периодот кога Манојло го соборил Примислав. За престојот на Белош во Србија индиректно сведочела и веста запишана во делото на Рахевин, капеланот и нотар на Ото од Фрајзинг, кој ја продолжил работата на [[Фридрих I (Свето Римско Царство)|Фридрих I Барбароса.]] Рахевин пишувал дека младиот Стефан, синот на Геза, побегнал на дворот на Фридрих Барбароса, пред кого бил изведен спорот. Експлицитно се наведува дека вујкото на браќата на Геза, Белош, го поддржувал Стефан. Со помош на Барбароса, Стефан побегнал во Константинопол преку [[Венецијанска Република|Млетската Република,]] каде ја добил поддршката од императорот Маноил. Бидејќи конфликтот меѓу Стефан и браќата на Геза стивнал за време на животот на Геза, Белош можеби ја напуштил Унгарија како претставник на струјата што го поддржувала Стефан. Иако Белош можеби ја напуштил Унгарија уште во 1157 година, тој не можел да стане голем префект на Рашка пред 1162 година. Кинам ја раскажувал приказната за неговото доаѓање на престолот на Големиот (Високиот) Војвода по смртта на Геза.<ref>Калић (1997), 75-7</ref> == Последните години == [[Податотека:Chronicon_Pictum_P121_A_korona_elrablása.JPG|лево|мини|250x250пкс| Заземање на престолот од Ладислав, братот на Геза. [[Унгарска илустрирана хроника|Илустрирана хроника]]]] Белош се споменувал во 1163 година во документот на Стефан IV како бан „Belus banus“. Меѓу поддржувачите на Стефан, покрај Белош се споменувал и босанскиот бан Бориќ. Така Белош се нашол на страната на приврзаниците на [[Мануил I Комнин|Манојло Комнин]]. Стефан IV, сепак, бил поразен од синот на Геза во јуни 1163 година. Стефан Постариот се повлекол во Константинопол, каде повторно побарал помош од византискиот император. Манојло стапил во преговори со синот на Геза, кои биле успешно завршени. Договорот за династичкиот брак бил склучен во 1163 година, помеѓу [[Бела III|Бела]], помладиот брат на Стефан III и Марија, постарата ќерка на Манојло. Белош не се споменувал во борбите што во меѓувреме продолжииле. Остатокот од животот го поминал во Унгарија. Со текот на времето стекнал имот во таа земја. Имотот се наоѓал во Срем, на местото на денешен Баноштор. Таму Белош изградил манастир посветен на свети Стефан, кој што го дарувал. Манастирот го споменувал и [[Папа Инокентиј III|папата Инокентиј]] во писмото до архиепископот Калоча во 1198 година. Тогаш Белош се споменува како веќе починат. Белош починал во Унгарија на многу голема старост. Годината на неговата смрт не е позната, но тој сигурно починал пред 1198 година, а веројатно и многу порано.<ref>Калић (1997), 77-9</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.rastko.rs/rastko-hu/istorija/srednji/dlopandic-belos.html Приказната за Бан Белош, др.] [http://www.rastko.rs/rastko-hu/istorija/srednji/dlopandic-belos.html Душко Лопандиќ.] [http://www.rastko.rs/rastko-hu/istorija/srednji/dlopandic-belos.html Растко - Будимпешта - Сантадреја, Библиотека за култура и традиции на Србите во Унгарија] [[Категорија:Срби во Хрватска]] [[Категорија:Српски монарси]] [[Категорија:Банови на Хрватска]] [[Категорија:Династија Вукановиќ]] [[Категорија:Историја на Унгарија во средниот век]] [[Категорија:Кралство Унгарија]] icr2vscafxx4d0gt2lt0wgkqzje89ng 5590712 5590711 2026-07-12T01:38:29Z نوفاك اتشمان 11549 + 5590712 wikitext text/x-wiki '''Белош''' или '''Белуш''' ([[1142]] - [[1157]]) ([[1163]] - пред [[1198]]) бил српски благородник од Рашка од династијата на Вукановиќ кои, благодарение на семејните врски со унгарската династија на Арпад, станал палатин на Кралството Унгарија и бан на Хрватска. Кога неговиот брат [[Урош II Примислав]] по втор пат се побунил и одметнал од византиската врховна власт, Белош во [[1162|1162 година]] за кратко време, по желба на царот [[Мануил I Комнин|Манојло I Комнин,]] станал висок жупан на Рашка, но набргу потоа се вратил во Унгарија, каде што подоцна и починал. Белош бил син на големиот [[Срби|српскиот]] префект Урош I. Тој имал уште двајца браќа, постариот [[Урош II Примислав|Урош II]] и помладиот Деса, како и две сестри, Јелена и Марија. [[Елена Вукановиќ|Јелена]] била омажена (1129—1130) за унгарскиот принц, а подоцна и крал Бела II Слепиот (1131—1141). За време на владеењето на Бела II, Белош пристигнал во [[Кралство Унгарија|Унгарија]], каде што му била дадена титулата војвода. По смртта на неговиот зет Бела Белош, тој и неговата сестра Јелена го презеле туторството и воспитувањето на нејзините малолетни синови, од кои најстариот бил унгарскиот крал [[Геза II]] (1141-1161). За да концентрира што е можно поголема моќ во своите раце, Белош ја презел титулата на Палатин во Унгарија и на бан во [[Хрватска]]. Заедно со своите сојузници, тој енергично ги одбил нападите на [[Византија|византискиот император]] Маноил I Комнин и императорите на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], кои му помагале на кандидатот Борис Коломановиќ против неговиот штитеник Геза. Ќерката на Белош „Банова“ <ref>[http://novosti.rs/vesti/zivot_+.303.html:510291-Marija-i-Banovna---omiljene-vladarke-Ceske-i-Ukrajine Марија и Бановна - омиљене владарке Чешке и Украјине („Вечерње новости“, 17. септембар 2014)]</ref> се омажила во [[1150]] година за рускиот принц Владимир Долгоруков. Околу [[1158]] година Белош се откажал од бановските и палатинските почести и се вратил во [[Србија]], каде што во 1162 година, по соборувањето на одметникот [[Урош II Примислав]], Манојло I Комнин го назначил за висок жупан. Но, Белош не останал долго во својата татковина, туку се вратил во Унгарија, додека престолот на Рашка му припаднал на неговиот најмлад брат Деса. Веќе по 1163 година, Белош повторно се споменува како хрватски бан. По 1163 година, нема повеќе траги за Белош во јавниот живот на Унгарија. Починал во Унгарија некаде пред 1198 година. За време на животот изградил голем [[манастир]] во денешен Баноштор на реката [[Дунав]], кој го дарувал со големи дарови. Во времето на Белош, местото каде што тој ја подигнал својата градба се викало Кун. Подоцна почнале да го нарекуваат Бански манастир ({{Langx|hu|Ban monostra}}), па така е дојдено до денешното име ''Баноштор.'' == Име == [[Податотека:Chronicon_Pictum_P113_Az_aradi_véres_gyűlés.JPG|лево|мини|305x305пкс| Јелена, сестрата на Белош и унгарска кралица (1131-1141).]] Најстарото спомнување на името на Белош доаѓало од кодексот што се чувал во манастирот Адмонт во Штаерска. Записот во кој се споменува Белош е внесен непосредно по смртта на кралот [[Бела II]] (1141). Формата на името Белош се појавувало во кодексот. Во овој манастир живеела ќерката на кралот Бела, Софија, сестрата на Белош. Кај Џон Кинам името на српскиот принц се сретнувало во две форми: како Белош и како Белуш. Се споменувало како Белуш кога бил на престолот на високиот рашки жупан. Името на српскиот кнез потекнувало од словенскиот корен Бел, од кој произлегле и други средновековни имиња како што се: Белимир, Белослав и други. Подоцна се појавувало и името Белош, на пример во Дечанскиот Златоуст. Во германската хроника на Хенри од Мигел, името Белош се нарекува како Полислав. Во повелбата на кралот [[Стефан IV (Унгарија)|Стефан IV]] се појавувало во форма на Белуш (Belus banus).<ref>Калић (1997), 63-4</ref> == Семејството == Белош бил син на големиот рашки жупан Урош I. Неговата мајка била Ана Диоген, ќерка на Константин Диоген, односно внука на византискиот император [[Роман IV Диоген|Роман IV]]. Исто така, Белош бил брат на [[Урош II Примислав|Урош II]], наследникот на Урош I. Тој имал уште еден брат со име Деса, кој исто така бил српски жупан во периодот од 1161 до 1165 година. Имал и две сестри: [[Елена Вукановиќ|Јелена]] и Марија. Јелена била сопруга на унгарскиот крал [[Бела II|Бела II Слепиот]]. Марија се омажила за чешкиот благородник од династијата Пшемисловиќ, поточно за Конрад II од Знојмо.<ref>Калић (1997), 64</ref> == Детството и младоста == [[Податотека:Béla_II_(Chronicon_Pictum_114).jpg|мини|273x273пкс| Бела II Слепиот]] Годината на раѓањето на Белош не е позната. Бил роден помеѓу 1110 и 1115 година. Тој починал во последната деценија на XII век. Како починат се споменувал во писмото на папата [[Папа Инокентиј III|Инокентиј III]] во 1198 година. Тоа било многу долг животен век во времето на [[Среден век|средниот век.]] Детството и младоста ги поминал во Србија, а подоцна отишол на дворот на својата сестра, [[Список на унгарски кралици|унгарската кралица]] Јелена. Подоцна се вратил во Рашка и станал висок жупан, за да биде принуден повторно да замине во Унгарија. Таму починал на својот имот во регионот на Срем.<ref>Калић (1997), 64-5</ref> == Престојот на Белош во Унгарија == === Година на пристигнување === [[Податотека:Seal of Geza II of Hungary (127943689).jpg|лево|мини|256x256пкс| Геза (1142-1163)]] Не било познато кога Белош ја напуштил Србија и заминал во Унгарија. Секако, бидејќи се знае дека отишол на дворот на неговата сестра Јелена, тоа не би можело да се случи пред 1129 година кога бил склучен бракот помеѓу Јелена и кралот Бела II. Следната година се родил [[Геза II|Геза]], најстариот син на Јелена. Бела ја презел власта по смртта на неговиот татко [[Стефан II (Унгарија)|Стефан II]] во 1131 година. Тој владеел во следните десет години, до неговата смрт во 1141 година. Белош првпат се споменувал во Унгарија во повелбата на кралот Геза од 1142 година. Тој во таа прилика се јавувал со титулата „дукс“, односно титулата херцег или војвода.Оваа титула се доделувала на најблиските роднини на владејачката унгарска династија, [[Арпад]]. Постојат два документи кои откриваат во кое време Белош дошол во Унгарија. Тоа биле кодексот од манастирот Адмонт во Штаерска и делото на Јован Кинам. Годината на објавување на првиот текст не е позната. Во него го спомнува соборот во Острогон, каде Бела му го доделил на својот син Ладислав босанското војводство. Тоа се случило во 1137 или 1139 година. Во документот се наведувало дека кралот Бела му дал согласност на принцот Мартин да го подари неговиот имот на манастирот Свети Петар сместен во Чатар во округот на заладната жупанија. Привилегијата подоцна ја потврдил синот на Бела, Геза, а Белош се јавувал како сведок заедно со други достоинственици на судот. Текстот секако бил напишан по смртта на Бела. Прашање е дали Бела го поддржал предавањето на Босна на неговиот внук од сестра, [[Ладислав II (Унгарија)|Ладислав]] во соборот во Острогон. Податоците за Белош ни давал и византискиот хроничар Јован Кинам. Според Кинам, Белош бил еден од најистакнатите луѓе меѓу „Далматинците“, односно Србите. Тој заминал во Унгарија и таму поминал подолго време. Учествувал во образованието и воспитанието на кралот Геза уште од неговото најрано детство. Во текстот на Кинам се наведувало дека Белош и претходните години ги поминал на унгарскиот двор. Бидејќи Геза е роден во 1130 година, тој имал само 11 години кога дошол на власт. Според средновековната терминологија, 11 години не претставувале рано детство. Затоа, станувало јасно дека Белош бил на унгарскиот двор за време на животот на Бела II. Имало информации дека ќерката на Белош се омажила во 1150 година за рускиот принц Владимир Мстиславиќ. Ако тогаш имала 15 години,а тоа било минимум години за брак, таа би требало да биде родена околу 1135 година. Белош тогаш би можел да има некаде околу 25 години. Тој веројатно заминал во Унгарија по 1135 година, секако пред смртта на кралот Бела во февруари 1141 година. Воспитувајќи го синот на слепиот крал, Белош ја добил титулата дукс.<ref>Калић (1997), 64-6</ref> === Титули === Геза дошол на власт уште како малолетник. Имал само 11 години. Затоа неговата мајка Јелена и нејзиниот брат Белош имале главен збор во Унгарија во првите години од владеењето на Геза. Дури во есента 1146 година, Геза бил прогласен за витез. Белош, практично и по таа година владеел со Унгарија, држејќи високи позиции и титули. Прво ја носел титулата на дукс со која се појавувал на почетоците на владеењето на Геза. Во 1144 година за прв пат се појавил со титулата хрватско-далматински бан. Тој продолжил да се појавува како хрватско-далматински бан во 1146, 1148, 1150, 1151-1152, 1156 и 1157 година. Така, за време на престојот во Унгарија, тој најдолго ја носел титулата на бан (1144-1157), а како таков го именувал и Јован Кинам, додавајќи дека имал „една од првите и водечки позиции во Унгарија“. Белош се појавувал и со титулата палатин. Палатинец била највисоката титула на унгарскиот двор. Основните лостови на кралската моќ во Унгарија биле во рацете на владетелот - палатинот. Палатинот имал воени и судски овластувања, управувал со имотите на кралот, приходите на владетелите и го заменувал во важните државнички работи. Во 1146 и 1157 година, Белош се споменувал и како палатин и како бан. Сепак, тој останал запаметен најмногу по банската отколку по титулата на палатин. Поп Црнот во 1144 година во тестаментот споменувал дека тој е напишан и составен „за време на владеењето на унгарскиот крал Геза и банот Белош“. Периодот на активност на Белош во унгарската историографија бил познат како „ера на владеење на банот Белош“. Белош последен пат се споменувал како палатин и бан во основачката повелба на грофот Валфер за бенедиктинскиот манастир Свети Мартин во Унгарија (1157). По пролетта таа година, кога е составена повелбата, на Белош му се губи секаква трага. Веројатно таа година ја напуштил Унгарија. Причината е непозната. Можно е да се судрил со Геза II, можно е да бил огорчен од промената во надворешната политика на земјата или поради некоја друга причина, односно да не сакал повеќе да живее во Унгарија.<ref>Калић (1997), 66-7</ref> === Политика кон Русите === [[Податотека:Iziaslav_II_of_Kiev.jpg|мини|Изјаслав II од Киев]] За време на престојот на Белош во Унгарија, таа се граничела на запад со [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] и [[Војводство Австрија|Војводството Австрија]], како и со областите на [[Кралство Бохемија|Бохемија]] и Моравија, на север со Полска а на исток со руските кнежевства кои биле во конфликт меѓу себе по смртта на Владимир II Мономах (1125). Териториите на Галиција и Волинија биле од најголемо значење за Унгарија, а унгарскиот двор влијаел на битките околу киевскиот престол со мешање во внатрешните работи на ова кнежевство. На југ Унгарија се граничела со [[Византија|Византиската империја]] и територијата на Рашка. Белош се занимавал со состојбите во руските кнежевства. Тој лично ги водел унгарските чети кои во 1144 година заминале да му помогнат на галицискиот принц Владимирко Володаревич кој се борел против киевскиот висок војвода Всеволод. Владимирко претходно учествувал на страната на кралот Бела во борбата против кандидатот за унгарскиот престол, Борис Коломановиќ, синот на кралот [[Коломан]]. Две години подоцна помеѓу кралот Геза II и Ефросина, внука на големиот војвода на Киев Владимир Мономах, бил склучен брак. Ефросина била и сестра на Изјаслав Мстиславиќ. Бидејќи Геза во 1146 за време на неговиот брак имал само 16 години, влијанието на Белош било клучно. Изјаслав бил кнез на Киев во периодот од 1146 до 1154 година. Во борбата за престолот неколку пати му помогнале Унгарците. Дека бил близок со Белош покажал бракот помеѓу ќерката на Белош и братот на Изјаслав, Владимир Мстиславиќ, принцот од областите Луцк и од Волинија. Името на оваа ќерка не е познато, а во Русија била позната како „банова“. Ќерката наречена Банова се омажила за Владимир за време на жестоките битки меѓу соперничките принцови. Во претходната деценија во Русија биле создадени две политички струи. Првата струја била собрана околу Изјаслав Мстиславич, кој во август 1146 година ја зел титулата Високиот војвода од Киев. Првиот бил собран околу вујкото на Изјаслав, Јуриј Владимирович Долгоракиот, принцот од Суздал. Изјаслав набргу дошол во судир со Византија за црковни прашања. Во 1147 година, Советот на руските епископи, без согласност на цариградскиот патријарх, го избрал епископот Климент за митрополит Киевски. Јуриј одбил да го признае новиот поглавар на црквата. Ја добил поддршката од страна на Византија. Изјавата ја поддржала Унгарија, односно самиот Белош. Непријателството меѓу Унгарија и Византија било поттикнато и со постапките на Борис Коломановиќ, кому Константинопол му обезбедил засолниште. Така Унгарците се бореле против приврзаниците на Маноил Комнин на руското бојно поле. Унгарците дури во шест наврати меѓу 1148 и 1152 година му помогнале на Изјаслав, кој во 1149 година бил принуден да го напушти Киев. Потоа следел бракот на ќерката на Белош и Владимир Мстиславиќ, што придонело за зајакнување на сојузот и враќање на Изјаслав на престолот.<ref>Калић (1997), 68-70</ref> === Борба против Борис Коломанович === Византија и Светото Римско Царство биле во подем во времето на активностите на Белош. И двете империи имале универзалистички империјални претензии и се обиделе да ја наметнат врховна власт на Унгарија. Во тоа им помогнал Борис, синот на унгарскиот крал Коломан. Мајката на Борис, Ефимија, била протерана од Унгарија од страна на Коломан поради неверство, а Борис никогаш не бил прифатен за свој син од страна на унгарскиот крал. По смртта на татко му, тој се обидел да се избори за своите права на престолот, најпрво против Стефан, а потоа и против Бела. И во двата наврати тоа не му успеало. Својата активност во борбата за престолот ја обновил во 1146 година. Преку чешкиот војвода Владислав II, Борис се поврзал со Хоенштауфените, односно императорот Конрад. Конрад ја обезбедил поддршката на баварскиот војвода Хенри II Бабенберг. Со овие сили Борис ја нападнал Унгарија во 1146 година, освојувајќи го градот Пожун (денешна Братислава). За време на оваа битка Геза бил прогласен за витез во една дрвена црква. Вистинскиот владетел на Унгарија за време на војната бил Белош, кој ја презел и одбраната на земјата. Баварско-австриската војска ја предводел самиот војвода Хенри. Двете војски се судриле на 11 септември 1146 година во близина на реката [[Лајта]]. Хенри го нападнал најголемиот дел од силите што ги командувал Белош. Банот Белош извршил контранапад и ѝ нанел тежок пораз на баварската војска. Голем број баварски благородници останале да лежат на бојното поле или загинале за време на повлекувањето. Според некои извори убиени биле над 7.000 непријателски војници. Хенри побегнал во Виена. Конрад не презел одмазднички напади. Победата кај Лајта му донела голема слава на Белош. Во еден од изворите е зачувана белешка дека унгарскиот крал го поткупил „ Велф “ со пари во бунтот против германскиот крал. Станувало збор за Велф VI од познатото германско семејство од кое Хоенштауфените по доаѓањето на Конрад на власт ги зазеле териториите на Саксонија и Баварија. Како резултат на тоа, избувнал конфликт меѓу Велфовите и Хоенштауфените, во кој се вклучиле и околните владетели. Норманскиот владетел Роџер II застанал на страната на Велф. Се чинело дека Белош во битките го поддржувал Велф. Бидејќи Геза бил малолетен, унгарската поддршка која била спомената во изворот морала да дојде од страна на Белош.<ref>Калић (1997), 70-2</ref> === Војна против Византија === [[Податотека:Manuel_I_Comnenus.jpg|лево|мини|382x382пкс| Манојло Комнин (1143-1180)]] Во средината на XII век била формирана широка антивизантиска коалиција, составена од Унгарци, Срби и [[Нормани]]. Велф ја поддржал борбата против Манојло. На престолот на Рашка бил братот на Белош[[Урош II Примислав|, Урош II]]. Токму тоа сродство помогнало да се склучи сојуз меѓу Србија и Унгарија против Византија. Белош можел да се сети на првата војна против Византија која била предводена од неговиот татко Урош. Тоа се напоменувало и во записите на Кинам и [[Никита Хонијат]]. Урош го зазел Рас на почетокот на војната, но по две години бил поразен и принуден на мир. Некои Срби биле раселени дури и во Мала Азија. [[Јован II Комнин|Јован II Комнiн]] му нанел тежок пораз на унгарскиот крал Стефан II (таткото на Бела, т.е. дедото на Геза) поставувајќи ја границата на реката Дунав и освојувајќи ги градовите Белград и Браничево. Според записите на Кинам, виновникот за унгарско-византиската војна бил Белош. Според истиот извор, Белош го убедил Геза да тргне во поход во Далмација. Штом слушнал за навлегувањето на Грците во Далмација, Геза, на поттик од страна Белош, тргнал во војна од страната на Србите. Тоа била причината за избувнувањето на војната меѓу двете земји. Византиската акција против Србија завршила со Битката кај Тара во 1150 година во која учествувале и Унгарците, под водство на Вакхините. Според записите на Кинам, Белош сакал да ја потчини Србија на Унгарија. По Битката кај Тара, Манојло ја нападнал Унгарија за да се одмазди за поддршката на Србите. Унгарската војска ја предводел лично Белош. Грците го освоиле Земун, по што Белош нападнал и го принудил Манојло да се повлече. Во 1153 година. [[Андроник I Комнин]], тогашен гувернер на византиската погранична област кон Унгарија, ги изразил своите претензии на престолот. Записите на Кинам забележале дека стапил во сојуз со Унгарците, обраќајќи му се на кралот Геза за помош. Како што Белош ја водел тогашната политика на Унгарија, пореално било што Андроник му се обратил нему, а не на кралот кој тогаш имал 23 години. Андроник му ја понудил на Геза областа која ја држел, односно областа до градот Ниш. Белош веројатно бил еден од „големите пеонски големци“ со кои Андроник бил во дослух. Манојло на таен начин ги согледал плановите и го уапсил Андроник. Тогаш византискиот император започнал поход против Урош II со цел да го принуди да го „раскине договорот со Хуните“. Геза несвесен за судбината на Андроник, го нападнал градот Браничево. Манојло успеал да го спаси градот од освојување, но бил поразен во близина на градот Белград. По тој повод на страна на Манојло бил и боснаскиот бан <ref>Калић (1997), 72-5</ref> [[Бориќ]]. == Рашка големиот (високиот) жупан == [[Податотека:Српске_државе_половином_12.png|мини|250x250пкс| Србија во средината на XII век]] Белош како рашки жупан се споменувал само во делото на Јован Кинам. Како што било кажано, од 1157 година Белош не се споменува во изворите во Унгарија. Кинам ни ја давал следната приказна: По смртта на Геза (31 мај 1162 година) во Унгарија било вообичаено браќата да ја наследат круната. Во тоа време Геза имал двајца браќа: [[Ладислав II (Унгарија)|Ладислав]] и [[Стефан IV (Унгарија)|Стефан]]. Стефан бил оженет за Марија, ќерката на византискиот севастократор [[Исак Комнин (син на Јован II Комнин)|Исак Комнин]]. Сепак, Геза го оставил престолот не на своите браќа, туку на својот син [[Стефан III (Унгарија)|Стефан III]]. Манојло ги поддржал браќата на Геза против Стефан. Унгарците, според Кинам, плашејќи се од доаѓањето на трупите на Манојло,тие му го предале престолот на Ладислав, кој бил крунисан во јули 1162 година. Кинам потоа ја опишал ситуацијата во Србија. Манојло отишол во Филипополе да ја среди ситуацијата во Србија. Во тоа време, со земјата управувал [[Урош II Примислав|Примислав]]. Царот го симнал од власт и на власт го донел неговиот брат Белуш. Примислав добил посебен простор во администрација. По краткото владеење Белош го оставил владетелството и ја напуштил својата татковина. Тој заминал во земјата на Хуните (унгарската). Откако поминал долго време таму, тој исчезнал од овој живот. Според извештајот на Кинам, Белош откако дошол на власт живеел во Србија, по периодот кога Манојло го соборил Примислав. За престојот на Белош во Србија индиректно сведочела и веста запишана во делото на Рахевин, капеланот и нотар на Ото од Фрајзинг, кој ја продолжил работата на [[Фридрих I (Свето Римско Царство)|Фридрих I Барбароса.]] Рахевин пишувал дека младиот Стефан, синот на Геза, побегнал на дворот на Фридрих Барбароса, пред кого бил изведен спорот. Експлицитно се наведува дека вујкото на браќата на Геза, Белош, го поддржувал Стефан. Со помош на Барбароса, Стефан побегнал во Константинопол преку [[Венецијанска Република|Млетската Република,]] каде ја добил поддршката од императорот Маноил. Бидејќи конфликтот меѓу Стефан и браќата на Геза стивнал за време на животот на Геза, Белош можеби ја напуштил Унгарија како претставник на струјата што го поддржувала Стефан. Иако Белош можеби ја напуштил Унгарија уште во 1157 година, тој не можел да стане голем префект на Рашка пред 1162 година. Кинам ја раскажувал приказната за неговото доаѓање на престолот на Големиот (Високиот) Војвода по смртта на Геза.<ref>Калић (1997), 75-7</ref> == Последните години == [[Податотека:Chronicon_Pictum_P121_A_korona_elrablása.JPG|лево|мини|250x250пкс| Заземање на престолот од Ладислав, братот на Геза. [[Унгарска илустрирана хроника|Илустрирана хроника]]]] Белош се споменувал во 1163 година во документот на Стефан IV како бан „Belus banus“. Меѓу поддржувачите на Стефан, покрај Белош се споменувал и босанскиот бан Бориќ. Така Белош се нашол на страната на приврзаниците на [[Мануил I Комнин|Манојло Комнин]]. Стефан IV, сепак, бил поразен од синот на Геза во јуни 1163 година. Стефан Постариот се повлекол во Константинопол, каде повторно побарал помош од византискиот император. Манојло стапил во преговори со синот на Геза, кои биле успешно завршени. Договорот за династичкиот брак бил склучен во 1163 година, помеѓу [[Бела III|Бела]], помладиот брат на Стефан III и Марија, постарата ќерка на Манојло. Белош не се споменувал во борбите што во меѓувреме продолжииле. Остатокот од животот го поминал во Унгарија. Со текот на времето стекнал имот во таа земја. Имотот се наоѓал во Срем, на местото на денешен Баноштор. Таму Белош изградил манастир посветен на свети Стефан, кој што го дарувал. Манастирот го споменувал и [[Папа Инокентиј III|папата Инокентиј]] во писмото до архиепископот Калоча во 1198 година. Тогаш Белош се споменува како веќе починат. Белош починал во Унгарија на многу голема старост. Годината на неговата смрт не е позната, но тој сигурно починал пред 1198 година, а веројатно и многу порано.<ref>Калић (1997), 77-9</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.rastko.rs/rastko-hu/istorija/srednji/dlopandic-belos.html Приказната за Бан Белош, др.] [http://www.rastko.rs/rastko-hu/istorija/srednji/dlopandic-belos.html Душко Лопандиќ.] [http://www.rastko.rs/rastko-hu/istorija/srednji/dlopandic-belos.html Растко - Будимпешта - Сантадреја, Библиотека за култура и традиции на Србите во Унгарија] [[Категорија:Срби во Хрватска]] [[Категорија:Српски монарси]] [[Категорија:Банови на Хрватска]] [[Категорија:Династија Вукановиќ]] [[Категорија:Кралство Унгарија]] [[Категорија:Историја на Унгарија во средниот век]] nb4msp6g7j4rw208o29zntjlja6dcs5 0 1299757 5590503 5368797 2026-07-11T14:39:23Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5590503 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Horn_Louvre_OA4069.jpg|мини| Италијанска делкана [[Бивни|бивна]] од [[слон]] од 11 век, [[Лувр]].]] [[Податотека:Cylindrical_Ivory_Casket.jpg|мини|Цилиндричен ковчег од слонова коска, сикуло-арапски, Музеј на лов.]] '''Слонова коска''' ― тврд, бел материјал од [[бивни]]те (традиционално од [[слон]]ови) и [[заб]]ите на [[животните]], кој главно се состои од [[дентин]], една од физичките структури на забите и бивните. [[Хемиска структура|Хемиската структура]] на забите и бивните на [[цицачи]]те е иста, без оглед на видот на потеклото. Трговијата со одредени заби и заби освен слон е добро воспоставена и широко распространета; затоа, „слонова коска“ може правилно да се користи за опишување на забите или забите на цицачите од комерцијален интерес, кои се доволно големи за да бидат издлабени или насликани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cites.org/sites/default/files/eng/resources/pub/E-Ivory-guide.pdf|title=Identification Guide for Ivory and Ivory Substitutes|publisher=Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (CITES)|accessdate=1 мај 2022}}</ref> Покрај природната слонова коска, слонова коска може да се произведува и синтетички,<ref name="mdpi.com">[https://www.mdpi.com/2071-1050/11/23/6538/pdf Bio-Inspired Synthetic Ivory as a Sustainable Material]</ref><ref>[https://phys.org/news/2018-01-lab-grown-horns-tusks-poachingor.html Lab-grown horns and tusks could stop poaching—or not]</ref><ref>[[arxiv:1912.06481|Bio-inspired Synthetic Ivory as a Sustainable Material for Piano Keys]]</ref><ref>[https://www.smithsonianmag.com/science-nature/faking-elephant-ivory-180963226/ Appalled by the Illegal Trade in Elephant Ivory, a Biologist Decided to Make His Own]</ref><ref>[https://www.nature.com/articles/507040a Synthetic ivory fails to stop illegal trade]</ref> оттука (за разлика од природната слонова коска) не бара извлекување на материјалот од животните. Тагуа оревите исто така може да се издлабат како слонова коска.<ref>[https://www.thedodo.com/the-truth-about-tusks-648225506.html The truth about tusks]</ref> Трговијата со готови производи со производи од слонова коска има свое потекло од долината на [[Инд]]. Слоновата коска е главен производ кој се гледа во изобилство и се користел за трговија во харапанската цивилизација. Готовите производи од слонова коска што биле видени на харапанските места се стапчиња за кел, иглички, шила, куки, шипки, чешли, играчки парчиња, коцки, лак и други лични украси. Слоновата коска е ценета уште од античко време во уметноста или производството за изработка на низа предмети од резби од слонова коска до вештачки заби, [[Клавиш|клавиши]] од пијано, вентилатори и [[домино]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna6875436|title=George Washington's false teeth not wooden|access-date=1 мај 2022|agency=Associated Press}}</ref> Слоновата слонова коска е најважниот извор, но се користи и слонова коска од [[мамут]], [[морж]], [[нилски коњ]], [[кашалот]], [[Кит-убиец|орка]], [[нарвал]] и брадавичеста свиња.<ref name="Espinoza1991">{{Наведена книга|title=Identification guide for ivory and ivory substitutes|last=Espinoza, E. O.|last2=M. J. Mann|publisher=World Wildlife Fund and Conservation Foundation|year=1991|location=Baltimore}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fws.gov/lab/ivory_natural.php|title=Ivory Identification Guide – U.S. Fish and Wildlife Service Forensics Laboratory|last=U.S. Fish and Wildlife Service Forensics Lab|work=fws.gov|accessdate=1 мај 2022|archive-date=2017-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170623172133/https://www.fws.gov/lab/ivory_natural.php|url-status=dead}}</ref> Вапитите имаат и два заби во вид на слонова коска, за кои се верува дека се остатоци од забите од нивните предци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://coloradoelkbreeders.com/?page_id=41|title=Elk Facts|work=Colorado Elk Breeders|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929102054/http://coloradoelkbreeders.com/?page_id=41|archive-date=29 септември 2015|accessdate=1 мај 2022}}</ref> Националната и меѓународната трговија со природна слонова коска на загрозени видови како што се [[Африкански слон|африканските]] и [[Азиски слон|азиските слонови]] е незаконска.<ref>Singh, R. R., Goyal, S. P., Khanna, P. P., Mukherjee, P. K., & Sukumar, R. (2006). Using morphometric and analytical techniques to characterize elephant ivory. Forensic Science International 162 (1): 144–151.</ref> Англискиот збор за слонова коска - ivory - на крајот потекнува од [[Египетски јазик|староегипетскиот]] аб, абу („слон“), преку [[Латински јазик|латинскиот]] ебор- или ебур.<ref>''Новиот пократок [[оксфордски англиски речник]]'' (Oxford 1993), entry for "ivory."</ref> == Употреби == [[Податотека:Vierge_a_l'Enfant_debout.jpg|мини| Приказ на [[Богородица|Пресвета Богородица]] и Детето Исус изработено во слонова коска.]] [[Податотека:Ivory_tabernacle_Louvre_OA2587.jpg|мини|[[Табернакул (католичка црква)|Табернакул]] од слонова коска со Грижливата Богородица, Франција.]] И [[Стара Грција|грчката]] и [[Римски период|римската]] цивилизација практикувале резба во слонова коска за да направат големи количества уметнички дела со висока вредност, скапоцени верски предмети и украсни кутии за скапи предмети. Слоновата коска често се користела за да се створи белката на очите на статуите. Има некои докази за слонова коска од кит или морж што ја користеле античките Ирци. Солин, римски писател во 3 век, тврдел дека келтските народи во Ирска ќе ги украсат своите мечеви со „заби од ѕверови што пливаат во морето“. Адомнан од Јона напиша приказна за Свети Колумба давање меч украсен со врежана слонова коска како подарок што покајникот ќе му го донесе на својот господар за да може да се откупи од ропството.<ref>Adomnan of Iona. Life of St Columba. Penguin books, 1995</ref> Населенијата на сириските и северноафриканските слонови биле намалени до истребување, веројатно поради побарувачката за слонова коска во [[Антика|античкиот свет]].<ref>Revello, Manuela, “Orientalising ivories from Italy”, in BAR, British Archaeological Reports, Proceedings of International Symposium of Mediterranean Archaeology, February 24–26, 2005, Università degli Studi di Chieti, 111–118.</ref> Кинезите долго време ја ценат слонова коска и за уметност и за приборни предмети. Раното упатување на кинескиот извоз на слонова коска е забележано откако кинескиот истражувач Чанг Ќијан се осмелил на запад да создаде сојузи за да овозможи евентуално слободно движење на кинески стоки на запад; уште во првиот век п.н.е., слонова коска била преместена по северниот пат на свилата за да ја потрошуваат западните народи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=18006|title=Silk Road, North China|last=Hogan, C. M.|year=2007|publisher=Megalithic.co.uk|accessdate=1 мај 2022}}</ref> Во кралствата во [[југоисточна Азија]] правеле од заби на индискиот слон во нивните годишни каравани за почит кон Кина. Кинеските занаетчии издлабувале слонова коска за да направат сè, од слики на божества до дршката на лулето и завршните делови на опиумските цевки.<ref>Martin, S. (2007). ''The Art of Opium Antiques''. Silkworm Books, Chiang Mai</ref> Во Јапонија, резбите од слонова коска станале популарни во 17 век за време на [[Едо (период)|периодот едо]], а биле направени многу нецуке-а и кисеру-а, на кои биле врежани животни и легендарни суштества и [[инро]], на кои била инкрустирана слонова коска. Од средината на 1800-тите, политиката на новата меиџиева влада за промовирање и извоз на уметност и занаети довело до често прикажување на елаборирани занаети од слонова коска на [[Светска изложба|Светската изложба]]. Меѓу нив, на најдобрите дела им се восхитувале затоа што биле купени од западните музеи, богатите луѓе и јапонското царско семејство.<ref name="murata88">Masayuki Murata. (2017) ''Introduction to Meiji Crafts'' pp. 88–89. Me no Me. {{ISBN|978-4907211110}}</ref> Будистичките култури во југоисточна Азија кои се териториите на денешен [[Мјанмар]], [[Тајланд]], [[Лаос]] и [[Камбоџа]], традиционално собирале слонова коска од нивните припитомени слонови. Слоновата коска била ценета за садови поради нејзината способност херметички да чува. Исто така, вообичаено било резбано во елаборирани печати што ги користеле службениците за да „потпишуваат“ документи и декрети, ставајќи ги со нивниот единствен службен печат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asianart.com/articles/thai-ivory/index.html|title=Ivory Carving in Thailand|last=Daniel Stiles|publisher=Asian Art|accessdate=1 мај 2022}}</ref> Во земјите од југоисточна Азија, каде што живеат муслиманските малајски народи, како што се [[Малезија]], [[Индонезија]] и [[Филипини]]те, слоновата коска била материјал на избор за изработка на рачките на криските ками. На Филипините, слонова коска била користена и за изработка на лицата и рацете на католичките икони и сликите на светците распространети во сантероската култура. Забната и бивната слонова коска може да се издлаби во широк спектар на облици и предмети. Примери на современи резбани предмети од слонова коска се окимоно, нецуке, накит, рачки за пломби, влошки за мебел и типки за пијано. Дополнително, бивните од брадавичеста свиња и забите од [[кашалот]]ите, [[Кит-убиец|орките]] и [[Нилски коњи|нилските коњи]], исто така, може да бидат насликани или површно издлабени, со што ќе се задржат нивните морфолошки препознатливи облици. Употребата на слонова коска во последните триесет години се движи кон масовно производство на сувенири и накит. Во Јапонија, зголемувањето на богатството ја поттикнало потрошувачката на ханко од цврста слонова коска - пломби со име - кои пред тоа време биле правени од дрво. Овие ханко може да се изрезбат за неколку секунди со помош на машини и делумно биле одговорни за масовното опаѓање на африканските слонови во 1980-тите, кога населенијата на африканските слонови отишле од 1,3 милиони на околу 600.000 за десет години.<ref name="To Save">"To Save An Elephant" by Allan Thornton & [[Дејв Кари (екологист)|Dave Currey]], Doubleday 1991 {{ISBN|0-385-40111-6}}</ref><ref name="A System">EIA (1989). [http://eia-international.org/a-system-of-extinction-the-african-elephant-disaster "A System of Extinction – the African Elephant Disaster".] [[Агенција за истражување на животната средина]], London.</ref> == Потрошувачка пред пластика == [[Податотека:Decorated_ivory.JPG|мини|Детално врежан заб од слонова коска во палатата Садабад, Иран.]] Пред да биде воведена [[пластика]]та, слонова коска имала многу украсни и практични употреби, главно поради белата боја што ја има при обработката. Порано била користена за правење рачки за прибор за јадење, топки за билијард, типки за пијано, шкотски гајди, копчиња и широк спектар на украсни предмети. Синтетичките замени за слонова коска во употребата на повеќето од овие предмети биле развиени од 1800 година: билијардската индустрија ги предизвикала пронаоѓачите да дојдат до алтернативен материјал што може да се произведува;<ref name="Shamos 19992">{{Shamos 1999}}</ref>{{Rp|17}} пијано индустријата ја напуштила слоновата коска како клучен материјал за во 1970-тите. Слоновата коска може да се земе од мртви животни&nbsp;– сепак, најмногу слонова коска потекнувала од слоновите кои биле убиени поради нивните заби. На пример, во 1930 година, за да се добијат 40 тони слонова коска, требало да бидат убиени приближно 700 слонови.<ref>{{Наведено списание|date=ноември 1930|title=Ivory Tusks by the Ton|url=https://books.google.com/books?id=xSgDAAAAMBAJ&q=Popular+Science+1930+plane+%22Popular+Science%22&pg=PA45|journal=Popular Science|page=45}}</ref> Други животни кои сега се загрозени исто така биле плен, на пример, нилските коњи, кои имаат многу тврда бела слонова коска, ценета за правење вештачки заби.<ref>{{Наведена книга|title=Tomlinson's Cyclopaedia of Useful Arts|title-link=|last=Tomlinson, C., ed.|publisher=Virtue & Co|year=1866|location=London}} Vol I, pages 929–930.</ref> Во првата половина на 20 век, стадата кениски слонови биле уништени поради побарувачката за слонова коска, која требала да биде користена за типки на пијано.<ref>{{Наведено списание|date=јануари 1937|title=Piano Keys From Elephant Tusk|url=https://books.google.com/books?id=dyYDAAAAMBAJ&q=Popular+Science+motor+gun+boat&pg=PA32|journal=Popular Science}}</ref> За време на ерата на [[ар деко]] од 1912 до 1940 година, десетици (ако не и стотици) европски уметници користеле слонова коска во производството на хриселефантински статуи. Двајца од најчестите корисници на слонова коска во нивните скулптурни уметнички дела биле Фердинанд Прајс и Клер Колине.<ref name="Catley">{{Наведена книга|title=Art Deco and Other Figures|last=Catley|first=Bryan|date=1978|publisher=Antique Collectors' Club Ltd.|isbn=978-1-85149-382-1|edition=1|location=Woodbridge, England|pages=112–123}}</ref> == Галерија == <gallery widths="200" heights="200"> Податотека:The Bull Leaper Knossos 1500BC.jpg|Биковиот скокач, фигура од слонова коска од палатата на [[Кносос]], [[Крит]], 1500 п.н.е. Податотека:AGMA Ivory Pyxis with Griffins Attacking Stags.jpg|Старогрчки пиксида од слонова коска со грифини кои напаѓаат елен. Кон крајот на 15 век п.н.е Податотека:Porphyrogenetus.jpg|Парче резбана слонова коска од музејот Пушкин што го претставува [[Христос]] кој го благословува императорот [[Константин VII]] . Средината на 10 век од нашата ера Податотека:Ivory cover of the Lorsch Gospels, c. 810, Carolingian, Victoria and Albert Museum.jpg|Корица од слонова коска на Лоршовиот златен кодекс, ок. 810, [[Каролиншка династија]], [[Викторија и Алберт (музеј)|Музеј на Викторија и Алберт]] Податотека:Madonna with Child, anonymous Filipino artist, 1600s AD, ivory, silver - Cathedral of Seville - Sevilla, Spain - DSC07641.JPG|Мадона со дете од [[Филипините]], 1600-ти Податотека:BigUnTusks6184w.jpg|Свински бивни Податотека:Elhafen Battle of Hannibal and Scipio.jpg|''Битката кај Ханибал и Скипион (победа на Александар над Пор)'', од Игназ Елхафен, в. 1700, Кралскиот замок Варшава Податотека:Mammoth ivory hg.jpg|Пресек низ забот од слонова коска на [[мамут]] Податотека:Casket ivory Louvre UCAD4417.jpg|Ковчег, слонова коска и сребро, Кордобски Калифат, 966 година Податотека:Ivory carving from Indonesia (40186139422).jpg|Резба од Индонезија Податотека:Morgan Casket MET DP100742.jpg|''Моргановиот ковчег'', ковчег од слонова коска од 11 век, припишан дека е изработен во јужна Италија, моментално во збирката на [[Метрополитен (музеј)|Музеј на уметноста Метрополитен]] Податотека:Head of the Virgin Mary from the Philippines, 18th-19th century, carved ivory with inlaid glass eyes.JPG|Главата на Богородица од Филипините, 18-19 век Податотека:Ivory bead A.jpg|Коцкаста монистра од слонова коска или парче од игра од збирките на Музејот на лов Податотека:Model of Ngo Mon, ivory, wood, mother of pearl - Museum of Vietnamese History - Ho Chi Minh City - DSC06236.JPG|Модел на Нго Мон од слонова коска од Виетнам Податотека:Royal Peacock Barge LACMA M.82.154.jpg|Изрезбана модел на баржа од слонова коска од Муршидабад, Индија Податотека:Casket with two drawers, North India, 18th-19th century, ivory - Ethnological Museum, Berlin - DSC01539.JPG|Ковчег од слонова коска со две фиоки, Северна Индија Податотека:Ivory workers in Calcutta (c. 1903).jpg|Работници на слонова коска во [[Калкута]], ок. 1903 година </gallery> == Поврзано == * [[Биобазирана економија|Биозаснована економија]] * [[Уништување на слонова коска]] * [[Резба во слонова коска]] * [[Кула од слонова коска]] * [[Џим Нјаму]] * [[Растителна слонова коска]] * [[Моржова коска]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.traffic.org/home/2012/12/20/new-report-confirms-major-surge-in-ivory-smuggling-in-2011.html СООБРАЌАЈ; „Новиот извештај потврдува „голем пораст“ на шверцот со слонова коска во 2011 година.] * [http://www.eia-international.org/blood-ivory-exposing-the-myth-of-a-regulated-market ОВЖС „Крвна слонова коска: Откривање на митот за регулиран пазар“] * [https://web.archive.org/web/20130126062037/http://www.feosl.org/2013/01/10/blood-ivory-to-buddhist-temples/ Сојуз на еколошки организации Шри Ланка: "Крвава слонова коска до будистичките храмови?"] * [https://web.archive.org/web/20081017112001/http://www.bwsmigel.info/GEOL.115.ESSAYS/Gemology.Ivory.html Гемолошки својства на слонова коска] * [http://www.internationalivorysociety.com Меѓународното друштво за слонова коска] * {{cite EB1911|wstitle=Ivory|volume=15|pages=92–98|first=Alfred|last=Maskell|short=1}} Вклучува неколку дијаграми. [[Категорија:Вајарски материјали]] [[Категорија:Слонова коска]] pq557uu4wd0xfm38mvi6pxtqye2k42e 0 1300158 5590777 5311467 2026-07-12T08:18:40Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590777 wikitext text/x-wiki '''„Бездна“''' ([[Српски јазик|српски]]: ''Бездно'') — [[Роман|роман]] на српската писателка [[Светлана Велмар-Јанковиќ]] од 1995 година. [[File: Mihailo Obrenović III.jpg|thumb|Михаило Обреновиќ III главниот лик во романот]] ==Содржина== Романот се состои од забелешка и осум дела: * ''Забелешка'': Во овој дел, авторката опишува една [[фотографија]] на српскиот [[Кнез|кнез]] [[Михајло Обреновиќ III|Михаило Обреновиќ]] на која може да се насети неговата двојна природа. Оттука, таа прави обид да ја осветли неговата личност. Притоа, авторката наведува дека во 1992 година, во еден белградски дом за пензионери умрела стара госпоѓа, која на еден свој роднина му го оставила [[Дневник|дневникот]] што го водел кнезот Михаило Обреновиќ од 1858 до 1865 година. На тој начин, дневникот дошол во рацете на авторката.<ref>Svetlana Velmar-Janković, ''Bezdno''. Beograd: Laguna, 2018, стр. 13-20.</ref> * ''1858'': Кнезот Михаило и сопругата Јулија престојуваат на нивниот имот Иванка во [[Унгарија]]. Кнезот има 35 години, а пред 16 години, по насилната промена на власта, тој бил принуден да побегне од [[Србија]] по што се селел во повеќе европски земји. Тој и Јулија сè уште немаат деца и таа е тажна поради тоа. Кнезот, пак, одвреме-навреме има привидение во кое му се појавува млад човек чие лице не може да го види. На имотот ги посетува Анастас Јовановиќ, првиот српски [[Фотограф|фотограф]], кој е стар пријател на кнезот. Од него, кнезот дознава дека во Србија владее големо незадоволство од власта на кнезот [[Александар Караѓорѓевиќ (кнез)|Александар Караѓорѓевиќ]]. Еден ден, на имотот доаѓа млада [[Роми|Циганка]] која на брачниот пар Обреновиќ им ја чита судбината од дланките, предвидувајќи му бурна иднина и советувајќи го да биде внимателен. Есента, кнезот и Јулија се селат во [[Виена]], каде од своите пријатели тој дознава дека татко му, кнезот [[Милош Обреновиќ]], бил замешан во неговото прогонство од Србија во 1842 година. Кон крајот на годината, во [[Белград]] се одржува изборно собрание на кое Милош Обреновиќ е повторно избран за српски владетел. Оттука, кнезот Михаило се подготвува за враќање во татковината.<ref>Svetlana Velmar-Janković, ''Bezdno''. Beograd: Laguna, 2018, стр. 21-53.</ref> * ''1859'': Во јануари, кнезот Михаило и татко му пристигаат во Србија. Патем, насекаде се пречекани со воодушевување, а во Белград се приредува голем огномет. По доаѓањето на власт, првата наредба на Милош Обреновиќ е да се исчисти снегот од улиците, а за тоа време кнезот Михаило секојдневно прима странки во својот кабинет. Сопругата Јулија останува на имотот во Иванка, но двајцата редовно се допишуваат при што кнезот копнее по неа. Соочувајќи се со бедата во Србија, кнезот крои планови за развој на земјата. Во март, кнезот Михаило заминува во Виена, а потоа тој и Јулија заминуваат на турнеја низ [[Европа]], каде имаат повеќе корисни состаноци. На крајот од мај, кнезот сам се враќа во Белград и таму ги продолжува своите активности за реформата на [[Српски јазик|српскиот јазик]], изградбата на [[Мост|мостови]], образованието итн. Во меѓувреме, ненадејно умира Тома Вучиќ Перишиќ, влијателен човек кого кнезот Милош го држел во притвор, зашто пред 16 години ја симнал династијата Обреновиќ од власта. Низ народот се шират гласови дека Вучиќ бил отруен по наредба на кнезот Милош. Во тоа време, во Белград пристигнува Јулија, а кнезот Михаило ѝ подготвува прекрасен пречек. Меѓутоа, наспроти среќата поради пристигнувањето на саканата сопруга, кнезот Михаило е потиштен поради самоволието на кнезот Милош и неслогата во земјата. Неговото незадоволство уште повеќе се зголемува кога кнезот Милош го става како прв кандидат на списокот за избор на пратеници, но од таквата незгодна положба се спасува така што во последен миг се откажува од кандидатурата. Тука, кнезот Михаило повторно го прекинува својот дневник. Токму во тоа време во еден белградски весник редовно излегуваат написи во кои се осудуваат прогонот на државните службеници и самоволието на кнезот Милош. Авторката на романот ги добива белешките на Анастас Јовановиќ, кои потекнуваат од периодот во кој кнезот Михаило не го водел својот дневник и така стекнува сознанија за активностите на кнезот во тоа време. Белешките покажуваат дека, всушност, написите во весникот ги пишуваат двајца образовани луѓе во блиска соработка со кнезот Михаило. За тоа време, кнезот Милош престојува во [[Крагуевац]] и навидум мирно ги поднесува новинските написи. Уште повеќе, тој го кани кнезот Михаило во Крагуевац, со него се однесува многу средечно и љубезно, и го прогласува за врховен заповедник на војската. Меѓутоа, по некое време, кнезот Милош го менува уредникот на весникот, а на неговото место поставува свој човек. Тој потег уште повеќе ги зголемува незадоволството и разочарувањето на кнезот Михаило.<ref>Svetlana Velmar-Janković, ''Bezdno''. Beograd: Laguna, 2018, стр. 55-184.</ref> * ''1860'': Кнезот Михаило веќе една година се наоѓа во Србија. Поради внатрешната неслога, напредокот на земјата е многу бавен и поради тоа, кнезот е многу разочаран. Од последиците на [[Атентат|атентатот]], наеднаш умира англискиот [[Конзул|конзул]], а тоа уште повеќе го потресува кнезот Михаило. Во меѓувреме, Јулија е многу активна во прибирањето на историското и [[Етнографија|етнографското]] наследство на Србија. Исто така, кнезот, Јулија и неколку нивни блиски пријатели основаат тајно друштво за унапредување на просветата во Србија. Сепак, кнезот постојано е потиштен поради тоа што нема никаква власт во земјата, како и поради затегнатите односи со татко му. Летото, Јулија заминува на пат во Европа и тогаш повторно завршува дневникот на кнезот Михаило. Од Белешките на Анастас Јовановиќ се дознава за тешката болест на кнезот Милош, кој пред смртта го повикува Анастас со завет да се грижи за кнезот Михаило. Набргу, кнезот милош умира, а Анастас е организатор на погребот. Така, кнезот Михаил станува владетел на Србија, а по некое време во Белград пристигнува неговиот незаконски син, Виљем Бергхауз. За тоа време, Јулија веќе неколку месеци патува низ Европа и во Србија се враќа кон крајот на годината. Тогаш, [[Војводина]] потпаѓа под унгарска власт, а Србите во Војводина му забележуваат на кнезот за неговата пасивност во поглед на нивната положба.<ref>Svetlana Velmar-Janković, ''Bezdno''. Beograd: Laguna, 2018, стр. 185-267.</ref> * ''1861'': Кнезот Михаило е оптоварен од многубројните државнички обврски и од бурните настани во околните земји — злосторствата во Османлиското царство и бранот бегалци кои пристигнуваат во Србија. Исто така, тој е незадоволен од бавниот напредок на Србија и, како последица на тоа, ги губи доброто расположение, радоста и ведрината. Истовремено, него постојано го прогонува духот на татко му. Со намера да ја зацврсти власта и да воспостави правен поредок во земјата, кнезот свикува вонредно собрание при што на изборните листи ги става своите приврзаници. Собранието завршува успешно и ги исвојува сите закони според желбите на кнезот, кој потоа патува низ Србија при што насекаде е пречекан со воодушевување. Во меѓувреме, Јулија повторно се наоѓа во странство, посетувајќи бањи со надеж дека ќе ја излечи неплодноста. По нејзиното враќање во Србија, Анастас открива дека таа редовно се допишува со еден странски [[Гроф|гроф]] и тоа му раѓа сомнеж. Затоа, тој ѝ ги споменува писмата на Јулија и тогаш завршува нивното долгогодишно пријателство. Зафатен со државните работи, кнезот Михаил не забележува ништо, а неговите односи со Јулија се идилични. Единствено, Анастас претчувствува голема несреќа и станува неспокоен.<ref>Svetlana Velmar-Janković, ''Bezdno''. Beograd: Laguna, 2018, стр. 269-332.</ref> * ''1862'': На почетокот на годината, кнезот Михаило продолжува да го води својот дневник, а Анастас ги продолжува своите Белешки. Освен тоа, авторката на романот пронаоѓа и неколку писма на Јулија до тоа време и така, од трите извори, се добива претстава за случувањата на српскиот двор и во Србија во текот на годината. Во тоа време, кнезот Михаило презема тајни активности за вооружување на Србија. Јулија е несреќна поради преголемите обрвски на сопругот поради кои не може да ѝ се посвети нејзе, како и поради тоа што српското население не ја прифаќа заради нејзината [[Римокатоличка црква|католичка]] вера. Таа се чувствува осамена и редовно се допишува со странскиот гроф. Потоа, таа заминува во Виена каде има средба со грофот при што одлучува повеќе да не се враќа во Србија. Атанас не може повеќе да ја крие тајната и на кнезот Михаило му дава едно писмо од Јулија до грофот. Откривајќи го неверството на саканата сопруга, кнезот е длабоко разочаран и се затвора во себе, но сепак останува посветен на државните работи. Јулија бара [[Развод|развод]], но на тоа се спротивставува нејзиното семејство, а кнезот бара од неа да се пресели на имотот во Иванка. Подоцна, за да се избегне скандалот, Јулија се враќа во Белград, но таму наидува на студен прием од кнезот, кој со бори со својата љубов кон неа и желбата да се смират, но и со повредената гордост. Така, тие формално продолжуваатда живеат заедно, но речиси не разговараат. Во тоа време, кнезот станува автократ и целата власт ја држи во свои раце, со намера да ја модернизира Србија. Во Белград се влошуваат односите меѓу Србите и Турците, но кнезот останува присебен и успева да ја смири состојбата. Меѓутоа, кога тој заминува на турнеја низ Србија, во Белград се случуваат големи немири и во престрелките меѓу Србите и Турците гинат многу луѓе. Со псредство на странските амбасадори се воспоставува примирје, но тогаш турската војска го гранатира српскиот дел од градот. Поради вонредната состојба, кнезот се враќа во Белград и состојбата полека се смирува. Тогаш, тој повторно се зближува со Јулија, која активно му помага во дипломатската активност. Во [[Истанбул]] се одржува меѓународна конференција на која големите сили носат одлуки кои се на штета на Србија. Кнезот Михаило е борбено настроен, но мора да попушти пред притисокот на западните земји, а токму во тоа време се открива и тајниот увоз на [[Оружје|оружјето]]. Сепак, со помош на Јулија, кнезот Михаило одлично се снаоѓа во [[Дипломатија|дипломатските]] игри и успева да ја извлече Србија од неприликите,<ref>Svetlana Velmar-Janković, ''Bezdno''. Beograd: Laguna, 2018, стр. 333-437.</ref> * ''1863'': Во јануари 1863 година, кнезот Михаило ја испраќа Јулија во Лондон со задача да го придобие англиското јавно мислење. Таа остварува голем успех во дипломатската мисија и оттаму заминува во Париз каде се колеба меѓу љубовта кон сопругот и кон грофот. Растргната меѓу љубовта, брачната должност и притисокот од родителите, Јулија останува во странство речиси целата година.<ref>Svetlana Velmar-Janković, ''Bezdno''. Beograd: Laguna, 2018, стр. 439-458.</ref> * ''1864'': Јулија повторно бара развод, но нејзиното семејство се спротивставува на тоа. Поради тоа, по 22-месечно отсуство, таа се враќа во Белград, каде кнезот Михаило ѝ приредува свечен дочек, но набргу сфаќа дека погрешил што ја повикал.<ref>Svetlana Velmar-Janković, ''Bezdno''. Beograd: Laguna, 2018, стр. 459-471.</ref> * ''1865'': Кнезот Михаило доживува големо разочарување поради што му се влошува и здравствената состојба и ги намалува работните активности. Тој се однесува студено кон Јулија, но сепак дава наредба да се организира голема свеченост по повод 50-годишнината од [[Второ српско востание|востанието]] против турската власт. Најпосле, во текот на летото, тој одлучува да ја протера Јулија во странство без право да се врати во Србија, иако одбива да ѝ даде формален развод. Меѓутоа, и покрај обидот да остане цврст, кнезот чувствува голема душевна празнина.<ref>Svetlana Velmar-Janković, ''Bezdno''. Beograd: Laguna, 2018, стр. 473-487.</ref> ==За делото== Романот „Бездна“ ги опишува настаните од повторното доаѓање на кнезот Михаило Обреновиќ во Србија, во 1858 година, до разделувањето со сопругата Јулија во 1865 година. Притоа, романот ги прикажува случувањата во Србија и на српскиот двор низ внатрешните доживувања на главните ликови — кнезот Михаило, фотографот Анастас Јовановиќ и кнегината Јулија Хуњади. Оживувањето на јазикот од таа епоха, впечатливите портрети на историските личности и личната драма на кнезот Михаило го прават овој роман еден од поважните исчекори во поновата [[Српска книжевност|српска книжевност]], истовремено поставувајќи го прашањето: кој бил навистина кнезот Михаило? Романот бил дочекан со пофални зборови од книжевната критика. Така, [[Јован Ќирилов]] смета дека трите тека во романот се среќаваат во истиот збор — бездна; според Никша Стипчевиќ, делото претставува „обнова на епистоларниот роман во српската книжевност“; а ''Phoebus'' го оценува како „европски роман“.<ref>Svetlana Velmar-Janković, ''Bezdno''. Beograd: Laguna, 2018.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Светлана Велмар-Јанковиќ]] [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Книги од 1995 година]] [[Категорија:Изданија на Лагуна]] [[Категорија:Романи наградени со НИН-овата награда]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Србија]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Унгарија]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Австрија]] 9ff0pg50ihjsh0nrde890hyji6yp5af 0 1300288 5590897 5558942 2026-07-12T11:24:10Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправен поим, replaced: одгрмушк → олугрмушк 5590897 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=TEUCRIUM POLIUM (ssp.aureum) - ENCIES- IB-651 (Timó groc).jpg|genus=Teucrium|species=polium|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|synonyms=*''Teucrium capitatum'' <small>L.</small>}} {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |Felty germander |- | colspan="2" style="text-align: center" | |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" |''Teucrium polium'' ssp. ''aureum'' |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Taxonomy (biology)|Scientific classification]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|врска=Template:Taxonomy/Teucrium|edit]]</span> |- |Kingdom: |[[Plant]]ae |- |Нерангирано: |[[Vascular plant|Tracheophytes]] |- |Нерангирано: |[[Flowering plant|Angiosperms]] |- |Нерангирано: |[[Eudicots]] |- |Нерангирано: |[[Asterids]] |- |Ред: |[[Lamiales]] |- |Фамилија: |[[Lamiaceae]] |- |Род: |''[[Teucrium]]'' |- |Вид: |<div class="species" style="display:inline">'''''T.&nbsp;polium'''''</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |Биномен назив |- | colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Teucrium polium''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">[[Carl Linnaeus|L.]]</div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Synonym (taxonomy)|Synonyms]] |- | colspan="2" style="text-align: left" | * ''Teucrium capitatum'' <small>L.</small> |} Бел дупчец познат популарно како '''филц германдер''', е полугрмушка и [[билка]] појавена во регионот на западното [[Средоземно Море|Средоземје]] ([[Албанија]], [[Шпанија]], [[Франција]], [[Алжир]], [[Мароко]], [[Тунис]]).<ref>[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=203217 Kew World Checklist of Selected Plant Families]{{Мртва_врска|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Цветовите му се мали и се движат од розови до бели, а листовите се користат во готвењето и во медицината. == Традиционална медицина == Бел дупчец се користи за различни наводни третмани во традиционалната медицина, иако има потенцијал да предизвика токсичност на црниот дроб.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://livertox.nih.gov/Germander.htm|title=Germander|date=16 October 2017|publisher=LiverTox, US National Library of Medicine|accessdate=9 November 2017|archive-date=2017-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110005324/https://livertox.nih.gov/Germander.htm|url-status=dead}}</ref>{{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Билки]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 9k7oxseva0o08dwvwv0am6okgbhgbki 0 1300366 5590904 5566408 2026-07-12T11:25:10Z Bjankuloski06 332 /* Опис */ Исправен поим, replaced: одгрмушк → олугрмушк 5590904 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Koeh-018.jpg|image_caption=[[Botanical illustration|Illustration]] from ''[[Köhler's Medicinal Plants]]'' 1887|genus=Atropa|species=belladonna|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]}} {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |''Atropa belladonna'' |- | colspan="2" style="text-align: center" | |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" |[[Botanical illustration|Illustration]] from ''[[Köhler's Medicinal Plants]]'' 1887 |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Taxonomy (biology)|Научна класификација]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|врска=Template:Taxonomy/Atropa|edit]]</span> |- |Царство: |[[Plant]]ae |- |Оддел: |[[Vascular plant|Tracheophytes]] |- |Оддел: |[[Flowering plant|Angiosperms]] |- |Оддел: |[[Eudicots]] |- |Оддел: |[[Asterids]] |- |Ред: |[[Solanales]] |- |Фамилија: |[[Solanaceae]] |- |Род: |''[[Atropa]]'' |- |Вид: |<div class="species" style="display:inline">'''''A.&nbsp;belladonna'''''</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |Биномен назив |- | colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Atropa belladonna''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">[[Carl Linnaeus|L.]]</div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |} '''Помамница''' ([[Латински јазик|латински]]: ''Atropa belladonna,'' попозната како '''беладона''' или '''смртоносна ноќница)''', е токсично [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Зелјесто растение|тревно растение]] од семејството на [[зрнци]],<ref name="Kennedy 2014">{{Наведена книга|title=Plants and the Human Brain|last=Kennedy|first=David O.|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=9780199914012|location=[[New York City|New York]]|pages=131–137|chapter=The Deliriants - The Nightshade (''Solanaceae'') Family|lccn=2013031617|chapter-url=https://books.google.com/books?id=YUNDAgAAQBAJ&pg=PA131}}</ref> кое вклучува и [[домат]]и, [[компир]]и и [[модар патлиџан]]. Домородно е во [[Европа]], [[Северна Африка]] и [[Југозападна Азија|Западна Азија]]. Неговата распространетост се протега од [[Велика Британија (остров)|Велика Британија]] на запад, до западна [[Украина]] и [[иран]]ската провинција [[Гилан]] на исток. Исто така е одомаќинет или воведен во некои делови на Канада и САД. Зеленилото и [[Бобинка|бобинките]] се екстремно токсични кога се внесуваат, а содржат и тропански алкалоиди.<ref name="Kennedy 2014"/><ref name="nsreview">{{Наведено списание|last=Ulbricht|first=C|last2=Basch|first2=E|last3=Hammerness|first3=P|last4=Vora|first4=M|last5=Wylie Jr|first5=J|last6=Woods|first6=J|year=2004|title=An evidence-based systematic review of belladonna by the natural standard research collaboration|url=http://webspace.pugetsound.edu/facultypages/bdasher/Chem361/Review_Articles_files/Belladonna.pdf|journal=Journal of Herbal Pharmacotherapy|volume=4|issue=4|pages=61–90|doi=10.1080/J157v04n04_06|pmid=15927926}}</ref><ref name="mp2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://medlineplus.gov/druginfo/natural/531.html|title=Belladonna|date=23 February 2015|publisher=MedlinePlus, US National Institutes of Health|accessdate=17 October 2017}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Fatur|first=Karsten|last2=Kreft|first2=Samo|date=April 2020|title=Common anticholinergic solanaceaous plants of temperate Europe - A review of intoxications from the literature (1966–2018)|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0041010120300362|journal=Toxicon|language=en|volume=177|pages=52–88|doi=10.1016/j.toxicon.2020.02.005|pmid=32217234}}</ref> Овие токсини вклучуваат [[атропин]], скополамин и хиосциамин, кои предизвикуваат [[делириум]] и [[Халуцинација|халуцинации]],<ref name="Kennedy 2014" /><ref name="nsreview" /><ref name="mp2015" /><ref name="Wilson2008">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=0SjhNDtBerYC&q=hallucinogenic++Atropa+belladonna&pg=PA107|title=Buzzed. The Straight Facts about the Most Used and Abused Drugs from Alcohol to Ecstasy|last=Kuhn|first=Cynthia|last2=Swartzwelder|first2=Scott|last3=Wilson|first3=Wilkie|last4=Wilson|first4=Leigh Heather|last5=Foster|first5=Jeremy|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2008|isbn=978-0-393-32985-8|location=New York|page=107}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Fatur|first=Karsten|last2=Kreft|first2=Samo|date=April 2020|title=Common anticholinergic solanaceaous plants of temperate Europe - A review of intoxications from the literature (1966–2018)|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0041010120300362|journal=Toxicon|language=en|volume=177|pages=52–88|doi=10.1016/j.toxicon.2020.02.005|pmid=32217234}}</ref> и исто така се користат како фармацевтски антихолинергици.<ref name="Kennedy 2014" /> Тропанските алкалоиди се честа појава, и сите тие припаѓаат на семејството зрнци.<ref name="Kennedy 2014" /> Помамницата има непредвидливи ефекти.<ref name="nsreview" /> Противотров за труење со помамница е физостигмин или пилокарпин, исто како и за [[атропин]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/ahandbookmateri00pottgoog|title=A Handbook of Materia Medica Pharmacy and Therapeutics|last=Potter|first=Samuel O.L.|publisher=P. Blakiston's|year=1893|location=London|pages=[https://archive.org/details/ahandbookmateri00pottgoog/page/n58 53]|quote=the antidote for belladonna is physostigmine or pilocarpine the same as for atropine.}}</ref> == Историја == Помамницата има долга историја на употреба како лек, козметика и како отров.<ref name="nsreview" /><ref name="mp2015" /><ref name="Fatur 140–158">{{Наведено списание|last=Fatur|first=Karsten|date=June 2020|title="Hexing Herbs" in Ethnobotanical Perspective: A Historical Review of the Uses of Anticholinergic Solanaceae Plants in Europe|url=http://link.springer.com/10.1007/s12231-020-09498-w|journal=Economic Botany|language=en|volume=74|issue=2|pages=140–158|doi=10.1007/s12231-020-09498-w|issn=0013-0001}}</ref> Растението е познато под различни народни имиња (како што е „смртоносен ноќник“ на англиски). Латинското име на билката, ''Atropa Belladonna'' го добила од [[Карл Линеј]] (1707–1778) кога го осмислил својот систем за класификација. Линеј го избрал името на родот ''Атропа'' поради отровните својства на овие растенија. Се вели дека Атропос, една од Трите судбини во грчката митологија, го земала животот на една личност откако нејзините сестри ја предале и изневериле. Линеј го избрал името на видот ''беладона'' („убава жена“ на италијански) во однос на козметичката употреба на растението за време на [[ренесанса]]та, кога жените го користеле сокот од бобинки во капки за очи наменети да ги прошират зениците и да направат очите да изгледаат позаводливи.<ref name="mp2015" /><ref>''Goodman and Gilman's Pharmacological Basis of Therapeutics'', q.v. – "Muscarinic receptor antagonists – History", e.g. p. 163 in the 2001 edition.</ref><ref name="Hofmann">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/plantsofgodsorig00schu/page/88|title=Plants of the Gods: Origins of Hallucinogenic Use|last=Hofmann, Albert|last2=Schultes, Richard Evans|publisher=Van der Marck Editions|year=1987|isbn=0-912383-37-2|location=New York|pages=[https://archive.org/details/plantsofgodsorig00schu/page/88 88]}}</ref><ref name="Tombs">{{Наведено списание|year=2004|title=Pupillometry: A sexual selection approach|journal=Evolution and Human Behavior|volume=25|issue=4|pages=211–228|doi=10.1016/j.evolhumbehav.2004.05.001}}</ref> Екстрактите од [[Зрнци|растенијата од семејството на зрнците,]] се користат најмалку од 4 век п.н.е., кога ''мандрагора'' (мандраке) била препорачана од [[Теофраст]] за лекување на рани, гихт и несоница, како и љубовна напивка. Во првиот век п.н.е., [[Клеопатра]] користела екстракти богати со атропин од египетското растение [[буника]] (уште еден вид на помамница) за гореспоменатата цел да ги прошири зениците на нејзините очи. Употребата на помамниците како отров била позната во Стариот Рим, како што е потврдено од гласините дека римската царица [[Ливија Друсила]] користела сок од бобинки од ова растение за да го убие својот сопруг, императорот [[Октавијан Август]]. Во првиот век од нашата ера, [[Диоскорид]] го препознал виното од мандраке како анестезија, што треба да се дава пред операција или каутеризација.<ref name="holzman">{{Наведено списание|last=Robert S. Holzman, MD|date=July 1998|title=The Legacy of Atropos|url=http://www.anesthesiology.org/pt/re/anes/fulltext.00000542-199807000-00030.htm;jsessionid=GSJKLv9vLCdQSmpp6vH3xdhnzWN1hy3s7JqMNFpWkHhLbKJT5vLM!741375937!-949856145!8091!-1#P89|journal=Anesthesiology|volume=89|issue=1|pages=241–249|doi=10.1097/00000542-199807000-00030|pmid=9667313|access-date=2007-05-21}}{{Мртва_врска|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} citing J. Arena, Poisoning: Toxicology-Symptoms-Treatments, 3rd edition. Springfield, Charles C. Thomas, 1974, p 345</ref> Употребата на препарати за анестезија, често во комбинација со [[опиум]], опстојувала низ Римската и Исламската Империја и продолжила во Европа сè додека не била заменета во 19 век со современи анестетици. Современата фармаколошка студија на екстрактите од помамница ја започнал [[Германија|германскиот]] хемичар Фридлиб Фердинанд Рунге (1795–1867). Во 1831<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ostfriesischelandschaft.de/fileadmin/php/side.php?news_id=997&part_id=0&navi=11|title=Heinrich Friedrich Georg Mein|work=ostfriesischelandschaft.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511031004/http://www.ostfriesischelandschaft.de/fileadmin/php/side.php?news_id=997&part_id=0&navi=11|archive-date=2013-05-11|accessdate=2019-10-20}}</ref>, германскиот фармацевт ''Хајнрих'' Ф. Г. Мејн успеал да подготви чист кристалин од активната субстанца.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tT09AAAAcAAJ&pg=PA67|title=Annalen der Pharmacie|last=Heinrich Friedrich Georg Mein|year=1833|edition=1|volume=6|pages=67–72|language=de|chapter=Ueber die Darstellung des Atropins in weissen Kristallen|trans-chapter=On the preparation of atropine as white crystals}}</ref><ref>Atropine was also independently isolated in 1833 by Geiger and Hesse: </ref> == Опис == [[Податотека:Atropa_bella-donna1.jpg|мини|Помамница]] ''Atropa Belladonna'' е разгранет [[Зелјесто растение|зелјест]] повеќегодишен [[ризом]]атозен хемикриптофит, кој често расте како [[полугрмушка]] од нејзиниот месест корен. Растенијата растат до 2м во височина, со овални листови кои се 18см. [[Цвет]]овите во форма на ѕвонче се нечисто виолетови со зелени нијанси и имаат слаба арома. [[Плод]]овите се [[Бобинка|бобинки]], кои се зелени, зреат до сјајна црна боја и приближно 1.5см во пречник. Бобинките се слатки и ги консумираат животни кои ги распрснуваат [[Семе|семињата]] со нивниот измет, иако тие содржат токсични [[алкалоид]]и.<ref>{{Наведено списание|last=Kay QON|year=2008|title=Edible fruits in a cool climate: the evolution and ecology of endozoochory in the European flora|journal=Fruit and Seed Production: Aspects of Development, Environmental Physiology and Ecology (Society for Experimental Biology Seminar Series)|location=Cambridge, UK|publisher=Cambridge University Press|pages=240|isbn=978-0-521-05045-6}}</ref> Постои бледо-жолта цветна форма наречена '''''Atropa belladonna'' var. ''lutea''''' со бледо жолто овошје. Помамницата понекогаш може да се помеша со многу помалку отровната црна ноќница, ''Solanum nigrum'', која припаѓа на различен род во [[Зрнци|Solanaceae]].<ref>{{Наведено списание|last=Fatur|first=Karsten|last2=Kreft|first2=Samo|date=2021-02-22|editor-last=Mehanathan|editor-first=Muthamilarasan|title=Nixing the nightshades: Traditional knowledge of intoxicating members of the Solanaceae among hallucinogenic plant and mushroom users in Slovenia|journal=PLOS ONE|language=en|volume=16|issue=2|pages=e0247688|bibcode=2021PLoSO..1647688F|doi=10.1371/journal.pone.0247688|issn=1932-6203|pmc=7899348|pmid=33617573|doi-access=free}}</ref> Споредбата на овошјето покажува дека црните бобинки од ноќница растат во гроздови, додека смртоносните бобинки од помамницата растат поединечно. Друга разлика е дека црните цветови на ноќницата се со бели ливчиња. == Распространетост == Помамницата потекнува од јужна, Средна и Источна Европа; [[Северна Африка]], [[Турција]], [[Иран]] и [[Кавказ]], но се одгледува и воведе надвор од нејзиниот домороден опсег. Во јужна Шведска е забележана како дел од флората што се наоѓа во Сконе во 1870 година како одгледуван во аптекарски градини во близина на Малме.<ref name="Hylander">{{Наведено списание|last=Hylander|first=N.|date=1971|title=Prima loca plantarum vascularium Sueciae. Första litteraturuppgift för Sveriges vildväxande kärlväxter jämte uppgifter om första svenska fynd. Förvildade eller i senare tid inkomna växter.|journal=Svensk Botanisk Tidskrift|volume=64|pages=332}}</ref> Во Британија е домородно само на варовнички почви, на нарушена почва, рабови на полиња, жива ограда и отворени шуми. Семето се шири главно од птици.<ref name="BSBI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brc.ac.uk/plantatlas/index.php?q=plant/atropa-belladonna|title=Online Atlas of the British and Irish Flora: Atropa belladonna (Deadly nightshade)|publisher=Botanical Society of Britain and Ireland (BSBI)}}</ref> Одомаќинето е во делови од [[Северна Америка]], каде што често се наоѓа на засенчени, влажни места со [[Почва|почви]] богати со [[варовник]]. Се смета за вид [[плевел]] во делови од светот,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ATBE|title=PLANTS Profile for ''Atropa bella-donna'' (belladonna) &#124; USDA PLANTS|archive-url=https://web.archive.org/web/20130430081959/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ATBE|archive-date=2013-04-30|accessdate=2008-07-08}}</ref> каде што колонизира области со нарушена почва.<ref>{{Наведено списание|last=Stepp JR|date=June 2004|title=The role of weeds as sources of pharmaceuticals|journal=J Ethnopharmacol|volume=92|issue=2–3|pages=163–6|doi=10.1016/j.jep.2004.03.002|pmid=15137997}}</ref> == Одгледување == [[Податотека:Belladonna_cultivation_Hand_book_of_pharmacy_and_therapeutics_b1007511_005_tif_5x21tg304.tiff|десно|мини| Одгледување Беладона, Ели Лили и компанија, 1919 година]] Ова растение ретко се користи во градините, но, кога се одгледува, обично е поради исправениот [[Облик на растенијата|облик]] и ефектните бобинки.<ref>{{Наведена книга|title=Dangerous garden: the quest for plants to change our lives|last=Stuart, David|publisher=Harvard University Press|year=2004|isbn=0-674-01104-X|location=Cambridge|pages=49}}</ref> Ртењето на малите семиња честопати е тешко, поради тврдите облоги на семиња. Ртењето трае неколку недели под наизменични температурни услови, но може да се забрза со употреба на [[гиберелинска киселина]].<ref>{{Наведено списание|year=1997|title=Study on the germination of ''Atropa Bella-donna'' L. seeds|url=http://www.bio21.bas.bg/ipp/gapbfiles/v-23/97_1-2_61-66.pdf|journal=Bulgarian Journal of Plant Physiology|volume=23|issue=1–2|pages=61–66|access-date=2008-07-08}}</ref> На садниците им е потребна стерилна [[почва]] за да се спречи придушување и нарушување на коренот за време на пресадувањето. == Таксономија == ''Atropa belladonna'' е во семејството на ''[[Зрнци|Solanaceae (зрнци)]],'' кое го дели со [[компир]]и, [[домат]]и, [[Модар патлиџан|модри патлиџани]], [[татула]], [[тутун]] и [[Чили пиперка|чили пиперки]]. Вообичаените имиња за овој вид вклучуваат беладона, дивале, двејл,<ref name="spiegl">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=_CbA5a0u5E0C&q=belladonna&pg=PA21|title=Fritz Spiegl's Sick Notes: An Alphabetical Browsing-Book of Derivatives, Abbreviations, Mnemonics and Slang for Amusement and Edification of Medics, Nurses, Patients and Hypochondriacs|last=Spiegl, Fritz|publisher=Taylor & Francis|year=1996|isbn=1-85070-627-1|location=Washington, DC|pages=21–22}}</ref> баневорт, ѓаволски бобинки, цреши на смртта, убава смрт, ѓаволска билка итн.<ref name="Grieve">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=KgfHxvGFHAoC&q=The+berries+are+full+of+a+dark,+inky+juice&pg=PA584|title=Modern Herbal|last=Grieve|first=Margaret|last2=Leyel, C. F.|publisher=[[Courier Dover Publications]]|year=1971|isbn=0-486-22799-5|pages=584|access-date=2008-07-08}}</ref> == Токсичност == [[Податотека:IMG_8023_Atropa_belladonna_L._Single_fruit.jpg|мини|Атрактивно слатко и налик на цреша плод на ''Атропа беладона'']] Беладона е едно од најотровните растенија познати,<ref name="drugs">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.drugs.com/monograph/belladonna.html|title=Belladonna|date=18 April 2019|publisher=Drugs.com|accessdate=28 August 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://herbarium.freehostia.com/index.php|title=Herbarium of toxic plants|work=herbarium.freehostia.com|accessdate=May 31, 2020}}</ref> и ако се конзумира орално, го зголемува ризикот во бројни клинички состојби, како што се компликации од бременоста, [[Срцеви заболувања|кардиоваскуларни болести]], гастроинтестинални нарушувања и психијатриски нарушувања, меѓу другото<ref name="nsreview" /><ref name="mp2015" /> Сите делови на растението содржат тропан алкалоиди .<ref name="nsreview" /><ref name="veterinary">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.emea.europa.eu/pdfs/vet/mrls/054098en.pdf|title=Committee for Veterinary Medicinal Products, ''Atropa Belladonna'', Summary Report|year=1998|publisher=The European Agency for the Evaluation of Medicinal Products|archive-url=https://web.archive.org/web/20060718184838/http://www.emea.europa.eu/pdfs/vet/mrls/054098en.pdf|archive-date=2006-07-18|accessdate=2008-07-08}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Fatur|first=Karsten|last2=Kreft|first2=Samo|date=April 2020|title=Common anticholinergic solanaceaous plants of temperate Europe - A review of intoxications from the literature (1966–2018)|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0041010120300362|journal=Toxicon|language=en|volume=177|pages=52–88|doi=10.1016/j.toxicon.2020.02.005|pmid=32217234}}</ref> Корените имаат до 1,3%, листовите 1,2%, стебленцата 0,65%, цветовите 0,6%, зрелите бобинки 0,7%, а семките 0,4% тропан алкалоиди. Листовите достигнуваат максимална содржина на алкалоид кога растението пупнува и цвета, корените се најотровни на крајот од вегетацискиот период на растението.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=The encyclopedia of psychoactive plants: ethnopharmacology and its applications|last=Raetsch|first=Ch.|publisher=US: Park Street Press|year=2005|pages=80–85}}</ref> Нектар од беладона пчелите го трансформираат во мед кој содржи и тропан алкалоиди.<ref>{{Наведено списание|last=Hazlinsky|first=B.|date=1956|title=Poisonous honey from deadly nightshade|journal=Zeitschrift für Bienenforschung|issue=3|pages=93–96}}</ref> Бобинките претставуваат најголема опасност за децата бидејќи изгледаат привлечно и имаат малку сладок вкус.<ref name="Grieve" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thepoisongarden.co.uk/atoz/atropa_belladonna.htm|title=The poison garden website}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wellness.com/reference/herb/belladonna-atropa-belladonna-l-or-its-variety-acuminata-royle-ex-lindl/dosing-and-safety|title=Belladonna (''Atropa belladonna'' L. or its variety ''acuminata'' Royle ex Lindl)|date=2014-06-14|publisher=Wellness.com}}</ref> Коренот на растението е генерално најтоксичниот дел, иако тоа може да варира од еден примерок до друг.<ref name="Grieve" /><ref name="veterinary" /> Помамница е исто така токсична за многу домашни животни, предизвикувајќи [[Наркоманија|наркоза]] и [[парализа]].<ref name="NC_State">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cals.ncsu.edu/plantbiology/ncsc/Poisonplants/Vascular_plants.htm|title=Poisonous Vascular Plants|last=North Carolina State University Department of Plant Biology|year=2000|publisher=NC State University|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706170159/http://www.cals.ncsu.edu/plantbiology/ncsc/Poisonplants/Vascular_plants.htm|archive-date=6 July 2008|accessdate=2008-07-07}}</ref> Сепак, говедата и [[Зајак|зајаците]] го јадат растението навидум без да претрпат штетни ефекти.<ref name="pmid17575737">{{Наведено списание|last=Lee MR|date=March 2007|title=Solanaceae IV: Atropa belladonna, deadly nightshade|url=http://www.rcpe.ac.uk/publications/articles/journal_37_1/R-lee.pdf|journal=J R Coll Physicians Edinb|volume=37|issue=1|pages=77–84|pmid=17575737}}</ref> Кај луѓето, неговите антихолинергични својства ќе предизвикаат нарушување на когнитивните капацитети, како што се меморијата и учењето.<ref name="giancarlo">{{Наведена книга|title=From messengers to molecules: memories are made of these|last=Giancarlo Pepeu|last2=Maria Grazia Giovannini|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-0-306-47862-8|editor-last=Gernot Riedel|edition=illustrated|chapter=Acetylcholine: I. Muscarinic Receptors|editor-last2=Bettina Platt|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dCyscToVVJkC&q=belladonna+acetylcholine+anticholinergic&pg=RA1-PA90}}</ref> == правен статус == Одгледувањето Помамница е легално во Јужна и Источна Европа, Пакистан, Северна Америка и Бразил.<ref name=":0" /> Листовите и корените можат да се купат со [[лекарски рецепт]] во аптеките низ Германија.<ref>{{Наведена книга|title=Haegers Handbuch der pharmazeutischen Praxis|last=Lindequist|first=U.|publisher=Berlin: Springer|year=1992|edition=5|page=429|language=de|chapter=Atropa}}</ref> Во Соединетите Американски Држави, постои само еден одобрен [[лек на рецепт]] кој содржи беладона алкалоиди, како што е атропин, а ФДА смета дека сите производи што се издаваат без рецепт и кои тврдат дека се ефикасност и безбедност како антихолинергичен лек, се нелегални.<ref name="fda">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cdrh/cfdocs/cfcfr/CFRSearch.cfm?fr=310.533|title=Sec. 310.533 Drug products containing active ingredients offered over-the-counter (OTC) for human use as an anticholinergic in cough-cold drug products.|date=1 April 2018|publisher=Code of Federal Regulations, Title 21, US Food and Drug Administration|accessdate=28 August 2019}}</ref> == Корист == === Козметика === Заедничкото име ''беладона'' потекнува од неговата историска употреба од страна на жените, бидејќи ''bella donna'' е [[Италијански јазик|италијански]] за „убава жена“. Капките подготвени од растението беладона се користеа за проширување на женските зеници, ефект кој се смета за привлечен и заводлив.<ref name="Fatur 140–158" /><ref name="Hofmann" /> Капките Беладона делуваат како мускарински антагонист, блокирајќи ги рецепторите во мускулите на окото кои ја стеснуваат големината на зеницата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.netdoctor.co.uk/medicines/100002958.html|title=Atropine Eye Drops|archive-url=https://web.archive.org/web/20080708050653/http://www.netdoctor.co.uk/medicines/100002958.html|archive-date=8 July 2008|accessdate=2008-07-08}}</ref> Беладона во моментов ретко се користи козметички, бидејќи ги носи негативните ефекти на предизвикување мали визуелни нарушувања, неможност да се фокусира на блиски предмети и зголемен пулс. Се верува дека продолжената употреба може да предизвикува слепило.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hw0DAAAAQAAJ&q=%22in+one,+producing+blindness+with+large+dilatation+of+the+pupil%22&pg=PA792|title=A Treatise on Therapeutics, and Pharmacology or Materia Medica|last=Wood, George Bacon|publisher=J.B. Lippincott & Co|year=1867|volume=1|location=Philadelphia|pages=792–795}}</ref> === Додатоци во исхраната === Во Соединетите Американски Држави, беладона се продава како [[додаток во исхрана]]та, обично како состојка на [[атропин]] во лекови за настинки кои се продаваат без рецепт.<ref name="drugs" /><ref name="fda" /> Иако таквите лекови за настинка се веројатно безбедни за орална употреба во типични дози на атропин (0,2 милиграми), нема соодветни научни докази за да се обезбеди нивната ефикасност.<ref name="fda" /> Според упатствата на ФДА за суплементи, не постојат регулирани стандарди за производство за лекови за настинка што содржат атропин, при што е откриено дека некои додатоци на беладона содржат загадувачи.<ref name="drugs" /> Беладона со векови се користи во хербалната медицина како ублажувач на болка, мускулен релаксатор и антиинфламаторен лек, и за лекување на менструални проблеми, хистаминска реакција и болест на движење.<ref name="nsreview" /><ref name="mp2015" /><ref name="Fatur 140–158" /><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CMJKgfhCKzIC&pg=PA203|title=Pharmacodynamic Basis of Herbal Medicine|last=Ebadi, Manuchair|publisher=CRC Press|year=2007|isbn=9780849370502|page=203}}</ref><ref name="oxfordbook">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/oxfordbookofheal0000vaug_y3v1|title=The Oxford Book of Health Foods|last=Vaughan|first=John Griffith|last2=Patricia Ann Judd|last3=David Bellamy|publisher=Oxford University Press|year=2003|isbn=0-19-850459-4|pages=[https://archive.org/details/oxfordbookofheal0000vaug_y3v1/page/59 59]|quote=deadly nightshade homeopathic.|url-access=registration}}</ref> === Отров === Тропанските алкалоиди на ''A. belladonna'' се користеле како отрови, а раните луѓе правеле отровни стрели од растението.<ref name="Fatur 140–158" /><ref name="Michael1998">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=bMCzyrAtrvYC&q=hallucinogenic++Atropa+belladonna&pg=PA20|title=Alkaloids : biochemistry, ecology, and medicinal applications|last=Michael|publisher=Plenum Press|year=1998|isbn=0-306-45465-3|location=New York|pages=20}}</ref> Во [[Римски период|Стариот Рим]], како отров го користела [[Агрипина Помладата]], сопругата на императорот [[Клавдиј]] по совет на Локуста, жена специјализирана за отрови, и [[Ливија Друсила|Ливија]], за која се шпекулира дека го користела за да го убие својот сопруг императорот [[Октавијан Август]].<ref name="Michael1998" /><ref name="Timbrell2005">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/poisonparadoxche0000timb|title=The poison paradox : chemicals as friends and foes|last=Timbrell|first=John|publisher=Oxford Univ. Pr.|year=2005|isbn=0-19-280495-2|location=Oxford|pages=[https://archive.org/details/poisonparadoxche0000timb/page/2 2]|quote=poisons used my the wife of Claudius.|url-access=registration}}</ref> Магбет од Шкотска, кога сè уште беше еден од поручниците на кралот Данкан I од Шкотска, го користела растението како отров за време на примирјето, за да ги отруе трупите на напаѓачот [[Харолд Брзоногиот]], кралот на Англија, до тој степен што англиските трупи не биле во можност да издржат и биле приморани да се повлечат на своите бродови.<ref name="Fatur 140–158" /><ref name="groombridge">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=vfsWAAAAYAAJ&q=belladonna+atropos+date:0-1900&pg=PA193|title=The Naturalist: Illustrative of the Animal, Vegetable, and Mineral Kingdoms|publisher=R. Groombridge|year=1839|editor-last=R. Groombridge|page=193}} Notes: v.4–5 (1838–1839)</ref> Медицинските историчари исто така се сомневаат дека Соломон Нортап, црнец кој бил киднапиран и продаден во ропство во 1841 година, бил отруен со комбинација на б''еладона'' и лауданум.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/twelveyearsasla00nortgoog|title=Twelve years a slave|last=Northup|first=Solomon|date=1975|publisher=Louisiana State University Press|isbn=9780807101506|edition=Louisiana pbk.|location=Baton Rouge|oclc=804847817}}</ref> [[Податотека:Atropa_Bella-donna2.jpg|мини|Листови од ''беладона'']] == Галерија == <gallery> Податотека:Atropa belladonna L. longipedicellate flower.jpg|Цвеќе на кое се гледа долга пенила која извира од пазувите на листот. Податотека:IMG 8028 Atropa belladonna L. Single flower in profile.jpg|Atropa belladonna L. Корола и чашка од еден цвет во профил. Податотека:IMG 8052 Atropa belladonna L. Single flower Exterior & Interior.jpg|Atropa belladonna L. Единечно цвеќе под агол за да се прикаже и надворешноста и внатрешноста. Податотека:IMG 8017 Atropa belladonna L. Heart of Single Flower.jpg|Atropa belladonna L. преглед на цветот Податотека:Atropa belladonna 074.jpg|Едно цвеќе, лице од три четвртини, покажува фини детали од пуберулентната стигма Податотека:Atropa belladonna L. back-lit corolla reticulation.jpg|Atropa belladonna L. единечен цвет осветлен со силна сончева светлина за да се открие виолетова ретикулација на жолтеникаво-зелена корола цевка. Податотека:IMG 8073 Atropa belladonna L. Back of Calyxj.jpg|Atropa belladonna L. Обратна страна на плодната чашка, која покажува конкавна задна страна на лобуси на чашката со нечистотија од загадениот воздух прекривки со лепливи трихоми. Податотека:Atropa belladonna 'Lutea' Pokrzyk wilcza jagoda 2019-10-26 01.jpg|Проѕирните жолти бобинки на ''Atropa belladonna lutea''. </gallery> == Поврзано == * [[Список на отровни растенија]] * [[Список на растенија отровни за коњите]] == Наводи == {{наводи|2}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Ентеогени]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] h7015mlbp6ljnfg1453ise5us2yyx7s 0 1300461 5590903 5563767 2026-07-12T11:25:02Z Bjankuloski06 332 /* Опис */ Исправен поим, replaced: одгрмушк → олугрмушк 5590903 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Изоп | image = Illustration Hyssopus officinalis0.jpg | image_caption = Илустрација од 1885 г.<ref>Otto Wilhelm Thomé, Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz 1885, Gera, Germany</ref> | genus = Hyssopus (plant) | species = officinalis | authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | synonyms = {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Hyssopus alopecuroides'' <small>Fisch. ex Benth.</small> *''Hyssopus altissimus'' <small>Mill.</small> *''Hyssopus angustifolius'' <small>M.Bieb.</small> *''Hyssopus aristatus'' <small>Godr.</small> *''Hyssopus beugesiacus'' <small>Jord. & Fourr.</small> *''Hyssopus canescens'' <small>(DC.) Nyman</small> nom. inval. *''Hyssopus caucasicus'' <small>Spreng. ex Steud.</small> *''Hyssopus cinerascens'' <small>Jord. & Fourr.</small> *''Hyssopus cinereus'' <small>Pau</small> *''Hyssopus cretaceus'' <small>Dubj.</small> *''Hyssopus decumbens'' <small>Jord. & Fourr.</small> *''Hyssopus fischeri'' <small>Steud.</small> *''Hyssopus hirsutus'' <small>Hill</small> *''Hyssopus judaeorum'' <small>Sennen</small> *''Hyssopus montanus'' <small>Jord. & Fourr.</small> *''Hyssopus myrtifolius'' <small>Desf.</small> *''Hyssopus orientalis'' <small>Adam ex Willd.</small> *''Hyssopus passionis'' <small>Sennen & Elias</small> *''Hyssopus polycladus'' <small>Jord. & Fourr.</small> *''Hyssopus pubescens'' <small>Jord. & Fourr.</small> *''Hyssopus recticaulis'' <small>Jord. & Fourr.</small> *''Hyssopus ruber'' <small>Mill.</small> *''Hyssopus schleicheri'' <small>G.Don ex Loudon</small> *''Hyssopus torresii'' <small>Sennen</small> *''Hyssopus vulgaris'' <small>Bubani</small> *''Thymus hyssopus'' <small>E.H.L.Krause</small> }} | synonyms_ref = <ref>{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Hyssopus+officinalis |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |access-date=13 January 2015}}</ref> }} '''Изоп''' (''Hyssopus officinalis'') — [[грмушка]] од семејството [[Усноцветни|Lamiaceae]], домородно на Јужна [[Европа]], [[Среден Исток|Блискиот Исток]] и регионот околу [[Касписко Езеро|Каспиското Море]]. Поради неговите наводни својства како антисептик, [[Кашлица|ублажува кашлица]] и експекторанс, се користи во традиционалната хербална медицина. == Опис == Изопот е [[грмушка]] или [[полугрмушка]] со светли бои кои се движат од 30 до 60 см во висина. [[Стебло]]то е како дрво кај основата, од кое растат голем број исправени гранки. [[Лист]]овите му се [[Облици на листови|ланцетни]], темно зелени и од 2 до 2,5 см долги.<ref>{{Наведена книга|title=Especies aromáticas y medicinales|last=Pérez Maté, P.|publisher=INTA|year=2002|location=Buenos Aires|language=es|id=[http://www.inta.gov.ar/barrow/info/documentos/prohuerta/Arom%C3%A1ticas.pdf]}}</ref> Во текот на летото, изопот дава розови, сини или, поретко, бели миризливи [[цвет]]ови. Тие предизвикуваат мали долгнавести тетра-ахени. == Историја == Растението наречено изоп се користи уште од [[Антика|класичната антика]]. Неговото име е директна адаптација од [[Старогрчки јазик|грчкиот]] ὕσσωπος (изопос).<ref>''Oxford English Dictionary'', 2nd Edition, 1989, ''s.v.'' hyssop</ref> Името изоп се појавува во некои преводи на Библијата: „Исчисти ме со изоп и ќе бидам чист“, но истражувачите сугерираат дека библиските извештаи не се однесуваат на растението кое денес го знаеме како изоп. Има повеќе предлози за модерната врска на библискиот изоп, почнувајќи од ѕидни растенија како мов или папрат, до широко користени кулинарски билки како мајчина душица, рузмарин или мајоран.<ref name="balfour">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/plantsbibletree01balfgoog|title=The plants of the Bible, trees and shrubs|last=Balfour|first=John Hutton|year=1866|page=[https://archive.org/details/plantsbibletree01balfgoog/page/n48 34]|access-date=27 August 2019}}</ref> Изоп се користел и за [[Лаксатив|прочистување]] (религиозно прочистување) во Египет, каде што според Херемон Стоикот, свештениците го јаделе со леб за да го прочистат овој вид на храна и да го направат погоден за нивната строга исхрана.<ref>From Chaeremon's ''History of Egypt'', as quoted by [[Porphyry (philosopher)|Porphyry]], ''De Abstinentia'' [http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/porphyry_abstinence_04_book4.htm IV.6.9].</ref> == Одгледување и употреба == Изопот е отпорен на суша и толерантен на кредасти, песочни почви. Успева во полно сонце и топла клима. Под оптимални временски услови, билкиот изоп се бере двапати годишно, еднаш кон крајот на пролетта, и уште еднаш на почетокот на есента. Растенијата е пожелно да се берат кога цветаат за да се соберат цветните врвови. Откако ќе се исечат стебленцата, тие се собираат и се сушат или наредени на палети за да се исцеди или се закачуваат за да се исушат. Вистинскиот процес на сушење се одвива на ладно, суво, добро проветрено место, каде што материјалите се мешаат неколку пати за да се обезбеди рамномерно сушење. Билките за сушење се чуваат подалеку од сонцето за да се спречи промена на бојата и [[Оксидационо-редукциона реакција|оксидација]]. Процесот на сушење трае приближно шест дена во целост. Откако ќе се исушат, листовите се отстрануваат и двете компоненти, листовите и цветовите, се сечкаат ситно. Конечниот исушен производ тежи една третина од почетната свежа тежина и може да се чува до 18 месеци. === Етерично масло === Етеричното масло ги вклучува хемикалиите тујон и [[фенол]], кои му даваат антисептички својства.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=bTdoTayyVrEC&q=hyssop+herb+expectorant&pg=PA177|title=Medicinal Plants of the World|last=van Wyk|first=Ben-Erik|last2=Wink|first2=Michael|publisher=Timber Press, Incorporated|year=2004|isbn=978-0-88192-602-6|edition=1}}</ref> Содржи високи концентрации на тујон и на хемикалии кои го стимулираат [[Централен нервен систем|централниот нервен систем]], вклучувајќи ги пинокамфонот и [[Евкалиптол|кинеолот]], можат да предизвикаат [[Епилепсија|епилептични]] реакции.<ref>{{Наведено списание|last=Pierre R. Burkhard|last2=Karim Burkhardt|last3=Charles-Antoine Haenggeli|last4=Theodor Landis|date=1999|title=Plant-induced seizures: reappearance of an old problem|journal=J Neurol|volume=246|issue=8|pages=667–670|doi=10.1007/s004150050429|pmid=10460442}}</ref> Маслото од изоп може да предизвика напади, па дури и мали дози (2-3 капки) може да предизвикаат конвулзии кај децата.<ref>[http://www.webmd.com/vitamins-supplements/ingredientmono-258-HYSSOP.aspx?activeIngredientId=258&activeIngredientName=HYSSOP Hyssop], WebMD</ref> === Кулинарство === Свежата билка најчесто се користи во [[готвење]]то. За'атар е позната билна мешавина од Блискиот Исток, чиишто верзии вклучуваат сушени листови од изоп. Растението најчесто го користат пчеларите за производство на нектар од кој [[Западна медоносна пчела|западните медоносни пчели]] прават богат и ароматичен [[мед]]. === Хербален лек === Во хербалната медицина се верува дека изопот има смирувачки, експекторантни и супресивни својства на кашлица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanical.com/botanical/mgmh/h/hyssop48.html|title=Hyssop: A Modern Herbal|last=Grieve|first=M.|publisher=Botanical.com}}</ref> изопот со векови се користел во традиционалната медицина со цел да се зголеми циркулацијата и да се третираат повеќе состојби како што се кашлање и болки во грлото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://livertox.nih.gov/Hyssop.htm|title=Hyssop|work=livertox.nih.gov|accessdate=2022-05-08|archive-date=2019-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407133619/https://livertox.nih.gov/Hyssop.htm|url-status=dead}}</ref> изоп може да го стимулира гастроинтестиналниот систем.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=0JaqB07uTx4C&q=hyssop+herbal+medicine&pg=PA257|title=A Reference Guide to Medicinal Plants: Herbal Medicine Past and Present|last=Crellin|first=John|last2=Philpott|first2=Jane|publisher=Duke University Press|year=1997|isbn=978-0-8223-1019-8}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} ==Надворешни врски== * {{Commons}} {{Taxonbar|from=Q137931}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Средоземна кујна]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Усноцветни]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] tdl7kte894cc7ed4lmpeed99u43p2q3 0 1300549 5590788 5589900 2026-07-12T09:07:13Z Bjankuloski06 332 5590788 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Леплива дива лобода | image = Chenopodiumbotrys.jpg | genus = Dysphania (plant) | species = botrys | authority = ([[Кал Линеј|L.]]) Mosyakin & Clemants | synonyms = ''Chenopodium botrys'' {{au|L.}} }} '''Леплива дива лобода''' ({{науч|Dysphania botrys}} и ''Chenopodium botrys'') — [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''Dysphania''. Домороден е во [[Средоземје|средоземниот]] регион. Растението порано било класифицирано во родот ''Ambrosia'', со биномното име ''Ambrosia mexicana''. Одомаќинет е во САД и Мексико, синоним за стариот вид кој произлегува од вториот. == Одгледување == Растението има силен мирис, кој потсетува на коцки од бујон и може да се користи како арома во готвењето. [[Градинар]]ите го одгледуваат како издржливо [[едногодишно растение]]. == Надворешни врски == {{рвр|Dysphania botrys}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3084,3147,3152 Јепсонов третман - Chenopodium botrys] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Chenopodium+botrys Chenopodium botrys - Фотогалерија] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Мирисливи лободи]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Јадливи растенија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] 14p882z1j0v348lexiy3jytun3cirsd 0 1305473 5590802 5170952 2026-07-12T09:29:09Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590802 wikitext text/x-wiki '''„Роман за Лондон“''' (српски: ''Роман о Лондону'') — [[роман]] на српскиот писател [[Милош Црњански]] од 1971 година. За него, Црњански ја добил [[НИН-ова награда|НИН-овата награда]] за најдобар роман на годината. [[Податотека:Miloš Crnjanski 1914.jpg|thumb|left|Милош Црњански во 1914 година]]]] ==Структура== Романот се состои од две книги. Првата книга се состои од 28 глави:<ref>Милош Црњански, ''Роман о Лондону 1''. Београд: Mascom booking, 2012.</ref> * Прва глава на романот * На ридот ветерница * Многу врева за ништо * Беа живи закопани * Чамецот во Версај * Му велат: догледање, на своето куче * Чудниј метаморфоз * За оџачарот * Писмо од војвотката * Мелибоун * Вечерна шапка на главата * Ему, австралиска птица * Женска нога од кристал * Пролетта пристигна во Лондон * Ручек во Лондон * Сексот е коренот на сè * Белиот Еским * Долг ред на чевлите на покојникот * Летувањето на чевларот * Мустафа * Океанот и капачите * Хотелот кој се викаше „Крим“ * The Listener — оној што прислушкува * Triste Tristan * Превртената Изолда * Госпоѓата Петерс Петрјаев * Сорокин во ѕидот * Преместениот Рус ==Содржина== ===Книга прва=== Рускиот [[Кнез|кнез]] Николај Родионович Рјепнин и неговата сопруга Надежда (Надја) живеат во Мил Хил, предградие на [[Лондон]]. Тие се руски бегалци — Николај е поранешен [[Офицер|офицер]], а Надја е ќерка на поранешен [[Генерал|генерал]], а во градот пристигнале пред неколку години, откако претходно долго време се селеле од едно до друго место во повеќе земји. Во тек е студена и долга зима по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а брачниот пар Рјепнин живее сиромашно и осамено. Надја изработува [[Кукла|кукли]] и секојденвно патува во Лондон обидувајќи се да ги продаде, најчесто без успех. Николај никако не може да најде работа, а немаат помош од никого, така што често гладуваат, очајни и заборавени од сите. Нивниот очај се зголемува кога нивниот станодавател бара да се иселат, бидејќи повеќе не можат да ја плаќаат закупнината на куќата. Николај не гледа никаков спас, па ја наговара Надја да се пресели кај тетка ѝ во [[Соединети Американски Држави|САД]], а тој размислува за [[Самоубиство|самоубиство]]. Сепак, Надја ги продава своите свечени фустани и така заработува доволно пари за живот. Набргу, Николај се вработува како благајник во продавница за чевли, но и понатаму останува потиштен и разочаран од животот во Лондон. Со помош на еден полски пријател, тој ги посетува приватните клубови, со надеж дека така ќе дојде до подобра работа, меѓутоа не може да се приспособи во тој свет што го чувствува за туѓ. Летото се случува единствената промена во неговиот живот, кога добива платен годишен одмор и заминува на море. Таму, тој престојува во [[хотел]]от „Крим“ каде се запознава и со неколку [[Руси]]. Притоа, неколку жени од гостите во хотелот му се додворуваат, меѓу кои и младата поранешна балерина Олга, која е омажена за богат старец. За време на еден излет крај морскиот брег, еден од Русите потонува во водата, но сепак успеваат да го спасат. Иако несреќата е избегната, гостите во хотелот веруваат дека не се работи за несреќен случај, туку за обид за самоубиство. Еден ден пред крајот на одморот, скокајќи од карпа во морето, Рјепнин ја повредува ногата, поради што неговото враќање дома се одложува за еден месец. Тогаш, нему повторно му се јавуваат мислите за самоубиство. Повреден, се враќа со воз во Лондон, каде го пречекува Надја.<ref>Милош Црњански, ''Роман о Лондону 1''. Београд: Mascom booking, 2012.</ref> ===Книга втора=== Брачниот пар Рјепнин живее повторно во Лондон, недалеку од станот во кој живеел за време на војната. За време на неговито летен одмор, Надја минала десетина дена во гинеколошка болница, но не му кажува на Николај ништо повеќе за тоа. Иако ногата сè уште му е во гипс, Рјепнин се враќа на работното место. При отстранувањето на гипсот повторно му пука [[Ахилова тетива|Ахиловата тетива]], но тој одбива да оди на операција, иако организацијата на руската емиграција му нуди да ги плати трошоците. По некое време, тој има многу остар разговор со новото раководство на емигрантската организација и потполно ги прекинува односите со организацијата. По преселбата во Лондон, познаниците од хотелот „Крим“ постојано изразуваат желба да се дружат со брачниот пар Рјепнин, но Николај упорно ги одбива сите нивни покани. Сепак, најпосле тој попушта и ја прифаќа поканата да го посети брачниот пар Парк, кого го запознал за време на летниот одмор, а таму среќава и дел од гостите во хотелот „Крим“. За време на посетата, господинот Парк му нуди помош, но Рјепнин го одбива. Во ноември, Рјепнин добива отказ на работното место и некое време се преправа пред Надја дека сè ушет оди на работа. Истовремено, на нејзино барање, по цели 26 години, тој ја бричи брадата. Надја веќе редовно добива пари од тетка ѝ, така што нивната финансиска состојба малку се поправа. По некое време, со помош на својот пријател Орднински, Рјепнин се вработува во една книжарница. Во февруари, следната година, Надја носи одлука да замине кај тетка ѝ во САД, а Рјепнин дава отказ во книжарницата. Инаку, веќе еден месец, Надја е [[Бременост|бремена]], но за тоа не му кажува на сопругот. Во мај, таа заминува со брод во САД, а откако ја испраќа, Рјепнин оди во една кино-сала, каде гледа воена парада во [[Москва]] при што чувствува гордост. По некое време, Рјепнин дознава дека неговите познаници од хотелот „Крим“, брачниот пар Крилов, се [[Развод|разведуваат]] и дека лекарот Крилов ги грабнал децата и побегнал во татковината. По налог на [[гроф]]ицата Панова, тој се сели во едно мало место крај Лондон, каде што работи во нејзиното ергеле на коњи. Таму живее мирен и повлечен живот, со лесна и здодевна работа, но повторно се чувствува осамен и тагува по Надја и по Русија. Почнува да се обложува на коњските трки и заработува многу пари, но целата заработка ја губи кладејќи се на главната трка. Во меѓувреме, тој добива лоши вести од Надја чија тетка западнала во финансиски проблеми, а тоа ја намалува можноста за неговото доаѓање во САД. Набргу, Рјепнин добива отказ од станот во кој живее, но ненадејно го посетува Ордински, кој му го отстапува својот стан во Лондон. По некое време, него го посетува младата Олга Парк, која му се подава, и така тие започнуваат љубовна врска. Нејзиниот стар маж повторно му нуди работа на Рјепнин, но тој ја одбива понудата. Орднински го најавува своето враќање кон средината на октомври и Рјепнин треба да го напушти станот, меѓутоа, тој е цврсто решен да изврши самоубиство, но не знае дека бремената Надја треба да се породи во октомври. Тој внимателно се подготвува за смртта и ги известува своите познаници дека ќе замине во [[Париз]], а оттаму во [[Алжир]], а за да делува уверливо, го испраќа својот багаж во Париз. Неколку дена пред смртта, тој оди во американскиот конзулат, каде соопштува дека нема намера да бара влез во земјата. Најпосле, една вечер, носејќи вреќа со камења, со воз патува во едно мало приморско место, каде во ноќта незабележливо зема чамец, испловува на море и пука во себе. Неговото самоубоство не го забележал никој, а неговото тело останало на морското дно.<ref>Милош Црњански, ''Роман о Лондону 2''. Београд: Mascom booking, 2012.</ref> ==Изданија== Романот бил првично објавен во 1971 година во два тома, како издание на издавачката куќа [[Нолит]]. Во 1986 година, романот бил повторно објавен во издание на Нолит и [[БИГЗ]], со предговор на Марко Недиќ, а во 2004 година се појавил како заедничко издание на [[НИН]] и Заводот за учебници и наставни средства. Критичкото издание на романот го приредил Светозар Кољевиќ во 2006 година, кое било објавено од Легатот на Милош Црњански. Во 2007 година, романот бил објавен во Црна Гора. Во 2012 година се појавило изданието во два тома на издавачката куќа Mascom booking,<ref>Милош Црњански, ''Роман о Лондону 1''. Београд: Mascom booking, 2012.</ref> а потоа во 2019 година бил објавен и од издавачката куќа [[Лагуна (издавачка куќа)|Лагуна]]. Исто така, романот е преведен на [[Унгарски јазик|унгарски]],<ref>{{Cite book|title=London regénye|last=Crnjanski|first=Miloš|publisher=Forditotta Acs Karoly|year=1974.|location=Bzdapest}}</ref>, на [[Руски јазик|руски]], на [[Француски јазик|француски]]<ref>{{Cite book|title=Le roman de Londres|last=Tsernianski|first=Milos|publisher=Lausanne|year=1991.}}</ref> и на [[Полски јазик|полски јазик]].<ref>{{Cite book|title=Powieść o Londynie|last=Crnjanski|first=Miloš|year=2003.|location=Torun}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Милош Црњански]] [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Книги од 1971 година]] [[Категорија:Романи наградени со НИН-овата награда]] [[Категорија:Изданија на Лагуна]] bo0lplguftipy9kkekkdn7imrs3f2ad 0 1307062 5590615 5408785 2026-07-11T21:01:10Z Bjankuloski06 332 /* Харолд оди на југ */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590615 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[Податотека:Bayeux Tapestry scene57 Harold death.jpg|300п]] | image_size = 300 | partof = [[Норманско освојување на Англија]] | caption = ''Harold Rex Interfectus Est'': "Кралот [[Харолд Годвинсон|Харолд]] е убиен". Сцена од таписеријата Баје што ја прикажува Битката кај Хејстингс и смртта на Харолд. | conflict = Битка кај Хејстингс | date = 14 октомври 1066 г. | place = Батл во близина на Хејстингс, [[Источен Сасекс]], Англија | coordinates = {{Coord|50|54|43|N|0|29|15|E|region:GB_type:event|display=inline,title}} | result = Победа на Норманите | combatant1 = [[Војвода од Нормандија|Нормани]] | combatant2 = Англосаксонска Англија | commander1 = [[Вилијам Освојувачот|Вилијам од Нормандија]]<br />Алан Црвениот<br />Вилијам ФицОзберн<br />Евстак II, гроф од Булоњ | commander2 = [[Харолд Годвинсон]]{{KIA}}<br />Гирт Годвинсон{{KIA}}<br />Леофвин Годвинсон{{KIA}} | strength1 = Непознато, проценките се движат од 7.000 до 12.000 | strength2 = Непознато, проценките се движат од 5.000 до 13.000 | campaignbox = }} '''Битката кај Хејстингс''' {{Efn|{{langx|ang|Gefeoht æt Hæstingum}} {{langx|nrf|Batâle dé Hastings}}}} се водела на 14 октомври 1066 година помеѓу норманско-француската војска под водство на [[Вилијам I|Вилијам, војводата од Нормандија]], и англиската војска водена од [[Англосаксонци|англосаксонскиот]] крал [[Харолд Годвинсон]], а по оваа битка започнало [[Норманско освојување на Англија|норманското освојување на Англија]]. Битката се одржала на околу 11 км северозападно од [[Хејстингс]] и завршила со одлучувачка победа на [[Нормани]]те. Харолд средината на 1066 година ја поминал на јужниот брег на Англија. Тој со голема војска и флота го чекал Вилијам да ги нападне. На 8 септември, откако видел дека Норманите не напаѓаат, ја распуштил војската затоа што војниците требало да ги жнеат посевите.<ref name="Harold145">Walker ''Harold'' pp. 144–150</ref> Тој во средината на септември, дознал за норвешката инвазија и се упатил на север<ref name="Harold1582">Walker ''Harold'' pp. 158–165</ref> и попатно собирал војска. Ги изненадил Норвежаните и на 25 септември ги победил во [[Битка на Стемфорд Бриџ|Битката кај Стемфорд Бриџ]]. Харалд Хардрада и Тостиг биле убиени во битката, а Норвежаните претрпеле огромни загуби. Меѓутоа, ова било скапа победа за Англичаните затоа што армијата на Харолд била ослабнета и далеку од јужниот брег.<ref name="Harold1582"/> == Повод и причини == Во 911 година, [[Каролинзи|каролиншкиот]] владетел [[Чарлс Простиот|Карло Едноставниот]] дозволил група Викинзи да се населат во [[Нормандија]].<ref name="Bates8">Bates ''Normandy Before 1066'' pp. 8–10</ref> Тие брзо се приспособиле на домородната култура, се откажале од [[паганство]]то и го прифатиле [[христијанство]]то<ref name="Bates12">Bates ''Normandy Before 1066'' p. 12</ref> и склучувале бракови со локалното население.<ref name="Bates20">Bates ''Normandy Before 1066'' pp. 20–21</ref> Со тек на времето, границите на војводството се прошириле на запад.<ref name="Capet53">Hallam and Everard ''Capetian France'' p. 53</ref> Во 1002 година, англискиот крал [[Етелред II]] се оженил со [[Ема од Нормандија|Ема]], сестра на [[Ричард II, војвода од Нормандија|Ричард II, војводата од Нормандија]].<ref name="Unready54">Williams ''Æthelred the Unready'' p. 54</ref> Нивниот син [[Едвард Исповедникот]] поминал многу години во егзил во Нормандија, и го наследил англискиот престол во 1042 година.<ref name="Ruling3">Huscroft ''Ruling England'' p. 3</ref> Едвард во Англија довел многу нормански дворјани, војници и свештеници и за да ја зајакне власта ги назначувал на високи позиции, претежно во Црквата. Едвард немал потомство и бил вовлечен во конфликт со моќниот гроф [[Годвин, Ерл од Весекс|Годвин од Весекс]] и неговите синови, а можеби и ги охрабрил амбициите на војводата Вилијам од Нормандија за англискиот престол.<ref name="Unification86">Stafford ''Unification and Conquest'' pp. 86–99</ref> === Наследна криза во Англија === Кралот Едвард пред својата смрт на 5 јануари 1066 г.,<ref name="Handbook29">Fryde, et al. ''Handbook of British Chronology'' p. 29</ref> не назначил јасен наследник на англискиот престол.<ref name="Death1672">Higham ''Death of Anglo-Saxon England'' pp. 167–181</ref> По неговата смрт се појавиле неколку претенденти кои тврделе дека треба да го наследат престолот на Англија.<ref name="Death1672"/> Непосреден наследник на Едвард бил ерлот од Весекс, Харолд Годвинсон, најбогатиот и најмоќниот меѓу англиските аристократи и син на Годвин, претходниот соперник на Едвард. Харолд бил избран и крунисан за крал од Англискиот [[Witenagemot|Витенаџмот]].<ref name="Death1672"/><ref name="Walker136">Walker ''Harold'' pp. 136–138</ref> Харолд веднаш бил предизвикан од двајца моќни соседни владетели. Војводата Вилијам тврдел дека кралот Едвард му го ветил престолот и дека Харолд се заколнал дека ќе се согласи со тоа.<ref name="BatesWilliam73">Bates ''William the Conqueror'' pp. 73–77</ref> [[Харалд III (Норвешка)|Харалд Хардрада]] од [[Норвешка]], исто така, го оспорил наследувањето. Тој се повикувал на договорот помеѓу неговиот претходник, [[Магнус Добриот]], и претходниот англиски крал ([[Harthacnut|Хартакнут]]), според кој ако еден од нив умре без наследник, другиот ќе ги наследи Англија и Норвешка.<ref name="Death1882">Higham ''Death of Anglo-Saxon England'' pp. 188–190</ref><ref name="Death1882"/> Вилијам и Харалд почнале да собираат војска и бродови за да ја нападнат Англија.<ref name="Ruling12">Huscroft ''Ruling England'' pp. 12–14</ref> {{Efn|Other contenders later came to the fore. The first was [[Edgar Ætheling]], Edward the Confessor's great nephew who was a patrilineal descendant of King [[Edmund Ironside]]. He was the son of Edward the Exile, son of Edmund Ironside, and was born in Hungary where his father had fled after the conquest of England by [[Cnut the Great]]. After his family's eventual return to England and his father's death in 1057,<ref name=Huscroft96>Huscroft ''Norman Conquest'' pp. 96–97</ref> Edgar had by far the strongest hereditary claim to the throne, but he was only about thirteen or fourteen at the time of Edward the Confessor's death, and with little family to support him, his claim was passed over by the [[Witenagemot|Witenaġemot]].<ref name=Huscroft132>Huscroft ''Norman Conquest'' pp. 132–133</ref> Another contender was [[Sweyn II of Denmark]], who had a claim to the throne as the grandson of [[Sweyn Forkbeard]] and nephew of [[Canute the Great|Cnut]],<ref name=Stafford86>Stafford ''Unification and Conquest'' pp. 86–87</ref> but he did not make his bid for the throne until 1069.<ref name=Bates103>Bates ''William the Conqueror'' pp. 103–104</ref> [[Tostig Godwinson]]'s attacks in early 1066 may have been the beginning of a bid for the throne, but threw in his lot with Harald Hardrada after defeat at the hands of [[Edwin, Earl of Mercia|Edwin]] and [[Morcar]] and the desertion of most of his followers he.<ref name=Thomas33>Thomas ''Norman Conquest'' pp. 33–34</ref>}} === Инвазијата на Тостиг и Хардрада === На почетокот на 1066 година, прогонетиот брат на Харолд, [[Тостиг Годвинсон]] ја нападнал југоисточна Англија со флота што ја регрутирал во [[Фландрија]], а подоцна и се придружиле и други бродови од [[Оркниски Острови|Оркинските Острови]]. Под закана од флотата на Харолд, Тостиг заминал на север и извршил напад на [[Источна Англија]] и [[Линколншир]]. Неговиот напад го одбиле браќата Едвин, Ерл од Мерсија и Моркар, Ерл од Нортамбрија. Откако го напуштиле многу од неговите следбеници, Тостиг се повлекол во Шкотска и почнал да регрутира нови сили.<ref name="Harold144">Walker ''Harold'' pp. 144–145</ref> Хардрада на почетокот на септември со 300 брода и петнаесет илјадна војска ја нападнал северна Англија. Кон неговата војска се приклучиле и силите на Тостиг, кои ја поддржувале претензијата на норвешкиот крал за престолот. На 20 септември, во [[Битката кај Фулфорд]] Норвежаните ја поразиле англиската војска и продолжиле да напредуваат кон Јорк.<ref name="Harold154">Walker ''Harold'' pp. 154–158</ref> Хардрада го зазел Јорк, и на 24 септември со првенците од градот како заложници Норвежаните се преселиле во близина на селото Стемфорд Бриџ.<ref name="Marren73">Marren ''1066'' p. 73</ref> == Англиската војска и подготовките на Харолд == Англиската армија била организирана по регионална припадност, со локални регрути, под команда на локален магнат&nbsp;– [[Ерл|гроф]], бискуп или шериф.<ref name="Source69" /> Кралот исто така имал група лични вооружени лица, познати како куќни карли, кои го сочинувале столбот на кралските сили. Некои грофови, исто така, имале свои куќни карли. Тегните, локалните земјопоседнички елити, или се бореле заедно со кралските куќни крали или се придодавале кон силите на некој гроф или друг магнат.<ref name="Source69">Nicolle ''Medieval Warfare Sourcebook'' pp. 69–71</ref> Англиската армија немала голем број стрелци.<ref name="Gravett28">Gravett ''Hastings'' pp. 28–34</ref> Харолд средината на 1066 година ја поминал на јужниот брег на Англија каде што со голема војска и флота го очекувал нападот на Вилијам. Неговите сили во најголем дел биле милиции кои требало да ги жнеат своите култури, така што на 8 септември Харолд ги распуштил милицијата и флотата.<ref name="Harold145"/> Откако дознал за норвешката инвазија, брзо се упатил на север, и попатно собирал сили. Успеал да ги изненади Норвежаните, и ги поразил во [[Битка на Стемфорд Бриџ|Битката кај Стемфорд Бриџ]] на 25 септември. Во битката биле убиени Харалд Хардрада и Тостиг, а Норвежаните претрпеле огромни загуби така што биле потребни само 24 од првичните 300 бродови за да ги однесат преживеаните. Цената на оваа победа била висока, затоа што армијата на Харолд била значително ослабната и била далеку од англискиот југ.<ref name="Harold1582"/> == Подготовки и инвазија на Вилијам == [[Податотека:Pevensey_Castle_aerial_alt.jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Pevensey Castle aerial alt.jpg/360px-Pevensey Castle aerial alt.jpg|лево|мини| Откако стигнал во Певенси, Вилијам изградил тврдина врз урнатините на римската крепост.<ref>Porter ''Pevensey Castle'' pp. 4, 26–27</ref>]] Вилијам собрал огромна армија од Нормандија и од други делови во Франција, меѓу кои и големи контингенти од [[Бретања]] и Фландрија.<ref name="Bates79">Bates ''William the Conqueror'' pp. 79–89</ref> Потрошил речиси девет месеци во подготовки. Според одредени нормански хроники обезбедил и дипломатска поддршка, иако точноста на овие записи е предмет на дебата меѓу историчарите. Најпознато е тврдењето дека папата [[Папа Александар II|Александар II]] во знак на поддршка му дал папски транспарент, кој се споменува само во извештајот на Вилијам од Поатје, но не и во посовремените наративи.<ref name="Huscroft120">Huscroft ''Norman Conquest'' pp. 120–122</ref> Вилијам своите сили ги стационирал во [[Сен Валери-сур-Сом]] и бил подготвен да го премине Ла Манш околу 12 август.<ref name="Douglas192">Douglas ''William the Conqueror'' p. 192</ref> Но, преминувањето било одложено, или поради неповолните временски услови или за да не биде пресретнат од моќната англиска флота. Норманите пристигнале во Англија неколку дена по победата на Харолд над Норвежаните, и се искрцале во Певенси во Сасекс на 28 септември.<ref name="Bates79" /> Силите на Вилијам изградиле дрвен замок во Хејстингс, од каде што ги напаѓале околните места.<ref name="Bates79"/> Уште неколку други утврдувања биле подигнати во Певенси.<ref name="Lawson179">Lawson ''Battle of Hastings'' p. 179</ref> === Норманските сили во Хејстингс === [[Податотека:Bayeux_Tapestry_scene51_Battle_of_Hastings_Norman_knights_and_archers.jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Bayeux Tapestry scene51 Battle of Hastings Norman knights and archers.jpg/420px-Bayeux Tapestry scene51 Battle of Hastings Norman knights and archers.jpg|мини| Нормански витези и стрелци во Битката кај Хејстингс, претставени на таписеријата од Баје]] Не е познат точниот број и состав на силите на Вилијам.<ref name="Gravett20">Gravett ''Hastings'' pp. 20–21</ref> Во тогашен документ се тврди дека Вилијам имал 776 бродови, но можеби оваа цифра е преувеличена.<ref name="Bennett25">Bennett ''Campaigns of the Norman Conquest'' p. 25</ref> Тогашните автори претеруваат за големината на армијата, а бројките варираат од 14.000 до 150.000 војници.<ref name="Lawson163">Lawson ''Hastings'' pp. 163–164</ref> Денес историчарите проценуваат дека Вилијам располагал со 7.000–8.000 луѓе, од кои 1.000 до 2.000 биле коњаници;<ref name="Bennet26">Bennett ''Campaigns of the Norman Conquest'' p. 26</ref> 10.000 до 12.000 војници;<ref name="Lawson163" /> 10.000 војници, од кои 3.000 коњаници;<ref name="Marren89">Marren ''1066'' pp. 89–90</ref> или 7.500 војници.<ref name="Gravett20" /> Армијата се состоела од коњаница, пешадија и стрелци, а бројот на коњаниците и стрелците бил приближно еднаков, а бројот на пешаци бил еднаков на другите два типа заедно.<ref name="Gravett27">Gravett ''Hastings'' p. 27</ref> == Харолд оди на југ == Откако ги поразил својот брат Тостиг и Харалд Хардрада на север, Харолд оставил голем дел од својата војска на север, а со останатиот дел се упатил на југ за да се справи со заканата од норманската инвазија.<ref name="Carpenter72">Carpenter ''Struggle for Mastery'' p. 72</ref> Не е познато кога Харолд дознал дека Вилијам се истоварил во Англија, но најверојатно е тоа се случило додека тој патувал на југ. Ноќта на 13 октомври Харолд кампувал на ридот Калдбек, место оддалечено на околу 13 км од замокот на Вилијам во Хејстингс.<ref name="Marren94">Marren ''1066'' pp. 94–95</ref> Некои од тогашните рани француски извештаи споменуваат емисар или емисари испратени од Харолд до Вилијам, и тоа е веројатно. Двете страни не успаеле да се договорат.<ref name="Lawson180">Lawson ''Battle of Hastings'' pp. 180–182</ref> Иако Харолд се обидел да ги изненади Норманите, норманските извидници го најавиле пристигнувањето на Англичаните. Вилијам ја повел својата војска и напредувал кон непријателот.<ref name="Lawson180"/> Харолд зазел одбранбена позиција на врвот од ридот Сенлак (денешен Батл во Источен Сасекс) на околу 9,7 км од тврдината на Вилијам во Хејстингс.<ref name="Marren99">Marren ''1066'' pp. 99–100</ref> Се смета дека бројката на англиски војници кај Хејстингс се движела помеѓу 7000 и 8000 војници.<ref name="Gravett28" /><ref name="Marren105">Marren ''1066'' p. 105</ref> == Битка == [[Податотека:Schlachtfeld_Schlacht_bei_Hastings_juni09.JPG|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Schlachtfeld Schlacht bei Hastings juni09.JPG/220px-Schlachtfeld Schlacht bei Hastings juni09.JPG|мини| Бојното поле гледано од северната страна]] Битката започнала околу 9&nbsp;часот на 14 октомври 1066 година (сабота) и траела до самрак.<ref name="Marren114">Marren ''1066'' p. 114</ref> Битката се одржала на 11 км северно од Хејстингс во денешниот град Батл,<ref name="Gravett91">Gravett ''Hastings'' p. 91</ref> меѓу два рида&nbsp;– Ридот Калдбек на север и ридот Телхам на југ. Областа се одликувала со густа шума и мочуриште во непосредна близина.<ref name="Marren101">Marren ''1066'' p. 101</ref> === Распоредување на силите и тактики === [[Податотека:Battle_of_Hastings,_1066.png|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Battle of Hastings, 1066.png/220px-Battle of Hastings, 1066.png|лево|мини| Распоредување на силите]] Силите на Харолд биле распоредиле во мала, густа формација на врвот од стрмна падина,<ref name="Gravett59">Gravett ''Hastings'' p. 59</ref> а крилата биле заштитени од шума и мочуриштето пред нив.<ref name="Bennett40">Bennett ''Campaigns of the Norman Conquest'' p. 40</ref> Англичаните формирале заштитен ѕид, каде што предните редови ги држеле своите штитови еден до друг и дури и се преклопувале за да се заштитат од напад.<ref name="Gravett64">Gravett ''Hastings'' p. 64</ref> Изворите се разликуваат за точното место на кое се бореле Англичаните: некои извори го наведуваат местото на опатијата,<ref name="Hare84">Hare ''Battle Abbey'' p. 11</ref><ref name="EngHer05Oct2016">English Heritage ''Research on Battle Abbey and Battlefield''</ref><ref name="BattlefieldsTrust05Oct2016">Battlefields Trust ''Battle of Hastings''</ref> но некои понови извори велат дека тие биле на ридот Калдбек.<ref name="Gravett59" /><ref name="Lawson190">Lawson ''Battle of Hastings'' pp. 190–191</ref> Од другата страна, Вилијам своите сили ги поделил на три дивизии, според потеклото на војниците. Од лево биле [[бретонски народ|Бретонците]],<ref name="Bennett41" /> заедно со војниците од [[Округот Анжу|Анжу]], [[Поату]] и [[Мејн (провинција)|Мејн]]. Во центарот биле Норманите,<ref name="Bennett41" /> под директна команда на војводата Вилијам.<ref name="Gravett64" /> Од десната страна биле Французите,<ref name="Bennett41" /> заедно со војници од [[Пикардија]], [[Булоњ-сур-Мер|Булоњ]] и [[Грофовија Фландрија|Фландрија]].<ref name="Gravett64" /> Фронтовата линија била составена од стрелци, а зад нив била линија од пешадија вооружени со копја.<ref name="Bennett41" /> Коњаницата била чувана како резерва,<ref name="Bennett41">Bennett ''Campaigns of the Norman Conquest'' p. 41</ref> а мала група свештеници и слуги сместени во базата на ридот Телхам не требало да учествуваат во борбите.<ref name="Gravett64" /> === Почеток на битката === [[Податотека:Hastingsbattlefieldandbattleabbeyruinsbeta.jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Hastingsbattlefieldandbattleabbeyruinsbeta.jpg/220px-Hastingsbattlefieldandbattleabbeyruinsbeta.jpg|мини| Поглед од бојното поле кон ридот Сенлак]] Откако започнала битката норманските стрелци стрелале нагоре кон ѕидот од англискиот штит, без посебен ефект. Поради аголот на угорнината стрелите или се одбивале од штитовите на Англичаните или летале преку врвот од ридот.<ref name="Bennett41"/> Тоа што немало англиски стрелци го попречувал напредокот на норманските стрелци, бидејќи немало стрели кои можат да ги соберат и повторно да се употребат.<ref name="Gravett65">Gravett ''Hastings'' pp. 65–67</ref> По нападот на стрелците, Вилијам ги испратил копјаниците да ги нападнат Англичаните, а тие возвратиле со канонада од проектили - копја, секири и камења.<ref name="Bennett41" /> Пешадијата не успеала да го пробие штитниот ѕид, па коњаницата тргнала да им помогне.<ref name="Gravett65" /> Коњаницата, исто така, не успеала да го пробие ѕидот, и започнало општо повлекување, за кое се обвинува бретонската дивизија од левата страна на Вилијам.<ref name="Bennett42">Bennett ''Campaigns of the Norman Conquest'' p. 42</ref> Се расчуло дека војводата е убиен, што дополнително ја подгреало збунетоста. Англиските сили почнале да ги гонат напаѓачите кои бегале, а Вилијам јавал меѓу своите сили, им го покажувал лицето и викал дека се уште е жив.<ref name="Gravett68">Gravett ''Hastings'' p. 68</ref> Потоа, војводата повел контранапад против англиските сили и Англичаните кои се собрале на едно ритче биле совладани.<ref name="Bennett42" /> Не се знае дали потерата на Англичинате била по наредба од Харолд или била спонтана. Вејс вели дека Харолд им наредил на своите луѓе да останат во својата формација, но ниеден друг извештај не го споменува овој детал.<ref name="Gravett72">Gravett ''Hastings'' pp. 72–73</ref> === Лажни повлекувања === [[Податотека:Bayeuxtapestryscene53.jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Bayeuxtapestryscene53.jpg/220px-Bayeuxtapestryscene53.jpg|лево|мини| Сцена од таписеријата од Баје на која се прикажани нормански коњаници како се борат со англосаксонската пешадија]] Попладнето имало затишје, и веројатно била потребна пауза за одмор и храна.<ref name="Gravett72"/> Можеби на Вилијам му требало време за да воведе нова стратегија, најверојатно инспирирана од англиската потера и нивниот пораз потоа од Норманите. Ако Норманите ја пратат својата коњаница до ѕидот на штитот и потоа ги намамат Англичаните да ги бркаат, тогаш може да се растури англиската линија.<ref name="Bennett43">Bennett ''Campaigns of the Norman Conquest'' p. 43</ref> Вилијам од Поатје вели дека оваа тактика била искористена двапати.<ref name="Gravett72" /> Некои историчари тврдат дека приказната за употребата на лажно бегство како намерна тактика била измислена по битката; сепак повеќето историчари се согласуваат дека оваа тактика ја користеле Норманите во Хејстингс.<ref name="Marren130">Marren ''1066'' p. 130</ref> Иако лажните повлекувања не ги разбиле линиите, сепак го истенчиле ѕидот од англискиот штит. === Смртта на Харолд === [[Податотека:Harold_stone.JPG|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Harold stone.JPG/220px-Harold stone.JPG|десно|мини| Камен што го означува местото каде што умрел Харолд <ref name="Gravett79">Gravett ''Hastings'' p. 79</ref>]] Харолд најверојатно умрел кон крајот на битката, иако извештаите во различните извори се контрадикторни. Вилијам од Поатје само ја споменува неговата смрт, без да даде детали за тоа како се случила. Таписеријата не помага зошто прикажува лик како држи стрела закачена за неговото око веднаш до борец кој паѓа откако е прободен со меч. Над двата лика (фигури) стои изјава „Овде е убиен кралот Харолд“.<ref name="Gravett76">Gravett ''Hastings'' pp. 76–78</ref> Нејасно е која фигура е Харолд, или можеби се мисли на двете.<ref name="Lawson207">Lawson ''Battle of Hastings'' pp. 207–210</ref> Првиот пишан извор на традиционалната приказна за Харолд кој умира од стрела во окото датира од 1080-тите од историјата на Норманите напишана од италијанскиот монах, Аматус од Монтекасино.<ref name="Marren138">Marren ''1066'' p. 138</ref> Летописецот [[Вилијам од Малмсбериски]] вели дека Харолд умрел од стрела која му го пробола окото и навлегла во мозокот и дека истовремено витез го ранил Харолд. ''Кармен'' наведува дека војводата Вилијам го убил Харолд, но тоа е малку веројатно, бидејќи таков подвиг би бил заведен и на друго место.<ref name="Gravett76" /> Современиот биограф на Харолд, Ијан Вокер, вели дека Харолд најверојатно умрел од стрела во окото, иако тој исто така вели дека е можно Харолд да бил погоден од нормански витез додека бил смртно ранет во окото.<ref name="Walker179">Walker ''Harold'' pp. 179–180</ref> Друг биограф на Харолд, Питер Рекс, имајќи ги предвид различните верзии, заклучува дека не е можно да се каже како умрел Харолд.<ref name="Rex256">Rex ''Harold II'' pp. 256–263</ref> По смртта на Харолд англиската армија останала без водач и почнала да се распаѓа.<ref name="Bennett43"/> Многумина од војниците избегале, но војниците на кралот се собрале околу телото на Харолд и се бореле до крај.<ref name="Gravett76"/> Норманите почнале да ги бркаат трупите кои бегале, а битката била завршена.<ref name="Bennett43" /> === Причини за исходот === Поразот на Харолд се должи на неколку околности. Една од причините е потребата да се одбрани од две речиси истовремени инвазии. Фактот дека Харолд ги распушил своите сили во јужна Англија на 8 септември, исто така, придонел за поразот. Многу историчари го обвинуваат Харолд што брзал кон југ и попатно не собрал поголема војска пред да се соочи со Вилијам кај Хесјтингс.<ref name="Lawson217">Lawson ''Battle of Hastings'' pp. 217–218</ref> Поврзано со брзината на напредувањето на Харолд до Хејстингс е веројатноста Харолд да не им верувал на Едвин од Мерсија и Моркар од Нортамбрија откако нивниот непријател Тостиг бил поразен и затоа одбил да ги доведе сосе нивните сили на југот од Англија.<ref name="Lawson217" /> Денешните историчари истакнуваат дека една од причините за брзањето на Харолд да започне битка било за да ги ограничи грабежите на Вилијам и да го спречи да ја прошири територијата со која тој тогаш располагал.<ref name="Marren152">Marren ''1066'' p. 152</ref> Најголем дел од причините за поразот лежат во настаните од самата битка.<ref name="Lawson217"/> Вилијам бил поискусен војсководец,<ref name="Lawson219" /> а тоа што на англиската страна ѝ недостигала коњаница му ги ограничувало тактичките опции.<ref name="Huscroft130">Huscroft ''Norman Conquest'' p. 130</ref> Некои автори го критикуваат Харолд дека не ја искористил можноста откако на почетокот на битката се разгласило дека Вилијам е убиен.<ref name="Walker180">Walker ''Harold'' pp. 180–181</ref> Изгледа дека Англичаните згрешиле што не останале во строга дефанзива, бидејќи кога ги гонеле Норманите кои се повлекувале, ги изложиле своите крила на напад. Нејасно е дали тоа се должи на неискуството на англиските команданти или на недисциплината на англиските војници.<ref name="Lawson219">Lawson ''Battle of Hastings'' pp. 219–220</ref> На крајот, одлучувачка за исходот била смртта на Харолд по што во англиските сили завладеал неред и се распаднале.<ref name="Huscroft130" /> == Последици == Ден по битката, телото на Харолд било идентификувано, или по неговиот оклоп или по белезите на телото. Неговиот личен стандард му бил претставен на Вилијам,<ref name="Rex253">Rex ''Harold II'' p. 253</ref> и подоцна испратен до папството.<ref name="Gravett76"/> Телата на загинатите Англичани, како и некои од браќата и роднините на Харолд, биле оставени на бојното поле.<ref name="Huscroft131">Huscroft ''Norman Conquest'' p. 131</ref> Мртвите Нормани биле погребани во голема заедничка гробница, која не е пронајдена.<ref name="Marren146">Marren ''1066'' p. 146</ref> Една приказна раскажува дека Гита, мајката на Харолд, му понудила на Вилијам злато колку што тежи телото на нејзиниот син за да ѝ го предаде, но тој ја одбил понудата. Вилијам наредил телото на Харолд да се фрли во морето, но не може со сигурност да се потврди дали е тоа сторено.<ref name="Huscroft131" /> Според друга приказна Харолд бил закопан на врвот на едно ритче.<ref name="Marren146">Marren ''1066'' p. 146</ref> Опатијата Волтам, која била основана од Харолд, подоцна тврдела дека неговото тело тајно било погребано таму.<ref name="Huscroft131"/> Други легенди тврдат дека Харолд не умрел во Хејстингс, туку избегал и станал пустиник во Честер.<ref name="Gravett81">Gravett ''Hastings'' p. 81</ref> По победата кај Хејстингс, Вилијам очекувал да стане англиски крал, но Витенаџмот за крал го прогласил [[Едгар Етелинг]].<ref name="Douglas204">Douglas ''William the Conqueror'' pp. 204–205</ref> Затоа Вилијам преку [[Кент]] тргнал за Лондон. Попатно ги поразил англиските сили кои го нападнале кај Саутворк, но не можејќи да го нападне [[Лондонски мост|Лондонскиот мост,]] тој се обидел да стигне до главниот град по заобиколен пат <ref name="Douglas205">Douglas ''William the Conqueror'' pp. 205–206</ref> Вилијам ја преминал [[Темза]] кај Валингфорд (во Беркшир). Едгар не можел да собере доволно војска за да му се спротивстави на Вилијам, и затоа неговите главни поддржувачи го напуштиле, а англиските водачи му се предале на Вилијам во [[Беркамстед|Беркхамстед]], Хертфордшир. На 25 декември 1066 година, во [[Вестминстерска опатија|Вестминстерската опатија]], Вилијам бил крунисан за крал на Англија.<ref name="Douglas205"/> И покрај тоа што англиските благородници биле потчинети, отпорот продолжил во следните неколку години.<ref name="Douglas212">Douglas ''William the Conqueror'' p. 212</ref> Имало бунтови во Ексетер кон крајот на 1067 г., инвазија на синовите на Харолд кон средината на 1068 г., и востание во Нортамбрија во 1068 година.<ref name="Bennett49">Bennett ''Campaigns of the Norman Conquest'' pp. 49–50</ref> Во 1069 година, Вилијам се соочил со дополнителни проблеми од Нортамбриските бунтовници, инвазијата на данската флота и бунтовите на југот и западот на Англија. Тој безмилосно ги задушувал различните бунтови, што кулминирало со т.н. „ Опустошување на Северот“ кон крајот на 1069 и почетокот на 1070 година кога опустошил делови од северна Англија.<ref name="Bennett51">Bennett, ''Campaigns of the Norman Conquest'', pp. 51–53</ref> Бунтот од Хереард Вејк во 1070 година кралот исто така го поразил по Битката кај Ели.<ref name="Bennett57">Bennett ''Campaigns of the Norman Conquest'' pp. 57–60</ref> == Поврзано == * [[Норманско освојување на Англија]] == Наводи == {{Наводи}} == Наводи == == Надворешни врски == * [http://www.english-heritage.org.uk/daysout/properties/1066-battle-of-hastings-abbey-and-battlefield/ Официјална локација на англиското наследство] * [https://www.bbc.co.uk/history/british/normans/ Потеклото на конфликтот, самата битка и нејзините последици], веб-страница на ''БиБиСи Историја'' {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Норманско освојување на Англија]] [[Категорија:Битки на Норманите]] [[Категорија:Битки на Англосаксонците]] [[Категорија:Битки на Англија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Вилијам Освојувачот]] [[Категорија:Историја на Сасекс]] 3btiz763y52wm9sunixeikgn14do7cr 0 1307371 5590640 5456192 2026-07-11T21:02:08Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590640 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox book <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = Франкенштајн;<br />или современиот Прометеј | image = Frankenstein 1818 edition title page.jpg | caption = | author = [[Мери Шели]] | country = [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска|Обединето Кралство]] | language = Англиски | genre = Готски роман, Книжевна фантастика, [[Хорор (жанр)|Хорор]], [[Научна фантастика]]<ref>{{cite encyclopedia |last=Stableford |first=Brian |editor-last=Seed |editor-first=David |encyclopedia=Anticipations: Essays on Early Science Fiction and its Precursors |title=Frankenstein and the Origins of Science Fiction |url=https://archive.org/details/anticipationsess00unse/page/47 |access-date=July 19, 2018 |language=en |year=1995 |publisher=Syracuse University Press |isbn=978-0815626404 |pages=[https://archive.org/details/anticipationsess00unse/page/47 47–49] }}</ref> | published = {{Start date and age|1818|01|01|df=yes}} | publisher = Лекингтон, Хјуз, Хардинг, Мавор и Џонс | pages = 280 | set_in = [[Англија]], [[Ирска]], [[Италија]], [[Франција]], [[Шкотска]], [[Швајцарија]], [[Русија]], [[Германија]]; крај на 18-ти век | isbn = <!-- N/A; ISBNs were not in use till 1966 --> | dewey = 823.7 | congress = PR5397 .F7 | wikisource = Frankenstein, or the Modern Prometheus }} '''''Франкенштајн или современиот Прометеј''''' — [[роман]] од англиската писателка [[Мери Шели]] напишан во 1818 година. Шели почнала да го пишува романот на свои 18 години, а за првпат бил анонимно објавен на 1 јануари 1818 г. во Лондон. На второто издание, објавено во Париз во 1821 година стои името на авторката. ''Франкенштајн'' е приказна за [[Виктор Франкенштајн]], млад научник кој во научен експеримент создава [[Чудовиштето на Франкенштајн|чудовиште]]. Шели во 1815 година патувала низ Европа и стигнала во [[Гернсхајм]], место оддалечено 17 км од [[замокот Франкенштајн]], во кој, два века претходно, некој [[Алхемија|алхемичар]] правел експерименти.<ref>Hobbler, Dorthy and Thomas.</ref><ref>Garrett, Martin.</ref><ref>Seymour, Miranda.</ref> <ref group="note">This seems to mean Johann Konrad Dippel (1673–1734), one century before (not two). For Dippel's experiments and the possibility of connection to ''Frankenstein'' see [[Johann Konrad Dippel#Connection to the novel Frankenstein|the Dippel article]].</ref> Потоа отпатувала во околината на [[Женева]], каде што се одвива голем дел од романот. Во 1816 година, Мери, нејзиниот иден сопруг [[Перси Биш Шели|Перси Б. Шели]] и [[Џорџ Гордон Бајрон|Лорд Бајрон]] имале натпревар за тоа кој може да ја напише најдобрата [[Хорор фикција|хорор]] приказна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biography.com/news/mary-shelley-frankenstein-i-frankenstein-movie|title=Her 'Midnight Pillow': Mary Shelley and the Creation of Frankenstein|last=McGasko|first=Joe|work=Biography|archive-url=https://web.archive.org/web/20190219072925/https://www.biography.com/news/mary-shelley-frankenstein-i-frankenstein-movie|archive-date=19 February 2019|accessdate=2019-02-18}}</ref> Откако размислувала со денови, Шели добила инспирација да го напише ''Франкенштајн'' кој го замислила како научник кој создал [[живот]] и бил ужаснат од тоа што го направил.<ref name="introduction 11-13">Shelley, Mary.</ref> Иако ''Франкенштајн'' содржи многу елементи на [[Готичка фикција|готски роман]] и [[романтизам]], [[Брајан Алдис]] вели дека треба да се смета за прва [[Научна фантастика|научнофанатастична]] приказна во вистинска смисла. За разлика од претходните приказни со фантастични елементи што личат на оние од подоцнежната научна фантастика, вели Алдис, централниот лик „донесува намерна одлука“ и „се свртува кон современите експерименти во лабораторија“ за да постигне фантастични резултати.<ref>''The Detached Retina: Aspects of SF and Fantasy'' by Brian Aldiss (1995), [[iarchive:detachedretinaas00aldi/page/78|p. 78]].</ref> Романот има исклучително влијание врз литературата и врз популарната култура; создаде целосен жанр на [[Хорор фикција|хорор]] приказни, филмови и драми. По објавувањето на романот, името „Франкенштајн“ честопати погрешно се користи како име за [[Чудовиштето на Франкенштајн|чудовиштето]], наместо за неговиот творец/татко.<ref>Bergen Evans, ''Comfortable Words'', New York: Random House, 1957</ref><ref>Bryan Garner, ''A Dictionary of Modern American Usage'', New York, Oxford: Oxford University Press, 1998. </ref><ref> ''Merriam-Webster's Dictionary of American English'', Merriam-Webster: 2002. </ref> == Содржина == === Воведно раскажување на капетан Волтон === ''Франкенштајн'' е роман напишан во [[Епистоларен роман|епистоларна форма]]. Авторката нé воведува во романот преку писмата кои капетан Роберт Волтон ѝ ги праќа на сестра си Маргарет Волтон Савил. Дејството е сместено во [[18 век|осумнаесеттиот век]]. Роберт Волтон е неуспешен писател кој тргнува да го истражува [[Северен Пол|Северниот Пол]]. За време на патувањето, екипажот забележува санка влечена од кучиња и управувана од огромна фигура. По неколку часа, екипажот успева да спаси еден речиси премрзнат и целосно изнемоштен човек по име [[Виктор Франкенштајн]]. Франкенштајн го бркал џиновскиот човек забележан претходно од екипажот. Откако Франкенштајн закрепнал му ја раскажува на Волтон приказната за неволјите во својот живот. === Приказната на Виктор Франкенштајн === Виктор започнува раскажувајќи за своето детство. Роден во [[Неапол]], во богато [[Женева|женевско]] семејство, Виктор и неговите помлади браќа, Ернест и Вилијам, се синови на Алфонс Франкенштајн и Каролин Бофор. Виктор уште од мали нозе имал силна желба да го сфати светот. Опседнат бил со проучување на теориите на [[Алхемија|алхемичарите]]. Кога Виктор имал пет години, неговите родители ја посвоиле Елизабет Лавенца (ќерка сираче на италијански благородник) со која Виктор подоцна се оженил. Родителите на Виктор подоцна посвојуваат уште едно дете, Џастин Мориц, која му станува дадилка на Вилијам. Неколку недели пред да замине на [[Универзитетот во Инголштат]] во [[Кралство Баварија|Германија]], мајка му умира од [[шарлах]]; Виктор се задлабочил во своите експерименти за да не мисли на тагата. На универзитетот, се истакнува во [[хемија]] и развил техника за вдахнување живот во нежива материја. Успева да создаде хуманоид, но Виктор [[Чудовиштето на Франкенштајн|Суштеството]] го прави високо (2,4 м) и крупен. Тој сватил дека создал грозно чудовиште, со крупни бели очи и жолта кожа која едвај ги сокрива мускулите и крвните садови под неа. Исплашен од својата креација, Виктор бега. Додека следниот ден талка по улиците, се среќава со својот пријател од детството, Хенри Клервал, и заедно одат во станот на Виктор. Виктор се плаши од реакцијата на Клервал кога ќе го види чудовиштето. Меѓутоа, кога Виктор се враќа во својата лабораторија, Суштеството го нема. Виктор се разболува, а Клервал му помага да закрепне. По четиримесечно закрепнување, Виктор добива писмо од татко му во кое се вели дека неговиот брат Вилијам е убиен. Откако се вратил во Женева, Виктор го гледа Суштеството во близина на местото на злосторството и е убеден дека тоа го убило брат му. Џастин Мориц, дадилката на Вилијам, е обвинета за убиството и е осудена на смрт со бесење. Уништен од тага и вина, Виктор се повлекува во [[Алпи|планините]]. Додека е на [[Монблан|Мон Блан]], Суштеството ненадејно му приоѓа и го моли да ја слушне неговата приказна. === Приказната на Суштеството === Суштеството раскажува за своите први денови од животот, живеејќи сам во дивината. Сватил дека луѓето се плашат од него и го мразат поради изгледот и затоа се крие од нив. Додека живеел во напуштена шупа до една куќа, го засакал сиромашното семејство што живеело таму и дискретно собирал дрва за нив, го чистел снегот од патот и со други задачи се обидувал да им помогне. Живеел така со месеци, научил да зборува слушајќи ги и научил да чита. Сè повеќе се приврзувал за семејството и на крајот собрал храброст и им пришол со надеж да им стане пријател. Влегол во куќата додека присутен бил само слепиот татко. Двајцата разговарале, но откако се вратиле другите членови од семејството биле преплашени. Синот го нападнал и Суштеството побегнало од куќата. Суштеството се налутило од начинот на кој луѓето се однесуваат кон него и се откажал од надежта дека некогаш луѓето ќе го прифатат. Иако чувствувал омраза кон својот творец затоа што го напуштил, решил да отпатува во [[Женева]] и да го најде. За време на патувањето, спасил дете кое паднало во река, но татко му, мислејќи дека Суштеството сака да им наштети, го застрелал во рамото. Суштеството во тој момент се заколнало на одмазда против сите луѓе. Стигнал во Женева, го убил Вилијам и ја наместил Џастин да биде виновна за злосторството. Суштеството бара од Виктор да создаде женка слична на него. Тој ветува дека доколку Виктор го исполни неговото барање, со неговиот партнер ќе исчезнат во јужноамериканската дивина и никогаш нема да се појават повторно. Ако Виктор одбие, Суштеството се заканува дека ќе ги убие преостанатите пријатели и сакани на Виктор и нема да запре додека целосно не го уништи. Плашејќи се за своето семејство, Виктор неволно се согласува. Суштеството вели дека ќе внимава на напредокот на Виктор. === Приказната на Виктор Франкенштајн продолжува === За да направи уште едно суштество Виктор заедно со Клервал оди во [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска|Англија]], но во Перт, [[Шкотска]] на инсистирање на Виктор се разделуваат. Виктор се сомнева дека Суштеството го следи. Додека работи на создавање на женското суштество на [[Оркниски Острови|Оркниските Острови]], го измачуваат мисли за катастрофата што би можела да следи. Се плаши дека женката ќе го мрази Суштеството или дека ќе стане полоша од него. Најзагрижувачка за него е идејата дека создавањето на второ суштество може да доведе до размножување на раса што може да го загрози човештвото. Го распарува недовршеното женско суштество и во истиот момент на прозорот го гледа Суштеството, кое го следело Виктор. Суштеството се соочува со Виктор и му вика да почне од почеток, но Виктор одбива. Суштеството заминува, но пред тоа му се заканува: „Ќе бидам со тебе на твојата прва брачна ноќ“. Виктор запловува во морето за да ги фрли инструментите, заспива во чамецот и потоа не може да се врати на брегот поради силни ветришта, кои на крајот ќе го однесат на ирскиот брег. Кога Виктор стигнува во [[Ирска (остров)|Ирска]], уапсен е за убиството на Клервал; Суштеството го задавил Клервал и го оставил трупот на местото каде што пристигнал неговиот творец. Виктор доживува уште еден нервен слом и се буди во затвор. Откако ќе се докаже неговата невиност, се враќа дома. Во Женева, Виктор ќе се ожени со Елизабета и се подготвува до смрт да се бори со Суштеството, и на првата брачна ноќ се вооружува со пиштоли и кама. Вечерта по венчавката, Виктор ја моли Елизабет да остане во соба додека тој го бара „демонот“. Додека Виктор ја пребарува куќата, суштеството ја дави Елизабета. Од прозорецот, Виктор го гледа Суштеството, кое со потсмев покажува кон трупот на Елизабета; Виктор се обидува да го застрела, но Суштеството бега. Таткото на Виктор, изнемоштен од возраста и од смртта на Елизабета, умира по неколку дена. За да се одмазди, Виктор го брка Суштеството низ Европа, а потоа на север во Русија, но тоа е цело време еден чекор пред него. Конечно, потерата го води до [[Северноледен Океан|Северноледениот Океан]] и кон [[Северен Пол|Северниот Пол]]. Виктор успева да се приближи на само една милја од Суштеството, но колабира од исцрпеност и [[хипотермија]], дозволувајќи му на суштеството да побегне. Мразот околу санката на Виктор се одделува, и доаѓа во близина на бродот од Волтон. === Заклучокот на капетанот Волтон === Кога Виктор ќе заврши со својата приказна, капетанот Волтон продолжува да раскажува. Неколку дена по исчезнувањето на Суштеството, бродот е заробен во мраз, а неколку членови од екипажот умираат од студ. Откако ќе го ослободат бродот од мразот остатокот од екипажот одлучува да се врати назад. Виктор е лут на тоа, па и покрај изнемоштеноста им држи моќен говор. Тој ги потсетува се приклучиле на експедицијата и дека тешкотијата и опасноста, а не удобноста, ја определуваат славата на потфатот. Ги повикува да бидат мажи, а не кукавици. Сепак, говорот на Виктор иако му остава впечаток на екипажот, одлучуваат да се вратат назад кога ќе се ослободи бродот, Волтон со жалење одлучува да се врати на југ. Виктор, иако изнемоштен, изјавува дека ќе продолжи сам. Категоричен е дека Суштеството мора да умре. Виктор набргу потоа умира, и на Волтон во неговите последни зборови му вели, да ја бара „среќата во спокојството и да ја избегне амбицијата“. Волтон на својот брод, го гледа Суштеството како тагува врз телото на Виктор. Суштеството на Волтон му вели дека не се смирил по смртта на Виктор; а неговите злосторства го направиле уште помизерен од Виктор. Суштеството дава завет дека ќе се самоубие за никој да не знае за неговото постоење. Волтон гледа како Суштеството се оддалечува на ледник и оттогаш никој повеќе не го видел. == Поврзано == * [[Мери Шели]] * [[Невестата на Франкенштајн (филм од 1935)|Невестата на Франкенштајн]] * [[Франкенштајн (филм од 1931)]] * [[Франкенштајн (филм)|''Франкенштајн'' (филм од 1994)]] * [[Трансхуманизам|Фанкенштајнов аргумент]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Извори == == Надворешни врски == [[Категорија:Франкенштајн]] [[Категорија:Дела од Мери Шели]] [[Категорија:Британски романи]] [[Категорија:Хорор романи]] [[Категорија:Научнофантастични романи]] [[Категорија:Романи адаптирани во филм]] [[Категорија:Романи адаптирани во драма]] [[Категорија:Романи адаптирани во стрип]] [[Категорија:Романи адаптирани во видео игри]] [[Категорија:Романи адаптирани во балет]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Швајцарија]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Шкотска]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат на Арктикот]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Германија]] [[Категорија:Цензурирани книги]] [[Категорија:Епистоларни романи]] [[Категорија:Анонимно публикувани дела]] [[Категорија:Романтизам]] [[Категорија:Статии со врски до проектот „Гутенберг“]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Страници кои имаат врска до Викиизвор]] 6jx6vjtnp1wuuj0j1nxqj8mo6anx75s 0 1309175 5590905 5567121 2026-07-12T11:25:22Z Bjankuloski06 332 /* Опис */ Исправен поим, replaced: одгрмушк → олугрмушк 5590905 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Razanajatovo, H. |date=2020 |title=''Euphorbia milii'' |volume=2020 |page=e.T44389A153299391 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-1.RLTS.T44389A153299391.en |access-date=7 ноември 2022}}</ref> | image = Euphorbia Milii flowers.jpg | image2 = Christ thorn flowers in full bloom, with new leaves emerging.jpg | image2_caption = Обраснат христов трн | regnum = [[Растенија]] | ordo = [[Малпигиовидни]] | familia = [[Млечки]] | genus = [[Млечки (род)|Млечки]] | species = '''Христов трн''' | binomial= ''Euphorbia milii'' | binomial_authority = [[Шарл де Мулен|де Мул.]] }} '''Христов трн''' ([[Биномна номенклатура|научно]]: ''Euphorbia milii''), наречено и '''круна од трње''', '''христово растение''', ― [[Вид (биологија)|вид]] на [[Скриеносеменици|скриеносеменик]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[млечки]] (Euphorbiaceae), доморороден во [[Мадагаскар]]. Научното име на видот го комеморира [[:fr:Pierre Bernard Milius|баронот Милиус]], некогашен управник на [[Реинион]], кој го вовел видот во Франција во 1821 година.<ref name="TO">{{Наведување|last=Ombrello|first=Dr T.|title=Crown of Thorns, Plant of the Week, UCC Biology Department|url=http://faculty.ucc.edu/biology-ombrello/POW/crown_of_thorns.htm|access-date=7 ноември 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090917022506/http://faculty.ucc.edu/biology-ombrello/pow/crown_of_thorns.htm|archivedate=17 септември 2009}}</ref> Се замислува дека овој вид бил воведен на [[Блискиот Исток]] во [[античко време]], а [[легенда]]та го поврзува со трновиот венец што бил носен од [[Христос]].<ref>{{Наведено списание|last=Chudasama|first=C.A.M.|date=2018|title=Molecular marker study in ornamental plant Euphorbia milii|url=https://www.researchgate.net/publication/327035448|journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry|volume=7|issue=3|access-date=7 ноември 2022}}</ref> Најчесто е користено како украсно домашно растение кое може да се одгледува во потопли клими. Народното име<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/plant/crown-of-thorns-plant|title=Crown of Thorns|accessdate=7 ноември 2022}}</ref> се должи на трњето и длабоките црвени бракти кои се однесуваат на трнот на круната што Исус морал да го носи за време на неговото распнување и неговата крв. == Опис == Тоа е дрвенеста сочна [[полугрмушка]] или [[грмушка]] која расте до 1,8 м во висина, со густо шилести стебла. Прави, тенки боцки, до 3 см во должина, кои му помогаат да се преплетка над други растенија. Месести, зелени [[лист]]ови се наоѓаат главно на нов раст,<ref name="TO"/> и сè до 3,5 см во должина и 1,5 см во ширина. [[Цвет]]овите се мали, обложени со еден пар видливи гранчиња слични на ливчиња, променливо црвени, розови или бели, до 12 мм во ширина.<ref name="rhs">{{Наведена книга|title=New RHS Dictionary of Gardening|date=1992|isbn=978-0-333-47494-5|editor-last=Huxley, A.}}</ref> Ват Прик во [[Тајланд]] тврди дека е дом на највисокото растение христов трн во светот.<ref name="ThaiTambon.com">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.thaitambon.com/tambon/ttambon.asp?ID=650104 |title=ThaiTambon.com |accessdate=2022-11-07 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417095628/http://www.thaitambon.com/tambon/ttambon.asp?ID=650104 |url-status=dead }}</ref> Растението напредува помеѓу [[пролет]] и [[лето]], но дава цветови во текот на целата година. [[Податотека:Mutation_in_Crown_of_thorns.jpg|мини| [[Мутација]] во христов трн.]] == Отровност == Сокот е умерено отровен и предизвикува надразнување при допир со [[кожа]]та или [[очи]]те. Ако се проголта, предизвикува силна болка во [[стомак]]от, надразнување на грлото и [[уста]]та и [[повраќање]]. Отровните состојки се идентификувани како форболски естри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.library.illinois.edu/vex/toxic/crown/crown.htm|title=Crown-of-Thorns (''Euphorbia milii'')|work=Veterinary Medicine Library|publisher=University Library, University of Illinois at Urbana-Champaign|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323043612/http://www.library.illinois.edu/vex/toxic/crown/crown.htm|archive-date=23 март 2017|accessdate=7 ноември 2022}}</ref> Тој е многу отровен за [[припитомени животни]] како [[коњи]], [[овци]], [[Домашна мачка|домашни мачки]] и [[Куче|кучиња]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://guides.library.illinois.edu/plantstoxictoanimals|title=Plants Toxic to Animals|accessdate=7 ноември 2022}}</ref> За луѓето е благо отровен и делува само како надразнување. == Употреби == === Пестицид === Самото растение се покажало како ефикасен мекоцицид и природна алтернатива за контрола на штетници. [[Светска здравствена организација|Светската здравствена организација]] (СЗО) препорача употребала на ''Euphorbia milii'' за помагање во контролата на [[полжави]]те.<ref>{{Наведено списание|last=Souza|first=C.A.M.|date=ноември 1997|title=Study of the embryofeto-toxicity of Crown-of-Thorns (Euphorbia milii) latex, a natural molluscicide|journal=Brazilian Journal of Medical and Biological Research|volume=30|issue=11|pages=1325–32|doi=10.1590/S0100-879X1997001100011|pmid=9532242|doi-access=free}}</ref> Особено во ендемските земји. Шистозомијазата е заразна болест од слатководни [[паразити]], кои ги носат полжавите. Екстрактите од растението се користат за контрола на населението на полжави за да се избегне инфицирање од паразити.<ref>{{Наведено списание|last=de Carvalho Augusto|first=Ronaldo|displayauthors=etal|date=28 јули 2017|title=Double impact: natural molluscicide for schistosomiasis vector control also impedes development of Schistosoma mansoni cercariae into adult parasites|journal=PLOS Neglected Tropical Diseases}}</ref> == Сорти == ''E. milii'' е променлив вид и опишани се неколку сорти; некои од нив се третирани како посебни видови од некои автори.<ref name="rhs"/> ''E. milii var. splendens'' (syn. ''E. splendens'') се смета за живо олицетворение на врховното божество во батуизмот, малцинска религија практикувана од народот Бодо од Источна [[Индија]] и [[Непал]]. * ''Euphorbia milii'' var. ''bevilaniensis'' <small>(Croizat) Ursch и Leandri 1955</small> * ''Euphorbia milii'' var. ''hislopii'' <small>(NEBr.) Ursch & Leandri 1955</small> (syn. ''E. hislopii'') * ''Euphorbia milii'' var. ''imperatae'' <small>(Leandri) Ursch & Leandri 1955</small> * ''Euphorbia milii'' var. ''longifolia'' <small>Rauh 1967 година</small> * ''Euphorbia milii'' var. ''milli'' * ''Euphorbia milii'' var. ''roseana'' <small>Марн.</small><small>-Лап. 1962</small> * ''Euphorbia milii'' var. ''splendens'' <small>(Бојер ex Хук.</small><small>) Урш и Леандри 1955</small> * ''Euphorbia milii'' var. ''tananarivae'' <small>(Леандри) Урш и Леандри 1955</small> * ''Euphorbia milii'' var. ''tenuispina'' <small>Раух и Разаф. 1991</small> * ''Euphorbia milii'' var. ''tulearensis Ursch'' <small>и Leandri 1955</small> * ''Euphorbia milii'' var. ''vulcanii'' <small>(Леандри) Урш и Леандри 1955</small> == Одгледување == ''Euphorbia milii'' може да се размножува преку пресекување.<ref>{{Наведена книга|title=Complete Guide to Houseplants|publisher=Meredith Publishing Group}}</ref> ''E. milii'' не е издржлив и не поднесува температури под 10&nbsp;°C. Во умерените области треба да се одгледува под стакло на полно [[сонце]]. Во текот на [[лето]]то може да се стави надвор на заштитено место, кога не постои секаков ризик од [[мраз]]. Видот<ref name="RHSPF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/32739/i-Euphorbia-milii-i/Details|title=RHS Plantfinder - ''Euphorbia milii''|accessdate=7 ноември 2022}}</ref> и сортата ''E. milii'' var. ''splendens''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/7072/i-Euphorbia-milii-i-var-i-splendens-i/Details|title=RHS Plantfinder - ''Euphorbia milii'' var. ''splendens''|accessdate=7 ноември 2022}}</ref> и двете ја добиле Наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=јули 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=35|accessdate=7 ноември 2022}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Euphorbia Milii-crown of Thorns.jpg|''Euphorbia milii'', круна од трње Податотека:Christ thorn flowers just opening.jpg|Отворање на [[соцветие]] на христов трн Податотека:Emerging stem.jpg|Стебло во растење Податотека:Christ thorn flower close up view.jpg|Соцветие на христов трн поглед одблиску Податотека:Euphorbiamilli.jpg|''Euphorbia milii'' var ''splendens'' Податотека:Euphorbia sp 01.jpg|''Euphorbia milii'' Податотека:E milii vulcanii ies.jpg|''Euphorbia milii'' var ''. vulcanii'' Податотека:Cyathium cross1 ies.jpg|Надолжен пресек на цијатиум Податотека:Mahkota duri.jpg|Растено во [[Malaysia|Малезија]] Податотека:Euphorbia milii buds.jpg|Цветни пупки од круна од трње (''Euphorbia milii''). Податотека:Infected euphorbia flower.jpg|Инфицирани соцветија на euphorbia milli Податотека:Euphorbia milii in Malaysia.jpg|Поглед одблиску на ''Euphorbia milii'' Податотека:Euphorbia milii Prague 2011 1.jpg|Во ботаничката градина во Прага Податотека:EUPHORBIAMILII.jpg|''Euphorbia milii'' од Керала, Индија Податотека:Euphorbia milii-1.jpg|''Euphorbia milii'' во Пакистан Податотека:Euphorbia milii bd2.jpg|''Euphorbia milii'' во Бангладеш. Податотека:Euphorbia milii bd3.jpg|Трње на ''Euphorbia milii'' . Податотека:Leaf of Euphorbia milii.jpg|Лист од ''Euphorbia milii'' од задната страна. Податотека:Euphorbia milii bd.jpg|Лист од ''Euphorbia milii'' од задната страна. Податотека:Euphorbia milii - Ботаничка градина Скопје (1).jpg|''Euphorbia milii''' во [[Ботаничка градина - Скопје|Ботаничката градина]] на [[ПМФ]] во [[Скопје]]. Податотека:Euphorbia milii - Ботаничка градина Скопје (2).jpg|''Euphorbia milii''' во Ботаничката градина на ПМФ во Скопје. 57. Прости скробни зрнца на млечка (Euphorbia milii).ogv|Прости [[скроб]]ни зрнца на ''Euphorbia milii'' под [[микроскоп]] </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons|Euphorbia milii}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Млечка]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Таксони именувани од Шарл де Мулин]] [[Категорија:Растенија со недостаток на податоци]] [[Категорија:Ендемска флора од Мадагаскар]] jyqp3hbe1daqt1wqe5skm5fk984yx50 0 1313787 5590629 5567211 2026-07-11T21:01:44Z Bjankuloski06 332 /* Палеогеографија */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590629 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Палеоген}} {{Палеоген}} '''Палеоцен ―''' геолошка [[Геолошка скала|епоха]] која траела од пред околу 66 до пред 56 [[Мегагодина|милиони години]]. Тој е прва епоха од [[палеоген]]скиот [[Геолошка скала|период]] во [[Кенозоик|кенозојската]] [[Геолошка скала|ера]]. Името потекнува од [[Старогрчки јазик|старогрчкиот]] збор ''палаиос'' ({{Јаз|grc|παλαιός}}) што значи „стар“ и [[еоцен]]ската епоха (кој следи по палеоценот), или во буквален превод „стар дел од еоценот“. Во палеоценот се случиле два настана важни за историјата на Земјата. [[Кредо-палеогенско масовно изумирање|Кредо-палеогенското масовно изумирање]], предизвикано од удар на астероид ([[Чикшулуб (кратер)|ударот на Чикшулуб]]) и најверојатно вулканска активност ([[Декански стапици]]), кој го означува почетокот на палеоценот и убил 75% од видовите, меѓу кои најпознати се нелетечките [[диносаурус]]и. Крајот на епохата бил означен со [[Палеоценско-еоценски топлински максимум|палеоценско-еоценскиот топлински максимум]] (ПЕТМ), кога настанале големи климатски промени при што во атмосферата и океанските системи биле ослободени околу 2.500-4.500 гигатони јаглерод, кој предизвикал нагол раст на просечната температура во светот и [[закиселување на океаните]]. Во палеоценот, континентите од [[Северна полутопка|северната полутопка]] меѓусебе биле сè уште поврзани со [[Копнеен мост|копнени мостови]]; а Јужна Америка, Антарктикот и Австралија сè уште не биле целосно разделени. [[Карпести Планини|Карпестите планини]] биле во процес на издигнување, Америка сè уште не била споена, [[Индиска Плоча|Индиската Плоча]] почнала да се судира со Азија, а во третиот по големина [[магма]]тски настан во последните 150 милиони години се формирала [[Северноатлантска магматска провинција|северноатлантската магматска област]]. Во океаните, [[Термохалинско кружење|термохалинското кружење]] веројатно било многу поинакво од денешното, при што понирањето се случувало во Северниот Тихи Океан наместо во Северен Атлантик, а густината на водата претежно била контролирана од [[соленост]]а, а не од температурата. Кредо-палеогенското масовно изумирање предизвикало пресврт кај растителните и животинските видови, при што претходно доминантните видови биле заменети со претходно невообичаени видови. Во палеоценот, глобалната просечна температура изнесувала околу {{Cvt|24|–|25|C|F}}, во споредба со денешните {{Cvt|14|C|F}}, на Земјата немало ледени покривки на половите, како и во претходниот [[мезозоик]]. Во такви услови, целата Земја била покриена со шуми - ги имало и на половите - но растителниот свет се одликувал со мала [[биоразновидност]], а во шумите живееле претежно мали животни кои брзо се развивале за да ги искористат предностите од неодамна испразнетата Земја. Иако некои животни пораснале многу големи, повеќето од нив останале прилично мали. Во отсуство на големи тревопасни животни, шумите станале доста густи. Во палеоценот се појавиле [[цицачи]]те, а најраните [[Вистински цицачи|плацентарни]] и [[торбари]] цицачи се регистрирани од ова време, но повеќето палеоценски [[таксон]]и имаат двосмислени афинитети . [[Зракоперки]]те почнале да доминираат во отворениот океан. == Геологија == === Граници === [[Податотека:K-T-boundary.JPG|алт=A dark brown slab of rock with a whitish stripe across the middle|лево|мини| Бела иридиумска лента (на средината) карпа од Вајоминг која ја означува г[[К-Т Граница|границата меѓу креда и терцијар]].]] Палеоценската епоха е временски интервал од 10 милиони години кој започнал по [[Кредо-палеогенско масовно изумирање|кредо-палеогенското масовно изумирање]], со што завршил периодот [[Креда (период)|креда]] и [[Мезозоик|мезозојската ера]] и започнала [[Кенозоик|кенозојската ера]] и периодот [[палеоген]]. Палеоценот е поделен на три [[Геолошка скала|доба]]: [[данско доба]] кое се протега од пред 66 до пред 61,6 [[Мегагодина|милиони години]] (mya), [[зеландско доба]] кое го опфаќа периодот од пред 61,6 до пред 59,2 милиони години и [[танетско доба]] кое го опфаќа периодот од пред 59,2 до пред 56 милиони години. По него следи еоценот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stratigraphy.org/index.php/ics-chart-timescale|title=ICS – Chart/Time Scale|work=www.stratigraphy.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140530005940/http://www.stratigraphy.org/index.php/ics-chart-timescale|archive-date=30 May 2014|accessdate=28 August 2019}}</ref> [[К-Т Граница|Границата меѓу креда и палеоген]] е јасно дефинирана во фосилните записи на многу места ширум светот со лента со висока содржина на [[иридиум]], како и со празнини во фосилната флора и фауна. Иридиумот е редок метал на Земјата и може да се најде на површината на земјата во големи количини само по удари од големи [[метеорит]]и. Општоприфатено мислење е дека ударот на [[астероид]] кој го формирал [[Чикшулуб (кратер)|кратерот Чикшулуб]] (се пречник од 10-15 км) на [[Јукатан|полуостровот Јукатан]] во [[Мексикански Залив|Мексиканскиот залив]] и вулканската активност во [[Деканска стапица|Декан Трап]] предизвикал катаклизмичен настан при преминот од креда во палеоген, и како последица на тоа исчезнале 75% од сите видови на Земјата.<ref name="Schulte2010">{{Наведено списание|last=Schulte|first=P.|year=2010|title=The Chicxulub Asteroid Impact and Mass Extinction at the Cretaceous-Paleogene Boundary|url=http://doc.rero.ch/record/210367/files/PAL_E4389.pdf|journal=Science|volume=327|issue=5970|pages=1214–1218|bibcode=2010Sci...327.1214S|doi=10.1126/science.1177265|pmid=20203042|archive-url=https://web.archive.org/web/20170921215225/http://doc.rero.ch/record/210367/files/PAL_E4389.pdf|archive-date=21 September 2017|access-date=28 August 2019}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Vellekoop|first=J.|last2=Sluijs|first2=A.|last3=Smit|first3=J.|last4=Schouten|first4=S.|last5=Weijers|first5=J. W. H.|last6=Sinninghe Damste|first6=J. S.|last7=Brinkhuis|first7=H.|year=2014|title=Rapid short-term cooling following the Chicxulub impact at the Cretaceous-Paleogene boundary|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=111|issue=21|pages=7537–7541|bibcode=2014PNAS..111.7537V|doi=10.1073/pnas.1319253111|pmc=4040585|pmid=24821785|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Jablonski|first=D.|last2=Chaloner|first2=W. G.|year=1994|title=Extinctions in the fossil record (and discussion)|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London B|volume=344|issue=1307|pages=11–17|doi=10.1098/rstb.1994.0045}}</ref><ref name="Sprain2019">{{Наведено списание|last=Sprain|first=C. J.|last2=Renne|first2=P. R.|last3=Vanderkluysen|first3=L.|year=2019|title=The eruptive tempo of Deccan volcanism in relation to the Cretaceous-Paleogene boundary|url=https://escholarship.org/uc/item/8sj8w1rf|journal=Science|volume=363|issue=6429|pages=866–870|bibcode=2019Sci...363..866S|doi=10.1126/science.aav1446|pmid=30792301}}</ref> Палеоценот завршил со [[Палеоценско-еоценски топлински максимум|палеоценско-еоценскиот топлински максимум]], краток период на интензивно затоплување и закиселување на [[Закиселување на океаните|океаните]] предизвикани од масовно ослободувањето на јаглерод во атмосферата и океанските системи,<ref name="turner2017" /> што довело до масовно изумирање (од 30-50%) на бентосни [[дупконосци|фораминифери]] - планктонски видови кои се користат како [[биопоказател|биоиндикатори]] за здравјето на морскиот екосистем - еден од најголемите во кенозоикот.<ref>{{Наведено списание|last=Zhang|first=Q.|last2=Willems|first2=H.|last3=Ding|first3=L.|last4=Xu|first4=X.|year=2019|title=Response of larger benthic foraminifera to the Paleocene–Eocene thermal maximum and the position of the Paleocene/Eocene boundary in the Tethyan shallow benthic zones: Evidence from south Tibet|url=https://semanticscholar.org/paper/ba5cfde5de6b73ca2370036c47d9572a71d3c7b3|journal=GSA Bulletin|volume=131|issue=1–2|pages=84–98|bibcode=2019GSAB..131...84Z|doi=10.1130/B31813.1}}</ref><ref name="kennet">{{Наведена книга|title=Effects of Past Global Change on Life: Studies in Geophysics|last=Kennet|first=J. P.|last2=Stott|first2=L. D.|publisher=National Academy of Sciences|year=1995|chapter=Terminal Paleocene Mass Extinction in the Deep Sea: Association with Global Warming|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK231944/}}</ref> Овој настан се случил пред околу 55,8 милиони години и бил еден од најзначајните периоди на глобални промени за време на кенозоикот.<ref name="turner2017">{{Наведено списание|last=Turner|first=S. K.|last2=Hull|first2=P. M.|last3=Ridgwell|first3=A.|year=2017|title=A probabilistic assessment of the rapidity of PETM onset|journal=Nature Communications|volume=8|issue=353|pages=353|bibcode=2017NatCo...8..353K|doi=10.1038/s41467-017-00292-2|pmc=5572461|pmid=28842564}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Winguth|first=C.|last2=Thomas|first2=E.|year=2012|title=Global decline in ocean ventilation, oxygenation, and productivity during the Paleocene–Eocene Thermal Maximum: Implications for the benthic extinction|url=https://www.researchgate.net/publication/228335391|journal=Geology|volume=40|issue=3|pages=263–266|bibcode=2012Geo....40..263W|doi=10.1130/G32529.1}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Schmidt|first=G. A.|last2=Shindell|first2=D. T.|year=2003|title=Atmospheric composition, radiative forcing, and climate change as a consequence of a massive methane release from gas hydrates|url=http://pubs.giss.nasa.gov/docs/2003/2003_Schmidt_Shindell.pdf|journal=Paleoceanography|volume=18|issue=1|pages=n/a|bibcode=2003PalOc..18.1004S|doi=10.1029/2002PA000757|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020123650/http://pubs.giss.nasa.gov/docs/2003/2003_Schmidt_Shindell.pdf|archive-date=20 October 2011}}</ref> === Минерални депозити === [[Податотека:Cerrejón_3.jpg|мини| Палеоценскиот јаглен се ископува во [[Рудникот Cerrejón|рудникот Серехон]], најголем површински рудник на светот]] За време на палеоценот се формирале неколку важни наоѓалишта на јаглен, басенот Паудер Ривер во Вајоминг и Монтана,<ref>{{Наведена книга|url=https://pubs.usgs.gov/pp/p1625a/Chapters/PS.pdf|title=Fort Union coal in the Powder River Basin, Wyoming and Montana: a synthesis|last=Flores|first=R. M.|last2=Bader|first2=L. R.|publisher=US Geological Survey|pages=1–30|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504000042/https://pubs.usgs.gov/pp/p1625a/Chapters/PS.pdf|archive-date=4 May 2017}}</ref> од каде се ископува 43% од американскиот јаглен;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=41053|title=Sixteen mines in the Powder River Basin produce 43% of U.S. coal|date=16 August 2019|publisher=U.S. Energy Information Administration|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107171538/https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php%3Fid%3D41053|archive-date=7 November 2019|accessdate=7 November 2019}}</ref> Вилкокс во Тексас;<ref>{{Наведена книга|title=Geologic Assessment of Coal in the Gulf of Mexico Coastal Plain|last=Hook|first=R. W.|last2=Warwick|first2=P. D.|last3=San Felipo|first3=J. R.|last4=Schultz|first4=A. C.|last5=Nichols|first5=D. J.|last6=Swanson|first6=S. M.|publisher=American Association of Petroleum Geologists|year=2011|isbn=978-1-62981-025-6|editor-last=Warwick|editor-first=P. D.|chapter=Paleocene coal deposits of the Wilcox group, central Texas|doi=10.1306/13281367St621291|editor-last2=Karlsen|editor-first2=A. K.|editor-last3=Merrill|editor-first3=M. D.|editor-last4=Valentine|editor-first4=B. J.}}</ref> и рудникот Серехон во Колумбија, најголем површински рудник на светот.<ref>{{Наведено списание|last=Jaramillo|first=C. A.|last2=Bayona|first2=G.|last3=Pardo-Trujillo|first3=A.|last4=Rueda|first4=M.|last5=Torres|first5=V.|last6=Harrington|first6=G. J.|last7=Mora|first7=G.|year=2007|title=The Palynology of the Cerrejón Formation (Upper Paleocene) of Northern Colombia|journal=Palynology|volume=31|pages=159–183|doi=10.1080/01916122.2007.9989641}}</ref> Јаглен од палеоценот се ископува на [[Шпицбершки Острови|Шпицбершките Острови]] уште од почетокот на 20 век,<ref>{{Наведено списание|last=Lüthje|first=C. J.|last2=Milàn|first2=J.|last3=Hurum|first3=J. H.|year=2009|title=Paleocene tracks of the mammal Pantodont genus Titanoides in coal-bearing strata, Svalbard, Arctic Norway|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=30|issue=2|pages=521–527|doi=10.1080/02724631003617449}}</ref> а големи количини јаглен од доцниот палеоцен и раниот еоцен има во [[Канадски Арктички Архипелаг|Канадскиот Арктички Архипелаг]] <ref>{{Наведено списание|last=Kalkreuth|first=W. D.|last2=Riediger|first2=C. L.|last3=McIntyre|first3=D. J.|last4=Richardson|first4=R. J. H.|last5=Fowler|first5=M. G.|last6=Marchioni|first6=D.|year=1996|title=Petrological, palynological and geochemical characteristics of Eureka Sound Group coals (Stenkul Fiord, southern Ellesmere Island, Arctic Canada)|journal=International Journal of Coal Geology|volume=30|issue=1–2|pages=151–182|doi=10.1016/0166-5162(96)00005-5}}</ref> и северен Сибир.<ref>{{Наведено списание|last=Akhmetiev|first=M. A.|year=2015|title=High-latitude regions of Siberia and Northeast Russia in the Paleogene: Stratigraphy, flora, climate, coal accumulation|journal=Stratigraphy and Geological Correlation|volume=23|issue=4|pages=421–435|bibcode=2015SGC....23..421A|doi=10.1134/S0869593815040024}}</ref> Во Северното Море, вкупните резерви на природен гас од палеоценот, во периодот на нивно откривање, изнесувале приближно 2,23&nbsp;трилиони m³, а нафтените депозити биле 13,54&nbsp;милијарди барели.<ref>{{Наведено списание|last=Bain|first=J. S.|year=1993|title=Historical overview of exploration of Tertiary plays in the UK North Sea|journal=Petroleum Geology Conference|volume=4|pages=5–13|doi=10.1144/0040005}}</ref> Важни депозити на [[фосфат]] - претежно [[франколит]] - во близина на Метлауи, Тунис биле формирани во доцниот палеоцен и раниот еоцен.<ref>{{Наведено списание|last=Garnit|first=H.|last2=Bouhlel|first2=S.|last3=Jarvis|first3=I.|year=2017|title=Geochemistry and depositional environments of Paleocene–Eocene phosphorites: Metlaoui Group, Tunisia|url=https://eprints.kingston.ac.uk/38766/1/Jarvis-I-38766-AAM.pdf|journal=Journal of African Earth Sciences|volume=134|pages=704–736|bibcode=2017JAfES.134..704G|doi=10.1016/j.jafrearsci.2017.07.021|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429011837/https://eprints.kingston.ac.uk/38766/1/Jarvis-I-38766-AAM.pdf|archive-date=29 April 2019|access-date=7 November 2019}}</ref> == Палеогеографија == За време на палеоценот, континентите продолжиле да се движат кон нивната сегашна местоположба.<ref name="Hooker">{{Наведена книга|title=Encyclopedia of Geology|last=Hooker|first=J. J.|publisher=Elsevier Limited|year=2005|isbn=978-0-12-636380-7|editor-last=Selley|editor-first=R. C.|volume=5|pages=459–465|chapter=Tertiary to Present: Paleocene|editor-last2=Cocks|editor-first2=R.|editor-last3=Plimer|editor-first3=I. R.}}</ref> На северната полутопка, поранешните делови од [[Лавразија]] (Северна Америка и Евроазија) биле поврзани со [[Провлак|провлаци]]: [[Берингија]] (пред 65,5 и 58 милиони години) меѓу Северна Америка и Источна Азија, провлакот Де Гир (помеѓу 71 и 63 милиони години) помеѓу Гренланд и [[Скандинавија]], провлакот Тулеа (помеѓу 57 и 55,8 милиони години) помеѓу Северна Америка и Западна Европа преку Гренланд, и провлакот Тургаи кој ги поврзувал Европа и Азија (кои инаку биле разделени со [[Теснец Тургај|Протокот Тургај]] во тоа време).<ref>{{Наведено списание|last=Brikiatis|first=L.|year=2014|title=The De Geer, Thulean and Beringia routes: key concepts for understanding early Cenozoic biogeography|journal=Journal of Biogeography|volume=41|issue=6|pages=1036–1054|doi=10.1111/jbi.12310}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Graham|first=A.|year=2018|title=The role of land bridges, ancient environments, and migrations in the assembly of the North American flora|journal=Journal of Systematics and Evolution|volume=56|issue=5|pages=405–429|doi=10.1111/jse.12302}}</ref> [[Ларамид орогенеза|Ларамидната орогенеза]], која започнала во доцна креда, продолжила да ги издигнува [[Карпести Планини|Карпестите Планини]]; завршила на крајот на палеоценот.<ref>{{Наведено списание|last=English|first=Joseph M.|last2=Johnston|first2=Stephen T.|year=2004|title=The Laramide Orogeny: What Were the Driving Forces?|url=https://www.researchgate.net/publication/242170712|journal=International Geology Review|volume=46|issue=9|pages=833–838|bibcode=2004IGRv...46..833E|doi=10.2747/0020-6814.46.9.833}}</ref> Поради ова и поради намалувањето на морското ниво како резултат на тектонската активност, [[Западно Внатрешно Море|Западното Внатрешно Море]], кој во поголемиот дел од креда го делел континентот Северна Америка, се повлекол. Пред помеѓу 60,5 и 54,5 милиони години имало зголемена вулканска активност во северноатлантскиот регион - третиот најголем [[магма]]тски настан во последните 150 милиони години - по што се создала северноатлантската магматска област.<ref name="Jolley" /><ref name="rousse">{{Наведено списание|last=Rousse|first=S.|last2=M. Ganerød|last3=M.A. Smethurst|last4=T.H. Torsvik|last5=T. Prestvik|year=2007|title=The British Tertiary Volcanics: Origin, History and New Paleogeographic Constraints for the North Atlantic|journal=Geophysical Research Abstracts|volume=9}}</ref> Оваа вулканска активност можеби придонела за отворањето на Северен Атлантскиот Океан и ширењето на [[Ширење на морското дно|морското дно]], оддалечување на [[Гренландска Плоча|Гренландската Плоча]] од [[Северноамериканска Плоча|Северноамериканската Плоча]],<ref name="magmatism">{{Наведено списание|last=White|first=R. S.|last2=McKenzie|first2=D. P.|year=1989|title=Magmatism at rift zones: The generation of volcanic continental margins and flood basalts|url=http://www.mantleplumes.org/WebDocuments/White1989.pdf|journal=Journal of Geophysical Research: Solid Earth|volume=94|issue=B6|pages=7685–7729|bibcode=1989JGR....94.7685W|doi=10.1029/JB094iB06p07685|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215105432/http://www.mantleplumes.org/WebDocuments/White1989.pdf|archive-date=15 December 2017|access-date=24 September 2019}}</ref> и, климатски промени (ПЕТМ) што резултирало со големо ослободување на јаглерод.<ref name="Jolley">{{Наведено списание|last=Jolley|first=D. W.|last2=Bell|first2=B. R.|year=2002|title=The evolution of the North Atlantic Igneous Province and the opening of the NE Atlantic rift|journal=Geological Society of London|volume=197|issue=1|pages=1–13|bibcode=2002GSLSP.197....1J|doi=10.1144/GSL.SP.2002.197.01.01}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Maclennan|first=John|last2=Jones|first2=Stephen M.|year=2006|title=Regional uplift, gas hydrate dissociation and the origins of the Paleocene–Eocene Thermal Maximum|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=245|issue=1|pages=65–80|bibcode=2006E&PSL.245...65M|doi=10.1016/j.epsl.2006.01.069}}</ref> Во палеоценот Северна и Јужна Америка биле и понатаму разделени со [[Средноамерикански Морски Пат|Средноамериканскиот Морски Пат]], но островскиот лак (карипскиот лак) веќе бил формиран пред околу 73 милиони години. Големата карипска магматска област (денес [[Карипска Плоча]]) се движела на исток, а Северноамериканската и [[Јужноамериканска Плоча|Јужноамериканската Плоча]] се туркале во спротивна насока поради отворањето на Атлантикот.<ref>{{Наведено списание|last=Buchs|first=David M.|last2=Arculus|first2=Richard J.|last3=Baumgartner|first3=Peter O.|last4=Baumgartner-Mora|first4=Claudia|last5=Ulianov|first5=Alexey|date=July 2010|title=Late Cretaceous arc development on the SW margin of the Caribbean Plate: Insights from the Golfito, Costa Rica, and Azuero, Panama, complexes|url=http://orca.cf.ac.uk/44364/1/Buchs%202010.pdf|journal=Geochemistry, Geophysics, Geosystems|volume=11|issue=7|pages=n/a|bibcode=2010GGG....11.7S24B|doi=10.1029/2009GC002901|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814002537/http://orca.cf.ac.uk/44364/1/Buchs%202010.pdf|archive-date=14 August 2017|access-date=24 October 2019}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Escuder-Viruete|first=J.|last2=Pérez-Estuán|first2=A.|last3=Joubert|first3=M.|last4=Weis|first4=D.|year=2011|title=The Pelona-Pico Duarte basalts Formation, Central Hispaniola: an on-land section of Late Cretaceous volcanism related to the Caribbean large igneous province|url=https://www.redalyc.org/pdf/505/50522108007.pdf|journal=Geologica Acta|volume=9|issue=3–4|pages=307–328|doi=10.1344/105.000001716|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053821/http://www.redalyc.org/pdf/505/50522108007.pdf|archive-date=4 March 2016}}</ref> Ваквото движење за 2,6 милиони години го подигнало [[Панамски Провлак|Панамскиот Провлак]]. Карипската Плоча продолжила да се движи до пред околу 50 милиони години кога стигнала на својата сегашна местоположба.<ref>{{Наведено списание|last=O'Dea|first=A.|last2=Lessios|first2=H. A.|last3=Coates|first3=A. G.|last4=Eytan|first4=R. I.|last5=Restrepo-Moreno|first5=S. A.|last6=Cione|first6=R. A.|year=2016|title=Formation of the Isthmus of Panama|journal=Science Advances|volume=2|issue=8|page=e1600883|bibcode=2016SciA....2E0883O|doi=10.1126/sciadv.1600883|pmc=4988774|pmid=27540590}}</ref> [[Податотека:Gondwana_breakup.png|алт=Four maps depicting the separation of Madagascar from India|мини| Распаѓањето на Гондвана:<br />А) Рана креда<br />Б) Доцна кредаВ) ПалеоценГ) Денес]] Делови од поранешниот континент [[Гондвана]] на јужната полутопка продолжиле да се оддалечуваат, но Антарктикот сè уште бил поврзан со Јужна Америка и Австралија. Африка се движела на север кон Европа, а [[Индиски Потконтинент|Индискиот Потконтинент]] кон Азија, што на крајот ќе го затвори [[Тетида|Океанот Тетис]].<ref name="Hooker"/> === Одлики на океаните во палеоценот === Во денешното [[термохалинско кружење]], топлата тропска вода станува постудена и посолена на половите и тоне во Северниот Атлантик во близина на Северниот Пол и Јужниот Океан во близина на [[Антарктички Полуостров|Антарктичкиот Полуостров]]. Во палеоценот, водните струи помеѓу Северноледениот Океан и Северниот Атлантик биле поограничени затоа што длабоката северноатлантска струја (NADW) и Атлантската меридијална превртена циркулација (AMOC) - која носи студена вода од Арктикот кон екваторот - сè уште не биле формирани. Поради ова, создавањето на длабоки студени струи сè уште немало во Северниот Атлантик. Арктикот и Атлантикот не биле поврзани со доволно длабока вода до раниот или средниот еоцен.<ref name="vahlenkamp2018">{{Наведено списание|last=Vahlenkamp|first=M.|last2=Niezgodzki|first2=I.|last3=Niezgodzki|first3=D.|last4=Lohmann|first4=G.|last5=Bickert|first5=T.|last6=Pälike|first6=H.|year=2018|title=Ocean and climate response to North Atlantic seaway changes at the onset of long-term Eocene cooling|url=https://epic.awi.de/id/eprint/47559/1/Vahlenkamp-Ocean_and_Climate_Response.pdf|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=498|pages=185–195|bibcode=2018E&PSL.498..185V|doi=10.1016/j.epsl.2018.06.031}}</ref> Антарктикот сè уште бил поврзан со Јужна Америка и Австралија, и поради тоа, [[Антарктичка околуполарна струја|антарктичката кружна струја]] (која ја држи студената вода околу континентот и го спречува навлегувањето на топлата екваторијална вода) сè уште не била формирана. Нејзиното формирање можеби е причина за замрзнувањето на континентот.<ref>{{Наведено списание|last=Hassold|first=N. J. C.|last2=Rea|first2=D. K.|last3=van der Pluijm|first3=B. A.|last4=Parés|first4=J. M.|year=2009|title=A physical record of the Antarctic Circumpolar Current: late Miocene to recent slowing of abyssal circulation|url=http://www.globalchange.umich.edu/Ben/Publications/09_ppp_hassold.pdf|journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology|volume=275|issue=1–4|pages=28–36|bibcode=2009PPP...275...28H|doi=10.1016/j.palaeo.2009.01.011|archive-url=https://web.archive.org/web/20151029131020/http://www.globalchange.umich.edu/Ben/Publications/09_ppp_hassold.pdf|archive-date=29 October 2015|access-date=10 September 2019}}</ref> == Клима == Климата во палеоценот била слична како онаа во креда, тропска или [[Суптропски појас|суптропска]],<ref name="Hooker"/><ref name="wilf">{{Наведено списание|last=Wilf|first=P.|last2=Johnson|first2=K. R.|year=2004|title=Land plant extinction at the end of the Cretaceous: A quantitative analysis of the North Dakota megafloral record|url=https://www.researchgate.net/publication/238702011|journal=Paleobiology|volume=30|issue=3|pages=347–368|doi=10.1666/0094-8373(2004)030<0347:LPEATE>2.0.CO;2}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Akhmetiev|first=M. A.|year=2007|title=Paleocene and Eocene floras of Russia and adjacent regions: Climatic conditions of their development|journal=Paleontological Journal|volume=41|issue=11|pages=1032–1039|doi=10.1134/S0031030107110020}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Akhmetiev|first=M. A.|last2=Beniamovsky|first2=V. N.|year=2009|title=Paleogene floral assemblages around epicontinental seas and straits in Northern Central Eurasia: proxies for climatic and paleogeographic evolution|journal=Geologica Acta|volume=7|issue=1|pages=297–309|doi=10.1344/105.000000278}}</ref>, а на половите била [[Умерена клима|умерена]] <ref name="williams">{{Наведено списание|last=Williams|first=C. J.|last2=LePage|first2=B. A.|last3=Johnson|first3=A. H.|last4=Vann|first4=D. R.|year=2009|title=Structure, Biomass, and Productivity of a Late Paleocene Arctic Forest|journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia|volume=158|issue=1|pages=107–127|doi=10.1635/053.158.0106}}</ref> и немало мраз.<ref name="brea2011">{{Наведено списание|last=Brea|first=M.|last2=Matheos|first2=S. D.|last3=Raigemborn|first3=M. S.|last4=Iglesias|first4=A.|last5=Zucol|first5=A. F.|last6=Prámparo|first6=M.|year=2011|title=Paleoecology and paleoenvironments of Podocarp trees in the Ameghino Petrified forest (Golfo San Jorge Basin, Patagonia, Argentina): Constraints for Early Paleogene paleoclimate|url=https://www.redalyc.org/pdf/505/50522124003.pdf|journal=Geologica Acta|volume=9|issue=1|pages=13–28|doi=10.1344/105.000001647|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828004125/http://www.redalyc.org/pdf/505/50522124003.pdf|archive-date=28 August 2017}}</ref> Просечната глобална температура била приближно {{Cvt|24|–|25|C|F}}.<ref>{{Наведено списание|last=Hansen|first=J.|last2=Sato|first2=M.|last3=Russell|first3=G.|last4=Kharecha|first4=P.|year=2013|title=Climate sensitivity, sea level and atmospheric carbon dioxide|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A|volume=371|issue=2001|pages=20120294|arxiv=1211.4846|bibcode=2013RSPTA.37120294H|doi=10.1098/rsta.2012.0294|pmc=3785813|pmid=24043864}}</ref> За споредба, просечната глобална температура во периодот од 1951 до 1980 година била {{Cvt|14|C|F}} степени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://earthobservatory.nasa.gov/world-of-change/decadaltemp.php|title=World of Change: Global Temperatures|date=9 December 2010|publisher=NASA Earth Observatory|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903121233/https://earthobservatory.nasa.gov/world-of-change/decadaltemp.php|archive-date=3 September 2019|accessdate=10 September 2019}}</ref> Глобалната температура во морските длабочини во палеоценот веројатно се движела од 8 до {{Cvt|8|–|12|C|F}},<ref name="thomas">{{Наведено списание|last=Thomas|first=D. J.|year=2004|title=Evidence for deep-water production in the North Pacific Ocean during the early Cenozoic warm interval|journal=Nature|volume=430|issue=6995|pages=65–68|bibcode=2004Natur.430...65T|doi=10.1038/nature02639|pmid=15229597}}</ref><ref name="kitchell1982">{{Наведено списание|last=Kitchell|first=J. A.|last2=Clark|first2=D. L.|year=1982|title=Late Cretaceous–Paleogene paleogeography and paleocirculation: Evidence of north polar upwelling|journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology|volume=40|issue=1–3|pages=135–165|bibcode=1982PPP....40..135K|doi=10.1016/0031-0182(82)90087-6}}</ref> во споредба со {{Cvt|0|–|3|C|F}} денес.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.windows2universe.org/earth/Water/temp.html|title=Temperature of Ocean Water|last=Bergman|first=J.|date=16 February 2011|publisher=Windows to the Universe|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925185439/https://www.windows2universe.org/earth/Water/temp.html|archive-date=25 September 2019|accessdate=4 October 2019}}</ref> Нивото на CO₂ во атмосферата во Castle Rock, Колорадо било со [[Медијана|средна вредност]] од 616 [[уделен запис|делови на милион]] (ppm). Половите веројатно имале [[Умерена клима|студена умерена]] клима; Северен Антарктик, Австралија, јужниот дел од Јужна Америка, она што денес се САД и Канада, источен Сибир и Европа имале топла умерена клима; средна Јужна Америка, јужна и северна Африка, Јужна Индија, Средна Америка и Кина имале сува клима; а северна Јужна Америка, централна Африка, Северна Индија, среден Сибир и денешниот регион околу [[Средоземно Море]] имале тропска клима.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.scotese.com/paleocen.htm|title=Paleocene Climate|work=PaleoMap Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404103650/http://www.scotese.com/paleocen.htm|archive-date=4 April 2019|accessdate=7 September 2019}}</ref> === Климатски настани === По ударот од метеорит и вулканската активност која следела пред 66 милиони години, започнал период на студена клима, која не траела долго. По преминот од креда во палеоген климата се нормализирала во кратка временска рамка.<ref name="whittle">{{Наведена книга|title=Data from: Nature and timing of biotic recovery in Antarctic benthic marine ecosystems following the Cretaceous–Palaeogene mass extinction|last=Whittle|first=Rowan|last2=Witts|first2=James|last3=Bowman|first3=Vanessa|last4=Crame|first4=Alistair|last5=Francis|first5=Jane|last6=Ineson|first6=Ion|publisher=Dryad Digital Repository|year=2019|chapter=Mass extinction|doi=10.5061/dryad.v1265j8}}</ref> Температурите под точката на замрзнување веројатно завршиле по 3 години <ref>{{Наведено списание|last=Brugger, Julia|last2=Feulner, Georg|last3=Petri, Stefan|year=2016|title=Baby, it's cold outside: Climate model simulations of the effects of the asteroid impact at the end of the Cretaceous|url=https://semanticscholar.org/paper/0f15d519f8f25bd90b67ba09e7fa4b6e2c0bc8f0|journal=Geophysical Research Letters|volume=44|issue=1|pages=419–427|bibcode=2017GeoRL..44..419B|doi=10.1002/2016GL072241}}</ref> а се враќале во нормала во рок од неколку децении,<ref>{{Наведено списание|last=Vellekoop|first=J.|last2=Sluijs|first2=A.|last3=Smit|first3=J.|last4=Schouten|first4=S.|last5=Weijers|first5=J. W. H.|last6=Sinninghe Damste|first6=J. S.|last7=Brinkhuis|first7=H.|date=12 May 2014|title=Rapid short-term cooling following the Chicxulub impact at the Cretaceous-Paleogene boundary|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=111|issue=21|pages=7537–7541|bibcode=2014PNAS..111.7537V|doi=10.1073/pnas.1319253111|pmc=4040585|pmid=24821785|doi-access=free}}</ref> [[аеросол]]ите на [[сулфурна киселина]] кои предизвикувале [[Кисел дожд|кисели дождови]] веројатно ги снемало по 10 години,<ref>{{Наведено списание|last=Ohno|first=S.|displayauthors=etal|year=2014|title=Production of sulphate-rich vapour during the Chicxulub impact and implications for ocean acidification|journal=Nature Geoscience|volume=7|issue=4|pages=279–282|bibcode=2014NatGe...7..279O|doi=10.1038/ngeo2095}}</ref> а правта од ударот која ја попречувала сончевата светлина и ја инхибирала [[фотосинтеза]]та би траела до една година <ref>{{Наведено списание|last=Pope|first=K. O.|last2=D'Hondt|first2=S. L.|last3=Marshall|first3=C. R.|date=15 September 1998|title=Meteorite impact and the mass extinction of species at the Cretaceous/Tertiary boundary|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=95|issue=19|pages=11028–11029|bibcode=1998PNAS...9511028P|doi=10.1073/pnas.95.19.11028|pmc=33889|pmid=9736679|doi-access=free}}</ref> иако можните глобални [[шумски пожар]]и кои беснееле неколку години би ослободиле повеќе [[честички]] во атмосферата.<ref>{{Наведено списание|last=Belcher|first=C. M.|year=2009|title=Reigniting the Cretaceous-Palaeogene firestorm debate|journal=Geology|volume=37|issue=12|pages=1147–1148|bibcode=2009Geo....37.1147B|doi=((10.1130/focus122009.1.))}}</ref> Во следните половина милион години, разликата во односот <nowiki><sup id="mwAko">13</sup></nowiki>C / <nowiki><sup id="mwAkw">12</sup></nowiki>C веќе ја снемало. Пред 65,2 милиони години во почетокот од данското доба значителни количини на јаглерод почнале да се акумулираат во длабоките слоеви на океаните и морињата. Ова траело околу 100.000 години. Од средината на мастришкото доба, се повеќе и повеќе јаглерод бил заробен во морските длабочини, веројатно поради глобалниот тренд на ладење. Потоа дошло до ослободување на овој јаглерод поради тоа што температурите во морските длабочини се искачила до одреден праг, а потоплата вода може да раствори помала количина на јаглерод.<ref>{{Наведено списание|last=Quillévéré|first=F.|last2=Norris|first2=R. D.|last3=Koon|first3=D.|last4=Wilson|first4=P. A.|year=2007|title=Transient ocean warming and shifts in carbon reservoirs during the early Danian|url=https://www.researchgate.net/publication/230758656|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=265|issue=3|pages=600–615|doi=10.1016/j.epsl.2007.10.040}}</ref> Во овој период, [[савана]]та ги заменила шумите.<ref>{{Наведено списание|last=Jolley|first=D. W.|last2=Gilmour|first2=I.|last3=Gilmour|first3=M.|last4=Kemp|first4=D. B.|last5=Kelley|first5=S. P.|year=2015|title=Long-term resilience decline in plant ecosystems across the Danian Dan-C2 hyperthermal event, Boltysh crater, Ukraine|journal=Journal of the Geological Society|volume=172|issue=4|pages=491–498|bibcode=2015JGSoc.172..491J|doi=10.1144/jgs2014-130|hdl-access=free}}</ref> Пред околу 62,2 милиони години, во доцното данско доба, имало глобално затоплување и започнало [[закиселување на океаните]] поврзано со зголемувањето на нивото на јаглерод.<ref>{{Наведено списание|last=Jehl|first=S.|last2=Bornemann|first2=A.|last3=Deprez|first3=A.|last4=Speijer|first4=R. P.|year=2015|title=The Impact of the Latest Danian Event on Planktic Foraminiferal Faunas at ODP Site 1210 (Shatsky Rise, Pacific Ocean)|journal=PLOS ONE|volume=10|issue=11|page=e0141644|bibcode=2015PLoSO..1041644J|doi=10.1371/journal.pone.0141644|pmc=4659543|pmid=26606656|doi-access=free}}</ref> Ова продолжило во следните 200 000 години и предизвикало пораст на температурата низ целата водена колона за 1,6-2,8&nbsp;°C. Настанот се совпаѓа и со вулканската активност во Атлантскиот Океан и Гренланд.<ref name="автоссылка5" /> Пред 60,5 милиони години е забележан пад на нивото на морето, но бидејќи во тоа време немало ледници, ова се објаснува со зголеменото испарување на водата во атмосферата.<ref>{{Наведена книга|url=https://lirias.kuleuven.be/handle/123456789/139639|title=Causes and Consequences of Globally Warm Climates in the Early Paleogene|last=Speijer|first=R. P.|publisher=Geological Society of America|year=2003|isbn=978-0-8137-2369-3|editor-last=Wing|editor-first=S. L.|pages=275–290|chapter=Danian-Selandian sea-level change and biotic excursion on the southern Tethyan margin (Egypt)|doi=10.1130/0-8137-2369-8.275|editor-last2=Gingerich|editor-first2=P. D.|editor-last3=Schmitz|editor-first3=B.|editor-last4=Thomas|editor-first4=E.|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/236605070}}{{Мртва_врска|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Пред 59 милиони години, температурата нагло се зголемила, а причината била испуштањето на длабокоморскиот [[метан]] во атмосферата и океанот. Акумулацијата на метан траела околу 10-11 илјади години, а последиците од ослободувањето траеле 52-53 илјади години.<ref>{{Наведено списание|last=Bernoala|first=G.|last2=Baceta|first2=J. I.|last3=Orue-Etxebarria|first3=X.|last4=Alegret|first4=L.|year=2008|title=The mid-Paleocene biotic event at the Zumaia section (western Pyrenees); evidence of an abrupt environmental disruption|url=https://www.researchgate.net/publication/230744132|journal=Geophysical Research Abstracts|volume=10}}</ref> По 300 000 години, дошло до повторна емисија на метан, околу 83 до 132 гигатони јаглерод добиен од метан бил исфрлен во атмосферата, температурата се зголемила за 2-3&nbsp;°C. Ова предизвикало често менување на [[Годишно време|годишните времиња]] и климатска нестабилност. Ваквите услови го поттикнале растот на тревата во некои области.<ref name="Hyland">{{Наведено списание|last=Hyland|first=E. G.|last2=Sheldon|first2=N. D.|last3=Cotton|first3=J. M.|year=2015|title=Terrestrial evidence for a two-stage mid-Paleocene biotic event|url=http://www.csun.edu/~jcotton/Publications_files/hyland2015mpbe.pdf|journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology|volume=417|pages=371–378|bibcode=2015PPP...417..371H|doi=10.1016/j.palaeo.2014.09.031|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805200323/http://www.csun.edu/~jcotton/Publications_files/hyland2015mpbe.pdf|archive-date=5 August 2016}}</ref> ==== Палеоценско-еоценски топлински максимум ==== Палеоценско-еоценскиот топлински максимум траела приближно 200.000 години. Глобалната просечна температура се зголемила за околу 5 до 8&nbsp;°C,<ref name="Jolley"/> а во средните и поларните географски широчини температурата станала потопла отколку во денешните тропски предели, од 24-29&nbsp;°C.<ref>{{Наведено списание|last=Frieling|first=J.|last2=Gebhardt|first2=H.|last3=Huber|first3=M.|year=2017|title=Extreme warmth and heat-stressed plankton in the tropics during the Paleocene-Eocene Thermal Maximum|journal=Science Advances|volume=3|issue=3|page=e1600891|bibcode=2017SciA....3E0891F|doi=10.1126/sciadv.1600891|pmc=5336354|pmid=28275727}}</ref> Ова се должи на исфрлањето на 2.500-4.500 гигатони јаглерод во атмосферата, кое најчесто се објаснува како нарушување и ослободување на наслаги од метан клатрат во Северен Атлантик поради тектонска активност и како резултат на зголемувањето на температурите на дното на водата.<ref name="Jolley" /> Други претпоставки се дека поради загревање на органската материја на морското дно се ослободил метан, а не метан клатрат,<ref name="Gutjahr2017">{{Наведено списание|last=Gutjahr|first=M.|last2=Ridgewell|first2=A.|last3=Sexton|first3=P. F.|displayauthors=et al.|year=2017|title=Very large release of mostly volcanic carbon during the Palaeocene–Eocene Thermal Maximum|journal=Nature|volume=538|issue=7669|pages=573–577|bibcode=2017Natur.548..573G|doi=10.1038/nature23646|pmc=5582631|pmid=28858305}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Svensen|first=H.|last2=Planke|first2=S.|last3=Malthe-Sørrensen|first3=A.|displayauthors=et al.|year=2004|title=Release of methane from a volcanic basin as a mechanism for initial Eocene global warming|journal=Nature|volume=429|issue=6991|pages=542–545|bibcode=2004Natur.429..542S|doi=10.1038/nature02566|pmid=15175747}}</ref> или поради топење на [[Вечен мраз|вечниот мраз]].<ref>{{Наведено списание|last=DeConto|first=R. M.|displayauthors=et al.|year=2012|title=Past extreme warming events linked to massive carbon release from thawing permafrost|journal=Nature|volume=484|issue=7392|pages=87–91|bibcode=2012Natur.484...87D|doi=10.1038/nature10929|pmid=22481362}}</ref> [[Метан]]ските [[хидрат]]и биле исфрлани 2500 години.<ref>{{Наведено списание|last=Turner|first=S. K.|year=2018|title=Constraints on the onset duration of the Paleocene–Eocene Thermal Maximum|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B|volume=376|issue=2130|pages=20170082|bibcode=2018RSPTA.37670082T|doi=10.1098/rsta.2017.0082|pmc=6127381|pmid=30177565}}</ref> Овој јаглерод, исто така, го променил [[Јаглероден циклус|јаглеродниот циклус]] и предизвикал закиселување на океаните,<ref>{{Наведено списание|last=Bowen|first=G. J.|year=2015|title=Two massive, rapid releases of carbon during the onset of the Palaeocene–Eocene thermal maximum|url=https://www.researchgate.net/publication/269764608|journal=Nature Geoscience|volume=8|issue=1|pages=44–47|bibcode=2015NatGe...8...44B|doi=10.1038/ngeo2316}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=McInerney|first=Francesca A.|last2=Wing|first2=Scott L.|date=30 May 2011|title=The Paleocene–Eocene Thermal Maximum: A Perturbation of Carbon Cycle, Climate, and Biosphere with Implications for the Future|url=https://semanticscholar.org/paper/1e9779e1c314b1099e18604406da51e8ab95e7f6|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|volume=39|issue=1|pages=489–516|bibcode=2011AREPS..39..489M|doi=10.1146/annurev-earth-040610-133431}}</ref> и можно е да ги променил <ref name="nunes2006">{{Наведено списание|last=Nunes|first=F.|last2=Norris|first2=R. D.|year=2006|title=Abrupt reversal in ocean overturning during the Palaeocene/Eocene warm period|journal=Nature|volume=439|issue=7072|pages=60–63|bibcode=2006Natur.439...60N|doi=10.1038/nature04386|pmid=16397495}}</ref> и ги забавил морските струи, а забавувањето довело до проширување на зоните со минимална содржина на кислород (OMZ) во морските длабочини.<ref>{{Наведено списание|last=Panchuk|first=K.|last2=Ridgwell|first2=A.|last3=Kump|first3=L. R.|year=2008|title=Sedimentary response to Paleocene–Eocene Thermal Maximum carbon release: A model-data comparison|journal=Geology|volume=36|issue=4|pages=315–318|bibcode=2008Geo....36..315P|doi=10.1130/G24474A.1}}</ref> == Растителен свет == [[Податотека:Main_floristic_types_from_the_Danian_-_journal.pone.0052455.g007-right.png|алт=A tropical environment with a lake, palm trees and conifers, and in the background a tall mountain|мини| [[Патагонија|Патагониски]] пејзаж за време на данското доба (претпоставка)]] Топлата, влажна клима била погодна за тропски и суптропски шуми кои ги имало ширум светот, претежно составени од [[четинари]] и широколисни дрвја.<ref name="brea2011"/><ref name="graham1999">{{Наведена книга|url=http://www.peckhamia.com/hosted/Cenozoic.pdf|title=Late Cretaceous and Cenozoic History of North American Vegetation|last=Graham|first=A.|publisher=Oxford University Press|year=1999|isbn=978-0-19-511342-6|pages=162–169|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001235915/http://www.peckhamia.com/hosted/Cenozoic.pdf|archive-date=1 October 2019}}</ref> Во Патагонија, имало [[Тропска дождовна шума|тропски дождовни шуми]], мочуришни шуми, [[Савана|савани]] и склерофилни шуми.<ref name="brea2011" /> Во Колумбија, во формацијата Серехон фосилната флора припаѓа на истите семејства како денешната флора - [[палми]], [[Мешунките|мешунки]], [[козлеци]] и [[слезовидни]] растенија.<ref name="wing2009">{{Наведено списание|last=Wing|first=S. L.|last2=Herrera|first2=F.|last3=Jaramillo|first3=C. A.|last4=Gómez-Navarro|first4=C.|last5=Wilf|first5=P.|last6=Labandeira|first6=C. C.|year=2009|title=Late Paleocene fossils from the Cerrejón Formation, Colombia, are the earliest record of Neotropical rainforest|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=106|issue=44|pages=18627–18632|bibcode=2009PNAS..10618627W|doi=10.1073/pnas.0905130106|pmc=2762419|pmid=19833876|doi-access=free}}</ref> Изумирањето на големите тревојади диносауруси било причина шумите да станат прилично густи,<ref name="williams"/> и има малку докази за постоење на отворени рамнини.<ref name="graham1999" /> Растенијата се адаптирале на густината на шумите, како што се развивањето на широки но плитки корења за подобро да ги апсорбираат [[хранливите материи]] за кои се натпреварувале со други растенија, поголема висина за да достигнат до сончева светлина и се појавил [[епифити]]зам при што растението расте на друго растение поради немањето простор на шумската почва.<ref name="graham1999"/> === Возобновување === На границата меѓу периодите на креда и палеоцен е забележано значително изумирање на растителни видови; на пример, во басенот Вилистон во Северна Дакота се проценува дека изумреле 1/3 до 3/5 од растителните видови.<ref>{{Наведено списание|last=Tschudy|first=R. H.|last2=Tschudy|first2=B. D.|year=1986|title=Extinction and survival of plant life following the Cretaceous/Tertiary boundary event, Western Interior, North America|journal=Geology|volume=14|issue=8|pages=667–670|bibcode=1986Geo....14..667T|doi=10.1130/0091-7613(1986)14<667:EASOPL>2.0.CO;2}}</ref> Настанот на изумирање предизвикал раст на цветните растенија; на пример, некогаш вообичаените четинари [[Араукарии|Aраукарии]] биле речиси целосно заменети со четинари [[ногоплоди]], а Cheirolepidiaceae, група четинари што доминирале во поголемиот дел од мезозоикот, но се изретчиле во доцна креда станале доминантни дрвја во Патагонија, пред да изумрат.<ref name="graham1999"/><ref name="vajda">{{Наведено списание|last=Vajda|first=V.|last2=Bercovici|first2=A.|year=2014|title=The global vegetation pattern across the Cretaceous–Paleogene mass extinction interval: A template for other extinction events|journal=Global and Planetary Change|volume=122|pages=24–49|bibcode=2014GPC...122...29V|doi=10.1016/j.gloplacha.2014.07.014}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Barreda|first=Viviana D.|last2=Cúneo|first2=Nestor R.|last3=Wilf|first3=Peter|last4=Currano|first4=Ellen D.|last5=Scasso|first5=Roberto A.|last6=Brinkhuis|first6=Henk|date=2012-12-17|editor-last=Newsom|editor-first=Lee A.|title=Cretaceous/Paleogene Floral Turnover in Patagonia: Drop in Diversity, Low Extinction, and a Classopollis Spike|journal=PLOS ONE|language=en|volume=7|issue=12|pages=e52455|bibcode=2012PLoSO...752455B|doi=10.1371/journal.pone.0052455|issn=1932-6203|pmc=3524134|pmid=23285049|doi-access=free}}</ref> [[Податотека:Glyptostrobus_Foliage_01.JPG|алт=A slab of gray rock featuring several thin branches with thistle-like leaves|мини| [[Четинари|Иглолисниот]] род ''Glyptostrobus europaeus'' од канадската формација Паскапу]] Геолошките слоеви од периодот на границата креда-палеоцен се богати со фосилизирани папрати. Папратите честопати се прв вид кој ги колонизира областите зафатени со шумски пожари, така што ваквата појава на зголемено присуство на папрати може да се сфати дека го означува обновувањето на биосферата по ударот (кој предизвикал пожари ширум светот).<ref>{{Наведено списание|last=Vajda|first=V.|last2=Raine|first2=J. I.|last3=Hollis|first3=C. J.|year=2001|title=Indication of global deforestation at the Cretaceous-Tertiary boundary by New Zealand fern spike|journal=Science|volume=294|issue=5547|pages=1700–1702|bibcode=2001Sci...294.1700V|doi=10.1126/science.1064706|pmid=11721051}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Schultz|first=P. H.|last2=D'Hondt|first2=S.|year=1996|title=Cretaceous-Tertiary (Chicxulub) impact angle and its consequences|journal=Geology|volume=24|issue=11|pages=963–967|bibcode=1996Geo....24..963S|doi=10.1130/0091-7613(1996)024<0963:CTCIAA>2.3.CO;2}}</ref> Разновидната тревна флора од раниот палеоцен е поради тоа што тоа се [[пионерски видови]] кои повторно ја колонизирале неодамна испразнетата почва или поради поголемата сенка во шумите.<ref name="frederiksen1994">{{Наведено списание|last=Frederiksen|first=N. O.|year=1994|title=Paleocene floral diversities and turnover events in eastern North America and their relation to diversity models|journal=Review of Palaeobotany and Palynology|volume=82|issue=3–4|pages=225–238|doi=10.1016/0034-6667(94)90077-9}}</ref> [[Црвоточни]]те, папратите и [[Грмушка|грмушките]] биле најзастапени во палеоценот.<ref name="graham1999"/> Општо земено, шумите во палеоценот биле сиромашни со видови, а биоразновидноста не била одлика до крајот на палеоценот.<ref name="wilf"/><ref name="johnson">{{Наведено списание|last=Johnson|first=K. R.|last2=Ellis|first2=B.|year=2002|title=A Tropical Rainforest in Colorado 1.4 Million Years After the Cretaceous–Tertiary Boundary|journal=Science|volume=296|issue=5577|pages=2379–2383|bibcode=2002Sci...296.2379J|doi=10.1126/science.1072102|pmid=12089439}}</ref> Начинот на обновување на растенијата значително варирале во зависност од [[Географска ширина|географската широчина]], климата и надморската височина. === Скриеносеменици === Цветните растенија ([[скриеносеменици]]), кои станале доминантни во шумските [[таксон]]и до средна креда 110–90 милиони години,<ref>{{Наведено списание|last=Wang|first=W.|last2=Lin|first2=L.|last3=Xiang|first3=X.|year=2016|title=The rise of angiosperm-dominated herbaceous floras: Insights from Ranunculaceae|journal=Scientific Reports|volume=6|page=e27259|bibcode=2016NatSR...627259W|doi=10.1038/srep27259|pmc=4890112|pmid=27251635}}</ref> продолжиле да се развиваат и да се размножуваат, најмногу за да ги искористат предностите на неодамна испразнетиот простор и зголемените врнежи.<ref name="frederiksen1994"/> Заедно со нив се развиле и инсектите кои се хранеле со овие растенија и ги опрашувале. Предноста од инсекти била особено висока за време на ПETM.<ref name="wilf1999">{{Наведено списание|last=Wilf|first=P.|last2=Labandeira|first2=C. C.|year=1999|title=Response of Plant–Insect Associations to Paleocene–Eocene Warming|url=http://www.geosc.psu.edu/~pwilf/wilflabandeirascience1999.pdf|journal=Science|volume=284|issue=5423|pages=2153–2156|citeseerx=10.1.1.304.8853|doi=10.1126/science.284.5423.2153|pmid=10381875}}</ref> Во палеоценот се појавиле многу овошни растенија, веројатно за да ги искористат новоразвиените птици и цицачи за [[Растурање на семиња|разнесување семиња]].<ref>{{Наведено списание|last=Dilcher|first=D.|year=2000|title=Toward a new synthesis: Major evolutionary trends in the angiosperm fossil record|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=97|issue=13|pages=7030–7036|bibcode=2000PNAS...97.7030D|doi=10.1073/pnas.97.13.7030|pmc=34380|pmid=10860967|doi-access=free}}</ref> Во текот на настанот на изумирање на K-Pg, скриеносемениците имале повисока стапка на истребување од [[голосеменици]]те (во кои спаѓаат четинари, [[цикасови]] и нивни роднини) и споровите растенија (папрати, [[Коњско опавче|коњски опавчиња]] и нивни роднини); [[Зоофилски|зоофилните]] скриеносеменици (оние на кои им требаат животни за опрашување) имале повисока стапка на истребување од [[Анемофилна|анемофилните]] скриеносеменици; а [[Зимзелено растение|зимзелените]] скриеносеменици имаа повисока стапка на истребување од [[Листопадни растенија|листопадните]] скриеносеменици бидејќи листопадните растенија можат да станат неактивни во тешки услови.<ref name="frederiksen1994" /> === Поларни шуми === [[Податотека:Metasequoia_occidentalis.jpg|алт=A slab of gray rock with a darker gray evergreen branch fossil|мини| ''Metasequoia occidentalis'' од канадската формација Scollard]] Топлата палеоценска клима била поволна за развој на разновидни поларни шуми. Ако главен фактор за разновидноста на растенијата во близина на екваторот се врнежите, поларните растенија морале да се прилагодат на достапноста до светлина ([[Поларна ноќ|поларни ноќи]] и [[Полноќно сонце|полноќни сонца]]) и температурата. Поради ова, растенијата од двата пола независно развиле некои слични одлики, како што се широки лисја. Разновидноста на растенијата на двата пола се зголемила во текот на палеоценот, особено на крајот од периодот поради зголемената глобална температура.<ref name="askin1995">{{Наведена книга|title=Effects of Past Global Change on Life|last=Askin|first=R. A.|last2=Spicer|first2=R. A.|publisher=National Academy Press|year=1995|pages=156–173|chapter=The Late Cretaceous and Cenozoic History of Vegetation and Climate at Northern and Southern High Latitudes: A Comparison|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK231937/}}</ref> На Северниот Пол, дрвенестите скриеносеменици станале доминантни растенија. На северната падина на Алјаска, ''Метасеквојата'' бил доминантен четинар. Многу растенија мигрирале од областите во близина на екваторот. Доминирале листопадните растенија, веројатно за зачуваат енергија преку отфрлање лисја и нејзино задржување за да не смрзнат.<ref name="askin1995"/> На Јужниот пол, поради поголемата изолација на Антарктикот, многу растителни таксони биле ендемски за континентот и не мигрирале надолу. Патагонската флора можеби потекнува од Антарктикот.<ref name="askin1995"/><ref>{{Наведено списание|last=Tosolini|first=A.|last2=Cantrill|first2=D. J.|last3=Francis|first3=J. E.|year=2013|title=Paleocene flora from Seymour Island, Antarctica: Revision of Dusén's (1908) angiosperm taxa|url=https://www.researchgate.net/publication/263074827|journal=Alcheringa: An Australasian Journal of Palaeontology|volume=37|issue=3|pages=366–391|doi=10.1080/03115518.2013.764698}}</ref> Како и во креда, доминантни биле [[Ногоплоди|ногоподите]]'', [[Јужни буки|јужните буки]]'' [[Ногоплоди|и]] [[Proteaceae|пroteaceae]].<ref name="askin1995" /> == Животински свет == Во настанот на изумирање K-Pg, секое копнено животно потешко од {{Cvt|25|kg}} изумрело, оставајќи неколку отворени [[Еколошка ниша|ниши]] на почетокот од епохата.<ref name="angst2014">{{Наведено списание|year=2014|title=Isotopic and anatomical evidence of an herbivorous diet in the Early Tertiary giant bird ''Gastornis''. Implications for the structure of Paleocene terrestrial ecosystems|journal=Naturwissenschaften|volume=101|issue=4|pages=313–322|bibcode=2014NW....101..313A|doi=10.1007/s00114-014-1158-2|pmid=24563098}}</ref> === Цицачи === [[Податотека:Barylambda-faberi.jpg|алт=Portrait view of a heavily built 4-legged animal with a strong tail|мини| Претпоставен приказ на тревојадниот доцнопалеоценски пантодонт ''Бариламбда'', кој можел да тежи до {{Cvt|650|kg|lbs}} <ref>{{Наведена книга|title=Evolution of Mammals of North America|last=Lucas|first=S. G.|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-35519-3|editor-last=Janis|editor-first=C. M.|page=274|chapter=Pantodonta|editor-last2=Scott|editor-first2=K. M.|editor-last3=Jacobs|editor-first3=L. L.|editor-last4=Gunnel|editor-first4=G. F.|editor-last5=Uhen|editor-first5=M. D.|chapter-url={{google books|plainurl=yes|id=I-RgojcDyWYC|page=274}}}}</ref>]] Цицачите првпат се појавиле во доцниот [[тријас]] и за време на мезозоикот, за да ја избегнат конкуренцијата со диносаурусите, останале мали и ноќни животни.<ref name="maor2017">{{Наведено списание|last=Maor|first=R.|last2=Dayan|first2=T.|last3=Ferguson-Gow|first3=H.|last4=Jones|first4=K. E.|year=2017|title=Temporal niche expansion in mammals from a nocturnal ancestor after dinosaur extinction|url=https://www.researchgate.net/publication/320878773|journal=Nature Ecology and Evolution|volume=1|issue=12|pages=1889–1895|doi=10.1038/s41559-017-0366-5|pmid=29109469}}</ref> Општо земено, палеоценските цицачи ја задржале оваа мала големина до крајот на епохата и поради тоа коските од раните цицачи не се добро зачувани во фосилните записи, а повеќето од она што е познато доаѓа од фосилните заби.<ref name="Hooker"/> [[Мултитуберкулозни|Мултитуберкулите]], веќе исчезната група слична на [[Глодачи|глодари]] која не е тесно поврзана со ниеден современ цицач, биле најраспространета група цицачи во мезозоикот и нивната разновидност го достигнала својот врв во раниот палеоцен. Мултитуберкулите се намалиле во доцниот палеоцен и исчезнале на крајот од еоценот, веројатно поради конкуренцијата од новоразвиените глодари.<ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=G. P.|last2=Evans|first2=A. R.|last3=Corfe|first3=I. J.|last4=Smits|first4=P. D.|last5=Fortelius|first5=M.|last6=Jernvall|first6=J.|year=2012|title=Adaptive radiation of multituberculate mammals before the extinction of dinosaurs|url=https://faculty.washington.edu/gpwilson/Reprints/2012%20Wilson%20et%20al%20Nature+SuppInfo.pdf|journal=Nature|volume=483|issue=7390|pages=457–460|bibcode=2012Natur.483..457W|doi=10.1038/nature10880|pmid=22419156|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812030853/http://faculty.washington.edu/gpwilson/Reprints/2012%20Wilson%20et%20al%20Nature+SuppInfo.pdf|archive-date=12 August 2017}}</ref> [[Податотека:Sinonyx_jiashanensis_7.JPG|алт=Portrait view of a wolf-like skeleton with large teeth|лево|мини| Мезонихидот ''Синоникс'' во Музејот на науките во Тренто, Италија]] Сепак, по K-Pg настанот на изумирање, цицачите многу брзо се диверзифицирале и ги пополниле празните ниши.<ref>{{Наведено списание|last=Hunter|first=J. P.|year=1999|title=The radiation of Paleocene mammals with the demise of the dinosaurs: Evidence from southwestern North Dakota|url=https://www.researchgate.net/publication/236153371|journal=Proceedings of the North Dakota Academy of Sciences|volume=53}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Alroy|first=John|last2=Waddell|first2=P.|date=March 1999|title=The Fossil Record of North American Mammals: Evidence for a Paleocene Evolutionary Radiation|url=http://www.nceas.ucsb.edu/~alroy/pdfs/1999-SysBio-48-107.pdf|journal=Systematic Biology|volume=48|issue=1|pages=107–118|doi=10.1080/106351599260472|pmid=12078635|access-date=2023-01-16|archive-date=2017-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810154040/https://www.nceas.ucsb.edu/~alroy/pdfs/1999-SysBio-48-107.pdf|url-status=dead}}</ref> Денешните цицачи се поделени на [[Живородни цицачи|живородни]] (чии членови се [[Вистински цицачи|плацентарите]] и [[торбари]]те) и [[едноотворни]]. Сите овие 3 групи потекнуваат од креда.<ref>{{Наведено списание|last=Luo|first=Z.-X.|last2=Ji|first2=Q.|last3=Wible|first3=J. R.|last4=Yuan|first4=C.-X.|year=2003|title=An early Cretaceous tribosphenic mammal and metatherian evolution|journal=Science|volume=302|issue=5652|pages=1934–1940|bibcode=2003Sci...302.1934L|doi=10.1126/science.1090718|pmid=14671295}}</ref> Торбари кои потекнуваат од палеоценот се ''перадектите'',<ref>{{Наведено списание|last=Williamson|first=T. E.|last2=Taylor|first2=L.|year=2011|title=New species of ''Peradectes'' and ''Swaindelphys'' (Mammalia: Metatheria) from the Early Paleocene (Torrejonian) Nacimiento Formation, San Juan Basin, New Mexico, USA|url=https://www.researchgate.net/publication/233904642|journal=Palaeontologia Electronica|volume=14|issue=3}}</ref> и едноотворните ''мonotrematum''.<ref>{{Наведено списание|last=Pascual|first=R.|last2=Archer|first2=M.|last3=Ortiz-Jaureguizar|first3=E.|last4=Prado|first4=J. L.|last5=Goldthep|first5=H.|last6=Hand|first6=S. J.|year=1992|title=First discovery of monotremes in South America|url=https://www.researchgate.net/publication/225075243|journal=Nature|volume=356|issue=6371|pages=704–706|bibcode=1992Natur.356..704P|doi=10.1038/356704a0}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Musser|first=A. M.|year=2003|title=Review of the monotreme fossil record and comparison of palaeontological and molecular data|url=http://unsworks.unsw.edu.au/fapi/datastream/unsworks:1073/SOURCE01|journal=Comparative Biochemistry and Physiology A|volume=136|issue=4|pages=927–942|doi=10.1016/s1095-6433(03)00275-7|pmid=14667856|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065952/http://unsworks.unsw.edu.au/fapi/datastream/unsworks:1073/SOURCE01|archive-date=4 March 2016}}</ref> Во оваа епоха имало подем на многу крунски плацентарни групи ( групи кои преживеале до денес).<ref name="halliday2017">{{Наведено списание|last=Halliday|first=T. J. D.|last2=Upchurch|first2=P.|last3=Goswami|first3=A.|year=2017|title=Resolving the relationships of Paleocene placental mammals|journal=Biological Reviews|volume=92|issue=1|pages=521–550|doi=10.1111/brv.12242|pmc=6849585|pmid=28075073}}</ref> Иако териските цицачи веројатно веќе почнале да се диверзифицираат околу 10 до 20 милиони години пред настанот на истребување на K-Pg, просечната големина на цицачите значително се зголемила по таа граница и започнала [[Адаптивна радијација|радијацијата]] во фругивори животни (кои јадат овошје, семки или корења) и [[сештојад]]и. Од фругиворите се развиле крупни тревопасни животни како: Taeniodonta, Tillodonta, Pantodonta, Polydolopimorphia и Dinocerata.<ref name="grossnickle">{{Наведено списание|last=Grossnickle|first=D. M.|last2=Newham|first2=E.|year=2016|title=Therian mammals experience an ecomorphological radiation during the Late Cretaceous and selective extinction at the K–Pg boundary|journal=Proceedings of the Royal Society B|volume=283|issue=1832|pages=20160256|doi=10.1098/rspb.2016.0256|pmc=4920311}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Evolution of Herbivory in Terrestrial Vertebrates: Perspectives from the Fossil Record|last=Janis|first=C. M.|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=978-0-521-02119-7|editor-last=Sues|editor-first=H.|page=182}}</ref> Големите месојади биле слични на волк - Mesonychia, во кои спаѓаат ''Ankalagon'' <ref>{{Наведено списание|last=O'Leary|first=M. A.|last2=Lucas|first2=S. G.|last3=Williamson|first3=T. E.|year=1999|title=A new specimen of ''Ankalagon'' (Mammalia, Mesonychia) and evidence of sexual dimorphism in mesonychians|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=20|issue=2|pages=387–393|doi=10.1671/0272-4634(2000)020[0387:ANSOAM]2.0.CO;2}}</ref> и ''Sinonyx''.<ref>{{Наведено списание|last=Zhou|first=X.|last2=Zhai|first2=R.|last3=Gingerich|first3=P. D.|author-link3=Philip D. Gingerich|last4=Chen|first4=L.|year=1995|title=Skull of a New Mesonychid (Mammalia, Mesonychia) from the Late Paleocene of China|url=http://www-personal.umich.edu/~gingeric/PDFfiles/PDG290_Sinonyx.pdf|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=15|issue=2|pages=387–400|doi=10.1080/02724634.1995.10011237|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061711/http://www-personal.umich.edu/~gingeric/PDFfiles/PDG290_Sinonyx.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=27 August 2019}}</ref> Иако во палеоценот имало голема диверзификација, [[Афинитет (таксономија)|афинитетите]] на повеќето палеоценски цицачи се непознати, а само приматите, месојадите и глодарите имаат недвосмислено палеоценско потекло. === Птици === [[Податотека:Gastornis.png|алт=A big bird with blue-gray feathers, a white underbelly, and a large, parrot-like, red beak|мини| Претпоставен приказ ''на Gastornis'']] Според проучувањето на ДНК, денешните птици ([[Птици#Поткласа Neornithes|Неорнити]]) брзо се диверзифицирале по изумирањето на другите диносауруси во палеоценот, а скоро сите денешни птици потекнуваат од оваа епоха, со исклучок на живината и [[Птици тркачи|птиците тркачи]]. Тие најбрзо се диверзифицирале од сите групи,<ref>{{Наведено списание|last=Suh|first=A.|last2=Smeds|first2=L.|last3=Ellegren|first3=H.|year=2015|title=The dynamics of incomplete lineage sorting across the ancient adaptive radiation of Neoavian birds|journal=PLOS Biology|volume=13|issue=8|page=e1002224|doi=10.1371/journal.pbio.1002224|pmc=4540587|pmid=26284513}}</ref> веројатно поттикнати од диверзификацијата на овошките и инсектите кои ги придружувале, а денешните групи птици веројатно веќе се разделиле во рок од 4 милиони години по настанот на изумирање K-Pg. === Влекачи === [[Податотека:Borealosuchus_wilsoni_1.jpg|алт=Topside view of a crocodile skeleton|лево|мини| ''Borealosuchus'' во Природонаучниот музеј во Чикаго]] Се верува дека сите диносауруси кои не биле птичјолики исчезнале во настанот на изумирање K-Pg пред 66 милиони години, иако постојат неколку контроверзни тврдења за [[Диносаурус|палеоценски диносауруси]] кои укажуваат на постепено изумирање на диносаурусите. По настанот на изумирање K-Pg, 83% од видовите гуштери и змии ([[лушпари]]) исчезнале, а нивната разновидност била мала до крајот на палеоценот. Од раниот палеоцен се познати само мали лушпари - најголемата змија ''Хелаграс'' била долга само 95 см <ref>{{Наведено списание|last=Longrich|first=N. R.|last2=Bhullar|first2=B. S.|last3=Gauthier|first3=J. A.|year=2012|title=Mass extinction of lizards and snakes at the Cretaceous–Paleogene boundary|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=109|issue=52|pages=21396–21401|bibcode=2012PNAS..10921396L|doi=10.1073/pnas.1211526110|pmc=3535637|pmid=23236177|doi-access=free}}</ref> - но змијата од доцниот палеоцен ''[[Титанобоа]]'' достигнувала должина од {{Cvt|13|m}}, и е најдолга забележана змија. Слатководните [[Крокодиловидни|крокодили]] и Choristodera биле меѓу водните влекачи кои го преживеале настанот K-Pg, веројатно затоа што слатководните средини не биле толку погодени како морските.<ref>{{Наведено списание|last=MacLeod, N.|last2=Rawson, P. F.|last3=Forey, P. L.|last4=Banner, F. T.|last5=Boudagher-Fadel, M. K.|last6=Bown, P. R.|last7=Burnett, J. A.|last8=Chambers, P.|last9=Culver, S.|year=1997|title=The Cretaceous–Tertiary biotic transition|url=http://jgs.lyellcollection.org/content/154/2/265.short|journal=Journal of the Geological Society|volume=154|issue=2|pages=265–292|bibcode=1997JGSoc.154..265M|doi=10.1144/gsjgs.154.2.0265|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507090621/https://jgs.lyellcollection.org/content/154/2/265.short|archive-date=7 May 2019}}</ref> Еден пример на палеоценски крокодил е ''Borealosuchus'', кој имал просечна должина од {{Cvt|3.7|m}} пронајден на локацијата Ванаген Крик.<ref>{{Наведено списание|last=Erickson|first=B. R.|year=2007|title=Crocodile and Arthropod Tracks from the Late Paleocene Wannagan Creek Fauna of North Dakota, USA|journal=Ichnos|volume=12|issue=4|pages=303–308|doi=10.1080/1042094050031111}}</ref> Желките почнало да ги снемува во доцна креда (за време на настанот на ладење) и се опоравиле за време на ПETM на крајот од палеоценот.<ref name="weems">{{Наведено списание|last=Weems|first=R. E.|year=1988|title=Paleocene turtles from the Aquia and Brightseat Formations, with a discussion of their bearing on sea turtle evolution and phylogeny|url=https://www.researchgate.net/publication/236103438|journal=Proceedings of the Biological Society of Washington|volume=101|issue=1|pages=109–145}}</ref> Желките не биле многу погодени од настанот на истребување K-Pg, и околу 80% од видовите преживеале.<ref>{{Наведено списание|last=Novacek|first=M. J.|year=1999|title=100 Million Years of Land Vertebrate Evolution: The Cretaceous–Early Tertiary Transition|url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/28619|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=86|issue=2|pages=230–258|doi=10.2307/2666178|jstor=2666178}}</ref> === Водоземци === Нема многу докази дека водоземците биле многу погодени од настанот на истребување на K-Pg, веројатно затоа што слатководните живеалишта кои ги населувале не биле толку многу погодени како морските средини.<ref>{{Наведено списание|last=Sheehan, P. M.|last2=Fastovsky, D. E.|year=1992|title=Major extinctions of land-dwelling vertebrates at the Cretaceous–Tertiary boundary, Eastern Montana|journal=Geology|volume=20|issue=6|pages=556–560|bibcode=1992Geo....20..556S|doi=10.1130/0091-7613(1992)020<0556:meoldv>2.3.co;2}}</ref> Студија од 1990 година не открила изумирање на водоземците преку границата.<ref name="Archibald">{{Наведена книга|title=Global Catastrophes in Earth History: an Interdisciplinary Conference on Impacts, Volcanism, and Mass Mortality|last=Archibald, J D|last2=Bryant, L J|year=1990|isbn=978-0-8137-2247-4|editor-last=Sharpton, V L|series=Geological Society of America, Special Paper|volume=247|pages=549–562|chapter=Differential Cretaceous–Tertiary extinction of nonmarine vertebrates; evidence from northeastern Montana|doi=10.1130/spe247-p549|editor-last2=Ward, P D}}</ref> [[крастави жаби|Краставите жаби]] еволуирале за време на палеоценот.<ref>{{Наведено списание|last=Rage|first=J.|year=2001|title=Oldest Bufonidae (Amphibia, Anura) from the Old World: a bufonid from the Paleocene of France|url=http://doc.rero.ch/record/15188/files/PAL_E2464.pdf|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=23|issue=2|pages=462–463|doi=10.1671/0272-4634(2003)023[0462:OBAAFT]2.0.CO;2}}</ref> === Риби === [[Податотека:Eekaulostomus.jpg|алт=The top half is a rock slab featuring an oblong, orange-brown fish impression, and the bottom half is an illustration highlighting the armored scutes on its body|лево|мини| Риба трубачка - ''[[Eekaulostomus]]'' од раниот палеоцен во [[Паленке]], Мексико]] Популацијата на малите пелагични риби се опоравила прилично брзо, а имало ниска стапка на изумирање на ајкулите и зракоперките. Севкупно, само 12% од видовите риби исчезнале.<ref name="sibert">{{Наведено списание|last=Sibert|first=E. C.|last2=Norris|first2=R. D.|year=2015|title=New Age of Fishes initiated by the Cretaceous−Paleogene mass extinction|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=112|issue=28|pages=8537–8542|bibcode=2015PNAS..112.8537S|doi=10.1073/pnas.1504985112|pmc=4507219|pmid=26124114|doi-access=free}}</ref> За време на креда, рибите ги немало во изобилство, веројатно поради зголемениот број грабливци или поради конкуренцијата со амонитите и лигњите.<ref name="miya">{{Наведено списание|last=Miya|first=M.|last2=Friedman|first2=M.|last3=Satoh|first3=T. P.|year=2013|title=Evolutionary origin of the Scombridae (tunas and mackerels): members of a paleogene adaptive radiation with 14 other pelagic fish families|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=9|page=e73535|bibcode=2013PLoSO...873535M|doi=10.1371/journal.pone.0073535|pmc=3762723|pmid=24023883|doi-access=free}}</ref> Речиси веднаш по настанот на изумирање K-Pg, [[зракоперки]]те (денес претставуваат речиси половина од сите таксони на ’рбетниците) станале многу побројни и поголеми и доминирале во океаните. === Инсекти и членконоги === Опоравувањето на инсектите варирало од место до место. На пример, опоравувањето во западната внатрешност на Северна Америка почнало за време на ПETM, но разновидноста на инсектите во Патагонија се опоравила 4 милиони години по настанот на изумирање K-Pg. Во некои области, како во басенот Бигорн во Вајоминг, има драматично зголемување на грабливоста на растенијата за време на ПETM, иако ова веројатно не е показател за настан на диверзификација кај инсектите поради зголемените температури бидејќи грабливоста на растенијата се намалува по ПETM. Поверојатно е дека инсектите ги следеле своите растенија домаќини или растенијата распостранети во региони со средна ширина за време на ПETM, а потоа се повлекле.<ref name="wilf1999"/><ref>{{Наведено списание|last=Currano|first=E. D.|last2=Wilf|first2=P.|last3=Wing|first3=S. C.|last4=Labandeira|first4=C. C.|last5=Lovelock|first5=E. C.|last6=Royer|first6=D. L.|year=2008|title=Sharply increased insect herbivory during the Paleocene–Eocene Thermal Maximum|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=105|issue=6|pages=1960–1964|bibcode=2008PNAS..105.1960C|doi=10.1073/pnas.0708646105|pmc=2538865|pmid=18268338|doi-access=free}}</ref> Француската формација Менат од средниот до доцниот палеоцен покажува изобилство на [[тврдокрилци]] (кои сочинуваат 77,5% од инсектите) - особено [[чурилкаровидни]]те (50%), златки, листарки(Chrysomelidae) и Cupedidae - како и други [[полутврдокрилци]] — како [[Gerridae|газиводите]] — и [[Лебарка|бубашвабите]]. Помалку ги имало и [[правокрилци]]те, [[ципокрилци]]те, [[Пеперуги|пеперутките]] и [[двокрилци|мувите]]. Во помалку од 1% од фосилните остатоци се претставени [[Вилински коњчиња|вилинските коњчиња]], [[еднодневки]]те[[Еднодневки|,]] [[Водни молци|водните молци]], [[уволажи|штипките]], [[богомолки]]те, [[мрежокрилци]]те, а можеби и [[термити]]те.<ref>{{Наведено списание|last=Wedmann|first=S.|last2=Uhl|first2=D.|last3=Lehmann|first3=T.|last4=Garrouste|first4=R.|last5=Nel|first5=A.|last6=Gomez|first6=B.|last7=Smith|first7=K.|last8=Schaal|first8=S. F. K.|year=2018|title=The Konservat-Lagerstätte Menat (Paleocene; France) – an overview and new insights|url=https://ddd.uab.cat/pub/geoact/geoact_a2018m6v16n2/geoact_a2018m6v16n2pi.pdf|journal=Geologica Acta|volume=16|issue=2|pages=189–213|doi=10.1344/GeologicaActa2018.16.2.5|archive-url=https://web.archive.org/web/20191106202126/https://ddd.uab.cat/pub/geoact/geoact_a2018m6v16n2/geoact_a2018m6v16n2pi.pdf|archive-date=6 November 2019|access-date=6 November 2019}}</ref> == Наводи == == Надворешни врски == * [http://paleocene-mammals.de/ Палеоценски цицачи] * [https://web.archive.org/web/20050306074829/http://www.bbc.co.uk/beasts/changing/paleocene/index.shtml BBC Changing Worlds: Paleocene] * [http://www.itano.net/fossils/marylan2/marylan2.htm Палеоценски фосили од Мериленд] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060224234252/http://www.itano.net/fossils/marylan2/marylan2.htm |date=2006-02-24 }} * [https://web.archive.org/web/20041204140749/http://www.palaeos.com/Cenozoic/Paleocene/Paleocene.htm Палеос: Палеоцен] * [http://www.foraminifera.eu/querydb.php?age=Paleocene&aktion=suche Палеоценски микрофосили: 35+ слики од фораминифери] * [http://petrifiedwoodmuseum.org/PaleoceneIntroduction.htm Вовед во палеоценскиот музеј на скаменети дрва] {{Геолошка историја на Земјата|p|c}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Геолошки епохи]] [[Категорија:Палеоцен]] 282iv4i8ywkff8pqc7m8na6vdysfw2e 0 1315582 5590450 4936592 2026-07-11T11:59:32Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5590450 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Titus Vespasianus aureus.jpg|мини|Лаворови венци на глава, антички и модерен: ГОре: [[Тит]], како [[Цезар (титула)|цезар]] (73 н. е.); Долу: [[Наполеон]] како француски император (1812).{{center|[[File:Napoleon I 40 Francs 76001795.jpg|235px]]}}]] '''Лауреат'''<ref>{{ДРМЈ|лауреат}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|лауреат}}</ref> ([[Латински јазик|латински]]: laureatus, „овенчан со лавор“) — поим што се користи за означување на добитник на престижна јавна награда од областа на [[науката]] или [[уметност]]а, или победник на исто така на престижен уметнички натпревар. Името доаѓа од [[Лаворов венец|лаворовиот венец]] што победниците на престижните поетски натпревари во [[Стара Грција]] го добивале како симболична награда. Обичајот подоцна го презеле [[Римјани]]те, така што поимот лауреат како добитник на овие и слични награди се проширил низ [[Западна Европа]] во [[средниот век]], а подоцна и низ целиот свет. == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Лаворов венец]] [[Категорија:Титули]] [[Категорија:Латински изрази]] n49z1muvh0qzw8raw6onqnb8xdwxr6y 0 1316146 5590586 5450635 2026-07-11T19:36:57Z Andrew012p 85224 /* */ 5590586 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}'''''Последниот од нас''''' ({{langx|en|The Last of Us}}) — американска постапокалиптична драма [[телевизиска серија]] создадена од Крег Мазин и Нил Дракман за [[HBO]]. Врз основа на видео играта од 2013 година развиена од Naughty Dog, серијата е сместена во 2023 година, дваесет години во глобална [[пандемија]] предизвикана од масовна габична инфекција, која ги принудува нејзините домаќини да се трансформираат во суштества слични на [[зомби]] и го урива општеството. Серијата го следи Џоел (Педро Паскал), шверцер со задача да ја придружува 14 годишната Ели (Бела Ремзи) низ пост-апокалиптичните Соединетите Американски Држави. Меѓу гостите се Нико Паркер (како ќерката на Џоел, Сара), Габриел Луна (како помладиот брат на Џоел, Томи), Мерл Дендриџ (како водачот на отпорот Марлен) и [[Ана Торв]] (како шверцерската партнерка на Џоел, Тес). ''Последниот од нас'' бил снимен низ [[Алберта]], од јули 2021 до јуни 2022 година. Тоа е првата серија на HBO базирана на видео игра и е заедничка продукција на Sony Pictures Television, PlayStation Productions, Naughty Dog, the Mighty Mint и Word Games. Дракман, кој ја напишал и бил ко-режисер на оригиналната игра, му помогнал на Мазин во пишувањето сценарија за деветте епизоди од првата сезона. Резултатот го составија Густаво Сантаолала, кој компонирал за играта, и Дејвид Флеминг. ''Последниот од нас'' премиерата била прикажана на 15 јануари 2023 година, со епизоди кои се објавуваат неделно. Тој добил признание од критичарите, кои ги пофалиле изведбите, пишувањето, дизајнот на продукцијата; неколкумина ја нарекле најдобрата адаптација во живо на видео игра. Преку линеарните канали и HBO Max, премиерата на серијата ја гледале 4,7 милиони гледачи на првиот ден - втора по големина за HBO од 2010 година - и над 22 милиони во рок од дванаесет дена. Во јануари 2023 година, серијата била обновена за втора сезона. == Улогите и ликовите == === Главни === * Педро Паскал како Џоел, закоравен преживувач кој има трауми од неговото минато. Џоел има задача да ја прошверцува младата девојка, Ели, надвор од зоната на карантин и низ САД. За разлика од игрите, во кои се бараше Џоел (како лик на играчот) да изведува скоро натчовечки дејствија за играчот да напредува, тој е поранлив во серијата {{--}} тешко слуша на едното уво поради истрел од пиштол и го болат колената кога стои. Паскал станал достапен за нова серија по објавувањето на втората сезона на ''Мандалоријан'', привлекувајќи неколку понуди за проекти од големите мрежи, од кои го избрал ''The Last of Us'', делумно за да работи со ко-креаторот Крег Мазин . Мазин и ко-креаторот Нил Дракман размислувале за Паскал некое време. Тој ја прифатил улогата во рок од 24 часа; ''Мандалориските'' продуценти му дале дозвола на Паскал да работи на серијата. Тој, наводно, заработува 600.000 долари по епизода, што го прави една од најплатените американски телевизиски ѕвезди. Паскал бил избран поради неговата способност да прикаже тежок, измачуван и ранлив лик кој ги потиснува своите емоции додека не е потребно. Паскал не бил гејмер, тој го гледал својот внук како го игра почетокот на првата игра бидејќи немал вештина самиот да ја игра; тој сметал дека Џоел е „толку импресивен“, но бил загрижен да ги имитира игрите премногу внимателно, наместо да избере да „создаде здрава дистанца“ и да им дозволи на учесниците на шоуто да одлучат за карактеризацијата. Паскал го засновал гласот на Џоел на неговите сопствени искуства растејќи во [[Сан Антонио]], Тексас, разделувајќи го од јужниот акцент што се користи во играта. Во видео игрите, Џоел е прикажан од Трој Бејкер. * Бела Ремзи како Ели,14-годишно девојче кое покажува многу пркос и гнев, но има приватна потреба за сродство и припадност. Таа не ја изгубила разиграноста, лесно се врзува со деца и има наклонетост кон игра на зборови. Таа е имуна на инфекцијата ''Кордицепс'' и можеби е клучот за создавање вакцина. Во согласност со игрите, таа е [[Лезбијка|лезбејка]] . За Ели биле земени предвид околу 105 актери; продуцентите барале изведувач кој би можел да прикаже снаодлив, чуден и потенцијално насилен лик. Откако ја гледале снимката од ''[[Игра на тронови (ТВ-серија)|аудицијата]]'' на Ремзи, тие разговараа со Дејвид Бениоф и Д.Б. Ремзи ја обезбедила улогата неполн месец по нејзината аудиција. Таа добила вести за нејзиниот кастинг за време на продукцијата на различен проект. Таа рекла дека шоуто се чувствува „како најголемата работа што [таа] ја направила некогаш“ и веднаш била утешена дека Паскал ќе настапува покрај неа за целото искуство. Ремзи знаела за играта пред нејзината аудиција, но била охрабрена да не ја игра за да избегне повторување на оригиналната изведба, и наместо тоа, да гледа некоја игра на [[YouTube]] за да „добие смисла за тоа“; таа сè уште ја немала играно по снимањето на серијата. Ремзи сакала нејзиниот настап да потсетува на игрите без да ги копира. Ремзи, кој е Англичанка, научила американски акцент за улогата, и морала да отсече повеќе од 40 сантиметри коса. Во видео игрите, Ели ја игра Ешли Џонсон. === Гости === * Нико Паркер како Сара, ќерката на Џоел. Паркер гледала видеа од играта години пред да ја добие улогата. Таа сакала да „се држи настрана од верзијата на играта“ и да обезбеди сопствена интерпретација на ликот; таа била исплашена од можноста да ја прикаже смртта на Сара поради нејзиното влијание во играта. Паскал почувствувал инстант врска со Паркер, со кого прво снимал сцени. Во првата игра, Сара ја играла Хана Хејс. * Џон Хана како д-р Њуман, епидемиолог кој издава предупредување за габите за време на ток-шоу во 1968 година. * Мерл Дендриџ како Марлен, шефот на Fireflies, движење на отпорот што се надева дека ќе добие слобода од војската. Дендриџ ја повторувала нејзината улога од видео игрите, единственaта глумица што го сторила тоа; Мазин и Дракман чувствувале дека, за разлика од повеќето други актери од играта, таа физички личи на нејзиниот лик, затоа што и требало само перика. Дендриџ повторно ја разгледала играта како подготовка. Таа открила дека ликот има „потешка тишина“ во шоуто, што го припишува на тежината на животот во пост-апокалиптичниот свет. * Џош Бренер како Мареј, водител на ток-шоу во 1968 година. Концептот на ток-шоуто бил инспириран од Дик Кавет и неговата долгогодишна серија Шоуто на Дик Кавет. (8:43) * Кристофер Хејердал како д-р Шенхајст, епидемиолог во ток-шоуто од 1968 година, кој е скептичен за предупредувањето на Њумен. * Брендан Флечер како Роберт, силеџија и трговец со оружје на црниот пазар во карантинската зона во Бостон. Во првата игра, Роберт го играл Робин Аткин Даунс. * Ана Торв како Тес, закоравен преживувач и шверцерска партнерка на Џоел. Торв и Паскал одлучија дека Тес и Џоел биле љубовници некое време, но, како и во играта, биле во ред за нивната врска. Таа чувствувала дека нејзината изведба бара доследна вистинитост. Торв ја знаела играта, но не ја играла; таа ги гледала сцените по нејзиниот кастинг. Директорката на кастингот Викторија Томас истакна дека неколку актери биле дискутирани за улогата, но „никој не одговарал“; таа почувствувала дека Торв може да ја прикаже потребната цврстина и срце. Во првата игра, Тес ја играла Ени Вершинг. * Габриел Луна како Томи, помладиот брат на Џоел и поранешен војник кој одржува идеализам во својата надеж за подобар свет. Околу еден месец по кастингот на Паскал и Ремзи, од Габриел било побарано да поднесе снимка со аудиција; како изведува една сцена од играта и една од првата епизода. Тој бил запознаен со работата на Мазин и извршниот продуцент Каролин Штраус, а претходно работел со HBO на True Detective. (1:02) Шест дена по испраќањето на неговата снимка, улогата му била понудена од Мазин, Штраус и Дракман; според Габриел, тие веднаш знаеле дека тој е „тој“.) и му бил даден PlayStation 5 за време на производството за да ги игра игрите како истражување. Тој обезбедил придонес за костимот на Томи, како што е индиската четка за бојадисување од Тексас на неговите чизми и неговата тока за појас изработена од Првите нации, за која сметал дека Томи „го пронашол и го ценел затоа што бил многу добро изработен“. Габриел верувал дека Томи сака семејство како на неговиот брат и свет во кој луѓето ќе можат да се вратат на мирен живот. Тој можел да се поврзе со постапките на Џоел како постар брат, особено бидејќи тој бил патријарх на своето семејство заедно со неговата самохрана мајка. Габриел делумно се инспирирал од Тексашаните како Вили Нелсон и Крис Кристоферсон, особено Кристоферсон за неговиот опуштен став. Во видео игрите, Томи го играл Џефри Пирс. * Кристин Хаким како Ратна Пертиви, професорка по микологија на Универзитетот во Индонезија која ја советува владата да ја бомбардира Џакарта за да го забави ширењето на инфекцијата. За серијата Хаким била контактиран преку Инстаграм. Таа првично се двоумела да ја прифати улогата бидејќи се грижела за мајка си и сопругот среде пандемијата COVID-19, но била убедена од нејзината внука, обожавателка на играта. Таа ги донела нејзините традиционални батик марами и индонезиски накит, кои одделот за костими ги прифатиле за употреба во серијата. * Ник Оферман како Бил, преживувач кој живее со Френк. Офермен се двоумел за да ја прифати улогата, но тој решил да ја земе откако неговата сопруга Меган Мулали го прочитала сценариото; тој се чувствувал приврзан за материјалот и нашол сродство со Бил поради неговото искуство во занаетчиството. Во првата игра, Бил го играл В. Ерл Браун. * Мареј Бартлет како Френк, преживувач кој живее во изолиран град со Бил. Бартлет не бил запознаен со изворниот материјал, но бил привлечен од шоуто откако го прочитал сценариото. Тој ја истражувал играта откако ја добил улогата и ја сметал за филмска, наведувајќи ги ликовите, наративот и темите. Во играта, Френк накратко се гледа само како труп, но нема дијалог. Дракман очекуваше дека некои фанови ќе бидат вознемирени од вклучувањето на Френк во шоуто поради дивергенцијата од наративот на играта. * Ламар Џонсон како Хенри Бурел, кој се крие од револуционерно движење во Канзас Сити со неговиот помлад брат Сем, кој е глувонем. Џонсон ја играл играта и сакал да избегне да ја имитира оригиналната изведба, истакнувајќи дека тоа влијаело врз него кога играл. Тој бил возбуден за улогата поради важноста на ликот во игрите, но сфатил дека неговата возбуда го поттикнала да се предизвика себеси. Почнал да учи американски знаковен јазик преку Зум, набргу по пристигнувањето во Калгари, и го поминал своето време далеку од учење. Тој не сакал гледачите да мислат дека неговото познавање на јазикот е лажно, и сметал дека неговата изведба е важна за глуво претставување. Во првата игра, Хенри го играл Брендон Скот, а неговите сцени се случуваат во Питсбург. * Мелани Лински како Кетлин Коглан, водач на револуционерно движење во Канзас Сити. Кетлин е оригинален лик создаден од Мазин како водач на група ловци кои се појавија во играта. Мазин ја споредил Кетлин со Мадам Дефарж од „Приказна за два града“ на Чарлс Дикенс (1859): револуционер кој станува терорист поради суровите околности, што и овозможува на публиката да сочувствува. Мазин, кој бил пријател со Лински, и кажал за улогата, опишувајќи ја како „воен злосторник“. Таа првично се двоумела додека Мазин не кажа повеќе за ликот, опишувајќи ја како некој кој бил принуден да игра улога по смртта на нејзиниот брат. Мазин и Дракман сметале дека нејзиниот кастинг е невообичаен бидејќи има „сладост“ што се коси со позицијата на Кетлин во епизодата, намерна одлука да ја заинтригира публиката; Лински сакала да го игра ликот како „меко говорен и нежен“. да го сопостави нејзиното насилство. * Кејвон Монтреал Вудард како Сем, глуво, уметниче, осумгодишно дете кое го ловат насилните револуционери заедно со неговиот брат Хенри. Вудард, кој е глув, бил еден од петте актери на аудиција за Сем; тоа била неговата прва актерска улога. Возраста на Сем била намалена од играта за да му овозможи да погледне кон Ели; Мазин сметал дека ова го оправдува неговото покажување на каснатата рана на Ели, што не се случува во играта. При прикажувањето на храброста на Сем, Вудард се присетил на сопствените искуства кога му било кажано да остане храбар по смртта на неговиот татко. Во првата игра, тринаесетгодишниот Сем го играл Наџи Џетер. * Џон Гец како Елделштајн, доктор од Канзас Сити кој ги штити Хенри и Сем од Кетлин и револуционерните бунтовници, кој исто така им носел храна за да преживеат. * Рутина Весли како Марија, водач на населба во Џексон, Вајоминг и сопруга на Томи. Весли ја истражувала играта за да ја „долови суштината“ на Марија, но сакала да избегне да ја реплицира; ѝ било „страшно“ да игра однапред воспоставен лик, но сакала да ја додаде својата „енергија на него“. Таа ја ценела смиреноста на Марија како лидер и забележала дека таа е личност која се насмевнува само со очите; таа мислела дека Марија природно влезе во водечка улога поради нејзината историја како помошник окружен обвинител. Во игрите Марија ја играла Ешли Скот. == Производство == {{Multiple image|align=right|direction=horizontal|total_width=300|image1=Craig Mazin, MovieZine interview (cropped).png|alt1=A 51 year-old man with a grey beard smiling to the left of the camera.|image2=Neil Druckmann, MovieZine interview (cropped).png|alt2=44 year-old man with short black hair and a beard smirking to the left of the camera.|footer=„Последниот од нас“ е создадена од [[Крег Мазин]] (лево) и [[Нил Дракман]] (десно). Дракман ја напишал и ко-режирал [[The Last of Us|видео играта]].}} ===  Оценка === Премиерната епизода имала 4,7 милиони гледачи во САД во првата вечер на достапност, вклучувајќи линеарни гледачи и преноси на HBO Max, што го прави второто најголемо деби за HBO од 2010 година, зад ''House of the Dragon'' . Бил емитуван вкупно 223 милиони минути во првите три часа. Вкупната бројка на гледаност се зголемила на над 10 милиони гледачи по два дена, 18 милиони по една недела, и 22 милиони во рок од дванаесет дена. Во [[Латинска Америка]], премиерата на серијата била најголемото деби на HBO Max досега. Втората епизода имала 5,7 милиони гледачи во првата вечер, што е зголемување за 22 отсто од претходната недела, што е најголем раст на публиката во втората недела за оригинална драмска серија на HBO во историјата на мрежата. Од 16 до 22 јануари, серијата била емитувана 837 милиони минути, рангирана на шестото место во неделата и ги надминала првите две епизоди на ''House of the Dragon'' {{'}} истиот интервал. До 31 јануари, првите две епизоди во просек имале 21,3 милиони гледачи. Третата епизода имала 6,4 милиони гледачи во првата вечер, што претставува зголемување од 12 проценти, а четвртата имала 7,5 милиони гледачи, што е дополнително зголемување од 17 проценти и зголемување од 60 проценти од првата епизода. Во Обединетото Кралство, видеоигрите ја зголемиле својата продажба по премиерата: ''The Last of Us Remastered'' за 337 проценти во текот на претходната недела и ''The Last of Us Part I'' за 305 проценти, со што и двете се вратија на топ листите како резултат. Следната недела, ''Првиот дел'' забележа уште 32 проценти зголемување во малопродажбата, а ''Remastered'' 27 проценти. Во САД, ''Првиот дел'' повторно влезе на јануарските топ листи на 11-ти, искачувајќи се за 25 позиции од претходниот месец. == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.hbo.com/the-last-of-us}} * {{Rotten Tomatoes|tv/the_last_of_us|The Last of Us}} [[Категорија:Статии со извори на португалски (pt)]] [[Категорија:Статии со извори на шпански (es)]] [[Категорија:Статии со извори на унгарски (hu)]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] [[Категорија:Статии со извори на полски (pl)]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Статии со извори на норвешки (no)]] [[Категорија:Филм]] [[Категорија:Американски серии]] 0e59iau3l6gzogx5miqi9az23zu98tp 0 1317434 5590510 5565103 2026-07-11T14:50:17Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5590510 wikitext text/x-wiki {{Музичар|Name=Андреј Арнаутов|image=Andrew Arnautov (musician).jpg|caption=Андреј Арнаутов, 2017|Background=non_vocal_instrumentalist|Birth_name=Андреј Валентин Арнаутов {{small|uk. Андрій Арнаутов}} {{small|rus. Андрей Арнаутов}}|birth_date={{birth date|mf=y|1967|08|27}}|birth_place=[[Ростов на Дон]], [[РСФСР]]|spouse=|website=andrewarnautov.eu5.net|Genre=[[Џез]], [[Современа класична музика]], [[Салса музика|Салса]], [[Афро-кубански џез]], [[латински џез]], [[Трип-хоп]], [[Џез Фузија]]|Occupation=Музичар, композитор, аранжер, едукатор|Instrument=[[контрабас]], [[бас гитара]]|Years_active=1986 — присутни|Label=|Associated_acts=[[Реј Браун Џуниор]], [[Дејвид Фрајсен]]}} '''Андреј Арнаутов''' (''познат и како Андреј Валентин;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=rycEAAAAMBAJ&q=ken+rhodes+noble+cause+andrew+valentine&pg=PA177|title=JazzTimes|date=September 1995}}</ref> роден на 27 август 1967 година; [[Ростов на Дон]], [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|РСФСР]]'') — американски и украински џез-музичар, музички продуцент, виртуоз џез-басист.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zaxid.net/jazz_bez_zimove_svyato_dzhazu_n1410668|title="Jazz Bez": зимове свято джазу|work=ZAXID.NET}}</ref><ref name="auto2">{{Наведена мрежна страница|url=https://zbruc.eu/node/59124|title=Дует контрабасистів: Девід Фрізен і Андрій Арнаутов|date=November 24, 2016|work=Збруч}}</ref> == Живот и кариера == Во 1983 година, Андреј Арнаутов го започнал своето музичко образование на џез-отсекот на уметничкиот колеџ Ростов на бас гитара и контрабас. Во 1986 година тој бил префрлен на Државниот музички колеџ Гнесинс, продолжувајќи ја својата формална обука. Додека студирал во Москва, Андреј го запознал Дејвид Фрајсен за време на неговата турнеја [[Советски Сојуз|во СССР]] со Пол Хорн. Тогаш Арнаутов често настапувал во Блу Брд Џез Клуб, каде што свирел на џем сесии со џез-легендите како Дизи Гилеспи, Пет Метини и Пол Хорн.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zz.te.ua/u-ternopoli-vystupyv-vidomyj-amerykanskyj-basyst-ukrajinskoho-pohodzhennya/|title=У Тернополі виступив відомий американський басист українського походження|date=2016-12-04|work=Новини Тернополя і області - За Збручем|language=uk|accessdate=2021-05-15}}</ref> Во 1990 година, по дипломирањето на Државниот музички колеџ Гнесинс со диплома по музичка изведба, Андреј Арнаутов се преселил во САД. Во 1991 година добил целосна стипендија [[Беркли (музички колеџ)|на колеџот за музика Беркли]]. На Беркли студирал бас со Оскар Стањаро и станал љубител на афро-кубанска музика, латино џез и салса. За време на периодот во Бостон, тој повремено настапувал со трубачот Рој Харгроув, вибрафонистот на латино џезот Виктор Мендоса.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://uajazz.com/2007/01/arnautov-andrew-valentin/|title=Арнаутов Андрей|date=January 2, 2007|work=uajazz.com, всё о джазе в Украине и об украинском джазе}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://umka.com/eng/singer/andrew-arnautov.html|title=Andrew Arnautov // www.UMKA.com.ua|work=UMKA}}</ref> Кон крајот на 1990-тите, Ендру формирал латино џез и салса бенд наречен „Вест Енд Мамбо“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thetimesnews.com/article/20150730/ENTERTAINMENT/150728787|title=West End Mambo adds Latin flair to Musical Chairs|last=Times-News|work=The Times-News|language=en|accessdate=2021-05-15|archive-date=2021-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430214052/https://www.thetimesnews.com/article/20150730/ENTERTAINMENT/150728787|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Andrew_Arnautov_1.jpg|лево|мини|305x305пкс| Од лево кон десно: Дејвид Сигел на [[Клавијатурен инструмент|клавијатури]], Андреј Арнаутов на бас, Марк Вокер на тапани (Леополис Џез Фест, Лавов, Украина, 2016 година)]] Од 2002 година, откако се преселил во Украина, Андреј станал чест гостин на разни европски џез фестивали со своите оригинални проекти, како и помошник за истакнати гости ѕвезди. Во 2005 година настапува на меѓународниот музички фестивал „ Џез Коктебел 2005 “ со неговиот „Валентин квартет“ со Лев Солоф на труба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://day.kyiv.ua/en/article/time-out/koktebels-cultural-resistance|title=Koktebel's Cultural Resistance|last=Stelmashevska|first=Olha|date=September 6, 2005|work=The Day|accessdate=November 2, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://soundcloud.com/andrew-arnautov-1/tito|title=Tito}}</ref> Во 2008 година снимил албум со пијанистот на [[Сони Ролинс]], Марк Соскин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.discogs.com/СхідSide-meets-Mark-Soskin-A-Night-In-Kiev/release/3269627|title=СхідSide meets Mark Soskin – A Night In Kiev (2008, CD)}}</ref> Во 2013 година, Андреј бил студиски музичар за украинската историска драма „Водич“ и се појавил во филмот како контрабасист.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=WkXHrG3X8w0|title=Поводир, або Квіти мають очі - Офіційний трейлер (2013) HD}}</ref> Во 2016 година настапил во дуо проект со Дејвид Фрајсен на музичкиот фестивал Џез Без.<ref>{{Наведување|title=Jazz Bez Тернопіль 2016 David Friesen & Andrew Arnautov Project|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZaHbpwnD-HI|language=en-GB|access-date=2021-07-23}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zbruc.eu/node/59124|title=Дует контрабасистів: Девід Фрізен і Андрій Арнаутов|date=24 November 2016}}</ref> Следната година станал аранжер на оригиналната музика на Фрајсен напишана за дувачки оркестар, која била изведена од Националниот академски симфониски бенд на Украина во мај, 2017 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brassband.org.ua/en/events-archive/day/05-27-2017/146|title=Events - National Academic Symphonic band of Ukraine|work=www.brassband.org.ua|accessdate=2023-03-12|archive-date=2021-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430132838/http://www.brassband.org.ua/en/events-archive/day/05-27-2017/146|url-status=dead}}</ref> Од 2017 година, Андреј редовно соработувал со синот на Реј Браун и [[Ела Фицџералд]] — Реј Браун Џуниор<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zbruc.eu/node/73555|title="Музика – це все, що є навколо"|date=November 27, 2017|work=Збруч}}</ref> Во 2018 година снимил албум со Р. Браун Џуниор<ref name="auto1">{{Наведување|last=Ray Brown Jr|title=This Is Ray Brown Jr.|url=https://www.amazon.com/gp/product/B077TXJ861/ref=dm_ws_sp_ps_dp|access-date=2021-07-23}}</ref> Истата година Арнаутов станал лидер на бенд и композитор во Украина. Ноќното шоу со Јуриј Марченко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.the-village.com.ua/village/culture/weekend-story/274137-vechirne-shou-yuriya-marchenka|title=Show time, baby: як знімають "Вечірнє шоу з Юрієм Марченком"|date=2018-07-16|work=The Village Україна|accessdate=2021-05-15}}</ref> Во 2020 година излегол албумот „Сведоштво“ на Дејвид Фрајсен со авторска музика со аранжмани и оркестрација на Арнаутов за дувачки оркестар и квартет.<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.allaboutjazz.com/testimony-david-friesen-with-orchestra-and-quartet-origin-records__29734|title=David Friesen with orchestra and quartet: Testimony album review @ All About Jazz|last=Jazz|first=All About|date=2 January 2021|work=All About Jazz}}</ref> == Дискографија == 1994 година - Кен Роудс Трио „Благородна кауза“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.allmusic.com/album/noble-cause-mw0000942531/credits|title=Noble Cause - Ken Rhodes {{pipe}} Credits {{pipe}} AllMusic}}</ref> 2000 — Клер Фејдер „Бебето на слонот“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.discogs.com/Clare-Fader-The-Elephants-Baby/release/2097324|title=Clare Fader – The Elephant's Baby (2000, CD)}}</ref> 2000 — Грег Хислоп „Грег Хислоп трио“ (со Андреј Валентин на бас во „Колку нечувствително“) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.allmusic.com/album/greg-hyslop-trio-mw0000366918|title=Greg Hyslop Trio - Greg Hyslop {{pipe}} Songs, Reviews, Credits {{pipe}} AllMusic}}</ref> 2006 — Андреј Валентин „Составен со текот на годините“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bassbel.com/cont/rezz5(29)2007.htm|title=BassBel Magazine :: Lessons|work=www.bassbel.com|accessdate=2023-03-12|archive-date=2019-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213011105/http://bassbel.com/cont/rezz5(29)2007.htm|url-status=dead}}</ref> 2008 — Алекс Фантаев, Андреј Арнаутов, Марк Соскин, Дмитриј „Бобен“ Александров „СхидСајд го запознава Марк Соскин“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://umka.com/eng/catalogue/non-ukrainians-in-ukraine/skhidside-meets-mark-soskin-live.html|title=Dmitry|work=UMKA}}</ref> 2008 — „Компилација: Бас Коло“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://umka.com/eng/catalogue/collections-jams-live/bass-kolo.html|title=Bass Kolo. /digi-pack/|work=UMKA}}</ref> 2013 — Андреј Арнаутов „Манифестации“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://uajazz.com/2013/03/andrij-arnautov-trio-manifestations/|title=Андрій Арнаутов "Тріо Manifestations"|date=March 12, 2013|work=uajazz.com, всё о джазе в Украине и об украинском джазе}}</ref> 2018 - Реј Браун Џуниор „Ова е Реј Браун Џуниор“.<ref name="auto1"/> 2020 година - Дејвид Фрајсен „Сведоштво“ <ref name="auto"/> == Наводи == <references />{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Арнаутов, Андреј}} [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Pages using infobox musical artist with associated acts]] [[Категорија:Родени во 1967 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Џез-музичари]] [[Категорија:Украински музичари]] [[Категорија:Американски музичари]] 3c5ik9yu8ysg2cy3q8z7kcjhd3ddnmb 0 1317870 5590618 5154240 2026-07-11T21:01:17Z Bjankuloski06 332 /* Градините и подземјето */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590618 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Castello di Vezio dall'alto.jpg|мини|273x273пкс|Замокот Вецио]] [[Податотека:Little_tower_castle_Vezio.JPG|мини|Мала кула на страната на замокот гледана од главната кула|272x272пкс]] '''Замокот Вецио''' се наоѓа на подножјето на планината Фоп<ref name=":1">{{Харвардски навод|Contino|Castello di Varenna|Perogalli}}.</ref> на дното од пределот Вал д'Есино и гледа кон градот [[Варена]]. Локацијата на замокот се наоѓа речиси целосно на територијата на градот Варена, а сосема мал дел припаѓа на територијата на Перледо. Селото пак Вецио кое е во непосредна близина на замокот му припаѓа на областа на градот Перледо кој пак припаѓа на провинцијата Леко. == Историја == Овој замок води потекло некаде од [[11 век]]. Низ текот на вековите овој замок бил неколку пати реновиран. Во [[1891|1891 година]] биле откриени некои гробници кои водат потекло дури од железното време,'''''<ref name=":0">{{Харвардски навод|Belloni et al.|p.77}}.</ref>''''' а во [[1956|1956 година]] биле пронајдени некои предмети од железниот период како мечеви, шлемови и стрели со специфичен триаголен врв. При истражувањата бил пронајден и шлем наречен гладиус кој водел потекло од доцниот римски период. Овој шлем бил изнесен и достапен за разледување на крајот на деветнаесеттиот век. Подоцна истиот бил загубен.'''''<ref name=":0" />''''' Кулата, која била изградена и водела потекло од периодот на општинската организација'''''<ref name=":0"/>''''', го формирала јадрото на целото село кое било утврдување во кое жителите на Варена и бегалците од островот Комачина се засолниле за време на нападите што ги започнале жителите на градот [[Комо]]. По овој настан се случило целосното уништување на именуваниот остров.'''''<ref name=":0" />''''' Тврдината заедно со замокот ја следел судбината на населбата Варена, на која ѝ се придружувале и некои ѕидини кои се спуштале сѐ до површината на езерото. Овие ѕидови имале функција да го штитат селото од нападите. Замокот и тврдината подоцна заедно со населбата Варена станале епископски имот. Во наредниот период тврдината станала сопственост на семејството Латуада кое потекнувало од местото Лиерна. Сопственоста останала на подолг временски период. За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], веднаш под тврдината бил поставен еден столб кој бил поврзан со утврдувањата на делот на Северната граница.'''''<ref name=":0"/>''''' Во еден период овој замок бил во сопственост на семејството Сфондрати,<ref name=":1"/> а денес тој му припаѓа на семејството Грепи. == Опис == === Замокот === Замокот делумно е обновен во средината на дваесеттиот век. Денес тој има караула со квадратна основа, до која може да се стигне преку мал подвижен мост. Караулата може да се посети и тоа сѐ до нејзиниот врв. Таа е опкружена со еден четириаголен ѕид со непотполна аголна купола. Главната кула има квадратна кренелна форма идентична на онаа на замокот Клај во реонот на [[Аостинска Долина|долината Аоста]]. === Градините и подземјето === Ако поминете покрај приемниот дел, и одите по должината на улицата покриена со крупен песок што се наоѓа на северната страна на замокот, ќе стигнете до портата, од која се отвора целиот видик по широчина на езерото Комо. На северната страна од замокот постои континенталната, но и алпска вегетација, која се одликува со насади од костени, лешници, борови и ариши. Потоа има еден простор кој е изложен во правец кон езерото и таму има богатство од медитеранска флора карактеристична за поумерена и поблага клима. Во тој дел има насади од маслинови дрвја, агава, рузмарин и доста сукуленти. Оваа медитеранска особеност се должи на ублажувачкото дејство кое го има езерото Комо врз климата, што овозможува раст на растителни видови карактеристични за пониските географски широчини. Всушност топлата и блага клима овозможува да се најдете сред голем насад од маслинка. Овој насад од маслинки веројатно е најсеверниот појас од ова растение на светот. Тука се произведува едно од најпознатите и најскапоцени екстра девствено маслиново масло со супериорен квалитет и категорија. Од неодамна ова маслиново масло ја добило заштитената ознака на потекло познато како „Лаго Ломбарди Ларио“. Лево, по нагорните скалила кои се опкружени со цветни леи од ароматични растенија може да се стигне до маслиновата градина каде што обично се чуваат птици грабливки. Оттаму, преку дрвената врата, може да се влезе во ѕидовите што ја опкружуваат кулата каде има постојана изложба на лариосаурусот (вид на воден влекач). Тука може исто така да се сретнат и други различни примероци на птици кои се пронајдени во околината на местата Перледо, Варезе, но и од останатиот дел од светот. Лариосаурусот бил рептил со средна големина (околу 1 метар во должина) кој припаѓал на Сауроптеригите, инаку одамна изумрена група на водни влекачи. Тоа било животно со релативно издолжен врат и череп, кое живеело во соленкаста водена лагуна или крајбрежни морски средини. Се хранело со риби кои ги лови со помош на долгите, тенки и конусни заби и кои подоцна може цели да ги проголта. Повеќето од пронајдените примероци потекнуваат од периодот на средниот тријас, а се пронајдени во околината на Перледо (оддалечено неколку стотина метри од замокот Вецио) и Монте Сан Џорџо. Овој вид на рептил неодамна бил откриен и во Кина. Лариосаурусот бил еден од првите фосилни рептили од периодот на средниот тријас пронајдени во регинот на северна Италија. Во градините на замокот постојат подземни ходници кои се и делумно посетени. Тие простори служат како помошни стратегиски ходници на италијанскиот одбранбен систем на северната граница кон државата Швајцарија. Овој комплекс на подземни елементи е познат како „Линијата Кадорна“. Намената и била да ја опфати долината која од местото Порлеца се спушта до областа на Менаџо, за одбрана во случај на можен обид за германска инвазија преку неутрална швајцарска територија. Во тој подземен предел постојат хаубици со калибар од 75 мм. === Соколарство === [[Податотека:Hawks_outdoor_caslte_Vezio.JPG|мини|Некои соколи се одгледувале во замокот]] Веќе неколку години, замокот Вецио претставува домаќин на центар за обука и третман на птици грабливки. Овој центар ѝ овозможува на јавноста да ја запознае, согледа и проучи античката уметност на познатото [[соколарство]]. Фазите на обука вообичаено се одржуваат 5/6 пати неделно, и секогаш ако дозволуваат временските услови, во градината на замокот посетителите имаат можност да извршат фотографирање. Посетителите исто така можат одблизу да ги видат различните примероци од птиците и да се забавуваат. Соколарот со неговите објаснувања ја објаснува историјата на соколарството, неговата модерна употреба, биолошките одлики и целовкупната обука на птиците грабливки. Птиците грабливки за време додека е планиран нивниот лет, а доколку времето тоа го дозволува, во градината на замокот го демонстрираат летот. Потоа тие се враќаат во нивните ноќни живеалишта. Показните вежби на летовите на птиците се одржуваат, секогаш кога дозволуваат временските услови, но и здравствената состојба на птиците грабливки. Терминот за демонстрација на птиците може да биде променлив и истото може да варира. Информацијата за точниот термин може да се најдете на веб-страницата на замокот или во делот на ресторанот. По претходните резервации, се организираат едукативни презентации но и работилници поврзани за тематиката на соколарството. Сите животни кои се присутни во центарот се родени и израснати во самиот центар, затоа и не би можеле да преживеат во дивината. Тука во центарот животните ги имаат гарантирано најдобрите можни услови за одржаување на психофизичка форма. === Погледот од замокот (тврдината) === Од врвот на главната кула и од делот на градината може да се ужива во широк поглед кон [[Комо (езеро)|езерото Комо]]. Погледот особено восхитува за време на ведрите денови. Со оглед на тоа што замокот е надвиснат над местото Варена, тој овозможува да се види езерото Комо во сиот негов сјај, исечено од страна на полуостровот Белаџо на таканаречени две гранки. Од левата страна се наоѓа гранката Леко, а гранката Комо е некаде на предната страна. Полуостровот што може да се види во далечината не е островот Комачина, туку полуостровот нарекуван Осучио. Тој на врвот го има Балбијанело, а непосредно од десно се наоѓа Вилата Карлота. Движејќи се по брегот се стигнува до местата Каденабија и Менаџо. == Галерија со слики == <gallery> Податотека:View from main tower castle Vezio.JPG|Поглед од главната кула Податотека:Como lake into wall castle Vezio.JPG|Поглед кон езерото од прозорец на главната кула Податотека:Castello di Vezio.jpg|Поглед од местото Ил Ристоро кон замокот Податотека:Vezio zamek.jpg|Поглед од патеката што води кон местото [[Варена]] </gallery> == Наводи == <references /> == Библиографија == * {{Наведена книга|title=Castelli in Lombardia|publisher=Editrice E.P.I.|location=Como}} * {{Наведена книга|title=Castelli basiliche e ville - Tesori architettonici lariani nel tempo|publisher=La Provincia S.p.A. Editoriale|location=Como - Lecco|page=77}} == Поврзано == * [[Варена]] * [[Соколарство]] == Други проекти == {{Братскиврски}} * [[File:Commons-logo.svg|врска=https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it|24x24пкс|Collabora a Wikimedia Commons]] <span class="plainlinks">[https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it Wikimedia Commons]</span> contiene immagini o altri file su '''<span class="plainlinks">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vezio_castle?uselang=it Castello di Vezio]</span>''' [[Категорија:Замоци во Италија]] 2upn3py5sqzolp9p4c4rf1dxmzkrbzr 0 1318381 5590619 5333970 2026-07-11T21:01:19Z Bjankuloski06 332 /* Затворениците од замокот Сан Анџело */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590619 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда}} '''Замокот Сан Анџело''' (или поинаку наречен Големиот Адријан или пак замокот Кресенциј) е изграден во периодот од X-XII век. Ова здание исто така е познато и како '''мавзолеј на Адријан''' и претставува споменик на културата кој се наоѓа во [[Рим]], на десниот брег на реката [[Тибар]], веднаш спроти мостот Елиус (сегашното име на мостот е мост Сан Анџело). Местото е всушност на многу кратко растојание од [[Ватикан]], помеѓу областите наречени Борго и Прати. Замокот е поврзан со државата [[Ватикан]] преку утврдениот коридор на „пасетото“ (градината). Замокот бил комплетно модифициран и реконструиран неколку пати во периодот на [[Среден век|средниот]] век и [[ренесанса]]та. Ова здание во декември [[2014]] година станува имот на [[Италија|италијанската држава]], односно преминува во сопственост на Министерството за културно наследство и дејности кое управува преку Музејскиот комплекс именуван како Лацио. Од декември [[2019|2019 година]] замокот е управуван преку институцијата Дирекција на државните музеи за градот Рим. == Историја == [[Податотека:Maquette_du_Mausolée_dHadrien_(musée_de_la_civilisation_romaine,_Rome)_(5911811430).jpg|мини| [[Моделарство|Макета]] на мавзолејот на Адријан.]] === Римско потекло === Целата сторија поврзана со овој замок започнува во [[130|135 н.е.]] кога императорот [[Адријан]] побарал од архитектот Деметриано да изгради погребен мавзолеј за него и неговото семејство, инспириран од моделот на мавзолејот на Август. Новиот мавзолеј требало да биде со поголеми димензии. Работите околу изградбата на објектот траеле неколку години и конечно бил завршен од страна на [[Антонин Пиј]] во [[139|139 година]]. Изграден е пред Кампот Марцио, кон кој има специјално изграден мост наречен Мостот Елио. Самиот мавзолеј бил конструиран врз кубна основа, покриена со луни од мермер, еден украсен [[фриз]] со животински глави од вол (''Букрани'') и дополнителни аголни пиластри. На делот на фризот свртен кон реката постоеле испишани имињата на императорите кои биле погребани во внатрешноста. Од таа страна се наоѓал влезниот [[Лак (архитектура)|лак]] посветен на Адријан. Делот на ''дромосот'' (или пристапниот премин) бил целосно обложен со материјал наречен антико џиало мермер (антички жолт мермер). Над квадратната основа бил поставен барабан изработен од таканаречен пеперино и цементни опуси (''opus caementicium'') покриени со травертин и флетирани пиластри. Над него постоел земјен дел опкружен со дрвени елементи на кои биле поставени мермерни статуи. Тие статуи го краселе обиколниот периметар на споменикот, а се зачувани како фрагменти, пронајдени токму на тоа место. Најзачуваната пронајдена статуа била таа на познатата Барберини Фауно. Тумулот бил надграден со џиновска [[Бронза|бронзена]] квадрига, која се прикажувала во управувачка позиција од страна на императорот Адријан. Тој елемент е претставен и прикажан во вид на сонце поставено врз висока основа или на некаков кружен постамент во вид на толос. Околу мавзолејот се наоѓал ѕид со бронзена порта, која била украсена со позлатени бронзени пауни. Два од тие пауни денес се чуваат во [[Ватикан]]. [[File:Castelsantangelo38.jpg|лево|мини| Воздушна фотографија на замокот Сан Анџело од 1938 година]] Внатре во замокот постоеле таканаречени вдлабнатини во вид на бунари кои служеле за довод на светлина со која се осветлувала спиралната рампа, тула, која пак била покриена со [[мермер]]. Преку дело кое претставувало бавно искачување, тој простор го поврзувал влезот или ''дромосот'' со просторот на погребната ќелија, сместена во централниот дел наречен тумул. Тумулот бил со квадратна форма и бил целосно покриен со полихроматски мермер. Овој дел бил надграден со две други простории, кои можеби исто така биле користени како погребни ќелии. Во внатрешноста на мавзолејот биле сместени посмртните останки на императорот Адријан и неговата сопруга Вибија Сабина, потоа посмртните останки на императорот [[Антонин Пиј]] со неговата сопруга Фаустина Мајор и со нивните деца Луциј Алиј Цезар, Комодус, како и императорот Маркус Аврелиј со неговите тројца синови, императорот Септимиј Северус, неговата сопруга Јулија Домна и нивните синови. Во овој мавзолеј биле погребани и императорите Гета и Каракала. Мавзолејот делумно ја изгубил својата функција во моментот кога бил поврзан со Аурелијските ѕидини, станувајќи дел од одбранбениот систем на градот [[Рим]]. [[Податотека:Rome, Ponte Vittorio Emanuele II and Castel Sant'Angelo.jpg|мини|Замокот Сан Анџело и мостот Виторио Емануеле II]] === Од средниот век па сѐ до деветнаесеттиот век === Во [[403|403 година]] императорот на западното римско царство, [[Хонориј]], кон делот на замокот ја вклучил градбата на таканаречените Аурелијските ѕидини. Од тој момент мавзолејот ја изгубила првобитната функција како гробница и полека се претворила во дел од тврдина, или бедем покрај реката Тибар кој служел како одбранбена линија на градот Рим.<ref name="castelsantangelo.com">{{Наведени вести|url=http://www.castelsantangelo.com/castello.asp|title=Castel Sant'Angelo|access-date=2023-03-23|archive-date=2013-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923050628/http://www.castelsantangelo.com/castello.asp|url-status=dead}}</ref> Од тој период мавзолејот за прв пат започнува да се нарекува со името ''кастелум'' (замок). Овој замок или подобро речено тврдина успеал да ја одбрани областа на Ватикан од ограбувачките походи на Визиготите кои во [[410]] година бил предводени од нивниот водач Аларик. Исто така оваа тврдина успешно се одбранила и од нападот на [[вандали]]те предводени од Генсерик во [[455]] година. За да се одбранат, Римјаните од овие разбојнички походи употребиле фрлајќи сè што имале при рака, дури и статуите: како што била статуата на таканаречениот Барберини Фауно. Оваа статуа подоцна била пронајдена во рововите во близина на тврдината.<ref name="Rendina84">Claudio Rendina, ''La grande guida dei monumenti di Roma'', Roma, Newton & Compton Editori, 2002, p. 184</ref> Во почетокот на шестиот век, овој замок бил користен како државен затвор од страна на владетелот Теодорико.<ref>Tina Squadrilli,''Vicende e monumenti di Roma'', [[Staderini Editore]], 1961, Roma, pag. 248</ref> Според традиционалните записи, замокот го добил денешното име некаде во [[590|590 година]]. Бидејќи во тој период градот Рим бил погоден од тешка чума, [[Папа Григориј I|папата Григориј I]] решил да организира свечена покајничка поворка. Додека понтифот (папата), ја предводел поворката, преку мостот Понте Елио, оддеднаш го здогледал [[Архангел Михаил|архангелот Михаил]] кој стоел на врвот на Кртот Адријана, со обвиен меч. Тој призор бил протолкуван како небесен знак кој го најавува блискиот крај на епидемијата, која всушност се случила. Од тој момент, Кртот Адријана бил познат само и единствено како ''замокот Сант Анџело.'' На самата височинка била подигната црква посветена на „Сан Анџело возвишен до небото“.<ref>Cfr. [[Liutprando di Cremona]], ''[[Antapodosis]]'', III 45.</ref> Во [[13 век|XIII век]] била подигната статуа која го прикажувала ангелот во чинот која врши обвивка со мечот.<ref>Willy Pocino, ''Le curiosità di Roma'', Roma, Tradizioni italiane Newton, 2009, pp. 91-92</ref> Денес во музејот наречен Капитолин е зачуван кружен камен на кој има стапалки кои според верувањето биле оние кои ги оставил Архангелот во моментот кога застанал за да го објави крајот на чумата.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.activitaly.it/monument/sangelo.htm|title=Castel Sant'Angelo|access-date=2023-03-23|archive-date=2018-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614164416/http://www.activitaly.it/monument/sangelo.htm|url-status=dead}}</ref> Поседувањето на тврдината била предмет на отворено несогласување помеѓу бројни благородни римски семејства од периодот на првата половина на [[10 век]]. Оваа локација станала упориште на сенаторот Теофилато и неговото семејство. Подоцна, неговата ќерка Марозија и неговиот внук Алберико, го користеле замокот како затвор. Оваа намена, замокот ја зачувал до [[1901]] година.<ref name="Rendina84"/> Во [[932]] година, Марозија, инаку поранешна љубовница на [[Папа Сергиј III|папата Сергиј III]] и сопруга на Алберико I Маркизот од Сполето, а потоа и сопруга на Гвидо од Тоскана, можеби поради причината за да биде малку и „духовита“<ref name="Pocino94">Willy Pocino, op. cit., p. 94</ref> својот трет брак со Уго од Прованса сакала да го прослави токму во просторијата наменета за императори на замокот Сант Анџело. Но, целата таа замисла не и донела многу среќа, бидејќи за време на свадбениот ручек за третиот брак, Алберико II, синот на првиот сопруг маркизот Алберико, ненадејно се појавил во замокот Сант Анџело. Со неговото појавување во замокот тој го принудил Уго да се повлече и да побегне и со тоа Алберико II ја презел власта. Марозија поради нејзините постапки и духовитост мрачно ги завршила своите последни денови од животот во една ќелиите во замокот Сант Анџело.<ref name="Pocino94" /> Во втората половина на [[10 век]], замокот преминал во рацете на Крешензите и кај нив останал цел еден век. Крешензите како династија го зајакнале замокот до тој степен што на зградата и го дале името: ''Тврдината Крешензи'' на Замокот Сан Анџело. Ова име на замокот бил идентификуван долго време, дури и по преносот на сопственоста врз династијата Пирлеони, а подоцна и династијата Oрсини. На семејството Орсини замокот му бил продаден од страна на папата Никола III. Ова семејство го задржало замокот до [[1365]] година. По таа година објектот бил предаден во владение на црквата.<ref>Claudio Rendina, op. cit., p. 185; Pio Pagliucchi, ''I Castellani del Castel S. Angelo di Roma. Con documenti inediti relativi alla storia della Mole Adriana tolti dall’Archivio Segreto e da altri archivi'', I, Roma, 1906, pp. 3-27</ref> Папата [[Папа Никола III|Никола III]], имајќи ја предвид репутацијата на замокот како добро утврдување и непробојност и неговата близина до [[Базилика Свети Петар|базиликата Свети Петар]] и палатата Ватикан, одлучил во него делумно да ја префрли апостолската столица. Префрлувањето е сторено поради фактот дека [[Латерански дворец|Латеранскиот дворец]] не бил проценет како доволно безбеден.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.castelsantangelo.com/medio_1.asp|title=Castel Sant'Angelo|access-date=2023-03-23|archive-date=2009-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090820212029/http://www.castelsantangelo.com/medio_1.asp|url-status=dead}}</ref> За да ја зголеми и обезбеди безбедноста на палатата во Ватикан, тој го изградил познатиот мал премин, кој ја сочинувал заштитената патека од папатата на базиликата Свети Петар до објектот на тврдината.<ref name="castelsantangelo.com"/> Во [[1367]] година клучевите од замокот од страна на црквата му биле предадени на [[Папа Урбан V|папата Урбан V]], за да можело да се побара неговото враќање во Рим од [[Авињонско папство|егзил во Авињон]]. Од тој момент па натаму, замокот Сан Анџело нераскинливо ја поврзал својата судбина со судбините на папите. Тоа било најмногу поради фактот за неговата цврста и утврдена структура. Подоцна овој објект папите ќе го користат како засолниште за време на зголемена опасност. Просториите биле и место посветено за сместување на Архивите и Ризницата на Ватикан, како и дополнителен простор за сместување на судот и на затворот.<ref name="castelsantangelo.com"/> [[Податотека:The_Castel_Sant'Angelo_from_the_South.jpg|лево|мини| Поглед на областа на замокот Сан Анџело, фотографија од крајот на [[17 век]]]] Во [[1379]] година замокот бил речиси срамнет со земја од разбеснетото население кое било огорчено на францускиот гарнизон, кој бил поставен да го обезбедува замокот од страна на [[Папа Урбан V|Урбан V.]] Реконструкцијата на замокот била започната во [[1395]] година од страна на [[Папа Бонифациј IX|папата Бонифациј IX]], кој му наредил на воениот архитект [[Николо Ламберти]] да изврши серија интервенции, за да се изврши зајакнување на одбранбената структура. Влезот во замокот бил возможен само преку една пристапна рампа и преку подвижниот мост. Капелата посветена на Архангел Михаил повторно била изградена на врвот на објектот.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.castelsantangelo.com/medio_2.asp|title=Castel Sant'Angelo|access-date=2023-03-23|archive-date=2009-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20090822010450/http://www.castelsantangelo.com/medio_2.asp|url-status=dead}}</ref> Во наредните четири векови интервенциите и трансформациите следувале една по друга: Папата [[Папа Никола V|Николо V]] (1447-1455) го надградил замокот со една папска резиденција - првата резиденција во внатрешноста на ззамокот. Под наредба на истиот папа биле изградени три бастиони на аглите од надворешниот четириаголен дел. Тој предвидел и реконструкција на мостот Сан Анџело, по повод на некои јубилејни настани. Папата [[Папа Александар VI|Александар VI]] (Борџија) му наредил на архитектот [[Антонио да Сангало Постариот]] да изгради дополнителни фортификациски елементи, по што објектот добил карактер на вистинско воено упориште според најсовремените техники и стандарди наречени „модерно утврдување“. На замокот биле подигнати неколку [[бастион]]и кои имаат петаголна форма. Овие делови биле посветени на евангелистичките светци, кои ги изградил претходните структури под директна контрола на папата Никола V. За да обезбеди поголема контрола врз пристапните патеки до замокот, папата Александар VI, подоцна подигнал дополнителна цилиндрична кула на местото на преминот од мостот кон ѕидовите. На тоа место постои ров исполнет од водите на реката Тибар. Реконструкциските зафати нарачани од папата Александар VI не биле насочени само кон зајакнување на одбранбената структура на објектот, туку направил и нов дел за престој. Новите простории со фрески ги украсил [[Пинтурикио]]. Биле додадени и неколку градини со фонтани. За време на неговиот понтификат, папата Алесандар го трансформирал замокот, каде што сакал често да престојува. Во раскошната палата тој организирал банкети, забави и театарски претстави. Записите од тоа време ја опишувале резиденцијата како доста луксузна и раскошна. Денес раскошноста на резиденцијата не постои, бидејќи во [[1628]] година целиот тој дел бил урнат од страна на папата Урбан VIII, за да се ослободи простор за изградба на нови утврдувања.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.castelsantangelo.com/medio_3.asp|title=Castel Sant'Angelo|access-date=2023-03-23|archive-date=2008-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080724214200/http://www.castelsantangelo.com/medio_3.asp|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Roma_-_Catel_Sant'Angelo.JPG|мини|Поглед на замокот од правец на мостот Виторио Емануеле II]] Утврдувачките реконструкции на папата Александар VI му помогнале на [[Папа Климент VII|папата Климент VII]], 32 години подоцна, да се спротивстави на опсадата на трупите на владетелот [[Карло V (Свето Римско Царство)|Карло V]], познатиот како Ланзиченечи, кој на 6 мај [[1527|1527 година]] го започнал седуммесечното уништување и ограбувањето на Рим. Во [[1525]] година папата Климент VII изградил една просторија, како што тогаш се нарекувала приватна мала бања, украсена со фреска со профани орнаменти (делфини, школки, нимфи, купиди, митолошки ликови). Таа просторија постои и денес и може да се посети од страна на надворешни посетители. Во собата имало када, во која се влевала вода од статуа изработена од бронза на голата Венера, која во наредниот период била изгубена.<ref name="Pocino94"/> Во периодот на ограбувањето на Рим, на папите им била прикажана и овозможена добрата одбранбена функција. Подоцна се преземале големи грандиозни адаптациски активности. Замокот се претворил во вистинска папска резиденција. Во [[1542|1542 година]] папата [[Папа Павле III|Павле III]] го реструктуирал замокот со помош на архитектите [[Рафаело Синибалди да Монтелупо]] и [[Антонио да Сангало Помладиот]]. Истите тие архитекти во [[1520|1520 година]], биле главни архитекти и на објектот на [[Апостол Петар|Свети Петар]] во Ватикан. Декорацијата на внатрешните простории им била доверена на Перино дел Вага и Луцио Лузи од Тоди, со одредена соработка и на Ливио Агрести да Форли. Големиот петагонален ѕид на бастионот кој го опкружува објектот, бил граден во неколку временски периоди на утврдувања. Тој бил започнат под директна наредба на [[Папа Павле IV|папата Павле IV]] ([[1555|1555-1559]]), а завршен од страна на неговите наследници и од страна на архитектот Франческо Лапарели. Во [[1630]] година папата Урбан VIII ги уништил сите одбранбени утврдувања од предната страна, вклучувајќи ја и кулата наречена Борџија, која се наоѓала помеѓу мостот и замокот. Главната порта тој ја префрлил на десната страна. Овој папа ќе се запомни и по тоа што изградил еден голем преден таканаречен покривен или завесен ѕид.<ref name="Rendina88">Claudio Rendina, op. cit., p. 188</ref> Помеѓу 1667 и 1669 година, од страна на папата Климент IX имало подигнато десет мермерни ангели кои биле поставени на мостот Елио, и оттогаш овој мост го носи името Сан Анџело.<ref name="Rendina88"/> Во 19 век замокот се користел исклучиво како затвор за политички неистомисленици. Затворот бил наречен со името силниот ''Сан Анџело'' (се мисли на моќен затвор или добро утврден).<ref>Claudio Rendina, op. cit., pp. 188-189</ref> === Периодот од обединувањето на Италија до денес === [[File:Castel-s-angelo-1934.jpg|лево|мини| 1933 година. Кога се работело на реставрација на рововите и бедемите.]] По обединувањето на Италија замокот првично се користел како касарна, а подоцна бил користен и како музеј. За таа цел тој бил подложен на реставраторски работи од страна на инженерите на Кралската армија. Овие зафати биле спроведени под раководство на полковникот Лујџи Дуранд де ла Пене, со помош на неговиот соработник капетанот Маријано Боргати. Полковникот бил првиот кој го замислил проектот за реставрација на замокот. Резултатите од реставраторските работи многумина ги оцениле како прилично сомнителни,<ref name="Rendina89">Claudio Rendina, cit., p.189</ref> бидејќи довеле до откажување од речиси двеилјадигодишниот изглед на замокот. Објектот бил наменет за сместување на новоформираниот Музеј на воено инженерство,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.castelsantangelo.com/storia_m.asp|title=Castel Sant'Angelo<!-- Titolo generato automaticamente -->|accessdate=2023-03-23|archive-date=2015-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150511111242/http://www.castelsantangelo.com/storia_m.asp|url-status=dead}}</ref> кој бил отворен на 13 февруари [[1906]] година. Прв директор бил Боргати. Во [[1911]] година музејот бил преместен во соседниот објект наречен „мала касарна“ изграден во времето на папата [[Папа Урбан VIII|Урбан VIII]]. Некаде во [[1939]] година дефинитивно музејот на военото инженерство бил преместен на друга локација. Со реставрацијата од 1933-1934 година се обновиле рововите и бедемите и дополнително бил уреден просторот помеѓу квадратниот ѕид и пентагоналната структура. Тогаш била подигната градина,<ref name="Rendina89"/> истовремено елиминирајќи ги малите бараки од времето Урбан VIII. Националниот музеј или Замокот Сан Анџело во [[2016|2016 година]] го посетиле 1 234 443 посетители,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.beniculturali.it/mibac/export/MiBAC/sito-MiBAC/Contenuti/MibacUnif/Comunicati/visualizza_asset.html_892096923.html|title=Copia archiviata}}</ref> што го прави 5-ти најпосетуван италијански музеј по број на посетители. === Затворениците од замокот Сан Анџело === [[Податотека:Fotografi_av_Roma._Castello_di_S._Angelo_-_Hallwylska_museet_-_104731.tif|мини|Замокот и мостот Сан Анџело пред реставрацијата во 1901 година. Таму се наоѓа часовникот, портата оддалечена од центарот на мостот, зградите на касарните зад ѕидот и невидливите бедеми.]] Внатре во замокот Сан Анџело постеле поголем број на простории наменети за затворски ќелии, кои може да се посетат и разледаат и денес. Најозлогласената ќелија била онаа наречена Самало или Сан Мароко, во пределот на позадинскиот дел од бастионот наречен Сан Марко. Осудениот затвореник кога бил носен на отслужување на казната бил спуштан во просторијата вертикално одозгора и тој едвај имал простор да се смести до половината од телото, но во наведната, односно свиткана положба. Затвореникот не бил во можност ниту да стои, ниту да легне. Во старото античко време, токму таа ќелија била една од четирите отвори кои овозможувале да навлезе свеж воздух на централната сала на мавзолејот на Адријан. Во таа просторија биле сместени царските урни и од каде можеле да се погледаат скалите. Во средниот век тој простор бил претворен во зандана (ќелија) и внатре бил нацртан цртеж на мрачниот „Сан Мароко“, а потоа претворен во „Самало“. На долниот кат од полукружната зграда во делот Кортил дел Поцо, изграден од страна на папата [[Папа Александар VI|Александар VI]], постоеле ќелии резервирани за некои важни личности.<ref name="Rendina92">Claudio Rendina, op. cit., p. 192</ref> Во просториите на замокот во затворскиот дел помеѓу [[1538]] и [[1539]] година престојувал [[Бенвенуто Челини]]. Неговото бегство било изведено за време на една забава во замокот. Уметникот успеал да побегне спуштајќи се од врвот на ѕидот, со јаже направено од креветските прекривки. Тоа се случило во есенскиот период. Бегајќи ја скршил ногата, но сепак успеал да стигне до куќата на кардиналот Корнаро, инаку негов добар пријател. Повторно бил уапсен и вратен во замокот Сан Анџело и повторено затворен во специјалната „зандана“,<ref name="Rendina92" /> која претставувала ќелија, најотпорна на бегство. Така изгледале историските затворски простории во замокот Сан Анџело. Затвореникот Челини останал затворен во познатата просторија на „проповедникот на Фојано“. Проповедникот Фојано додека престојувал во ќелијата бил доста изгладнет. Таму останал околу една година, а потоа бил помилуван од страна на папата со посредство на кардиналот Иполито II д'Есте и секако директно од кралот на Франција, кој бил негов голем обожавател. Неговата ќелија била позната и по тоа што тој на ѕидот цртал со рудиментиран јаглен, според она што е раскажано во дневникот ''Живот'' ''(I, 120)'', ''воскреснат Христос.'' Тие цртежи од тоа време може да ги видат денес сите посетители кои го посетуваат замокот. Во реалноста, овие остатоци од јаглен не би биле ништо повеќе од обични случајно појавени знаци ''„создадени од пукнатините на ѕидот што не бил варосан со векови“.''<ref name="Pocino94"/> На таканаречениот Жирето на папата [[Папа Пиј IV|Пиј IV]], кое се наоѓа десно од Логијата на папата [[Папа Павле III|Павле III]], постојат единаесет затворски простории кои се користеле за таканаречени политички затвореници. Тие на почетокот додека се граделе биле наменети за членовите на семејството на [[Папа Григориј XVI|папата Григориј XVI]].<ref name="Rendina92"/> Во стариот горен трем (чардак) од папскиот стан кој припаѓал на папата Павле III се наоѓала таканаречената просторија ''Каљостра,'' затоа што во [[1789|1789 година]] таму бил заробен познатиот авантурист Џузепе Балсамо, познат како грофот Каљостро. Таа просторија претставувал луксузен затворски дел, наменет за важни и угледни затвореници.<ref name="Rendina92"/> Во ќелиите на замокот Сан Анџело биле држени познати затвореници. Помеѓу останатите, таму биле: хуманистите Платина и Помпониј Лето и Беатрис Ченци, кои биле осудени на смрт и покрај нивната многу млада возраст и многу олеснителни околности. Во таа просторија извесно време бил затворен и [[Џордано Бруно]], еден од најголемите италијанските патриоти за време на периодот на Ризоргиментото.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.castelsantangelo.com/sl_4.asp|title=Castel Sant'Angelo|access-date=2023-03-23|archive-date=2014-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221194138/http://www.castelsantangelo.com/sl_4.asp|url-status=dead}}</ref> За разлика од Бенвенуто Челини, многу славни затвореници на замокот Сан Анџело не успеале да преживеат и ги загубиле животите. Многу од жртвите во затворот биле поради несогласување со семејството на [[Борџија|Борџиите]]. Меѓу нив бил кардиналот Џовани Батиста Орсини. Тој бил затворен во замокот Сан Анџело под обвинение дека се обидел да го отруе папата Александар VI. Со оглед на сериозноста на обвинението, мајката и љубовникот на кардиналот, плашејќи се за судбината на нивниот син и пријател, му се претставиле на понтифот (папата) со понуда да му подарат еден редок и исклучително скапоцен бисер во замена за слободата на кардиналот. Инаку главната слабост на семејството на Борџиите биле томку бисерите (се чини дека само [[Лукреција Борџија|Лукреција]] поседувала повеќе од три илјади бисери). Папата го прифатил предлогот, го земал бисерот и, „држејќи“ си го дадениот збор му вратил на кардиналот наместо со слобода, со: смрт.<ref>Willy Pocino, op. cit., p. 93-94</ref> Судењата на затворениците пред да ги префрлат во занданите се вршеле во ''Салата на правдата.'' Ако пресудената казна била смртна, погубувањето начелно се извршувало надвор од замокот, некаде на малиот плоштад, од другата страна на мостот Сан Анџело. Понекогаш имало бројни егзикутирања и во самиот затвор. Во просторот на дворот пред ''капелата на осудените'' или кај просторот на ''Распетието'', смртните казни во 19 век се извршувале најчесто со стрелање. При секое извршување на смртна казна, на терасата во подножјето на статуата на Ангелот секогаш се активирало со биење на ''Ѕвоното на милосрдието.''<ref name="Rendina92"/> Затворите и амбиентот се опишани во третиот чин на претставата и трагедијата ''[[Тоска (опера)|Тоска]]'' од [[Џакомо Пучини]]. Имено, донесен е во Рим, некаде во 1800 година: сликарот Каварадоси, кој бил осуден на смртна казна, завршувајќи во затворот на замокот Сан Анџело за таму да ја исчекува казната; во дворот на замокот била застрелана Тоска, љубовницата на Кавардоси. Тој паднат во очај и си го одземал животот скокајќи од високите градби на замокот.<ref name="Rendina92"/> == Историја на името == [[Податотека:Engelsburg_und_Engelsbrücke_abends.jpg|лево|мини| Мостот ''и замокот Сан Анџело видик во вечерните часови.'']] [[Податотека:Angel_da_Montelupo_SantAngelo.jpg|десно|мини| ''Ангелот'' изработен од Рафаело да Монтелупо.]] Во [[403|403 година]], императорот [[Хонориј]] го вклучил замокот во градските ѕидини на Рим, преобразувајќи го во еден вид на тврдина која ќе послужи за одбранбени активности на градот: Во тој период овој објект е познат под името ''кастелум''.<ref name="Rendina84"/> Во [[590|590 година]] се појавува и името з''амокот на Светите Ангели'', во спомен на сеќавањето на [[Архангел Михаил|архангелот Михаил]] кој го обвил мечот врз Кртот Адријана, а целиот призор успеал да го види [[Папа Григориј I|папата Григориј Велики]] за време на свечената покајничка поворка со која сакало да се спречи ширењето на [[Чума (болест)|чумата]] која беснеела во градот Рим. Тоа била визија протолкувана како предзнак за скорешниот крај на чумата, кој и се случил многу брзо потоа.<ref name="Rendina84"/> Во [[974|974 година,]] Крешенцио, од династијата на Алберико, успеал да го зазеде замокот и дополнително да го зајакне, и поради тоа била преименуван во ''замокот Крешенцио''. Ова име останало во важност до втората половина на [[15 век|XV век]]. Од тој период, па сѐ денес, името на овој објект е замокот Сан Анџело. Сѐ до [[11 век|11-тиот век]] името на замокот било ''Адрианум'', или ''Храмот на Адријан, но и замокот на Адријан,'' во спомен на извесен Бенедикт и на неговото потекло кој бил многу почитуван од страна на императорот Адријан. Во тој период во времетраење од[[135]] години тој служел и како царска гробница за императорот, но и за неговите наследници. Сеќавањето на овие имиња било поради одредени забележани моменти во аналите на таканаречениот ''Кртот на Адријан''. Од [[11 век]] има мешање на имињата и тоа Нашиот замок Крецентиј со Замокот на Свети Ангели''.'' Тие две опции биле користени и во папските бикови (записи или документи). Во ''Песните за гестот'' замокот бил нарекуван ''Кулата'' или ''Палатата Кроасан. Оваа'' деноминација веројатно била создадена од недоразбирањето на тогашниот замок Крешенцио, бидејќи, доколку хипотетички се изврши реконструкција на терминот ќе се дојде до името „палатата на полумесечината“. Пред [[1000|1000 година,]] хроничарите замокот го нарекувале ''Куќата на Теодор,'' а исто така и ''куќата на големиот Теодор'', бидејќи Теодор, бил крал на Италија од периодот на [[493]] до [[526|526 година]]. И тој владетел го користел овој објект како затвор. Затворската функција на замокот била одржувана и од страна на папите, но подоцна и од страна на италијанската влада, некаде сѐ до [[1901]] година.<ref name="Rendina84"/> === Ангелите кои се наоѓаат на замокот Сан Анџело === [[Податотека:Castel_Sant'Angelo_-_angel.jpg|лево|мини| ''Ангелот на замокот'' (1753), изработен од Питер Антон Вершафелт.]] За да се одбележи настанот со кој замокот го добил сегашното име, била изработена статуа на [[ангел]] со кој била крунисана и украсена градбата на замокот. На почетокот статуата била изработена од дрво која многу брзо била оштетена од временските услови. Идентична копија од ангелот била изработена од мермер. И оваа втора мермерна верзија била скоро целосно уништена за време на опсадата во [[1379]] година. Во [[1453]] година бил изработен нов мермерен ангел, овојпат со додадени бронзени крилја. Овој ангел со бронзени крилја бил уништен во [[1497]] година од гром и бил разнесен низ во замокот. Подоцна се пристапило кон изработка на нова статуа од [[бронза]] со позлатени елементи. Во [[1527]] година и овој ангел бил уништен, овојпат со топење, за да може од него да се изработат [[топ]]ови. Некаде во [[16 век]] се изработила нова статуа на ангел од мермер со бронзени крилја. Ова дело било на Рафаело од Монтелупо. Во [[1753|1753 година]], пристигнал конечно сегашниот бронзен ангел изработен од Питер Антон фон Вершафелт. Оваа верзија на ангел била подложна на извесна реставрација, помеѓу [[1983]] и [[1986|1986 година]].<ref>Claudio Rendina, op. cit.</ref> == Музејот: нивоа и маршрути при посета == {{Инфокутија Музеј|logo=Museo di Castel Sant'Angelo (Rome) - sign.jpg}} [[Податотека:Castel_Sant'Angelo_2018.jpg|лево|мини| Внатрешноста на замокот]] Модификацираните измени направени на објектот на замокот со текот на времето биле врз основа на различните намени за кои бил користен. Низ вековите па сѐ до денес биле дефинирани три архитектонски типологии обединети во еден ист споменик. Сите тие типологии можат да се воочат во 7 различни нивоа. * Мавзолејот се развивал на нивоата 1, 2 и 3. Веднаш по тие нивоа се пристапува до споменикот, преку делот наречен ''Дромос'', потоа атриумот и хеликоидната рампа. Оваа патека води кон салата на урната. Рутата била поставена на највисоко можно ниво ако се следи историската верност. На нивото 3 од хадрианската структура - под делот што денес е познат како Дворот на Анџело - биле оставени одредени наслаги од жито и некаква течност, веројатно со потекло од средниот век. Под вториот двор - оној кој му припаѓал на папата Александар VI, се создадени таканаречените „историски затвори“. Нив ги прилагодил токму папата Александар VI Борџија. Токму од тие простории успеал да избега на времето [[Бенвенуто Челини]]. * Крепосниот [[замок]], кој постојано бил модифициран особено помеѓу [[4 век|4]] и [[17 век]], е неодамна обновен. Последните реставрации се од периодот на првата половина на [[20 век]]. Било создадено утврдувањето на ниво 2. Оваа структура најдобро може да се набљудува преку висински снимки или фотографии. По патеката (''марсија ронда'') може да се пристапи до просторот помеѓу [[Бастион|бедемите]] именувани по четворицата евангелисти.<ref>Iniziando da quello a sinistra della porta d'ingresso, i bastioni sono dedicati a san Matteo, san Marco, san Luca e san Giovanni. Quelli che prospettano sul [[Tevere]] e verso la città (e dovevano difendere il papa dalle aggressioni interne) sono quindi san Matteo e san Giovanni, mentre quelli che guardavano alla campagna ed erano deputati alla difesa dai nemici esterni (e possibilmente anche a coprire fughe e sortite dal Vaticano) erano quelli di san Marco (punto d'arrivo del [[Passetto di Borgo]]) e di san Luca.</ref> * Папските станови: ** на нивото 4 се наоѓа дворот ''на Ангелот'', дворот и капелата на папата [[Папа Лав X|Лав X]], дворот со бунарот и соседните простории кој ги користел папата [[Папа Александар VI|Александар VI]] и огништето (каминот) на папата [[Папа Климент VII|Климент VII]]; ** на нивото 5 се наоѓаат најраскошните и најдобро зачуваните ренесансни простории, потоа приватните апартмани на папата [[Папа Павле III|Павле III]] Фарнезе, со отворен трем кој има поглед кон север, односно кон улицата Фламинија. Во раскошните соби постојат фрески изработени од Перин дел Вага.<ref>sala Paolina (salone di rappresentanza), sala del Perseo (lo studiolo, comunicante, al piano di sotto, con la stufetta di Clemente VII), sala di Amore e Psiche (camera da letto).</ref> Доминантната позиција на овој простор е чардакот (тераса) кој бил изграден дваесет години претходно, а му припаѓал на [[Папа Јулиј II|Јулиј II]]. Овој таканаречен чардак бил со поглед кон мостот, но и кон градот. Двете патеки кои се наоѓале помеѓу лоѓите-биле покриената на папата [[Папа Пиј IV|Пиј IV]] ,од семејството Медичи, и откриената на папата [[Папа Александар VII|Алесандро VII]] од семејството Чиги. ** на ниво 6, кое исто така било дополнително украсено во реструктуирањето нарачано од папата со потекло од семејството Фарнезе (Павле). На тој потег се наоѓа библиотеката, потоа просторијата наменета за богатството и накитот со своите гардероби и каси (некои делови се сметаат за вистинска погребна комора на императорот Адријан). На ова ниво е делот на Фестони или таканаречен ''Адријано'' дел и конечно просторот на „Каљостра“. Овој простор на почетокот бил користен како чардак или видиковец од страна на папата со потекло од династијата Фарнезе, а подоцна како затвор за некои важни затвореници (името на просторот потекнува токму од затворањето на Каљостро во 1789-91 година). И станот на Кастелан бил изграден на ова ниво некаде во средината на [[18 век|XVIII]] век. Нивото 6 имало и простор каде бил поставен чардакот на Јулиј II. Овој дел бил свртен кон мостот и кон градот. Денес на овој простор се оформени седум простории кои се користат како посебни канцелариски одаи. ** на нивото 7 уште од [[17 век]] постоеле простории наменети за сместување на архивите. Долните простории веќе немале доволен капацитет за таа намена. Таканаречената „округла соба“, или крајниот горен дел од кулата од времето на Адријан, биле во заедништво со просторијата позната како „собата на колоните“, изградена во средината на XVIII век. Од кружната сала се влегува во просторот на ''Ангелската тераса'' од каде може во целост да се види „целиот Рим“. === Уметнички дела === * [[Лоренцо Лото]], го има создадено ''покајникот Сан Џироламо'', околу 1509 година; * [[Карло Кривели]], е автор на ''Благословување на Христос'' и ''Сан Онофрио'', во 1493 година; * [[Амброџио Заватари]] ја создал ''Богородица со детето устоличени со светите Амброџио, Јован Крстител, Петар, Виторе, Бенедето и Игуменот Антонио'' во1459 година. === Посетителите и приходите од влезниците === Во 2016 година, биле евидентирани 1.234.443 посетители на замокот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.beniculturali.it/mibac/multimedia/MiBAC/documents/feed/pdf/Tabella-imported-64702.pdf|title=Dati visitatori dei siti museali italiani statali nel 2016|accessdate=2023-03-23|archive-date=2017-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110014613/http://www.beniculturali.it/mibac/multimedia/MiBAC/documents/feed/pdf/Tabella-imported-64702.pdf|url-status=dead}}.</ref> Подолу се наоѓа севкупен тренд на Музејот на замокот Сан Анџело во последните петнаесет години, врз основа на податоците од статистичкиот завод за италијанското културно наследство:<ref>[http://www.statistica.beniculturali.it/Visitatori_e_introiti_musei.htm Visitatori e introiti di Musei, Monumenti e Aree Archeologiche Statali per anno] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140416040353/http://www.statistica.beniculturali.it/Visitatori_e_introiti_musei.htm |date=2014-04-16 }}.</ref> {| class="wikitable" |Година |Вкупно посетители |Вкупни приходи во евра |Цена за една влезница во евра |- |2014 |1.021.319 |5.147.369,50 |5,04 |- |2013 |918.591 |4.559.306,00 |4,96 |- |2008 |734.583 |2.432.239,50 |3,31 |- |2003 |645.686 |2.306.699,50 |3,57 |- |1998 |493.691 |1.505.161,99 |3,05 |} == Во културата == [[Податотека:Accademia_-_Incontro_dei_pellegrini_con_papa_Ciriaco_-_Vittore_Carpaccio.jpg|десно|мини| Замокот Сан Анџело претставен во ''Средбата на аџиите со папата Киријак'', од ''Приказните за Света Урсула на'' Виторе Карпачо]] * Ѕидовите на замокот се појавуваат во изведбата наречена ''средбата на аџиите со папата Киријак'', еден од вкупно деветте сегменти на ''Приказните за Света Урсула'', од создавателот Виторе Карпачо. * Според моделот на замокот Сан Анџело, од [[15 век]] во опатијата Новачела во [[Јужен Тирол]] била изградена една кружна црква, замислена да изгледа како тврдина. Архитектурата на таа црква имала форма адекватна за одбрана од честите напади на [[Отоманско Царство|Турците]]. Храмот бил посветен на [[Архангел Михаил]]. Добрата утврденост на црквата го заслужила прекарот „Енгелсбург“. * Големиот музички уметник [[Џакомо Пучини]] го поставил последниот чин од делото ''[[Тоска (опера)|Тоска]]'' токму во замокот Сан Анџело. * Неколку внатрешни и надворешни сцени од филмската верзија на ''Тоска'' од 1941 година биле снимени токму во замокот Сан Анџело. * Во месец јули 1954 година, стилистите Винченцо Фердинанди, Сореле Фонтана, Емилио Шуберт, Џованели-Скиара, Елеонора Гарнет, Минголини-Гугенхајм и Кларет Галоти го организирале настанот наречен „Ткајачот од островот“ предводен од „Италијанската куќа Моладата во замокот Сан Анџело.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://patrimonio.archivioluce.com/luce-web/detail/IL5000042574/2/moda-castel-sant-angelo.html?startPage=0|title=Moda a Castel Sant'Angelo|date=30 luglio 1954|publisher=[[Istituto Luce]]}}</ref> Во познатата тврдина била одржана модната ревија, наспроти модните настани кои се одржувале во истиот период во Палатата Пити во [[Фиренца]]. * Во 1954 година, [[Лукино Висконти]] ги снимал последните сцени на филмот ''Сенсо'' во замокот Сан Анџело. Тоа го сторил на оваа локација како замена на снимените материјали од регионот Венето, кои биле забранети и целосно цензурирани. * Во месец септември 1980 година, Италијанската пошта посветила [[поштенска марка]] со вредност од 5 лири токму на замокот Сан Анџело. Таа марка претставувала дел од колекцијата позната како „Замоци на Италија“. * Замокот се прикажува како амбиент и во книгата ''[[Ангели и демони]]'' од познатиот [[Ден Браун]]. * И светот на видео игрите му посветил големо внимание на замокот: Тука се поголем дел игрите наречени ''Assassin's Creed II'' и играта ''Assassin's Creed: Brotherhood'' која речиси целосно е создадена со проекции од Рим. * Со римски дијалектички примеси, објектот се нарекува „Ла Каљостра“, и тоа од времето на затворањето на Каљостро во затворските простории на замокот.. == Наводи == <references /> == Библиографија == * Вили Почино, ''Куриозитетите на Рим'', Рим, Њутн италијански традиции, 2009 година. * Клаудио Рендина, ''Големиот водич за римските споменици'', Рим, Њутн и Комптон уредници, 2002 година. * Џовани Батиста Пиранези, ''Римски антиквитети'' . Фирмин Дидот Фрес, Париз, 1835 година. [https://it.wikisource.org/wiki/Le%20antichità%20Romane%20(Piranesi)/4-IV Т. 4 табела] [https://it.wikisource.org/wiki/Le%20antichità%20Romane%20(Piranesi)/4-IV IV] - [https://it.wikisource.org/wiki/Le%20antichità%20Romane%20(Piranesi)/4-XII XII] * ''Castel Sant'Angelo помеѓу '800 и '900.'' ''Историја, колекции и сувенири'' ,(уреди) E. Ludovici, E. Martinez, A. Mastroianni, Mastroianni, De Luca Editori d'Arte, 2016 == Други проекти == {{Братскиврски}} * [[File:Wikiquote-logo.svg|врска=|21x21пкс|Collabora a Wikiquote]] [https://it.wikiquote.org/wiki/ Wikiquote] contiene citazioni di o su '''[https://it.wikiquote.org/wiki/Castel%20Sant'Angelo Castel Sant'Angelo]''' * [[File:Commons-logo.svg|врска=https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it|24x24пкс|Collabora a Wikimedia Commons]] <span class="plainlinks">[https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it Wikimedia Commons]</span> contiene immagini o altri file su '''<span class="plainlinks">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Castel_Sant%27Angelo_(Rome)?uselang=it Castel Sant'Angelo]</span>''' {| class="CdA" ! | [[Virtual International Authority File|VIAF]] <span class="uid">(<span style="font-weight:bolder; font-size:80%"><abbr title="inglese">ИТ</abbr></span>) [[viaf:80145424520886830105|80145424520886830105]]</span> <span style="font-weight:bold;">GND</span> [[Gemeinsame Normdatei|(]]<span class="uid"><span style="font-weight:bolder; font-size:80%"><abbr title="tedesco">DE</abbr></span>) [https://d-nb.info/gnd/4104967-6 4104967-6]</span> <span style="font-weight:bold;">·</span> [[WorldCat|Идентитети на WorldCat]] <span class="uid">(<span style="font-weight:bolder; font-size:80%"><abbr title="inglese">EN</abbr></span>) [https://www.worldcat.org/identities/viaf-80145424520886830105 viaf-80145424520886830105]</span> |} [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Замоци во Италија]] 6im9nive5w0s3mvufsfcddu8r7pvjmg 0 1318570 5590621 5529797 2026-07-11T21:01:24Z Bjankuloski06 332 /* Презвитерието */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590621 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Como Dom.jpg|мини|десно|Катедралата во Комо]] '''Катедрала „Успение на Пресвета Богородица“''' ({{langx|it|Cattedrale di Santa Maria Assunta}}), попозната како ''Катедрала во Комо'' (''Duomo di Como'') — главна [[црква (градба)|црква]] во градот [[Комо]], Италија. Оваа катедрала во исто време е мајкатата црква на Комската епархија. Локацијата на катедралата е во близина на [[Комо (езеро)|езерото]] и претставува еден од најзначајните споменици на поширокиот реон на [[северна Италија]]. Во внатрешноста на катедралата постојат уметнички дела во вид на [[Таписерија|таписерии]] со потекло од [[XVI век|XVI]] и [[XVII век]], изработени во градовите [[Ферара]], [[Фиренца]], дури и од Брисел. Како украсни детали постојат и слики со потекло од 16 век изработени од страна на Бернардино Луини и Гауденцио Ферари. == Историја на катедралата == [[Податотека:Rudolf_von_Alt_008.jpg|десно|мини| Катедралата Комо. Дело изработено во техниката акварел изработено од виенскиот сликар Рудолф фон Алт.]] === Потекло и претходни конструкции === Со исклучок на приказните поврзани легендите или пак оние кои не оставиле некои посебни историско значајни ефекти, присуството на [[христијанство]]то во градот Комо може да се одбележи дека води потекло некаде од [[IV век]]. Во периодот кој е означен како [[Милански едикт|либерализацијата на христијанскиот култ,]] воспоставен најмногу поради одредени политичките цели, од страна на царот [[Константин Велики|Константин]] (некаде околу [[313]] година), а веројатно и од страна на царот [[Теодосиј I]], христијанството било поставено како [[Државна религија|официјална религија]] на [[Римско Царство|Римската империја]] (запишано и втемелено во Едиктот од Солун, [[380]] година). Постои еден сигурен доказ дека членовите на старата и примитивна христијанска црква си изградиле свои места за богослужба некаде на територија надвор од градот Комо (''Novum Comum).'' Градот Комо четири векови претходно бил населен од страна на [[Гај Јулиј Цезар]] со околу пет илјади римски колонисти. Уште во тој период градот бил опкружен со добри одбранбени ѕидови. Сигурно првите христијански [[Црква (градба)|храмови]] во градот Комо биле изградени во појасот на територијата со станбени згради, а опкружен со градските ѕидини. Овој ограден простор бил со радиус од околу „илјада чекори “ (''mille passus'', [[милја]]). Ѕидовите претставувале вистинска граница помеѓу градот и остатокот од територијата. Преку тоа утврдување минувал ''Патот Реџина.'' Тоа бил стариот антички пат кој ја поврзувал долината Конвал во градот Комо со градот [[Милано]] кон југ и територијата на ''Голема Германија кон'' север. Првиот епископ на таа локална црква, бил извесенФеличе, кој во Комо пристигнал од градот Милано кон крајот на IV век. За прва станица на својота апостолска активност не го одбрал заградениот дел на градот туку приградскиот предел наречен паго Зецио, област, која веќе со векови била прошарана со нехристијански светилишта. Во подножјето на височинката Барадело Феличе ја изградил првата градба посветена на христијанско богослужење. Според некои записи или пак според одредени раскажувања на тоа место некогаш постоел храм во чест на [[Меркур (бог)|Меркур]]. Се верувало дека тука некаде во близина на овој град, во извесна катедрала бил и погребан. На тоа место според верувањето од старите белешки се претставувало дека имало еден вид на базилика, која малку подоцна била посветена на Сан Карпофоро. Епископот Аманцио, инаку вториот наследник на епископот Феличе, почнувајќи од околу [[420]] година, изградил нова [[базилика]], посветена на апостолите [[Апостол Петар|Петар]] и [[Апостол Павле|Павле]] (на чија област, во [[XI век]], Бенедиктинците ја изградиле сегашната базилика Сан Абондио).<ref>{{Харвардски навод|AA. VV.|pp. 7-8|Cariplo}}.</ref> Во просторот на базиликата Абондио го преселил своето седиште. Подоцна тука бил и погребан. Во таа базилика биле гробовите и на епископот Абондио, како и неколку епископски наследници. Преместувањето на катедралата од базиликата која се наоѓале на падините на Барадело на новата локација во Свети Петар и Павле (во рамките на приградскиот паго) се припишува на фактот дека првото седиште на базиликата било некако непријатно за потребите на богослужбите. Во наредните шеесет години се зголемиле потребите за поширок простор. Во тој период се појавиле тешкотии за воведувањето на новата религија особено од благородниците и повисоките класи на градот, кои не биле многу располжени да ги прифатат новитетите на новиот начин на богослужба. Воведувањето во новата религија главно му се припишува на делото и заложбите на епископот Абондио. Веројатно, на чело со епископот Абондио, христијанското верување на голема врата било официјално воведено во градот кој бил заграден со ѕидови. Во делот на форумот на градот била подигната првата интрамурална крстилница наречена [[Сан Џовани во Атрио]]. Во тоа време оваа крстилница се сметала за официјална крстилница на епископот, дури и во ситуација ако катедралата остане приградска базилика. Базиликата посветена на Свети Петар и Павле била седиштето на епископот, всушност богослужбите за период од неколку векови се одржувале во приградскиот објект на пагото Зецио. Малата црква која го носела името на Сан Микеле (сегашната капела на бискупската палата), најверојатно во тоа време била [[Аријанство|ариевска]] крстилница. Крстилницата била особено активна во периодот по окупацијата на градот од страна на Лонгобардите ([[589]] година). Тука Лонгобардите изградиле една од првите населби за нив како освојувачи, но и живеалишта за своите коњи.<ref>{{Харвардски навод|Gianoncelli|35-37}}.</ref> Во тој период било очигледно дека, покрај тие први крстилници, биле изградени и други цркви, особено во заградениот дел од градот. Во тој период била подигната црквата Сан Еуфемија, за која фактите покажуваат дека била изградена во областа на градскиот форум и античкиот храм посветен на Јупитер. Токму на тој простор подоцна, во периодот на [[развиен среден век|развиениот среден век]], било префрлено седиштето на катедралата. На почетокот на [[XI век]] (пред [[1015|1015 година]], а можеби и порано, некаде во [[1006|1006 година]]),<ref name=":022">{{Харвардски навод|AA.VV.|p. 140|chiesa}}.</ref> седиштето на катедралата било преместено, од страна на Сан Еуфемија во црквата од [[Романска архитектура|романски]] стил Санта Марија Маџоре, која се наоѓала поблиску до [[Комо (езеро)|езерото]] и пристаништето (тоа било период кога епископот од Комо се стекнал со [[Феудализам|феудални права]]-имот на брегот на езерото). Не е познато каква била структурата на оваа древна базилика. Најверојатно станувало збор за голем храм составен од вкупно пет [[Брод (архитектура)|кораби]], чиј јужен ѕид се совпаѓал со оној на сегашната катедрала, а просторот на [[апсида]]та со површината на сегашниот [[трансепт]].<ref>{{Харвардски навод|Le guide Nodolibri|51-ss.|Nodolibri}}</ref> Без оглед на изгледот и големината на катедралата Санта Марија Маџоре, сигурно е дека таа била вметната во комплексот од верски објекти, во кој била вклучена и црквата Сан Џакомо, како и малата црква Санто Стефано (оваа мала црква функционира како зимски хор и се наоѓа повеќе или помалку на средината на улицата наречена Мајстор Комачини).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.laprovinciadicomo.it/stories/como-citta/torna-lantico-crocifisso-di-san-provino_1140339_11/|title=Torna l’antico Crocifisso di San Provino|language=it}}</ref> Кон тој комплекс биле вметнати и [[камбанарија]]та (секако во пределот на трансептот на сегашната катедрала, на северната страна), епископската палата и ректоратот. Веројатноста е голема дека во Комо, како и во [[Милано]], постоел еден тип на „двојна катедрала“. Се мисли на двојна катедрала со објектот на Санта Марија Маџоре и имала функција како зимска катедрала (многу слично со двојна катедрала како што има и истоимената базилика во градот Милано). Потоа постоела и таканаречена летна катедрала со име Сан Џакомо (во Милано летен дел би претставувала базиликата Санта Текла). Околу овие градби подоцна биле додадени, особено во ерата на општинската упрва, повеќе цивилни згради. Во периодот на бролето била додадена една граѓанска кула (цивилна кула) и бил додаден преториумот ([[1215]] година). Во [[1335]] годин била изградена „Виконтската цитадела“, [[Тврдина|упориште]] нарачано по желба на [[Ацоне Висконти]]. Ѕидовите на оваа градба започнувале од делот на езерото, а завршуваат со неправилна линија до кружната кула на замокот. Кон овој објект биле доделени голем број од штотуку споменатите граѓански и верски споменици.<ref name="Artioli7">{{Харвардски навод|A. Artioli|7|Artioli}}.</ref> Токму поради оваа промена во центарот на граѓанскиот (но и во религиозниот) живот на градот, го добила оригиналниот распоред кој водел потекло уште од римскиот каструм. Сепак се случило и мало поместување или искривување при што најголемото кардо ја загубило својата важност (толку многу што го изгубил и својот линеарен распоред). Тоа било случај сѐ до изградбата на дополнителното или секундарното кардо, кое имало потекло од средновековната таканаречена ''контрада Квадра.'' Денес на тој простор може да се стигне преку улицата Виторио Емануеле, која всушност води до катедралата.<ref>{{Харвардски навод|F. Cani e G. Monizza (a cura di)|273|Comoelasuastoria}}.</ref> === Објектот на готската катедрала === Натписот кој е поставен надвор од главната апсида на катедралата потсетувал дека црквата Санта Марија Маџоре била темелно обновена почнувајќи некаде во [[1396]] година. Вреди да се истакне значајнато совпаѓање на овој период со работите за обнова на двата главни градежни објекти на [[Династија Висконти|висконтот]] од тоа време. Тоа биле [[Миланска катедрала|катедралата во Милано]] и повелбата во Павија. Според тоа, историјата на сегашната катедрала во Комо започнала во 1396 година, кога било донесена одлука за нејзината изградба. Оваа одлука се донела бидејќи претходната црква Санта Марија Маџоре станала претесна и исто така не многу репрезентативна. Старата црква често пати била поплавувана од водите на езерото (на спротивниот брег од езерото Комо, во местото нарекувано Леко, постоел мост Ацоне Висконти бил предмет за изведба на некои структурни работи токму за да се подобрело излевањето на реката Ада и да му се помогнело на градот Комо за да се справи со поплавите, кој долго време се жалел од високиот водостој). Меѓу главните финансиери за изградбата која требало да ја издигне на повисоко надморско ниво, било градското трговско друштво.<ref name=":05">{{Харвардски навод|TCI|p. 258|TCI99}}.</ref> Дури и [[Миланско Војводство|војводата од Милано]] [[Џан Галеацо Висконти]] го дал својот придонес во изградбата на катедралата, дарувајќи сто златници.<ref name="Artioli7"/> И покрај официјалната година на отпочнување на работите, веројатно е дека градежните работи ефективно започнале околу [[1420|1420 година]], кога започнале и записите за ''Градилиштето'' дел Дуомо. Она што е познато е дека првиот прекин во работите траел од [[1402]] до [[1426|1426 година]].<ref name=":05"/> Изградбата на новата катедрала започнала во стилот на доцниот готски приказ. Проектот бил на [[Лоренцо дела Спаци]], мајстор од Комо кој работел од [[1389|1389 година]] и на миланската катедрала. Реновирањето на таа катедрала започнало речиси во истото време. Работите започнале од крајните столбови на корабите (тие се единствените столбови изработени од црн мермер наречен Олчио). Целта била да се продолжи со градбата која ја гарантирала искористеноста на старата базилика, која полека и постепено се вградувала во новата готска катедрала.<ref group="N">Il muro meridionale attuale coincide con quello della preesistente basilica [[Architettura paleocristiana|paleocristiana]] di Santa Maria Maggiore, tanto che vi è conservato un [[affresco]], probabilmente dei primi anni del [[XV secolo]], che faceva parte dell'antico edificio. Nascosto oggi dal complesso della [[Pala d'altare|pala]] di Sant'Abbondio, l'affresco rappresenta una ''Madonna in trono con il Bambino e due angeli musicanti''. Le pareti e i pilastri dell'antica basilica erano certamente ricoperti di affreschi simili a questo.</ref> Во оваа прва фаза од работите, било зачувано присуството на правецот кој го давала старата базилика. Се внимавало на одбранбените одлики кои ги овозможувала веќе утврдената цитадела која од претходно била нарачана од страна на [[Ацоне Висконти]]. Градежаните работи ги усвоиле архитектонски решенија што резултирало со одредени структурални неправилности.<ref name=":06">{{Харвардски навод|TCI|pp. 260-261|TCI99}}.</ref> Инженерот Лоренцо Дегли Спаци во [[1426]] година бил наследен од инженерот со потекло од Комо, [[Пјетро да Бреџа]],<ref name=":05"/> познат и како ''Ил Бреџино'', кој останал во служба на градителските работи до [[1452|1452 година]]. Тој како „војводски инженер“, често патувал за да може да ги следи другите градежни работи локацирани ширум целото [[Миланско Војводство|Војводството]]<ref>{{Харвардски навод|AA. VV.|pp. 10-11|Cariplo}}.</ref> (низ Ломбардија). Во текот на [[XV век]], при реновирањето на катедралата во Комо, се појавиле одредени тензии или несогласувања како од материјалното, така и од духовното обновување. Овие тензии доаѓале поради новата економска и политички поставеност на градот. По смртта на последниот припадник на семејството [[Династија Висконти|Висконти]], [[Филипо Марија Висконти|Филипо Марија]], и прогласувањето на [[Златна Амброзиска Република|Република Амброзијана]] ( [[1447]] година). Овој период бил обележан со длабока желба за црковни реформи, а исто така и со некои речиси апокалиптични несогласувања. Со смртта на Филипо Марија, со потекло од династијата Висконти завршила изградбата на градежните работи на цитаделата (катердралата) во Комо. Дотогашната градба била урната, која долги години претставувала конкретно сведоштво за моќта на династијата Висконти. По краток период за кој не постојат прецизни информации, некаде во [[1459]] се наоѓа фактот дека извесен [[Флорио да Бонта]] застанал на чело на градежните работи. Неговата активност се одвивала сѐ до [[1463]] година. Тоа била годината кога работите ги преземал [[Лучино Скаработа]]. На овие двајца претходни архитекти подоцна им се придружил уште еден уметник со име [[Амуцио да Лураго]], кој и покрај фактот дека имал хиерархиски инфериорна улога, доста придонел и тоа на суштински начин за пластичната изведба на објектот. Во овој период кој бил период на релативен социјален спокој и економска сигурност на градот, работите околу катедралата доживеале забележителен напредок. Во [[1452]] година започнала употребата на мермерот наречен Мусо, кој требало да стане главен материјал како за структурните изведби, така и за декоративните елементи. Во истата година морало да се урне делот од Бролетото, кој бил директна пречка за проширувањето на катедралата. Во [[1457]] започнала изградбата и на фасадата која завршила - во нејзината структурна фаза некаде во [[1486]] година со завршување на артиолите како составен дел на катедралата во Комо. Меѓу делата извајани од страна на Скаработа за потребите на фасадата, се споменуваат прозорецот од роза (розетата) и малиот столбест врв поставен на врвот на целата структура.<ref name=":07">{{Харвардски навод|TCI|p. 261|TCI99}}.</ref> === Градежните работи за време на ренесансата === Работата на катедралата траела неколку векови. Во овој период објектот на катедраларта го сменила стилот, преминувајќи од [[Готска архитектура|готската]] стилизираност која ја карактеризира фасадата со многу кубиња и врвови, до [[Ренесансна архитектура|ренесансниот]] стил на надворешните страни и апсидата. Во [[1484]] година, младиот скулптор од [[Тичино]], Томазо Родари се приклучил на градежните работи на катедралата со улогата на ''изработувач на фигураруми'' . Некаде во [[1487]] година тој бил назначен ''за architectus generalis'' на зградата (главен архитект на сите градежни работи<ref>{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 13|Cariplo}}.</ref> и добил задача да ја дизајнира новата презвитерија. По привременото покривање на делот од наосот на катедралата која била во изградаба, во [[1497]] година, се извршило уривање на старата црква Санта Марија Маџоре.<ref name=":022"/> Томазо Родари како главен архитект продолжил да работи на катедралата во Комо сѐ до [[1526|1526 година]].<ref>{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 16|Cariplo}}.</ref><ref name=":0222">{{Харвардски навод|AA.VV.|p. 142|chiesa}}.</ref> Тој некако срамежливо не можел да ги согледа своите проекти кои веќе биле реализирани. Сепак промените во архитектурата кои биле карактеристични за ренесансата биле повеќе од видливи. Во [[1513]] година од Џовани Антонио Амадео и Кристофоро Солари било побарано да дизајнираат одредени архитектонски трансформации и тоа според новите вкусови кои ги диктирала ренесансата. Преовладал проектот на Кристофоро Солари кој со вметнување на три [[Апсида|апсиди]], успеал да создаде еден вид централен простор на спојот меѓу делот на презвитериумот и на [[Брод (архитектура)|корабите]]. Неговата одлика во изведбата биле волумените на апсидите и строгоста на двата паралелопипеда кои ги сочинувале новите делови наречени сакристии (жртвеници). Апсидите како и трибината, биле започнати некаде во [[1562]] година, на почетокот под раководство на Франчино Дела Торе, а потоа, од [[1564]] година, од Леонардо да Карона.<ref name=":07"/> Изградбата на апсидите продолжила до крајот на [[XVII век]], и тоа под раководство на архитектот Франческо Марија Ричини (1627-1623, изградба на десната апсида)<ref name=":073">{{Харвардски навод|TCI|p. 262|TCI99}}.</ref> и архитектот Карло Буци (кој ја започнал левата апсида во 1653 година. Оваа втора апсида била завршена седум години по смртта на Карло Буци).<ref name=":073" /><ref name=":2">{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 17|Cariplo}}.</ref> === Куполата Јувара === Завршувањето на повеќевековните градежни работи на катедралата било во [[1731|1731 година]]. Тоа бил период на просперитет кога на власт била [[Миланско Војводство|хабсбуршката влада на покраината Ломбардија]]. За можноста да се изгради [[купола]] на делот на [[трансепт]]ниот премин, прво бил консултиран архитектот Карло Фонтана, кој во [[1688]] година предложил дури три различни проекти за довршување на катедралата. По одредено двоумење,<ref name=":073"/> сепак бил одбран проектот на архитектот од Месина Филипо Јувара. Изградбата на куполата била завршена, со одредени несреќни и трагични моменти (самиот Јувара починал во [[1736|1736 година]]). Куполата по бројни измени во изгледот била завршена во [[1740|1740 година]].''<ref name=":073" />'' Поминале речиси три и пол века од почетокот на градежните работи на катедралата па сѐ до нивниот крај. Со последната интервенција од страна на „странски“ архитект според [[Барокна архитектура|барокниот]] стил, може да се смета и како крај за градежните работи и да се потврди дека е завршена катедралата во Комо.<ref>{{Харвардски навод|F. Cani e G. Monizza (a cura di)|151|Comoelasuastoria}}.</ref> Триесет години по завршување на катедралата, сепак нејзината куполата била предмет на ремоделирање, надгледувано од страна на архитектот Џулио Галиори.<ref name=":073"/> === XIX век === [[XIX век]] претставува период, повеќе од било кога во кој се вршеле зафати за одржување на катедралата, но и за одредени финеси кои го давале печатот на доградба. Во овој век биле завршени страничните олтари (со неокласичните интервенции на олтарот на Сан Џузепе и големата интервенција на „олтарот на Сан Абондио). Исто така во овој период била започната интервенција за украсување на прозорците со обоено стакло, инспирирано од преродбеничкиот стил. Овие зафати кои биле изведени, никогаш не биле докрај завршени. Во [[1882|1882 година]], според еден оставен аманет од минатото било дозволено поставување на мермерна обвивка на надворешната страна која е свртена кон север.<ref name="AAVV">{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 20|Cariplo}}.</ref> === XX век === [[XX век]] се одликува со изградба на грандиозната [[Оргули|цевчеста оргула]], потоа со реконструкција на презвитериумот и тоа според правилата на таканаречената литургиска реформа. Во XX век имало спроведено и доста реставраторски работи. Помеѓу [[1913]] и [[1918]] година, целиот горен дел од фасадата бил срушен и повторно изграден, дел по дел, со цел да се елиминира долгата настрешница која невкусно се надѕирала и надвисувала над плоштадот во должина од неколку метри. Во [[1935|1935 година]] се работело на куполата, која била значително оштетена од пожар кој избувнал на 27 септември истата година. Интервенцијата побарувала отстранување на [[бакар]]ната „школка“ која архитектот Џулио Галиори ја вградил врз оригиналната купола проектирана и изведена од страна на Јувара. Тоа се сторило за да се спречи навлегувањето на вода во внатрешноста (оваа школка води потекло од [[1769]] - [[1773]]). Работите вклучувале уривање на мермерниот столб под куполата. Последователно, остатоците од материјалите биле повторно искористени за изградба на парапетот со поглед кон езерото долж авенијата што води од плоштадот Матеоти до Вилата Џено. Реставрацијата на внатрешната декорација на куполата е завршена во годините помеѓу [[1949]] - [[1950]] (иако, генерално, интервенциите на куполата траеле сѐ до [[1952|1952 година]]).<ref name=":073"/> Почнувајќи од [[1960-ти]]те години новата статичка нестабилност и брзото влошување на фасадата предизвикано од [[Загадување на воздухот|атмосферското влијанија]] довеле до потреба за неопходни понатамошни реставраторски работи. Во [[1990]] година, [[Молња|гром]] го погодил централниот дел на фасадата наречен гуглиото (шилец), исфрлајќи дел од фрагментите кон предниот плоштад. По овој настан започнал широк опсег на реставраторски акативности<ref name=":02210">{{Харвардски навод|AA.VV.|p. 185|chiesa}}.</ref> кои траеле сѐ до [[1993|1993 година]]. Реставраторските работи ги вклучило фасадата, апсидите, куполата и внатрешните декоративни украси. == Архитектура-конструкција на катедралата == [[Податотека:2_como_vista_aerea-0080.jpg|мини|Воздушен поглед на катедралата]] Катедралата во Комо е долга 87 метри, широка од 36 на најтесниот дел до 56 метри на најширокиот дел и висока 75 метри на делот кој се наоѓа на врвот на [[купола]]та.<ref name=":5">{{Харвардски навод|TCI|p. 263|TCI99}}.</ref> Дизајнирана е од страна на архитектот Филипо Јувара. Има форма на латински крст кој е составен од план со три [[Брод (архитектура)|кораби]] и еден [[трансепт]], кој пак е надграден со импозантна купола. Внатрешниот простор на објектот е организиран во три делови наречени кораби, изградени во [[XV век]]. За да се обезбеди простор за корабите морало да се жртвува дел од бролетото. Корабите се поставени на дванаесет столбови поврзани со греда, кои се подигнати во [[1396]] година. Столбовите завршуваат со капители со листови, а секој распон (растојание) е покриен со ребрест огивален свод. Оваа трипартиција на внатрешниот волумен е визуелизирана и на фасадата, преку профилот со извиткани истакнати елементи. Внатрешниот волумен дополнително е нагласен со богатиот и префинет декоративен елемент составен од скулптури и релјефи. Над четирите високи пиластри има крунисување со кубиња. Во внатрешноста исто така има три пристапни порти и четири големи издолжени ланцетни прозорци кои го окружуваат единствениот прозорецот со форма на роза (розета). [[Податотека:Duomo_di_Como_-_Navata_Centrale.jpg|мини|Централниот кораб на катедралата]] Според вообичаеното [[Ломбардија|ломбардско]] толкување на [[Готска архитектура|готската архитектура]], вертикалното оптоварување на зградата во голема мера е ублажено со проширување на хоризонталните простори, а ефектот кулминира во просторот одреден за поставување на хорот, со рационалната мерка на таканаречени графтови во [[Ренесанса|ренесансен]] стил. Токму тука, на тоа место се чувствува преминот помеѓу чувствителната и конструктивната духовност на готската и архитектонската ''разумност'' на ренесансата како стил. Со зголемувањето на просторот на [[трансепт]]от се создадале двете странични [[Апсида|апсиди]], еднакви по големина со онаа најголемата. Двете странични апсиди се испакнати кон надвор, оформувајќи на тој начин еден вид на издигнување до еден вид на триконхен завршеток, сличен на оној кој го конструирал [[Донато Браманте]]. Сета таа изведба го доближува планиметрискиот распоред на храмот до централната структура.<ref name="Lobecu">{{Харвардски навод|Michela Catalano e Maria Grazia Balzarini||Lobecu}}</ref> Модуларната мрежа која е поставена во основа од квадрат, поставена е на растојанието помеѓу средината на столбовите на централниот кораб. На таков начин всушност најдобро се претставува готската структуралност според конструкцијата, но и според височината. Наредните архитекти кои работеле на катедралата со голема суптилност го почитувале овој хармоничен пропорционален систем, започнувајчи од Кристофоро Солари, па сѐ до Филипо Јувара. Филипо Јувара во [[XVIII век]] најпрво чекал да се реши проблемот со покривната конструкција, а потоа со одлична дизајнираност ја осмислил импозантната хемисферична купола со светилник на врвот, која била поставена врз висок октагонален барабан (цилиндричен дел). Во грандиозната позадинска, но и странична висина, може да се погледне вертикано нагоре кон ренесансните апсиди, па сѐ до куполата која е во [[рококо]] стил. Строгите геометриски и пропорционални потпирачи на објектот и го даваат изгледот на високиот израз.<ref name="Lobecu"/> Изградбата на катедралата во Комо, низ долгите векови од нејзината историја, вклучила многу генерации од ѕидари, архитекти и уметници. Секое време си имало свој начин на изразување и свои архитекти. Сите периоди на некој начин изразувале посебни и чудни духовни форми и затоа си имале свое толкување од религиозниот поглед. Ниту еден од изведувачите или создавателите на проектите при изградбата на катедралата во Комо не сакале да се откажат од своите замисли и планови, но и од најнапредните изразни методи што секој историски период ги ставал на располагање. Континуитетот на пропорциите и моделите обезбедиле хармонија на новите простори елементи покрај веќе претходно создадените. * На симболичен и мистичен начин, просторот на средновековната посветеност ја истакнува недостижната мистерија на трансцедентноста во делот од корабите. * Избалансиран, рационален, свечен и со совршена геометриска поставеност, ренесансниот проект особено на централниот простор изразува неверојатна религиозност доживеана како длабока внатрешна рамнотежа. * Сценографската и трогателна барокна духовност го преплавува храмот со светлина. Куполата создена од Јувара се издигнува за да ја круниса градбата по вертикалност. Куполната изведеност и погледот кон околината дава совршена глетка на целатa долина на градот Комо. == Надворешен изглед на катедралата == На големиот плоштад катедралата има доминанатна положба, која со векови била урбана, но и симболична потпора на целата област. === Фасадата на катедралата === [[Податотека:163ComoDuomo.jpg|десно|мини| Фасадата на катедралата]] Фасадата на катедралата води потекло од доцниот готски период. Надворешниот ѕид на катедралата е изграден од мермер од типот Мусо. Фасадата е изградена помеѓу [[1457]] и [[1486|1486 година]]. Усогласена е со бролетото и со градската кула. Бролетото и кулата биле претходно изградени (тоа е очигледно поради „резот“ на десниот крај на предната страна на бролетото, кое е во директна врска со фасадата на катедралата). До [[XVI век]], фасадата на соседната црква Сан Џакомо исто така била усогласена со катедралата, бролетото, но и со кулата. Во [[1585]] година фасадата била тргната со што дошло до намалувањето на габаритот на црквата на половина.<ref>Stefano Della Torre, ''Apologo sopra una chiesa mutilata'', in {{Харвардски навод|F. Cani e G. Monizza (a cura di)|264|Comoelasuastoria}}.</ref> Проектот на фасадата најпрво бил дизајниран од страна на извесен Флорио (или можеби Фиорино) да Бонта, а подоцна имплементиран и спроведен од Лучино Скаработа и Амузио да Лураго.<ref name=":07"/> Надворешната фасада на катедралата била организирана со композиција која го отсликува внатрешниот простор кој има три [[Брод (архитектура)|кораби]] и одредени сличности со фасадата на [[Миланска катедрала|миланската катедрала]]. Вертикално, фасадата е поделена со четири [[Пиластер|пиластри]], украсени со низа од скулптури, кои поделуваат една централна и две странични области. Во делот од централната област се наоѓа влезната порта, еден прозорецот со розета со два издолжени прозорци кои се наоѓаат од страните. Меѓу скулптурите на столбовите се препознаваат статуите на првите четворица таканаречени доктори на црквата (архитекти) поставени веднаш над корнизот, или поточно малку на пониско ниво од центарот на двата најниски пиластри.<ref name=":05222222333">{{Харвардски навод|Zastrow|p. 104}}.</ref> На двата странични делови постојат по една влезна врата и по една [[бифора]] веднаш над нив. Централниот врв на предниот дел е повисок од покривот на главниот кораб на катедралата. На врвот од централниот фронтален дел има круна со дел наречен гуглиото(шилец). Самиот врв на пиластрите, секогаш го мамат погледот во тој правец. Спротивно од врвот, лајсните кои се на дното се со цврста основа, а порталните кончи се цврсто прицврстени за земјата. [[Податотека:Duomo_di_Notte.jpg|мини|Ноќен поглед на осветлената фасада.]] Повеќето од скулптурите на фасадата сè уште постојат на истото место и тие се изработени според готски стил, иако некои од нив веќе имаат изразито ренесансни одлики. Многу од овие статуи и релјефи се дело на скулптори од семејството Родари (Џовани и неговите синови Бернардино, Јакопо и Томазо)<ref name=":07"/> кои потекнувале од сегашен [[Тичино|кантон Тичино]]. Во долниот дел на фасадата постојат симболи и знаци изразени во најконкретните облици од реалноста. Таму постојат симболи на крстилница, [[Црква (градба)|црква]], лисја, плодови и пред сè има написи на латински јазик кои им се обраќаат на минувачите: „Дојдете да се поклоните''“'' и „Размислувaј го крајот''“'' што за пошироката јасност е испишано и на италијански „Pensa la fin''“'' или „''Мир за вас“.'' Потоа има и други записи кои значат: „Посакај Мир ти Господи“, „Мирот, љубовта и милосрдието претствува совршено единство“, „Молете се од Бога“, „Правeте само добрини“, „Доверете се на Бога“. Долниот преграден дел на пиластерот десно од централната порта содржи покана за добротворни цели, дури и материјални добра за дела кои го слават Бога. Натписот во оригинал изгледа вака „''Benefacite huic operi sancto'' “ (или во превод „Прави добро за света работи“). На истиот дел постои една фигура во вид на сакрална градба со една тенка камбанарија. Можеби овие елементи се со потекло од претходната катедрала Санта Марија Маџоре која билa изградена во [[Романска архитектура|романски стил]] што ни потvрдуваат изведбите на прозорците, прозорецот во вид на роза. И допoлнителните украси наведуваат кон тоа дека претпоставките се точни.<ref>Pietro Pini, ''Capitoli di catechismo'', in {{Харвардски навод|Aa.vv.|156-158|Lago}}</ref> Дури и положбата на камбанаријата ја поддржувала таа хипотеза, бидејќи претходната црква имала камбанарија поставена од северната страна во близина на тогашната фасада.<ref>{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 36|Cariplo}}.</ref> Дури и обичната историја на човештвото е обликувана според некои прославени ликови од овој понизок опсег. И тоа: * Џовани Адамо Хуалта, кој бил амбасадор на епархијата Коира на дворот на војводите од Милано. Тој е прикажан во делот на пиластерот на десниот крај на фасадата, поточно во четвртиот панел.<ref name=":07"/> * Во вториот пиластер од левата страна, на четвртата плочка е сместен портретот на [[Хуманизам и ренесанса|хуманистот]] Цико Симонета,<ref name=":07" /> политичар од [[XV век]] од [[Калабрија|калабриско]] потекло, активен во работата помеѓу градовите Комо и [[Милано]]. Бил управител со бројни добротворни дела. Осуден е на смрт од страна на [[Династија Сфорца|Сфорца]] (секогаш бил длабоко во душата антимиланец по убедување). За него се знае дека бил измачуван и бил прогласен за маченик и борец за одбрана на мирот. Заедно со другите протагонисти на градскиот живот од тоа време Цико Симонета бил еден од основачите на болницата Санта Ана. Последен панел од тој простор е посветен на Амузио да Лураго.<ref name=":07" /> Од двете страни на главната порта поради големата чест кон нив биле поставени статуите на двајца славни нехристијански граѓани на Комо. Од левата страна на портата е едикулата [[Плиниј Постариот]], а од десната страна неговиот внук [[Плиниј Помладиот]]. Скулптурните фигури и постаментите се префинето дело на големиот мајстор Томазо Родари. Надгробните споменици на долната страна биле изработени во [[1498]] година од Бенедето Џовио.<ref name=":07"/> Натписот е на [[Латински јазик|латински]] јазик, кои преведени изгледаат вака:<ref>Mario Longatti, ''L'eco del mondo classico precristiano'', in {{Харвардски навод|Aa.vv.|174|Lago}}. Sono state introdotte alcune correzioni nella resa del testo latino.</ref> Со овој споменик градот Комо му укажува почест на[[Плиниј Постариот|Кај Плиниј Втори]], голем патриот, човек почестен поради својот талент, славен за функциите кои ги изврши. Неговата восхитувачка посветеност на науката била толку голема и поради тоа го заслужил пријателството на царевите [[Веспазијан]] и [[Тит]]. Тој зазема многу важни функции и со својата посветеност ги надмина сите писатели по обемноста и по разновидноста на неговите дела. ''Сето тоа е'' ''голема чест за мене, ја ценам славата и тоа ме радува, но повеќе ми се допаѓа што моите сограѓани го поставија овој мемоарен натпис.'' А другиот: Посветено на [[Плиниј Помладиот|Кај Плиниј Цецилиј Втори]], кој бил ангажиран како [[Конзул (римска историја)|конзул]] и [[авгур]], во воените преставништва. Потоа тој имал активности и во водењето и застапувањето при составувањето на историски песни и дела. Во делата имало [[Панегирик Трајан|пофални песни за царот Трајан.]] Со префинета елоквентност и неизмерна великодушност пишувал и за својата татковина. Со своите дела тој за себе си обезбедил бесмртна титула и слава. Поради сето тоа, на 1 мај 1498 година, општината Комо, во чест на овој голем човек, го посветила овој споменик. ''„Воспевајќи, во тоа време, додека сè уште бев жив ја завршив својата почесна кариера, а сега кога сум мртов, поради оставените дела имам чувство дека сум жив“ (елегиски запис)'' На врвот на двата подиуми се наоѓаат [[Алегорија|алегориски]] статуетки. На левата страна постои персонификацијата на ''величественоста'', испишана со латински натпис кој е протолкуван на овој начин: „Сите храбри луѓе, движете се побргу кон целта, која води до возвишениот пат окарактеризиран со одличен пример!“ Од десната страна има статуетката со натпис кој е доста ''потежок'' за толкување поради некои сложени [[Скратеница|кратенки]] низ него. Тој е преведен на следниов начин: ''Зошто вие мрзеливите, водите стерилен живот поврзан со доблесните дела? Имајте на ум дека земјата секогаш е таа која го открива небото.'' По заслуга на семејството Родари се поставени и лунетите на пределот над портите од фасадата. На лунетите се претставени следните дела: * на левата страна, [[Христово Рождество|раѓањето на Исус]];<ref name=":07"/><ref name=":0224">{{Харвардски навод|AA.VV.|p. 166|chiesa}}.</ref> * во центарот, [[Водици|обожавањето на мудреците]];<ref name=":07" /><ref name=":0224" /> * од десната страна [[Обрезание Господово|обрежувањето на Исус]]<ref name=":07" /><ref name=":0225">{{Харвардски навод|AA.VV.|p. 169|chiesa}}.</ref> (со љубопитен „[[Хуманизам и ренесанса|хуманистички]]“ детал, Обрежувачот е претставен на природен начин со маска преку ликот и е во облик на првосвештеник. Целата работа ја извршува во олтар. Приказот е изработен со техника на врежување, кој наликува на сцената од митот за [[Херакле]] и Антеј).<ref name=":0226">{{Харвардски навод|AA.VV.|p. 170|chiesa}}.</ref> Овие три наративи се наоѓаат на вратата од северното крило на кое е претставена сцената на средбата на Марија и Елизабета. Исто така има поставеност и на портата на јужното крило каде е претставена сцената на Летот во Египет. Другата поставеност е некаде над главната лунета, она истата поставена над главниот влез. Овој приказ е всушност епизода на [[Мудреци од исток|Магите]], но не и таа која е посветена на [[Божиќ]]. Во минатото, култот на мудреците бил особено активен во епархијата на градот Комо. Особено посебно се верувало дека [[Фридрих I (Свето Римско Царство)|Федерико Барбароса]], додека ги носел [[мошти]]те на мудреците од градот Милано во градот [[Келн]] во Германија, застанал извесно време да се одмори во сојузничкиот град Комо. Над централниот влез, во два дела наречени тондо, се наоѓаат бистите на [[Адам и Ева]]. Веднаш над тондото постојатво пет мали ниши, со исто така пет статуи изработени од уметникот Томазо Родари. Овие пет статуи ја претставуваат Богородица, но овој пат во друштво на уште четворица светци:<ref name=":07"/> [[Јован Крстител|Џовани Батиста]] (поставен веднаш лево од Богородица), Абондо од Комо (некаде симетрично во однос на Крстителот) и светителите [[Прот и Јакинт]] (поставени на краевите).<ref name=":0223">{{Харвардски навод|AA.VV.|p. 165|chiesa}}.</ref> Моштите на двајцата последни светци се чуваат во [[олтар]]от на катедралата. Над овие скулптури има уште еден дел наречен тондо, во кој има скулптура на млад човек кој го претставува [[Свет Дух|Светиот Дух]] во антропоморфизирана положба. На уметникот Томазо Родари му се препишуваат и двете едикули кои се наоѓаат од двете страни на прозорецот ви вид на роза. На едната страна е претставена сцената на [[Благовештение]]то.<ref name=":07"/><ref name=":0223"/> Од друга страна, над прозорецот во вид на розета е едикулата во која се наоѓа антропоморфната претстава на таканаречениот [[Господ-Отецот]].<ref name=":0223" /> Над поставеноста на Создателот, доминира делото со тема на [[Исусово воскресение|Воскресението на Исус]]<ref name=":0223" /> во својата последна сцена. И ова дело е насликанано од страна на Родари.<ref name=":07" /> Воскреснатиот Христос стои помеѓу еден [[ангел]] и една женска фигура. За непознатата женска фигура има двојна идентификацијата. Имено врз основа на различни архивски документи некои тврдат дека тоа е всушност [[Марија Магдалена]],<ref>Alberto Rovi, ''Immagini e simboli di santità'', in {{Харвардски навод|Aa.vv.|81-82|Lago}}</ref> додека пак други го бранат теолошкото толкување на појавувањето на Христос и тврдат дека женската фигура е на [[Богородица|неговата мајка Марија]] претставена во моментот по воскресението.<ref>Felice Rainoldi, ''Templum Mariae Virginis'', in {{Харвардски навод|Aa.vv.|109-113|Lago}}</ref> Може да се забележи дека централниот дел на фасадата е структуиран на многу прецизен начин: на дното се претставени Адам и Ева кои го симболизираат и претставуваат човештвото. Над Адам и Ева се поставени светителите, а на највисоката точка се сместени самиот Бог и воскреснатиот Христос. Од геометриската композиција на фасадата може да се забележи дека двата прозорци од двете страни на портата се наоѓаат повисоко од страничните прозорци. Тргнувајќи од прозорецот со розета е замислено да се следи според правилото на концентричоста на кругот. Овој правец минува низ тондото во кое е претставен Светиот Дух. Така се добива впечаток дека има концентричност од темето на централните прозорци со останатите. Правецот на движење може да се следи од врвот на највисоката едикула, до страничните прозорци. Со друг круг исто така по правило на концентричноста може да се следи правецот што поминува од врвот на делот наречен гуглио. Со помош на тоа правило на редослед е можно да се идентификуваат и положбата на двете странични врати од предната страна на катедралата. И на крај може да се заклучи дека и положбата на прозорецот на фасадата во вид на роза не е случајна, всушност е можно да се забележи дека е опишан еден вид на голем триаголник содржан на фасадата. Прозорецот во вид на роза се наоѓа точно во центарот на тој триаголник. На најјужниот пиластер, од просторот свртен кон страната на катедралата се наоѓаат Санти Кватро Коронати, инаку заштитници на скулпторите. Тоа претставува почит кон каменорезците кои работеле на создавањето на фасадата. Приказот е всушност на светците заштитници. === Крилата на катедралата (странични делови) === ==== Пристап до портите ==== На страните од катедралата постојат две порти.<ref group="N">In totale, dunque, sono cinque gli accessi alla cattedrale, secondo il numero simbolico dei cinque libri del [[Pentateuco]], mentre sette sono le finestre che si aprono nell'abside principale, come le [[Sette Chiese dell'Asia|sette Chiese dell'Apocalisse]]: simbolicamente, dunque, il credente cristiano ha accesso ai misteri della sua fede attraverso la [[Torah|Torah ebraica]] e in generale l'[[Antico Testamento]], e viene condotto ad andare oltre la storia, tendendo verso il futuro dell'[[Apocalisse]].</ref> [[Податотека:Como_128.JPG|десно|мини| Вратата наречена жаба]] Посебно е впечатлива декорацијата на портата која се наоѓа на северниот ѕид наречена Порта дела Рана (или портата на жабата), свртена кон епископската палата Бролето. На оваа порта работеле браќата Томазо и [[Јакопо Родари]] некаде во периодот од [[1505]] - [[1507|1507 година]].<ref name=":0228">{{Харвардски навод|AA.VV.|p. 176|chiesa}}.</ref> Портата е претставена од двете страни со два канделабриски столбови, кои поддржуваат еден зрачен венец над кој има [[Богородица|маријанска]] едикула. На врвот од едикулата стои статуата на Отецотот Бог.''<ref name=":073"/>'' [[Пиластер|Пиластрите]] кои го потпираат отворот се покриени со шума од растителни и животински мотиви. Меѓу многуте животни кои се прикажани на таа позиција, се препознава една жаба со изглед од нејзината позадина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cattedraledicomo.it/2018/10/05/la-porta-della-rana-storia-e-leggenda/|title=La porta della rana: una storia complicata|accessdate=2023-03-25|archive-date=2023-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529184607/https://www.cattedraledicomo.it/2018/10/05/la-porta-della-rana-storia-e-leggenda/|url-status=dead}}</ref> Ова уметничко дело било вандализирано во [[1912|1912 година]].<ref name=":0228" /> Според една популарна легенда, за време на една од честите поплави кое ги предизикувало [[Комо (езеро)|езерото Комо]], водата стигнала и ја потопила катедралата. Притоа една жаба се искачила на делот од вратата. Подоцна езерските води се повлекле, а жабата освоена од убавината на катедралата, решила повеќе да не се одвојува и да остане на ѕидот. Така се претворила во камена жаба скриена меѓу мотивите од цвеќиња и лисја кои ја украсувале вратата. Во денешно време родителите кои ги носат децата за да ја видат катедралата во Комо ги замолуваат да ги изострат погледите за да можат ја препознаат, но и да ја погалат малата жаба скриена во останатите мотиви во делот на вратата.<ref name=":0228" /> Над портата постои лунета на која е прикажана евангелската сцена на ''средбата на Марија и Елисавета,<ref name=":0228" />'' а врз неа се претставени седумте светци.''<ref name=":073" />'' Структура слична на онаа во пределот на портата на жабата може да се види и на влезот од јужната страна, исто така дело на Томазо Родари изработено во периодот ([[1491]] - [[1509]]).<ref name=":07"/><ref name=":3">{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 129|Cariplo}}.</ref> На поголема статична површина се извајани фигури кои покажуваат дела со архаичен стил. Овие дела за разлика од оние на северната страна се со помалку раскошна природа. Оваа порта се наоѓа на истата позиција каде што некогаш бил јужниот влез на старата црква Санта Марија Маџоре.<ref name=":3" /> Лунетата над портата ја прикажува сцената на ''Летот во Египет''<ref name=":0228"/> и е надграден со низа панели наредени во вид на лак, кои ги претставуваат четирите кардинални доблести и трите теолошки доблести.<ref name=":0229">{{Харвардски навод|AA.VV.|p. 181|chiesa}}.</ref> На столбовите од страните има прикази на скулптури на некои непознати светци.<ref name=":07" /> ==== Други елементи ==== На десната страна, во делот најблиску до фасадата, се вградени два надгробни споменици од римско време. На првиот столб постои [[сончев часовник]] со статуа со слика на Квинто Сесилио Метело Челере.<ref name=":07"/> === Камбанаријата и ѕвоната на катедралата === [[Податотека:Campanile_del_Duomo_di_Como.jpg|десно|мини| Граѓанската кула]] Катедралата во Комо нема своја [[камбанарија]]. Четирите [[Ѕвоно|ѕвона]] на катедралата се поставени на градската кула. Горниот дел од кулата бил дополнително изграден во [[1927]] година,<ref name=":6">{{Харвардски навод|TCI|p. 264|TCI99}}.</ref> откако бил урнат во [[1910]] година поради дотраеност и опасност од уривање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lombardiabeniculturali.it/architetture/schede/CO180-00002/|title=Palazzo del Broletto}}</ref> Камбанаријата е одвоена од фасадата на катедралата со делот на бролетото. Цивилната градба води потекло од истиот период како и старата кула.<ref name=":6" /> Ѕвоната на катедралата формираат озвучје во скалата на Re♭, интонирани според акордот наречен ''Поздравот на кралицата.'' Постојат четири ѕвона и тоа: # D♭³: поставено од страна на екипата на Џулио Чезаре Бицозеро, во [[1884]] година, koe има тежина од {{Вред|1195}} [[килограм]]и; # F³: поставено од страна на анонимен изработувач од [[Оверњ]], Франција во [[1458]] година со тежина од {{Вред|1024}} килограми; # A♭³: ова ѕвоно се нарекува ''Campana del Chapter (ѕвоното на Поглавjето)'' i било изработено и поставено од Франческо II Комоли во [[1738|1738 година]]. Неговата тежина изнесува {{Вред|377}} килограми; # B♭³: изработено во леарницата Петар и Јоханес Грасмаер во градот [[Инсбрук]] во [[2015]] година, и има тежина од {{Вред|380}} килограми. На овие четири ѕвона било додадено и петто ѕвоно: * ''Граѓанското ѕвоно'', во скалата Re³, преработено во Комо од страна на Гијом де Клермон, главниот основач на леарницата од градот [[Оверњ]] (Франција). Ѕвоното било создадено во [[1448]] година и има тежина од {{Вред|1914}} килограми. Таканареченото Граѓанското ѕвоно имало доста гласно и бучно одѕвонување. Ѕвонело точно напладне за време на работните денови. Веднаш по Кампанонето од Бергамо, ова ѕвоно претставува најголемото историско ѕвоно, кое е сѐ уште во функција, во целата територија на покраината [[Ломбардија]]. Ѕвоната се монтирани по принципот на [[Ѕвоно|„моментум“]], доста необичен факт за Епархијата во Комо (освен во горниот просторот на Валтелина). Имајќи предвид дека најчестиот тип на звук во епархијата е оној на амброзискиот тип на ѕвона со ѕвона кои функционираат на [[Ѕвоно|„вртлив“]] принцип. Веројатно ѕвоната на катедралата биле задржани „во моментот“, по реконструкцијата (од [[XVIII век]]). Низ покраините [[Ломбардија]] и [[Пиемонт]] најчесто се користеле ѕвоната со звукот на Амброзијанскиот тип. Надвор од миланската епархија, а особено бискупијата на градот Комо никогаш во потполност не го прифатила Амброзискиот принцип на звучни ефекти. Додека траела литургијата, на почетокот секогаш се практикувал патријаршискиот ред, а подоцна, се преминувало кон римскиот ред (дури и катедралата во Монца, како дел од миланската епархија користела римскиот ред за употреба на ѕвоната). Звукот на целовкупниот звучен ефект или звукот на ''пленумот'' секогаш бил комплетиран со активно учество на петте ѕвона. Тој ефект е дел од обичното програмирање и е резервирано за исклучителни и специфични моменти. Таквиот звук постои точно на пладне на 14 август (во пресрет на Успение на Богородица). Со тоа одѕвонување се објавувала понтифичката миса која требало да следува наредниот ден. По тој звучен ефект секогаш следувал говорот на епископот од Комо. На другите помалку значајни свечености, ѕвонат само четирите ѕвона на комплетот на ѕвона (т.е. ѕвонaта во скалите D♭³, F³, A♭³ и B♭³), додека пак напладне во саботите и неделите, а за време на главната празнична миса има таканаречен трио акорд, односно се огласуваат ѕвоната во скалата D³ (''граѓанско ѕвоно''). За останатите празнични миси ѕвонат акордите на F³ и B♭³; или трите мали преостанати ѕвона. За време на секојдневните вечери ѕвонат помалите ѕвона, додека за работните ручеци ѕвонат само двете помали ѕвона. Во 15 часот секој петок, за да се објави смртта на [[Исус Христос]], ѕвони големото односно главното ѕвоно. За време на ''Папскиот Реквием'' („големиот погребен дует“), кој се изведува за време на погребот на [[епископ]]ите, се изведува продолжен звук на двете најголеми ѕвона (ѕвоното Д♭³ и ''граѓанското ѕвоно''). == Внатрешноста на катедралата == Внатрешноста на катедралата е составена од таканаречен латински вкрстен распоред, со вкупно три [[Брод (архитектура)|кораби]] кои се поделени со два реда од по пет столбови со пресек во облик на крст,''<ref name=":073"/>'' кои означуваат растојанија со различни должини. Столбовите поддржуваат [[Лак (архитектура)|изострени лакови]] со различна ширина.''<ref name=":073" />'' Ѕидовите на внатрешноста се украсени со слики од платно. Централната [[апсида]] е во голема мера зафатена од презвитеријата. Таа е издигната во висина на неколку стапки во однос на остатокот од наосот. Во времето налитургиската реформа, таа е реорганизирана со нов мермерен мебел (делови наречени [[амвон]], [[олтар]] и стол). Се користеле релјефи од античката катедрала на Санта Марија Маџоре. Во центарот на апсидата се наоѓа античкиот барокен висок олтар кој бил со потекло од [[Рим]],<ref name="AAVV"/> изработен во [[1728|1728 година]]. Материјалот од кој бил изграден е мермер, [[оникс]] и бронза. Околу барокниот олтар се наоѓаат скапоцените резбани дрвени тезги на кои требало да стои хорот.<ref>{{Харвардски навод|Aa.vv.|22|ComoCernobbio}}.</ref> Во катедралата се погребани некои епископи со потекло од Комо, како и некои лаици (помалку познати лица), меѓу кои бил Бенедето Џовио, постар брат на попознатиот Паоло Џовио и лекарот Џовани Паоло Рецонико. === Патеки низ катедралата === [[Податотека:Il_Duomo_di_Como_-_dai_camminamenti.jpg|десно|мини| Готски централен кораб]] ==== Главен простор на влезот ==== Веднаш штом ќе се влезе во катедралата, се наидува на три артефакти кои ве враќаат во историјата на претходното здание, романската катедрала Санта Марија Маџоре: * Во близина на главната врата се поставени два стопа, поддржани од енергични романски скулптури кои претставуваат животни, еден [[лав]] и една лавица. Двете скулптури, биле искористени од поранешната базилика,''<ref name=":073"/>'' првично имале функција на колонски лавови кои ги потпираат [[столб]]овите на говорницата. Поверојатен факт бил дека тие го поддржуваат делот на протирумот. Биле поставени на [[фасада]]та во исто време кога бискупот Алберико ја издигнал црквата Санта Марија Маџоре до ранг на катедрала. Всушност поверојатно е дека во тој момент биле решени некои работи околу украсувањето на внатрешноста, вклучително тогаш бил изграден и тремот (покривниот дел на влезот). Според древното верување кое е од ориентално потекло, всушност, лавовите ја чувале портата на црквата. * На ѕидот од контрафасадата, во близина на левата врата била заѕидана кутија со светите масла. Оваа кутија претствувала високо рафинирано готско дело.<ref name=":6"/> За неа се верува дека исто така води потекло од античката црква Санта Марија Маџоре.<ref name=":044">{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 146|Cariplo}}.</ref> Мермерниот дел во вид на шатор бил украсен со мала вратичка од ковано железо, со која пак вратичка е украсена големата уникатна порта.<ref name=":044" /> Мермерната декорација претставува многу елегантен мотив со остра линија од која се разгрануваат мотиви од [[Лоза|лозови]] лисја и секако мотиви со гроздови од [[грозје]]. Овој орнаментален мотив бил позајмен, неколку векови подоцна, од страна на граверот кој ја создал пределата на стариот олтар, а подоцна вграден во страничниот олтар наречен според Свети Абондио.<ref name=":044" /> На ѕидот од контрафасадата постојат серија од слики распоредени во два реда. Овие слики претходно се чувале во поранешната, но веќе непостоечка црква [[Сан Џовани во Педемонте]].<ref name=":04113">{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 222|Cariplo}}.</ref> Меѓу сликите се наоѓа и онаа посветена на ''победничкиот Христос,'' а изработена од страна на Антонио Марија Криспи.<ref name=":04113" /> Во близина на централната врата се наоѓа и крстилницата, речиси дефинирана како автономен простор со потекло од [[Ренесансна архитектура|ренесансниот]] период со примеси на чист готски стил сместена во главниот кораб. Самиот изглед е со типичен [[Осумаголник|октагонален]] слив со потекло од [[XV век]].''<ref name=":073"/>'' Изградбата е од материјалот мермер од типот Мусо.''<ref name=":073" />'' Постои мермерна основа и соодветен дрвен капак. Сливот е украсен со низа барелјефи кои го претставуваат животот на Свети [[Јован Крстител]].''<ref name=":073" />'' Кружниот колонаден храм кој го опфаќа фронтот бил изграден во [[1590|1590 година]] (или можеби во [[1592]])''<ref name=":073" />'' од страна на [[Џовани Пиоти]] ди Вакало, по инспирација од Тибалди. ==== Странични простори ==== Низ вековите, ѕидовите на [[Бочен брод|страничните кораби]] биле збогатени со дополнителни [[Олтар|жртвеници]], вообичаени за развојот на латинскиот ред на проповедање од периодот на [[среден век|средниот век]], но и во периодот од наредните векови. Страничните олтари биле неопходни за поединечното празнување на [[Евхаристија]]та за која канониците си тражеле посебни простори. Другите[[Презвитер|свештеници]] кои служеле во катедралата, честопати и во многу случаи и секојдневно, по барање на најбогатите семејства во градот нарачувале голем број уметнички дела за катедралата и со тоа се манифестира нивниот престиж. Овие странични олтари во катедралата биле надградени и со насликани жртвеници или пак изведени во вид на извајани анкони. На делот од левата (северна) патека, од влезот кон трансептот се поставени дела: * Жртвеникот на Мадона дел Грацие, дело од Андреа Де Пасери да Торно (во[[1502]] година).<ref name=":6"/><ref name=":04113"/> Оваа слика е предмет на вековно почитување во катедралата. Има олтар, на чиј фронтал (преден дел) е претставен ''Страданието Христово'' помеѓу инструментите на Страста. Над нимбусот со црвени [[херувим]]и, е сликата на [[Богородица|Дева Марија]] (претставена како дводимензионална [[икона]], надвор од перспективата). Потоа има дело на кое се претставени Божјите благодати, при што Детето во раката држи мал [[Картуш|свиток]] со натпис ''„Оче наш кој си на небесат да се свети името твое“'' . На десната страна од Богородица се наоѓа [[Апостол Петар|Свети Петар]], сведок на верата на [[Христијанство|христијанската црква]].Свети Петар во свитокот кој го држи со десната рака има натпис со текст: ''Јас верувам во еден Бог, семоќниот татко, рече Петар'' . На левата страна пак е [[Апостол Тома|свети Тома]], со „појасот“ на Богородица и поради тоа е сведок на нејзиното вознесување во рајот.<ref group="N">Secondo una leggenda di origine orientale, ampiamente diffusa in Italia, l'incredulo Tommaso era giunto in ritardo al sepolcro della Vergine, soltanto il terzo giorno dopo la [[Dormizione di Maria|morte di lei]], ma riaprendolo lo trovò vuoto. A Tommaso sarebbe stato però dato un segno per confermare la sua fede nell'[[Assunzione di Maria|assunzione di Maria ai cieli]]: la Vergine avrebbe lasciato cadere dal cielo la sua cintura, simbolo della sua [[Verginità perpetua di Maria|perpetua verginità]].</ref> Подолу, во клекната положба, се двајцата покровители: канонот од Комо, Џакомо де Витудоно (донатор и на олтарот на Свети Амброџо,<ref name=":0522222233">{{Харвардски навод|Zastrow|p. 32}}.</ref> кој се наоѓа токму пред овој олтар). На тоа место исто така има претставено и еден млад човек со долга руса коса и облечен во богата свадбена облека, веројатно тоа бил внукот на Канонот Џакомо за кој бил даден и посебен завет. Тоа и била главната причина за изградба на жртвеникот во тој олтар. * Олтарот на Свети Аполонија, претставува олтар со маријанска тематика. Го изработил Томазо Родари (делото е нарачано од страна на канонот Лудовико Муралто) во [[1492|1492 година]]<ref name=":02214">{{Харвардски навод|AA.VV.|p. 192|chiesa}}.</ref> (или можеби во [[1493]],<ref name=":6" /><ref name=":0522222233222" /> нејаснотијата околу годината е поради уништениот натпис на подрумот).<ref name=":046">{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 150|Cariplo}}.</ref> Името на олтарот доаѓа од близината на вратата на која се наоѓа статуата на Света Аполонија.<ref name=":0522222233222" /> Во центарот на олтарот изработен од мермерот Мусо<ref name=":02214" /> има скулптура на Богородица со детето. Оваа скулптура е многу слична по изработката со онаа која се наоѓа на полиптихот веднаш над главната врата.<ref name=":0522222233222">{{Харвардски навод|Zastrow|p. 52}}.</ref> Оваа скулптура за разлика од таа над вратата е подобро дефинирана и подобро елаборирана. Од двете страни на олтарот се наоѓаат две статуи, едната на свети [[Свети Стефан|Стефан првомаченик]], претставен во [[ѓакон]]ска облека, држејќи книга, и другата на Луј Тулузски, заштитник, но и дарител на олтарот.<ref name=":02214" /><ref name=":0522222233222" /> Во горниот ред, се наоѓа гробот на Богородица заедно со [[Апостол Тома|апостолот Тома]] кој го држи нејзиниот „појас“. На делот на киматиумот се наоѓа Успението опкружено со два ангела кои свират на музички инструменти и уште двајца кои се наоѓаат во молитвена положба.<ref name=":02214" /><ref name=":0522222233222" /> Во делот на пределот се наоѓа делото Страданието на Христос кој се наоѓа помеѓу четворицата лекари од западно потекло и тоа: [[Свети Августин|Августин од Хипо]], Џером од Стридон, [[Папа Григориј I|Григориј Велики]] и [[Амвросиј Медиолански]].<ref name=":02214" /><ref name=":0522222233222" /> Лево од видикот кај мермерниот олтар се наоѓа бистата на бискупот Карло Ровели, изработена од [[Лујџи Аљати]]<ref name=":6" /> (во XIX век), а десно е сместена бистата на папата [[Папа Инокентиј XI|Инокентиј XI]] со потекло од Комо. Оваа скулптура води потекло од XVII век. Во внатрешноста на катедралата е донесена во текот на XIX век. Извајана е од страна на [[Енрико Аљати]]. * Олтарот на [[Свети Јосиф]] е дело изработено во 1830-тите изработена во стил на скулптурна група, во ломбардски неокласичен стил. Ова дело е изработено од страна на Помпео Маркези. Овој автор имал изработено релјефно дело и во просторот на фронталната страна.<ref name=":6" /> Лево од олтарниот дел е сместено делото со наслов ''Обожување на овчарите'' изработено од [[Бернардино Луини]], а на десната страна е тематиката насловена како ''Бракот на Богородица'' од Гауденцио Ферари.<ref group="N">Queste due tele, insieme con l{{'}}''Adorazione dei magi'' e la ''Fuga in Egitto'', sempre rispettivamente di Bernardino Luini e Gaudenzio Ferrari e oggi ai lati dell'ancona lignea di Sant'Abbondio, formavano le ante dell'enorme teca che racchiudeva l'altare di Sant'Abbondio, che un tempo chiudeva il fondo di questa navata settentrionale: le due tele di Gaudenzio Ferrari, probabilmente, erano sull'interno delle ante, visibili quando gli sportelli erano aperti, mentre le due ''Adorazioni'' di [[Gesù Bambino]], del Luini, erano visibili quando la teca era chiusa. Verso il [[1670]] la grande "macchina" venne spostata nell'attuale posizione e nel [[1815]] fu scomposta, con la collocazione delle quattro tele nelle posizioni attuali. Interessanti, nell{{'}}''Adorazione dei pastori'' del Luini, le capanne con tetti di paglia sulla destra, corrispondenti probabilmente ad un tipo di costruzione diffuso allora in [[Lombardia]]; il sorriso della Vergine è senza dubbio una ripresa da [[Leonardo da Vinci]]. Nello ''Sposalizio della Vergine'', invece, risalta l'edificio della [[sinagoga]], edificato in forme [[Architettura romana|classicheggianti]], disseminata di numerosi giovani uomini, delusi per non essere stati scelti come sposi per la Vergine (secondo il racconto della ''[[Legenda aurea]]'').</ref><ref name=":6" /> * Олтарот именуван како олтарот Пиета, претставува дело изработено од Томазо Родари,<ref name=":6" /> а по претходна нарачка на протоерејот Боси ([[1498]]).<ref name=":6" /><ref name=":047">{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 192|Cariplo}}.</ref> Целовкупноста на Олтарното парче ја претставува медитацијата за Полагањето на Исус (поставувањето на телото). Ваков вид на дело веќе имало присутно во панелот на олтарниот дел каде што е поставено Страдањето (од страна на десната патека). Тоа претставува продолжение на размислувањето за смртта на Христос кое пак претходно е поставено во олтарот на Распетието во блиската северна апсида. Иконографијата, која има за цел да ја комплетира пораката за верата, во делот од горниот панел го претставува празниот гроб на [[Исусово воскресение|Воскресението]]. ''Олтарот на Рајмонди'' од Бернардино Луини [[Податотека:Pala_Raimondi.png|центар|525x525пкс|La ''pala Raimondi'', detta anche ''di San Girolamo'']] Олтарниот дел на Рајмонди бил познат и како „Сан Џироламо“. Доминантна позиција имал во петтиот и последен залив на делот од десната патека, или на просторот од јужниот ѕид на катедралата. Тоа е првото од трите големи дела создадени во катедралата од страна на Бернардино Луини. Другите две дела создадени од страна на уметник се големите платна на ''Почитувањето на овчарите'' и ''Почитувањето на мудреците''. Тие две дела биле дел од врати на олтарот на Сан Абондио кои служеле за затворање на просторот. Овие две дела најпрво биле насликани на дрво, а подоцна за време на реставрацијата во 1877 година биле пренесени на платно. Поголемата слика ја претствувала темата на „светиот разговор“, кој пак долги векови бил присутен во религиозните претстави. Богородица со детето е претставена како седи устоличена некаде во делот на позадината на апсидата, наликувала како да е внатрешна изведба. Околу Богородица, од лево кон десно, се наоѓал Сан Џироламо, на чии нозе е поставен лавот запаметен во одредена легенда, потоа Светиот Антониј Падовански, Свети Никола Толентински и Свети Августин. Во горниот дел се поставени трите ангели-музичари кои свират на инструментот наречен дајре. Веднаш потоа има еден ребек и еден триаголник. Пред нозете на Богородица постои уште уште ангел со инструментот лаута во рацете. На десната страна, во клекната традиционалната положба, е поставен донаторот на олтарниот простор. Според одредени хипотези се претпоставува дека донаторот, миланскиот канон Гуглиелмо Читадини, бил генерален викар во Комо во првите децении на XVI век. Друга пак хипотеза говори дека клекнатиот лик е всушност канонот Џироламо Рајмонди. Тоа се потврдува со фактот дека тој имал остар и реалистичен профил со изнемоштено лице и поглед впиен кон сопственото внимание. Кога уметникот Луини го насликал ова дело, во 1521 година, како што раскажувале критичарите, канонот Рајмонди веќе бил мртов. Според тоа се мисли дека неговото семејството го нарачале жртвеникот во спомен на веќе починатиот свештеник. На поставеноста на делото може да се воочи прекриноста на тажна атмосфера. Тажната атмосфера е постигната и со изборот на соодветни бои. Во плочите на делот назначен како предел се претставени, од левата страна кон десната: Свети Петар со клучеви и книга во рацете, потоа Сан Џироламо во покајаничка положба клекнат пред распетието, Свети Јован Крстител и Агнус Деи, потоа Сан Џироламо на смртната постела, како и Свети Павле со меч и со книга во своите раце. Во делот на десната (јужна) патека од страна на влезот кон трансептот се среќаваат следните дела: * Во Олтарот на Сан Амброџио постои жртвеник кој е изграден во 1492 година од мермерот Мусо (овој олтар е најстар во катедралата). Во центарот на олтарниот дел е сместен епископот Амброџио кој е поставен во позиција како мавта со својот камшик (денес камшикот недостасува веројатно е изгубен) против еретиците и неверниците. Во левата рака држи отворена книга со почетен текст „Вие боговите“, која е всушност химна која традиционално им се чита на понижените еретици кои секогаш се поставени во клекната положба. На страните од олтарот се наоѓаат мачениците Прот и Зумбул облечени во облека од XV век, држејќи го мечот со кој биле обезглавени. Во горниот ред, исто така централно е поставена Богородица со детето заедно со светиот апостол Јаков, кој бил облечен во облека на аџија. Веднаш до овој дел бил сместена и Луција, со раката потпрена на главата на апостолот. Сосема горе во највисиокиот олтарен дел бил поставен Исус Христос со отворена книга во рацете, на која бил напишан текстот: „Јас ја давам светлината на животот и на целиот свет“. Во истиот предел од олтарот постојат и фигури на две женски тела кои држат штитови со триграмот YHS (кој всушност е амблемот на проповедта на Бернардино кој од градот Сиена пристигнал во градот Комо и местото Валтелина). Во делот на пределот се сместени светите Стефан првомаченик, Лоренс, Рох од Монпелје, Антониј од Падова, Леонардо од Лимож и Катерина Александриска. Нарачател на ова дело бил канонот роден во Комо, Џакомо де Витудоно. Овој факт е забележан со епиграфскиот натпис изгравиран на основата од делото. * Олтарот посветен на Санта Луција, е всушниот истиот олтар каде се наоѓа делото насловено како Страста на Исус. Ова дело било извајано од Томазо Родари во 1492 година (десет години подоцна од олтарот на Сан Амброџио), нарачано од страна на правникот Бартоломео Паравичини и неговиот внук Џан Џакомо кој бил канон на катедралата. Олтарот бил изграден од мермерот Мусо без никакви траги од боја. Со мермерот се доловени вообичаените облици на ренесансната скулптура со примеси од тосканската инспирација. Иновативните одлики биле со потекло од околината на градот Комо. Ако се тргне според поставеноста на сцените од лево кон десно, во првиот ред е поставено делото на камшикување на Исус, Исус бил со врзани очи, исмејуван и тепан, врз грбот му бил поставен крстот. Во вториот ред: Исус бил ослободен од облеката и го чекал моментот за да биде распнат. Потоа е претставено самото Распнување и на крајот е моментот на претставување на Побожноста. На врвот, помеѓу два полукружни фронтални делови во делот на апсидите е преставено делото Браманте во Санта Марија во близина на Сан Сатиро. Тука веднаш потоа се наоѓа гробот кои го чуваат двајца војници. Грбот бил поставен на врвот од статуата на воскреснатиот Христос. Во делот на таканаречениот предел, изработено од училиштето на Џовани Антонио Амадео, се претставени патроните во два клипеи (очигледно инспирирани од старите римски монети). На ист начин била претставена и Богородица со детето, како и светиот Антониј од Падова, светиот Петар, Катерина од Александрија и Григориј Б. Предниот дел на олтарот е изработен од непознат автор и води потекло од почетокот на XV век, а потекнува од старата катедрала Санта Марија Маџоре. На таа позиција ја поставил архитектот Федерико Фригерио во првата половина на XX век. Десно и лево од олтарот на Санта Луција поставени се две слики изработени од страна на Бернардино Луини, дела на кои се прикажани светите Кристофер и Себастијан. * Олтарот на Сан Абондио, претставува ремек-дело на скулптура изработена од дрво, не само во катедралата туку и на територијата на целата област на Комо. Скулптурата е изработена од страна на Џовани Анџело Дел Мајно некаде помеѓу 1509 и 1514 година. Ова дело било нарачано од страна на Соборот на Сан Абондио. Дрвениот олтар бил проткаен со плетка од фигури и орнаменти, но сепак успеал да ја одржи чиста својата првична структура, која пак претставува носител на оригинална доктринарна содржина. Станува збор за композициски триптих со два добро означени моменти. Во централниот дел се наоѓа статуата на заштитникот на градот и епархијата, на чии страни има сместено четири панели со таканаречен висок релјеф, со претставени сцени од неговиот живот (од левата страна е Проповедта на Абондио, палење на еретички книги и Молитвата на гувернерот Реголо и неговата сопруга лево, а од десната страна е наследството на Амантиј и Абондиј и Воскресението на нејзиниот син Регул). На делот на пределата се наоѓа Исус Христос заедно со дванаесетте апостоли. На соседниот дел е поставена лоза која се разгранува од централниот дел на Христос, кон пероферијата на страните каде се поставени апостолите. На делот од столбовите се наоѓаат четворицата евангелисти свртени еден кон друг. Веднаш до нив се пророците и кралевите на Евреите. Тие ја претставувале „основата“ на која почива целото творештво на Сан Абондио како наследник на апостолите, во континуитет со целата света историја. Четирите отци на латинската црква се претставени во коцките на таблата, која ја означува мудроста на Сан Абондио. Мудроста е претставена и преку симболиката на сфингите поставени во делот на двата фриза. Во најгорниот ред се сместени статуите на светците, заедно со придружниците на Абондио. Поставеноста е во слеана форма во правец од лево кон десно и тоа: На почетокот е поставен Прото, па Катерина, Роко, Богородица со детето и на крајот Сан Џованино. Во доминантна положба се истакнуваат Вечниот, Себастиано, Лувија и Џакинто. Во просторот на прекривната таблатура IHS односно во христограмот целата поставка се повторува вкупно четири пати, исто толку пати колку што има и штитови. На врвот односно во највисокиот дел во радосна и среќна положба се прикажани малите ангели, потоа од левата страна е претставено Благовештението, заедно со Архангел Гаврил и Богородица. Последниве дел се претставени во Пиетата на централниот панел, односно во централниот дел на храмот. Олтарното дело е дефинирано како „најбогатиот уметнички комплекс на целата катедрала: Колку е големо достигнувањето и постигната величината може да се потврди дека убавината може да се спореди со оние од германските територии, каде скулптурата од дрво честопати претставувала восхитувачки ремек-дела. Рамнотежата и класицизмот на геометриската структура потсетувале на уметничката продукција од времето на италијанската ренесанса, додека изобилството на декорацијата, позлатата и стремежот кон сликовната скапоценост директно потсетувале на експресивниот стил од алпската област и на областите од централна и северна Европа. Лево од олтарниот дел се наоѓа делото наречено ''Почитување на мудреците'' од Бернардино Луини. Од десната страна е сместен ''Летот во Египет'' изработено од страна на Гауденцио Ферари. Над двата жртвеници постојат две триаголни платна, со два пророка. И двата прозорни делови се уредени од Гауденцио Ферари (или можеби од самиот Луини или Бернардино Ланино). * Олтарот на Сан Џироламо, е всушност „Олтарот на Рајмонди“. За неговото уредување е заслужен Бернардино Луини. Сликарските работи се изведени врз дрво околу 1521 година, а пренесени на платно во [[1877]] година. Титуларниот светец на олтарот е во друштво на еден лав, и заедно во друштво и со Сан Доменико, Богородица со детето, потоа светите Антониј од Падова и Августин, канонот Џироламо Рајмонди (нарачателот на делото) и од една група ангели-музичари. Сан Џироламо е прикажан во две слики на предниот простор кои биле ограничени со масите на светите Петар и Павле и со онаа на Агнус Деи кој стоел точно во центарот. ==== Средновековни погребувања и други погребни споменици ==== Во близина на двете врати долж страничните ѕидови постојат две мермерни гробници кои припаѓаат на [[Епископ|бискупи]] од градот Комо. По желба на жителите на Комо се погрижиле да ги задржат двете постари гробници и во новата готска катедрала. * На делот од левата патека се наоѓал [[саркофаг]]от на епископот Џовани Авогадри Лучини. Тој е изведен во масивна и архаична форма. Епископот Џовани, кој бил канон на катедралата, воедно бил и син на грофот Авогадри, инаку семејство со потекло од местото Лукино. Џовани бил назначен за епископ на градот Комо директно од [[Папа Григориј X|папата Григориј X]] во [[1274|1274 година]]. Тој во тоа време активно учествувал во кавгата која го делела градот Комо. Најпрво го фаворизирал семејството Витани, а против династијата на [[Отоне Висконти]], а потоа им се придружил на припадниците на семејството Руска против претходно поддржуваните Витани. Тоа доведувало до негово активното вклучување во фракционерските борби. Поради таа негова активност малку подоцна го чинело со протерување од градот и од епископската палата. По неговото враќање кое било потпомогнато од страна на [[Матео I Висконти|Матео Висконти]], тој повторно станал сојузник на семејството Витани. По кратко упеал да ги протера членовите на семејството Руски. Џовани Авогадри Лусини починал во [[1293|1293 година]]. Бил погребан во катедралата Санта Марија Маџоре.<ref name=":0432">{{Харвардски навод|AA. VV.|pp. 140-141|Cariplo}}.</ref> Ерата на војните и превирањата во градот довеле до суштинско ослабување на делот наречен урна. Таа била изградена во романски стил, но речиси вандализирана по формите кои надвиснувале над празната рамнина. Предниот дел бил моделиран со таканаречена метална прецизност. Тоа биле деловите на [[Митра (одежда)|митрата]] и [[Жезол (црковен)|крстот]], трите штуки, [[Агнец|мистичното јагне]] кое било симбол на [[Исус Христос]]. Овие изведби биле вистински [[ребус]] кои го означувале идентитетот на погребаниот пастир епископот Лусини (во делот на „штуките“). Предните агли на поклопниот дел од саркофагот биле украсени со две лавововски глави. * Во делот на десната патека е сметен гробот на епископот Бонифацио од Модена. Изработката на овој саркофаг е препишано на училиштето на Џовани ди Балдучио.''<ref name=":073"/>'' Во античката катедрала, гробот зафаќал простор на една споредна [[Параклис|капела]], изградена во [[1347]] година, од страна на самиот епископ Бонифацио, за по неговата смрт таму да биде погребан.<ref name=":0432" /> На работ од покривниот дел, се наоѓа ликот на епископот кој лежи и е во заспана положба. На покривната плоча стои натпис со готски букви, а неговиот превод од [[Латински јазик|латински]] гласел: „На ова место лежи човекот наречен Бонифацио, роден во градот Модена, професор по канонско и граѓанско право. Од денот на погребот ова место му нуди бескраен мир“. Бонифацио Квадри, поранешениот епископ на Модена, бил префрлен да работи во седиштето на градот Комо во [[1340|1340 година]]. Во текот на годините додека ја извршувал служба, тој успеал да ја врати виталноста и редот во локалната црква. Тој ги бранел правата на граѓаните дури и кога биле протерани. Од негова страна била основана болницата Сан Џироламо која била наменета за сиромашните и за аџиите. Во неговиот живот Бонифацио реконструирал многу [[Црква (градба)|цркви]], дел обновени па дури и изградени ''од почеток'' низ целата епархија. Епископот успеал да ја разубави бискупската палата, украсувајќи ја главната сала со портрети од неговите претходници. Починал во [[1352|1352 година]] и бил ставен во саркофагот кој како вљубеник во уметноста самиот го подготвил додека бил жив. Времето кога е изработен саркогфагот било врежано врз самиот саркофаг. Таму стоела годината [[1347]]. Урната била изработена од розев мермер наречен Кандоглија (истиот тип на мермер со кој е изградена [[Миланска катедрала|катедралата во Милано]]). На предната страна од гробното место има три панели изработени со висок релјеф. Таму се сместени релјефите на Богородица со детето и дополнително два [[Ангел|мали ангели]] кои држат прекривка во позадина. На средината е местото каде е претставен епископот Сан Џемињано од Модена. Тој [[Егзорцизам|покажува]] опседнато лице од чија уста излегува некаков [[Ѓавол|демон]]. На истото место е претставен и епископот Бонифацио, додека се наоѓа во манастир и изведува некои универзитетски предавања. Овој артефакт е дело на некој одличен скулптор, кој знаел како да ја спои романската традиција и формите на готскиот сензибилитет. Во тој момент готскиот стил бил целосно присутен во областа градот Комо. Следуваат скулптури кои потекнуваат од поново време: * гробот на благородниот Џовани Паоло Дела Торе ди Рецонико (од XVI век), кој се наоѓа во просторот на јужниот наос, веднаш над гробот на Бонифацио од Модена;''<ref name=":073"/>'' * гробното место на докторот Занино Цигалино (од 1562 година), сместен во просторот на северниот кораб, десно од олтарот на Побожноста;<ref name=":6"/> * гробот на Бенедето Џовио (од 1556 година), поставен во северниот кораб на малку повисока положба веднаш зад сакрофагот на Џовани Авогадри Лусини.<ref name=":6" /> ==== Други скулпторски дела ==== Јужна патека: * помеѓу олтарот на Сан Амброџио и оној посветен на Санта Луција постои споменик во чест на Толомео Галио, скулптурно дело изработено во [[1860|1860 година]] од страна на [[Лујџи Аљати]];''<ref name=":073"/>'' * помеѓу олтарот на Сan Џироламо и почетокот на [[трансепт]]от постои скултура на ''Сан Исидоро во придружба на волови'', мермерно дело создадено од рацете на Џан Батиста Барберини.<ref name=":5"/> Северна патека: * во близина на олтарот на побожноста постои биста со слика на папата [[Папа Пиј IX|Пиј IX]], дело создадено во [[1885|1885 година]] од уметникот Џузепе Баер.<ref name=":6"/> === Презвитерието === [[Податотека:22100_Como,_Province_of_Como,_Italy_-_panoramio_(20).jpg|десно|мини| Презвитерието со олтарот, амбото и столот]] Централниот простор наменет за одржување на литургијата е уреден во [[1986|1986 година]], според нормите на измената поставени од страна на Вториот ватикански вселенски собор. Таа година била изведена реорганизацијата на просторот од претходната презвитерија.<ref name=":02217">{{Харвардски навод|AA.VV.|p. 199|chiesa}}.</ref> Олтарот на катедралата, од кој бискупот претседава или пак држи говор е во допир или заедништво со просторот на [[Евхаристија]]та. Тие простори се украсени со артефакти и скулптури кои сè уште го одразуваат романскиот стил. Новата катедрала во најголем дел е изведена според [[Готска архитектура|готската]] стилска изведба. . Во центарот на просторот се наоѓа олтарот кој е од времето на катедрала Санта Марија Маџоре.<ref name=":02217"/><ref>{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 90|Cariplo}}.</ref> Делото на врвните мајстори, било подарено на катедралата во [[1317|1317 година]] и тоа претставувало знак на престиж наместо знак на посветеност. Донацијата била од страна на потомокот Валеријано на моќното Гибелинско семејство Руска. Во тој период Валеријано бил [[Архиѓакон|протоѓакон]] на катедралата. Неговиот брат Франчино бил управител на. градот Комо.<ref>Saverio Xeres, ''La cattedrale della città, tra storia e simbolo'', in {{Харвардски навод|Aa.vv.|19|Lago}}</ref> Овој олтар бил свечено поставен во 1317 година, по повод на пренесувањето во катедралата на [[мошти]]те на светите евнуси [[Прот и Јакинт|Прото и Џацинто]]<ref group="N">A dire il vero, ancora oggi diverse chiese affermano di custodire le vere ossa di questi fratelli martiri.</ref> и моштите на светите Либерата и Фаустина. Овие мошти сè уште се чуваат во делот на олтарот. Во XX век сите траги за постоење на овој олтар биле изгубени. Неговото постоење било само благодарение на списите кои ги зачувале историчарите од градот Комо. Дури во 1964 година олтарот бил пронајден, и тоа буквално „закопан“ во пределот на главниот олтар со потекло од [[XVIII век]]. По откривањето бил поставен во капелата на семинаријата наречена Муџио. На предната страна во центарот се наоѓа Распетието. Тоа е поставено помеѓу [[Богородица|Марија]] и [[Јован Богослов|Јован]] малку оддалечено од местото каде биле поставени светите Либерата и Фаустина, држејќи ја книгата на правилото во раце, претставени како ктитори на [[манастир]]. Од страните на тие статуи се поставени светите Прото и Зумбул и уште двајца непознати светци прекриени во облека од XIV век. Идентификацијата на непознатите светци не била воошто лесна задача. Олтарот е поставен во положба малку зад центарот на [[купола]]та. Светлината која се спушта од висината на куполата дава вистински приказ на симбол на слегувањето на [[Свет Дух|Светиот Дух]], кој се повикува при секоја литургијата.<ref>Darko Pandakovic, ''Luogo e segno per la diocesi'', in {{Харвардски навод|Aa.vv.|54|Lago}}</ref> Големо сребрено расветно тело виси од покривот на презвитериумот. Тој артефакт е изработен во 1698 година.<ref name=":5"/> [[Амвон]]от е направен со употреба на техниката на висок релјеф. На релјефот е претставена ''Богородица со детето'' од [[XIV век]]. Панелот бил вметнат во центарот на задниот дел на олтарот, оној ист олтар изработен во 1317 година.<ref name=":5"/> Овој дел потоа бил заѕидан во внатрешниот ѕид на фасадата. [[Богородица|Марија]] (Богородица) му дава огреден плод на Детето Исус. Тоа е истото овошје (јаболко) како на Ева, кое во тој случај симболизирало грев. Овој плод испраќал порака за откупување. На приказот Детето држи гулаб во рацете, инаку симболот на мирот кој треба да биде ширум светот. Бискупското столче било украсено со скулптура од [[XIII век]] која го прикажува Сан Абондио. Таа е донесена од манастирот во непосредна близина на базиликата именувана по истиот светец (Сан Абондио). Столчето било поставувано на различни позиции, вклучително и тоа кога било поставено на отворено и незаштитено место, во близина на мостот Сан Мартино кај заливот Козија. За да се затвори перспективниот дел на презвитериумот, на местото пред хорските тезги изработени во 1610 година од страна на резбарите Лусини, се наоѓа благо издигнување на античкиот висок олтар, инаку доцнобарокно дело изработено во [[Рим]] во [[1728]] година од [[мермер]], [[оникс]], но и од позлатени [[Бронза|бронзи]].<ref name=":5"/> === Купола === Од внатрешна страна куполата е украсена со позлатени елементи, обновени веднаш по пожарот кој ја опустошил структурата на катедралата во 1935 година. Претставите на евангелистите премачкани во шпандели биле дело на уметникот Гаспаро Мола.<ref name=":5"/> === Трансепт === [[Податотека:I_tre_Altari.jpg|десно|мини| Централниот хор со двата крака на трансептот|238x238пкс]] Двета големи [[параклис]]и оградени со страничните [[Апсида|апсиди]] на [[трансепт]]от биле посветени на култот на Распетието од страна на северниот крак и на Успение на Богородица од страна на јужниот крак. * Распетието е дизајнирано во согласност со цртежите кои во годините помеѓу [[1610]] и [[1630|1630 година]], биле создадени од страна на Амброзиската академија од [[Милано]]. Таа ги подготвила како еден вид на модели за религиозна уметност и религиозната конструкција. Олтарот веројатно на почетокот бил наменет за да ја смести статуата на Богородица. Овој факт е документиран во периодот на [[1673|1673 година]].<ref>Riportato da Luisa Cogliati Arano in {{Харвардски навод|Aa.vv.|165|Cariplo}}.</ref> Во тој документ стоел следниот текст: „Тие решиле таму на градилиштето да подигнат еден величествен жртвеник кој би бил сместен во новата капела, означено место за сместување на статуата на Богородица. Подоцна тие се предомислија и тоа место го видоизменија и го наменија за Пресветото Распетие. : Изградбата на капелата била под надзор на архитектот Карло Буци. Градежните работи траеле од [[1653]] до [[1665|1665 година]].<ref name=":5"/> Некаде во [[1674|1674 година]] целовкупното уредување околу олтарот било завршено и тој бил ставен во употреба.<ref name=":04">{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 166|Cariplo}}.</ref> Распетието претставувало дрвена статуа со потекло од [[XV век]] (или можеби од раните години на [[XVI век]]). Во тие години тоа веќе било во внатрешноста на катедралата, но се знаело точно во која положба.<ref name=":04" /> Главата на измачуваната личност била украсена со вистинска човечка коса, како што по правило било секаде во тоа време. Пред неговите нозе (на Исус) била поставена статуата на [[Богородица|Марија, мајката на Исус]] во содејство со Марија од Клеопа, потоа [[Марија Магдалена]] и [[Јован Богослов|апостол Јован]]. Сите тие статуи воделе потекло од XVI век, веројатно оние кои веќе беа споменати во документот од [[1515|1515 година]]. Сите овие дела биле првично сместени во готскиот дел на старата катедрала. Автор на истите бил Џовани Анџело дел Мајно.<ref name=":6"/> <ref>Луиза Кољати Арано во {{cita|Aa.vv.|166|Cariplo|titolo=Катедралата во Комо}}.</ref> : Шесте мермерни статуи од ангели кои ги држат симболите на Исусовото страдание се дело изработено од страна на скулпторите [[Џовани Пјетро Нони]] и Џовани Батиста Бјанки. Изработката била изведена во [[1666|1666 година]]. Од двете страни на на олтарот имало поставено дрвени статуи и тоа на пророците Исаија (кој во песните за Слугата Господов би ги претставил страдањата Христови) и [[Свети Илија|Илија]] (чие зближување на небото би било еден чуден „начин" на неговото воскресение). Овие две статуи ги изработил Рајмондо Ферабоско.<ref name=":6"/> Над покривниот дел на олтарот, во првите децении на [[XX век]] е поставена една мермерна кутија, затворена со решетка од ковано железо, во која се наоѓала [[Чесен Крст|реликвија на Крстот]] која потекнувала од разурнатата црква Сан Назарио. : Позлатените малтери на сводот го прикажуваат воскреснатиот Христос и ангелите во [[барок]]ен стил. Ова дело е изработено ([[1666]]<ref name=":2"/> - [[1669]]) од страна на Агостино Силва,<ref name=":2" /><ref name=":04"/> скулптор со потекло од Вал д'Интелви, кој веќе работел во различни делови низ Европа. Тој ја пренел техниката на изведбата на мајсторите од долините на градот Комо подалеку од Алпските планини. * Олтарот на Успението претставува еден од најексплицитните [[барок]]ни артефакти во целата катедрала. Дизајниран е од страна на [[Франческо Марија Ричини]] некаде пред [[1641]] година, а започнат во [[1666|1666 година]] под раководство на инженерот Џероламо Квадрио од Милано<ref name=":03">{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 164|Cariplo}}.</ref> и завршен во [[1686|1686 година]]. Крајот бил означен со поставување на статуата на Богородица со детето.<ref name=":04"/> Таканаречениот мермерен симулакрум води потекло од XVI век или еден век пред изградбата на олтарот. Тоа се одликува со смиреност и исправност. Понатаму се одликува и по богатата драперија и по благодатта на гестот на ликот. Целиот проект веројатно е дело на училиштето на големиот Родари. Истиот бил поставен врз дрвена резбана основа со потекло од XVII век. Обликот бил во вид на облак во кој се вметнати два ангела.<ref name=":04" /> Во суштина тоа претствува мал храм наменет за сместување на статуата на Богородица, чии колони се во црна боја и од градежниот материјал [[мермер]], донесен од [[Варена]], составните делови се во вид на колачи, наликувале на оние од [[Џан Лоренцо Бернини|Бернини]] кои биле вградени на големиот цибориум на Свети Петар во Рим. Позадината претставува [[апсида]] со мали колони од помал ред. Има поставено еден вид на покривен дел во вид на чаша која ја заштита статуата на Богородица. Помеѓу големите искривени колони поставени се разиграни фигури на два ангела и други малку помали фигури заедно со две херувими кои пак држат таканаречен пендом изработен во форма на [[ловор]]. Сите тие поставени елементи на некој начин му даруваат живот на таванскиот дел. Анимациите се одлично вградени во целиот архитектонски комплекс кој воопшто не се поместува во однос на планиметриските идеи. Во правецот кон [[Височина|висините]] има поставено составни елементи наречени модилиони и тие создаваат еден вид на криволинеарни врски. : Огромната триумфална [[круна]] преттсавува дело на двајца милански мајстори кои работат елементи од бакар. Тоа се Франческо Гера и Џовани Пјетро Висио кои успеале круната да ја завршат во [[1687]] година. Четирите херувими кои ја држеле металната круна, фестоните, како и двата ангела кои ги држат сонцето и месечината, се изработени од мермер и истите биле завршени во 1686 година. Двата големи ангели кои држат во рацете табли се изработени врз платно, наместо првичната замисла да бидат од гипс. На дрвена подлога се насликани двете статуи кои ги прикажуваат кралевите на Израел, [[Давид]] и [[Соломон]]. Ова дело на дрво е изработено од страна на Франческо Руска.<ref name=":5"/> : Со позлатената техника на штуко на [[Апсида|апсидалниот слив]] е претставена Богородица која е прикажана на небото, опкружена со облак од ангели. Делото на Богородица со пратечките елементи е создадено во [[1641|1641 година]] од страна на Франческо Силва<ref name=":5" /> со потекло од Долно Морбио.<ref name=":2"/><ref name=":04"/> === Витражни елементи на катедралата === [[Податотека:Como_Rosette_im_Dom_-_panoramio.jpg|десно|мини| Прозорецот од роза]] Светлината која навлегува во катедралата преку готските и ренесансните прозорци се филтрира со боите на бројните витражи. Витражите целосно ги зафаќаат контрафасадните прозорци, потоа двата прозорци во левиот кораб, двата во десниот и седум од вкупно петнаесетте кои се наоѓаат на долниот дел од катедралата. Ова се однесува на сите три ренесансни апсиди. Во реалноста, сјајноста во катедралата е доста дисконтинуирана и фрагментарна и во голема мера не го олеснува сјајниот поглед врз внатрешните архитектонски простори, односно тие изгледаат претерано темно дури и во некои одредени периоди преку ден. При изградбата на готскиот дел, прозорците кои се наоѓаат на централниот кораб биле дизајнирани без вистински и доволен довод на светлина однадвор. Тие и дополнително се покриени со испустите на покривите на страничните кораби. Во поново време се изградени светларници за да се овозможи светлината да помине низ нив и да ја осветлува внатрешноста со природна денска оветленост. Само во делот на високата [[купола]] изградена во [[XVIII век]], светлината може да падне недопрена и непопречена целосно како што било предвидено во плановите при изработка на проектот. Така природната светлина преку куполата може да го преплави централниот простор пред презвитериумот со доволно изобилство на дифузна (навлезена) осветленост. Дури и некои делови создадени во ренесансниот период ја одржуваат врската помеѓу светлината и просторите вообичаени за тој период. На пример јужната апсида, во која е вметнат олтарот на [[Богородица]], каде што постојат прозорци од двоен ред ја зголемуваат проѕирноста на првиот кат. Така се добива привид дека има голема пространост во која се артикулира видливоста со сјајна чистота. Најчистото присуство на светлина се наоѓа помеѓу прозорците, односно во делот на централниот [[розетен прозорец]]. На овој простор има изработено одредени делови од стакло кои веројатно се создадени од страна на уметниците од составот на екипата на Дела Порта.''<ref name=":073"/>'' : * прозорец во вид на роза со полихромно стакло изработено од „маестро Гуглиелмо“ во [[1488|1488 година]], делумно поправено и доработено во [[1719|1719 година]] од некој анонимен стаклар. Истиот прозорец бил ретуширан во 1851 година од страна на уметникот Џузепе Бертини. Скулптурниот дел од розетниот прозорецот изгледа како многу префинето дело. Кружниот дел (тркалото) составено од столбови, сводови и ребрести елементи формира скапоцен вез на надворешната фасада. Во внатрешноста пак, том светлината ќе го мине прозорецот, таа се прекршува и создава композиција на хармонични основни бои. И покрај тоа што низ вековите овој кружен прозорец претрпел неколку реставрации токму на стаклените делови, овој простор во вид на роза го испеал да го одржи високиот квалитет на средновековниот период. Има еден запис кој гласи: Овој прозорец претставува претстава на самиот [[Бог]], на христијанскиот Бог кој е олицетворен во [[Свето Тројство|светото тројство]]. Зраците на светлината (сончева светлина што влегува во храмот, но и отсјајот кој се добива по минувањето на светлината создава едно мистериозно присуство на волшебни нешта) се претставуваат многу поексплицитно. Единствена споредба може да биде само божествената природа. За време на годините на изградбата на фасада, Николо ди Куза напишал дека „Бог го претставува опкружувањето, но и центарот, оној кој е насекаде но и никаде“.<ref>Среќен Раинолди , ''Templum Mariae Virginis'', во {{quotes|Aa.vv.|107-108|Lago|titolo=Катедралата на езерото}}.</ref> [[Неоготика|Неоготскиот]] стил вграден во прозорците на просторот од контрафасадата, кој на розетниот прозорецот, според чувствителноста на [[XIX век]], развива интересна и доследна декорација врз белите, но и врз црвените контури на приказите составени од фигуративни сцени. Дизајнот издефинирал постоење на сложени и цветни сводови, и гранични делови во кои постојат ниши во кои пак се вметнати статуи. Тој елемент претставува еден вид на идеално обновување на пиластрите поставени врз фасадата. Околните вградени орнаменти ја прикажуваат материјалната белина на каменот и на тој начин ѝ овозможуваат дискретен (полускриен) премин на светлината. Во сцените кои ги прикажуваат приказните, пак, преовладуваат исклучиво темни тонови, понекогаш толку темни, што се во идеалаен контраст со осветлувачката функција на прозорецот. Витражот за прозорците кои се наоѓаат најблиску до розетниот прозорецот е изработен од страна на Џузепе Бертини некаде помеѓу [[1849]] - [[1850|1850 година]] и претставува сцени од животот на Сан Абондио.<ref name=":0227">{{Харвардски навод|AA.VV.|pp. 172-174|chiesa}}.</ref> * На десната страна од розртниот прозорецот, од врвот кон дното има: Приказ на ''Сан Абондио седнат на столот'', потоа ''Сан Абондио го воскреснува синот на судијата Регулус'' и конечно приказот на ''Смртта на Сан Абондио.'' * На левата страна од истиот прозорец од горе кон долу има: Приказ на ''Сан Абондио додека е присутен на состанокот на Советот на Милано'', потоа ликовите еден до друг на ''Сан Абондио и Сан Аманцио'', и конечно ''епископската хиротонија на Сан Абондио''. Витражите на најоддалечените контрафасадни прозорци биле изработени од страна на братот на Џузепе Бертини, [[Помпео Бертини]], од [[1854]] - [[1855]] година и прикажуваат светци од историјата на градот Комо и тоа: * на крајната десна страна на розетниот прозорецот има: на горниот дел ''Светите Либерата и Фаустина,'' додека долу ''Светите Зумбул и Прото'' * на крајната лева страна од истиот прозорец: во горниот дел ''Санта Луција и СНТ Аполонија'', а на долниот дел ''Свети Маченик Петар и Свети Андреј Авелино.'' Изборот за теми за самото стакло кое се вградувало на прозорците врз [[фасада]]та се чини дека бил директно поврзан, со хармончноста, и со темите поврзани со бројните скулптури на светци кои постоеле на пределот од ѕидовите. Всушност, самите стаклени делови потврдувале еден вид поставена хиерархија од времето на најстарите побожности. Пред секоја реконструкција се водело сметка таа да соодејсвува со претходната замисла. Логиката на овој тип на интервенција била предвидена во фреско-декорацијата на делот на сводовите, чии медалјони, биле насликани од [[Карло Фонтана (сликар)|Карло Фонтана]] и [[Франческо Габета]] некаде во [[1839]] година. Тие прикази ни ги доловуваат главните светци кои биле почитувани во катедралата долги векови наназад. Подоцна биле додадени и дополнителни светци кои биле достоинствено почитувани низ историскиот развој. Двата прозорци во изобилство ги илустрираат истакнатите моменти од живототите на светителите, но во суштина во изведбите, сѐ било еден вид на повторување, и она што го создале резбарите во делот на грандиозниот насликан и позлатен олтар. Грандиозниот олтар му се препишувал на [[Џовани Анџело Дел Мајно]] ​​(околу [[1509]]-[[1514|14]] година). Скулпторските работи кои ги изработил [[Родари (семејство)|Родари]] го истакнале каменот на делот од палиото од истиот олтар. Moразоне на фигуративен начин го насликал со техника на масло меѓу везовите делото ''Друштвото на Пресветата''. Мајсторите од друштвото на Бертините припаѓале на големата група од романтичарски сликари. Тие ја „поставувале“ историјата и со особено задоволство се задржувале во периодот од средниот век, тоа бил век на големи дела кои биле измислени и најчесто непостоечки. Нивната големина била во тесна врска со мечтателската моќ на создавачот. Реализацијата на животната приказна за Сан Абондио била поразлична од сѐ останато. Поставеноста е чиста историска со елементи од готскиот стил. Делата поврзани со Сан Абондио наликуваат на театарска сценографија, осиромашена со одредени сликовити моменти. Стилски, многу покохерентни биле изведени решенијата кои се пронајдени на прозорците на кои се сместени светителите. Таму на тие места, каде што меѓусебната сукцесивна поделба на боите, особено во најмалите издвоени делчиња, успеваат да ја извршат задачата на осветлување, доаѓа до умножување на хроматските квалитети со што доаѓа до делумно оддалечување од вообичаената логика при „сликањето на стакло“. Тоа всушност претставува вистинска пречка за успешно вметнување на поголем и побистар поглед во контекст со внатрешната светлина во катедралата. Како дополнителна отежнувачка вредност има со вметнување на таканареченото проѕирно сликарство, односно поставување на врвни дела врз стаклени површини. Типичен пример претставува поставеното стакло од страна на Бертини, кој токму со тој елемент го постигнал на некој начин фигуративниот хибрид, со кој се поставуваат, но и овековечуваат принципите кои го втемелила ренесансната [[перспектива]]. Сликата насликана врз дрво или на платно не може да го постигне ефектот кој го постигнува сликата насликана на „прозорец“ (стакло). Таа слика од стаклото на илузивен начин се пробива низ обоената површина и така се добива впечатокот на тридимензионалноста. Во таква ситуација се добива интересен приказ и сликата создава перспектива, дека на некој начин како да бега надвор од границите на рамката на самиот прозорец. Овој навидум чуден ефект придонесува за одредена контрадикторност помеѓу ефектот на делото и архитектонската функција на прозорецот. Она што сака да се потврдиме во суштина е дека стаклото не само што мора да пренесува светлина, туку мора да го одржува, а не да го негира архитектонскиот карактер на стаклените плочи. Тие секако на крајот би требало да ја гарантираат или потврдуваат дводимензионалноста на сликата (бидејќи плочата има сепак само две доминантни величини, должина и ширина, додека дебелината на стаклото е занемарлива).<ref name=":1">Алберто Рови, ''Насликано стакло на фасадата на катедралата Комо: иконографски и стилски мотиви'', во {{cita|Aa.vv.|6-19|Vetri|titolo=Дуомо ди Комо. Шареното стакло на фасадата}}.</ref> Витражните прозорци кои се наоѓаат на страничните кораби, освен еден кој бил изграден многу подоцна, се посветени на кардиналот Ферари. Ова дело е изработено од Бертини помеѓу [[1849]] и [[1894]] година. Со нив се претставени различни моменти на модниот и еклетичен [[Неоготика|неоготски]] стил. На пооделените прозорци може да се забележат следните моменти: * на првиот прозорец од делот на десната патека, веднаш над ''Свадбата на Богородица'', а под ''Благовештението'', постои витражен елемент создаден од страна на Џузепе Бертини во [[1857|1857-1858]] годинач * вториот прозорец кој е исто така во делот на десната патека, се наоѓа веднаш над ''Посетата'', а под ''Презентацијата на Исус во храмот претстaвува'' витражен елемент, создаден од Џузепе Бертини во [[1860]] година; * на првиот прозорец од делот на левата патека, веднаш над делото со ''блажениот Андреа Ферари'' (епископ на Комо од [[1891]] до [[1894]] година) се наоѓа витражен елемент изработен од страна на Лујџи Веронези во [[1995]] година; * на вториот прозорец од левата страна, над делото на ''Светото семејство'', а веднаш под изведбата на ''Исус помеѓу лекарите во храмот'', е сместен витражниот елемент создаден од страна на Помпео Бертини некаде во [[1894|1894 година]]. Ако се споредат трите прозорци изработени од страна на браќата Бертини, со нивните други дела на просторот на контрафасадата, ќе се забележи дека страничните рамки се сведени на минимум, нагласен е темниот тон на композициите. Со тој зафат малку се нарушува сјајноста на архитектонските простори. Оваа мала неоготска интервенција која ја вовеле браќата, повторно задира во историскиот карактер на катедралата. Со интервенцциите се направиле мали отстапки, но сепак строго се водело сметка, и по четири века, да се зачуваат намерите кои сакале да ги постигнат градителите од XV век. Во делот на корабите, овие прозорци го пренесуваат севкупниот впечаток на готскиот стил. Всушност атмосферата е евоцирана во мноштвото од бои и рефлексии кои се пресликуваат врз ребрените делови изработени од камен. Овој навидум интересен момент преовладува во целовкупната перцепција на сите проектирани простори, додека подетално ефектот се јавува на секој од прозорците, со исклучок само на розетниот прозорец. Овој прозорец дава придонес на светлина и боја со доста понизок квалитет и позаматена видливост од она што можат современите дела изведени на стаклена површина да го дадат. Делата на рамно стакло секако давале поголема видливост и покрај тоа што биле изведени уште во перидот на [[XIV век]]. Случајот со витражниот прозорец изработен од страна на Лујџи Веронези е поразличен од останатите. Овој прозорец дал голем допринос кон [[Современа уметност|современата уметност]] и кон многуте уметнички дела, кои биле стратифицирани на катедралата низ вековите. Во истражувањето спроведено од страна на некој мајстор од времето на рационализмот, се дошло до заклучок дека формата и бојата се сведени на суштинските потреби. Централното јадро давало впечаток на медитација, но и чудесна енергијата која доаѓа од милосрдието на божествената [[сфера]]. Често пати блажениот Андреа Ферари се поставувал ничкум (ниско долу), облечен во црвена мантија која е одлика на [[кардинал]], за да го изведе својот редовен ритуал. Карактеристично за овој кардинал е тоа што имал формирано сопствена добротворна организација. Во делот на апсидата кај презвитериумот, јасно видливи од страна на широката перспектива на централниот кораб, имало поставено вкупно пет витражни прозорци. Тие биле дело на браќата Помпео и Џузепе Бертини, изработени помеѓу [[1861]] и [[1866|1866 година]]. На нив се прикажани повеќе дела од Новиот завет.<ref name=":5"/> Тоа се следните дела: * во централниот дел е поставена ''вечерата,'' дело изработено од страна на Џузепе од [[1864]] година со јасно нагласување на олтарот на евхаристиската прослава; * веднаш од левата страна се наоѓа делото посветено на темата ''Христос им проповеда на толпата'' (народот), изработено од Помпео во [[1863]] година; * од левата страна во продолжение се наоѓа ''Крштевањето на Христос'' изработено во 1861 година од страна на Џузепе;<ref name=":5"/> * веднаш од десната страна до централниот прозорец, е поставено делото ''Рождеството'', создадено од Помпео во 1863 година; * од десната страна во продолжение е поставено делото ''Преображение'', создадено исто така од Помпео во 1866 година.<ref name=":5" /> Во апсидата, каде што се наоѓа олтарот на Распетието, поставени се неколку витражи, чии теми очигледно се поврзани со посветеноста на познатите страсти на Исус: * од 1900 година е создаден витражниот прозорец кој е поставен на левата страна од катедралата, кој го прикажува ''Исус во Гетсеманија'', создаден од уметникот Филипо Каркано; * некаде во 1930-тите е изведена сликовна репродукција на стакло од страна на скулптурната група на [[Пиета|Ватиканската Пиета]] од [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. Оваа изведба е создадена од компанијата „Корваја и Баци“. Изборот на темите за прозорците на двете апсиди, онаа источната и северната (отворите на јужната апсида немаат прозорци), не соодветствува со програмата на претставувањето на историјата на спасението. Сепак генерички ја толкува желбата за да се даде боја на ренесансната стилистика. Претходните идеи биле изборот на темите да бидат изведени со монохроматска техника. Интервенцијата на овие прозорци припаѓа на историската ера (од XIX век) во која преовладувало таканаречена [[Еклектизам|еклектична]] конфузија или пак недостаток на концентрација на културните и доктринарните вредности на катедралата. Имало докази дека погрешно е фаворизирана естетската смисла. Дури и од техничка гледна точка, овие насликани прозорци претставувале само бледа имитација на она што скапоцената уметност на витражи го создавала во изминатите векови. Над олтарот на Санта Аполонија постои модерен витраж посветен на кардиналот Андреа Карло Ферари ([[1986]]),<ref name=":02217"/> прикажан во црвената облека која претставува кардиналска боја, за да ја симболизира теолошката доблест на милосрдието. Неговата поставеност е со поглед свртен кон две светилки во различна боја. Едната бела, симбол на верата и другата жолта, амблемот на надежта.<ref name=":02218">{{Харвардски навод|AA.VV.|p. 200|chiesa}}.</ref> == Жртвеници == За време на изградбата на катедралата, која траела многу долг период, неколку векови, помеѓу крајот на [[XV век]] и почетокот на [[XVI век]], успеало да се реши прашањето за изведбата на [[трансепт]]от, тибуриумот и презвитериумот. Со неколку проекти се разгледувало завршувањето на [[Готска архитектура|готските]] [[Брод (архитектура)|кораби]] во [[Ренесансна архитектура|ренесансен]] стил. Првото решение било предложено од страна на Томазо Родари<ref name=":07"/> во [[1487|1487 година]], второто од страна на Амадео <ref name=":07" /> во [[1510]] година и конечно, во [[1519]] година<ref name=":07" /> од страна на Кристофоро Солари<ref name=":07" /> бил финализиран проектот. Последниот проект бил со [[Апсида|апсиди]] и со две сакристии кои од тој период ќе го карактеризираат изгледот на катедралата во Комо. Во проектот на Амадео, двата дела на жртвениците веќе биле присутни од порано. Тие со својата положба на некој начин ги прикривале страничните кораби. Кристофоро Солари ја акцентирал пластичната функција на волумените на жртвениците, сместувајќи ги во аголот помеѓу апсидите. === Сакристија на канониците === Двете сакристии (жртвеници) претставувале елементарна целина во својата внатрешност се создадени со цврста ренесансна структура. Ренесансната градба на северната сакристија е позната и како сакристија или жртвеник на „ поглавјето“<ref name=":0410">{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 219|Cariplo}}.</ref> или жртвеник на „каноните “. Финалната фаза била завршена со декоративни моменти на [[Фрескопис|фреската]] која е поставена на висинскиот дел, односно на таванот. Тоа дело е започнато во [[1570|1570 година]], а завршено во првата половина на [[XVIII век]]. Во исто време биле изградени и спектакуларните гардероби (простории), на исповедалниците. Овие просторни елементи кои биле на подот биле обложени со [[мермер]]. Мермерот бил со потекло, и тоа бел мермер од Мусо, црн мермер од [[Варена]] и црвен мермер кој потекнувал од Арзо. На вратата од едната гардероба, онаа наспроти влезот, се врамени делата ''Свето семејство со доенчињата, Свети Јован и Света Елизабета.'' Целиот потег на вратата ''е'' изработен од страна на училиштето [[Леонардо да Винчи|Леонардо]].<ref name=":0411">{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 220|Cariplo}}.</ref> На пократките страни од делот на сакристијата, врамени во централните врати на гардеробите, постојат две слики од уметникот Чезаре Лигари<ref name=":6"/> ([[1716]] - [[1770]]). Тоа се делата именувани како ''Агонија во Гетсеманија'' и ''Човекот пристигнаува.'' И двете слики се насликани некаде кон средината на XVIII век.<ref name=":0411"/> Чезаре, синот на Пјетро Лигари, бил многу активен со изработка на уметнички дела во местото Валтелина, но и во останатите делови од епархијата на Комо. На 1 септември [[1750]] година Чезаре за игуманијата на [[Манастир Сан Лоренцо|манастирот Сан Лоренцо]] во Сондрио изработил неколку слики, и тоа за ''малиот олтар на ангелот чувар за катедралата во Комо.'' Исто така се претпоставува дека и сликата ''Гетсеманија'' со [[ангел]]от, кој го утежува Христос, која би можела да биде еден вид на симболична интерпретација на темата на [[Aнгел чувар|ангелот чувар]], е создадена од истиот уметник. Во [[свод]]от на сакристијата постои „грандиозна рамка изработена од штуко, обрабена со златни елементи и сместена во грациозна [[Корниз (архитектура)|школка]]. Во тој дел се илустрирани различни моменти од животот на [[Богородица]]. Оваа рамка го обиколува големото централно правоаголно поле. Тематиката е поврзана со мотиви од делото аминување во рајот. Придружни елементи на овој простор е еден нимбус со мали ангели и пријатни ноти на кои се поставени некои [[херувим]]и.<ref name=":0">{{Харвардски навод|Federico Frigerio||Frigerio}}</ref> Таканаречениот [[Картуш|Свиток]] е поставен помеѓу панелот на ''Воведувањето на Богородица во храмот'' и оној на ''бракот на Богородица со Свети Јосиф.'' Тука некаде постои натписот: „''Антонио'' ''Сачиенто од Морео де Пордоно MDLXX'' (1570 година)“. Всушност тоа бил Антонио Лисинио Помладиот, познат и како Сачиенто,<ref name=":0411"/> од местото Порденоне, внук на познатиот уметник Порденоне.<ref name=":6"/> Од својот дедо тој ги наследил употребата на префинетите бои и техниката на поставување на големи фигури во предниот план на композицијата. Маниризмот кој го поседувал Порденоне исто така бил надреден на повеќе „актуелни“ влијанија во областа на покраината Венето, пошироката територија на [[Тинторето|Тинтортеска]], но и во просторите на пошироката област на спојот Венето-Ломбардија. На овој простор предничела територијата на градот Бергамо“.<ref>Giorgio Mascherpa in {{Харвардски навод|Aa.vv.||Cariplo}}.</ref> Сликовниот циклус, како што било нагласен во реставрацијата од [[1994]] - [[1995]] година, не е многу конзистентен во општата композиција. Постојат дисконтинуирани поединечни елементи, но и фигури. Најдобриот квалитет се манифестира во живоста на некои детали, и во експресивната ефективност на некои ликови. Се добива впечаток како авторот да е растргнат помеѓу поставените правила и манири на училиштето и способноста да му се даде израз на сеќавањето и директното набљудување на самите настани и на ликовите. Над сакристијата се наоѓа друга просторија до која може да се пристигне преку скалила кои се изведени заедно со ѕидарските елементи. Таа просторија долго време служела како архива на поглавјето на катедралата и истата била фрескоживописана со украси и гротески од страна на [[Чезаре Карпано]] во [[1567]] година.<ref name=":0410"/> === Сакристија на Мансионарите === [[Податотека:Sacrestia_dei_Mansionari,_affreschi_del_Morazzone.jpg|десно|мини| Сводот со фрески создаден од страна на Морацоне]] Јужната сакристија наречена и „на Мансионари“ била изградена во [[Ренесанса|ренесансниот]] стил, дизајнирана во [[1519|1519 година]] од страна на Кристофоро Солари. Овој дизајнер ги комплетирал корабите на катедралата во чисто готски стил. Станувало збор за обединување на готските простори со планот за да изгледаат колку е можно повеќе поцентрално. Решението на делот познат како тролист на архитектот Родари генерирало континуиран простор, поразличен од претходно предвидените планови на деловите кои ги зафаќаат [[трансепт]]от заедно со [[Апсида|апсидите]]. Во претходната замисла на надворешните простори на катедралата, големите паралелопипеди, кои биле поставени во аголните пресеци меѓу двете странични апсиди и централната, ја комплетирале целосната слика на катедралата. Помеѓу искривените површини и прави агли, на источната страна се нуди одредена перспективата. Сите тие изведби на катедралата нуделе ефективни и евокативни слики од времето на ренесансата на градот Комо. Во внатрешниот дел, пристапните врати на двете сакристии заедно со прозорците на нив ја означувале перспективата позадина на страничните кораби. Вратите заедно со презвитериумот и сводови на идната купола се изградени во последните децении на [[XVI век]]. Во [[1570]] година северната сакристија, позната и како „на Каноните“ била [[Фрескопис|фрескоживописана]] од страна на Антонио Лисинио помладиот, познат како Сачиенто од градот [[Венеција]]. Во [[1611]] - [[1612]] година и Пјер Франческо Мазучели, познат како Морацоне, создал неколку фрески на [[свод]]от од сакристието на Мансионарите.<ref name=":0475">{{Харвардски навод|AA. VV.|pp. 213-214|Cariplo}}.</ref> Од истите години, односно [[1609]] година се и делата на штуко од Џузепе Бјанки од Молтраси, инаку еден од арахитектите во изградбата на катедралата. Дела со теми за пофалбата на [[Богородица]] биле фрескоживописани во сводовите на двете светилишта на катедралата. Дури и пред „[[олтар]]от на Богородица“ (изграден во јужната апсида помеѓу [[1641]] и [[1686|1686 година]]), со украсувањето на двете сакристии, со експлицитна намера било поставено делото поврзано со Маријанската посветеност. Маријанската посветеност имала јасен израз на контрареформистичката поставеност која на силен начин се спротивставувала на религиозната култура на [[протестантство]]то како составен дел на христијанството. Во тоа време продолжила и тематската рефлексија на посветувањето на катедралата на Богородица. Јужната сакристија се нарекувала и сакристија „на Мансионерите“. Ја користеле група [[Презвитер|свештеници]], кои биле од понизок ранг од каноните. Овој жртвеник е дониран и изграден во [[1618|1618 година]] од страна на [[Марко Галио]], првиот господар на градот Исола и воедно пофален игумен во црквата Сан Абондио. Гардеробите и ентериерот (некои од крајот на [[XVI век]]) на оваа сакристија биле посиромашно опремени за разлика другата сакристија. Исто така се чини дека оваа просторија се сметала за хиерархиски доста поинфериорна во однос на другата. Изгледот на сакристијата наликувал на строг простор од XVI век. Подот бил изработен во црн и бел [[мермер]]. Тој претставувал еден вид континуитет со подот од делот на корабите. Дизајнот бил едноставен, гардеробите изработени од ореово дрво. Гардеробите не претставувале континуирано покривање на ѕидовите. Изработката е прилично елегантна. На четирите високи ѕида доминирале тенките прозорци, од кои два биле свртени, еден кон презвитериумот, а другиот кон страничниот кораб. Високо над полицата се наоѓа сводот изработен од светли бои. На тој простор постојат и елементи со штуко и соодветни слики со потекло од [[XVII век]]. Пјер Франческо Мазучели, познат и како Моразоне, помеѓу 1611 и 1612 година го насликал сводот од страната на јужната сакристија.<ref name=":5"/> Целовкупниот дизајн на украсите веројатно бил исто така дело на Морацоне. Интеграцијата помеѓу сликовитите елементи и пластичните украси на тој простор била совршена. Таа совршеност ја потврдуваат четирите медали кои со себе носат исто толку пути.<ref name=":5" /> Централната тема на фреската била Крунисаната Богородица<ref name=":5" /> со пресветите [[Свето Тројство|Троица]] надополнети и со славата на [[Рај|Рајот.]] На истото уметничко дело небото се отвора ширум кон сценографската конструкција со крупни кадри од темни облаци и [[ангел]]и - музичари кои се поставени низ облаците. Има последователни секвенци од сè појасни профили и блескава светлина која зрачела од гулабот поставен на [[Свет Дух|Светиот Дух]]. Ефектот на перспектива бил направен исклучиво со вешто користење на тоновите од боите, одбрани да сугерираат во исто време, близина и растојание. Нереалната конструкција на облаците била постигната со комбинација на бои. Потемните ги доближуваат ефектите, додека посветлите бои ги оддалечуваат кон далечините. Облаците и фигурите биле обрабени со блесоци на светлина кои ги нагласуваат со таканаречено позадинското осветлување, односно ги означуваат растојанијата на псоодветен начин. Единствената илузионистичка слика во просторот на целата катедрала, одговара на еден од најинспирираните моменти во целовкупната активност на уметникот Морацоне.<ref group="N">Nella cattedrale, un'altra opera del Morazzone è lo [[Stendardo (bandiera)|stendardo]] di [[Abbondio di Como|sant'Abbondio]], commissionato nel [[1608]] dalla [[Confraternita (Chiesa cattolica)|congregazione]] del [[Santissimo Sacramento]]. L'artista aveva inoltre lavorato, prima che nella sacrestia del duomo, per la [[chiesa di San Giovanni in Pedemonte]] (l'edificio di culto dei [[Domenicani]] in seguito demolito per lasciare posto alla [[Stazione di Como San Giovanni|stazione ferroviaria]]), raffigurando, in una grande [[lunetta]], ''La caduta degli angeli ribelli'', ora nella [[Pinacoteca di palazzo Volpi]]. Del [[1612]] sono le quattro tele della [[cappella]] della "Sacra Cintola" della [[Chiesa di Sant'Agostino (Como)|chiesa di Sant'Agostino]], raffiguranti ''La nascita della Vergine'', ''La presentazione al tempio'', ''Le nozze di Cana'' e ''La Pentecoste''. La prima tela fu tanto ammirata che [[Giovan Battista Recchi]] ne trasse, nel [[1633]], il [[Cartone d'arazzo|cartone per un arazzo]], che fa parte della collezione degli [[Arazzo|arazzi]] della cattedrale anche se purtroppo non è esposto all'interno del duomo.</ref> Победата на Богородица била претставена со содржина од [[Музички инструмент|инструменти]] вообичаени за [[Симфонија|симфониските]] композиции кои се наметнувале во [[Барокна музика|музичкото обновување на истите тие години]]. Покрај оргулите, ангелите претставени на делата свират и хитарони, [[Виола|виоли]], виолини, [[Харфа|харфи]], труби, [[Флејта|флејти]], [[тапани]], па дури и удирачки дајриња. Декоративната раскошност и незадржливата виталност на таа сликовита композиција потсетуваат на некои среќни моменти од уметничкиот опус на Гауденцио Ферари, но потсетуваат и на поетиката која ја вметнувал во своите дела Морацоне. Сите тие теми се елаборирани со помош на преовладувачката [[бисер]]на боја во блузот на лаписот и лазулите. Со бојата на розова [[циклама]], и во боја на [[Топаз|жолтиот топаз]] се делува како врз [[контрапункт]] со луминистичките ефекти. Оваа визија е карактеристична за [[Ломбардија|ломбардната]] експозиција и е конкретно поврзана со минатото, во која се спојуваат раскошот на ликовите и нивните сенки. На ѕидовите од катедралата виси и ''Колекцијата Галио'' поголема колекција на слики со потекло од [[XVII век]]. Тие слики се наоѓале главно во оригиналните рамки, кои им давале благородност, но и строгост на просториите на сакристијата. Сликите формирале еден коректен збир за тоа каква била колекцијата на слики од времето на XVII век. Темите, уметниците и училиштата доаѓале од различни извори и локации, но генерално овие уметнички дела поставени на платна ја документирале уметничката култура и вкусот на XVII век во градот Комо. Овие дела во катедралата пристигнале преку тестаментарен аманет оставен од страна на [[Џакомо Галио]], вториот маркиз од Исола, во [[1686]] година. Тие се дел од големата колекција која ја поседувало благородното и античко семејство Галио. Голем дел од тоа културно наследство со огромна доза на престиж, го чувале во својата вила во [[Борговико]], изградена од страна на Марко Галио во [[1615]] година (Вила Галија сега претставува седиште на провинцијата Комо). Друга локација претставувала и вилата Балбијано, исто така изградена од игуменот Марко некаде во [[1636]] година, на брегот на [[Комо (езеро)|езерото]] во просторот на Кампо ди Осучио. Почетокот на целата колекција од слики му се должи на Марко Галио. Ова колекционерство го продолжил неговиот внук Карло, но и карловиот син Џакомо Втори. Со Џакомо згаснала и „Островската гранка“ на семејното колекционерство. Од пописите на уметничкото наследство на семејството се знаело дека сликите биле наредени на ѕидовите на галериите на „вилата на езерото“, но и на ѕидовите од „горната вила“. Темите на делата биле наизменични профани, но и свети теми како и тематики со [[мртва природа]]. Од тоа големо наследство, некои од сликите со сакрална тема биле одделени и наменети за катедралата во Комо. Ова е поставеноста на уметничките дела според местоположбата на ѕидовите: * На левиот ѕид се наоѓаат следните слики: ** ''Светиот епископ'' ** Овална слика со ''епископски грб на неа'' ** ''Духовден'' ** ''портрет на Францискански светец застанат пред крстот'' * На ѕидот спроти влезот поставени се сликите: ** ''Дело, Превоз на светиот епископ'': Традиционално темата била идентификувана како поставувањето на Сан Абондио, со голема веројатност може да се однесува и на преводот на телото на [[Апостол Марко (Евангелист)|Светиот Марко]]. Оваа изведба едногласно е признаено како дело со голема вредност. Му се припишува како дело на [[Џован Антонио Реки]], или пак можеби на Морацоне, кој бил автор близок до уметникот Серано.<ref name=":048">{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 214|Cariplo}}.</ref> Самиот дизајн бил во техника гравура и потекнувал од [[1588|1588 година]]. Елементот бил донесен од олтарниот дел на црквата Кроче во Сенигалијана, а изработено од страна на Федерико Барочи во [[1582|1582 година]]. ** ''Светото семејство заедно со Свети Јован Крстител'' која му се припишува на Исидоро Бјанки ([[1602]] - [[1690]])<ref name=":049">{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 217|Cariplo}}.</ref> ** ''Богородица со детето и со ангел'' ** Кружна слика со ''Санта Луција'' ** Уште една слика со ''Светото семејство со Свети Јован Крстител'' * На десниот ѕид: ** Овална слика со ''епископски грб'' ** ''Богородица со детето'' со чиста [[Рафаело Санти|рафаелска]] тема ** ''Портрет на игуменот Марко Галио'' ** ''Слика со приказ: Христос ја соблече облеката'' ** ''Слика со Светата алегорија'' * На влезниот ѕид: ** ''Слика со Внатрешноста на црквата'' од [[Јован Батиста Реки]] ** ''Слика со Поставувањето на Христос, дело на'' Филипо Абијати ([[1640]] - [[1715]])<ref name=":049" /> ** ''Приказ на слика кога [[Каин]] го убива [[Авел]]'' ** ''Портет на Сан Франческо'' ** ''Слика на Сан Себастиано, с''е верува дека сликата е една од трите постоечки копии на изгубениот оригинал на [[Караваџо]], изработена од страна на Роберто Лонги, во [[1960|1960 година]]. Десно од влезот, постои композитен мијалник со соседната основа на бунар. Изработката е префинети украсни релјефи со потекло од XVI век. Од оваа сакристија се издигнуваат две скалила прилепени за дебелите и цврстите камени ѕидови. Едното скалило води до патеката на апсидата на ниво на големите прозорци, а другото скалило води до горе до патеката на таканаречени [[Трифора|тројни копчиња]]. == Мебел и уметнички дела сочувани во катедралата == === Таписерии === [[Податотека:Giuseppe_Arcimboldo_-_Dormition_of_the_Virgin_-_WGA00796.jpg|десно|мини| Таписерија со ''Транзитот на Богородица'']] Катедралата во Комо во својот имот има и важна колекција од девет [[Таписерија|таписерии]].''<ref name=":073"/>'' Таа е интересна и затоа што сочинува: „Антологија на дела изработени од страна на најзначајните италијански изработувачи од [[XVI век|XVI]] и [[XVII век]]-[[Милан]]ските, [[Ферара|Фирентинските]] (изработувачи) и од најреномираниот производствен центар за таписерии во Европа во тоа време градот [[Брисел]].<ref>{{quotes|Nello Forti Grazzini|25|Габлени|titolo=таписерии од XVI век во Комо}}</ref> Постојат два тематски циклуси на овие таписерии: првиот тематски циклус се однесувал на поглавја од животот на [[Богородица|Марија, мајката на Исус]]. Тие таписерии се донации од страна на епископот [[Џанантонио Волпи]] придружуван од разни градски конзорциуми. Другиот тематски циклус, се состои од последователна поставеност на „Друштвото на Светата тајна во катедралата во Комо“ Тематика била [[Евхаристија]]та, претставена во типично контрареформистичка [[Римокатоличка црква|римокатоличка]] перспектива. Таписериите со маријанска тема не ги следеле периодите од животот на Богородица. Тие не биле преземени од [[Евангелие|канонските евангелија]], туку потекнувале од легендарните поглавја (''Раѓањето на Богородица'', ''Воведувањето на Марија во храмот'', ''Преместувањето на Богородица'', ''Успение на Пресвета Богородица''), речиси подвлекувајќи ја вредноста на [[Свето предание|Традицијата]] наспроти [[Протестантска реформација|протестантската реформација]], која решително го потврдила принципот на ''Светото писмо''.<ref group="N">Anzi, alcuni episodi effettivamente presenti nei vangeli, come ''L'Annunciazione'', ''La Visitazione di Maria ad Elisabetta'', ''La nascita di Gesù'' e ''La fuga in Egitto'', sono addirittura relegati in piccoli riquadri, con funzione puramente decorativa, nelle fastose cornici che racchiudono gli episodi dello ''Sposalizio della Vergine'' e del suo ''Transito''.</ref> Колекцијата на таписерии во катедралата се состои од единаесет примероци, сите изработени од [[волна]] и [[свила]]. Нивната изработка води потекло со различни датуми, а тоа биле помеѓу [[1525]] и [[1635|1635 година]]. Осум биле поставени на хомоген начин, но и по големина и кадрирање на сцените. Биле распоредени од страна на архитектот Федерико Фригерио во периодот по Втората светска војна. Нивното поставување било во просторот помеѓу сводовите од вториот и третиот [[Дорат|распон]] (за жал денес се неуредно распоредени и според тематски, но и според хронолошки аспект). Распоредот на таписериите помеѓу централниот и јужниот распон (од почетокот во правец кон презвитериумот): * ''Жртвата на Исак'' (потекло од Фиренца, [[1597]] - [[1598|1598 година]], со извртени форми од страна на Алесандро Алори, подарок за катедралата од Компанијата Сакраменто), * ''Собирот на маната'' (изработена во Фиренца, [[1596|1596 година]], исцртани форми од страна на Алесандро Алори, подарок од Компанијата Сакраменто), * ''Каин и Авел'' (изработена во Фиренца, 1597-1598, исцртани форми на Алесандро Алори, подарок од Компанијата Сакраменто) * и ''Педесетница'' (изработена во Фиренца, 1596 година, исцртана форма на Алесандро Алори, подарок од конзорциумот Батилана). Распоредот на таписериите помеѓу централниот и јужниот распон (правец од почетокот кон презвитериумот): * ''Презентацијата на Марија во храмот'' (изработена во Брисел, [[1569]] година, подарок на Конзорциумот Мерсиаи), * ''Средбата меѓу Абрахам и Мелхиседек'' (изработена во Фиренца, 1596 година, на форма изработена од Алесандро Алори, подарок од Компанијата Сакраменто), * ''Преместувањето на Богородица'' (изработено од страна на [[Јан Карчер]], во градот Ферара,[[1561]] - [[1562]] година исцртана од страна на Џузепе Арчимболди, подарок од конзорциумот Батилана) * и ''Бракот на Марија и Џозеф'' (изработена во градот Ферара,[[1570|1569-1570]], исцртана форма од страна на Камило и Себастиано Филипи, подарок од конзорциумот Мерсиаи). На ѕидот на контрафасадата била поставена уште една таписерија. Точната местоположба била на левата страна, додека гледаат кон главниот влез. Таму се наоѓа: * ''Успението на Пресвета Богородица'' (Ломбардско производство, [[1535|1525-1535]], подарок за катедралата од страна на епископот Џанантонио Волпи). И на крајот се двете таписерии од колекцијата, и двете со мотиви од ''Раѓањето на Богородица.'' Овие дела не се изложени во катедралата. Едната таписерија ( со ''ломбардско'' потекло од 1525-1535, подарок од епископот Волпи), сè уште на неа со познатите елементи од [[XV век]] се наоѓа во просторот на во Пинакотеката на Палатата Волпи, додека втората таписерија (изработена во Фиренца, [[1634]] -1635 година, со исцртан мотив од страна на [[Џован Батиста Реки]], а репродуцирана на материјал платно од страна на Моразоне во црквата Сан Агостино) денес се наоѓа во просторијата на бискупската палата. Од таписериите изложени во катедралата, вреди да се напомене дека сцената на ''Презентацијата на Марија во храмот'' е јасно преземена од делото во [[Дрвопис|дрворез]] на уметникот [[Албрехт Дирер]]. Таписеријата пак со тема ''Преместувањето'' ''на Богородица'' најверојатно изведен врз цртани мотиви од страна на Џузепе Арчимболди, има експлицитни иконографски референци изведено од страна на уметниците Брамантино и [[Бернардино Луини]]. . === Стандард на блажената тајна (или на Сан Абондио) === [[Податотека:Como_083.JPG|десно|мини| Главната фасада на стандардот на Морацоне, со ''ангели кои го поддржуваат чудовиштето'']] Овој таканаречен [[Хоругва|гонфалон]] (или [[Знаме|банер]]) бил изработен од страна на Морацоне во [[1608|1608 година]], а нарачана од страна на „Друштвото на Светата Тајна во катедралата во Комо“.<ref name=":02215">{{Харвардски навод|AA.VV.|p. 194|chiesa}}.</ref> Ова е истото друштво или братство кое нарачало и платило за големите [[Таписерија|таписерии]] кои сè уште се изложени во катедралата. Во [[1610|1610 година]] целовкупната работа била завршена и била исплатена сметка од 125 скуди.<ref group="N">La descrizione in questo capitolo dipende in larga parte da appunti del professor Alberto Rovi, stampati a cura della Cattedrale di Como nel 1996, in occasione del restauro dello stendardo, finanziato da una famiglia comasca.</ref> Друштвото било основано пред [[1571|1571 година]] со истите планови како оние на аналогните братства на Светата Тајна распространета низ парохиите на епархијата, како вообичаен инструмент за посветеност во периодот на контрареформацијата. Приврзаниците се обврзале дека секогаш светилката која стои над скинијата, да биде активирана и понатаму се обврзале дека ќе бидат посветени на побожните практики и добрите дела (едно добро дело било изработка и подарок на таканаречениот [[мираз]] кој им се давал на сиромашните девојки при нивната веридба). Во тоа време секое братство си имало свој транспарент, кој го изложувал при поворките како свое знаме. Не било ни чудо што за најистакната дружина, онаа на градската катедрала, за да се стапи во контакт со нив претходно било потребно да се обратат до еден од најистакнатите сликари во тоа време, кој работел под директен надзор на [[Презвитер|свештеникот]], канонот Квинтило Лучини Пасалаква. Тој господин во тоа време го контролирал редот на иконографскиот апарат исклучиво по наредби на [[Трентски собор|Советот на Тренто]]. На главниот преден дел се прикажани ''ангели кои го поддржуваат'' чудовиштето, додека на позадинската страна постојат мотиви од ''благословот на Сан Абондио'' (според литургиската традиција еден вид на римски обред, при што мерилата се носеле во процесија со предникот лик свртени кон напред. Во местата каде се практикува амброзискиот обред сите тие правила биле со поинаква поставеност, но и редослед). Околу двете големи централни слики, Морацоне претставил дело со дванаесет мали сцени, по шест сцени од секоја страна, така што илустрирајќи го на едната страна ''триумфот на евхаристиската догма низ вековите'', а на другата страна ''сцени од животот на Сан Абондио.'' На предната страна има дела со тематики од: * ''Последната вечера'', * ''Поворка со моштите'',<ref group="N">L'iconologia è tipicamente [[Controriforma|controriformista]]: il culto eucaristico è direttamente collegato a quello dei santi, per affermare che sia il [[Santissimo Sacramento]] sia la Chiesa, di cui i santi rappresentano la componente "trionfante", sono "corpo di Cristo".</ref> * ''Егзорцизам на демононот'', * ''Право на глас на душите во чистилиштето'', * ''Горење на еретикот'',<ref group="N">Anche in questo caso, è evidente che si tratti di un [[Chiese riformate|riformato]] che nega la [[transustanziazione]] proclamata dalla [[Chiesa cattolica|Chiesa cattolico-romana]].</ref> * ''Мазга (можеби и муле) клечи пред Евхаристискиот путир.'' На позадинската страна има дела со тематики: * ''Абондио ги побива еретиците,'' * ''Епископско ракополагање на Абондио'', * ''Аманцио го пречекува неговиот назначен наследник Абондио кога се враќа од Солунскиот собор'', * ''Изобилство пред папатата на Лав Велики'', * ''Абондио го воскреснува синот на судијата Реголо,'' * ''Абондио проповеда како проповедник.'' Морацоне двете главни сцени ги насликал на платно (триумфот на Светата Тајна и заштитникот на градот и на епархијата), додека за помалите сцени подготвил таканаречени цртани киароскуро - цртани елементи во природна големина кои потоа везителите на таписериите ги репродуцирале на рамката од стандардната поставеност. Според сето тоа, ова не претставува вистинска таписерија, туку насликано платно на кое подоцна везителите исткајувале одреден вез од свилени, златни и сребрени нишки. На тој начин можело да се случи да останат некои делови од платното неизвезани или непокриени со нишки. Тоа било најчесто пример со лицата на отелотворените ликови. Тие останувале како финални делови во боја без нишки од текстил. На границата се расплетуваат пердуви од крилја, маниристички [[Волута|спирали]] и фигури на ангели кои алудираат на небесните хиерархии: [[Каријатида|каријатиди]] во долните агли, разиграни [[Ангел|мали ангели]] на врвот, мали глави на [[херувим]]и и [[серафим]]и насекаде, како и две лица на архангели, затворени во воени шлемови, во горните агли. Дури и централните слики потсетуваат на [[рај]]ски контекст: монструацијата (на амброзискиот обред ) поддржана од ангели е прикажана со небо населено со бројни ангели, додека Сан Абондио во благослов оди преку растителен тепих толку апстрактен и оддалечен од природноста на реалното, вегетација која може само да натера да размислува за [[Еденска градина (Хемингвеј)|рајската градина]]. === Втор банер на Сан Абондио === Заштитникот на градот Комо претставува главната тема на вториот банер, кој бил изработен од страна на [[Јован Пјетро Малакрида]] некаде во последните пет години од [[XV век]]. Делото на Малкрида било доста изменувано и преработувано за време на реставрацијата во 1862 година.<ref name=":0472">{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 208|Cariplo}}.</ref> Работата била нарачана од „Училиштето Сан Абондио“.<ref name=":0472" /> На предната страна од банерот бил прикажан Сан Абондио, во благословена положба веднаш над пиедесталот, опкружен со светите [[Прот и Јакинт|Прото и Џиацинто]].<ref name=":0473">{{Харвардски навод|AA. VV.|pp. 208-211|Cariplo}}.</ref> Зад светците се протега видик на заградениот град, додека кај нозете на Абондио има група на клекнати мажи и жени (веројатно клиентот).<ref name=":0474">{{Харвардски навод|AA. VV.|p. 211|Cariplo}}.</ref> Останати исто така клекнати ликови се наоѓаат на позадинската страна од приказот, има дело кое го прикажува ''Распетието'', а во позадина се наоѓа тогаш сѐуште постоечката утврдена цитадела.<ref name=":0474" /> === Евангелариум === [[Податотека:Evangeliario_moderno_Como.jpg|десно|мини| Од страните: Модерниот евангелариум (предни и позадински фасади); во центарот, моделот од минијатура во германски кодекс од IX век]] Колку што е познато, катедралата во Комо ниту еднаш во ниедно време од нејзината многувековна историја на постоење не поседувала евангелариум. Со оглед на јубилејот во 2000 година, конечно била нарачана скапоцена корица за книгата на [[Евангелие|евангелијата]] (во изданието уредено од Италијанската епископска конференција во [[1987|1987 година]], опремено со уметнички [[Печатење|отпечатоци]] и иконографија конципирана од страна на современи уметници). Работата која требала да се изведе со техника на длето му била доверена на локалниот уметник [[Пино Доменико Сант'Елија]], во соработка со работилницата во Брењано. * Распоредот на насловната страница на евангелието и основните елементи прикажани на неа претставуваат експлицитна копија на минијатурата вметната во нарачката на Ордо кодексот од [[IX век]] која била создадена во градот [[Фулда]], инаку овој град бил збратимен со градот Комо. Овој иконографски модел бил заеднички за средновековната уметничка култура и ја прикажувал „величественоста“ на [[Исус Христос]]. Во центарот бил ликот на ''[[Агнец|Агнус Деи]]'', претставен во восхитувачко присуство пред Исусовите нозе (со јасна референца на [[Откровение на Јован|Апокалипсата на Јован]]). Овој лик ја собира крвта истечена од Јагнето во една чаша. На четирите страни се претставени алегориите на четворицата евангелисти (т.н. Тетраморф). Сите слики се стилизирани во вид на воднени проекции на реки, инаку симбол на [[Свет Дух|Светиот Дух]]. * Страницата што го затвора Евангелието го репродуцира првиот распоред, односно централниот медалјон го отсликува [[Свето Тројство|Светото Тројство]], приказ преземен од [[Фрескопис|фреската]] на Морацоне насликана на [[свод]]от на сакристието посветено на Мансионарите. Таканаречерната Невеста на црквата била повторно присутна и на тој простор. Овојпат таа била претставена во чинот на принесување на пофална жртва, со симболизирани елементи од чад од темјан кој се издига од темјаникот. На крајот, четирите медалјони кои се во аглите на корицата ги симболизираат типологиите на [[Светец|светоста]] според католичката традиција и тоа: [[Маченик|маченички]] светци (дланката на мачеништвото во базиликата Сан Карпофоро), овчари [[Жезол (црковен)|крозиер]] во базиликата Сан Абондио), девици (на крин, светилка во базиликата Сан Федел, а порано и во Свети Еуфемија) и исповедници (една книга потоа едно дрво и на крај фасадата на самата катедрала, нејзиниот надворешен изглед). Евангелието (внатрешниот текст) обично не е видливо за јавноста. Тоа како целина се носи во процесијата и се користи за читање за време на најсвечените прослави во и надвор од катедралата. == Оргули == [[Податотека:Como_031.JPG|десно|мини| Едно од петте тела на интрументариумот составен од оргули]] Во катедралата се наоѓа [[Оргули|оргулата]] наречена Балбијани-Вегеци-Боси<ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cattedraledicomo.it/2015/11/14/organi/|title=Organi – Basilica Cattedrale|language=it-IT|accessdate=2023-03-25|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201122314/https://www.cattedraledicomo.it/2015/11/14/organi/|url-status=dead}}</ref> (веројатно според презимињата на конструкторите на инструментот) ''опус 1519''. Инструментот е изграден во [[1932|1932 година]] со три тастатури и една педала. Првото рекунструктивно проширување било изведено само две години подоцна. Тогаш било додадено телото наменето за ''хорот'' кое било поставено веднаш до тогашниот висок олтар. Во [[1981|1981 година]] инструментот (оргулата) бил дополнително проширен со поместување на телото од ''хорот'' кон левиот трансепт и дополнително инсталирање на нова конзола со вкупно четири тастатури и нова табла за педали.<ref name=":4"/> Инструментот бил обновен и значително зголемен од страна на компанијата Масиони во [[1998|1998 година]],<ref name=":4"/> а во [[2000|2000 година]], биле додадени уште 122 цевки и два дополнителни регистри. Оргулата веќе претставувала комплетно електричен преносен инструмент кој имал 69 регистри, за вкупно дури 6515 цевки.<ref name=":4"/> Овој огромен инструмент поседувал четири прирачници и педала. Фонските тела биле внатре во катедралата распоредени на следниот начин: * ''Хорска оргула'' (првата тастатура) се наоѓа во делот од левиот трансепт, веднаш зад олтарот на Распетието; * ''Големата оргула'' (втората тастатура) се наоѓа под последниот лак на левата страна од централниот кораб. Претставува еден од вкупно двете барокни изведби; * ''Позитивниот експресив'' (третата тастатура) и ''Експресив'' (четврта тастатура) се наоѓаат под последниот лак од десната страна на централниот кораб. Тоа е вториот од двате барокни изведби; * ''Органско Ехо'' - четвртата тастатурата се наоѓа во делот на женската галерија над влезот на сакристијата на Каноните; * ''Педалата'' се дистрибуира во различни тела. Скулптурите кои ги красат подиумите на двата барокни инструменти ги изработил Џовани Гаспаре Педони.''<ref name=":073"/>'' == Поглавје на катедралата == Во катедралата „Успение на пресв. Богородица“ постојат одредени записи за постоење на поглавје и тоа некаде од далечната [[1187|1187 година]], кога епископот Анселмо Рајмонди или само дела Торе добил од [[Папа Григориј VIII|папата Григориј VIII]] одобрение за да го одреди бројот на каноните. Тој број требало да биде дваесет. Бројката можела да се почитува и практикува дури подоцна, кога биле создадени „достоинствените“ проповедници со титули како [[архиѓакон]], протоереј и проповедник. Останатите позиции во катедралата биле разделени на проповедници со чинови како [[Презвитер|„свештеници“]], [[Ѓакон|„ѓакони“]] и „ „[[Подѓакон|подѓакони“]]. Од крајот на [[XVIII век]], благодарение на сè уште зачуваниот таканаречен ''Сметковен десеток'', можно било да се даде отчет за придобивките, но и за десетоците. Поглавјето своите приходи ги црпело и врз нив остварувало права од сите видови на придобивки, вклучително и феудалните. Особено ги црпело од познатите феудални семејства како Чернобио, Молтрасио, Блевио, Цивиљо, Понзате, Брунат, Тавернерио, Капијаго, Грандат, Киасо итн.<ref>{{Харвардски навод|Cristina Doneda||Siusa}}</ref> Поради фактот што новиот [[епископ]] на епархијата Комо често се случувало да биде избиран помеѓу каноните на катедралата, но и поради богатството од предлозите кои им биле доделувани на самите канони, поглавјето наскоро добило благороднички карактер на својот состав. Оттука добродојдени биле на членовите на најславните благородни и/или декурионални семејства во градот (Албрици, Каркано, Цицери, Кокио, Гаџо, Гатони, Џовио, Ламбертенги, Лусини, Магнокавало, Муџиаска, Одескалки, Паравичини, Пелегрини, Резиконико, Раимон, Ториани, Туркони, Волпи, итн.) Тој принцип останал долго да се практикува и довело до формирањето на канонски родови со наследство кое се [[Непотизам|пренесува од вујко на внук]].<ref>Archivio Storico della Diocesi di Como, Capitolo della cattedrale, Sezione IV Registri, Registro dei Canonici</ref> Овој пренос се сметало како еден вид на позитивна норма. За одбележување било создавањето на „Господово училиште“ во првата половина на [[XVII век]], кое го поддржало постарото Училиште на Канониците во делот на држењето на литургијата, особено во моментот на пеењето, можеби поврзано со активностите на ''Академијата на Лари'' (активно помеѓу [[XVI век|XVI]] и XVII век). Помеѓу неговите најпознати членови бил и кардиналот Толомео Галио Училиштето на Канониците настанало благодарение на две последователни темелни одлуки, првата од страна на пофалниот игумен на Сан Абондио Марко Галио, во [[1618]] година, а втората по желба на благородникот од градот Комо Габриеле Корти. На тој начин биле создадени ''Господовите Галии'' кои броеле десет луѓе и ''Господовите Судии'' шест на број. Сите тие биле доста надарени за задачите кои ги извршуваале.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.centrorusca.it/pdf/36_collegioMansionari.pdf|title=Collegio Mansionari}}</ref> Дворците биле подредени според ранг на каноните. Сепак, врз основа на фактот дека во градот Комо, според статутот, училиштето за опис на работните места во секој случај припаѓало на поглавјето. Тие (раководните лица на катедралата) едноставно уживале (за разлика од описите на работните места присутни во останатите катедрали во градот). Привилегиите на каноните, биле огромни и почнувајќи од крајот на [[XVIII век]] стапило на сила употребата името на ''каноните мансионари (Господовите каноници).'' За сето тоа да биде така несомнено, придонес имал општествениот состав на училиштето од каде се делегирале и каноноците. Често пати се случувало да се посака добредојде на претставници на истите благородни семејства кои ги имале каноните (тоа било пример со семејствата Одскалки, Гатони, Паравичини, Албрици и Корти). Сите тие можеле генеалошки да го покажат својот ранг и поврзаноста со основачот Габриеле Корти, и на тој начин можеле да пристапат до колеџот ''на Господовиот суд''). Но, сепак одредено место им било дадено и на други семејства кои биле со помала среќа. Некои од тие семејства било случај и да бидат неодамна доселени во градот Комо (пример Баглиача, Каркано, Перласка, Рива, Сеса, Сомаци, Ториани од Мендрисио, итн.). Обичајот, кој веќе бил широко распространет меѓу каноните, на пренесување на правата од вујко на внук , подоцна бил и одлика на одликата на самото училиште (колеџот). Таа одлика била внесена и како правило за описот на работните места. Случајот со семејството Сеса е прв, но и симболичен. Имено благородничкото семејство кое се доселило во градот Комо помеѓу XVI и XVII век, го добиле во [[1643]] година својот прв опис на работа (меѓу ''Галите'') во името на Камило Сеса. Нареден таков пример бил Стефано, кој станал декан на тоа училиште (колеџ) некаде во [[1699]] година. Тој на тоа место бил наследен од Алесандро во [[1711]] година. Нареден бил неговиот внук Карло Калдара, кој имал задача да биде архивар во училиштето (колеџот).<ref group="N">Le fonti per la ricostruzione di queste vicende sono conservate nell{{'}}''Archivio Storico della Diocesi di Como'', nella sezione dedicata all{{'}}''Archivio della cattedrale di Como'', fondo "Collegio dei Mansionari", cartella "Memorie storiche del Collegio".</ref> Само француската окупација во [[1797|1797 година]] и жестоките настани поврзани со неа успеале да стават крај на вековната доминација на благородништвото над целовкупното владение со катедралата. И денес, секоја литургиска служба во катедралата во Комо е обезбедена со осум ефективни канони (на чело со протоерејот на катедралата), десет почесни канони и пет описници на работни места.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cattedraledicomo.it|title=Cattedrale di Como}}</ref> == Галерија со слики во катедралата == === Надворешни галерии === <gallery perrow="4" mode="packed" heights="180"> Податотека:Como Cathedral pinnacle.JPG|Главното гуглиото Податотека:Como 012.JPG|Обожувањето на Магите, во лунетата на главниот портал Податотека:Como - Dome - Facade - Plinius the Elder.jpg|Статуа на Плиниј Постариот Податотека:Como 015.JPG|Статуа на Плиниј Помладиот Податотека:Duomo di Como WLM18.jpg|Ренесансните апсиди Податотека:Como, la cupola del Duomo.jpg|Куполата од XVIII век </gallery> === Внатрешни галерии === <gallery perrow="4" mode="packed" heights="180"> Податотека:Como 073.JPG|Крстилница Податотека:Como 041.JPG|Висок олтар од XIV век Податотека:B. Monday (78).JPG|Внатрешноста на куполата Податотека:22100 Como, Province of Como, Italy - panoramio (17).jpg|Детали за сводовите Податотека:Como 074.JPG|Олтар на Богородица со детето ''Грацие'' од Андреа де Пасери Податотека:Como 108.JPG|Олтар на Сан Амброџио Податотека:Como 106.JPG|Олтарот на Санта Луција со икона на страста изработена од Томазо Родари Податотека:Como 025.JPG|Олтарот посветен на Сан Абондио Податотека:Bernardino Luini, Adorazione dei magi, Duomo di Como 08.JPG|''Обожување на мудреците'' од Бернардино Луини Податотека:Ferrari, Sposalizio della Vergine, Duomo di Como 11.JPG|''Лет во Египет'' од Гауденцио Ферари Податотека:Como 111.JPG|Гробот на епископот Бонифациј од Модена Податотека:Como 088.JPG|Северен трансепт, со олтарот на Распетието Податотека:Como 037.JPG|Јужен трансепт, со олтарот на Богородица од Франческо Марија Ричини Податотека:Como 118.JPG|''Христос проповеда на толпата'', витраж од Помпео Бертини Податотека:Como 079.JPG|''Духовден'', таписерија од картон од Алесандро Алори </gallery> == Забелешки == === Објаснување === <references group="N" /> === Наводи === <references responsive="0" /> == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/lacattedraledico00montuoft/page/n9|title=La cattedrale di Como|publisher=F. Ostinelli di C.A.|location=Como}} * {{Наведена книга|title=Il duomo di Como e il broletto|publisher=Cesare Nani|location=Como}} * {{Наведена книга|title=Il Duomo di Como; testi di Pietro Gini, Ottavio Bernasconi, Luisa Cogliati Arano e Giorgio Mascherpa; fotografie di Mario Carrieri|publisher=Cassa di risparmio delle provincie lombarde|location=Milano}} * {{Наведена книга|title=Como e la sua convalle: indagine storica sull'origine ed evoluzione urbanistica dei Borghi e Corpi Santi di Como|publisher=New Press|location=Como}} * {{Наведена книга|title=Arazzi del '500 a Como|publisher=Società Archeologica Comense|location=Como}} * {{Наведена книга|title=Il duomo di Como: guida alla storia; restauri recenti|publisher=NodoLibri|location=Como}} * {{Наведена книга|title=Il Duomo di Como|publisher=Nodolibri|isbn=88-7185-029-7|location=Como}} * {{Наведена книга|title=Como e la sua storia|publisher=Nodolibri|isbn=88-7185-032-7|location=Como}} * {{Наведена книга|title=La cattedrale sul lago: forme, spazi e simboli di fede nel Duomo di Como|publisher=Giorgio Mondadori|isbn=88-374-1445-5|location=Milano}} * Clemente Tajana, Alberto Rovi e Alessandro Grassi, Duomo di Como. I vetri dipinti nella facciata, in Rivista Como, Collezione di ricerche e studi, n. 1, Como, 1995, pp. 1–23. * {{Наведена книга|title=Il progetto della cupola del Duomo di Como|publisher=NodoLibri|location=Como}} * {{Наведена книга|title=Una chiesa tra lago e montagne - A Giovanni Paolo II|publisher=La Provincia S.p.A. Editoriale|location=Como-Lecco}} * {{Наведена книга|title=Sant'Ambrogio - Immagini tra Lario e Brianza|publisher=Cattaneo Editore|location=Oggiono}} * {{Наведена книга|title=Le arti nella diocesi di Como durante i vescovi Trivulzio: atti del convegno, Como 26-27 settembre 1996|publisher=Comune di Como|isbn=8885680062|location=Como|pages=11-19}} * {{Наведена книга|url=|title=Guida d'Italia - Lombardia (esclusa Milano)|publisher=Touring Editore|isbn=88-365-1325-5|location=Milano}} * {{Наведена книга|title=Maestri della scultura in legno nel Ducato degli Sforza|publisher=Silvana Editoriale|location=Milano}} * {{Наведена книга|title=Bernardino Luini|publisher=5 Continents|location=Milano}} * Marco Albertario, Giovanni Angelo del Maino e Gaudenzio Ferrari, alle soglie della maniera moderna, in Sacri Monti: rivista di arte, conservazione, paesaggio e spiritualità dei Sacri Monti piemontesi e lombardi, vol. 1, 2007, pp. 339–364. * Marco Albertario, Una scheda su Giovanni Angelo Del Maino (tra il 1500 e il 1515), in Rassegna di studi e di notizie, vol. 31, 2007-2008, pp. 13–36. * {{Наведена книга|title=Como, Cernobbio e Brunate: itinerari e fotografie|publisher=Lariologo|isbn=88-87284-21-0|location=Como}} == Надворешни врски == {{рв|Duomo (Como)}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.beweb.chiesacattolica.it/cattedrali/cattedrale/403/Chiesa+di+Santa+Maria+Assunta|title=Chiesa di Santa Maria Assunta (Como)|date=30 giugno 2017}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.lombardiabeniculturali.it/architetture/schede/CO180-00021/|title=Duomo di Como|date=27 gennaio 2017}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://siusa.archivi.beniculturali.it/cgi-bin/pagina.pl?TipoPag=prodente&Chiave=23457&RicFrmRicSemplice=colombano&RicSez=produttori&RicVM=ricercasemplice|title=Parrocchia di S. Maria Assunta in Como|date=16 marzo 2005|accessdate=2023-03-25|archive-date=2023-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111104108/https://siusa.archivi.beniculturali.it/cgi-bin/pagina.pl?TipoPag=prodente&Chiave=23457&RicFrmRicSemplice=colombano&RicSez=produttori&RicVM=ricercasemplice|url-status=dead}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.touringclub.it/destinazione/localita/chiesa/141139/duomo-como|title=Duomo, Como}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Катедрали во Италија|Комо]] [[Категорија:Готска архитектура во Италија]] [[Категорија:Комо]] gatcjiy2d4hfgani2f7u6touwwyyeqo 0 1318977 5590898 5109777 2026-07-12T11:24:12Z Bjankuloski06 332 /* top */ Исправен поим, replaced: одгрмушк → олугрмушк 5590898 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |name=Белузлава змијоглавка |image=Echium candicans1311.jpg | status = DD | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{Cite iucn | author = Carvalho, J.A. | title = ''Echium candicans'' | year = 2011 | errata = 2017 | page = e.T162036A115869493 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2011-1.RLTS.T162036A5538047.en }}</ref> | genus = Echium | species = candicans | authority = ([[Карл Линеј Помладиот|L.f.]], 1782) | synonyms = {{расклопен список |''Argyrexias candicans'' |<small>Raf.</small> |''Echium brachyanthum'' |<small>Hornem.</small> |''Echium cynoglossoides'' |<small>Desf.</small> |''Echium densiflorum'' |<small>DC.</small> |''Echium macrophyllum'' |<small>Lehm.</small> |''Echium maderense'' |<small>Steud.</small> |''Echium marianum'' |<small>Boiss.</small> |''Echium pallidum'' |<small>Salisb.</small> |''Echium pavonianum'' |<small>Boiss.</small> |''Echium truncatum'' |<small>auct.</small> }} |synonyms_ref = <ref>{{citation |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2784037 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |accessdate=6 November 2015}}</ref> }} '''Белузлава змијоглавка''' ({{науч|Echium candicas}}) — [[Вид (биологија)|вид]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] на [[лисичинки]]те (''Boraginaceae''), домородни на островот [[Мадејра]] . Тоа се големи [[Зелјесто растение|тревни]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] полугрмушки, растат до 1.5-2.5 метри.<ref name="RHSAZ">{{Наведена книга|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|publisher=Dorling Kindersley|year=2008|isbn=978-1405332965|location=United Kingdom|pages=1136}}</ref> Во првата година по ртење растението произведува широки лисја. Во втората и следните години се произведуваат повеќе или помалку дрвенести цветни стебленца облечени во груби лисја. Главата на цветот е голема и покриена со бели или сини цветови со црвени [[Прашник|столчиња]] . Многу е посетено од пчели и пеперутки поради својот нектар.<ref name="GRIN">{{GRIN}}</ref> == Етимологија == Латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''candicans'' значи „блескаво бело“, што се однесува на една боја од овој вид.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1845337315|location=United Kingdom}}</ref> == Одгледување == Белузлавата змијоглавка се одгледува во трговијата со [[хортикултура]] и е широко достапно низ целиот свет како украсно растение за традиционални градини и градини за суша. Посебно е погодено за садење на крајбрежјето. Во областите склони кон мраз му треба одредена зимска заштита. Ја има добиено наградата за заслуги на градината на Кралското хортикултурно друштво .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/6290/Echium-candicans/Details|title=RHS Plant Selector - ''Echium candicans''|accessdate=23 February 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=35|accessdate=6 February 2018}}</ref> == Инвазивни видови == Во Калифорнија, тоа е инвазивен вид. Тој е отстранет од домашните растителни заедници како дел од напорите за обновување на живеалиштата во крајбрежните паркови како што е Националната рекреативна област Голден Гејт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cal-ipc.org/plants/profile/echium-candicans-profile/|title=Echium candicans Profile|date=2017-03-20|work=California Invasive Plant Council|accessdate=8 December 2019}}</ref> Во Нов Зеланд тоа е вообичаено бегство од градината на рабовите на патот и бреговите на ќерамиди низ посувите делови и на Северните и на Јужните Острови. Во државите Викторија и Австралија се смета дека е висок ризик од плевел и е објавено предупредување од Одделот за примарни индустрии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://herberowe.wordpress.com/2011/02/16/pride-of-madeira-–-echium-candicans/|title=Pride of Madeira – Echium candicans|accessdate=20 June 2012}}</ref> == Наводи == <references group="" responsive="1"></references> == Надворешни врски == {{рвр|Echium candicans}} * {{EOL}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Змијоглавка]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Португалија]] [[Категорија:Мадејра]] 3szx17tj9tz4hkw67g2w6gtt96cv5vt 5590910 5590898 2026-07-12T11:26:34Z Bjankuloski06 332 5590910 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |name=Белузлава змијоглавка |image=Echium candicans1311.jpg | status = DD | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{Cite iucn | author = Carvalho, J.A. | title = ''Echium candicans'' | year = 2011 | errata = 2017 | page = e.T162036A115869493 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2011-1.RLTS.T162036A5538047.en }}</ref> | genus = Echium | species = candicans | authority = ([[Карл Линеј Помладиот|L.f.]], 1782) | synonyms = {{расклопен список |''Argyrexias candicans'' |<small>Raf.</small> |''Echium brachyanthum'' |<small>Hornem.</small> |''Echium cynoglossoides'' |<small>Desf.</small> |''Echium densiflorum'' |<small>DC.</small> |''Echium macrophyllum'' |<small>Lehm.</small> |''Echium maderense'' |<small>Steud.</small> |''Echium marianum'' |<small>Boiss.</small> |''Echium pallidum'' |<small>Salisb.</small> |''Echium pavonianum'' |<small>Boiss.</small> |''Echium truncatum'' |<small>auct.</small> }} |synonyms_ref = <ref>{{citation |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2784037 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |accessdate=6 November 2015}}</ref> }} '''Белузлава змијоглавка''' ({{науч|Echium candicas}}) — [[Вид (биологија)|вид]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] на [[лисичинки]]те (''Boraginaceae''), домородни на островот [[Мадејра]] . Тоа се големи [[Зелјесто растение|тревни]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[полугрмушка|полугрмушки]], растат до 1,5-2,5 метри.<ref name="RHSAZ">{{Наведена книга|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|publisher=Dorling Kindersley|year=2008|isbn=978-1405332965|location=United Kingdom|pages=1136}}</ref> Во првата година по ртење растението произведува широки лисја. Во втората и следните години се произведуваат повеќе или помалку дрвенести цветни стебленца облечени во груби лисја. Главата на цветот е голема и покриена со бели или сини цветови со црвени [[Прашник|столчиња]] . Многу е посетено од пчели и пеперутки поради својот нектар.<ref name="GRIN">{{GRIN}}</ref> == Етимологија == Латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''candicans'' значи „блескаво бело“, што се однесува на една боја од овој вид.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1845337315|location=United Kingdom}}</ref> == Одгледување == Белузлавата змијоглавка се одгледува во трговијата со [[хортикултура]] и е широко достапно низ целиот свет како украсно растение за традиционални градини и градини за суша. Посебно е погодено за садење на крајбрежјето. Во областите склони кон мраз му треба одредена зимска заштита. Ја има добиено наградата за заслуги на градината на Кралското хортикултурно друштво .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/6290/Echium-candicans/Details|title=RHS Plant Selector - ''Echium candicans''|accessdate=23 February 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=35|accessdate=6 February 2018}}</ref> == Инвазивни видови == Во Калифорнија, тоа е инвазивен вид. Тој е отстранет од домашните растителни заедници како дел од напорите за обновување на живеалиштата во крајбрежните паркови како што е Националната рекреативна област Голден Гејт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cal-ipc.org/plants/profile/echium-candicans-profile/|title=Echium candicans Profile|date=2017-03-20|work=California Invasive Plant Council|accessdate=8 December 2019}}</ref> Во Нов Зеланд тоа е вообичаено бегство од градината на рабовите на патот и бреговите на ќерамиди низ посувите делови и на Северните и на Јужните Острови. Во државите Викторија и Австралија се смета дека е висок ризик од плевел и е објавено предупредување од Одделот за примарни индустрии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://herberowe.wordpress.com/2011/02/16/pride-of-madeira-–-echium-candicans/|title=Pride of Madeira – Echium candicans|accessdate=20 June 2012}}</ref> == Наводи == <references group="" responsive="1"></references> == Надворешни врски == {{рвр|Echium candicans}} * {{EOL}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Змијоглавка]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Португалија]] [[Категорија:Мадејра]] lkyiqigmrosqaob41z3aziyin5sdpb7 0 1319672 5590492 5517071 2026-07-11T14:17:34Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5590492 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Casadelpeccato.png|мини|''[[Куќата на срамот (филм од 1938)|Куќата на срамот]]'' од [[Макс Нојфелд]] (1938)]] '''Филмот за белите телефони''' е кинематографски поджанр на комедијата, популарен во [[Кралство Италија|Италија]] помеѓу [[1936]] и [[1943|1943 година]]. Името потекнува од присуството на [[Бела боја|бели]] телефони во првите филмови произведени во овој период, со што се претставува социјалната разлика: ''статусен симбол'' што ги разликува од оние со „популарните“ телефони од бакелит, поевтини па така и пошироко распространети, кои пак биле во црна боја. Биле наречени исто така и ''деко филмови'' поради просторното уредување со голем број предмети кои потсетуваат на меѓународниот [[Ар деко|деко]] стил, популарен во тие години. Дел од критичарите во последниве години го дефинираат и ''како унгарска комедија'' бидејќи, и покрај тоа што се во италијанска продукција, темите и [[Сценарио|сценаријата]] на овие филмови често се црпени од [[Унгарија|унгарски]] театарски автори, многу модерни во тој историски период; овие филмови често биле сместени во имагинарни држави во [[Источна Европа]] поради [[цензура]], бидејќи повторливата тема на овие сентиментални комедии била закана од [[развод]] (во тоа време нелегално во [[Кралство Италија|Италија]]) или од прељуба (во тоа време казниво како кривично дело против [[морал]]от). == Потекло == Филмот на белите телефони се раѓа по успехот на италијанската кинематографска комедија од раните [[1930-ти|триесетти]]: тоа била полесно издание, исчистено од секаков интелектуализам или прекриена социјална критика. Марио Камерини и Алесандро Блазети ја претставуваат новата кинематографија базирана на симболичната фраза [[Бенито Мусолини|на Мусолини]] ''Киното е најсилното оружје!''; „Благородното“ потекло на „белите телефони“ најчесто се гледа во киното на Камерини, почнувајќи од ''[[:it:Rotaie (film)|Rotaie]]'' (1929), во кој режисерот ја претставил - со одек на [[Германија|германската]] експресионистичка кинематографија или наведувајќи ги современите [[Советски Сојуз|советски]] кинематографски [[Авангарда|авангарди]] - реалноста на кризните години, во реално време; ова било генерално ризично бидејќи режисерот можел да наиде - повеќе или помалку неволно - на укорот од режимот, дури и ако околината на фашистичката кинематографија изгледала како толерантна, со многу предупредувања и „отворена“ дури и за оние интелектуалци кои не биле дел од [[Национална фашистичка партија|PNF.]] Последователно, во филмот ''Gli uomini, che mascalzoni...,'', од [[1932|1932 година]], Камерини го претставува [[Милано]] со обновен изглед: [[мода]]та, превозните средства и многу други предмети станале [[симбол]]и на една епоха во развој. Буржоазијата, ситната буржоазија и „среќниот“ градски пролетаријат биле добро претставени и опишани во филмовите на Камерини: на тој начин бил предложен обновен, или сосема нов модел, наменет за самата јавност, која ги преполнила кината. Но, обидот за буржоазирање или нејзината емулација од страна на народот, што е јаката страна во филмовите на ''белите телефони'', во овие две дела на Камерини не било претставено позитивно, па затоа и немало простор за завидување; наместо тоа, се воздигнува работата како средство за општествено откупување, што се гледа во крајот на веќе споменатиот ''Rotaie'' (тоа ќе се отслика, во повоениот период, со безумноста на буржоазијата, гледана под критичкото окото на Микеланџело Антониони). == Одлики == Продукцијата на таканаречените ''бели телефони'' или ''филм Деко'' ги опишува [[1930-ти|триесеттите]] и раните [[1940-ти|четириесетти години]] преку уредувањето на собите, покрај веќе споменатата мода и обичаи. Епохата се претставува преку деталите: предметите ни ги ја опишуваат историската ера и околностите на филмот. Општо земено, се шири, барем во градовите, „квалитетниот производ“, кој не е рачно направен, туку масовните индустриски предлози, масовно произведените производи. [[Модерна архитектура|Функционализмот]] на [[Баухаус]] пристигна и во [[Кралство Италија|Италија]] и, како што може да се види во овие филмови, Италија ја „обновува“ сопствената модерна и ефикасна слика и во која полека почнува да се шири [[Потрошуваштво|потрошувачкото општество]]; претставена со [[Модерна архитектура|рационалистичкиот]] архитектонски стил и индустрискиот фермент што самиот режим го промовираше; во овие лесни филмови присутна е фасцинација која цели кон надеж во иднината. == Протагонисти == Меѓу најважните режисери за жанрот се: Марио Камерини, Алесандро Блазети, Марио Бонард, Марио Матоли, Карло Лудовико Брагаља, Макс Нојфелд и Џенаро Ригели . Меѓу најрепрезентативните актери: Катерина Борато, Асија Норис, Ческо Базеџо, Елса Мерлини, Росано Браци , Клара Каламаи, Лилија Силви , Вера Карми, Џино Черви, Валентина Кортезе, Виторио [[Виторио де Сика|Де Сика]], Дорис Дуранти , Луиза Ферида, Алида Вали, Карло Кампанини, Кеко Рисоне, Марија Меркадер, Марија Денис, Освалдо Валенти, Виви Џои . == Филмографија == === Прекурсори === * ''La segretaria privata'', во режија на Гофредо Алесандрини (1931) * ''Due cuori felici'' во режија на Балдасаре Негрони (1932) * ''[[:it:Gli uomini, che mascalzoni...|Gli uomini, che mascalzoni...]]'', режија: Марио Камерини (1932) * ''Cercasi modella'', во режија на [[Ferruccio Bianchini|Феручо Бјанкини]] и Емерих Војтек Емо (1932) * ''L'impiegata di papà'', во режија на Алесандро Блазети (1933) * ''Una notte con te'', во режија на [[Ferruccio Bianchini|Феручо Бјанкини]] и Емерих Војтек Емо (1933) * ''Ninì Falpalà'', во режија на Амлето Палерми (1933) * ''Paprika'' од [[Карл Боезе|Карл Боез]] (1934) * ''L'eredità dello zio buonanima (film 1934)'' од Амлето Палерми (1934) * ''Lisetta'', од [[Карл Боезе|Карл Боез]] (1934) === Филмографија на ''бели телефони'' === * ''L'albero di Adamo'' во режија на Марио Бонард (1935) * ''Allegri masnadieri'', во режија на Марко Елтер (1936) * ''Аmazzoni bianche'', во режија на Џенаро Ригели (1936) * ''Darò un milione,'' во режија на Марио Камерини (1936) * ''Ma non è una cosa seria (film 1936),'' во режија на Марио Камерини (1936) * ''Re di denari,'' во режија на Енрико Гвацони (1936) * ''Il feroce Saladino,'' во режија на Марио Бонард (1936) * ''Pensaci, Giacomino! (film 1936)"'', во режија на Џенаро Ригели (1936) * ''Sette giorni all'altro mondo'', во режија на Марио Матоли (1936) * ''Musica in piazza'', во режија на Марио Матоли (1936) * ''Nozze vagabonde'', во режија на Гвидо Брињоне (1936) * ''L'uomo_che_sorride"'', во режија на Марио Матоли (1936) * ''Una donna tra due mondi,'', во режија на Гофредо Алесандрини (1936) * ''Non ti conosco più'', во режија на Нунцио Маласома (1936) * ''I due misantropi'', во режија на Амлето Палерми (1936) * ''I tre desideri'', во режија на Џорџо Ферони (1937) * ''Felicita Colombo'', режија Марио Матоли (1937) * ''Eravamo sette sorelle'', во режија на Нунцио Маласома (1937) * ''Fermo con le mani'', во режија на Геро Замбуто (1937) * ''Il signor Max'', во режија на Марио Камерини (1937) * ''[[:it:Gli uomini non sono ingrati|Gli uomini non sono ingrati]]'' во режија на Гвидо Брињоне (1937) * ''I fratelli Castiglioni'', во режија на Корадо Д'Ерико (1937) * ''Nina, non far la stupida'', во режија на Нунцио Маласома (1937) * ''Questi ragazzi'', во режија на Марио Матоли (1937) * ''Stasera alle undici'', во режија на Оресте Бјанколи (1937) * ''Gli ultimi giorni di Pompeo'', во режија на Марио Матоли (1937) * ''È tornato carnevale'', во режија на Рафаело Матарацо (1937) * ''Gatta ci cova'', во режија на Џенаро Ригели (1937) * ''Contessa di Parma'', во режија на Алесандро Бласети (1937) * ''Ho perduto mio marito'', во режија на Енрико Гуацони (1937) * ''Ai vostri ordini, signora...,'' режија: Марио Матоли (1938) * ''La dama bianca'', во режија на Марио Матоли (1938) * ''nventiamo l'amore'', во режија на Камило Мастрочинкве (1938) * ''Mille lire al mese'', во режија на Макс Нојфелд (1938) * ''L'allegro cantante'', во режија на Џенаро Ригели (1938) * ''La signora di Montecarlo'', во режија на [[André Berthomieu|Андре Бертомие]] и Марио Солдати (1938) * ''La casa del peccato'', во режија на Макс Нојфелд (1938) * ''Il destino in tasca,'', во режија на Џенаро Ригели (1938) * ''La mazurka di papà'', во режија на Оресте Бјанколи (1938) * ''Per uomini soli,'' во режија на Гвидо Брињоне (1938) * ''L'ha fatto una signora'', во режија на Марио Матоли (1938) * ''Amicizia'', во режија на Оресте Бјанколи (1938) * ''Stella del mare'', во режија на Корадо Д'Ерико (1938) * ''Voglio vivere con Letizia'', во режија на Камило Мастроцинке (1938) * ''Batticuore'', во режија на Марио Камерини (1939) * ''Assenza ingiustificata'', во режија на Макс Нојфелд (1939) == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20090923232747/http://www.italica.rai.it/cinema/schede/telefoni6.htm Повторното раѓање на италијанската кинематографија.] [https://web.archive.org/web/20090923232747/http://www.italica.rai.it/cinema/schede/telefoni6.htm Кино на бели телефони] Историска датотека од веб-страницата на РАИ: ''Моменти на италијанската кинематографија'', 1.6. * [http://www.albertorabagliati.com/i-colleghi/cinema/ Сеќавање на Алберто Рабаљати] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230304074600/http://www.albertorabagliati.com/i-colleghi/cinema/ |date=2023-03-04 }} . [[Категорија:Италијански филмови]] [[Категорија:Италијански филмови по жанр]] [[Категорија:Италијански зборови]] s1ppv5vc76kxb9kxzggwzzo5a1wdi4f 0 1320670 5590628 5220526 2026-07-11T21:01:42Z Bjankuloski06 332 /* Потекло и развој */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590628 wikitext text/x-wiki '''Неореализмот''' било културно движење, појавено и развиено во Италија за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и во непосредниот повоен период, кое имало многу важни влијанија врз современата кинематографија (особено во годините помеѓу околу [[1943]] и [[1955|1955 година]]).<ref>Se esiste univocità di giudizi, o quasi, sull'anno in cui ha avuto inizio il fenomeno del neorealismo propriamente detto si fa canonicamente risalire al [[1943]], allorquando venne presentato al pubblico italiano il capolavoro di Visconti ''[[Ossessione (film 1943)|Ossessione]]''. Le certezze vengono però meno al momento di stabilirne la durata. Il celebre critico francese [[Georges Sadoul]], ad esempio, lo fa dilatare cronologicamente fino alle soglie degli anni sessanta e cita a tale proposito ''[[Rocco e i suoi fratelli]]'' che egli definisce «''une grande tragédie néo-réaliste''». Cfr. George Sadoul, ''Histoire du Cinema Mondial, des Origines à nos Jours'', ottava edizione, rivista e ampliata, Parigi, Flammarion, 1966, p. 333.</ref> Во кинематографската област, главните претставници на движењето, кое настана спонтано и ''некодифицирано'', биле, во [[1940-ти|четириесеттите]], режисерите Роберто Роселини, [[Лукино Висконти]], [[Виторио де Сика|Виторио Де Сика]], Алдо Вергано, Џузепе Де Сантис, Пјетро Џерми, Алберто Латуада, Ренато Кастелани, Лујџи Зампа, Алесандро Блазети и сценаристите Чезаре Sаватини и Серџо Амидеи, на кои во следната деценија им се придружуваат и Лучано Емер, Лујџи Коменчини, Џани Пучини, Антонио Пјетранџели, Франческо Мазели, Карло Лицани, Пјер Паоло Пазолини и Франческо Рози. Независно се поставуваат и [[Федерико Фелини]] (чија што кинематографија ќе биде поврзана со терминот ''магичен реализам'' и, последователно, ''фантареализам)''<ref>Davide Abbatescianni, ''Scene felliniane: il circo, il teatro, la televisione'', Academia.edu (licenza libera), 2013, p. 45. L'autore indica il fantarealismo come un genere all'interno del quale «il film presenta una commistione di immagini realistiche e di fantasia, presenti in rapporto paritario o tendenzialmente paritario. [..] Fellini rientra a pieno titolo in questo approccio ma non è certamente l'unico regista ad essersi servito della commistione di realtà e fantasia davanti alla macchina da presa, pur avendo egli adottato uno stile originale e riconoscibilissimo. Il fantarealismo è il piano intermedio, dove la fantasia inizia a conquistare pian piano spazi sulla realtà».</ref> и Микеланџело Антониони, кој првично се придржува до неореализмот со некои познати документарни филмови (меѓу кои ''Gente del Po'' од [[1943]] / [[1947|1947 година]] и ''NU - Nettezza Urbana'' [[1948]]) и, до одреден степен, со филмот ''Cronaca di un amore'' ([[1950]]), за потоа да се дистанцира од него во текот на 1950-тите (неговиот неореализам првично бил дефиниран како ''егзистенцијализам на душата'' или дури и ''внатрешен егзистенцијализам'' ). Неореалистичките филмови се одликуваат со заплети сместени претежно меѓу сиромашни и работничките класи, со опширно снимање на отворено, и често се земаат непрофесионални [[Глумец|глумци]] за секундарни, а понекогаш и за примарни улоги. Филмовите главно ја претставуваат економската и моралната ситуација на поствоена Италија и ги изразуваат промените во чувствата и условите за живеење: надеж, откуп, желба да се остави минатото зад себе и да се започне нов живот, фрустрација, сиромаштија, очај. За подобро да се претстави секојдневната реалност, во раните години на развојот и ширењето на неореализмот, филмовите често се снимаат на отворено, со воените пустошења во позадината; од друга страна, комплексот на филмските студија, кој бил центар на италијанската филмска продукција од април [[1937|1937 година]], т.е. Чинечита, бил окупиран во непосредниот повоен период од раселени лица, со што бил привремено недостапен за режисерите. [[File:Roma_città_aperta.png|мини|Алдо Фабрици во ''[[Рим, отворен град (филм од 1945)|Roma città aperta]]'', од Роселини]] [[File:Riso_Amaro.jpg|мини|Силвана Мангано во ''Riso amaro'', од Џузепе Де Сантис]] == Потекло и развој == Движењето се разви во кругот на филмски критичари кои се занимаваа со списанието ''Чинема'', вклучувајќи ги Микеланџело Антониони, [[Лукино Висконти]], Џани Пучини, Џузепе Де Сантис и Пјетро Инграо. Се оддалечуваат од политички прашања (уредник на списанието бил Виторио Мусолини, син на [[Бенито Мусолини]]), и ги напаѓаат филмовите што му се припишуваат на жанрот на ''[[Филм на белите телефони|белите телефони]]'', кој доминира во италијанската филмска индустрија во тоа време. За разлика од лошиот квалитет на комерцијалните филмови, некои критичари сметаа дека филмот треба да се сврти кон веристичките писатели од почетокот на тој век. Неореалистите биле под големо влијание на францускиот поетски реализам, иако дефиницијата за „нео“-реализам во кинематографската област се појави во врска со реализмот на одредени неми филмови од 1920-тите. Всушност, и [[Лукино Висконти]] и Микеланџело Антониони работеле како помошни режисери во Франција, првиот во [[1939|1939 година]] со [[Жан Реноар]], а вториот во [[1942|1942 година]] со Марсел Карне . Покрај тоа, многу неореалистички режисери израснаа работејќи на калиграфистички филмови, иако ова кратко движење било значително различно од неореализмот. Елементи на неореализам може да се најдат и во некои дела на Алесандро Бласети и во документарците на Франческо Де Робертис . Според некои критичари, двата најзначајни играни филма кои во [[1930-ти]]те предвидуваа одредени аспекти на неореализмот се ''Тони'' ([[Жан Реноар|Реноар]], [[1935]]) и ''1860'' (Blasetti, [[1934|1934 година]]), по кои следеа, на почетокот на следната деценија, и ''Uomini sul fondo'' (Франческо Де Робертис, [[1941]]), ''4 passi fra le folle'' (Blasetti, [[1942]]), ''I bambini ci guardano'' ([[Виторио де Сика|Виторио Де Сика]], [[1943|1943 година]], првиот од серијата филмови направени во соработка со сценаристот Чезаре Заватини). Сепак, првиот филм што според повеќето критичари е целосно припишан на овој жанр е ''Ossessione'' ([[1943]]), од [[Лукино Висконти|Лучино Висконти]] <ref>Dice Luchino Visconti in un'intervista al settimanale "L'Europeo": ''Con Ossessione, venti anni fa, si parlò per la prima volta di Neorealismo'' (L'Europeo, anno XVIII - nº 34 - 28 agosto 1962)</ref> . За неореализмот, сепак, светот дозна во [[1945|1945 година]], со ''[[Рим, отворен град (филм од 1945)|Рим, отворен град]]'', првиот голем филм објавен во Италија веднаш по војната. Играниот филм со високо драматични акценти го раскажува отпорот на населението против германската окупација на Рим (дури и децата во филмот учествуваат во оваа борба со вандализам) Друг важен филм од тоа време е ''Sciuscià'' (1946) на Виторио Де Сика, првиот од серијата неореалистички филмови направени од режисерот, при што следат подоцна и ''[[Крадци на велосипеди|„Крадци на велосипеди]]'' “ (1948), ''[[Чудо во Милано (филм)|„Чудо во Милано]]'' “ (1951) и ''Umberto D.'' (1952). На врвот на неореализмот, во [[1948|1948 година]], [[Лукино Висконти|Лучино Висконти]] го адаптираше ''I Malavoglia'', прославениот [[роман]] на [[Џовани Верга]] напишан во екот на [[Веризам|Веризмот]], движењето од 19 век кое во многу аспекти беше основата на неореализмот. Тој ја модернизираше неговата тема, правејќи извонредно мали промени во оригиналната содржина или стил. Во добиениот филм, ''La terra trema'', играа само непрофесионални глумци и еснимен во истиот град, Ачи Треца, [[Поделок (Италија)|село]] Ачи Кастело ([[Катанија]]), каде што е сместно дејството на романот. Бидејќи филмот е снимен на [[Сицилиски јазик|сицилијански јазик]], тој исто така е со превод во оригиналната италијанска верзија. Неореализмот заврши околу средината на [[1950-ти|педесеттите]], влијаејќи на некои последователни режисери, вклучувајќи го и [[Пјер Паоло Пазолини]], кој во раните [[1960-ти|шеесетти]] режирал некои филмови кои очигледно му се припишуваат на жанрот, дури и ако вниманието на пикаресктното во тоа време било очигледно и отворено нагласено. Она што останало од неореализмот исто така било претставено во текот на осумдесеттите од режисерите Клаудио Калигари во ''Amore tossico''<ref>[http://www.cinematographe.it/40580/recensioni/amore-tossico-recensione-claudio-caligari.html Amore Tossico: recensione del film di Claudio Caligari]</ref> од [[1983|1983 година]] и Нико Д'Алесандрија во ''L'imperatore di Roma''<ref>Il Morandini, voce su L'imperatore di Roma. Zanichelli, 2011</ref> од [[1987|1987 година]]. Двајцата режисери ги снимија филмовите за зависноста од дрога во римски квартови користејќи непрофесионални глумци, луѓе кои биле зависници од дрога за време или некогаш пред снимањето на филмовите. == Одлики на неореализмот == [[File:LadriDiBicicletteStaiola1948.jpg|мини|''[[Крадци на велосипеди]]'', од [[Виторио де Сика]]]] Постојат различни аспекти кои го карглумцизираат неореализмот: неореалистичките филмови генерално се снимаат со непрофесионални глумци; сцените се снимаат речиси исклучиво на отворено, претежно во предградијата и на селата; темата го претставува животот на работниците и сиромашните, осиромашени од [[Втора светска војна|војната]]. Приказните се однесуваат претежно на обични луѓе ангажирани во нормални секојдневни активности, целосно лишени од свесноста како што обично се случува со глумци аматери. Децата заземаат улоги од големо значење, бидејќи тие го одразуваат она што „возрасните треба да го прават“. Неореалистичките филмови се знаимаваат со современи приказни инспирирани од вистински настани и честопати раскажуваа блиска историја како ''[[Рим, отворен град (филм од 1945)|Рим, отворен град]]'' на Роберто Роселини . Овој филм е епопеја на Отпорот, спроведена благодарение на сојузот меѓу комунистите и некои католици заедно со населението. Многу брзо, сепак, вниманието се пренасочило кон современите општествени проблеми: меѓу филмовите вклучени во овој тип се издвојуваат ''[[Крадци на велосипеди|„Крадци на велосипеди“]]'' на [[Виторио де Сика|Виторио Де Сика]] - филмот ја раскажува драмата на еден работник и во чија нарација е претставена суровоста на повоениот живот. Осудувањето на социјалната нелагодност е уште посилно во филмовите ''Riso amaro'' на Џузепе Де Сантис и ''La terra trema'' на [[Лукино Висконти|Висконти]]. Меѓутоа, сликата за Италија, сиромашна и пуста земја, која произлезе од овие филмови, ѝ пречеше на одредена политичка класа. Во овој поглед, симболична е епизодата на Виторио Мусолини, кој откако го проследи ''Ossessione'' на Висконти, ја напушти салата извикувајќи ''Ова не е Италија!''. Дури и Католичката црква осуди многу филмови за антиклерикализам и за тоа како се претставуваат теми како сексот, додека левицата не го прифати песимистичкиот став и недостатокот на експлицитна декларација за политичка вера. Во [[1949|1949 година]], бил донесен закон, претставен од тогашниот потсекретар за култура Џулио Андреоти, кој требало да го поддржи и промовира растот на италијанската кинематографија и во исто време да го спречи напредокот на американските филмови, но и срамните ексцеси на неореализмот. Како резултат на ова правило, пред да може да добие јавни финансии, сценариото морало да биде прво одобрено од државна комисија.<ref>Andreotti era stato Sottosegretario per lo Spettacolo dal maggio 1947 all'agosto 1953. La norma è prevista all'art.6 della legge n. 958 del 29/12/1949. Lo stesso anno era stato emanato anche il D.P.R. 20 ottobre 1949, n. 1071</ref> Понатаму, се појавила некаква превентивна [[цензура]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comunicazione.uniroma1.it/materiali/12.28.43_Lezione%204%20%20Mass%20Media%20e%20Anni%2040.pdf|title=Mass media e anni cinquanta|accessdate=2023-04-14|archive-date=2011-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20111212230430/http://www.comunicazione.uniroma1.it/materiali/12.28.43_Lezione%204%20%20Mass%20Media%20e%20Anni%2040.pdf|url-status=dead}}</ref> === Филмови === ==== [[Лукино Висконти]] ==== * ''Ossessione'' (1943) * ''La terra trema'' (1948) * ''Bellissima'' (1951) ==== Роберто Роселини ==== * ''[[Рим, отворен град (филм од 1945)|Рим, отворен град]]'' (1945) * ''Paisà'' (1946) * ''[[Германија, година нулта]]'' (1948) * ''Stromboli terra di Dio'' (1950) * ''Europa '51'' (1952) * ''[[Патување во Италија]]'' (1954) ==== [[Виторио де Сика]] ==== * ''Sciuscià'' (1946) * ''[[Крадци на велосипеди]]'' (1948) * ''[[Чудо во Милано (филм)|Чудо во Милано]]'' (1951) * ''Umberto D.'' (1952) * ''Stazione Termini'' (1953) * ''[[Покривот (филм)]]'' (1956) ==== Џузепе де Сантис ==== * ''Caccia tragica'' (1947) * ''Riso amaro'' (1949) * ''Non c'è pace tra gli ulivi'' (1950) * ''Roma ore 11'' (1952) * ''Uomini e lupi'' (co-regia 1957) '''Алдо Вергано''' * ''Il sole sorge ancora'' (1946) ==== Пјетро Џерми ==== * ''Gioventù perduta'' (1947) * ''In nome della legge'' (1948) * ''Il cammino della speranza'' (1950) ==== Ренато Кастелани ==== * ''Sotto il sole di Roma'' (1948) * ''È primavera'' (1949) * ''Due soldi di speranza'' (1952) - Palma d'oro al festival di Cannes ==== Лујџи Sампа ==== * ''Anni difficili'' (1948) == Белешки == <references /> [[Категорија:Кинематографија на Италија]] 35y59rzi6c0ztodpqji5d473gjenp4z 0 1323127 5590701 4984863 2026-07-11T23:09:49Z Icodense 72132 Requesting speedy deletion with rationale "blockchain spam/unencyclopedic content.". (TwinkleGlobal) 5590701 wikitext text/x-wiki {{Брзо_бришење|1=blockchain spam/unencyclopedic content.}} {{внимание}} Со брзиот технолошки напредок, сигурни сме дека би сакале да бидете дел од технолошкиот раст бидете информирани за вашите купувања/набавки со само еден клик? Ова е местото каде Walmart Canada заедно со DLT Labs стапува во акција со нивната имплементација на blockchain дозволувајќи му на секој партнер да има потврдено плаќање. Вметнувањето податоци кое одзема многу време, доцната верификација и ниската следливост на синџирот на снабдување привршува и тие се заменети со овој иновативен начин на собирање податоци. Се појавуваат многу прашања во врска со безбедноста на блокчејнот, приватноста и приспособливоста. Сепак, бројките зборуваат сами за себе; Волмарт Канада управува со 8,75 милиони квадратни метри дистрибутивен центар и преместува повеќе од 853 милиони случаи на стока годишно, сите од нив се успешни благодарение на добро имплементираното блокчејн решение. (Goodman, 2019) Блокчејн технологијата, развиена во 2008 година, е систем на дистрибуирана книга што им овозможува и им помага на повеќе корисници да користат и споделуваат дел од базата на податоци истовремено, без да се потпираат на централна власт. Блокчејн е создаден од страна на Сатоши Накамото, кој прв пишуваше за „Биткоин: Електронски систем за готовина peer-to-peer“. Целта на овој блокчејн систем беше да се намалат проблемите со непотребното трошење на средства при користење на дигитални средства, преку создавање на електронска готовина. Инфлацијата и измамата обично можат да бидат предизвикани од активности кои вклучуваат дигитални токени, кои лесно може да се копираат и користат постојано. Блокчејн технологијата доби значителна појдовна сила ширум светот, при што компаниите ја истражуваат нејзината интеграција во различни индустрии. (Smith, 2020). Како споменавме погоре, кога блокчејн технологијата е интегрирана во системите на синџирот на снабдување, нејзината цел е да ги елиминира посредниците и да им дозволи на страните да вршат трансакции без да се потпираат на централизираниот систем. Бидејќи блоковите, проверените идентитети и претходно потврдените трансакции овозможуваат недостаток на валидација од трета страна. Со цел да се одржи интегритетот на историјата на трансакциите и да се негува доверба во системот, сите корисници се известуваат кога ќе се направи промена. Бидејќи блокчејнот работи на peer-to-peer мрежа, ја намалува потребата за централизиран систем кој ја вклучува целата база на податоци, ги подобрува и олеснува трансакциите, како и размената на информации помеѓу субјектите на синџирот на снабдување во сите области и значително во малопродажната индустрија. (Cui, & Gaur, 2022) Овој начин на скратување на времето на размена на информации вклучува врски помеѓу физичките и нивоата за поддршка, како што се купувачот до добавувачот, снабдувачот со клиентот и превозникот до добавувачот или финансиската институција до купувачот. Платформите за е-трговија и центрите за повици исто така може да се елиминираат со имплементирање на апликации базирани на блокчејн. Овој тип на технологија кога се користи во синџирот на снабдување во индустрија како што е малопродажбата добива многу бенефиции, па ја намалува можноста за фалсификат и менување информации или пари, или некои видови хартии во самиот синџир. Блокчејн се користи во многу индустрии од многу компании со цел да се намалат доцнењата поврзани со плаќањата, а со тоа да се подобри ликвидноста на компанијата и испораката на стоки, како и да се зголеми дневната маржа. (Pawlicka, & Bal,2021) Walmart Canada, еден од водечките лидери во малопродажната индустрија, во просек испорачува околу 500.000 пратки низ Канада до дистрибутивните центри користејќи ја својата флота за камиони или трети лица. Ова е голем предизвик со кој Walmart се соочува поради многу пречки (парични, одземаат многу време или човечки пречки) во самиот процес. Тоа е причината поради која, Walmart Canada се здружи со DLT Labs за да го лансира најголемото целосно производство за која било индустриска апликација користејќи блокчејн технологија. Walmart Canada заедно со DLT Labs, компанија која е силен лидер во технолошките дистрибутивни решенија, создава блокчејн технологија која е огромен успех во малопродажната индустрија. Оваа проекција го вклучува и Bison Transport, еден од превозниците на Walmart Canada. Затоа, Walmart Canada и DLT Labs развија DL Freight, решение овозможено со блокчејн за процесите на фактурирање на товар и плаќање што речиси ги елиминираше споровите. Најпрво создадоа пилот верзија, а потоа ја лансираа вистинската, односно системот што собира информации и помага во процесот на испорака и размена на информации, од тендерската понуда од превозникот до доказот за испорака и одобрувањето на плаќање. Клучното нешто што беше добро е што сите информации беа во реално време и видливи, зајакнувајќи ја довербата меѓу двете засегнати страни, вклучени во трансакцијата. По многу тестови за успехот на создавањето на овој блокчејн систем, фактурите на DL Freight кои беа спорни (од 70 проценти на помалку од 2 проценти) беа лесно означени и брзо решени. Со ова завршуваат и деновите на неколкумесечно чекање за наплата на исплатите. (Vitasek, Bayliss, Owen, Srivastava, 2022) Исто така, Walmart Canada ја прифати блокчејн технологијата заедно со DLT Labs, од чие партнерство се имплементира DL Asset Track. Овој тип на блокчејн технологија што се користи ги подобрува операциите на синџирот на снабдување со следење возила, трансакции и плаќања помеѓу Канада и нејзините добавувачи за над 400 продавници. Преку овој блокчејн систем и оваа платформа што беше создадена, сите информации се гледаат во реално време и паралелно се управуваат сите податоци од синџирот на снабдување и логистиката. Поради фактот што компаниите треба да бидат еколошки одговорни, неопходно е да се заштедат ресурси, така што транспарентноста што ја добиваат од овој систем ја подобрува ефикасноста на дистрибуцијата, што обезбедува забрзани плаќања и заштеди на трошоците и овозможува одржливост на животната средина. Според многу истражувачи, се покажува дека финансиските показатели укажуваат на тоа дека овој тип на технологија позитивно влијае на профитот на компаниите вклучувајќи го Walmart Canada. (James, 2021). Оваа технологија, иако е релативно нова, силно зафаќа бран компании бидејќи нуди многу придобивки за малопродажната индустрија. Тука може да се наведе намалување на трошоците, побрзи плаќања и размена меѓу двете страни, зголемена транспарентност и зголемена безбедност. Поради децентрализираната природа на автоматизираните трансакции и интероперабилноста на апликациите, се намалуваат и административните трошоци. Тоа што е децентрализирана инфраструктура на системот ги прави сите трансакции побрзо да се извршуваат. Овој систем, со транспарентноста што ја обезбедува, овозможува јавна достапност и со тоа силна доверба од корисниците (компаниите) во малопродажната индустрија. Следење на храната: Walmart објави Blockchain соработка со добро познати компании во синџирот на снабдување, вклучувајќи ги Dole, Kroger, McCormick, Nestlé, Tyson Foods и Unilever, во август 2017 година. Бизнисот можеше да следи над 25 производи заклучно со септември 2018 година - вклучувајќи манго, јагоди, лиснати, месо и живина, спакувани салати, па дури и храна за бебиња - од дури пет одделни продавачи. Технологијата беше толку ефикасна што можеше да се земе тегла со производ или кутија за салата и да се следат состојките назад до фармите од каде што се набрани. Малопродажниот гигант откри: „Нова иницијатива за следење на храната на Walmart, овозможена со блокчејн, за да се зголеми транспарентноста во системот за храна и да се создаде заедничка вредност за целата зелена фарма до трпезата“. во истата година. Како дел од напорите, од сите добавувачи на свеж зеленчук се побара веднаш да ги идентификуваат фармите од каде потекнуваат нивните производи. Давателите треба да користат GS1 стандардни комуникациски протоколи, како EPCIS, за да ги собираат податоците користејќи ја мрежата на IBM Food Trust. Сериски број на производот (GTIN-14), шифра на серија, нарачки за купување и шифри за датум/време (берба, обработка, испорака и примање) беа меѓу податоците за следливост што требаше да се снимаат и да се прикачат на блокчејнот. Следење на свинско месо во Кина: Во партнерство со блокчејн рамката Hyperledger Fabric, Walmart China започна пилот проект за следење на свинско месо. Иницијативата имаше за цел да го следи синџирот на снабдување на производи од свинско месо, овозможувајќи им на клиентите да пристапат до детални информации за изворот на производот, обработката, инспекциите на квалитетот и сертификатите. Со скенирање на QR-код на пакувањето на производот, клиентите можат да ги вратат податоците засновани на блокчејн и да ја потврдат автентичноста и безбедноста на свинското месо што го купуваат. Следење на зеленчукот: Walmart соработуваше со IBM и други компании за да пилотира блокчејн решение за следење на зеленчукот. Проектот имаше за цел да одговори на грижите за безбедноста на храната поврзани со контаминација и епидемии. Со користење на блокчејн технологијата, Walmart може брзо да го следи целото патување на зеленчукот од бавчата до продавницата, обезбедувајќи транспарентност и олеснувајќи го насоченото отповикување доколку е потребно. Фармацевтски синџир на снабдување: Волмарт ја истражува употребата на блокчејн технологијата во својот синџир на фармацевтско снабдување. Компанијата има за цел да ја подобри видливоста и ефикасноста на следењето на лековите на рецепт, спречувањето на фалсификуваните лекови и подобрувањето на безбедноста на пациентите. Со користење на блокчејн, Walmart и неговите партнери можат да создадат безбедна и транспарентна евиденција за движењето на лекот од производителите до пациентите, намалувајќи го ризикот од фалсификувани лекови кои влегуваат во синџирот на снабдување. Ова се само неколку примери за тоа како Walmart ја користи блокчејн технологијата во своите операции. Вреди да се напомене дека имплементацијата на блокчејн може да варира во различни региони и оддели во компанијата и тие продолжуваат да истражуваат нови случаи на употреба за да ги подобрат своите деловни процеси. Извори: 1.        Mae, Z. (2023) Walmart Supply Chain Management - how Walmart uses Blockchain for Food Tracking, changelly.com. Available at: <nowiki>https://changelly.com/blog/walmart-blockchain/</nowiki> 2.        Goodman , J.G. (2019) Walmart Canada launches ‘world’s largest’ blockchain-based Freight Network, RIS News. Available at: <nowiki>https://risnews.com/walmart-canada-launches-worlds-largest-blockchain-based-freight-network</nowiki> 3.        Sanka , A.I.S. et al. (2021) A survey of breakthrough in blockchain technology: Adoptions, applications, challenges and future research, Computer Communications. Available at: <nowiki>https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0140366421000268</nowiki> 4.        Lacity, M. and Hoek, R.V. (2021) DL freight for Walmart Canada, Blockchain Center of Excellence. Available at: <nowiki>https://dltlabsweb-media.s3.ca-central-1.amazonaws.com/docs/Walmart+case+study-f73214b7-b57a-4ba7-84c3-ef9ef2b9c615.pdf</nowiki> 5.        Smith, B. (2020, January 1). The opportunities and challenges of blockchain adoption in supply chain management. CORE. <nowiki>https://core.ac.uk/reader/345094329</nowiki> 6.        Pawlicka, K., & Bal, M. (2021). Supply Chain Finance and challenges of modern supply chains. Logforum, 17(1), 71–82. <nowiki>https://doi.org/10.17270/j.log.2021.525</nowiki> 7.        Vitasek, K., Bayliss, J., Owen, L., & Srivastava, N. (2022, January 5). How walmart Canada uses blockchain to solve supply-chain challenges. Harvard Business Review. <nowiki>https://hbr.org/2022/01/how-walmart-canada-uses-blockchain-to-solve-supply-chain-challenges</nowiki> 8.        Cui, Y., & Gaur, V. (2022). Supply chain transparency using blockchain: Benefits, challenges, and examples. Global Logistics and Supply Chain Strategies for the 2020s, 307–326. <nowiki>https://doi.org/10.1007/978-3-030-95764-3_18</nowiki> 9.        James, J. E. (2021). Journal of Volume 14, issue. 3 information systems September ... - jisar. <nowiki>http://jisar.org/2021-14/n3/JISARv14n3.pdf</nowiki> 73os5posr2ktlgpohns0qjd2v054nvg 0 1324356 5590466 5560893 2026-07-11T12:57:58Z Andrew012p 85224 5590466 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Подем на злите мртовци.png | caption = Плакатот на македонски | director = [[Ли Кронин]] | writer = Ли Кронин | based_on = | producer = [[Роб Таперт]] | starring = {{Plainlist| <!-- ОФИЦИЈАЛНО --> * [[Лили Саливан]] * [[Алиса Сатерленд]] * [[Морган Дејвис]] * Габриел Еколс * Нел Фишер <!-- ОФИЦИЈАЛНО -->}} | cinematography = Дејв Гарбет | editing = Брајан Шо | music = [[Стивен Макеон]] | production_companies = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * Renaissance Pictures{{efn|Promotional material alternatively use the [[Ghost House Pictures]] logo.}} * Pacific Renaissance * Wild Atlantic Pictures}} | distributor = [[Warner Bros. Pictures]] | released = [[15 март]] [[2023]] (SXSW)<br>[[21 април]] [[2023]] (САД) | runtime = 97 минути<ref name="BBFC">{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/evil-dead-rise-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda5mzmw|title=''Evil Dead Rise'' (18)|website=[[British Board of Film Classification]]|access-date=January 20, 2023|archive-date=January 20, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120180655/https://www.bbfc.co.uk/release/evil-dead-rise-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda5mzmw|url-status=live}}</ref> | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | budget = 15 — 19 милиони долари | gross = 146,3 милиони долари | image_size = 260px }}'''''Подем на злите мртовци''''' ({{langx|en|Evil Dead Rise}}) — американски натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] во режија и сценарио на Ли Кронин. Петтиот филм од серијата филмови „Зли мртовци“ во кој глумат Лили Саливан и Алиса Сатерленд како две отуѓени сестри што се обидуваат да преживеат и да го спасат своето семејство од демонски суштества, со Морган Дејвис, Габриел Еколс и Нел Фишер во споредните улоги.<ref>{{cite web|url=http://shocktillyoudrop.com/news/172815-no-evil-dead-4-army-of-darkness-2|title=No Evil Dead 4 ... Army of Darkness 2!|last=Douglas|first=Edward|date=March 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130421054624/http://www.shocktillyoudrop.com/news/172815-no-evil-dead-4-army-of-darkness-2|archive-date=April 21, 2013|website=[[Shock Till You Drop]]|access-date=January 18, 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/evil-dead-remake-cast-story-bruce-campbell-benm-124469/|title=Evil Dead Remake: New Characters, New Story, & Bruce Campbell Cameo|last=Moore|first=Ben|date=July 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827184211/http://screenrant.com/evil-dead-remake-cast-story-bruce-campbell-benm-124469/|archive-date=August 27, 2016|url-status=live|access-date=January 18, 2020|website=[[Screen Rant]]}}</ref> == Содржина == {{spoiler}}Пријателите на Тереза ​​и Џесика, како и новото момче на Џесика, Кејлеб, се одмораат во колибата покрај езерото, кога навидум болната Џесика ја удира главата на Тереза ​​и го обезглавува Кејлеб пред да лебди над езерото. Еден ден претходно, вознемирена кога дознава дека е бремена, гитарската техничарка Бет ја посетува својата сестра Ели, самохрана мајка на тинејџерите Дени и Бриџит и малолетната Кеси, во нивниот напуштен станбен комплекс во [[Лос Анџелес]]. Земјотрес ја тресе зградата додека децата се на подрумското паркиралиште, откривајќи скриена камера. Дени истражува, наоѓајќи религиозни артефакти, три [[Грамофонска плоча|грамофонски плочи]] од 1923 г. и чудна книга, која ја носи во својата соба. Првичните детали од записот ги отфрлува обидите на свештеникот да ја истражи книгата, која се покажа дека е еден од трите тома на Naturom Demonto (Книга на мртвите). Следниот запис покажува дека свештеникот тајно го продолжил своето истражување и фрлил волшепство што ги повикал демонските суштества познати како Дедајти. Моќта на зградата паѓа и изолираната Ели е нападната и опседната од невидена сила. Таа се враќа во станот во транс, се заканува на своето семејство и умира додека ја моли Бет да ги заштити нејзините деца. Соседите на Бет и Ели ѝ помагаат да ја стават во спалната соба и да најдат излез. Тие откриваат дека скалите се урнати, лифтот е оштетен и не можат да стигнат до пожарните скали пред Ели да оживее и да го нападне семејството, повредувајќи ја Бриџит. Бет и децата ја заклучуваат Ели надвор од станот откако таа ги демне и ги убива соседите. Дени ѝ признава на Бет за обновувањето на Naturom Demonto, а Ели ја мами Кеси да ја отвори вратата пред да ја нападне. Додека Дени и Бет се расејуваат од спасувањето на Кеси и заклучувањето на Ели, Бриџит станува опседната преку нејзината рана. Бриџит ја напаѓа Бет пред да им се сврти на Дени и Кеси, кои ненамерно ја набиваат во главата со скршена рачка од метла. Бет го слуша третиот запис за да дознае како да ги истера мртовците, но дознава дека свештеникот не успеал и сите негови сојузници биле опседнати, а само целосното уништување на домаќинот ги спречува мртовците. Бриџит оживува и смртно го прободува Дени, кој ја запалува Бриџит пред да умре кога Ели се прикрадува во станот преку отворот за вентилација. Сфаќајќи дека Бет е бремена, Ели се обидува да го откине плодот од неа, но Бет и Кеси ја онеспособуваат со ножици. Ели не успева емотивно да манипулира со Кеси, која признава дека нејзината мајка веќе заминала. Дени и телата на соседите се опседнати, што ги наведува Бет и Кеси да се засолнат во оштетениот лифт. Ели, Бриџит и Дени се спојуваат во суштество со повеќе краци познато како Мародер и се качуваат на лифтот за да ја нападнат двојката додека лифтот се полни со крв.<ref>{{Cite web|url=https://collider.com/evil-dead-rise-marauder-lee-cronin-lily-sullivan-comments/|title='Evil Dead Rise' Needed a 'Human Centipede'-Like Suit to Create Its Act 3 Big Bad|last=Massoto|first=Erick|date=2023-04-24|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425185123/https://collider.com/evil-dead-rise-marauder-lee-cronin-lily-sullivan-comments/|archive-date=April 25, 2023|access-date=2023-04-25|website=[[Collider (website)|Collider]]|url-status=live}}</ref> Целосната тежина предизвикува лифтот да падне на првиот кат, дозволувајќи им на Бет и Кеси да избегаат на паркиралиштето. Мародерот ја фаќа Кеси и се обидува да ја обезглави со моторна пила, но Бет се враќа и му го одвлекува вниманието, а таа и Кеси го уништуваат телото на Мародерот со тоа што го пикаат во дробилка за дрва. Отсечената глава на Ели ја исмева Бет велејќи дека таа ќе биде неуспешна како мајка, што ја поттикнува да ја удри Ели во дробилката. Бет и Кеси заедно бегаат од зградата. Следното утро, Џесика оди на паркиралиштето за да замине на одмор, каде што е нападната од невидена сила. == Наводи == {{наводи}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филм]] [[Категорија:Филмови од 2023 година]] [[Категорија:Хорор-филмови]] fomrhaq6wmx1fdgpyutee1xorjvmekl 5590467 5590466 2026-07-11T12:58:11Z Andrew012p 85224 5590467 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Подем на злите мртовци.png | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Ли Кронин]] | writer = Ли Кронин | based_on = | producer = [[Роб Таперт]] | starring = {{Plainlist| <!-- ОФИЦИЈАЛНО --> * [[Лили Саливан]] * [[Алиса Сатерленд]] * [[Морган Дејвис]] * Габриел Еколс * Нел Фишер <!-- ОФИЦИЈАЛНО -->}} | cinematography = Дејв Гарбет | editing = Брајан Шо | music = [[Стивен Макеон]] | production_companies = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * Renaissance Pictures{{efn|Promotional material alternatively use the [[Ghost House Pictures]] logo.}} * Pacific Renaissance * Wild Atlantic Pictures}} | distributor = [[Warner Bros. Pictures]] | released = [[15 март]] [[2023]] (SXSW)<br>[[21 април]] [[2023]] (САД) | runtime = 97 минути<ref name="BBFC">{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/evil-dead-rise-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda5mzmw|title=''Evil Dead Rise'' (18)|website=[[British Board of Film Classification]]|access-date=January 20, 2023|archive-date=January 20, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120180655/https://www.bbfc.co.uk/release/evil-dead-rise-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda5mzmw|url-status=live}}</ref> | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | budget = 15 — 19 милиони долари | gross = 146,3 милиони долари | image_size = 260px }}'''''Подем на злите мртовци''''' ({{langx|en|Evil Dead Rise}}) — американски натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] во режија и сценарио на Ли Кронин. Петтиот филм од серијата филмови „Зли мртовци“ во кој глумат Лили Саливан и Алиса Сатерленд како две отуѓени сестри што се обидуваат да преживеат и да го спасат своето семејство од демонски суштества, со Морган Дејвис, Габриел Еколс и Нел Фишер во споредните улоги.<ref>{{cite web|url=http://shocktillyoudrop.com/news/172815-no-evil-dead-4-army-of-darkness-2|title=No Evil Dead 4 ... Army of Darkness 2!|last=Douglas|first=Edward|date=March 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130421054624/http://www.shocktillyoudrop.com/news/172815-no-evil-dead-4-army-of-darkness-2|archive-date=April 21, 2013|website=[[Shock Till You Drop]]|access-date=January 18, 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/evil-dead-remake-cast-story-bruce-campbell-benm-124469/|title=Evil Dead Remake: New Characters, New Story, & Bruce Campbell Cameo|last=Moore|first=Ben|date=July 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827184211/http://screenrant.com/evil-dead-remake-cast-story-bruce-campbell-benm-124469/|archive-date=August 27, 2016|url-status=live|access-date=January 18, 2020|website=[[Screen Rant]]}}</ref> == Содржина == {{spoiler}}Пријателите на Тереза ​​и Џесика, како и новото момче на Џесика, Кејлеб, се одмораат во колибата покрај езерото, кога навидум болната Џесика ја удира главата на Тереза ​​и го обезглавува Кејлеб пред да лебди над езерото. Еден ден претходно, вознемирена кога дознава дека е бремена, гитарската техничарка Бет ја посетува својата сестра Ели, самохрана мајка на тинејџерите Дени и Бриџит и малолетната Кеси, во нивниот напуштен станбен комплекс во [[Лос Анџелес]]. Земјотрес ја тресе зградата додека децата се на подрумското паркиралиште, откривајќи скриена камера. Дени истражува, наоѓајќи религиозни артефакти, три [[Грамофонска плоча|грамофонски плочи]] од 1923 г. и чудна книга, која ја носи во својата соба. Првичните детали од записот ги отфрлува обидите на свештеникот да ја истражи книгата, која се покажа дека е еден од трите тома на Naturom Demonto (Книга на мртвите). Следниот запис покажува дека свештеникот тајно го продолжил своето истражување и фрлил волшепство што ги повикал демонските суштества познати како Дедајти. Моќта на зградата паѓа и изолираната Ели е нападната и опседната од невидена сила. Таа се враќа во станот во транс, се заканува на своето семејство и умира додека ја моли Бет да ги заштити нејзините деца. Соседите на Бет и Ели ѝ помагаат да ја стават во спалната соба и да најдат излез. Тие откриваат дека скалите се урнати, лифтот е оштетен и не можат да стигнат до пожарните скали пред Ели да оживее и да го нападне семејството, повредувајќи ја Бриџит. Бет и децата ја заклучуваат Ели надвор од станот откако таа ги демне и ги убива соседите. Дени ѝ признава на Бет за обновувањето на Naturom Demonto, а Ели ја мами Кеси да ја отвори вратата пред да ја нападне. Додека Дени и Бет се расејуваат од спасувањето на Кеси и заклучувањето на Ели, Бриџит станува опседната преку нејзината рана. Бриџит ја напаѓа Бет пред да им се сврти на Дени и Кеси, кои ненамерно ја набиваат во главата со скршена рачка од метла. Бет го слуша третиот запис за да дознае како да ги истера мртовците, но дознава дека свештеникот не успеал и сите негови сојузници биле опседнати, а само целосното уништување на домаќинот ги спречува мртовците. Бриџит оживува и смртно го прободува Дени, кој ја запалува Бриџит пред да умре кога Ели се прикрадува во станот преку отворот за вентилација. Сфаќајќи дека Бет е бремена, Ели се обидува да го откине плодот од неа, но Бет и Кеси ја онеспособуваат со ножици. Ели не успева емотивно да манипулира со Кеси, која признава дека нејзината мајка веќе заминала. Дени и телата на соседите се опседнати, што ги наведува Бет и Кеси да се засолнат во оштетениот лифт. Ели, Бриџит и Дени се спојуваат во суштество со повеќе краци познато како Мародер и се качуваат на лифтот за да ја нападнат двојката додека лифтот се полни со крв.<ref>{{Cite web|url=https://collider.com/evil-dead-rise-marauder-lee-cronin-lily-sullivan-comments/|title='Evil Dead Rise' Needed a 'Human Centipede'-Like Suit to Create Its Act 3 Big Bad|last=Massoto|first=Erick|date=2023-04-24|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425185123/https://collider.com/evil-dead-rise-marauder-lee-cronin-lily-sullivan-comments/|archive-date=April 25, 2023|access-date=2023-04-25|website=[[Collider (website)|Collider]]|url-status=live}}</ref> Целосната тежина предизвикува лифтот да падне на првиот кат, дозволувајќи им на Бет и Кеси да избегаат на паркиралиштето. Мародерот ја фаќа Кеси и се обидува да ја обезглави со моторна пила, но Бет се враќа и му го одвлекува вниманието, а таа и Кеси го уништуваат телото на Мародерот со тоа што го пикаат во дробилка за дрва. Отсечената глава на Ели ја исмева Бет велејќи дека таа ќе биде неуспешна како мајка, што ја поттикнува да ја удри Ели во дробилката. Бет и Кеси заедно бегаат од зградата. Следното утро, Џесика оди на паркиралиштето за да замине на одмор, каде што е нападната од невидена сила. == Наводи == {{наводи}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филм]] [[Категорија:Филмови од 2023 година]] [[Категорија:Хорор-филмови]] h2qbjwkkbem50kq3sue7jr7u2vqynzl 5590468 5590467 2026-07-11T13:00:04Z Andrew012p 85224 5590468 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Подем на злите мртовци.png | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Ли Кронин]] | writer = Ли Кронин | based_on = | producer = [[Роб Таперт]] | starring = {{Plainlist| <!-- ОФИЦИЈАЛНО --> * [[Лили Саливан]] * [[Алиса Сатерленд]] * [[Морган Дејвис]] * Габриел Еколс * Нел Фишер <!-- ОФИЦИЈАЛНО -->}} | cinematography = Дејв Гарбет | editing = Брајан Шо | music = [[Стивен Макеон]] | production_companies = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * Renaissance Pictures{{efn|Промотивниот материјал алтернативно го користи логото на [[Ghost House Pictures]].}} * Pacific Renaissance * Wild Atlantic Pictures}} | distributor = [[Warner Bros. Pictures]] | released = [[15 март]] [[2023]] (SXSW)<br>[[21 април]] [[2023]] (САД) | runtime = 97 минути<ref name="BBFC">{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/evil-dead-rise-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda5mzmw|title=''Evil Dead Rise'' (18)|website=[[British Board of Film Classification]]|access-date=January 20, 2023|archive-date=January 20, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120180655/https://www.bbfc.co.uk/release/evil-dead-rise-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda5mzmw|url-status=live}}</ref> | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | budget = 15 — 19 милиони долари | gross = 146,3 милиони долари | image_size = 260px }}'''''Подем на злите мртовци''''' ({{langx|en|Evil Dead Rise}}) — американски натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] во режија и сценарио на Ли Кронин. Петтиот филм од серијата филмови „Зли мртовци“ во кој глумат Лили Саливан и Алиса Сатерленд како две отуѓени сестри што се обидуваат да преживеат и да го спасат своето семејство од демонски суштества, со Морган Дејвис, Габриел Еколс и Нел Фишер во споредните улоги.<ref>{{cite web|url=http://shocktillyoudrop.com/news/172815-no-evil-dead-4-army-of-darkness-2|title=No Evil Dead 4 ... Army of Darkness 2!|last=Douglas|first=Edward|date=March 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130421054624/http://www.shocktillyoudrop.com/news/172815-no-evil-dead-4-army-of-darkness-2|archive-date=April 21, 2013|website=[[Shock Till You Drop]]|access-date=January 18, 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/evil-dead-remake-cast-story-bruce-campbell-benm-124469/|title=Evil Dead Remake: New Characters, New Story, & Bruce Campbell Cameo|last=Moore|first=Ben|date=July 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827184211/http://screenrant.com/evil-dead-remake-cast-story-bruce-campbell-benm-124469/|archive-date=August 27, 2016|url-status=live|access-date=January 18, 2020|website=[[Screen Rant]]}}</ref> == Содржина == {{spoiler}}Пријателите на Тереза ​​и Џесика, како и новото момче на Џесика, Кејлеб, се одмораат во колибата покрај езерото, кога навидум болната Џесика ја удира главата на Тереза ​​и го обезглавува Кејлеб пред да лебди над езерото. Еден ден претходно, вознемирена кога дознава дека е бремена, гитарската техничарка Бет ја посетува својата сестра Ели, самохрана мајка на тинејџерите Дени и Бриџит и малолетната Кеси, во нивниот напуштен станбен комплекс во [[Лос Анџелес]]. Земјотрес ја тресе зградата додека децата се на подрумското паркиралиште, откривајќи скриена камера. Дени истражува, наоѓајќи религиозни артефакти, три [[Грамофонска плоча|грамофонски плочи]] од 1923 г. и чудна книга, која ја носи во својата соба. Првичните детали од записот ги отфрлува обидите на свештеникот да ја истражи книгата, која се покажа дека е еден од трите тома на Naturom Demonto (Книга на мртвите). Следниот запис покажува дека свештеникот тајно го продолжил своето истражување и фрлил волшепство што ги повикал демонските суштества познати како Дедајти. Моќта на зградата паѓа и изолираната Ели е нападната и опседната од невидена сила. Таа се враќа во станот во транс, се заканува на своето семејство и умира додека ја моли Бет да ги заштити нејзините деца. Соседите на Бет и Ели ѝ помагаат да ја стават во спалната соба и да најдат излез. Тие откриваат дека скалите се урнати, лифтот е оштетен и не можат да стигнат до пожарните скали пред Ели да оживее и да го нападне семејството, повредувајќи ја Бриџит. Бет и децата ја заклучуваат Ели надвор од станот откако таа ги демне и ги убива соседите. Дени ѝ признава на Бет за обновувањето на Naturom Demonto, а Ели ја мами Кеси да ја отвори вратата пред да ја нападне. Додека Дени и Бет се расејуваат од спасувањето на Кеси и заклучувањето на Ели, Бриџит станува опседната преку нејзината рана. Бриџит ја напаѓа Бет пред да им се сврти на Дени и Кеси, кои ненамерно ја набиваат во главата со скршена рачка од метла. Бет го слуша третиот запис за да дознае како да ги истера мртовците, но дознава дека свештеникот не успеал и сите негови сојузници биле опседнати, а само целосното уништување на домаќинот ги спречува мртовците. Бриџит оживува и смртно го прободува Дени, кој ја запалува Бриџит пред да умре кога Ели се прикрадува во станот преку отворот за вентилација. Сфаќајќи дека Бет е бремена, Ели се обидува да го откине плодот од неа, но Бет и Кеси ја онеспособуваат со ножици. Ели не успева емотивно да манипулира со Кеси, која признава дека нејзината мајка веќе заминала. Дени и телата на соседите се опседнати, што ги наведува Бет и Кеси да се засолнат во оштетениот лифт. Ели, Бриџит и Дени се спојуваат во суштество со повеќе краци познато како Мародер и се качуваат на лифтот за да ја нападнат двојката додека лифтот се полни со крв.<ref>{{Cite web|url=https://collider.com/evil-dead-rise-marauder-lee-cronin-lily-sullivan-comments/|title='Evil Dead Rise' Needed a 'Human Centipede'-Like Suit to Create Its Act 3 Big Bad|last=Massoto|first=Erick|date=2023-04-24|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425185123/https://collider.com/evil-dead-rise-marauder-lee-cronin-lily-sullivan-comments/|archive-date=April 25, 2023|access-date=2023-04-25|website=[[Collider (website)|Collider]]|url-status=live}}</ref> Целосната тежина предизвикува лифтот да падне на првиот кат, дозволувајќи им на Бет и Кеси да избегаат на паркиралиштето. Мародерот ја фаќа Кеси и се обидува да ја обезглави со моторна пила, но Бет се враќа и му го одвлекува вниманието, а таа и Кеси го уништуваат телото на Мародерот со тоа што го пикаат во дробилка за дрва. Отсечената глава на Ели ја исмева Бет велејќи дека таа ќе биде неуспешна како мајка, што ја поттикнува да ја удри Ели во дробилката. Бет и Кеси заедно бегаат од зградата. Следното утро, Џесика оди на паркиралиштето за да замине на одмор, каде што е нападната од невидена сила. == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филм]] [[Категорија:Филмови од 2023 година]] [[Категорија:Хорор-филмови]] dlk1lgt8gddgvxxc6pftgivbhnxxgzt 5590469 5590468 2026-07-11T13:00:13Z Andrew012p 85224 отстранета [[Категорија:Хорор-филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590469 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Подем на злите мртовци.png | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Ли Кронин]] | writer = Ли Кронин | based_on = | producer = [[Роб Таперт]] | starring = {{Plainlist| <!-- ОФИЦИЈАЛНО --> * [[Лили Саливан]] * [[Алиса Сатерленд]] * [[Морган Дејвис]] * Габриел Еколс * Нел Фишер <!-- ОФИЦИЈАЛНО -->}} | cinematography = Дејв Гарбет | editing = Брајан Шо | music = [[Стивен Макеон]] | production_companies = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * Renaissance Pictures{{efn|Промотивниот материјал алтернативно го користи логото на [[Ghost House Pictures]].}} * Pacific Renaissance * Wild Atlantic Pictures}} | distributor = [[Warner Bros. Pictures]] | released = [[15 март]] [[2023]] (SXSW)<br>[[21 април]] [[2023]] (САД) | runtime = 97 минути<ref name="BBFC">{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/evil-dead-rise-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda5mzmw|title=''Evil Dead Rise'' (18)|website=[[British Board of Film Classification]]|access-date=January 20, 2023|archive-date=January 20, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120180655/https://www.bbfc.co.uk/release/evil-dead-rise-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda5mzmw|url-status=live}}</ref> | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | budget = 15 — 19 милиони долари | gross = 146,3 милиони долари | image_size = 260px }}'''''Подем на злите мртовци''''' ({{langx|en|Evil Dead Rise}}) — американски натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] во режија и сценарио на Ли Кронин. Петтиот филм од серијата филмови „Зли мртовци“ во кој глумат Лили Саливан и Алиса Сатерленд како две отуѓени сестри што се обидуваат да преживеат и да го спасат своето семејство од демонски суштества, со Морган Дејвис, Габриел Еколс и Нел Фишер во споредните улоги.<ref>{{cite web|url=http://shocktillyoudrop.com/news/172815-no-evil-dead-4-army-of-darkness-2|title=No Evil Dead 4 ... Army of Darkness 2!|last=Douglas|first=Edward|date=March 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130421054624/http://www.shocktillyoudrop.com/news/172815-no-evil-dead-4-army-of-darkness-2|archive-date=April 21, 2013|website=[[Shock Till You Drop]]|access-date=January 18, 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/evil-dead-remake-cast-story-bruce-campbell-benm-124469/|title=Evil Dead Remake: New Characters, New Story, & Bruce Campbell Cameo|last=Moore|first=Ben|date=July 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827184211/http://screenrant.com/evil-dead-remake-cast-story-bruce-campbell-benm-124469/|archive-date=August 27, 2016|url-status=live|access-date=January 18, 2020|website=[[Screen Rant]]}}</ref> == Содржина == {{spoiler}}Пријателите на Тереза ​​и Џесика, како и новото момче на Џесика, Кејлеб, се одмораат во колибата покрај езерото, кога навидум болната Џесика ја удира главата на Тереза ​​и го обезглавува Кејлеб пред да лебди над езерото. Еден ден претходно, вознемирена кога дознава дека е бремена, гитарската техничарка Бет ја посетува својата сестра Ели, самохрана мајка на тинејџерите Дени и Бриџит и малолетната Кеси, во нивниот напуштен станбен комплекс во [[Лос Анџелес]]. Земјотрес ја тресе зградата додека децата се на подрумското паркиралиште, откривајќи скриена камера. Дени истражува, наоѓајќи религиозни артефакти, три [[Грамофонска плоча|грамофонски плочи]] од 1923 г. и чудна книга, која ја носи во својата соба. Првичните детали од записот ги отфрлува обидите на свештеникот да ја истражи книгата, која се покажа дека е еден од трите тома на Naturom Demonto (Книга на мртвите). Следниот запис покажува дека свештеникот тајно го продолжил своето истражување и фрлил волшепство што ги повикал демонските суштества познати како Дедајти. Моќта на зградата паѓа и изолираната Ели е нападната и опседната од невидена сила. Таа се враќа во станот во транс, се заканува на своето семејство и умира додека ја моли Бет да ги заштити нејзините деца. Соседите на Бет и Ели ѝ помагаат да ја стават во спалната соба и да најдат излез. Тие откриваат дека скалите се урнати, лифтот е оштетен и не можат да стигнат до пожарните скали пред Ели да оживее и да го нападне семејството, повредувајќи ја Бриџит. Бет и децата ја заклучуваат Ели надвор од станот откако таа ги демне и ги убива соседите. Дени ѝ признава на Бет за обновувањето на Naturom Demonto, а Ели ја мами Кеси да ја отвори вратата пред да ја нападне. Додека Дени и Бет се расејуваат од спасувањето на Кеси и заклучувањето на Ели, Бриџит станува опседната преку нејзината рана. Бриџит ја напаѓа Бет пред да им се сврти на Дени и Кеси, кои ненамерно ја набиваат во главата со скршена рачка од метла. Бет го слуша третиот запис за да дознае како да ги истера мртовците, но дознава дека свештеникот не успеал и сите негови сојузници биле опседнати, а само целосното уништување на домаќинот ги спречува мртовците. Бриџит оживува и смртно го прободува Дени, кој ја запалува Бриџит пред да умре кога Ели се прикрадува во станот преку отворот за вентилација. Сфаќајќи дека Бет е бремена, Ели се обидува да го откине плодот од неа, но Бет и Кеси ја онеспособуваат со ножици. Ели не успева емотивно да манипулира со Кеси, која признава дека нејзината мајка веќе заминала. Дени и телата на соседите се опседнати, што ги наведува Бет и Кеси да се засолнат во оштетениот лифт. Ели, Бриџит и Дени се спојуваат во суштество со повеќе краци познато како Мародер и се качуваат на лифтот за да ја нападнат двојката додека лифтот се полни со крв.<ref>{{Cite web|url=https://collider.com/evil-dead-rise-marauder-lee-cronin-lily-sullivan-comments/|title='Evil Dead Rise' Needed a 'Human Centipede'-Like Suit to Create Its Act 3 Big Bad|last=Massoto|first=Erick|date=2023-04-24|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425185123/https://collider.com/evil-dead-rise-marauder-lee-cronin-lily-sullivan-comments/|archive-date=April 25, 2023|access-date=2023-04-25|website=[[Collider (website)|Collider]]|url-status=live}}</ref> Целосната тежина предизвикува лифтот да падне на првиот кат, дозволувајќи им на Бет и Кеси да избегаат на паркиралиштето. Мародерот ја фаќа Кеси и се обидува да ја обезглави со моторна пила, но Бет се враќа и му го одвлекува вниманието, а таа и Кеси го уништуваат телото на Мародерот со тоа што го пикаат во дробилка за дрва. Отсечената глава на Ели ја исмева Бет велејќи дека таа ќе биде неуспешна како мајка, што ја поттикнува да ја удри Ели во дробилката. Бет и Кеси заедно бегаат од зградата. Следното утро, Џесика оди на паркиралиштето за да замине на одмор, каде што е нападната од невидена сила. == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филм]] [[Категорија:Филмови од 2023 година]] p3vc6e5r9j6moh28n1p2li5ll05bmfd 5590470 5590469 2026-07-11T13:00:17Z Andrew012p 85224 отстранета [[Категорија:Филм]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590470 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Подем на злите мртовци.png | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Ли Кронин]] | writer = Ли Кронин | based_on = | producer = [[Роб Таперт]] | starring = {{Plainlist| <!-- ОФИЦИЈАЛНО --> * [[Лили Саливан]] * [[Алиса Сатерленд]] * [[Морган Дејвис]] * Габриел Еколс * Нел Фишер <!-- ОФИЦИЈАЛНО -->}} | cinematography = Дејв Гарбет | editing = Брајан Шо | music = [[Стивен Макеон]] | production_companies = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * Renaissance Pictures{{efn|Промотивниот материјал алтернативно го користи логото на [[Ghost House Pictures]].}} * Pacific Renaissance * Wild Atlantic Pictures}} | distributor = [[Warner Bros. Pictures]] | released = [[15 март]] [[2023]] (SXSW)<br>[[21 април]] [[2023]] (САД) | runtime = 97 минути<ref name="BBFC">{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/evil-dead-rise-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda5mzmw|title=''Evil Dead Rise'' (18)|website=[[British Board of Film Classification]]|access-date=January 20, 2023|archive-date=January 20, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120180655/https://www.bbfc.co.uk/release/evil-dead-rise-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda5mzmw|url-status=live}}</ref> | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | budget = 15 — 19 милиони долари | gross = 146,3 милиони долари | image_size = 260px }}'''''Подем на злите мртовци''''' ({{langx|en|Evil Dead Rise}}) — американски натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] во режија и сценарио на Ли Кронин. Петтиот филм од серијата филмови „Зли мртовци“ во кој глумат Лили Саливан и Алиса Сатерленд како две отуѓени сестри што се обидуваат да преживеат и да го спасат своето семејство од демонски суштества, со Морган Дејвис, Габриел Еколс и Нел Фишер во споредните улоги.<ref>{{cite web|url=http://shocktillyoudrop.com/news/172815-no-evil-dead-4-army-of-darkness-2|title=No Evil Dead 4 ... Army of Darkness 2!|last=Douglas|first=Edward|date=March 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130421054624/http://www.shocktillyoudrop.com/news/172815-no-evil-dead-4-army-of-darkness-2|archive-date=April 21, 2013|website=[[Shock Till You Drop]]|access-date=January 18, 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/evil-dead-remake-cast-story-bruce-campbell-benm-124469/|title=Evil Dead Remake: New Characters, New Story, & Bruce Campbell Cameo|last=Moore|first=Ben|date=July 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827184211/http://screenrant.com/evil-dead-remake-cast-story-bruce-campbell-benm-124469/|archive-date=August 27, 2016|url-status=live|access-date=January 18, 2020|website=[[Screen Rant]]}}</ref> == Содржина == {{spoiler}}Пријателите на Тереза ​​и Џесика, како и новото момче на Џесика, Кејлеб, се одмораат во колибата покрај езерото, кога навидум болната Џесика ја удира главата на Тереза ​​и го обезглавува Кејлеб пред да лебди над езерото. Еден ден претходно, вознемирена кога дознава дека е бремена, гитарската техничарка Бет ја посетува својата сестра Ели, самохрана мајка на тинејџерите Дени и Бриџит и малолетната Кеси, во нивниот напуштен станбен комплекс во [[Лос Анџелес]]. Земјотрес ја тресе зградата додека децата се на подрумското паркиралиште, откривајќи скриена камера. Дени истражува, наоѓајќи религиозни артефакти, три [[Грамофонска плоча|грамофонски плочи]] од 1923 г. и чудна книга, која ја носи во својата соба. Првичните детали од записот ги отфрлува обидите на свештеникот да ја истражи книгата, која се покажа дека е еден од трите тома на Naturom Demonto (Книга на мртвите). Следниот запис покажува дека свештеникот тајно го продолжил своето истражување и фрлил волшепство што ги повикал демонските суштества познати како Дедајти. Моќта на зградата паѓа и изолираната Ели е нападната и опседната од невидена сила. Таа се враќа во станот во транс, се заканува на своето семејство и умира додека ја моли Бет да ги заштити нејзините деца. Соседите на Бет и Ели ѝ помагаат да ја стават во спалната соба и да најдат излез. Тие откриваат дека скалите се урнати, лифтот е оштетен и не можат да стигнат до пожарните скали пред Ели да оживее и да го нападне семејството, повредувајќи ја Бриџит. Бет и децата ја заклучуваат Ели надвор од станот откако таа ги демне и ги убива соседите. Дени ѝ признава на Бет за обновувањето на Naturom Demonto, а Ели ја мами Кеси да ја отвори вратата пред да ја нападне. Додека Дени и Бет се расејуваат од спасувањето на Кеси и заклучувањето на Ели, Бриџит станува опседната преку нејзината рана. Бриџит ја напаѓа Бет пред да им се сврти на Дени и Кеси, кои ненамерно ја набиваат во главата со скршена рачка од метла. Бет го слуша третиот запис за да дознае како да ги истера мртовците, но дознава дека свештеникот не успеал и сите негови сојузници биле опседнати, а само целосното уништување на домаќинот ги спречува мртовците. Бриџит оживува и смртно го прободува Дени, кој ја запалува Бриџит пред да умре кога Ели се прикрадува во станот преку отворот за вентилација. Сфаќајќи дека Бет е бремена, Ели се обидува да го откине плодот од неа, но Бет и Кеси ја онеспособуваат со ножици. Ели не успева емотивно да манипулира со Кеси, која признава дека нејзината мајка веќе заминала. Дени и телата на соседите се опседнати, што ги наведува Бет и Кеси да се засолнат во оштетениот лифт. Ели, Бриџит и Дени се спојуваат во суштество со повеќе краци познато како Мародер и се качуваат на лифтот за да ја нападнат двојката додека лифтот се полни со крв.<ref>{{Cite web|url=https://collider.com/evil-dead-rise-marauder-lee-cronin-lily-sullivan-comments/|title='Evil Dead Rise' Needed a 'Human Centipede'-Like Suit to Create Its Act 3 Big Bad|last=Massoto|first=Erick|date=2023-04-24|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425185123/https://collider.com/evil-dead-rise-marauder-lee-cronin-lily-sullivan-comments/|archive-date=April 25, 2023|access-date=2023-04-25|website=[[Collider (website)|Collider]]|url-status=live}}</ref> Целосната тежина предизвикува лифтот да падне на првиот кат, дозволувајќи им на Бет и Кеси да избегаат на паркиралиштето. Мародерот ја фаќа Кеси и се обидува да ја обезглави со моторна пила, но Бет се враќа и му го одвлекува вниманието, а таа и Кеси го уништуваат телото на Мародерот со тоа што го пикаат во дробилка за дрва. Отсечената глава на Ели ја исмева Бет велејќи дека таа ќе биде неуспешна како мајка, што ја поттикнува да ја удри Ели во дробилката. Бет и Кеси заедно бегаат од зградата. Следното утро, Џесика оди на паркиралиштето за да замине на одмор, каде што е нападната од невидена сила. == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филмови од 2023 година]] o3v48goqygh13dg1v7q2jydwufa89ex 5590471 5590470 2026-07-11T13:00:36Z Andrew012p 85224 5590471 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Подем на злите мртовци.png | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Ли Кронин]] | writer = Ли Кронин | based_on = | producer = [[Роб Таперт]] | starring = {{Plainlist| <!-- ОФИЦИЈАЛНО --> * [[Лили Саливан]] * [[Алиса Сатерленд]] * [[Морган Дејвис]] * Габриел Еколс * Нел Фишер <!-- ОФИЦИЈАЛНО -->}} | cinematography = Дејв Гарбет | editing = Брајан Шо | music = [[Стивен Макеон]] | production_companies = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * Renaissance Pictures{{efn|Промотивниот материјал алтернативно го користи логото на [[Ghost House Pictures]].}} * Pacific Renaissance * Wild Atlantic Pictures}} | distributor = [[Warner Bros. Pictures]] | released = [[15 март]] [[2023]] (SXSW)<br>[[21 април]] [[2023]] (САД) | runtime = 97 минути<ref name="BBFC">{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/evil-dead-rise-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda5mzmw|title=''Evil Dead Rise'' (18)|website=[[British Board of Film Classification]]|access-date=January 20, 2023|archive-date=January 20, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120180655/https://www.bbfc.co.uk/release/evil-dead-rise-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda5mzmw|url-status=live}}</ref> | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | budget = 15 — 19 милиони долари | gross = 146,3 милиони долари | image_size = 260px }}'''''Подем на злите мртовци''''' ({{langx|en|Evil Dead Rise}}) — американски натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] во режија и сценарио на Ли Кронин. Петтиот филм од серијата филмови „Зли мртовци“ во кој глумат Лили Саливан и Алиса Сатерленд како две отуѓени сестри што се обидуваат да преживеат и да го спасат своето семејство од демонски суштества, со Морган Дејвис, Габриел Еколс и Нел Фишер во споредните улоги.<ref>{{cite web|url=http://shocktillyoudrop.com/news/172815-no-evil-dead-4-army-of-darkness-2|title=No Evil Dead 4 ... Army of Darkness 2!|last=Douglas|first=Edward|date=March 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130421054624/http://www.shocktillyoudrop.com/news/172815-no-evil-dead-4-army-of-darkness-2|archive-date=April 21, 2013|website=[[Shock Till You Drop]]|access-date=January 18, 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/evil-dead-remake-cast-story-bruce-campbell-benm-124469/|title=Evil Dead Remake: New Characters, New Story, & Bruce Campbell Cameo|last=Moore|first=Ben|date=July 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827184211/http://screenrant.com/evil-dead-remake-cast-story-bruce-campbell-benm-124469/|archive-date=August 27, 2016|url-status=live|access-date=January 18, 2020|website=[[Screen Rant]]}}</ref> == Содржина == {{spoiler}}Пријателите на Тереза ​​и Џесика, како и новото момче на Џесика, Кејлеб, се одмораат во колибата покрај езерото, кога навидум болната Џесика ја удира главата на Тереза ​​и го обезглавува Кејлеб пред да лебди над езерото. Еден ден претходно, вознемирена кога дознава дека е бремена, гитарската техничарка Бет ја посетува својата сестра Ели, самохрана мајка на тинејџерите Дени и Бриџит и малолетната Кеси, во нивниот напуштен станбен комплекс во [[Лос Анџелес]]. Земјотрес ја тресе зградата додека децата се на подрумското паркиралиште, откривајќи скриена камера. Дени истражува, наоѓајќи религиозни артефакти, три [[Грамофонска плоча|грамофонски плочи]] од 1923 г. и чудна книга, која ја носи во својата соба. Првичните детали од записот ги отфрлува обидите на свештеникот да ја истражи книгата, која се покажа дека е еден од трите тома на Naturom Demonto (Книга на мртвите). Следниот запис покажува дека свештеникот тајно го продолжил своето истражување и фрлил волшепство што ги повикал демонските суштества познати како Дедајти. Моќта на зградата паѓа и изолираната Ели е нападната и опседната од невидена сила. Таа се враќа во станот во транс, се заканува на своето семејство и умира додека ја моли Бет да ги заштити нејзините деца. Соседите на Бет и Ели ѝ помагаат да ја стават во спалната соба и да најдат излез. Тие откриваат дека скалите се урнати, лифтот е оштетен и не можат да стигнат до пожарните скали пред Ели да оживее и да го нападне семејството, повредувајќи ја Бриџит. Бет и децата ја заклучуваат Ели надвор од станот откако таа ги демне и ги убива соседите. Дени ѝ признава на Бет за обновувањето на Naturom Demonto, а Ели ја мами Кеси да ја отвори вратата пред да ја нападне. Додека Дени и Бет се расејуваат од спасувањето на Кеси и заклучувањето на Ели, Бриџит станува опседната преку нејзината рана. Бриџит ја напаѓа Бет пред да им се сврти на Дени и Кеси, кои ненамерно ја набиваат во главата со скршена рачка од метла. Бет го слуша третиот запис за да дознае како да ги истера мртовците, но дознава дека свештеникот не успеал и сите негови сојузници биле опседнати, а само целосното уништување на домаќинот ги спречува мртовците. Бриџит оживува и смртно го прободува Дени, кој ја запалува Бриџит пред да умре кога Ели се прикрадува во станот преку отворот за вентилација. Сфаќајќи дека Бет е бремена, Ели се обидува да го откине плодот од неа, но Бет и Кеси ја онеспособуваат со ножици. Ели не успева емотивно да манипулира со Кеси, која признава дека нејзината мајка веќе заминала. Дени и телата на соседите се опседнати, што ги наведува Бет и Кеси да се засолнат во оштетениот лифт. Ели, Бриџит и Дени се спојуваат во суштество со повеќе краци познато како Мародер и се качуваат на лифтот за да ја нападнат двојката додека лифтот се полни со крв.<ref>{{Cite web|url=https://collider.com/evil-dead-rise-marauder-lee-cronin-lily-sullivan-comments/|title='Evil Dead Rise' Needed a 'Human Centipede'-Like Suit to Create Its Act 3 Big Bad|last=Massoto|first=Erick|date=2023-04-24|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425185123/https://collider.com/evil-dead-rise-marauder-lee-cronin-lily-sullivan-comments/|archive-date=April 25, 2023|access-date=2023-04-25|website=[[Collider (website)|Collider]]|url-status=live}}</ref> Целосната тежина предизвикува лифтот да падне на првиот кат, дозволувајќи им на Бет и Кеси да избегаат на паркиралиштето. Мародерот ја фаќа Кеси и се обидува да ја обезглави со моторна пила, но Бет се враќа и му го одвлекува вниманието, а таа и Кеси го уништуваат телото на Мародерот со тоа што го пикаат во дробилка за дрва. Отсечената глава на Ели ја исмева Бет велејќи дека таа ќе биде неуспешна како мајка, што ја поттикнува да ја удри Ели во дробилката. Бет и Кеси заедно бегаат од зградата. Следното утро, Џесика оди на паркиралиштето за да замине на одмор, каде што е нападната од невидена сила. == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филмови од 2023 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] qophkukhm6q7wy4vk873rw4jh7c319f 5590472 5590471 2026-07-11T13:04:18Z Andrew012p 85224 5590472 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Подем на злите мртовци.png | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Ли Кронин]] | writer = Ли Кронин | based_on = | producer = [[Роб Таперт]] | starring = {{Plainlist| <!-- ОФИЦИЈАЛНО --> * [[Лили Саливан]] * [[Алиса Сатерленд]] * [[Морган Дејвис]] * Габриел Еколс * Нел Фишер <!-- ОФИЦИЈАЛНО -->}} | cinematography = Дејв Гарбет | editing = Брајан Шо | music = [[Стивен Макеон]] | production_companies = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * Renaissance Pictures{{efn|Промотивниот материјал алтернативно го користи логото на [[Ghost House Pictures]].}} * Pacific Renaissance * Wild Atlantic Pictures}} | distributor = [[Warner Bros. Pictures]] | released = [[15 март]] [[2023]] (SXSW)<br>[[21 април]] [[2023]] (САД) | runtime = 97 минути<ref name="BBFC">{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/evil-dead-rise-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda5mzmw|title=''Evil Dead Rise'' (18)|website=[[British Board of Film Classification]]|access-date=January 20, 2023|archive-date=January 20, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120180655/https://www.bbfc.co.uk/release/evil-dead-rise-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda5mzmw|url-status=live}}</ref> | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | budget = 15 — 19 милиони долари | gross = 146,3 милиони долари | image_size = 260px | следен = ''[[Зла смрт: Палење]]'' (2026) | претходен = ''[[Зли мртовци (филм од 2013)|Зли мртовци]]'' (2013) }}'''''Подем на злите мртовци''''' ({{langx|en|Evil Dead Rise}}) — американски натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] во режија и сценарио на Ли Кронин. Петтиот филм од серијата филмови „Зли мртовци“ во кој глумат Лили Саливан и Алиса Сатерленд како две отуѓени сестри што се обидуваат да преживеат и да го спасат своето семејство од демонски суштества, со Морган Дејвис, Габриел Еколс и Нел Фишер во споредните улоги.<ref>{{cite web|url=http://shocktillyoudrop.com/news/172815-no-evil-dead-4-army-of-darkness-2|title=No Evil Dead 4 ... Army of Darkness 2!|last=Douglas|first=Edward|date=March 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130421054624/http://www.shocktillyoudrop.com/news/172815-no-evil-dead-4-army-of-darkness-2|archive-date=April 21, 2013|website=[[Shock Till You Drop]]|access-date=January 18, 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/evil-dead-remake-cast-story-bruce-campbell-benm-124469/|title=Evil Dead Remake: New Characters, New Story, & Bruce Campbell Cameo|last=Moore|first=Ben|date=July 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827184211/http://screenrant.com/evil-dead-remake-cast-story-bruce-campbell-benm-124469/|archive-date=August 27, 2016|url-status=live|access-date=January 18, 2020|website=[[Screen Rant]]}}</ref> == Содржина == {{spoiler}}Пријателите на Тереза ​​и Џесика, како и новото момче на Џесика, Кејлеб, се одмораат во колибата покрај езерото, кога навидум болната Џесика ја удира главата на Тереза ​​и го обезглавува Кејлеб пред да лебди над езерото. Еден ден претходно, вознемирена кога дознава дека е бремена, гитарската техничарка Бет ја посетува својата сестра Ели, самохрана мајка на тинејџерите Дени и Бриџит и малолетната Кеси, во нивниот напуштен станбен комплекс во [[Лос Анџелес]]. Земјотрес ја тресе зградата додека децата се на подрумското паркиралиште, откривајќи скриена камера. Дени истражува, наоѓајќи религиозни артефакти, три [[Грамофонска плоча|грамофонски плочи]] од 1923 г. и чудна книга, која ја носи во својата соба. Првичните детали од записот ги отфрлува обидите на свештеникот да ја истражи книгата, која се покажа дека е еден од трите тома на Naturom Demonto (Книга на мртвите). Следниот запис покажува дека свештеникот тајно го продолжил своето истражување и фрлил волшепство што ги повикал демонските суштества познати како Дедајти. Моќта на зградата паѓа и изолираната Ели е нападната и опседната од невидена сила. Таа се враќа во станот во транс, се заканува на своето семејство и умира додека ја моли Бет да ги заштити нејзините деца. Соседите на Бет и Ели ѝ помагаат да ја стават во спалната соба и да најдат излез. Тие откриваат дека скалите се урнати, лифтот е оштетен и не можат да стигнат до пожарните скали пред Ели да оживее и да го нападне семејството, повредувајќи ја Бриџит. Бет и децата ја заклучуваат Ели надвор од станот откако таа ги демне и ги убива соседите. Дени ѝ признава на Бет за обновувањето на Naturom Demonto, а Ели ја мами Кеси да ја отвори вратата пред да ја нападне. Додека Дени и Бет се расејуваат од спасувањето на Кеси и заклучувањето на Ели, Бриџит станува опседната преку нејзината рана. Бриџит ја напаѓа Бет пред да им се сврти на Дени и Кеси, кои ненамерно ја набиваат во главата со скршена рачка од метла. Бет го слуша третиот запис за да дознае како да ги истера мртовците, но дознава дека свештеникот не успеал и сите негови сојузници биле опседнати, а само целосното уништување на домаќинот ги спречува мртовците. Бриџит оживува и смртно го прободува Дени, кој ја запалува Бриџит пред да умре кога Ели се прикрадува во станот преку отворот за вентилација. Сфаќајќи дека Бет е бремена, Ели се обидува да го откине плодот од неа, но Бет и Кеси ја онеспособуваат со ножици. Ели не успева емотивно да манипулира со Кеси, која признава дека нејзината мајка веќе заминала. Дени и телата на соседите се опседнати, што ги наведува Бет и Кеси да се засолнат во оштетениот лифт. Ели, Бриџит и Дени се спојуваат во суштество со повеќе краци познато како Мародер и се качуваат на лифтот за да ја нападнат двојката додека лифтот се полни со крв.<ref>{{Cite web|url=https://collider.com/evil-dead-rise-marauder-lee-cronin-lily-sullivan-comments/|title='Evil Dead Rise' Needed a 'Human Centipede'-Like Suit to Create Its Act 3 Big Bad|last=Massoto|first=Erick|date=2023-04-24|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425185123/https://collider.com/evil-dead-rise-marauder-lee-cronin-lily-sullivan-comments/|archive-date=April 25, 2023|access-date=2023-04-25|website=[[Collider (website)|Collider]]|url-status=live}}</ref> Целосната тежина предизвикува лифтот да падне на првиот кат, дозволувајќи им на Бет и Кеси да избегаат на паркиралиштето. Мародерот ја фаќа Кеси и се обидува да ја обезглави со моторна пила, но Бет се враќа и му го одвлекува вниманието, а таа и Кеси го уништуваат телото на Мародерот со тоа што го пикаат во дробилка за дрва. Отсечената глава на Ели ја исмева Бет велејќи дека таа ќе биде неуспешна како мајка, што ја поттикнува да ја удри Ели во дробилката. Бет и Кеси заедно бегаат од зградата. Следното утро, Џесика оди на паркиралиштето за да замине на одмор, каде што е нападната од невидена сила. == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филмови од 2023 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] 63dcwu205wf5uaim0y4k9b1amscc7x9 0 1324589 5590574 5429730 2026-07-11T18:49:30Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590574 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=Хартман|full name={{langx|mk|Хартман}}<br />{{langx|de|Hartmann}}<br />|reign=1181-1240|successor=[[Лудвиг III (гроф на Виртемберг)|Лудвиг III]]|succession=[[Список на владетели на Виртемберг|Гроф на Виртемберг]]|house=[[Династија Виртемберг]]|death_date=1240|predecessor=[[Лудвиг I (гроф на Виртемберг)|Лудвиг I]]|mother=Вилибирг од Кирхберг|birth_date=1160|father=[[Лудвиг I (гроф на Виртемберг)|Лудвиг I]]}} '''Хартман''' ([[Германски јазик|германски]]: ''Hartmann''; 1160 – 1240) — гроф на Виртемберг. Тој владеел од 1181 до 1240 година. [[File: GrafschaftWürttemberg.jpg|thumb|right|Грофовија Виртемберг]] Хартман и неговиот брат [[Лудвиг III (гроф на Виртемберг)|Лудвиг III]] и двајцата се нарекувале себеси „Гроф на Виртемберг“ во тоа време, па се претпоставува дека заедно управувале со грофовијата. И двајцата биле синови на грофот [[Лудвиг II (гроф на Виртемберг)|Лудвиг II]]. Хартман го придружувал [[Отон IV (Свето Римско Царство)|Отон IV]] во [[Рим]] за неговото крунисување како цар на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] и постојано служел како сведок во документите на царот во Италија. По изборот на [[Фридрих II (Свето Римско Царство)|Фридрих II]] од [[Швабија]] за крал и цар, Хартман и неговиот брат ја префрлиле својата поддршка на Фридрих и подоцна го поддржале неговиот наследник [[Хенри VII (Свето Римско Царство)|Хенри VII]]. Околу 1200 година, Хартман се оженил со наследничката на грофовијата Веринген во Горна Швабија, на тој начин стекнувајќи нови територии, вклучувајќи ги Алтшаузен, Бург Алт-Веринген и грофовијата источен Апагаус.{{Владетели на Виртемберг|state=expanded}} [[Категорија:Родени во 1160 година]] [[Категорија:Починати во 1240 година]] [[Категорија:Грофови на Виртемберг]] tr4wjpwg4pyc0umi9bjz9uddkp9fyi3 0 1324590 5590576 5429734 2026-07-11T18:55:10Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590576 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=Лудвиг III|full name={{langx|mk|Лудвиг}}<br />{{langx|de|Ludwig}}<br />|reign=1166-1241|successor=[[Улрих I (гроф на Виртемберг)|Улрих I]]|succession=[[Список на владетели на Виртемберг|Гроф на Виртемберг]]|house=[[Династија Виртемберг]]|death_date=1241|predecessor=[[Хартман (гроф на Виртемберг)|Хартман]]|mother=Вилибирг од Кирхберг|birth_date=1166|father=[[Лудвиг I (гроф на Виртемберг)|Лудвиг I]]}} '''Лудвиг III''' ([[Германски јазик|германски]]: ''Ludwig''; 1166 – 1241) — гроф на Виртемберг. Тој владеел од 1194 до 1241 година. [[File: GrafschaftWürttemberg.jpg|thumb|right|Грофовија на Виртемберг]] Тој веројатно бил оженет со ќерката на грофот Адалберт III фон Диленбург, чие име е непознато. Лудвиг III и неговиот брат [[Хартман (гроф на Виртемберг)|Хартман]] и двајцата се нарекувале себеси „Гроф на Виртемберг“ во документите на кралот [[Отон IV (Свето Римско Царство)|Отон IV]] во неговите Рајнски, Швапски и Франкониски палати, па се претпоставува дека тие заедно управувале со грофовијата, при што едниот владеел дома, а другиот го придружувал царот на неговите патувања во Германија и Италија. Во 1194 година, Лудвиг учествувал во освојувањето на [[Сицилија]] од страна на императорот [[Хенри VII (Свето Римско Царство)|Хенри VI]], а Хартман го придружувал Отно IV на неговото крунисување во [[Рим]] на 4 октомври 1209.{{Владетели на Виртемберг|state=expanded}} [[Категорија:Родени во 1166 година]] [[Категорија:Починати во 1241 година]] [[Категорија:Грофови на Виртемберг]] 8xl3ny3a3v0w6src0gv472s6i0g0gy7 0 1324781 5590575 5429853 2026-07-11T18:52:21Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590575 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=Леополд Фридрих|full name={{langx|mk|Леополд Фридрих}}<br/>{{langx|de|Leopold Friedrich}}<br/>|reign=1631-1662|successor=[[Ѓорѓи II (војвода на Виртемберг-Монтбелијар)|Ѓорѓи II]]|succession=[[Список на владетели на Виртемберг|Војвода на Виртемберг-Монбелијар]]|house=[[Династија Виртемберг]]|death_date=15 јуни 1662|predecessor=[[Луис Фридрих (војвода на Виртемберг-Монтбелијар)|Луис Фридрих]]|mother=Елизабет Магдалена од Хесен-Дармштат|birth_date=30 мај 1624|father=[[Луис Фридрих (војвода на Виртемберг-Монтбелијар)|Луис Фридрих]]|image=|death_place=[[Монбелијар]]|birth_place=[[Монбелијар]]|spouse=Сибила од Виртемберг}} '''Леополд Фридрих''' ([[Германски јазик|германски]]: ''Leopold Friedrich''; 30 мај 1624, во [[Монбелијар]] – 15 јуни 1662, во [[Монбелијар]]) — војвода на [[Грофовија Виртемберг|Виртемберг-Монбелијар]] од 1640 до 1662. [[File:Armoiries Wurtemberg Ferrette.svg|mini|hochkant=0.7|Грб на војводите од Виртемберг-Мемпелгард од 1504 година]] Се оженил со Сибила, најмладата ќерка на војводата [[Јован Фридрих (војвода на Виртемберг)|Јован Фридрих од Виртемберг]]. Немал деца. Починал во 1662 година, а го наследил неговиот полубрат [[Ѓорѓи II (војвода на Виртемберг-Монтбелијар)|Ѓорѓи II]].{{Владетели на Виртемберг|state=expanded}} [[Категорија:Родени во 1624 година]] [[Категорија:Починати во 1662 година]] [[Категорија:Грофови на Виртемберг]] bq8dugpld56kve1wjlkmvcnd4ryvitl 0 1325292 5590537 5525789 2026-07-11T16:50:54Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмски и ТВ улоги */ 5590537 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | наставка = а | име = Билјана Драгиќевиќ-Пројковска | портрет = | px = | опис = | родено-име = Биљана Драгиќевиќ | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1975|4|11}} | роден-место = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонка]] | народност = | познат = по улогата во:<br>[[Сашка и Сашко (телевизиска серија)|Сашка и Сашко]] <br>[[Мајки (филм)|Мајки]] <br>[[5+ фамилија]] | занимање = [[глумица]] | сопружник = [[Дејан Пројковски]] | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Билјана Драгиќевиќ-Пројковска''' (родена на {{роден на|11|април|1975}} во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонска]] театарска, филмска и телевизиска [[глумица]]. Димпломирал на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] во [[Скопје]] во класата на професорот [[Владимир Милчин]]. Во [[1998]] година се вработила како глумец во [[Драмски театар - Скопје]]. Остварила бројни главни и споредни улоги во претстави во Драмскиот театар, но и во други театарски установи и тоа не само како глумец, туку и како [[режисер]], кастинг директор и проект менаџер. Покрај театарските улоги остварува и филмски и телевизиски улоги. ==Театарски претстави== * Управителката на домот - Грев или шприцер, од [[Сашко Насев]], р. Деан Дамјановски, ДТС 2011 * Жената како воено поле, од Матеј Винсиек, р. Владлен Александров, ДТС, 2008 * Ангелот на апокалипсата – Каменот на мудроста, од Југослав Петровски, р. Југослав Петровски * Ингрид – Питачка опера, од Вацлав Хавел, р. Горан Тренчевски * Шехерезада - Вазна од порцелан, од Југослав Петрески * Милка – Сончогледи, од Валентин Катаев, р. [[Коле Ангеловски]] * Петриа – [[Чорбаџи Теодос]], од [[Васил Иљоски]], р. [[Горан Стојановски]] * Ана Попова – Мечката, од А. П. Чехов, р. Синиша Ефтимов * Сара – Заводникот од западниот свет, р. [[Коле Ангеловски]] * Нина Заречна – Галебот, од А. П. Чехов, р. Стојан Стојановски * Слугинката – Бркотница, од Огнен Георгиевски, р. Дритро Касапи * Гласот на народот – Ојдипус Тиранус, од Софокле, р. [[Зоја Бузалковска]] * Јицуко – Три есенски приказни, од Yokio Mishima, р. [[Владимир Милчин]] * Меги – Музеј од приказни, од Жанина Мирчевска, р. Дритро Касапи * Смит – Петар Пан, детска претстава, р. Билјана Драгичевиќ и [[Дејан Лилиќ]] * Сара - The Lover, група автори, р. Зоја Бузалковска * Сенката – Сенката, р. Искра Стојковска * Гилдестерн – Хамлет, од Шекспир, р. Владо Цветановски * Џокер – Бетмен засекогаш, детска претстава, р. Билјана Драгичевиќ и [[Дејан Лилиќ]] * Ана – Поблиску, од Патрик Марбер, р. [[Слободан Унковски]] * Марија Јегоровна – Платонов, од А. П. Чехов, р. Димитар Станковски * Сестрата – Роберто Зуко, од Bernard Mari Coltes, р. Дритро Касапи * Рајка – Земјомер, од Николај Кољада, р. [[Владимир Милчин]] * Јури – Кандид во земјата на чудата, од [[Венко Андоновски]], р. [[Сашо Миленковски]] * Вера – [[Диво месо]], од [[Горан Стефановски]], р. Александар Поповски * Клаудија Рогов – [[Тетовирани души]], од [[Горан Стефановски]], р. [[Сашо Миленковски]] * Таа – Епсеранца, од Жанина Мирчевска, р. [[Александар Чамински]] * Наташа – Падот на невиноста, од Василиј Сигарев, р. Дејан Пројковски * Рајна – Лет во место, од [[Горан Стефановски]], р. Љупчо Георгиевски * Ангустиа – Домот на Бернарда Алба, од Ф. Г. Лорка, р. Горчин Стојановиќ * Баукида – Тито, од Слободан Шнајдер, р. Дејан Пројковски, Мартин Кочовски, Деан Дамјановски, Бранко Брезовац * Виола – Супернова, од Златко Славенски, според Лори Андерсон, р. Златко Славенски ==Филмски и ТВ улоги== Драгиќевиќ-Пројковска ги остварила филмските улоги:<ref>{{нмс| title=Biljana Dragicevic-Projkovska| url=https://www.imdb.com/name/nm4026165/ | work= | publisher=IMDb | date= | accessdate=5 февруари 2023}}</ref> * [[Денес, утре]], ТВ филм, 1998 * Селанката – детско ТВ емисија Волшебниот свирач, 1999 * Мајката – Вета, краток филм, режија Теона Митевска, Берлински филмски фестивал 2001 * Фатима – Сликар, краток филм, режија Александар Станковски, 2000 * Џипче и Летка – Волшебното тркало, детска ТВ емисија, режија Ристо Самарџиев, Сител ТВ, 2000 * Сашка – Сашка и Сашко, ТВ проект, режија Драган Вељановски, МРТВ, 2005 * Самитот на Шаманите, ТВ филм, режија Александар Станковски, 2006 * Касиерка — [[Досие-К]], ТВ филм, режија Драган Вељановски, 2007 * [[Мајки (филм)|Мајки]], ТВ-филм, режија [[Милчо Манчевски]], 2010. * [[Бистра вода (серија)|Бистра вода]], ТВ серија, режија [[Јани Бојаџи]], 2010 * Динка — [[Ова не е американски филм]], ТВ филм, 2011 * [[Бардо (филм)|Бардо]], ТВ филм, 2012 * Сестрата — [[Последниот Македонец]], ТВ филм режија [[Илија Пиперкоски]], 2015 * Жената — Лазар, ТВ филм режија [[Светозар Ристовски]], 2015 * Петко – [[5+ фамилија]], детски ТВ проект, Телма ТВ, МРТ 1 2014-2020 * [[Преспав]], ТВ серија, МРТ 1 2020 * Сестри ТВ филм, 2021. * Прогестерор(н), ТВ филм, 2022. * Тајниот изум, ТВ филм, МРТ 1 2022. * Докторка - [[Избор (филм од 2025)|Избор]], ТВ филм, 2025. ==Проекти== * 2001, трет Асистент во филмот „Како лош сон“ од Антонио Митриќески * 2001/2002, Кастинг директор на ТВ серијата „Наше маало“ * 2002, трет Асистент на ТВ филмот „Шимански“, германска продукциска куќа ==Режисерски ангажмани== * 1997, Дестка претстава „Петар Пан“, режија Билјана Драгичевиќ и Дејан Лилиќ, Детски Креативен Центар * 1998, Детска претстава „Снежана и седумте џуџиња“, режија Билјана Драгичевиќ и Дејан Лилиќ, Детски Креативен Центар * 1999, Детска претстава „Бетмен засекогаш“, режија Билјана Драгичевиќ и Дејан Лилиќ, Детски Креативен Центар * 1999, Детска претстава „Астеркис и Обеликс“, режија Билјана Драгичевиќ и Дејан Лилиќ, Детски Креативен Центар * 2000, Краток документарен филм, „Многу одамна си беше еден крал“, режија и монтажа: Билјана Драгичевиќ. Дел од проектот „Уметност за социјални промени“, финансирано од Европска Културна Фондација. * 2000, Детска претстава „Биле баксуз“, режија Билјана Драгичевиќ и Дејан Лилиќ, Детски Креативен Центар, ==Награди== * 1999 Награда за најдобар глумец од списанието „''Вечер''“ * 2001 награда за најдобар глумец за 2000 година за претставата „Поблиску“ – Златна Бубамара на популарност * 2023 награда за најдобра женска улога на фестивалот на дуодрама "[[Бранко Ѓорчев]]" за улогата во претставата "За нас почнува живот" во режија на Дејан Пројковски. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|4026165}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Драгичевиќ-Пројковска, Билјана }} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Глумици од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] e328vxco5i6otuhu33669zpcu96cdhz 5590649 5590537 2026-07-11T21:20:30Z Andrew012p 85224 /* Филмски и ТВ улоги */ 5590649 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | наставка = а | име = Билјана Драгиќевиќ-Пројковска | портрет = | px = | опис = | родено-име = Биљана Драгиќевиќ | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1975|4|11}} | роден-место = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонка]] | народност = | познат = по улогата во:<br>[[Сашка и Сашко (телевизиска серија)|Сашка и Сашко]] <br>[[Мајки (филм)|Мајки]] <br>[[5+ фамилија]] | занимање = [[глумица]] | сопружник = [[Дејан Пројковски]] | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Билјана Драгиќевиќ-Пројковска''' (родена на {{роден на|11|април|1975}} во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонска]] театарска, филмска и телевизиска [[глумица]]. Димпломирал на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] во [[Скопје]] во класата на професорот [[Владимир Милчин]]. Во [[1998]] година се вработила како глумец во [[Драмски театар - Скопје]]. Остварила бројни главни и споредни улоги во претстави во Драмскиот театар, но и во други театарски установи и тоа не само како глумец, туку и како [[режисер]], кастинг директор и проект менаџер. Покрај театарските улоги остварува и филмски и телевизиски улоги. ==Театарски претстави== * Управителката на домот - Грев или шприцер, од [[Сашко Насев]], р. Деан Дамјановски, ДТС 2011 * Жената како воено поле, од Матеј Винсиек, р. Владлен Александров, ДТС, 2008 * Ангелот на апокалипсата – Каменот на мудроста, од Југослав Петровски, р. Југослав Петровски * Ингрид – Питачка опера, од Вацлав Хавел, р. Горан Тренчевски * Шехерезада - Вазна од порцелан, од Југослав Петрески * Милка – Сончогледи, од Валентин Катаев, р. [[Коле Ангеловски]] * Петриа – [[Чорбаџи Теодос]], од [[Васил Иљоски]], р. [[Горан Стојановски]] * Ана Попова – Мечката, од А. П. Чехов, р. Синиша Ефтимов * Сара – Заводникот од западниот свет, р. [[Коле Ангеловски]] * Нина Заречна – Галебот, од А. П. Чехов, р. Стојан Стојановски * Слугинката – Бркотница, од Огнен Георгиевски, р. Дритро Касапи * Гласот на народот – Ојдипус Тиранус, од Софокле, р. [[Зоја Бузалковска]] * Јицуко – Три есенски приказни, од Yokio Mishima, р. [[Владимир Милчин]] * Меги – Музеј од приказни, од Жанина Мирчевска, р. Дритро Касапи * Смит – Петар Пан, детска претстава, р. Билјана Драгичевиќ и [[Дејан Лилиќ]] * Сара - The Lover, група автори, р. Зоја Бузалковска * Сенката – Сенката, р. Искра Стојковска * Гилдестерн – Хамлет, од Шекспир, р. Владо Цветановски * Џокер – Бетмен засекогаш, детска претстава, р. Билјана Драгичевиќ и [[Дејан Лилиќ]] * Ана – Поблиску, од Патрик Марбер, р. [[Слободан Унковски]] * Марија Јегоровна – Платонов, од А. П. Чехов, р. Димитар Станковски * Сестрата – Роберто Зуко, од Bernard Mari Coltes, р. Дритро Касапи * Рајка – Земјомер, од Николај Кољада, р. [[Владимир Милчин]] * Јури – Кандид во земјата на чудата, од [[Венко Андоновски]], р. [[Сашо Миленковски]] * Вера – [[Диво месо]], од [[Горан Стефановски]], р. Александар Поповски * Клаудија Рогов – [[Тетовирани души]], од [[Горан Стефановски]], р. [[Сашо Миленковски]] * Таа – Епсеранца, од Жанина Мирчевска, р. [[Александар Чамински]] * Наташа – Падот на невиноста, од Василиј Сигарев, р. Дејан Пројковски * Рајна – Лет во место, од [[Горан Стефановски]], р. Љупчо Георгиевски * Ангустиа – Домот на Бернарда Алба, од Ф. Г. Лорка, р. Горчин Стојановиќ * Баукида – Тито, од Слободан Шнајдер, р. Дејан Пројковски, Мартин Кочовски, Деан Дамјановски, Бранко Брезовац * Виола – Супернова, од Златко Славенски, според Лори Андерсон, р. Златко Славенски ==Филмски и ТВ-улоги== Драгиќевиќ-Пројковска ги остварила филмските улоги:<ref>{{нмс| title=Biljana Dragicevic-Projkovska| url=https://www.imdb.com/name/nm4026165/ | work= | publisher=IMDb | date= | accessdate=5 февруари 2023}}</ref> * [[Денес, утре]], ТВ-филм, 1998 * Селанката – детско ТВ-емисија Волшебниот свирач, 1999 * Мајката – Вета, краток филм, режија Теона Митевска, Берлински филмски фестивал 2001 * Фатима – Сликар, краток филм, режија Александар Станковски, 2000 * Џипче и Летка – Волшебното тркало, детска ТВ-емисија, режија Ристо Самарџиев, Сител ТВ, 2000 * Сашка – Сашка и Сашко, ТВ-проект, режија Драган Вељановски, МРТВ, 2005 * Самитот на Шаманите, ТВ-филм, режија Александар Станковски, 2006 * Касиерка — [[Досие-К]], ТВ-филм, режија Драган Вељановски, 2007 * [[Мајки (филм)|Мајки]], ТВ-филм, режија [[Милчо Манчевски]], 2010. * [[Бистра вода (серија)|Бистра вода]], ТВ-серија, режија [[Јани Бојаџи]], 2010 * Динка — [[Ова не е американски филм]], ТВ филм, 2011 * [[Бардо (филм)|''Бардо'']], ТВ-филм, 2012 * Сестрата — [[Последниот Македонец]]''[[Последниот Македонец]]'', ТВ филм режија [[Илија Пиперкоски]], 2015 * Жената — Лазар, ТВ филм режија [[Светозар Ристовски]], 2015 * Петко – ''[[5+ фамилија]]'', детски ТВ-проект, Телма ТВ, МРТ 1 2014-2020 * ''[[Преспав]]'', ТВ-серија, МРТ 1 2020 * ''Сестри'' ТВ-филм, 2021. * ''Прогестерор(н)'', ТВ-филм, 2022. * ''Тајниот изум'', ТВ-филм, МРТ 1 2022. * Докторка - [[Избор (филм од 2025)|''Избор'']], ТВ-филм, 2025. ==Проекти== * 2001, трет Асистент во филмот „Како лош сон“ од Антонио Митриќески * 2001/2002, Кастинг директор на ТВ серијата „Наше маало“ * 2002, трет Асистент на ТВ филмот „Шимански“, германска продукциска куќа ==Режисерски ангажмани== * 1997, Дестка претстава „Петар Пан“, режија Билјана Драгичевиќ и Дејан Лилиќ, Детски Креативен Центар * 1998, Детска претстава „Снежана и седумте џуџиња“, режија Билјана Драгичевиќ и Дејан Лилиќ, Детски Креативен Центар * 1999, Детска претстава „Бетмен засекогаш“, режија Билјана Драгичевиќ и Дејан Лилиќ, Детски Креативен Центар * 1999, Детска претстава „Астеркис и Обеликс“, режија Билјана Драгичевиќ и Дејан Лилиќ, Детски Креативен Центар * 2000, Краток документарен филм, „Многу одамна си беше еден крал“, режија и монтажа: Билјана Драгичевиќ. Дел од проектот „Уметност за социјални промени“, финансирано од Европска Културна Фондација. * 2000, Детска претстава „Биле баксуз“, режија Билјана Драгичевиќ и Дејан Лилиќ, Детски Креативен Центар, ==Награди== * 1999 Награда за најдобар глумец од списанието „''Вечер''“ * 2001 награда за најдобар глумец за 2000 година за претставата „Поблиску“ – Златна Бубамара на популарност * 2023 награда за најдобра женска улога на фестивалот на дуодрама "[[Бранко Ѓорчев]]" за улогата во претставата "За нас почнува живот" во режија на Дејан Пројковски. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|4026165}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Драгичевиќ-Пројковска, Билјана }} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Глумици од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] ox33uaijn3ja8cmqyq0iqirrnbhtfsm 0 1327503 5590624 5584996 2026-07-11T21:01:30Z Bjankuloski06 332 /* Преглед */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590624 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Laceno30.JPG|мини|Лацено и езерото во зима]] '''Лацено''' е италијанско селце и [[Скијалиште|скијачко одморалиште]] сместено во општината [[Бањоли Ирпино]], [[Авелино (покраина)|провинцијата Авелино]], [[Кампанија]] . Вклучува скијачки центар (со 18км скијачки патеки) со вештачки снег доколку е потребно, езеро со ресторани за храна, пештери Калиендо и точка за трекинг. == Историја == Селото настанало во 1956 година, како летно одморалиште, со спортови на отворено и [[филмски фестивал]] на неореалистички филмски фестивал кој го доделувал „ ''Laceno d'Oro'' “ (Златно Лацено),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lacenodoro.it/|title=Official site of Laceno d'oro|language=it|accessdate=December 18, 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/event/ev0001485/2009|title=Avellino Neorealism Film Festival|accessdate=December 18, 2012}}</ref> откако се преселило во [[Авелино]]. Помеѓу 1972 и 1975 година бил изграден ски-лифтот и Лацено станал летен и зимски центар. Селото, денес, се состои од неколку хотели, резиденција, викендици, дрвени згради (користени од ски и спортски изнајмувачи) и ресторани. == Географија == === Преглед === Лацено, исто така познат како '''''Пијано Лацено''''' или '''''Лаго Лацено''''', се наоѓа во источната страна на неговата провинција, не многу далеку од границите со провинцијата Салерно . Се наоѓа во шумска рамнина,<ref>{{In lang|it}} [http://www.lagolaceno.it/Natura1.htm Natural environment of Laceno] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090415094355/http://www.lagolaceno.it/Natura1.htm|date=2009-04-15}}</ref> на 1.000 мнв, на планините Цервиалто и [[Raiamagra|Рајамагра]]; делови од планинскиот венец Пичентини. Тоа е оддалечено 8км од Бањоли Ирпино, 15 од [[Монтела]], 20 [[Нуско]], 40 од [[Авелино]] и 71 од [[Неапол]]. == Туризам == Како скијачка област и одморалиште,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.visitcalitri.com/Piano-Laceno-Ski-Resort.html|title=Infos on visitcalitri.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20091214013410/http://www.visitcalitri.com/Piano-Laceno-Ski-Resort.html|archive-date=2009-12-14|accessdate=2009-07-29}}</ref> локалитетот е силно приемчив за [[туризам]],<ref>{{In lang|it}} [http://www.irpinianews.it/Attualita/news/?news=41297 Info on irpinianews.it] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120219110824/http://www.irpinianews.it/Attualita/news/?news=41297 |date=2012-02-19 }}</ref> особено во периодите од декември до март. Лацено има [[Седешница|лифт]] со кој се искачува на планината [[Raiamagra|Рајамагра]] со 3 станици: Лацено (1.100 м.н.; на селото); Сетевали (1.400 м.н.в., постојка за размена)<ref>{{In lang|it}} [http://www.skilaceno.com/seggiovia_settevalli.asp Info about "Settevalli Chairlift"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090916025601/http://www.skilaceno.com/seggiovia_settevalli.asp |date=2009-09-16 }}</ref> и Рајамагра (1.700 м.н.в.).<ref>{{In lang|it}} [https://web.archive.org/web/20040530150346/http://www.skilaceno.com/seggiovia_raiamagra.asp Info about "Raiamagra Chairlift"]</ref> Лацено има и некои електрични патеки за да научите како да скијате. Има многу игралиште за деца кои сакаат да уживаат во снегот, со игри.<ref>{{In lang|it}} [http://www.laceno.eu/mondo_fantastico.asp Infos at laceno.eu] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151027074626/http://www.laceno.eu/mondo_fantastico.asp |date=2015-10-27 }}</ref> == Галерија == [[Податотека:Laceno1.JPG|мини|Патот од Бањоли пред да влезете во Лацено]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{In lang|it}} [http://www.lagolaceno.it/ Website of Laceno] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230805060104/http://www.lagolaceno.it/ |date=2023-08-05 }} * {{In lang|it}} [http://www.skilaceno.com/ Laceno Ski Resort] * {{In lang|it}} [http://www.campaniameteo.it/stazioni.php?stazione=32 Weather Station Laceno-Raiamagra] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20221201001729/http://www.campaniameteo.it/stazioni.php?stazione=32 |date=2022-12-01 }} * {{In lang|it}} [http://www.laceno.net/ Lago Laceno reportage] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230805060116/https://www.laceno.net/ |date=2023-08-05 }} [[Категорија:Скијачки центри во Италија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 9czqpq4vfomxewt35gfr7xp9ys556mp 0 1327506 5590592 5041559 2026-07-11T20:54:25Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590592 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Italy provincial location map 2016.svg|мини|Локација на Лајано во Италија]] '''Лајано''' е село во [[Кампанија]], јужна [[Италија]], административно е [[Поделок (Италија)|дел]] од [[Италијанска комуна|општината]] [[Санта Агата де Готи|Сант Агата де Готи]], [[Беневенто (покраина)|провинција Беневенто]]. Лајано е оддалечен околу 35 км од [[Беневенто]] и 10 км од Сант Агата де Готи. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] o6l41zv4hqfmis92jx1q7tgh2er2bu2 5590595 5590592 2026-07-11T20:56:17Z Bjankuloski06 332 5590595 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Italy provincial location map 2016.svg|мини|Локација на Лајано во Италија]] '''Лајано''' ({{langx|it|Laiano}}) — село во [[Кампанија]], јужна [[Италија]], административно е [[Поделок (Италија)|дел]] од [[општини во Италија|општината]] [[Санта Агата де Готи|Сант Агата де Готи]], покраина [[Беневенто (покраина)|Беневенто]]. Лајано е оддалечен околу 35 км од [[Беневенто]] и 10 км од Сант Агата де Готи. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 77izcvldhrgv3te5qp5cyl1x4ypzkw5 5590596 5590595 2026-07-11T20:56:28Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Лајано, Сант Агата де Готи]] на [[Лајано (Беневенто)]] 5590595 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Italy provincial location map 2016.svg|мини|Локација на Лајано во Италија]] '''Лајано''' ({{langx|it|Laiano}}) — село во [[Кампанија]], јужна [[Италија]], административно е [[Поделок (Италија)|дел]] од [[општини во Италија|општината]] [[Санта Агата де Готи|Сант Агата де Готи]], покраина [[Беневенто (покраина)|Беневенто]]. Лајано е оддалечен околу 35 км од [[Беневенто]] и 10 км од Сант Агата де Готи. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 77izcvldhrgv3te5qp5cyl1x4ypzkw5 5590598 5590596 2026-07-11T20:57:42Z Bjankuloski06 332 5590598 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Italy provincial location map 2016.svg|мини|Локација на Лајано во Италија]] '''Лајано''' ({{langx|it|Laiano}}) — село во [[Кампанија]], јужна [[Италија]], административно е [[Поделок (Италија)|дел]] од [[општини во Италија|општината]] [[Сант’Агата де Готи|Сант Агата де Готи]], покраина [[Беневенто (покраина)|Беневенто]]. Лајано е оддалечен околу 35 км од [[Беневенто]] и 10 км од Сант Агата де Готи. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] kce7ky7tszu9bmk0s1d6w92zsj0hmd6 5590609 5590598 2026-07-11T21:00:39Z Bjankuloski06 332 5590609 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Italy provincial location map 2016.svg|мини|Локација на Лајано во Италија]] '''Лајано''' ({{langx|it|Laiano}}) — село во [[Кампанија]], јужна [[Италија]], административно е [[Поделок (Италија)|дел]] од [[општини во Италија|општината]] [[Сант’Агата де’ Готи]], покраина [[Беневенто (покраина)|Беневенто]]. Лајано е оддалечен околу 35 км од [[Беневенто]] и 10 км од Сант Агата де Готи. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 33sfxhyp2us9rq2ygovxcbuu738ma0n 5590643 5590609 2026-07-11T21:04:14Z Bjankuloski06 332 додадена [[Категорија:Села во Италија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590643 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Italy provincial location map 2016.svg|мини|Локација на Лајано во Италија]] '''Лајано''' ({{langx|it|Laiano}}) — село во [[Кампанија]], јужна [[Италија]], административно е [[Поделок (Италија)|дел]] од [[општини во Италија|општината]] [[Сант’Агата де’ Готи]], покраина [[Беневенто (покраина)|Беневенто]]. Лајано е оддалечен околу 35 км од [[Беневенто]] и 10 км од Сант Агата де Готи. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Села во Италија]] csdyiavng5bdy7hj6p89oxkpbd106vl 5590644 5590643 2026-07-11T21:04:27Z Bjankuloski06 332 отстранета [[Категорија:Села во Италија]]; додадена [[Категорија:Населени места во Кампанија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590644 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Italy provincial location map 2016.svg|мини|Локација на Лајано во Италија]] '''Лајано''' ({{langx|it|Laiano}}) — село во [[Кампанија]], јужна [[Италија]], административно е [[Поделок (Италија)|дел]] од [[општини во Италија|општината]] [[Сант’Агата де’ Готи]], покраина [[Беневенто (покраина)|Беневенто]]. Лајано е оддалечен околу 35 км од [[Беневенто]] и 10 км од Сант Агата де Готи. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Населени места во Кампанија]] mwxj3rzchmxz6av14uy0dd5k32130w0 5590645 5590644 2026-07-11T21:05:16Z Bjankuloski06 332 отстранета [[Категорија:Населени места во Кампанија]]; додадена [[Категорија:Беневенто (покраина)]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590645 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Italy provincial location map 2016.svg|мини|Локација на Лајано во Италија]] '''Лајано''' ({{langx|it|Laiano}}) — село во [[Кампанија]], јужна [[Италија]], административно е [[Поделок (Италија)|дел]] од [[општини во Италија|општината]] [[Сант’Агата де’ Готи]], покраина [[Беневенто (покраина)|Беневенто]]. Лајано е оддалечен околу 35 км од [[Беневенто]] и 10 км од Сант Агата де Готи. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Беневенто (покраина)]] aj305wrok7qo69pyya57o3s54ztk6z0 5590646 5590645 2026-07-11T21:06:35Z Bjankuloski06 332 5590646 wikitext text/x-wiki {{Infobox frazione | name = Лајано | native_name = Laiano | image_skyline = | image_caption = | coordinates = {{coord|41|07|24|N|14|32|5|E|display=inline,title|type:city}} | region = {{flag|Кампанија}} | province = [[Беневенто (покраина)|Беневентго]] (BN) | comune = [[Сант’Агата де’ Готи]] | elevation_footnotes = | elevation_m = 480 | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = <ref>{{нмс|url=http://italia.indettaglio.it/ita/campania/benevento_santagatadegoti_laiano.html|title=La frazione di Laiano nel comune di Sant'Agata de' Goti (BN) Campania|access-date=19 мај 2021}}</ref> | population_total = 198 | population_as_of = 2011 | pop_density_footnotes = | gentilic = | saint = | day = | postal_code = | area_code = | website = | footnotes = }} '''Лајано''' ({{langx|it|Laiano}}) — село во [[Кампанија]], јужна [[Италија]], административно е [[Поделок (Италија)|дел]] од [[општини во Италија|општината]] [[Сант’Агата де’ Готи]], покраина [[Беневенто (покраина)|Беневенто]]. Селото е оддалечено на околу 35 км од [[Беневенто]] и 10 км од Сант’Агата де’ Готи. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Беневенто (покраина)]] 0ly5i6alh8nj33fn5jgp17ei14cgtmd 0 1329110 5590620 5248602 2026-07-11T21:01:21Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590620 wikitext text/x-wiki '''Капитело''' е јужно [[италија]]нско e село во Испани, општина во провинцијата Салерно, [[Кампанија]]. Од 2009 година, неговото население било 626. == Историја == Селото, чие име значи „[[Капител|главен град]]“ (архитектонски елемент) на [[Италијански јазик|италијански]],<ref>See "[[wiktionary:en:capitello#Italian|capitello]]" on [[Wiktionary]]</ref> било општина пред 1861 година, кога станало село во Испани. Од 1928 до 1948 година станало седиште на нова општина која ги вклучувала Санта Марина, Испани и Поликастро.<ref>{{In lang|it}} [http://ispani.asmenet.it/index.php?action=index&p=76 History of the municipality of Ispani] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200121115644/http://ispani.asmenet.it/index.php?action=index&p=76 |date=2020-01-21 }} (municipal website)</ref> == Географија == Капитело се наоѓа во јужниот дел [[Силенто|на Чиленто]], на заливот Поликастро, веднаш до границите на [[Базиликата]]. Се протега по должината на брегот Цилентан, покрај [[Тиренско Море|Тиренското Море]], помеѓу блиските села Поликастро и Виламаре (и двете 3 км далеку). Тоа е оддалечено 2 км далеку од Испани, 4 од [[San Cristoforo (Ispani)|Сан Кристофоро]], 6 од Санта Марина и Вибонати и 7 од Сапри. [[Податотека:Palazzo_Carafa_ingresso.jpg|мини|320x320пкс| Старата порта на палатата Карафа.]] == Поврзано == * Цилентански дијалект * Националниот парк Чиленто и Вало ди Дијано == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Capitello}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Италија]] qrrfomvijfpyx3h0tm6a9vskby7iln7 0 1329740 5590632 5055068 2026-07-11T21:01:52Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч (3) 5590632 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Santa Maria delle Grazie (Sant'Agata sui Due Golfi, Massa Lubrense).jpg|мини|Сант'Агата суи Дуе Голфи – Поглед]] '''Санта Агата суи Дуе Голфи''' е италијанско село, главното село на општината Маса Лубренсе во [[Неапол (покраина)|провинцијата Неапол]], регионот [[Кампанија]]. Тоа е дел од [[Сорентски Полуостров|полуостровот Сорентин]] и неговото население е околу 3.000 жители. == Историја == Првите жители биле на селото биле [[Стара Грција|грчките]] доселеници кои изградиле [[некропола]] на местото денес наречено „Дезерто“. == Географија == Името наставка ''sui due golfi'' ( [[Италијански јазик|италијански]] значи „на два заливи “) се однесува на локацијата на Сант'Агата, која лежи на рид помеѓу заливите на [[Неаполски Залив|Неапол]] и Салерно. Во близина на нејзината територија, на брегот, се наоѓа природниот [[фјорд]] [[Крапола]].<ref>{{In lang|it}} [http://www.santagatasuiduegolfi.it/crapolla.html Crapolla at Sant'Agata website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120227175703/http://www.santagatasuiduegolfi.it/crapolla.html|date=2012-02-27}}</ref> Нејзиниот главен пат (SS 145, директно поврзан со Amalfi Drive ) го поврзува Соренто (6 км далеку) и Маса Лубренсе (4,5 км) со Позитано (17 км) и остатокот од брегот Амалфи. Санта Агата има 24 км оддалеченост од Кастеламар ди Стабија, 32 км оддалеченост од Амалфи, 57км од [[Неапол]] и 63км оддалеченост од [[Салерно]]. == Поврзано == * Крапола * Сиренуза * Амалфи брег * [[Сорентски Полуостров|Полуостровот Сорентин]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Sant'Agata sui Due Golfi}} * {{In lang|it}} [http://www.santagatasuiduegolfi.it/ Sant'Agata sui Due Golfi website] * [http://www.santagatasuiduegolfi.it/immagini/mappa.jpg Map of Sant'Agata sui Due Golfi] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Италија]] rtczmtx2ay7jxmwu4jzmqx7pzy1og0o 0 1334699 5590458 5431088 2026-07-11T12:33:13Z Andrew012p 85224 /* */ 5590458 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Light Novel Bookstore in Macau.jpg|мини|233x233пкс|[[Книжарница]] за лесни романи во [[Макао]]]] '''Лесен роман''' ({{langx|ja|ライトノベル}}) или '''ранобе''' (јап. ラノベ) — вид популарна [[јапонска книжевност]] од различни жанрови (од [[Љубовен роман|љубовни романи]] и [[научна фантастика]] до [[Хорор (жанр)|ужаси]]), која се одликува со претежно фантастичен заплет, изобилие на дијалози, илустрации во стилот на [[аниме]] и [[манга]], и насочена главно кон тинејџерската и младата публика.<ref>{{cite book|title=Raitonoberu bungaku-ron|date=October 2008|publisher={{Nihongo|[[NTT Publishing Co., Ltd.|NTT Shuppan]]|NTT出版}}|isbn=978-4-7571-4199-5|location=Japan|language=ja|script-title=ja:ライトノベル文学論|trans-title=Light Novel Criticism|author={{Nihongo|Enomoto, Aki|榎本秋}}}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf|title=Kadokawa: Annual Report 2012|author=<!--Not stated-->|year=2012|publisher=[[Kadokawa Corporation|Kadokawa Group Holdings, Inc.]]|page=11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130717074857/http://ir.kadokawa.co.jp/ir/annual/2012/annual_2012.pdf|archive-date=17 July 2013|access-date=9 June 2013|url-status=dead}}</ref> Лесните романи добиле широка популарност во [[Јапонија]] во [[1980-ти]]те. Издавачите постојано бараат нови [[автор]]и, за што организираат годишни конкурси, чии победници, покрај парични награди, добиваат и право да ја објават својата [[книга]]. Најголемиот од овие натпревари, Dengeki Shosetsu Taisho, годишно вклучува повеќе од две илјади автори. Бројот на официјални преводи на лесни романи на странски јазици е мал поради малата побарувачка и обемот на [[Преведување|преведениот]] [[текст]]. Просечната [[должина]] на еден лесен роман е околу 50.000 [[збор]]а, и е објавен во формат [[бункобон]].<ref>{{cite web|url=https://ranobecafe.wordpress.com/2009/09/03/how-not-to-write-a-light-novel/|title=How 'Not' To Write A Light Novel|last=Reeves|first=Matt|date=3 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20120430065529/http://ranobecafe.wordpress.com/2009/09/03/how-not-to-write-a-light-novel|archive-date=30 April 2012|website=The Ranobe Cafe|access-date=5 March 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.actualidadliteratura.com/mk/%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD-%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%98%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%9C%D0%B0-%D0%88%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0/|title=„Лесни романи“. Книжевната пројава што ја зафаќа Јапонија.|last=Escabias|first=M.|date=2018-04-15|work=Actualidad Literatura|language=mk|accessdate=2023-10-22}}</ref> == Поврзано == * [[Аниме]] * [[Манга]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category-inline|Light novels}}{{Нормативна контрола}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Лесен роман]] [[Категорија:Јапонска книжевност]] fezgvvlpyuvzspsqrqcf8su3pvskhe7 0 1335338 5590508 5095609 2026-07-11T14:48:31Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5590508 wikitext text/x-wiki [[Податотека:French keyboard.png|мини|Музички ноти на [[Клавијатурен инструмент|клавијатура]] на пијано]] '''Солфеж'''<ref>{{ДРМЈ|солфеж}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|солфеж}}</ref> — начин на учење музика составен од вежби за читање и слушање музика. Во пракса, овој начин се сосредоточува на учење на системот на [[Музичка нотација|нотација]] и ја образува основата на [[Музичко образование|музичкото образование]] во [[Западна музика|западната музика]]. Солфежот се користи за практикување на пеење или инструмент, теоретско проучување на [[Музичко дело|музички дела]] и [[Музичка композиција|композиција]]. [[Толкувач|Интерпретацијата]] на [[Партитура|партитурата]] особено вклучува читање со вид, внатрешно слушање, репродукција на [[Висина на звукот|висината]] и реализација на [[Ритам|ритми]], нијанси и начини на свирење. [[Западна музичка теорија|Теоретски]], музичката теорија ги проучува [[Ритам|ритмичките]], [[Мелодија|мелодичните]] и [[Хармонија|хармонските]] димензии. == Историја == Од [[Среден век|средниот век]], учењето да се чита музика се нарекува ''солфеж'' — од [[Италијански јазик|италијанскиот]] збор ''солфеџо'', кој самиот потекнува од имињата на нотите ''сол'' и ''фа''. Потеклото на музичката теорија генерално му се припишува на [[Гвидо д'Арецо]], италијански [[монах]] од XI век, кој го измислил овој процес за да им го олесни учењето на [[Пеење|пеењето]] на другите монаси од неговиот манастир. == Западна музика == Западната музика генерално се подразбира како музика, [[Класична музика|научна]] или [[Забавна музика|популарна]], напишана и практикувана во [[Европа|европските]] земји или земји со европско влијание, од времето на [[Карло Велики]] до денес. Од оваа дефиниција, сепак, препорачливо е да се исклучат - во однос на музичката теорија - одредени креации од XX век,кои отстапуваат од правилата на метриката и тоналитет и кои имаат, онаму каде што е соодветно, сопствен систем на нотација, како што се [[Конкретна музика|конкретната музика]], [[Алеаторика|случајната музика]] итн. Една од особеностите на западната музика е да биде опремена со многу прецизен ''систем на нотација'' наречен теорија на музика. Овој систем е толку сложен што изучувањето на ''музичкото читање'' стана посебна и неизбежна дисциплина, на ист начин како и самото изучување на [[Музички инструмент|инструменталната]] или [[Глас (класична музика)|вокалната]] техника. Западната музичка теорија е ограничена на полутонови, за разлика од музиката од [[Африка]], [[Азија]] (особено арапски, персиски, хиндустански или карнатски индиски, турски) или [[Источна Европа]], (особено на [[Балкански Полуостров|Балканот]], барем од [[Стара Грција]]) кои содржат [[Четвртина тон|четвртини тонови]]. Затоа не е можно да се нотира оваа музика користејќи ја оваа музичка теорија. Отворањето на музичките влијанија на крајот на XX век век дозволи модерната западна музика да ги реинтегрира овие четвртини тонови и класичната музичка теорија еволуираше кон нови видови на нотација. ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Музичко образование]] [[Категорија:Италијански зборови]] lifu1mwdgzg1swcir7hjn0cidye8a9h 0 1336246 5590836 5515107 2026-07-12T09:50:27Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Американски драмски филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590836 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Запознајте го Џо Блек|image=Запознајте го Џо Блек плакат (МКД).jpg|caption=Плакатот на македонски јазик|director=[[Мартин Брест]]|based_on=''La morte in vacanza''<br>од [[Алберто Касеља]]|producer=Мартин Брест|screenplay=|starring={{Plainlist| * [[Бред Пит]] * [[Ентони Хопкинс]] * [[Клер Форлани]] * [[Џејк Вебер]] * [[Марша Геј Харден]] * [[Џефри Тамбор]] }}|music=[[Томас Њуман]]|cinematography=[[Емануел Лубецки]]|editing={{Plainlist| * [[Џо Хатшинг]] * [[Мајкл Троник]] }}|studio=City Light Films|distributor=[[Universal Pictures]]|released=[[13 ноември]] [[1998]] г. (САД)|runtime=181 минута|country={{САД}}|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=90 милиони долари|gross=142,9 милиони долари}}{{Закосен наслов}}'''''Запознајте го Џо Блек''''' ({{langx|en|Meet Joe Black}}) — американски [[филм]] од [[1998]] г., [[Мистика|мистична]] [[драма]] за [[живот]]от и [[смрт]]та, со [[Бред Пит]], [[Ентони Хопкинс]] и [[Клер Форлани]] во главните улоги.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1997/07/06/nyregion/film-crews-are-generating-the-magic-and-the-backlash.html|title=Film Crews Are Generating The Magic and the Backlash|date=1997-07-06|work=www.nytimes.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movie-locations.com/movies/m/meetjoeblack.html#.WQ7nLtTyvIU|title=Meet Joe Black Filming Locations|publisher=movie-locations.com|access-date=2017-05-07|archive-date=2018-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180222145252/http://www.movie-locations.com/movies/m/meetjoeblack.html#.WQ7nLtTyvIU|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2000-jan-15-ca-54271-story.html|title=Name of Director Smithee Isn't What It Used to Be|author=AMY WALLACE|date=15 January 2000|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407140333/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2000-jan-15-ca-54271-story.html|archive-date=2019-04-07|quote=Smithee’s work, as was the airline version of Martin Brest’s “Meet Joe Black.”|website=Los Angeles Times|url-status=live}}</ref> Бил прикажан и во [[Македонија]] на телевизија. == Содржина == {{Разоткривање}}[[Приказна]]та раскажува за ангелот на смртта, кој решава да се одмори од редовните обврски за да биде меѓу [[Човек|луѓето]]. За овие цели, тој го населува телото на трагично починатиот младич ([[Бред Пит]]), кој претходно ја запознал Сузан ([[Клер Форлани]]), ќерката на медиумскиот [[магнат]] Вилијам Периш ([[Ентони Хопкинс]]), во кафуле. Тој се појавува во куќата на Периш на денот кога се смислува 65-тиот роденден на магнатот. Смртта склучува договор со Периш: Вилијам ќе стане негов водич во човечкиот свет, а смртта на Периш ќе биде одложена. Магнатот ја претставува Смртта на своето [[семејство]] и најблиските како Џо Блек, но всушност не објаснува кој е тој. Сузан, која е присутна на вечерата, е изненадена, а воедно и воодушевена што се сретнува со истиот младич што го запознала во кафулето, и кој навистина ѝ се допаднал. Џо Блек несмасно, но восхитно се втурнува во светот на нештата, вкусната храна и човечките односи. Наоѓајќи се себеси во човечко тело, ангелот на смртта почнува да чувствува нешто што не може да го почувствува во неговото вистинско олицетворение — се вљубува во Сузан. Таа му возвраќа на чувствата, иако е изненадена од необичната промена во неговото однесување. Гледајќи го нивното отворено прикажување на чувствата, Периш почнува да се растревожува. Џо го придружува Периш насекаде, вклучително и на состанокот на раководителите, каде што се смислува непријателско спојување на фирмата на магнатот со нејзините конкуренти. Периш решително се противи на спојувањето. Еден од членовите на одборот, Дру, сака да направи договор зад грбот на Периш. Откако организира состанок на раководители, Дру го обвинува Периш дека не знае да управува со фирмата. Периш не може да им објасни на своите подредени што прави Џо покрај него и, искористувајќи ја оваа слабост, Дру го принудува да одлучи да поднесе оставка и да се согласи на спојувањето. Доаѓа денот на прославата на роденденот на Периш, кој се слави со голем раскош. Наскоро, Џо му кажува на магнатот дека се заљубил во неговата ќерка и решил да ја земе со себе. Периш успева да ја убеди Смртта да не го прави тоа, но за возврат го одложува рокот за извршување на зделката до крајот на прославата на роденденот. Џо ја наоѓа Сузан меѓу гостите и ѝ кажува дека веднаш по прославата мора да си замине засекогаш и речиси признава кој е навистина тој. Пред роденденот, зетот на Периш, Квинс, му признава на својот дедо дека ненамерно го предал со тоа што му ги дал на Дру информациите што му биле потребни за да поднесе оставка на Периш. Џо неочекувано го поканува Периш да се справи со Дру и ветува дека ќе ја одложи смртта на магнатот за да го стори тоа. За време на состанокот, Џо се претставува како таен агент на Управата за јавни приходи и му се заканува на Дру дека договорот содржи елементи на кривично дело, а тој може да заврши зад решетки. Дру, под притисок на заканите, го повлекува своето барање да го отстрани Периш од должноста шеф на фирмата. Прославата завршува со огномет. Јунакот на денот, Периш, се збогува со гостите и неговата ќерка. Заедно со Џо, тие одат по скалите што водат во длабочините на паркот и исчезнуваат од повидокот, но по некое време само Џо излегува да ја пречека вознемирената Сузан, која тргнала по нив. Тој ѝ известува дека не се сеќава на ништо по средбата во кафулето. Од неговото однесување, Сузан дознава дека пред неа е истиот тип од кафулето што толку многу ѝ се допаднал, но тажно сфаќа дека Џо што го запознала неодамна (ангелот на смртта), никогаш повеќе нема да постои. == Улоги == {{Список со глумци}} |- |[[Бред Пит]] |Џо „Смртта“ Блек / младичот во кафулето |- |[[Ентони Хопкинс]] |Вилијам „Бил“ Периш |- |[[Клер Форлани]] |Сузан Периш |- |[[Џејк Вебер]] |Дру |- |[[Марша Геј Харден]] |Алисон Периш |- |[[Џефри Тамбор]] |Квинс |- |Дејвид С. Хауард |Еди Слоун |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}}{{IMDb title|0119643}} * {{Amg movie|158858}} {{mojo title|meetjoeblack}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови]] [[Категорија:Филмови од 1998 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на Universal Pictures]] [[Категорија:Филмови со Бред Пит]] [[Категорија:Американски драмски филмови]] rqhh6cbdqckliyc7t1sm5068h5tyiti 0 1336706 5590639 5400481 2026-07-11T21:02:06Z Bjankuloski06 332 /* Посебни карактеристики на пеливанството */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590639 wikitext text/x-wiki '''Традиционален спорт и вештина Пеливанство во Каршијак, Општина Студеничани,''' во [[Македонија|Република Македонија]] е пеливанството (спорт борење.) Како традиционален [[спорт]] и вештина во [[Општина Студеничани]] тоа претставува своевиден културен [[артефакт]] поради поседување на многу елементи со културна заднина во својата внатрешна структура. == Потекло на пеливанството во Република Македонија == Многу е тешко да се одреди времето на настанувањето на овој спорт, или пеливанството, но сепак никулците на спортот на поконкретно речено —борењето воопшто се многу стари и се среќаваат кај сите древни народи, почнувајќи од старите [[Грци]], [[Египќани во Македонија|Египќани]], [[Римско Царство|Римјани]] итн. Во овој однос, борењето како спорт се спомнува и во делото Илијада од Хомер, односно поетот вкомпонирал содржина со опис на борењето Meѓy Епеј и Евријал, потоа меѓу [[Ајант]] и [[Одисеј]] итн. Тоа значи дека овој спорт, односно борењето (постои разлика Meѓy борењето, пеливанството и борењето во слободен стил) сигурно постоел и кај древните народи што живееле во денешниот простор на Р Македонија. Оттука, борењето (како претходник на пеливанството) не може да се поврзува конкретно со било која етничка популација, територија и време. Од далечното минато до денес  требало да изминат многу години за да може борењето постапно да се трансформира во фолклорно борење или поконкретно речено — во пеливанство или во својство на спортски натпревар со сите придружни елементи својствени за овој вид на натпреварување. Пеливанството е најзастапено кај населението од исламска вероисповед што живее на просторите на Р Македонија, но и надвор од неа, се претпоставува дека овој спорт се појавил заедно со проширувањето на [[Отоманско Царство|Османската Империја]] на овие простори.  Според усното кажување на некои соговорници од с. Студенишани каде најмногу е развиен овој спорт, се претпоставува дека пеливанството е старо, или се негува кај нив во временски период од околу пет векови. Овој спорт се практикувал низ разни манифестации, од семеен и општествен карактер. Пеливансвото како традиционален спорт и вештина се организирал и се одржувал и по повод разни семејни свечености, како што се свадбата, сунетисувањето, различни празници од годишниот календар, итн. Во однос на годишните празници, пеливанството во Каршијак, односно во с. Студеничани. Пеливанството во функција на семејните прослави (сунет и свадба) било организирано од побогатите луѓе кои на ваков начин сакале да го зголемат угледот во средината каде живееле. Богатиот домаќин како награда за баш-пеливанот требало да обезбеди овца, јуне, теле и др., или парична награда. Успеал и ден- денес да се сочува и негува, а овој  однос се издвојува во регионот на Скопски [[Каршијак]] чиј центар е с.Студеничани. Пеливанството во Каршијак  се одржувало на [[11 октомври (настани)|11 Октомври]] за време на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФРЈ]] . По распадот на [[Југославија]] и стекнување независност на [[Република Македонија]] одржувањето на манифестации со овој спорт со учество на пеливани од целиот [[Балкански Полуостров|балкан]]   се поврзани со празникот [[1 мај (настани)|1 Мај]] кога се организира и турнир по пеливанство. == Опис на ритуалот на пеливанството == Пеливанството е дел од групата на традиционални игри и вештини и претставува ритуално борење кое започнува со церемонијално претставување на учесниците кои играат традиционален танц наречен перде и музичка придружба со зурли и тапани. Се внимава овој спорт да се практикува во пролетта или есента, бидејќи временските прилики тогаш се попогодни имајќи го во предвид фактот дека во минатото, па и денес, овој спорт се изведува под отворено небо. Понекогаш се изведува и во спортски сали (ако е времето дождливо), ако постојат такви услови, но сепак овој традиционален спорт е препознатлив по тоа што се оддржува под отворено небо. Денот на изведувањето на овој спорт, особено во последно време, се препорачува да биде сабота или недела или некој друг неработен ден со цел публиката да биде во поголем број. Во однос на просторот, секогаш овој спорт се изведува во зелени површини, односно по ливади кои се погодни како конфигурација и за самите актери (пеливаните) да не се повредуваат, но и за публиката за да има подобар преглед на теренот со цел што поубаво да се следат пеливаните, односно нивните дуели. Борилиштето е заградено формално со цел да се подели просторот на пеливаните и тој на публиката. Овој спорт има многу протагонисти, почнувајќи од пеливаните, судиите, зурлаџиите, тупанџиите, публиката, па и носителот на манифестацијата, односно тој што ја организира семејната или општествената веселба. На пеливаните за оваа намена им се потребни секојдневни тренинзи, како трчање, соодветна исхрана со многу калории за зајакнување на енергијата (консумирање на свежо [[месо]]), консумирање на многу [[овошје]], потоа [[мед]], [[орев]]<nowiki/>и итн., потоа сексуална апсистенција на пеливанот, особено пред борењето и др. Но секој пеливан се храни на индивидуален начин и не ја открива тајната на исхраната. Освен тренирање и посветеност, за да се стане квалитетен пеливан, треба да се почне со овој спорт уште од најмали нозе, односно од десетгодишна возраст. Пеливаните, имајќи ја предвид играта која многу е сложена и воедно специфична поради физичката сила и издржливост што треба да се манифестира, се вистински јунаци, а така се перцепираат и од страна на публиката. Во рамките на арената, пеливаните настапуваат голи до појасот во посебни кожни чакшири (пантолони), наречени кисмети. Овие специјални пантолони за овој вид на спорт се направени од воловска [[Кожа (појаснување)|кожа]] и тие се купуваат во [[Турција]]. Кожните пантолони служат за заштита на колената и воопшто нозете, како и полните органи од несаканите последици од борењето. Овие пантолони во долниот дел се стеснуваат а се шијат до подколениците. Во повеќе случаи тие се шарат со нитни, кои покрај естетското имаат и апотропејско значење. Самиот народен термин употребен за ваков вид кожни пантолони кисмет, што на турски значи среќа, не упатува на апотропејското значење на овој вид облека, која треба да го заштити оној што ја носи и да му донесе среќа и победа во борењето. Пеливаните се намачкани со масло со цел да се зајакне и штити нивната кожа, а истовремено да се се отежнува и фаќањето. Истовремено, маслото служи и да не дојде до дехидрација, бидејќи пеливанските борби се исцрпувачки и траат многу долго. Потоа намачканото тело со зејтин дава пријатен отсјај и ја експонира физичко-естетската компонента на телото на пеливанот. На вратот на некои пеливани се среКаваат и амајлии кои се мисли дека ги заштитуваат од злите очи. Инаку, регионот на [[Каршијак]] или поконкретно речено — с. Студеничани, и во минатото и денес, имал најмногу пеливани, не само во однос на фолклорното— слободен стил. Од ова село биле произлезени борачи, туку и во борење пеливани и борачи како: [[Тефик Демири]], [[Ибраим Ибраими,]] [[Невзат Латифи]], [[Бислим Бислими]], [[Бедри Елмази]] и др. (од постара генерација), но и [[Џезаир Латифи]], [[Мухамет Вејсели]], [[Сабедин Јашари]], [[Али Демири]] и др. (од понова генерација). Некои од овие презимиња упатуваат на тоа дека овој спорт бил наследен од татко на син и така опстојувал низ вековите. Пеливаните влегуваат во борилиште секој од свој агол и се собираат на средина на арената каде им се одредува ривалот и потоа почнува дуелот. Се ракуваат меѓусебно, прават круг плескајќи се по нозете, се враќаат на средина фаќајќи се за рамениците, како демек ќе почнат со борењето, потоа ги спуштаат рацете и прават уште еднаш еден круг наоколу. Откако ќе се вратат на средина ја започнуваат борбата, завземајќи претходно висок почетен став свиткани во појасот и спремни за напад. Играта односно дуелот може многу долго да трае, особено во посилната категорија. Па судиите можат да ја прогласат битката како рамноправна или нерешена. Пеливанот го губи дуелот ако дел од него се допира до земјата со двете раменици ако биде дигнат од земјата до висина на своите колена или повеќе, ако ја предаде борбата самоволно од која било причина. Победникот се прогласува од судијата, односно судиите ако паралелно се одвиваат неколку дуели. Овој натпревар секогаш се изведува под ритамот на зурлите и тапаните. Преку овие инструменти им се дава поттик  на пеливанската борба, истовремено се следи и ритамот на играта. Понекогаш дуелот може да се прекине ако настапи мрак и да продолжи наредниот ден или ако дуелот трае предолго  пеливаните со дигање на раката на судијата пеливаните ја предаваат борбата како нерешена. '''̈Ритуално перде''': Пред борбата, пеливаните прават ритуална игра, наречена перде (перде, турски збор што значи завеса). Тоа се ритуални движења на пеливаните (двајца, тројца, или повеќе) во вид на танц, бидејќи се следи ритамот на тапанот и зурлите. Така, секој пеливан што го изведува пердето, има за цел да ја покаже својата сила пред публиката, односно да го покаже своето развиено тело со цел публиката да се убеди во неговите специфични физички или телесни квалитети, или предности. Пердето го изведуваат најквалитетните пеливани на следен начин. Тие облечени со кисмет (боречки пантолани) и намачкани со масло излегуваат пред публика еден по еден, но може истовремено и двајца, и трчат полека, но ритуално во далечина од 15-20 метри при што во секој пети чекор застануваат и прават темена или перде. При ова движење во вид на танц, тие застануват три или четири пати, а при застанувањето ја спуштаат левата нога со коленото на земја, додека десната нога со коленото ја држат право, и седнати во ваква позиција, прават темена кон публиката со тоа што ја допираат со десна рака околу три пати, еднаш десната бутина, еднаш делот на брадата и челото. Потоа стануваат и чекорат пет чекори, удирајќи се ритуално со раце на двете бутини и одново застануваат за да прават темена. Но тие, во секои пет чекори, толку што одат напред и се враќаат назад. Сосема на крај стануваат и трчаат еднаш брзо во вид на круг, застанувајќи на нозе со лице свртени кон публиката и правејќи уште еднаш темена со десна рака од брадата кон челото. '''Гуреч аваси, е''' втората мелодија на пеливанските натпревари се свири кога пеливаните почнуваат да се борат, а наречена е „Гуреч аваси“ што значи мелодија за борба. Таа се исполнува во целиот тек на борењето без застанување. Оваа мелодија за разлика од мелодијата која се свири на пердето, претставува поодредена мело-ритмичка целина, во која се присутни вонредно богатите ритмички пулсации на тапанот. На крајот од борењето во самата мелодија „Гуреш аваси”, присутен е триумфален одглас на зурлата. Оваа мелодија се исполнува во еден експониран ритмички динамизам, од причини што таа треба на звучен план да предизвика една звучна сугестија за цврстината на борењето, за да ја раздвижи физичко-духовната мобилност и истрајност. За време на натпреварите не е дозволено да се исполнува импровизирана песна или оро. Комисијата се става и во улога на музички заштитник. Имено, доколку пеливанските мелодии не се свират во изворна форма, комисијата реагира и ги отстранува зурлаџиите. Од спомнатите причини на овие натпревари се канат добро познати зурлаџиски состави. Сето ова јасно говори, дека на пеливанските натпревари строго се почитувале кодексите и кон музиката како нераздвоен елемент, која треба да е на стилска и интерпретативна висина. == Категоризација на пеливаните == Пеливаните според нивната сила, често пати и според нивната воља, односно како тие се декларираат, се класифицираат на четири односно пет основни категории: * Баш- пеливаните е првата категорија овие се најдобрите, односно непобедените. Токму, нивните меѓусебни дуели кои траат долго време, се најпосакуваните од страна на публиката. *Башалти категорија во оваа категорија пеливаните кои според нивната сила се рангирани веднаш по тие од баш-категоријата. Значи овие пеливани се зад главните пеливани, а ова се покажува и од самиот збор со кој се означува оваа категорија на пеливани. Зборот баш значи челник, а зборот алти значи крајот. Според буквалниот превод значи крајот на челото. * Бујукорта е следната категорија каде пеливаните со просечна сила во споредба со другите. Зборот бујук значи големо и орта значи просечен. Во непосреден превод значи „средна величина (сила). * Кучукорта категорија е последната категорија е нарекувана Кучукорта во која учествувале пеливаните — почетници. Зборот кучук значи мал. * На марама категорија се сите други пеливани кои излегуваат под овие категории се нарекуваат „на марама“ според начинот на наградување, бидејќи за нивната победа во својство на подарок им се дарува една марама. Во оваа група спаѓаат тие пеливани кои според нивната ограничена сила не можат да се опфаќаат во ниту една категорија што ги спомнавме погоре. Во оваа група спаѓаат децата. '''''Награда''''': Пеливаните се наградуваат според категоријата во која се борат. Се подразбира дека за пеливаните од баш-категоријата се доделува највисока награда. Наградата се состои во пари или порано во вид на јагне, овца, овен, вол итн. Многу пати, пред или по дуелот, особено кај баш-категоријата, пеливанот излегува и собира пари од публиката. Пред да почнуваат дуелите, пари од публиката може да бара секој пеливан, но после дуелот, ова право го има само тој што ќе победи. Само ако сака поразениот може заедно да собираат пари од публиката и потоа заедно да го делат пленот. Овие пари им се дават на пеливаните со цел тие да ги хранат своите деца, но и да се грижат за себе, особено во однос на исхраната. Можеби наградата и не е толку битна за пеливаните, колку што е битна популарноста, честта, гордоста што се стекнува кај еден пеливан — победник. За нив се зборува во околината и тие се стекнуваат со слава која се пренесува од генерација во генерација. Така во Студеничани се зборува за пеливанот Тефик кој бил многу силен, но и ред други пеливани од ова село и околината. == Посебни карактеристики на пеливанството == Посебните карактеристики на пеливанството како традиционален спорт и вештина во Каршијака — Општина Студеничани се: Во рамките на содржината на овој спорт, односно пред да се почне со битката мeѓy некои поквалитетни пеливани, се изведува ритуалниот чин наречен „перде“ за кое се мисли дека е карактеристично само за Р Македонија. Инаку, овој ритуален чин се изведува од силни пеливани кои покрај специфичниот танц и кој се изведува под ритамот на зурлите и тапанот, покажуваат колку се силни, делувајќи можеби и психички во однос на нивните ривали. Овој спорт кој се развил низ ливади и под будното око на публиката, особено во минатото бил многу негуван и истовремено многу популарен, особено во Општина Студеничани, и придонел да излегуваат на сцена многу познати пеливани кои подоцна во борењето - слободен стил, Ке бидат носители и на медали во рамките на Олимписките игри, како и други игри од регионален или од друг поширок карактер. Во оваа насока се издвојуваат борачите Тефик Демири, Шабан Трстена, Шабан Сејдиу,  [[Зоран Шоров]], итн. Во оваа насока, регионот на Каршијак, можеби е еден од последните бастиони, кој уште ден ден денес го негува овој традиционален спорт. Пеливанството во Општина Студеничани ги има одликите и на мултиетнички спорт, бидејќи носители на оваа игра, особено во последно време, биле од сите етнички заедници, се подразбира таму каде што била култивирана оваа традиционална игра. Публиката знаела да ги наградува со аплауз и да ги почитува тие пеливани кои биле силни и коректни при играта. Инаку, во турнирите по пеливанство кои се организираат во с. Студеничани учествуваат пеливани од [[Албанија]], [[Република Косово|Косово]], [[Бугарија]], [[Турција]], но и пеливани од нашата земја, претежно од албанската популација, но и [[Турци]], како и пеливани од македонска национална припадност, особено од [[Источна Македонија]]. Карактеристика на пеливанството е и тоа што овие игри секогаш биле проследени и со звуци на музиката, односно на зурлите и тапаните. Истовремено свиреле по неколку зурли и тапани следејКи ги движењата на пеливаните или создавајКи некоја хармонија Meѓy звукот и движењето или состојбата на телото на пеливаните. Можеби оваа комбинација на звукот и телото создава едно посебно чувство не само кај актерите на овие игри, туку и кај публиката. Пеливанството било изведено за време на семејни прослави (свадба, сунет) и за време на празници од општествен карактер, што може да се поврзе и со ритуалната етнолошка иницијација, односно со преминот на иницијантите од една социјален статус во друг социјален статус и преку пеливанството можеби се влијае магиски врз иницијантите(сунетисаниот, зетот) со цел да се здобиваат со физичка сила при премин на друга фаза во нивниот живот. Пеливанството, особено во минатото, бил масовен спорт, бидејќи во овој вид на игри учествувале и децата и возрасните. Затоа биле поделени на пет категории со тоа што право на учество имал секој што чувствувал дека поседува способност и сила да му се спротивстави на ривалот. Сепак, пеливанството, во сегашната варијанта во која опстојува и денес во Општина Студеничани, се развивало и негувало, особено под влијание на Османската Империја, односно со на Турците на овие простори при што ќе се популаризира во невидени размери и ќе се претвори во еден од најпопуларните спортови. Овој спорт ќе опстои и после оддалечувањето на Турците од овие простори при што ќе ја достигне и својата кулминација, особено во Р Македонија од која излегуваат врвни пеливани, а подоцна и борачи во слободен стил кои се и ќе бидат и носители на медали во разни спортски манифестации од потесен и поширок карактер. Пеливанството има богата традиција во скопското село Студеничани, и тоа почнувајКи уште од времето на легендарниот борач Тефик Демири, репрезентативец од поранешна Југославија па до најмладата сегашна генерација. Речиси секој трет жител на Студеничани е пеливан, спорт мошне популарен Mefy овдешното население. Дури и најдобрите борачи од Р Македонија, освојувачи на олимписките медали, Шабан Трстена и Шабан Сејдиу се бореле како пеливани на големите селски прослави на кои често присуствувале и до три илјади гледачи, еден невиден спектакл кој се доживува на своевиден начин. == Критериуми што се однесуваат на својството на пеливанството == '''Автентичност''' - Пеливанството има богата традиција во Каршијак, односно во Општина Студеничани. Овој начин на борење, се претпоставува дека е многу стар, бидејКи се засновува врз физичката сила на аперите, но исто така комбиниран е и со вештина и своевидна тактика која се присвојува постепено од страна на пеливаните. Пеливаните, во најголем број на случаи, се од областа Каршијак, односно од селата што припаѓаат во оваа област. Инаку, своевидна доза на автентичност на овој спорт му дава музичката придружба која е незаобиколен елемент во текот на борењето, но и ритуалното перде кое е својствено само за овие простори. '''Реткост''' — Пеливанството како традиционален спорт и вештина се негува само во некои делови од нашата земја. Тоа претежно е поврзана само со некои краишта во Р Македонија, а Meѓy нив е најзастапено во селата што гравитираат кон Општина Студеничани. Овој редок спорт кој уште живее на овие краишта, можеби од многу специфичности што ги крие во својата содржина, се издвојува со ритуалниот чин наречен перде кој се исполнува пред настапот на некој квалитетен пеливан. Овој ритуален чин за кој подетално се осврнувавме погоре, е специфичен само за овие простори. Инаку, секој пеливан што го изведува ,пердето” во основа „се перчи”, односно ја покажува својата сила на ривалот, но и на неговите подржувачи од публиката. Пердето трае околу З минути и се изведува под придружба на  тапанот и на звукот  на зурлите. '''Разновидност''' — Од содржината на литературата која е посветена на овој спорт, тешко е да се изнесат некои порелевантни податоци околу верзиите на натпреварите кои се изведуваат во различни региони на нашата земја. Но имајќи го предвид фактот дека во фолклорното пеливанство кое се одржува во с. Студеничани учествуваат и пеливани од краишта надвор од Каршијак, тогаш може да се заклучи дека станува збор за една унифицирана верзија при изведувањето на овој спорт. Се подразбира дека ова фолклорно борење се разликува во однос на борењето во слободен стил кое е покултивирано и содржи во себе низа правила, односно строги барања, чие евентуално заобиколување води кон несоодветни резултати. '''Интегралност''' — Сите натпревари поврзани со пеливанството, и во која област да се изведуваат во територијата на Р Македонија се унифицирани и не се издвојуваат со некои специфични елементи. '''Старост''' — Иако е многу тешко да се одреди староста на овој традиционален спорт, сепак може да се претпостави дека тој бил развиен на овие краишта и пред појавата на Османлиите на овој простор во XV век, но во својство на борење без некои правила и норми кои се вметнати подоцна во пеливанството како поразвиена и покултивирана форма на борење. Сепак, пеливанството кај Османлиите било многу популарно и мошне ценето и во нивно време ќе доживува кулминација, односно уште повеќе ќе се афирмира и ќе се прошири и кај другите неосманлиски народи, особено кај тие со исламска вероисповест. Значи, наидувањето на османлиската војска на овие простори и нејзиното петвековно присуство ќе оставаат големи траги врз културата, во овој домен и во пеливанството како традиционален спорт и вештина. Така, од Османлиите ќе се присвојат некои од нормите и правилата поврзани со овој спорт, а исто така, е сосема разбирливо што и терминологијата на овој спорт, особено во однос на категориите на пеливаните, ќе биде присвоена од нив. == Критериуми кои се однесуваат  на културното наследство пеливанство == ''Воспитно-образовната функција''. Во содржината на пеливанството како традиционален спорт и вештина се забележуваат многу елементи кои имаат воспитен и образовен карактер. Воспитниот елемент може да излегува на виделина од тоа што рецепиентите, односно читателската јавност преку запознавање со деталите на овој народен спорт може да ја развие својата љубов и почит кон народната традиција и да ја ја негува таа преку различни облици на манифестирање. Инаку, во овој правец, е познат фак-гот дека уште Старите Грци го развивале борењето како основа на телесното воспитување, па така овој спорт бил еден од најважните дисциплини во рамките на Олимписките игри. Во старогрчката митологија борењето се спомнува како вештина (умеење) што ја познавале и старогрчките богови. Постојат многу цртежи на старите грчки вазни со митови од борењето и борачите во текот на борбата. Се знае дека старогрчката култура има развиен култ за сè што е убаво и привлечно, особено во овој правец, се издвојувала атлетската убавина. Инаку, и пеливаните се издвојуваат со убаво изградено тело кое е плод на специфичниот режим на исхрана, но и физичките активности. Од друга страна, образовниот карактер на овие обичаи е поврзан со тоа што таа иста јавност може да се информира за одликите, односно особеностите на овој мошне привлечен спорт, особено во територијата на Општина Студеничани. ''Научната функција''. Борењето заземало видно место во праисторијата како смеењето на човекот што му помагало да опстане во  слоевитите услови за живот. Човекот во првобитното време се борел со животните. Значи, во овие околности на живеење, многу му користела личната сила и познавањето на борењето. Така борењето се развивало и усовршувало паралелно со животните потреби, во борбата за обезбедување на основната екзистенција, во борбата за опстанок на човекот за воопшто. Значи, преку содржината што го пружа спортот на пеливанството, може да се проследи развојот на човекот низ призмата на спортот, односно на пеливанството како темел на подоцнежните спортови. Исто така и тапаните и зурлите кои ги следат пеливаните во нивните игри сигурно имаат некоја функција од религиозна гледна точка. Се знае дека вревата, односно музиката, е средство со кое се изгонуваат злите сили, особено при обредите на премин, а овој спорт бил организиран токму за таквите обреди, како што се сунетот, свадбата, премин во некое ново време со отбележување на празниците итн. Значи овој спорт може да се поврзе и со обредите на иницијацијата како своевиден етнолошки чин со религиозна позадина. Може исто така да биде од религиозен карактер и времето кога се одржуваат овие манифестиции, односно во пролепа и есента што може да се поврзува со почетокот и крајот на земјоделските активности. ''Културната функција''. Пеливананството како традиционален спорт и вештина во општина Студеничани претставува своевиден културен артефакт поради поседување на многу елементи со културна позадина во својата внатрешна структура. Преку овој спорт се негува еден посебен третман во однос на телото, односно посебен режим на исхрана, секојдневни вежби кои придонесуваат кон подобро здравје на носителите на овие игри. Самиот чин на борењето содржи низа правила со кои се регулира начинот на однесување на актерите на овој традиционален спорт. Од друга страна и денот кога се изведува овој спорт подразбира своевиден спектакал со голем број на публика, но и борачи од сите страни на Македонија. Значи, натпреварите по пеливанство претставуваат своевиден културен спектакл со многу актери и многу публика. ''Комуникациска функција''. Преку натпреварите по пеливанство може да се воспостави некоја комуникација во симболичка форма, поради тоа што секој пеливан е припадник на некоја заедница (селска или градска) и тој има круг на подржувачи (публика) која се идентификува со него, најчесто од регионална гледна точка. Често пати на вакви натпревари, особено на тие од позначајните категории, постои ривалитет мeѓy пеливаните од различни села што привлекуваат и публика врз регионална основа. Ова доведува до комуникација мeѓy две заедници од различни краишта. Пеливанот значи ја претставува и заедницата од која потекнува и публиката се идентификува со него. Таа го подржува својот пеливан со разни движења и вербални и создава посебен амбиент на натпреварот. Однесувањето на публиката создава впечаток дека таа не учествува само духовно, туку и физички, т. е., ги покреваат рацете, главите, се превиткуваат — како тие да се борат итн. Исто така врската на овој спорт со некои настани од животниот биолошки циклус, како сунет, свадба итн., упатува кон обредната иницијација при што е неминовна комуникацијата на обичниот човек со натприродните сили. == Нематеријално културно наследство == Нематеријалното културно наследство "Традиционален спорт и вештина Пеливанството во Каршијак, општина Студеничани" со Одлука бр.2312 се прогласува за културно наследство од особено значење, поткатегорија големо значење објавено во Службен весник. на Р Македонија бр:150/2019 од 23.07.2019. == Литература == * БОЈОВИК, Саво и соработници (1982): Борење. „Спортска књига”. Београд. * КОНСТАНТИНОВ, Горан (1991): Фолклорното борење во Македонија. Скопје. * ЏИМРЕВСКИ, Боривоје (2000): Сличности и разлики Meѓy питијскиот номос и пеливанството во Македонија —некои етномузиколошки и етнолошки аспекти. Македонски фолклор, бр. 55, 2000. Списание на Институтот за фолклор „Марко Цепенков” — Скопје. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == *https://daily.mk/what/3173151 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231121163543/https://daily.mk/what/3173151 |date=2023-11-21 }} *https://gostivarpress.mk/pelivanstvoto-ke-se-zashtiti-kako-kulturno-nasledstvo/ *https://www.facebook.com/watch/?v=1233775840165571 *https://www.youtube.com/watch?v=CU1U1jOEV3s [[Категорија:Нематеријално културно наследство]] pvm4467o2berrvfcox0iwnpgdaf4tjm 0 1337465 5590626 5585755 2026-07-11T21:01:37Z Bjankuloski06 332 /* Транспорт */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590626 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Морелија''' (од 1545 до 1828 познат како '''Ваљадолид''', Отоми:{{Јаз|ote|Mänxuni}}) е град и општинско седиште на општината Морелија во северно-централниот дел на државата Мичоакан во централно Мексико.<ref name="turiguia"/> Градот се наоѓа во долината Гуајангарео и е главен и најголем град на државата. Главните предхиспанско култури овде биле Пурепеча и Матлацинка, но во тоа време не биле основани поголеми градови во долината. [[Поткралство Нова Шпанија|Шпанците]] ја презеле контролата врз областа во 1520-тите. Шпанците под вицекралот Антонио де Мендоза основале населба овде во 1541 година со името Ваљадолид, која станала ривал на блискиот град Пацкуаро за доминација во Мичоакан. Во 1580 година, ова ривалство завршило во корист на Ваљадолид и станал главен град на вицерегалската провинција. По [[Мексиканска војна за независност|Мексиканската војна за независност]], градот бил преименуван во Морелија во чест на [[Хосе Марија Морелос]], кој потекнувал од тој градот. Во 1991 година, градот бил прогласен за [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на УНЕСКО поради неговите добро сочувани историски градби и распоредот на историскиот центар. Според традицијата, родените на 30 септември се именуваат по градот. Населението на градот во 2020 година изнесувало 743.275 жители. Општината имала 849.053 жители, а Метрополитенската област, составена од општините Морелија, Таримбаро и Чаро, имала 988.704 жители, според XIV попис.<ref name="Pop">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.microrregiones.gob.mx/zap/datGenerales.aspx?entra=nacion&ent=16&mun=053|title=Datos Generales: Municipio: Morelia|work=Unidad de Microrregiones|publisher=Secretaría de Desarrollo Social|language=es|accessdate=February 1, 2016|archive-date=2018-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216025258/http://www.microrregiones.gob.mx/zap/datGenerales.aspx?entra=nacion&ent=16&mun=053|url-status=dead}}</ref><ref name="encmuc"/> == Историја == [[Податотека:Jardin_de_las_rosas.JPG|лево|мини| Градина и парк Жардин де лас Росас]] [[Податотека:Calle_del_centro_de_morelia.jpg|десно|мини| Улица и катедрала Морелија]] Човечки населби во [[Guayangareo Valley|долината Гуајангарео]] во која се наоѓа Морелија датират уште во VII век. Артефактите пронајдени овде покажуваат влијание на културата [[Теотивакан|на Теотихуакан]] врз раните култури во оваа област. Во 12 век, Пурепеча пристигнале во долината. Тие доминирале политички во остатокот од предхиспанското време, но не изградиле некои поголеми населби овде. Помеѓу 12-тиот и 15-тиот век, Матлацинкас се преселил во областа со дозвола на Пурепечас, кои биле сместени околу блиското езеро Пацкуаро. Главната населба Матлацинца била местото каде што денес се наоѓа Хуарез Плаза во градот.<ref name="encmuc"/><ref name="ahistoria"/> Шпанците се туркале во долината Гвајангарео помеѓу 1525 и 1526 година, на чело со Гонсало Гомес. Во 1530-тите, областа била евангелизирана од Францисканци како Хуан де Сан Мигел и Антонио де Лисабоа.<ref name="encmuc"/> Она што подоцна станало градот Морелија го основал вицекралот Антонио де Мендоза и голем број енкомендери во 1541 година, кои првпат го нарекле Нуева Сиудад де Мичоакан (Нов град Мичоакан). Новооснованата населба брзо порасна, што го поттикнало [[Васко де Кирога]] да замине во Шпанија и да се стреми да стекне печат и титулата град за ривалската населба Пацкуаро, за да спречи „новиот град“ да стане главен град на Мичоакан. Акцијата исто така барала новата населба да го смени името во Гвајангарео.<ref name="turiguia"/> Во 1545 година, Гвајангарео добил градски статус од Чарлс V со името „Ваљадолид“, по родниот град Антонио де Мендоза.<ref name="ahistoria"/> Ова било дел од борбата за моќ помеѓу Антонио де Мендоза и Васко де Кирога за провинцијата Мичоакан. За време на животот на Квирога, тој успеал да ја задржи политичката и црковната моќ во Пацкуаро и покрај приговорите на вицекралот и енкомендерос. Меѓутоа, Кирога умрел во 1565 година, а до 1580 година, и политичката и религиозната власт ([[Епископска столица]]) биле префрлени во градот Ваљадолид, преместувајќи го Колеџот Сан Николас, кој Васко го основал и поставувајќи ја основата за воспоставување нова катедрала за провинција.<ref name="encmuc"/> На крајот на вицерегалскиот период, Ваљадолид бил мал град со околу 20.000 жители. Тоа било и образовен центар со четири важни училишта како што е Колеџот Сан Николас. Од овие училишта излегле научници како што се Мигел Идалго и Костиља и Хосе Марија Морелос и Павон, кои биле симпатизери на новите републикански идеи што произлегоа од [[Француска револуција|постреволуционерната Франција]] и Соединетите држави.<ref name="turiguia">{{Наведена книга|title=Michoacán:Morelia, Pátzcuaro, Cuitzeo, Zamora, Uruapan, Otros|last=Sanchez Reyna|first=Ramon|publisher=Grupo Azabache, S.A. de C.V.|year=2008|isbn=978-607-7568-08-7|location=Mexico City|pages=20–28|language=es}}</ref><ref name="mexdesmor">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mexicodesconocido.com.mx/notas/2468-El-Centro-Hist%F3rico-de-Morelia,-Michoac%E1n|title=El Centro Histórico de Morelia, Michoacán|publisher=Mexico Desconocido|location=Mexico|language=es|trans-title=The Historic Center of Morelia, Michoacan|accessdate=2009-11-21|archive-date=2009-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208022142/http://www.mexicodesconocido.com.mx/notas/2468-El-Centro-Hist%F3rico-de-Morelia,-Michoac%E1n|url-status=dead}}</ref> Демонстрации против шпанската власт се случувале во градот во 1809 година, што кулминирало со Заговорот од 1809 година. Овој заговор бил откриен, при што главните заговорници биле уапсени и испратени во други делови на Нова Шпанија, што помогнало да се шират републиканските идеи.<ref name="ahistoria"/> Една година подоцна, откако ја формирале својата војска во државата [[Гванахуато|Гуанахуато]], Мигел Идалго и Костила пристигнaл и го зазел градот, прогласувајќи го крајот на ропството во Мексико. Градот бил вратен од ројалистичките сили бргу потоа. Морелос дожол овде за да се обиде да ги отфрли ројалистите, но бил поразен од Агустин де Итурбиде. Друга истакната личност во војната, Маријано Матаморос бил застрелан од стрелачки вод на главниот плоштад во градот во 1814 година. Градот останал во рацете на ројалистот до 1821 година, Итурбиде, кој ја сменил страната, а [[Винсенте Гереро|Висенте Гереро]] влегол во градот со армијата Тригаранте.<ref name="encmuc"/><ref name="ahistoria"/> Во 1828 година, новосоздадената држава Мичоакан го сменила името на градот од Ваљадолид во Морелија, во чест на Хосе Марија Морелос и Павон. Ова е официјалното име што го задржала до денес, иако неговото име Пурепечас останува Уајанархио и има прекари како што се Градот на розовиот камен (Cantera), Градот на отворените врати, Розата на ветровите, Градината на [[Поткралство Нова Шпанија|Нова Шпанија]] и религиозно како Морелија. на Светото срце на Исус.<ref name="ahistoria">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.morelia.gob.mx/index.php?option=com_content&task=view&id=23&Itemid=77|title=Historia|publisher=H.Ayuntamiento de Morelia|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=History|archive-url=https://web.archive.org/web/20090428193616/http://www.morelia.gob.mx/index.php?option=com_content&task=view&id=23&Itemid=77|archive-date=April 28, 2009|accessdate=2009-11-21}}</ref> Градот станал општина во 1831 година.<ref name="encmuc"/> Подоцнежниот 19 век бил обележан со борби меѓу либералните и конзервативните сили во Мексико. За време на револуцијата во Ајутла, градот бил заземен од бунтовничките сили под команда на Епитацио Хуерта и генерал Гарсија Пуеблита, но бил вратен назад во 1855 година од силите на Антонио Лопез де Санта Ана. Една година подоцна, бунтовниците повторно ги нападнале војниците на Санта Ана.<ref name="ahistoria"/> Француските трупи кои наметнале царско владеење влегле во градот во 1863 година, при што републиканските сили го преместиле главниот град Мичоакан во Уруапан, додека конзервативните семејства во Морелија ветиле поддршка за императорот [[Максимилијан I (Мексико)|Максимилијан I]], кој потоа го посетил градот. Во 1867 година, градот го зазел републиканскиот генерал Николас де Регулес и главниот град Мичоакан се преименувал во Морелија.<ref name="encmuc">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_michoacan|title=Enciclopedia de los Municipios de México Michoacán Morelia|publisher=INAFED|location=Mexico|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517162648/http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_Michoacan|archive-date=2011-05-17|accessdate=2009-11-21}}</ref> Во 1869 година, за време на бунтот против владата на [[Бенито Хуарез]], генералот Епитацио Хуерта ги нападнал владините позиции во градот, но бил претепан од силите на [[Маријано Ескобедо]].<ref name="ahistoria" /> [[Податотека:Filling_water_jars_at_a_fountain_in_Morelia,_Mexico_(1906).jpg|десно|мини| Полнење тегли со вода на фонтана во Морелија, 1906 година]] Првите фабрики биле отворени во градот помеѓу 1868 и 1870 година, заедно со првата [[Телеграфија|телеграфска]] линија. Во 1883 година следеле железницата и трамваите.<ref name="ahistoria"/> Во 1910 година, се одржувале прослави за стогодишнината од независноста, но тензиите биле високи во градот поради недостигот на жито и продолжувањето на власта на претседателот [[Порфирио Дијаз]]. Една година подоцна, револуционерите лојални на [[Франциско I. Мадеро]] биле добредојдени во градот.<ref name="encmuc"/> Во 1914 година, престолнната била преместена од Морелија во градот [[Такамбаро]]. Градот потоа бил заземен од силите на генералот Санчез во истата година, и од силите лојални на [[Панчо Виља|Франциско Вила]] во 1915 година.<ref name="ahistoria"/> Во 1920 година, Палатата на државната влада била накратко преземена од земјоделски работници и други од целата држава. Таму бил убиен Исак Аријага во 1921 година. Во 1924 година, градот бил повторно нападнат од бунтовници кои се нарекувале себеси „Делахуертистас“. Борбата со градот што го бранат генералот Лопез, Гарсија и Авила Камачо била најобемна на главниот плоштад.<ref name="encmuc"/> Морелија била локацијата за филмот ''[[Бравадос (филм од 1958)|„Бравадос“]]'' од 1958 година со [[Грегори Пек]] и [[Џоан Колинс]] како главните улоги. Снимањето било тешко бидејќи било невообичаено дождливо и студено за регионот. Во текот на 1960-тите, уличните продавачи биле отстранети од историскиот центар на градот, а палмите што се наредени на Авенида Мадеро, главниот пат исток-запад, илеа исечени. Во 1966 година, имало студентски бунт на државниот универзитет кој бил задушен од армијата.<ref name="ahistoria"/> 1970-тите и 1980-тите биле обележани со изградба, вклучувајќи ја обиколницата на Периферико околу градот.<ref name="ahistoria"/> Во текот на 1980-тите, биле забележани штети поради географски дефекти, кои биле влошени со паѓањето на водните маси од испумпувањето на подземните води. Овој проблем е сличен на проблемите со кои се соочуваат другите градови на [[Трансмексикански Вулкански Појас|Трансмексиканскиот вулкански појас]] како Керетаро и [[Мексико (град)|Град Мексико]].<ref name="scdirect">{{Наведено списание|last=Avila-Olivera|first=Jorge A.|last2=Victor H. Garduño-Monroy|date=2008-06-27|title=A GPR study of subsidence-creep-fault processes in Morelia, Michoacán, Mexico|journal=Engineering Geology|volume=100|issue=1–2|pages=69–81|doi=10.1016/j.enggeo.2008.03.003}}</ref> Во 1991 година, градот бил прогласен за светско наследство [[УНЕСКО|на УНЕСКО]] поради неговата добро сочувана архитектура. Во 2001 година, уличните продавачи биле повторно преместени од историскиот центар за да ја направат областа попријатна за туристите. Сообраќајот оттука бил пренасочен со изградба на нови обиколници. Во 2006 и 2007 година, многу од плоштадите и градините во историскиот центар биле реновирани.<ref name="ahistoria"/> Во 2008 година, осум лица биле убиени во напад [[Граната|со гранати]]. Во 2009 година, метрополитенската област Морелија била привремено воспоставена како составена од општините [[Зинапекуаро]], [[Алваро Обрегон, Мичоакан|Алваро Обрегон]], [[Чаро, Мичоакан|Чаро]], Таримбаро и Морелија. Оваа првична определба била донесена од страна на секретарот за урбанизам и животна средина, при што требало да се направат дополнителни доработки додека претседателите на општините на овие субјекти се сретнале за да разговараат за ограничувањата, стратегиите и понатамошните активности.<ref name="leon">{{Наведени вести|url=http://www.lajornadamichoacan.com.mx/2009/05/25/index.php?section=politica&article=006n1pol|title=Avanzados los trámites para ampliar la zona metropolitana de Morelia: SUMA|last=Leon Gonzalez|first=Gladis|date=2009-05-25|work=La Jornada Michoacan|access-date=2009-11-21|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=Advances in the paperwork to amplify the metropolitana rea of Morelia: SUMA}}</ref> Една од овие активности била формирање формална комисија за администрирање на областа.<ref name="trabaja">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.michoacan.gob.mx/SUMA/Unifican_criterios_para_la_zona_metropolitana_de_Morelia|title=Unifican criterios para la zona metropolitana de Morelia State of Michoacán|date=2009-07-28|publisher=State of Michoacan|language=es|trans-title=Unify criteria for the metropolitana rea of Morelia|archive-url=https://web.archive.org/web/20100920055510/http://www.michoacan.gob.mx/SUMA/Unifican_criterios_para_la_zona_metropolitana_de_Morelia|archive-date=2010-09-20|accessdate=2009-11-21}}</ref> == Географија == === Клима === Според [[Кепенова класификација на климата|климатската класификација на Кепен]], Морелија има [[Океанска клима|суптропска планинска клима]] (скратено ''Cwb'' на климатските мапи), со топли до врели денови и студени ноќи во текот на годината поради високата надморска височина. Најмногу врнежи паѓаат од јуни до септември за време на летната сезона на монсуните. Просечните месечни температури се движат од {{Convert|14|and|22|C}}. Максимална температура досега измерена била {{Convert|38.3|C}} во летото 1998 година, а најниската {{Convert|-5.2|C}} во јануари 1985 година.<ref name="encmuc"/> {{Weather box|location=Morelia (1951–2010)|metric first=Y|single line=Y|Jan record high C=35.0|Feb record high C=33.0|Mar record high C=39.0|Apr record high C=36.5|May record high C=38.0|Jun record high C=38.5|Jul record high C=36.5|Aug record high C=35.5|Sep record high C=35.8|Oct record high C=36.0|Nov record high C=38.3|Dec record high C=35.0|year record high C=38.5|Jan high C=23.8|Feb high C=25.6|Mar high C=27.9|Apr high C=30.0|May high C=30.6|Jun high C=28.4|Jul high C=26.1|Aug high C=26.0|Sep high C=25.5|Oct high C=25.5|Nov high C=25.3|Dec high C=24.2|year high C=26.6|Jan mean C=14.5|Feb mean C=15.8|Mar mean C=18.1|Apr mean C=20.3|May mean C=21.5|Jun mean C=20.9|Jul mean C=19.4|Aug mean C=19.4|Sep mean C=19.1|Oct mean C=18.0|Nov mean C=16.5|Dec mean C=15.0|year mean C=18.2|Jan low C=5.2|Feb low C=6.1|Mar low C=8.4|Apr low C=10.6|May low C=12.5|Jun low C=13.4|Jul low C=12.8|Aug low C=12.9|Sep low C=12.7|Oct low C=10.5|Nov low C=7.8|Dec low C=5.9|year low C=9.9|Jan record low C=-5.2|Feb record low C=-3.0|Mar record low C=0.2|Apr record low C=1.7|May record low C=4.6|Jun record low C=3.0|Jul record low C=3.9|Aug record low C=6.0|Sep record low C=5.0|Oct record low C=0.0|Nov record low C=-1.1|Dec record low C=-4.4|year record low C=-5.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=18.8|Feb precipitation mm=9.3|Mar precipitation mm=9.8|Apr precipitation mm=14.2|May precipitation mm=46.3|Jun precipitation mm=141.7|Jul precipitation mm=183.0|Aug precipitation mm=166.8|Sep precipitation mm=140.6|Oct precipitation mm=55.4|Nov precipitation mm=12.1|Dec precipitation mm=5.6|year precipitation mm=803.6|unit precipitation days=0.1 mm|Jan precipitation days=2.7|Feb precipitation days=1.8|Mar precipitation days=1.9|Apr precipitation days=3.1|May precipitation days=7.9|Jun precipitation days=17.4|Jul precipitation days=22.2|Aug precipitation days=21.5|Sep precipitation days=17.6|Oct precipitation days=8.8|Nov precipitation days=2.7|Dec precipitation days=1.9|year precipitation days=109.5|Jan humidity=56|Feb humidity=52|Mar humidity=46|Apr humidity=43|May humidity=48|Jun humidity=62|Jul humidity=68|Aug humidity=69|Sep humidity=69|Oct humidity=66|Nov humidity=62|Dec humidity=59|year humidity=58|Jan sun=237|Feb sun=243|Mar sun=281|Apr sun=263|May sun=259|Jun sun=208|Jul sun=195|Aug sun=202|Sep sun=184|Oct sun=219|Nov sun=234|Dec sun=233|year sun=2758|source 1=Servicio Meteorologico Nacional (humidity 1981–2000)<ref name=SMN>{{cite web |url=http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL16081.TXT |title=Estado de Michoacán de Ocampo-Estacion: Morelia |work=Normales Climatologicas 1951–2010 |language=es |publisher=Servicio Meteorologico Nacional |access-date=25 April 2015 |url-status = dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303202441/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL16081.TXT |archive-date=3 March 2016 }}</ref><ref name=extremas>{{cite web |url=http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Max-Extr/00016/00016081.TXT |title=Extreme Temperatures and Precipitation for Morelia 1948–2009 |publisher=Servicio Meteorológico National |language=es |access-date=January 21, 2013 |url-status = dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429215018/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Max-Extr/00016/00016081.TXT |archive-date=April 29, 2014 }}</ref><ref name=obs>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20161127050649/http://200.4.8.21/observatorios/historica/morelia.pdf |archive-date=27 November 2016 |url=http://200.4.8.21/observatorios/historica/morelia.pdf |title=NORMALES CLIMATOLÓGICAS 1981–2000 |publisher=Servicio Meteorológico Nacional |language=es |access-date=25 April 2015 }}</ref>|source 2=Ogimet (sun 1981–2010)<ref name=ogimet>{{cite web | url = https://www.ogimet.com/cgi-bin/gclimat?lang=en&mode=0&ind=76665&ord=DIR&year=2018&mes=12&months=12 | title = CLIMAT summary for 76665: Morelia, Mich. (Mexico) – Section 2: Monthly Normals | work = CLIMAT monthly weather summaries | publisher = Ogimet | access-date = 20 January 2019}}</ref>|date=August 2010}} == Популација == Градот Морелија е најнаселениот град во државата Мичоакан и трет по важност во регионот Баџио, веднаш зад Леон де Лос Алдама и Керетаро Сити. На последниот попис спроведен од [[Inegi|Инеги]] во 2020 година, градот регистрирал население од 743.275 жители, што претставува зголемување за речиси 145.000 жители во однос на претходниот попис спроведен во 2010 година кога имал население од 597.511. == Значајни локалитети == [[Податотека:MoreliaSignCathedral.jpg|мини|Градски знак на катедралата Плаза]] Речиси сите значајни локалитети на Морелија се наоѓаат во нејзиниот историски центар. Овој историски центар е приближно ист со оригиналниот распоред на градот од 1541 година, кога бил основан, а поголемиот дел од овој распоред осанал зачуван до денес. Предвидувајќи го растот, овој оригинален распоред имал многу широки улици и плоштади за тоа време, со улици систематски распоредени за да се овозможи издолжување. Улиците се систематски распоредени, но не и строго квадратни, при што повеќето имаат нежни кривини дизајнирани во нив. Повеќето од најголемите градби биле завршени во текот на 18 век, вклучувајќи ја фасадата и камбанаријата на катедралата, Колеџо Семинарио (денес Палата на државната влада), Ла Алхондига (денес дел од Палатата на правдата) и бројни приватни куќи. Во истиот временски период, изградени биле инфраструктурни објекти како што се градскиот аквадукт и разни фонтани на плоштадот. Мексиканската федерална влада наведува 1.113 згради изградени од 16 до 20 век како згради со историска вредност. Зградите ги опфаќаат различните архитектонски стилови кои биле модерни во Мексико, но речиси сите се изградени од розов камен Кантера, кој му дава на градот унифициран изглед. Во 20 век биле преземени повеќе мерки за зачувување на овој дел од градот. Во 1956 година, градот донел прописи за зачувување на колонијалните згради на историскиот центар. Во 1990 година, претседателот [[Карлос Салинас де Гортари]] издал декрет со кој историскиот центар на Морелија станал национален историски споменик. Во 1991 година, истата област била прогласена за светско наследство од страна на УНЕСКО,<ref name="mexdesmor"/> што опфаќа 200 историски градби во областа.<ref name="britanicamich">{{Наведена енциклопедија|access-date=2009-11-21}}</ref> [[Податотека:Catedral_of_morelia.JPG|мини|Катедралата Морелија]] Срцето на историскиот центар е катедралата и нејзините околни плоштади: Плаза де Армас, исто така познат како Плаза де лос Мартирес, Плаза Хуарез и Мелчор Окампо Плаза. Најголемиот плоштад е Плаза де Армас, кој бил реконструиран неколку пати откако бил дизајниран во 16 век. Тој неколку пати бил и преименуван од „де ла Конститусион“, „де ла Република“ на сегашното официјално име на „де лос Мартирес“, но популарно го задржал името „Плаза де Армас“.<ref name="turiguia"/> Алтернативното име, Плаза де лос Мартирес (Плаза на мачениците) е во чест на луѓето како Маријано Матаморос, Гвадалупе ел Салто и други кои биле погубени овде за време на Мексиканската војна за независност и подоцна во 1830 година за време на политички немири.<ref name="raices">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.folklorico.com/lugares/plaza-de-armas-morelia.html|title=Morelia, Michoacán-Plaza de Armas|last=Rojas|first=David|publisher=Instituto Cultural “Raices Mexicancas”|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20090530014052/http://www.folklorico.com/lugares/plaza-de-armas-morelia.html|archive-date=May 30, 2009|accessdate=2009-11-21}}</ref> Плазата е опкружена со портали<ref name="mexdesmor"/> и згради од колонијалниот период како што се Банка Промекс, хотелот Вире де Мендоза, куќата Хуан де Диос Гомес и старото градско собрание, исто така наречено куќа Микелена.<ref name="raices" /> До крајот на 19 век, тука бил споменикот на Морелос, но тој бил отстранет заедно со фонтаната и заменет со киоск што бил донесен од Лондон и останал до ден-денес. Последното ремоделирање на плоштадот се случило во средината на 20 век под раководство на архитектот и сликар [[Хуан О'Горман]]. [[Мелчор Окампо]] Плаза првично бил наречен „Плаза де ла Паз“. Кон крајот на 19 век, овој плоштад бил реконструиран и тука бил поставен споменикот на Окампо извајан од [[Primitivo Miranda|Примитиво Миранда]]. Друга статуа, но оваа од Хосе Марија Морелос и Павон, била поставена на Миранда на малиот плоштад на западната страна на катедралата и била наречена Морелос Плаза <ref name="turiguia" /> Првата црква на местото на катедралата била изградена во 1577 година, која била скромна градба од кирпич и дрво. Многу години подоцна, оваа структура била речиси целосно уништена од пожар.<ref name="turiguia"/> Првично, катедралата во Мичоакан била во Пацкуаро во црква која сега е базиликата Нуестра Сењора де ла Салуд. Кога статусот на катедралата бил преместен од таму во Ваљадолид во 1580 година, градот станал граѓански, верски и културен главен град на територијата.<ref name="raices"/> Во 1660 година, бискупот Маркос Рамирес дел Прадо го поставил првиот камен на новата катедрала, која била дизајнирана од Виченцо Бароко. Од главните цркви од раниот колонијален период, само што оваа и [[Митрополитска катедрала (Мексико)|катедралата во Град Мексико]] не гледале кон запад, како што било вообичаено. Катедралата во Мичоакан е уникатна и по тоа што е посветена на [[Преображение Христово|Преображението на Исус]], наместо на некој облик на [[Богородица|Дева Марија]] . Катедралата била осветена во 1705 година, иако сè уште не била завршена. Фасадата како релјеф на Преображение Христово и источниот [[Брод (архитектура)|кораб]] е посветена на овчарите и [[Мудреци од исток|мудреците]] на [[Христово Рождество|Рождеството Рождество]].<ref name="turiguia" /> Изграден од розов камен Кантера, двете катедралини кули од 60 метри сè уште доминираат на хоризонтот на градот,<ref name="sacred">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sacred-destinations.com/mexico/morelia-cathedral.htm|title=Morelia Cathedral, Morelia|publisher=Sacred Destinations|archive-url=https://web.archive.org/web/20090713220845/http://www.sacred-destinations.com/mexico/morelia-cathedral.htm|archive-date=2009-07-13|accessdate=2009-11-21}}</ref> и се вторите највисоки барокни кули во Мексико.<ref name="visitcatedral">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.visitmichoacan.com.mx/attractions/?id=45|title=Catedral|publisher=State of Michoacan|language=es|trans-title=Cathedral|archive-url=https://web.archive.org/web/20090618005909/http://www.visitmichoacan.com.mx/attractions/?id=45|archive-date=2009-06-18|accessdate=2009-11-21}}</ref> [[Податотека:DecoratedPlazanexttoCathedralMorelia.jpg|мини|Украсена Плаза до катедралата во Морелија]] Официјалното име на катедралата е Катедрала на Божествениот Спасител Морелија. Бидејќи била изграден во текот на 17 и 18 век, во зградата може да се видат елементи од [[Неокласична архитектура|неокласична]], херереска и [[барокна архитектура]].<ref name="sacred"/> Фасадата на катедралата е претежно украсена со [[Пиластер|пиластри]] наместо со колони и со релјефи наместо со скулптури. Има повеќе од двесте пиластри, но нема колони, што е единствената црква изградена на овој начин за време на колонијалниот период.<ref name="mexdesmor"/> Внатре има голем број на елементи кои се издвојуваат. Крштеницата била направена од сребро во 19 век и била користена за крштевање на првиот мексикански император, Агустин де Итурбиде. Чудовиште во висина од 3 метри направено од чисто сребро го краси главниот олтар и е единствен по тоа што може да се расклопува и повторно да се состави. На олтарот има слика од паста од пченкарно стебло од 16-тиот век на Сењор де ла Сакристиа (Господарот на Сакристија), чија златна круна била подарок од [[Филип II (Шпанија)|Филип II од Шпанија]]. Понов додаток е органот од Германија, кој има 4.600 цевки и е еден од најголемите во Латинска Америка. Во сабота во 8:45 часот попладне катедралата спонзорира шоу со звук и светлина.<ref name="sacred"/><ref name="visitcatedral"/> Пред катедралата се наоѓа стариот Тридентинска семинарија Свети Петар, една од образовните институции на колонијалниот град. Денес таа е Палатата на државната влада. Таа била изградена од Томас де Хуерта кон крајот на 18 век. Училиштето имало дипломци како Хосе Марија Морелос и Мелчор Окампо. Фасадата е главно оригинална, а само [[Грб на Мексико|печатот на Мексико]] бил додаден во средината на 19 век, кога оваа зграда почнала да се употребува како седиште на државната влада на Мичоакан. Внатре има три дворови со ѕидовите на првиот двор покриени со мурали направени од [[Алфредо Залче]] во 1960-тите.<ref name="turiguia"/> [[Податотека:Templo_de_san_francisco_en_morelia.JPG|мини| [[Church of San Francisco, Morelia|Црквата во Сан Франциско]]]] Трасладо де лас Монхас во музејот на Каса де ла Култура е исто и дом на Мичоакански институт за култура и државниот секретар за култура. Се наоѓа во поранешниот манастир Нуестра Сењора дел Кармен Дескалзо, кој бил основан во 1593 година. Зградата на црквата најверојатно била завршена во 1619 година, датумот кој е впишан на јужниот портал, но изградбата на манастирот продолжила во 17 век. Во 19 век, реформските закони ги експроприрале манастирите и станбените простории, но ја оставиле црквата да ја извршува својата религиозна функција, која продолжила до ден-денес. По експропријацијата, областа на манастирот првпат била користена како дом на Првиот коњанички корпус на државата. Со текот на времето црквата се разурнала, но била обновена во 1940-тите. Остатокот од комплексот бил обновен и претворен во сегашната функција почнувајќи од 1977 година.<ref name="casacul">{{Наведена мрежна страница|url=http://cultura.michoacan.gob.mx/index.php?option=com_content&task=view&id=358&Itemid=285|title=Casa de la Cultura de|publisher=Secretaria de la Cultura-Michoacán|location=Morelia|language=es|trans-title=House of Culture - Michoacan|accessdate=2009-11-21}}</ref> Оркидарио де Морелиа е музеј [[Орхидеи|на орхидеи]] во кој се сместени приближно 3.400 видови цветови. Ботаничката градина се состои од три оранжерии со одреден надворешен простор. Со музејот управува [[СЕМАРНАТ]] како дел од програмата за зачувување на дивите видови. Ботаничката градина располага со површина од над 990 квадратни метри и била основана во 1980 година.<ref name="redescolar">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/publicaciones/publi_prodigios/orquidario/orquidario.htm|title=Orquidario de Morelia Michoacán.|publisher=[[Instituto Latinoamericano de la Comunicación Educativa]]|location=Mexico City|language=es|trans-title=Orchid museum of Morelia, Michoacan|archive-url=https://web.archive.org/web/20100910052134/http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/publicaciones/publi_prodigios/orquidario/orquidario.htm|archive-date=September 10, 2010|accessdate=2009-11-21}}</ref> Регионалниот музеј на Мичоакан бил основан во 1886 година и неговиот дизајн бил под големо влијание на француските идеи за музејски дизајн од тоа време. Сместен е во зграда која му припаѓала на императорот Максимилијан I и е украсен во барокен дизајн. Повеќето од експонатите се однесуваат на историјата на регионот со простории посветени на предхиспанското артефакти и колонијална уметност. Едно забележано парче е сликата наречена „Трасладо де лас Монхас“, која се смета за најдоброто дело произведено во Мичоакан за време на колонијалниот период. Други важни дела го вклучуваат оригиналниот том на Патувањето на Хумболт и Бонпланд, уреден во Париз во 1807 година и муралите направени од Алфредо Залче, Федерико Канту и Грејс Гринвуд. Располага и интерактивни експонати за потеклото на земјата и животот. Музејот има и конференциски сали, библиотека и читална.<ref name="enjoymuseums"/> Државниот музеј е посветен на минатото и сегашноста на државата. Бил отворен во 1986 година и е поделен на три секции – археологија, историја и етнологија на државата. Има и изложба на старата аптека Миер со опрема од 1868 година. Музејот е замок кој датира уште од 18 век.<ref name="enjoymuseums"/> Музеј на колонијална уметност има збирка документи, стари книги, религиозни украси и мапи од колонијалниот период. Главната атракција на музејот е неговата колекција од повеќе од 100 фигури на Христос направени во паста од пченкарно стебло. Овие фигури се создадени од домородни уметници, почнувајќи под раководство на Васко де Кирога, помеѓу 16 и 19 век. Има и слики направени од Мигел Кабрера и [[José Padilla (painter)|Хосе Падила]] во 18 век. Музејот е во стара барокна резиденција од 18 век. Пред зградата да се употребува како музеј, таа била седиштето на првиот официјален владин печат во државата, основан во 1821 година.<ref name="enjoymuseums"/> Музејот Каса [[Хосе Марија Морелос]] и Павон (Куќен музеј [[Хосе Марија Морелос]] и Павон) содржи збирка предмети од колонијалните и раните периоди на независност од историјата на Мексико, вклучувајќи и написи кои му припаѓале на самиот Морелос. Морелос ја купил куќата во 1802 година, но не живеел долго таму, особено во годините непосредно пред и за време на Мексиканската војна за независност поради неговата вклученост во движењето. Во 1933 година, куќата била прогласена за национален споменик и во 1939 година станала сопственост на [[INAH]] за да биде претворена во овој музеј. Подоцна, зградата била подложена на уште еден круг на реставраторски работи и била повторно инаугурирана во 1991 година. Долниот спрат е главно посветен на Морелос, а собите на горниот спрат се посветени на војната општо. Музејот е и архива на епископијата во Мичоакан и содржи документи од 16-тиот до 20-тиот век.<ref name="enjoymuseums"/> [[Податотека:Museo_de_Sitio_y_Archivo_Histórico_Casa_de_Morelos_Morelia_4.jpg|лево|мини| Родното место на Морелос]] Каза Натал де Морелос (родното место на Морелос) е куќата во која е роден Хосе Марија Морелос и Павон во 1765 година. Зградата е голема палата со неокласична фасада и барокен ентериер. Во 1888 година, првобитната зграда била уништена за да се изгради фарма. Оваа зграда е обновена и претворена во музеј во 1964 година за претстојната двестегодишнина од раѓањето на Морелос. Музејот содржи документи и предмети на Морелос, вклучително и оние што ги потпишал, пари што ги измислил, слики и голема библиотека.<ref name="enjoymuseums">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enjoymexico.net/mexico/morelia-museos-mexico.php|title=Museo en Morelia México|publisher=Enjoy Mexico|language=es|trans-title=Museums in Morelia, Mexico|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612012237/http://www.enjoymexico.net/mexico/morelia-museos-mexico.php|archive-date=2010-06-12|accessdate=2009-11-21}}</ref> Музејот на маските претставува две различни збирки на маски, со вкупно повеќе од 165 примери од култури во дваесет мексикански држави. Се наоѓа во Куќа за ракотворби на Морелија.<ref name="enjoymuseums"/> Музеј за современа уметност Алфредо Залче главно содржи дела направени од Алфредо Залче и Ефраин Варгас, двајца познати сликари од Мичоакан. Тука се одржуваат привремени изложби на мексикански и меѓународни уметници.<ref name="enjoymuseums"/> Плаза Монументал де Морелија бил основан во 1951 година и бил наменет исклучиво за [[Корида|борби со бикови]]. Денес, во рингот се одржуваат концерти, луча либре и свадби.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://michoacan.travel/en/places/bullring-monumental-de-morelia.html|title=Bullring Monumental de Morelia · Places|last=Michoacán|first=Secretaría de Turismo de|work=michoacan.travel|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804073221/http://michoacan.travel/en/places/bullring-monumental-de-morelia.html|archive-date=4 August 2020|accessdate=16 April 2020}}</ref> Морелискиот Аквадукт за прв пат бил документиран во 1549 година. Се користел за транспорт на свежа вода до потребната дестинација за да можат жителите на градот да пристапат до неа. Системот за вода бил направен од искористено дрво од кануа во областа за да се создаде основната структура за време на нејзината изградба. Како што минувале годините со постојано менување на употребата на аквадуктот, се случил инцидент во 1784 година. Инцидентот бил тоа што дел од основата на аквадуктот Морелија се урнал, оставајќи стотици без пристап до водата. На 21 октомври 1785 година, еден документ детално ја опишал реконструкцијата на аквадуктот, а еден човек по име Фреј Антонио де Сан Мигел доброволно се пријавил да направи план за реконструкција на структурата. Со плановите на Фреј Антонио, сводовите биле целосно реконструирани и биле додадени тела за да се поправи претходната штета. Како што завршиле поправките, аквадуктот останал во употреба сè додека не престанал да функционира во 1910 година, а опстојува до ден-денес. Целата структура на Аквадуктот се состоела од 253 сводови (од кои некои се урнале со текот на годините) на висина од 700 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espejel.com/el-acueducto-de-valladolid-morelia/|title=El Acueducto de Valladolid-Morelia|accessdate=2023-11-30|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804021330/http://www.espejel.com/el-acueducto-de-valladolid-morelia/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Garcia|first=Patricia Avila|year=2006|title=Water, society and environment in the history of one Mexican city|url=https://semanticscholar.org/paper/9b5d69b5a1e70aece36fa7c95147cadb048970cc|journal=Environment and Urbanization|volume=18|pages=129–140|doi=10.1177/0956247806063969}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cambiodemichoacan.com.mx/nota-n3153|title=El Acueducto monumento civil más importante de Morelia|accessdate=2023-11-30|archive-date=2019-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503145705/http://www.cambiodemichoacan.com.mx/nota-n3153|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.moreliainvita.com/acueducto-de-morelia/|title=Acueducto de Morelia – Morelia Invita|accessdate=2023-11-30|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804030828/http://www.moreliainvita.com/acueducto-de-morelia/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Cabrera Acevea|first=Juan|last2=Ettinger|first2=Catherine R.|year=2000|title=El monumento como documento para su historia Restauración del Acueducto de Morelia en México|url=https://riunet.upv.es/handle/10251/108915|journal=Loggia, Arquitectura & Restauración|issue=10|pages=72–79|doi=10.4995/loggia.2000.5199|doi-access=free}}</ref> Пред Аквадуктот се наоѓа ''[[Фуенте де лас Тараскас]]'', една од најпопуларните фонтани во градот. Сегашната верзија била инсталирана во 1984 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.debate.com.mx/mexico/-Las-Tarascas-fuente-emblematica-de-Morelia-20170806-0283.html|title='Las Tarascas'; fuente emblemática de Morelia|date=6 August 2017|work=El Debate|location=Morelia|language=es|accessdate=30 December 2021}}</ref> == Значајни луѓе == * [[Есмералда (пејачка)|Алма Грациела Харо Кабело]] (родена 1927 година), пејачка позната како Есмералда * [[Јуниор Феликс Мадригал]] (роден 1982), мексикански фудбалер * [[Хосе Мануел Понсе]], мексикански возач на тркачки автомобил == Фестивали == '''Фестивалот на интернационална музика''' е годишен настан кој започнал во 1988 година од Бернал Хименес, кој сонувал да ја направи Морелија „ [[Салцбург]] на Америка“. Фестивалот се состои од повеќе од четириесет концерти со над 500 уметници. Тој стана најголемиот музички фестивал во Морелија, со приватни и владини спонзори, пр. КОНАКУЛТА.<ref name="informador">{{Наведени вести|url=http://www.informador.com.mx/cultura/2009/153654/6/morelia-se-convierte-en-la-capital-de-la-musica.htm|title=Morelia se convierte en la capital de la música|date=2009-11-13|work=El Informador|access-date=2009-11-21|location=Guadalajara, Mexico|language=es|trans-title=Morelia becomes the capital of music|archive-date=2011-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20111125165729/http://www.informador.com.mx/cultura/2009/153654/6/morelia-se-convierte-en-la-capital-de-la-musica.htm|url-status=dead}}</ref> Концертите вклучуваат камерни оркестри, хорови, ансамбли, триа и солисти како што се пијанистката Џоана Мек Грегор и Британската симфонија. Секоја година, различна земја е „специјален гостин“, во 2009 година тоа беше Обединетото Кралство.<ref name="press">{{Наведени вести|url=http://www.festivalmorelia.com.mx/pag/noticias.php?id=43|title=XXI Festival Internacional de Música de Morelia|date=2009-09-11|work=Press|access-date=2009-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215065203/http://www.festivalmorelia.com.mx/pag/noticias.php?id=43|archive-date=December 15, 2021|trans-title=Spanish}}</ref> Во таа година, некои од учесниците беа Лондонскиот симфониски оркестар, квартетот Бродски, симфонискиот оркестар Ла Бритн, Коро Нова школа Грегоријана Ди Верона од Италија и виолинистката Тања Анисимова од Русија. Меѓу учесниците од Мексико беа Националниот симфониски оркестар, Orquesta Sinfónica de Minería и флаутистот Хорасио Франко.<ref name="informador" /> '''Меѓународниот летен оперски фестивал на Морелија''' (ИСОФОМ) започна во 2017 година и успеаа да привлече илјадници посетители на своите оперски гала вечери и концерти. Студенти од целиот свет доаѓаат да учат со реномираниот факултет и да го искусат животот во Морелија три недели секој јуни. Во 2019 година, фестивалот ја претстави својата прва целосна опера ''Фалстаф'' од Верди, во прекрасниот Театро Окампо, како и Гала вечер во Паласио Клавијеро. Мисијата на '''ISOFOM''' е да донесе млади идни изведувачи на опера пред публиката во Мичоака и да ја сподели со нив таа посебна форма на уметност на знаменитости локации низ Морелија, по прифатлива цена. [[Податотека:Ganadores.jpg|мини|Говор на победниците на Филмскиот фест Морелија во 2010 година]] '''Филмскиот интернационален фестивал''', кој започнал во 2003 година, е главно посветен на мексиканската кинематографија, прикажувајќи ги новите режисери и продукции. Поголемиот дел од активностите се одвиваат во Синеполис Морелија Центро, но вклучува и други театри, аудиториуми и јавни плоштади. '''Фестивалот де Ескала''' е годишен настан посветен на промовирање на качување по карпи во општините како што е Ел Паредон де ла Норија, јужно од самиот град.<ref name="escalada">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.montanismo.org.mx/articulos.php?id_sec=5&id_art=1579|title=Festival de Escalada en Morelia, Michoacán|date=2007-04-20|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722230200/http://www.montanismo.org.mx/articulos.php?id_sec=5&id_art=1579|archive-date=2011-07-22|accessdate=2009-11-21}}</ref> Популарниот фестивал кој содржи 3-дневно натпреварување во салса во срцето на Морелија се нарекува '''„Салсамич“'''. Обично се одржува во март и носи салса танчери од целата земја во Морелија за да се натпреваруваат за награди.<ref name="SalsaMich">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.salsamich.com/|title=SalsaMich Salsa Festival|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20110419032428/http://www.salsamich.com/|archive-date=2011-04-19|accessdate=2011-06-20}}</ref> == Забратимени градови == Морелија има [[Збратимени градови|збратимен градски]] однос со [[Јакима, Вашингтон]], поддржан од дружението на сестрински град на Јакима-Морелија од 1999 година.<ref name="YMSCA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yakimamorelia.org/|title=YMSCA|date=2021-06-06|accessdate=2021-06-06}}</ref> Културните размени меѓу градовите вклучија музичари од Морелија кои настапуваа со симфонискиот оркестар Јакима.<ref name="Washington Trust">{{Наведена мрежна страница|url=https://preservewa.org/excellence-on-main-awards/dia-de-los-muertos-chalk-art-festival/|title=Washington Trust|date=2021-06-06|accessdate=2021-06-06}}</ref> Морелија има и други збратимени градови низ светот, вклучувајќи ги: Арекипа во Перу; Каспуенас, Ваљадолид {{Efn|Morelia had been named ''Valladolid'' before Mexican independence in 1820; it was renamed in 1828 after the independence leader [[José María Morelos]], born in the city in 1765.<ref>{{Cite web|url=https://www.20minutos.es/noticia/4071020/0/valladolid-contempla-el-hermanamiento-con-el-estado-mexicano-de-guanajuato-ante-la-peticion-de-cuatro-de-sus-ciudades/|website=[[20minutos.es]]|date=28 November 2019|title=Valladolid contempla el hermanamiento con el estado mexicano de Guanajuato ante la petición de cuatro de sus ciudades}}</ref>}} и [[Мадригал де лас Атлас Торес|Мадригал де лас Алтас Торес]] во Шпанија; Гетисбург,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gettysburgpa.gov/sister-cities|title=Sister Cities|work=gettysburgpa.gov|publisher=Borough of Gettysburg|accessdate=2022-03-10|archive-date=2023-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005145009/https://www.gettysburgpa.gov/sister-cities|url-status=dead}}</ref> [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], Фулертон, Монтереј Парк, [[Норвок, Калифорнија|Норвок]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ci.norwalk.ca.us/commissions.asp|title=City of Norwalk - Commissions|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503225301/http://www.ci.norwalk.ca.us/commissions.asp|archive-date=May 3, 2011|accessdate=December 3, 2018}}</ref> и [[Шривпорт|Шривепорт]] во САД; [[Матансас|Матанцас]] и [[Хавана]] во Куба; и [[Сопо]] во Колумбија. == Образование == [[Податотека:Interior_del_Colegio_Primitivo_y_Nacional_de_San_Nicolas_de_Hidalgo.JPG|мини|Колеџот де Сан Николас]] За време на колонијалниот период градот имал четири големи образовни институции, Семинарското училиште „Тридентин“, училиштето „Сан Николас“, училиштето за језуити и училиштето „Розуз“.<ref name="mexdesmor"/> Државниот универзитет, '''Универзидад Мичоакана де Сан Николас де Идалго''', е најстариот универзитет во Америка, кој потекнува од колеџот основан во 1540 година од Васко де Кирога во Пацкуаро, Колеџо де Сан Николас Обиспо. Ова училиште било основано за да обучува свештеници и мисионери за работа во Мичоакан. Училиштето се здобило со кралски печат и покровителство во 1543 година. Во 1566 година, колонијалните верски власти го презеле училиштето, а во 1574 година, академиците овде биле под јурисдикција на [[Исусовци|језуитите]]. Со промената на епископското седиште во Ваљадолид, училиштето се преселило исто така во 1580 година и било споено со веќе постоечкиот Училиштето Сан Мигел Гуајангарео. Училиштето било реформирано во 17 век, а неговата наставна програма била редизајнирана во 18 за да вклучи курсеви по филозофија, религиозно право, граѓанско право и други предмети. На почетокот на 19 век, училиштето станало еден од главните центри за учење и академија во Нова Шпанија, создавајќи научници како што се Мигел Идалго и Костиља, Хосе Ма. Морелос, [[José Sixto Verduzco|Хосе Сиксто Вердуско]], [[José María Izazaga|Хосе Марија Изазага]] и [[Игнасио Лопез Рајон]], од кои повеќето ќе имаат улога во претстојната мексиканска војна за независност. Училиштето било затворено за време на војната, но било повторно отворено во 1847 година со името Примитиво и Насионал Колехио де Сан Николас де Идалго, фокусирајќи се повеќе на секуларните студии како хемија, физика, математика, биологија итн. според основата на европскиот универзитетски модел. [[Податотека:ITESM_Campus_Morelia.jpg|мини|ITESM Морелија кампус]] По [[Мексиканска револуција|Мексиканската револуција]], училиштето било реорганизирано и повторно преименувано во Универзидад Мичоакана де Сан Николас де Идалго во 1917 година, што вклуцило голем број на други училишта и дисциплини во новата организација.<ref name="sannicolas">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.umich.mx/acerca/historiaUMSNH.html|title=Historia de la Universidad Michoacana|last=Figueroa Zamudio|first=Silvia|publisher=Universidad Michoacana de San Nicolás de Hidalgo|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=History of the Michoacán University|archive-url=https://web.archive.org/web/20100131043829/http://www.umich.mx/acerca/historiaUMSNH.html|archive-date=2010-01-31|accessdate=2009-11-21}}</ref> Денес, Универзитетот Мичоакана де Сан Николас де Идалго е најважниот универзитет во државата [[Мичоакан]]. Тој е рангиран како еден од Топ 10 најдобри јавни универзитети во Мексико. Универзитетот неодамна се прошири и во други помали градови во државата освен Морелија, како што се [[Уруапан]], [[Апатцинган]], [[Сиудад Идалго, Мичоакан|Сиудад Идалго]], [[Лазаро Карденас]], [[Коалкоман]], [[Хуетамо]], [[Танганцикуаро]] и [[Зитакуаро]]. Во 2011 година, според пописот на ИНЕГИ, универзитетот имал 55.546 редовни студенти. Други универзитети во градот се [[Технолошкиот институт на Морелија|Институт Технологичко Де Морелија]] (ITM), Технолошкиот универзитет во Морелија (UTM), Институтот за образовни науки во Мичоакан, Центарот за истражување и развој на државата Мичоакан (CIDEM), кампусот Морелија на Националниот автономен универзитет во Мексико, Институтот за високи комуникациски студии (IESCAC), Националниот педагошки универзитет , Конзерваториум за рози, Универзитетот Васко де Квирога, Латинскиот универзитет во Америка, Универзитетот Ла Сал Морелија, Институт за технологија и високи студии во Монтереј - кампусот Морелија ИТЕСМ, Универзитетот Сор Хуана Инес де ла Круз и многу други приватни универзитети. == Спорт == [[Податотека:Estadio_Morelos.jpg|мини|Стадион Морелос]] Морелија беше претставена од својотт фудбалски тим, [[Монаркас Морелија]], во [[Лига MX|Лига МХ]]. Монаркас Морелија бил основана во 1950 година надвор од градот каде што сега се наоѓа споменикот на Лазаро Карденас. Првобитното име на тимот било Клуб Депортиво Морелија и бил во сопственост на Еукарио Гомес. Боите на клубот се боите на знамето на градот црвена и жолта, бидејќи Морелија е познато дека е најшпанскиот град во Мексико. Клубот го добил прекарот „Амарило“ (Жолта) За време на сезоната 1956–57, кога клубот го добил правото да игра во 1-та дивизија во која играл на својот прв турнир за [[Копа Мексико]] против [[Клуб Америка]]. Клубот повторно се спуштил во 2-та дивизија во 1968 година и доживеал тешки времиња во раните 70-ти. До крајот на сезоната 1973-74, тимот бил целосно реструктуиран од 32 стопанственици од Морелија кои го купиле тимот. По 13 години во 2-та дивизија, тимот конечно се вратил во игра од 1-ва дивизија во 1981 година и до средината на 1980-тите бил конкурентен и редовно стигнувал до Лигуила (плеј-оф). По долги години играње на Естадио Венустиано Каранца, со завршувањето на Естадио Морелос во 1989 година тимот доби нов дом. Во 1996 година, тимот бил купен од ТВ Ацтека и името Монаркас ([[Монарх|Монарси]]) Морелија бил усвоен во 1999 година поради тројцата шпански монарси прикажани на знамето на Морелија. Тимот го освои својот прв шампионат за време на сезоната Инвиерно 2000 година и до средината на деценијата играше во меѓународни натпреварувања како што се [[Копа Либертадорес]] и Лига де Кампеонес де ла КОНКАКАФ ([[КОНКАКАФ Лигата на шампионите|Лига на шампиони КОНКАКАФ]]). Последниот успех на тимот дојде за време на турнирот во северноамериканската Суперлига во 2010 година, кој Монаркас го освои со победата над Нова Ингланд Револуција на 1 септември 2010 година во Њу Ингланд. Тимот го затвори турнирот Апертура 2010 на Примера дивизион де Мексико (прва дивизија на Мексико), не успевајќи да влезе во „лигилата“.<ref name="monarcas">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fuerzamonarca.com|title=Fuerza Monarca|publisher=Club Fútbol Morelia|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=Monarch Force}}</ref> Во 2020 година беше објавено дека франшизата ќе се пресели во градот Мазатлан, Синалоа и ќе се преименува во Мазатлан ФК. Набргу, општинската влада објави дека ќе има нов тим кој ќе игра во Лига де Експансион (втора дивизија на Мексико) под името Атлетико Морелија. == Транспорт == [[Податотека:Morelia_International_Airport_DSC_0585_AD.JPG|мини|Аеродром Морелија]] Морелија е оддалечена од Град Мексико на три или четири часа преку автопатот Атлакомулко - Мараватио -Морелија, кој е поврзан со автопати со државите [[Мексико (сојузна држава)|Мексико]], Керетаро, Гуанахуато и [[Халиско]]. Морелија е поврзана со брегот на Мичоакан преку автопатот 200 кој минува низ Уруапан до пристаништето Лазаро Карденас. Меѓународниот аеродром Генерал Франциско Мухика или Меѓународниот аеродром Морелија (IATA: MLM, ICAO: MMMM) е меѓународен аеродром во Морелија, Мичоакан, Мексико. Аеродромот спроведува домашни и меѓународни летови, поврзани со Град Мексико, Уруапан, Лазаро Карденас, Акапулко, Зихуатанехо, Гвадалахара, Монтереј, Тихуана и неколку дестинации во Соединетите држави. Аеродромот го носи името на поранешниот гувернер на државата Мичоакан.<ref name="raices"/> == Општината == Морелија како општинско седиште, е управен орган на 423 други заедници, од кои речиси сите се мали заедници од три до 1.000 луѓе. 89% од населението на општината живее (684.145 луѓе) во самиот град.<ref name="INEGI">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.inegi.gob.mx/est/contenidos/espanol/sistemas/conteo2005/localidad/iter/|title=INEGI Census 2005|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20070328224939/http://www.inegi.gob.mx/est/contenidos/espanol/sistemas/conteo2005/localidad/iter/|archive-date=2007-03-28|accessdate=2009-11-23}}</ref> Општината зафаќа територија од 1,199.02 квадратни километри и се граничи со општините Таримбаро, Чукандиро, Хуаникео, Чаро, Цицио, Вила Мадеро, Акуицио, Лагуниљас, Конео, Цинцунцан и Квирога.<ref name="encmuc"/> Вегетацијата надвор од градот варира во зависност од висината и видот на почвата. Планинските области се претежно покриени со [[четинари]], додека пониските и посувите области имаат дрвја како што е мескит. На јужната страна од градот се наоѓа шумата Лазаро Карденас, која е еколошки резерват. Животинскиот свет претежно се состои од мали цицачи, со којоти најголеми, птици грабливки и некои влекачи.<ref name="encmuc"/> Растот на градот Морелија има негативно влијание врз околното пошумено подрачје. Ова е особено проблематично во областа северно од градот, која припаѓа на басенот на езерото Куицео и е главна област за полнење на водоносниот слој на градот. Пошумените области околу градот се важни за квалитетот на воздухот во градот и се место за размножување за опрашување инсекти потребни за земјоделството. УНАМ ги документира видовите во овие шуми со цел да ги прогласи за биолошки резервати.<ref name="reyes">{{Наведени вести|url=http://www.lajornadamichoacan.com.mx/2009/10/29/index.php?section=politica&article=005n2po|title=En riesgo, zona boscosa de Morelia|last=Reyes|first=Gema|date=2009-10-29|work=La Jornada Michoacán|access-date=2009-11-21|location=Morelia, Mexico|language=es|trans-title=At risk, the forested zone of Morelia}}</ref> Една индустриска област е Сиудад Индустриал де Морелија, во која претежно се сместени малите и средни претпријатија. Некои од производите што се произведуваат овде се масло за јадење, брашно, цемент, пластика, флаширање и бонбони.<ref name="encmuc"/> Туризмот е растечки дел од економијата, искористувајќи ги предностите на колонијалното наследство на областа, помалите традиционални заедници, природните области и археолошките зони како што се Санта Марија де Гвидо во градот, Баранка де лос Лобос во Теремендо, Светилиштето Нахуатл и Катрина во Капула. Сепак, тој не е доволно развиен за да биде главен придонесувач.<ref name="encmuc" /><ref name="poors">{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.standardandpoors.com/portal/site/sp/es/la/page.article/2,1,1,0,1204851792136.html|title=Standard & Poor's confirma calificación de 'mxA+' del municipio de Morelia, Michoacán; la perspectiva es estable|date=2009-11-12|language=es|trans-title=Standard & Poor’s confirms grade of ‘mxA+’ of the municipality of Morelia, Michoacán; forecast is stable|accessdate=2009-11-21}}</ref> Туризмот е главната економска активност во Морелија. За жал, поради зголемената стапка на криминал во Мексико, трговијата со дрога во рамките на картелите, ова може да доведе до сериозна дестимулација во туристичкиот сектор за Морелија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://travel.state.gov/content/passports/en/alertswarnings/mexico-travel-warning.html|title=Mexico Travel Warning|work=travel.state.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601001513/https://travel.state.gov/content/passports/en/alertswarnings/mexico-travel-warning.html|archive-date=2016-06-01|accessdate=2016-11-13}}</ref> Според извештајот [[Стандард и Пурс|на Стандард и Пурс]] за ноември 2009 година, владата на Морелија одвојува доволен буџет за развој, поддржан од релативно високи приходи и низок долг. На национална скала за Мексико тоа се оценува како А+. Се предвидува стабилна економија со тоа што владата ја држи контролата над трошоците.<ref name="poors"/> == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Articles with short description]] [[Категорија:Short description is different from Wikidata]] [[Категорија:Светско наследство во Мексико]] [[Категорија:Населени места основани во 1541 година]] [[Категорија:Статии со извори на шпански (es)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 3a7qmwcl07i541svcxdq1oo47i1uccl 0 1338184 5590583 5123549 2026-07-11T19:30:52Z Andrew012p 85224 /* */ 5590583 wikitext text/x-wiki '''''Река тече низ него''''' (англиски: ''A river runs through it'') — [[Филм|филм]] на [[Режисер|режисерот]] [[Роберт Редфорд]] (Robert Redford) од 1992 година. Автор на [[Сценарио|сценариото]] е Ричард Фриденберг (Richard Friedenberg), засновано врз [[Автобиографија|автобиографската]] новела на Норман Меклин. (Normana Maclean). Главните улоги ги играат: Крег Шефер (Craig Sheffer), [[Бред Пит]] (Brad Pitt), Том Скерит (Tom Skerrit), Емили Лојдс (Emily Lloyd) и Бренда Блетин (Brenda Blethyn). Филмот освоил „[[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]]“ за [[Камера|камера]], а бил номиниран и во категориите [[Музика|музика]] и сценарио, додека Редфорд бил предложен за „[[Награди Златен глобус|Златен глобус]]“ во категоријата режија.<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=2&datum=2023-12-03 Rijeka sjećanja, američki film (1992.) (пристапено на 3.12.2023)]</ref> ==Содржина == Норман (го игра Шефер) и Пол (го игра Пит) се синови на строгиот [[Презвитеријанство|презвитеријански]] [[Свештенство|свештеник]] (го игра Скерит), кој своите деца често ги носи на [[Риболов|риболов]] на реката. Норман е послушен, додека Пит еден ден престанува да лови според советите на татко му, туку пронаоѓа свој начин. Годините минуваат, а Норман се запишува на колеџот во Дартмут, додека Пол остануав во родното место. По дипломирањето, Норман се враќа дома, а Пол работи како новинар во месниот весник, но истовремено пие, игра комар и времето го минува со девојки. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филмови на Columbia Pictures]] [[Категорија:Филмови на Роберт Редфорд]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Монтана]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови засновани на книги]] [[Категорија:Филмови од 1992 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови со Бренда Блетин]] [[Категорија:Филмови со Емили Лојдс]] [[Категорија:Филмови со Том Скерит]] [[Категорија:Филмови со Крег Шефер]] [[Категорија:Филмови со Бред Пит]] dgn736x3dxpouw6qjespuejmt4iycxp 0 1345304 5590462 5560678 2026-07-11T12:36:31Z Andrew012p 85224 /* */ 5590462 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=MAPPA Co., Ltd.|image_caption=Седиштето во Сугинами, Токио|native_name=株式会社MAPPA|native_name_lang=ja|romanized_name=Kabushiki-gaisha MAPPA|logo=MAPPA Logo.svg|image=MAPPA studio.jpg|type=|foundation=14 јуни 2011 г.|founder=Масао Марујама|location_city=[[Токио]]|location_country=[[Јапонија]]|key_people={{small|'''MAPPA:'''}}<br/>Манабу Оцука (извршен директор)<br/>Масао Марујама (претседател на одборот)<br/>Хироја Хасегава (извршен потпретседател)<br/>{{small|'''MAPPA Сендај:'''}}<br/>Ватару Кавагое|products=планирање и производство на анимација|num_employees=408 (од април 2024)<ref>{{Cite web|url=https://www.mappa.co.jp/company|title= COMPANY|website= MAPPA|access-date= April 26, 2023|language=ja}}</ref>|industry=[[Аниме|јапонска анимација]]|predecessor=|net_income=|assets=|owner=|divisions=|subsid=|website={{URL|http://mappa.co.jp/}}}}'''MAPPA Co., Ltd.''' ({{langx|ja|株式会社MAPPA}}, [[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''МАПА'') — јапонско [[Анимација|анимациско]] студио создадено на 14 јуни 2011 г. од Масао Марујама, создавачот и поранешен продуцент на студиото [[Madhouse]].<ref>{{cite web|url=http://www.mappa.co.jp/about.html|title=About|work=www.mappa.co.jp|publisher=MAPPA|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622172732/http://mappa.co.jp/about.html|archive-date=2017-06-22|accessdate=2014-11-27|lang=ja|deadlink=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-10-15/cowboy-bebop-helmer-shinichiro-watanabe-mappa-plan-new-tv-anime|title=Cowboy Bebop Helmer Shinichiro Watanabe, MAPPA Plan New TV Anime|date=2012-10-15|work=[[Anime News Network]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160913065624/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-10-15/cowboy-bebop-helmer-shinichiro-watanabe-mappa-plan-new-tv-anime|archive-date=2016-09-13|accessdate=2014-11-27|deadlink=no}}</ref> MAPPA е [[акроним]] што значи Maruyama Animation Produce Project Association.<ref>{{cite web|url=http://www.otakon.com/guests.asp|title=Otakon 2014 Guests|publisher=[[Otakon]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141102183906/http://www.otakon.com/guests.asp|archivedate=2014-11-02|accessdate=2014-12-09}}</ref> Во април 2016 г., Марујама поднесол оставка од својата должност и основал ново студио, Studio M2.<ref>{{Cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-06-11/otakon-hosts-masao-maruyama-hidenori-matsubara/.117316|title=Otakon Hosts Masao Maruyama, Hidenori Matsubara|publisher=Anime News Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611211800/https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-06-11/otakon-hosts-masao-maruyama-hidenori-matsubara/.117316|archive-date=2017-06-11|accessdate=2019-01-07|lang=en|deadlink=no}}</ref> Студиото има произведено многу [[аниме]], вклучувајќи г''и [[Terror in Resonance]]'', ''Yuri!!! on Ice'', ''In This Corner of the World'', ''Kakegurui'', ''Banana Fish'', ''Zombie Land Saga'', ''Dororo'' (во соработка со Tezuka Production), ''[[Дорохедоро]]'', ''The God of High School'', ''[[Магична битка]]'', ''Attack on Titan: The Final Season'', [[Сага за Винланд (манга)|''Сага за Винланд'']] (втора сезона), ''[[Верижниот Човек]]'' и ''[[Пеколен рај]]''. == Работа == === Историја === Студиото започнало на 14 јуни 2011 г. од Масао Марујама, кој работел во [[Madhouse]] кога имал 70 години.<ref>{{cite web|url=http://www.mappa.co.jp/about.html|title=About|work=www.mappa.co.jp|publisher=MAPPA|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622172732/http://mappa.co.jp/about.html|archive-date=June 22, 2017|access-date=November 27, 2014|url-status=dead}}</ref> Најпрво сакале да го снимат филмот на Сунао Катабучи наречен ''In This Corner of the World''. Бидејќи Madhouse имале проблеми со [[пари]], Марујама и Катабучи го направиле студиото MAPPA за да се обидат да го снимат филмот. Но биле потребни 5 години за да се заврши поради тешкотиите при собирањето на средства.<ref>{{Cite web|url=http://www.animeanime.biz/archives/15480/|title=アニメプロデューサー丸山正雄氏 MAPPA設立を語る|date=2012-09-22|publisher=アニメ!アニメ!ビズ|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119213444/https://www.animeanime.biz/archives/15480|archive-date=November 19, 2020|accessdate=2015-05-09|url-status=dead}}</ref><ref name="aa202007">{{Cite web|url=https://animeanime.jp/article/2020/07/01/54711.html|title=ドロヘドロ、ゾンビランドサガ…アニメスタジオ・MAPPA、ヒット作の裏にある"手のかかること"をやる精神【インタビュー】|date=2020-07-01|work=アニメ！アニメ！|accessdate=2020-07-26}}</ref> Во април 2016 г., Марујама престанал да биде извршен директор и станал претседател. Манабу Оцука, кој помогнал во започнувањето на студиото и претходно работел во студиото 4&nbsp;°C, станал извршен директор откако Марујама си заминал. === Спорност === Распоредот на студиото, работната средина и култура таму биле разгледани многу внимателно.<ref>{{Cite web|url=https://blog.sakugabooru.com/2017/09/19/whats-up-with-mappa/|title=WHAT'S UP WITH MAPPA?|author=Liborek|date=September 19, 2017|website=Sakugablog|access-date=February 14, 2022}}</ref> Искусниот уметник Хисаши Егучи рекол дека студиото не плаќало доволно.<ref>{{Cite web|url=https://blog.sakugabooru.com/2019/01/03/winter-2019-anime-preview/|title=WINTER 2019 ANIME PREVIEW|author=Cirugeda, Kevin|date=January 3, 2019|website=Sakugablog|access-date=February 14, 2022}}</ref> Друг уметник по име Мушијо, исто така, рекол дека не ги обучувале добро аниматорите и ги терале да работат премногу, што ги натерало да ја напуштат работата во студиото. Исто така, не им се допаднало што студиото работело на четири серии одеднаш. Кевин Циругеда од ''Sakugablog'' рекол дека овие проблеми дошле од студиото, кое пребрзо растело и било небрежно.<ref name="mappa titan">{{Cite web|url=https://blog.sakugabooru.com/2020/06/02/attack-on-titan-mappa-otp/|title=ATTACK ON TITAN THE FINAL SEASON AND STUDIO MAPPA: FATED TO END TOGETHER|author=Cirugeda, Kevin|date=June 2, 2020|access-date=February 14, 2022|website=Sakugablog}}</ref> Циругеда рекол и дека од 20 анимеа направени од MAPPA од 2015 до 2020 г., тие биле длабоко вклучени во правењето на четири од нив, а анимеата не поминале добро. MAPPA рекла дека не нудат неправедна плата, но аниматорот Ипеи Ичи рекол дека едно [[аниме]] на кое работеле за [[Netflix|Нетфликс]] предложило да се платат само 3.800 [[Јапонски јен|јени]] за секоја сцена, кога аниматорите навистина требале да добијат најмалку 15.000 јени.<ref name="oomine3">{{Cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2022-02-15/attack-on-titan-the-final-season-episode-director-goes-home-for-the-first-time-in-3-days/.182661|title=Attack on Titan The Final Season Episode Director Goes Home for the First Time in 3 Days|author=Loveridge, Lynzee|date=February 15, 2022|website=[[Anime News Network]]|access-date=February 16, 2022}}</ref><ref name="oomine3"/><ref name="oomine3"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{Official website|http://mappa.co.jp/}} (јапонски) * [http://mappa.co.jp/mappa_e/index.html За MAPPA] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190531174029/http://www.mappa.co.jp/mappa_e/index.html |date=2019-05-31 }} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Јапонија]] [[Категорија:Аниме]] s8gi4f1hlb8upefmw5nivbbfnf0pq0p 0 1346349 5590745 5532015 2026-07-12T07:24:25Z نوفاك اتشمان 11549 додадена [[Категорија:Политика на Кралство Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590745 wikitext text/x-wiki '''Договор Цветковиќ-Мачек''' ([[српскохрватски]]: Sporazum Cvetković-Maček/Споразум Цветковић-Мачек)<ref>{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=119–120|chapter=The Serb-Croat Settlement (Sporazum)}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/historyofbalkans0000jela/page/203|title=Twentieth Century|last=Jelavich|first=Barbara|publisher=Cambridge University Press|year=1983|isbn=9780521274593|series=History of the Balkans|volume=2|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/historyofbalkans0000jela/page/203 203]}}</ref><ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130 130]}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945|last=Tomasevich|first=Jozo|publisher=Stanford University Press|year=2001|isbn=0804736154|location=Stanford|pages=43}}</ref> ― [[Политика|политички]] компромис за внатрешните поделби во [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]]. Тоа било решено на 26 август 1939 година од југословенскиот премиер [[Драгиша Цветковиќ]] ([[Етничка група|етнички]] [[Срби]]н) и од [[Хрвати|Хрватот]] политичар Владко Мачек. Договорот ја основал [[Бановина Хрватска|Бановината Хрватска]], со исцртани граници за да вклучуваат што е можно повеќе етнички Хрвати. Ова ефективно создало во рамките на [[Унитарна држава|унитарна]] Југославија автономна хрватска [[Административна единица|држава во држава]], барање на хрватските политичари од основањето на [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] (подоцна Југославија) во 1918 година. Бановината подоцна обезбедила модел за евентуални повоени уставни уредувања во [[Демократска Федеративна Југославија|Федеративна Југославија]] (1943–1945). == Заднина == === Администрација во 1920-тите и хрватското прашање === [[Кралство Југославија|Југославија]] ефективно помина низ две повторувања на внатрешните административни граници. Во [[Видовденски устав|Видовденскиот устав]] од 28 јуни 1921 година, изготвен во големи делови од [[Никола Пашиќ]] и Светозар Прибиќевиќ, биле основани 33 административни области во тогашното наречено [[Кралство Југославија|Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]]. Овие биле створени на многу намерен начин за да биде максимизирана политичката моќ и застапеноста на етничкото [[Срби|српско]] население,<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/34|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/34 34-35]|quote=Their draft proposed the creation of [33] administrative districts, a balkanizing tactic intended to maximize the electoral power of the Serb vote.}}</ref> а измената на Изборниот закон во јуни 1922 година дури и пропишал употреба на бројот на населението пред [[Прва светска војна|Првата светска војна]], дозволувајќи и на Србија да ги игнорира нејзините огромни жртви за време на војната.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/39|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/39 39]}}</ref> Понатаму, начинот на кој уставот бил усвоен од Собранието, исто така, предизвикало незадоволство, бидејќи Хрватската републиканска селанска партија (ХРСП), најголемата регионалистичка партија во Хрватска, одбила да гласа, додека [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] (КПЈ) била исклучена. Ова им олеснило на [[Народна радикална партија|Народната радикална партија]] (НРС) на Пашиќ и Демократската партија (ДС) на Прибиќевиќ, двете политички партии кои биле најпопуларни меѓу етничките Срб[[и]], да ја исполнат својата агенда.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/historyofbalkans0000jela/page/150|title=Twentieth Century|last=Jelavich|first=Barbara|publisher=Cambridge University Press|year=1983|isbn=9780521274593|series=History of the Balkans|volume=2|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/historyofbalkans0000jela/page/150 150]}}</ref> На крајот, Видовденскиот устав ја институционализирал српската хегемонија во новата држава, а неговата ревизија станала клучна цел за високите опозициски гласови како што е водачот на ХРСП, [[Стјепан Радиќ]]. Радиќ бил застрелан од пратеникот од Црна Гора, Пуниша Рачиќ во Собранието во 1928 година, а Радиќ починал два месеци подоцна. Тој станал маченик за против-видовденската кауза, а малку преостанатата хрватска верба во уставот била разбиена. ХРСП повторно почнала да го бојкотира Собранието, а Видовденскиот устав станал неодржлив.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/45|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/45 45]}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=104}}</ref> Почнувајќи од 1922 година, прашањето за вредноста и претпочитаниот метод на смирување кон неволниот хрватски партнер станало месна верзија на „хрватското прашање“ меѓу српската елита. Дури и „ампутација“, односно хрватска независност во корист на целиот систем, била разгледувана во повеќе наврати.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/40|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/40 40]|quote=An addendum to the programme [in 1922] of the Croatian Republican Peasant Party sketched out the map of an independent Croatia, which would cooperate with Serbia on the basis of a confederation. The incident showed that Radić was quite prepared to usurp the authority of the government in the conduct of foreign affairs. In Belgrade, murmurings were heard that the time had come to ‘amputate’ Croatia and let the Serbs get on with their own affairs.}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/46|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/46 46]|quote=On 6 January 1929, after five months of protracted efforts to resolve matters through a cabinet headed by Korosec, again including talk of the ‘amputation’ of Croatia, the King proclaimed a royal dictatorship, pending the promulgation of a new constitution.}}</ref> Вообичаено, српската визија за ампутација вклучувала припојување на региони кои биле етнички мешани меѓу [[Хрватите]] и Србите од страна на Србија, наместо Хрватска. Ова ефективно би создало „[[Големосрпство|Голема Србија]]“, наместо сојуз на јужните Словени.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/nationalquestion00bana_0|title=The National Question in Yugoslavia|last=Banac|first=Ivo|publisher=Cornell University Press|year=1984|isbn=0801494931|location=Ithaca|pages=[https://archive.org/details/nationalquestion00bana_0/page/236 236]|quote=In fact, Radić became a resolved federalist only after the results of the Constituent Assembly forced him to abandon any further illusions about the willingness of foreign powers to effect Croatia's independence, and after the NRS and Aleksandar launched several trial balloons about a possible "amputation" of troublesome northwest Croatia, which would have mutilated Croat national territory.|url-access=limited}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/nationalquestion00bana_0|title=The National Question in Yugoslavia|last=Banac|first=Ivo|publisher=Cornell University Press|year=1984|isbn=0801494931|location=Ithaca|pages=[https://archive.org/details/nationalquestion00bana_0/page/236 236]|quote=Footnote 10: Certain NRS circles and their allies in the camarilla repeatedly threatened to create a Great Serbia by "amputating" northwestern Croatia and Slovenia and letting these areas fend for themselves. A concrete amputation proposal was voiced in a 1923 pamphlet, following the centralist reversals in parliamentary elections. The author of this anonymous work proposed to incorporate most of Slavonia, parts of Croatia proper, and all of Bosnia-Hercegovlna and Dalmatia into such a Serbian slate.|url-access=limited}}</ref> Од хрватска гледна точка, хрватското прашање било помалку насочено на смирувањето на Југославија како поголема целина, туку на одвојувањето на Хрватска од какво било влијание од Белград. Стјепан Радиќ станало прво лице на хрватското отцепничко движење. Тој осцилирал помеѓу пожелност кон целосна независност или конфедеративен модел на владеење со три уставно признати народи ([[Словенци]], Хрвати, Срби) кои требале да створат независни и суверени национални држави пред доброволно да се приклучат на лабав сојуз. Други противречности во неговите политички убедувања ги вклучуваат оние за улогата на организираната религија, урбанизацијата и комунизмот.<ref>{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=78}}</ref> Неговиот поглед на границите на Хрватска, без разлика дали е тоа во Југославија или без, била проширена многу подалеку од современата хрватска национална држава и го вклучил и најголемиот дел од современата [[Босна и Херцеговина]]. Според мислењето на Радиќ, месните [[Бошњаци]] не биле посебна етничка група и всушност биле продолжение на хрватскиот народ, која биле „балканизирани“. Радиќ го употребил поимот „[[Балкан]]“ на погрден начин, бидејќи верувал дека Хрватска не е дел од Балканот.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/40|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/40 40]}}</ref> Овој хрватски став за статусот на Босна, кој се навраќа на мислители како [[Људевит Гај]],<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/5|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/5 5]}}</ref> бил сопоставен со [[Српски национализам|српските националистички]] верувања кои се навраќаат на [[Вук Караџиќ]], кој ги вклучувал Бошњаците како природен дел од српскиот народ.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/3|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/3 3]}}</ref> Како таков, секаков вид територијално решавање меѓу Србите и Хрватите веројатно би се случило без претставување на Бошњаците и би било на нивна штета. === Кралска диктатура во 1930-тите === [[Податотека:Banovine_Jugoslavia.png|мини|250x250пкс| Деветте првични бановини на Југославија, основани во 1929 година и секоја именувана по водена површина и намерно нацртана за да бидат избегнати историски, етнички или регионални однапред воспоставени граници, додека ефикасно ја одржуваат српската етничка доминација.]] По прогласувањето на [[Шестојануарска диктатура|Шестојануарскаа диктатура]] од [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I]], [[Видовденски устав|Видовденскиот устав]] бил укинат. Половина година подоцна, тој бил заменет со Уставот од 1931 година (исто така познат како Септемвриски устав), и земјата службено била именувана Кралство Југославија. Во Септемврискиот Устав, 33-те административни области од Видовденскиот устав биле заменети со девет [[Бановина|бановини]]''.'' Секој од нив го добил името по една [[река]], а во случајот на [[Приморска Бановина|Приморската Бановина]], по крајбрежјето. Тие биле надворешно дизајнирани да избегнуваат конотации на историска, етничка, регионална или верска верност, но всушност биле продолжение на српската доминација во Југославија: Србите биле мнозинство во шест од девет бановини, [[Словенци]]те мнозинство во [[Дравска Бановина|Дравската]], Хрватите во Савската и Приморската Бановина. За споредба, [[Косовски Албанци|косовските Албанци]] и [[Македонци]]те биле малцинства под српското мнозинство во [[Зетска Бановина|Зетската]] и [[Вардарска Бановина|Вардарската Бановина]], а [[Бошњаци]]те (што во тоа време честопати биле нарекувани едноставно како Муслимани) биле поделени меѓу четири бановини ([[Врбаска Бановина|Врбаската]], [[Зетска Бановина|Зетската]], [[Дринска Бановина|Дринската]] и Приморската Бановина), со што мнозинство немале во ниту една од нив. Во деценијата по воспоставувањето на Кралската диктатура, половина дузина премиери ([[Петар Живковиќ|Живковиќ]] 1929-1932 година, Маринковиќ 1932 година, Сршкиќ 1932–1934 година, Узуновиќ 1934 година, Јевтиќ 1934–1935, [[Милан Стојадиновиќ|Стојадиновиќ]] 1935–1939) доаѓале и заминувале, прво под наредба на кралот Александар I, а потоа, по атентатот на кралот во 1934 година, по желба на принцот [[Павле Караѓорѓевиќ|Павле]], кој служел како регент на малолетниот крал [[Петар II Караѓорѓевиќ|Петар II]]. Од овие премиери, [[Милан Стојадиновиќ]] имал најдолг мандат помеѓу 1935 и 1939 година, пред се поради светското економско закрепнување од [[Големата депресија]]. Сепак, тој бил идеолошки силен централист и се спротивставил на големите отстапки за малцинските движења, особено кога станува збор за хрватското прашање.<ref>{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|quote=In February 1939, domestic and foreign policy motives prompted Prince Regent Paul to dismiss the powerful prime minister Milan Stojadinović, a man who advocated a strong centralized state and thus stood in the way of solving the Croatian question.}}</ref> Тој, исто така, го привлекол личниот гнев на принцот Павле, западно настроен англофил,<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/59|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/59 59]}}</ref> со применување на прикази и реторика од италијанскиот фашизам.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/65|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/65 65]}}</ref> Владата на Стојадиновиќ паднала на почетокот на февруари 1939 година, кога тој ја загубил вербата во својот кабинет.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/66|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/66 66]|quote=Stojadinović formed a second administration, but at the beginning of February 1939 his Slovene and Muslim ministerial colleagues, together with Dragisa Cvetkoviç, a Serb, resigned, stating as their reason the government’s intransigence over the Croat problem. Stojadinović's position was now untenable[.]}}</ref> Регентот го заменил со [[Драгиша Цветковиќ]] на 5 февруари. Цветковиќ ќе остане премиер до југословенскиот државен удар во март 1941 година, непосредно пред германската [[Априлска војна|инвазија на Југославија]]. Цветковиќ не бил особено популарен во родната Србија, ниту кај поддржувачите на власта ниту кај опозицијата. Како таков, тој се обиде да склучи договор со Владко Мачек, кој стана водач на хрватското регионалистичко движење по смртта на [[Стјепан Радиќ|Радиќ]].<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/129|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/129 129]}}</ref> === Улогата на Хрватите во владата, 1918–1939 година === [[Стјепан Радиќ]] првично го бојкотирал [[Кралство Југославија|југословенското]] Собрание со својата Хрватска селанска партија во раните 1920-ти и бил отворено непријателски настроен кон југословенската монархија како државен апарат и самото членство на Хрватска во југословенската држава. Тој се вклучил во отворено непријателска реторика кон српската елита и морал да замине во странство во јули 1923 година по налогот за апсење поради говор со навреда кон кралицата [[Марија Караѓорѓевиќ|Марија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/41|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/41 41]|quote=By July [1923], Radić was abroad, fleeing from an arrest warrant issued for publicly insulting the Queen in an inflammatory Bastille Day speech.}}</ref> Радиќ дури ја вклучил својата партија во Крестинтерната во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] во 1924 година,<ref>Graeme Gill, "Peasant International," in George Jackson and Robert Devlin (eds.), ''Dictionary of the Russian Revolution.'' Westport, CT: Greenwood Press, 1989; pp. 435-436.</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/42|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/42 42]|quote=Radić's maverick antics again proved a fatal handicap in the attempt to build a united opposition. During the summer, his wanderings around the European capitals brought him to Moscow, where (with the prior agreement of the HRSS leadership) he took his party into the Communist Peasant International on 1 July [1924].}}</ref> иако кралот Александар отворено ги поддржувал руските бели против [[болшевици]]те во [[Руска граѓанска војна|Руската граѓанска војна]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/39|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/39 39]|quote=Vesting authority in a Serbian dynasty was asking for trouble when combined with the Serb domination of the Peoples’ Assembly, leading to repeated charges of collusion between the government and King Aleksandar. The King’s wide discretionary powers in the conduct of foreign affairs were a particular source of tension. The Court played host to thousands of White Russian soldiers commanded by General Wrangel, who used Belgrade as a base to plan his strategy against the Bolshevik government in Moscow, provoking an outcry by opposition deputies in the Peoples’ Assembly, in March 1922, against ‘hidden government’.}}</ref> Отвореното кокетирање на Радиќ со [[комунизмот]], кое било длабоко презрено во српскиот политички естаблишмент, дури делумно довело до пад на власта на Давидовиќ,<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/42|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/42 42]|quote=Within three months, Davidović was out of office. Radić's maverick antics again proved a fatal handicap in the attempt to build a united opposition. [...] The Radicals jumped at the opportunity to accuse Radić of treasonable commerce with godless Bolshevism. Using their influence at Court, Pasić and Pribicević campaigned to bring down the government ‘in the name of those sacrificed in the war’. As Radić continued to attack the ‘militarists and shysters’ in Belgrade, the war minister, General Hadžić, declared he could not serve in a government associated with the HRSS, and contrived to bring it down. Davidović privately made it clear that the King had forced his resignation, and he complained about the subversion of civilian government by the generals, who consistently exaggerated the degree of unrest in the country in their reports to Aleksandar.}}</ref> првата која не била предводена од Радикалната партија. Меѓутоа, во средината на 1920-тите, тој ја свртел својата идеологија во затвор, ги прифатил и монархијата и Уставот и почнал да работи со неговата преименувана Хрватска селанска партија (ХСС, зборот „републиканска“ бил исфрлен од името), од рамките на државниот систем.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/44|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/44 44]|quote=From prison, he issued a statement to the Peoples’ Assembly on 27 March in which he renounced his republican and federalist ambitions, and offered to work within the Vidovdan Constitution, though his communication to the King (coolly received) spoke of its eventual revision. In language as obsequious as it had been vitriolic in opposition, Radić accepted the authority of the Crown.}}</ref> Краток сојуз помеѓу ХСП на Радиќ и Радикалната партија на [[Никола Пашиќ|Пашиќ]], створен на 18 јули 1925 година, не довел никаде поради меѓусебниот и јавен презир, а ХСП ја прекинала соработката со радикалите на почетокот на април 1926 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/44|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/44 44]|quote=Pasić immediately [...] formed a government (18 July 1925) [...], with [five] portfolios going to members of the Croatian Peasant Party (HSS), as it was now promptly renamed. However, nothing of substance changed in the conduct of politics. Radić [continued to berate] his Radical colleagues in public for corruption. The Radicals for their part were openly contemptuous of Radić's capitulation, which they ascribed to fear and cupidity in equal parts. In early April 1926, Radić left the government, and the HSS reverted to its traditional opposition role. Four days later, Pasić also resigned, and his alliance with Radić proved to be his last taste of office.}}</ref> По смртта на Радиќ во 1928 година, партијата дошла под водство на Владко Мачек на 13 август 1928 година, кој дополнително ја свртел во корист на буржоаските политички кругови и интелектуализмот, далеку од селскиот и селанскиот аграризам првично замислен од Радиќ. Нему му била понудена можноста да ја води југословенската влада како премиер во јули 1932 година, откако кралот накратко ги разрешил [[Петар Живковиќ]] и Воислав Маринковиќ, но Мачек одбил.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/55|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/55 55]}}</ref> За време на кралската диктатура, тој создал моќни политички сојузи во опозицијата. Прво, ХСП се здружила со Демократската партија за да создадат Демократски селански сојуз, потоа се здружил со други сили како Словенечката народна партија и Југословенската муслиманска организација за да стане целосна „Обединета опозиција“. Овие сојузи успеале да постигнат добри изборни резултати и покрај отворено пристрасниот политички систем што го воспоставило Септемврискиот устав од 1931 година. Списокот на здружената опозиција успеал да обезбеди 45% од гласовите во декември 1938 година, што дополнително го поткопувала авторитетот на премиерот [[Милан Стојадиновиќ|Стојадиновиќ]].<ref>{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=119|quote=In the December 1938 elections, the "United Opposition" under the leadership of the Croatian Peasants’ Party had won an impressive 45 percent of the vote, while the governing party only garnered 54 percent. So it had become quite apparent that Stojadinović's politics were not sufficiently supported by the electorate.}}</ref> Стојадиновиќ потоа бил заменет со [[Драгиша Цветковиќ|Цветковиќ]] во февруари 1939 година.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/66|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/66 66]|quote=Stojadinović formed a second administration, but at the beginning of February 1939 his Slovene and Muslim ministerial colleagues, together with Dragisa Cvetkoviç, a Serb, resigned, stating as their reason the government’s intransigence over the Croat problem. Stojadinović's position was now untenable[.]}}</ref> == Договор == === Преговори === [[Драгиша Цветковиќ|Цветковиќ]] бил назначен за премиер поради неопходноста што регентот [[Павле Караѓорѓевиќ|Павле]] ја видел веднаш да се смири со хрватските регионалисти. Преку посредници во ХСП, Цветковиќ се сретнал со Мачек во [[Загреб]] на прелиминарни разговори.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68 68-69]}}</ref> Цветковиќ и Мачек би можеле да заработат еден од друг: Цветковиќ би можел да добие легитимитет со многу потребен легитимитет кај хрватскиот народ, а со тоа и кај обединетата опозиција,<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/129|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/129 129]}}</ref> додека Мачек би можел да ја исполни својата регионалистичка агенда за зголемување на хрватската автономија. Преговорите траеле од април до август 1939 година и го создале Договорот ([[српскохрватски]]: Sporazum).<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130 130]}}</ref> Договорот бил завршен на 20 август 1939 година, а ратификуван на 26 август.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68 68]}}</ref> === Услови === [[Податотека:Creation_of_Banovina.png|мини|250x250пкс| Савската и [[Приморска Бановина|Приморската Бановина]] биле споени во [[Бановина Хрватска]].]] [[Податотека:Banovina_of_Croatia_religious_map.png|мини|269x269пкс| Верска карта на Бановина Хрватска по општини, според пописот од 1931 година.]] Условите на договорот биле како што следува: Политика (27 август 1939) <cite class="citation cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" id="CITEREFПолитика_(&quot;Politics&quot;)1939"><span class="cs1-ws-icon" title="s:sr:Споразум Цветковић—Мачек (1939)">[[wikisource:sr:Споразум Цветковић—Мачек (1939)|''с.р:Споразум Цветковић—Мачек (1939)''&nbsp;]]</span>(на српски).</cite> <cite class="citation cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" id="CITEREFПолитика_(&quot;Politics&quot;)1939">стр.&nbsp;3 &#x2013; преку [[Викиизвор]] .</cite> * Член I ** Ќе биде создадена нова влада за [[Бановина Хрватска]]. * Член II ** Савската и Приморската Бановина ќе станат Бановина Хрватска. ** Дополнително, на тие две бановини ќе бидат додадени и мнозинските хрватски делови од регионите на Дубровник, Шид, Илок, Брчко, Градачац, Травник и Фојница. ** Делови од гореспоменатите региони без хрватско мнозинство ќе бидат одвоени и нема да бидат припоени кон Бановина Хрватска. * Член III ** Србите, Хрватите и Словенците треба да бидат еднакви пред законот во новата Бановина, како и во земјата воопшто. На трите етнички групи им се гарантира еднаков пристап до положбите во јавната служба во земјата. ** Верската еднаквост е загарантирана. Уставот на новата Бановина ќе гарантира еднакви основни граѓански и политички права. * Член IV ** Внатрешните задачи на [[земјоделство]]то, [[трговија]]та и [[индустрија]]та, [[шумите]] и [[Рударство|рудниците]], градежништвото, социјалната политика, јавното [[образование]], [[правда]]та и внатрешната администрација ќе бидат префрлени во јурисдикција на Бановина Хрватска. Бановината ќе соработува со военото раководство кога станува збор за концесии за рударство кои се од интерес за националната одбрана. ** Сите други работи, како и „прашањата од особено значење за државата“, како што се националната безбедност, сузбивањето на деструктивната пропаганда, полициското разузнавање, заштитата на јавниот ред и други, ќе останат на сојузната влада. ** На Хрватска ќе и биде обезбедена „неопходна финансиска автономија“, но на военото раководство ќе му се обезбеди неопходното влијание во производството и логистиката во Хрватска за да се обезбеди националната одбрана. * Член V ** Заедничка законодавна власт на кралот и Собранието во јурисдикција на Бановината. ** Создавање посебно Собрание за Бановината, слободно избран со универзално, рамноправно, непосредно и тајно гласање. Ќе се гарантира застапеноста на малцинствата. ** Кралот ќе ги извршува своите административни овластувања во рамките на Бановината преку бан. ** Забраната, именувана и разрешена од кралот, е одговорна пред кралот и Собранието. ** Писмените акти на кралската власт мора да бидат проследено потпишани од страна на банот за да бидат применувани во рамките на Бановината Хрватска. ** Создавање Уставен суд за решавање на споровите меѓу сојузната влада и Бановината. * Член VI ** Територијалниот обем и јурисдикционите права на Бановина ќе бидат загарантирани со посебна уставна одредба. Оваа одредба не може да се промени без согласност на Бановина. * Член VII ** Сојузната влада се согласува да донесе какви било нови закони кои би можеле да бидат неопходни за спроведување на договорот. Понатаму, иако не било официјализирао во договорот, Мачек влегол во кабинетот како вицепремиер. На колегите на Мачек им биле доделени уште четири функции во кабинетот, создавајќи ја Владата на национален договор.<ref name=":4">{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=120}}</ref><ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/69|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/69 69]}}</ref> Првиот и единствен бан бил Иван Шубашиќ, ветеран од [[Првата светска војна]], кој бил избран од регентот „[[Хрват]] на [[Срби]]те“ со надеж дека ќе го смири српското јавно мислење за договорот со Хрватите, иако гестот имал мал ефект врз негативната српска реакција на договорот.<ref name=":5" /> === Исход === За делот на ХСП од Селанско-демократската коалиција, договорот значел дека, исто како што направила ХРСП со [[Видовденски устав|Видовденскиот устав]], партијата сега ефективно функционирала во рамки на Септемврискиот устав и почнала да соработува со уставниот систем што претходно го отфрлила.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130 130]|quote=The HSS had in this way abandoned the program of the democratic opposition, whose main goal was fundamental change of the 1931 constitution.}}</ref> Меѓутоа, Мачек се приближил колку што можела да ја заврши хрватската автономија без целосна независност: Хрватска сега имала бан меѓу себе и кралот, и имала свое Собрание ([[хрватски]]: Sabor) во [[Загреб]], кое требало да се грижи за нејзините работи. Понатаму, тој постигнал пет владини функции за себе и за своите колеги.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68 68-69]}}</ref> Сепак, одредбите од договорот биле привремени. Меѓутоа, планираните ревизии никогаш не се случиле, бидејќи [[Втората светска војна]] донело крај на [[Кралството Југославија]].<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130 130]}}</ref> Новата Бановина Хрватска сочинувала околу една третина од територијата на целата земја. [[Хрватите]] сега биле единствената етничка група во Југославија со свој посветен политички ентитет во рамките на Кралството Југославија,<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130 130]}}</ref> но населението исто така содржело 20% [[Срби]] и 4% [[Бошњаци]].<ref name=":4">{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=120}}</ref> Поголемиот дел од одредбите на договорот останале неисполнети, бидејќи избувнувањето на Втората светска војна во истата недела од ратификацијата на договорот и евентуалното вклучување на Југославија по [[Трет Рајх|германската]] инвазија во [[Априлска војна|април 1941 година]] го спречило неговата политичко остварување.<ref name=":4">{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=120}}</ref> === Реакција === ==== Хрватска ==== [[Податотека:Maček_Jutarnji_list_1939.jpg|мини|Хрватскиот весник ''Jutarni List'' го славел договорот на 30 август 1939 година.]] Хрватската реакција во рамките на [[Кралство Југославија|Југославија]] била, барем на почетокот, претежно позитивна, бидејќи [[Хрватите]], конечно, имале своја автономна влада и етнички дефиниран територијален ентитет што требал да биде наречен свој. Сепак, и [[Фашизам|фашистичките]] [[усташи]] и [[Сојуз на комунистите на Хрватска|хрватските комунисти]] не биле задоволни што спогодбата останала без целосна [[независност]].<ref name=":4">{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=120}}</ref> На позитивното мислење дополнително му помогнала и тоа што договорот добил легитимитет од неговите спонзори, особено Мачек, кој бил популарен како бранител на хрватските национални интереси.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/131|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/131 131]}}</ref> Позитивното мислење за договорот меѓу Хрватите, сепак станувало сè полошо бидејќи спроведувањето на договорот заглавило и се појавиле економски тешкотии во врска со почетокот на [[Втората светска војна]].<ref name=":4" /> ==== Србија ==== Српската реакција била огорчена: 800.000 етнички [[Срби]], околу 20% од населението на [[Бановина Хрватска|Бановината]], сега биле предмет на хрватското Собрание, а пристапувањето на [[Хрвати|Хрватот]] Мачек во функцијата вицепремиер, било сфатено како уште повеќе како навреда.<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/69|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/69 69]}}</ref> Понатаму, фактот на самото постоење на хрватска бановина довело до политички повици за истото уредување за Србија. [[Слободан Јовановиќ]] од Српскиот културен клуб дал предлог кој би ги вклучил остатокот на [[Босна (регион)|Босна]] и [[Херцеговина]], остатокот на Црна Гора и [[вардарскиот дел на Македонија]] во ''бановина на српските земји''. Овој предлог достигнал фаза на планирање во средината на 1940 година, но никогаш не бил остварен поради зголемениот притисок врз земјата од [[Втората светска војна]].<ref name=":3">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68 68-69]}}</ref><ref name=":4">{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=120}}</ref> И [[Православие|православното]] [[свештенство]] и офицерската класа на југословенските вооружени сили биле отворени во своето противење на договорот.<ref name=":6">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/132|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/132 132]}}</ref> Дури и во либералните српски кругови, каде што Уставот од 1931 година не бил популарен, договорот бил отфрлен. Но, меѓу српските либерали, главниот гнев не бил кај српската влада која ги предала Србите, туку кај хрватската страна на договорот, како што Хрватите преку соработката со авторитарната влада го легитимирале и авторитарниот систем воопшто и конкретно Уставот од 1931 година.<ref name=":6" /> И либералите и конзервативците во Србија, сепак, положиле барем дел од вината во нозете на премиерот [[Драгиша Цветковиќ|Цветковиќ]], кој наскоро бил уште помалку популарен во Србија од неговиот авторитарен претходник [[Милан Стојадиновиќ|Стојадиновиќ]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/70|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/70 70]}}</ref> Општо земено, договорот повторно ги оптоварил српско-хрватските односи, кои се претежно се подобриле за време на обединетото противење на хрватските и српските либерали против авторитетот на централната влада.<ref name=":6" /> Главниот ефект на создавањето на [[Бановина Хрватска]] врз политичките ставови на повеќето српски творци на политики бил крајот на [[идеологија]]та на централизмот (исто така наречена унитаризам). До крајот на 1930-тите, повеќето српски политичари се залагале за сојузен систем и сакале да ги имитираат правата на хрватската автономија за Србите.<ref name=":4" /> ==== Остатокот од Југославија ==== [[Бошњаци]]те муслимани биле особено огорчени, бидејќи претходно веќе мораа да се справуваат со поделбата меѓу четири различни [[Бановина|бановини]], во кои сите биле малцинства. Сега, две од овие бановини биле споени во национална единица, што на Бошњаците им било одбиено,<ref>{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=120|quote=The Muslims were particularly bitter over the fact that Croats and Serbs had — seemingly bilaterally — divided up their country among themselves, and in doing so they had not only trampled the historical borders of Bosnia-Herzegovina but had also treated with contempt the regional identity of the populace.}}</ref> заедно со самото признавање како национална подкултура во Југославија, кое од нејзиното основање било првенствено дизајнирано околу [[Срби]]те, [[Хрватите]] и [[Словенци]]те. Не само што делови од бошњачкото население (4% од вкупното население на [[Бановина Хрватска]]) сега живее под хрватска власт, туку и нацртите за српска бановина од страна на [[Слободан Јовановиќ|Јовановиќ]] и Српскиот културен клуб се заканил да ја поткопа културната и политичката автономија и на преостанатите Бошњаци.<ref name=":4">{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=120}}</ref> Само еден член на новиот кабинет Цветковиќ-Мачек бил член на Југословенската муслиманска организација, што дополнително го зголемил впечатокот дека Хрватите склучиле договор со Србите за поделба на Босна и Херцеговина на штета на Бошњаците.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68 68-69]}}</ref> За Словенците, работата била помалку за можно неизбежно национално уништување како во случајот со Босна и Херцеговина, туку повеќе за еднаквост меѓу трите народи.<ref name=":4">{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=120}}</ref> Словенците вообичаено стоеле рамо до рамо со Хрватите во заеднички скептицизам кон централната српска власт, но сега Хрватите очигледно склучиле договор со Србите што им доделил посебен третман, вклучително и посебно национално собрание што Словенија го немала. Иако [[Дравска Бановина|Дравската Бановина]] била нешто блиску до исклучиво словенечка [[административна единица]], таа немала ниту една посебна автономија како што имала Бановината Хрватска. Додека имало повици за Бановина Словенија, заканата од соседните [[Кралство Италија|Италија]] и [[Трет Рајх|Германија]] и [[Втората светска војна]] што брзо се проширувала, наскоро надворешните закани добиле предност.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68 68-69]}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:CS1 Serbian-language sources (sr)]] [[Категорија:Политиката во 1939 година]] [[Категорија:Настани во август 1939 година]] [[Категорија:Хрватска во 1939 година]] [[Категорија:Југославија во 1939 година]] [[Категорија:Босна и Херцеговина во 1939 година]] [[Категорија:Политика на Кралство Југославија]] 2jwtjj1a9ur52o9otetazhnz9e93sxp 5590765 5590745 2026-07-12T07:54:40Z نوفاك اتشمان 11549 додадена [[Категорија:Поделби на земји]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590765 wikitext text/x-wiki '''Договор Цветковиќ-Мачек''' ([[српскохрватски]]: Sporazum Cvetković-Maček/Споразум Цветковић-Мачек)<ref>{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=119–120|chapter=The Serb-Croat Settlement (Sporazum)}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/historyofbalkans0000jela/page/203|title=Twentieth Century|last=Jelavich|first=Barbara|publisher=Cambridge University Press|year=1983|isbn=9780521274593|series=History of the Balkans|volume=2|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/historyofbalkans0000jela/page/203 203]}}</ref><ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130 130]}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945|last=Tomasevich|first=Jozo|publisher=Stanford University Press|year=2001|isbn=0804736154|location=Stanford|pages=43}}</ref> ― [[Политика|политички]] компромис за внатрешните поделби во [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]]. Тоа било решено на 26 август 1939 година од југословенскиот премиер [[Драгиша Цветковиќ]] ([[Етничка група|етнички]] [[Срби]]н) и од [[Хрвати|Хрватот]] политичар Владко Мачек. Договорот ја основал [[Бановина Хрватска|Бановината Хрватска]], со исцртани граници за да вклучуваат што е можно повеќе етнички Хрвати. Ова ефективно создало во рамките на [[Унитарна држава|унитарна]] Југославија автономна хрватска [[Административна единица|држава во држава]], барање на хрватските политичари од основањето на [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] (подоцна Југославија) во 1918 година. Бановината подоцна обезбедила модел за евентуални повоени уставни уредувања во [[Демократска Федеративна Југославија|Федеративна Југославија]] (1943–1945). == Заднина == === Администрација во 1920-тите и хрватското прашање === [[Кралство Југославија|Југославија]] ефективно помина низ две повторувања на внатрешните административни граници. Во [[Видовденски устав|Видовденскиот устав]] од 28 јуни 1921 година, изготвен во големи делови од [[Никола Пашиќ]] и Светозар Прибиќевиќ, биле основани 33 административни области во тогашното наречено [[Кралство Југославија|Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]]. Овие биле створени на многу намерен начин за да биде максимизирана политичката моќ и застапеноста на етничкото [[Срби|српско]] население,<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/34|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/34 34-35]|quote=Their draft proposed the creation of [33] administrative districts, a balkanizing tactic intended to maximize the electoral power of the Serb vote.}}</ref> а измената на Изборниот закон во јуни 1922 година дури и пропишал употреба на бројот на населението пред [[Прва светска војна|Првата светска војна]], дозволувајќи и на Србија да ги игнорира нејзините огромни жртви за време на војната.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/39|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/39 39]}}</ref> Понатаму, начинот на кој уставот бил усвоен од Собранието, исто така, предизвикало незадоволство, бидејќи Хрватската републиканска селанска партија (ХРСП), најголемата регионалистичка партија во Хрватска, одбила да гласа, додека [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] (КПЈ) била исклучена. Ова им олеснило на [[Народна радикална партија|Народната радикална партија]] (НРС) на Пашиќ и Демократската партија (ДС) на Прибиќевиќ, двете политички партии кои биле најпопуларни меѓу етничките Срб[[и]], да ја исполнат својата агенда.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/historyofbalkans0000jela/page/150|title=Twentieth Century|last=Jelavich|first=Barbara|publisher=Cambridge University Press|year=1983|isbn=9780521274593|series=History of the Balkans|volume=2|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/historyofbalkans0000jela/page/150 150]}}</ref> На крајот, Видовденскиот устав ја институционализирал српската хегемонија во новата држава, а неговата ревизија станала клучна цел за високите опозициски гласови како што е водачот на ХРСП, [[Стјепан Радиќ]]. Радиќ бил застрелан од пратеникот од Црна Гора, Пуниша Рачиќ во Собранието во 1928 година, а Радиќ починал два месеци подоцна. Тој станал маченик за против-видовденската кауза, а малку преостанатата хрватска верба во уставот била разбиена. ХРСП повторно почнала да го бојкотира Собранието, а Видовденскиот устав станал неодржлив.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/45|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/45 45]}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=104}}</ref> Почнувајќи од 1922 година, прашањето за вредноста и претпочитаниот метод на смирување кон неволниот хрватски партнер станало месна верзија на „хрватското прашање“ меѓу српската елита. Дури и „ампутација“, односно хрватска независност во корист на целиот систем, била разгледувана во повеќе наврати.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/40|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/40 40]|quote=An addendum to the programme [in 1922] of the Croatian Republican Peasant Party sketched out the map of an independent Croatia, which would cooperate with Serbia on the basis of a confederation. The incident showed that Radić was quite prepared to usurp the authority of the government in the conduct of foreign affairs. In Belgrade, murmurings were heard that the time had come to ‘amputate’ Croatia and let the Serbs get on with their own affairs.}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/46|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/46 46]|quote=On 6 January 1929, after five months of protracted efforts to resolve matters through a cabinet headed by Korosec, again including talk of the ‘amputation’ of Croatia, the King proclaimed a royal dictatorship, pending the promulgation of a new constitution.}}</ref> Вообичаено, српската визија за ампутација вклучувала припојување на региони кои биле етнички мешани меѓу [[Хрватите]] и Србите од страна на Србија, наместо Хрватска. Ова ефективно би создало „[[Големосрпство|Голема Србија]]“, наместо сојуз на јужните Словени.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/nationalquestion00bana_0|title=The National Question in Yugoslavia|last=Banac|first=Ivo|publisher=Cornell University Press|year=1984|isbn=0801494931|location=Ithaca|pages=[https://archive.org/details/nationalquestion00bana_0/page/236 236]|quote=In fact, Radić became a resolved federalist only after the results of the Constituent Assembly forced him to abandon any further illusions about the willingness of foreign powers to effect Croatia's independence, and after the NRS and Aleksandar launched several trial balloons about a possible "amputation" of troublesome northwest Croatia, which would have mutilated Croat national territory.|url-access=limited}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/nationalquestion00bana_0|title=The National Question in Yugoslavia|last=Banac|first=Ivo|publisher=Cornell University Press|year=1984|isbn=0801494931|location=Ithaca|pages=[https://archive.org/details/nationalquestion00bana_0/page/236 236]|quote=Footnote 10: Certain NRS circles and their allies in the camarilla repeatedly threatened to create a Great Serbia by "amputating" northwestern Croatia and Slovenia and letting these areas fend for themselves. A concrete amputation proposal was voiced in a 1923 pamphlet, following the centralist reversals in parliamentary elections. The author of this anonymous work proposed to incorporate most of Slavonia, parts of Croatia proper, and all of Bosnia-Hercegovlna and Dalmatia into such a Serbian slate.|url-access=limited}}</ref> Од хрватска гледна точка, хрватското прашање било помалку насочено на смирувањето на Југославија како поголема целина, туку на одвојувањето на Хрватска од какво било влијание од Белград. Стјепан Радиќ станало прво лице на хрватското отцепничко движење. Тој осцилирал помеѓу пожелност кон целосна независност или конфедеративен модел на владеење со три уставно признати народи ([[Словенци]], Хрвати, Срби) кои требале да створат независни и суверени национални држави пред доброволно да се приклучат на лабав сојуз. Други противречности во неговите политички убедувања ги вклучуваат оние за улогата на организираната религија, урбанизацијата и комунизмот.<ref>{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=78}}</ref> Неговиот поглед на границите на Хрватска, без разлика дали е тоа во Југославија или без, била проширена многу подалеку од современата хрватска национална држава и го вклучил и најголемиот дел од современата [[Босна и Херцеговина]]. Според мислењето на Радиќ, месните [[Бошњаци]] не биле посебна етничка група и всушност биле продолжение на хрватскиот народ, која биле „балканизирани“. Радиќ го употребил поимот „[[Балкан]]“ на погрден начин, бидејќи верувал дека Хрватска не е дел од Балканот.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/40|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/40 40]}}</ref> Овој хрватски став за статусот на Босна, кој се навраќа на мислители како [[Људевит Гај]],<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/5|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/5 5]}}</ref> бил сопоставен со [[Српски национализам|српските националистички]] верувања кои се навраќаат на [[Вук Караџиќ]], кој ги вклучувал Бошњаците како природен дел од српскиот народ.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/3|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/3 3]}}</ref> Како таков, секаков вид територијално решавање меѓу Србите и Хрватите веројатно би се случило без претставување на Бошњаците и би било на нивна штета. === Кралска диктатура во 1930-тите === [[Податотека:Banovine_Jugoslavia.png|мини|250x250пкс| Деветте првични бановини на Југославија, основани во 1929 година и секоја именувана по водена површина и намерно нацртана за да бидат избегнати историски, етнички или регионални однапред воспоставени граници, додека ефикасно ја одржуваат српската етничка доминација.]] По прогласувањето на [[Шестојануарска диктатура|Шестојануарскаа диктатура]] од [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I]], [[Видовденски устав|Видовденскиот устав]] бил укинат. Половина година подоцна, тој бил заменет со Уставот од 1931 година (исто така познат како Септемвриски устав), и земјата службено била именувана Кралство Југославија. Во Септемврискиот Устав, 33-те административни области од Видовденскиот устав биле заменети со девет [[Бановина|бановини]]''.'' Секој од нив го добил името по една [[река]], а во случајот на [[Приморска Бановина|Приморската Бановина]], по крајбрежјето. Тие биле надворешно дизајнирани да избегнуваат конотации на историска, етничка, регионална или верска верност, но всушност биле продолжение на српската доминација во Југославија: Србите биле мнозинство во шест од девет бановини, [[Словенци]]те мнозинство во [[Дравска Бановина|Дравската]], Хрватите во Савската и Приморската Бановина. За споредба, [[Косовски Албанци|косовските Албанци]] и [[Македонци]]те биле малцинства под српското мнозинство во [[Зетска Бановина|Зетската]] и [[Вардарска Бановина|Вардарската Бановина]], а [[Бошњаци]]те (што во тоа време честопати биле нарекувани едноставно како Муслимани) биле поделени меѓу четири бановини ([[Врбаска Бановина|Врбаската]], [[Зетска Бановина|Зетската]], [[Дринска Бановина|Дринската]] и Приморската Бановина), со што мнозинство немале во ниту една од нив. Во деценијата по воспоставувањето на Кралската диктатура, половина дузина премиери ([[Петар Живковиќ|Живковиќ]] 1929-1932 година, Маринковиќ 1932 година, Сршкиќ 1932–1934 година, Узуновиќ 1934 година, Јевтиќ 1934–1935, [[Милан Стојадиновиќ|Стојадиновиќ]] 1935–1939) доаѓале и заминувале, прво под наредба на кралот Александар I, а потоа, по атентатот на кралот во 1934 година, по желба на принцот [[Павле Караѓорѓевиќ|Павле]], кој служел како регент на малолетниот крал [[Петар II Караѓорѓевиќ|Петар II]]. Од овие премиери, [[Милан Стојадиновиќ]] имал најдолг мандат помеѓу 1935 и 1939 година, пред се поради светското економско закрепнување од [[Големата депресија]]. Сепак, тој бил идеолошки силен централист и се спротивставил на големите отстапки за малцинските движења, особено кога станува збор за хрватското прашање.<ref>{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|quote=In February 1939, domestic and foreign policy motives prompted Prince Regent Paul to dismiss the powerful prime minister Milan Stojadinović, a man who advocated a strong centralized state and thus stood in the way of solving the Croatian question.}}</ref> Тој, исто така, го привлекол личниот гнев на принцот Павле, западно настроен англофил,<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/59|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/59 59]}}</ref> со применување на прикази и реторика од италијанскиот фашизам.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/65|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/65 65]}}</ref> Владата на Стојадиновиќ паднала на почетокот на февруари 1939 година, кога тој ја загубил вербата во својот кабинет.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/66|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/66 66]|quote=Stojadinović formed a second administration, but at the beginning of February 1939 his Slovene and Muslim ministerial colleagues, together with Dragisa Cvetkoviç, a Serb, resigned, stating as their reason the government’s intransigence over the Croat problem. Stojadinović's position was now untenable[.]}}</ref> Регентот го заменил со [[Драгиша Цветковиќ]] на 5 февруари. Цветковиќ ќе остане премиер до југословенскиот државен удар во март 1941 година, непосредно пред германската [[Априлска војна|инвазија на Југославија]]. Цветковиќ не бил особено популарен во родната Србија, ниту кај поддржувачите на власта ниту кај опозицијата. Како таков, тој се обиде да склучи договор со Владко Мачек, кој стана водач на хрватското регионалистичко движење по смртта на [[Стјепан Радиќ|Радиќ]].<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/129|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/129 129]}}</ref> === Улогата на Хрватите во владата, 1918–1939 година === [[Стјепан Радиќ]] првично го бојкотирал [[Кралство Југославија|југословенското]] Собрание со својата Хрватска селанска партија во раните 1920-ти и бил отворено непријателски настроен кон југословенската монархија како државен апарат и самото членство на Хрватска во југословенската држава. Тој се вклучил во отворено непријателска реторика кон српската елита и морал да замине во странство во јули 1923 година по налогот за апсење поради говор со навреда кон кралицата [[Марија Караѓорѓевиќ|Марија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/41|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/41 41]|quote=By July [1923], Radić was abroad, fleeing from an arrest warrant issued for publicly insulting the Queen in an inflammatory Bastille Day speech.}}</ref> Радиќ дури ја вклучил својата партија во Крестинтерната во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] во 1924 година,<ref>Graeme Gill, "Peasant International," in George Jackson and Robert Devlin (eds.), ''Dictionary of the Russian Revolution.'' Westport, CT: Greenwood Press, 1989; pp. 435-436.</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/42|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/42 42]|quote=Radić's maverick antics again proved a fatal handicap in the attempt to build a united opposition. During the summer, his wanderings around the European capitals brought him to Moscow, where (with the prior agreement of the HRSS leadership) he took his party into the Communist Peasant International on 1 July [1924].}}</ref> иако кралот Александар отворено ги поддржувал руските бели против [[болшевици]]те во [[Руска граѓанска војна|Руската граѓанска војна]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/39|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/39 39]|quote=Vesting authority in a Serbian dynasty was asking for trouble when combined with the Serb domination of the Peoples’ Assembly, leading to repeated charges of collusion between the government and King Aleksandar. The King’s wide discretionary powers in the conduct of foreign affairs were a particular source of tension. The Court played host to thousands of White Russian soldiers commanded by General Wrangel, who used Belgrade as a base to plan his strategy against the Bolshevik government in Moscow, provoking an outcry by opposition deputies in the Peoples’ Assembly, in March 1922, against ‘hidden government’.}}</ref> Отвореното кокетирање на Радиќ со [[комунизмот]], кое било длабоко презрено во српскиот политички естаблишмент, дури делумно довело до пад на власта на Давидовиќ,<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/42|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/42 42]|quote=Within three months, Davidović was out of office. Radić's maverick antics again proved a fatal handicap in the attempt to build a united opposition. [...] The Radicals jumped at the opportunity to accuse Radić of treasonable commerce with godless Bolshevism. Using their influence at Court, Pasić and Pribicević campaigned to bring down the government ‘in the name of those sacrificed in the war’. As Radić continued to attack the ‘militarists and shysters’ in Belgrade, the war minister, General Hadžić, declared he could not serve in a government associated with the HRSS, and contrived to bring it down. Davidović privately made it clear that the King had forced his resignation, and he complained about the subversion of civilian government by the generals, who consistently exaggerated the degree of unrest in the country in their reports to Aleksandar.}}</ref> првата која не била предводена од Радикалната партија. Меѓутоа, во средината на 1920-тите, тој ја свртел својата идеологија во затвор, ги прифатил и монархијата и Уставот и почнал да работи со неговата преименувана Хрватска селанска партија (ХСС, зборот „републиканска“ бил исфрлен од името), од рамките на државниот систем.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/44|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/44 44]|quote=From prison, he issued a statement to the Peoples’ Assembly on 27 March in which he renounced his republican and federalist ambitions, and offered to work within the Vidovdan Constitution, though his communication to the King (coolly received) spoke of its eventual revision. In language as obsequious as it had been vitriolic in opposition, Radić accepted the authority of the Crown.}}</ref> Краток сојуз помеѓу ХСП на Радиќ и Радикалната партија на [[Никола Пашиќ|Пашиќ]], створен на 18 јули 1925 година, не довел никаде поради меѓусебниот и јавен презир, а ХСП ја прекинала соработката со радикалите на почетокот на април 1926 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/44|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/44 44]|quote=Pasić immediately [...] formed a government (18 July 1925) [...], with [five] portfolios going to members of the Croatian Peasant Party (HSS), as it was now promptly renamed. However, nothing of substance changed in the conduct of politics. Radić [continued to berate] his Radical colleagues in public for corruption. The Radicals for their part were openly contemptuous of Radić's capitulation, which they ascribed to fear and cupidity in equal parts. In early April 1926, Radić left the government, and the HSS reverted to its traditional opposition role. Four days later, Pasić also resigned, and his alliance with Radić proved to be his last taste of office.}}</ref> По смртта на Радиќ во 1928 година, партијата дошла под водство на Владко Мачек на 13 август 1928 година, кој дополнително ја свртел во корист на буржоаските политички кругови и интелектуализмот, далеку од селскиот и селанскиот аграризам првично замислен од Радиќ. Нему му била понудена можноста да ја води југословенската влада како премиер во јули 1932 година, откако кралот накратко ги разрешил [[Петар Живковиќ]] и Воислав Маринковиќ, но Мачек одбил.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/55|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/55 55]}}</ref> За време на кралската диктатура, тој создал моќни политички сојузи во опозицијата. Прво, ХСП се здружила со Демократската партија за да создадат Демократски селански сојуз, потоа се здружил со други сили како Словенечката народна партија и Југословенската муслиманска организација за да стане целосна „Обединета опозиција“. Овие сојузи успеале да постигнат добри изборни резултати и покрај отворено пристрасниот политички систем што го воспоставило Септемврискиот устав од 1931 година. Списокот на здружената опозиција успеал да обезбеди 45% од гласовите во декември 1938 година, што дополнително го поткопувала авторитетот на премиерот [[Милан Стојадиновиќ|Стојадиновиќ]].<ref>{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=119|quote=In the December 1938 elections, the "United Opposition" under the leadership of the Croatian Peasants’ Party had won an impressive 45 percent of the vote, while the governing party only garnered 54 percent. So it had become quite apparent that Stojadinović's politics were not sufficiently supported by the electorate.}}</ref> Стојадиновиќ потоа бил заменет со [[Драгиша Цветковиќ|Цветковиќ]] во февруари 1939 година.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/66|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/66 66]|quote=Stojadinović formed a second administration, but at the beginning of February 1939 his Slovene and Muslim ministerial colleagues, together with Dragisa Cvetkoviç, a Serb, resigned, stating as their reason the government’s intransigence over the Croat problem. Stojadinović's position was now untenable[.]}}</ref> == Договор == === Преговори === [[Драгиша Цветковиќ|Цветковиќ]] бил назначен за премиер поради неопходноста што регентот [[Павле Караѓорѓевиќ|Павле]] ја видел веднаш да се смири со хрватските регионалисти. Преку посредници во ХСП, Цветковиќ се сретнал со Мачек во [[Загреб]] на прелиминарни разговори.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68 68-69]}}</ref> Цветковиќ и Мачек би можеле да заработат еден од друг: Цветковиќ би можел да добие легитимитет со многу потребен легитимитет кај хрватскиот народ, а со тоа и кај обединетата опозиција,<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/129|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/129 129]}}</ref> додека Мачек би можел да ја исполни својата регионалистичка агенда за зголемување на хрватската автономија. Преговорите траеле од април до август 1939 година и го создале Договорот ([[српскохрватски]]: Sporazum).<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130 130]}}</ref> Договорот бил завршен на 20 август 1939 година, а ратификуван на 26 август.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68 68]}}</ref> === Услови === [[Податотека:Creation_of_Banovina.png|мини|250x250пкс| Савската и [[Приморска Бановина|Приморската Бановина]] биле споени во [[Бановина Хрватска]].]] [[Податотека:Banovina_of_Croatia_religious_map.png|мини|269x269пкс| Верска карта на Бановина Хрватска по општини, според пописот од 1931 година.]] Условите на договорот биле како што следува: Политика (27 август 1939) <cite class="citation cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" id="CITEREFПолитика_(&quot;Politics&quot;)1939"><span class="cs1-ws-icon" title="s:sr:Споразум Цветковић—Мачек (1939)">[[wikisource:sr:Споразум Цветковић—Мачек (1939)|''с.р:Споразум Цветковић—Мачек (1939)''&nbsp;]]</span>(на српски).</cite> <cite class="citation cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" id="CITEREFПолитика_(&quot;Politics&quot;)1939">стр.&nbsp;3 &#x2013; преку [[Викиизвор]] .</cite> * Член I ** Ќе биде создадена нова влада за [[Бановина Хрватска]]. * Член II ** Савската и Приморската Бановина ќе станат Бановина Хрватска. ** Дополнително, на тие две бановини ќе бидат додадени и мнозинските хрватски делови од регионите на Дубровник, Шид, Илок, Брчко, Градачац, Травник и Фојница. ** Делови од гореспоменатите региони без хрватско мнозинство ќе бидат одвоени и нема да бидат припоени кон Бановина Хрватска. * Член III ** Србите, Хрватите и Словенците треба да бидат еднакви пред законот во новата Бановина, како и во земјата воопшто. На трите етнички групи им се гарантира еднаков пристап до положбите во јавната служба во земјата. ** Верската еднаквост е загарантирана. Уставот на новата Бановина ќе гарантира еднакви основни граѓански и политички права. * Член IV ** Внатрешните задачи на [[земјоделство]]то, [[трговија]]та и [[индустрија]]та, [[шумите]] и [[Рударство|рудниците]], градежништвото, социјалната политика, јавното [[образование]], [[правда]]та и внатрешната администрација ќе бидат префрлени во јурисдикција на Бановина Хрватска. Бановината ќе соработува со военото раководство кога станува збор за концесии за рударство кои се од интерес за националната одбрана. ** Сите други работи, како и „прашањата од особено значење за државата“, како што се националната безбедност, сузбивањето на деструктивната пропаганда, полициското разузнавање, заштитата на јавниот ред и други, ќе останат на сојузната влада. ** На Хрватска ќе и биде обезбедена „неопходна финансиска автономија“, но на военото раководство ќе му се обезбеди неопходното влијание во производството и логистиката во Хрватска за да се обезбеди националната одбрана. * Член V ** Заедничка законодавна власт на кралот и Собранието во јурисдикција на Бановината. ** Создавање посебно Собрание за Бановината, слободно избран со универзално, рамноправно, непосредно и тајно гласање. Ќе се гарантира застапеноста на малцинствата. ** Кралот ќе ги извршува своите административни овластувања во рамките на Бановината преку бан. ** Забраната, именувана и разрешена од кралот, е одговорна пред кралот и Собранието. ** Писмените акти на кралската власт мора да бидат проследено потпишани од страна на банот за да бидат применувани во рамките на Бановината Хрватска. ** Создавање Уставен суд за решавање на споровите меѓу сојузната влада и Бановината. * Член VI ** Територијалниот обем и јурисдикционите права на Бановина ќе бидат загарантирани со посебна уставна одредба. Оваа одредба не може да се промени без согласност на Бановина. * Член VII ** Сојузната влада се согласува да донесе какви било нови закони кои би можеле да бидат неопходни за спроведување на договорот. Понатаму, иако не било официјализирао во договорот, Мачек влегол во кабинетот како вицепремиер. На колегите на Мачек им биле доделени уште четири функции во кабинетот, создавајќи ја Владата на национален договор.<ref name=":4">{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=120}}</ref><ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/69|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/69 69]}}</ref> Првиот и единствен бан бил Иван Шубашиќ, ветеран од [[Првата светска војна]], кој бил избран од регентот „[[Хрват]] на [[Срби]]те“ со надеж дека ќе го смири српското јавно мислење за договорот со Хрватите, иако гестот имал мал ефект врз негативната српска реакција на договорот.<ref name=":5" /> === Исход === За делот на ХСП од Селанско-демократската коалиција, договорот значел дека, исто како што направила ХРСП со [[Видовденски устав|Видовденскиот устав]], партијата сега ефективно функционирала во рамки на Септемврискиот устав и почнала да соработува со уставниот систем што претходно го отфрлила.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130 130]|quote=The HSS had in this way abandoned the program of the democratic opposition, whose main goal was fundamental change of the 1931 constitution.}}</ref> Меѓутоа, Мачек се приближил колку што можела да ја заврши хрватската автономија без целосна независност: Хрватска сега имала бан меѓу себе и кралот, и имала свое Собрание ([[хрватски]]: Sabor) во [[Загреб]], кое требало да се грижи за нејзините работи. Понатаму, тој постигнал пет владини функции за себе и за своите колеги.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68 68-69]}}</ref> Сепак, одредбите од договорот биле привремени. Меѓутоа, планираните ревизии никогаш не се случиле, бидејќи [[Втората светска војна]] донело крај на [[Кралството Југославија]].<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130 130]}}</ref> Новата Бановина Хрватска сочинувала околу една третина од територијата на целата земја. [[Хрватите]] сега биле единствената етничка група во Југославија со свој посветен политички ентитет во рамките на Кралството Југославија,<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/130 130]}}</ref> но населението исто така содржело 20% [[Срби]] и 4% [[Бошњаци]].<ref name=":4">{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=120}}</ref> Поголемиот дел од одредбите на договорот останале неисполнети, бидејќи избувнувањето на Втората светска војна во истата недела од ратификацијата на договорот и евентуалното вклучување на Југославија по [[Трет Рајх|германската]] инвазија во [[Априлска војна|април 1941 година]] го спречило неговата политичко остварување.<ref name=":4">{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=120}}</ref> === Реакција === ==== Хрватска ==== [[Податотека:Maček_Jutarnji_list_1939.jpg|мини|Хрватскиот весник ''Jutarni List'' го славел договорот на 30 август 1939 година.]] Хрватската реакција во рамките на [[Кралство Југославија|Југославија]] била, барем на почетокот, претежно позитивна, бидејќи [[Хрватите]], конечно, имале своја автономна влада и етнички дефиниран територијален ентитет што требал да биде наречен свој. Сепак, и [[Фашизам|фашистичките]] [[усташи]] и [[Сојуз на комунистите на Хрватска|хрватските комунисти]] не биле задоволни што спогодбата останала без целосна [[независност]].<ref name=":4">{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=120}}</ref> На позитивното мислење дополнително му помогнала и тоа што договорот добил легитимитет од неговите спонзори, особено Мачек, кој бил популарен како бранител на хрватските национални интереси.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/131|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/131 131]}}</ref> Позитивното мислење за договорот меѓу Хрватите, сепак станувало сè полошо бидејќи спроведувањето на договорот заглавило и се појавиле економски тешкотии во врска со почетокот на [[Втората светска војна]].<ref name=":4" /> ==== Србија ==== Српската реакција била огорчена: 800.000 етнички [[Срби]], околу 20% од населението на [[Бановина Хрватска|Бановината]], сега биле предмет на хрватското Собрание, а пристапувањето на [[Хрвати|Хрватот]] Мачек во функцијата вицепремиер, било сфатено како уште повеќе како навреда.<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/69|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/69 69]}}</ref> Понатаму, фактот на самото постоење на хрватска бановина довело до политички повици за истото уредување за Србија. [[Слободан Јовановиќ]] од Српскиот културен клуб дал предлог кој би ги вклучил остатокот на [[Босна (регион)|Босна]] и [[Херцеговина]], остатокот на Црна Гора и [[вардарскиот дел на Македонија]] во ''бановина на српските земји''. Овој предлог достигнал фаза на планирање во средината на 1940 година, но никогаш не бил остварен поради зголемениот притисок врз земјата од [[Втората светска војна]].<ref name=":3">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68 68-69]}}</ref><ref name=":4">{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=120}}</ref> И [[Православие|православното]] [[свештенство]] и офицерската класа на југословенските вооружени сили биле отворени во своето противење на договорот.<ref name=":6">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/132|title=The Contested Country: Yugoslav Unity and Communist Revolution, 1919-1953|last=Djilas|first=Alexis|publisher=Harvard University Press|year=1991|isbn=0674166981|location=London|pages=[https://archive.org/details/contestedcountry00djil_0/page/132 132]}}</ref> Дури и во либералните српски кругови, каде што Уставот од 1931 година не бил популарен, договорот бил отфрлен. Но, меѓу српските либерали, главниот гнев не бил кај српската влада која ги предала Србите, туку кај хрватската страна на договорот, како што Хрватите преку соработката со авторитарната влада го легитимирале и авторитарниот систем воопшто и конкретно Уставот од 1931 година.<ref name=":6" /> И либералите и конзервативците во Србија, сепак, положиле барем дел од вината во нозете на премиерот [[Драгиша Цветковиќ|Цветковиќ]], кој наскоро бил уште помалку популарен во Србија од неговиот авторитарен претходник [[Милан Стојадиновиќ|Стојадиновиќ]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/70|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/70 70]}}</ref> Општо земено, договорот повторно ги оптоварил српско-хрватските односи, кои се претежно се подобриле за време на обединетото противење на хрватските и српските либерали против авторитетот на централната влада.<ref name=":6" /> Главниот ефект на создавањето на [[Бановина Хрватска]] врз политичките ставови на повеќето српски творци на политики бил крајот на [[идеологија]]та на централизмот (исто така наречена унитаризам). До крајот на 1930-тите, повеќето српски политичари се залагале за сојузен систем и сакале да ги имитираат правата на хрватската автономија за Србите.<ref name=":4" /> ==== Остатокот од Југославија ==== [[Бошњаци]]те муслимани биле особено огорчени, бидејќи претходно веќе мораа да се справуваат со поделбата меѓу четири различни [[Бановина|бановини]], во кои сите биле малцинства. Сега, две од овие бановини биле споени во национална единица, што на Бошњаците им било одбиено,<ref>{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=120|quote=The Muslims were particularly bitter over the fact that Croats and Serbs had — seemingly bilaterally — divided up their country among themselves, and in doing so they had not only trampled the historical borders of Bosnia-Herzegovina but had also treated with contempt the regional identity of the populace.}}</ref> заедно со самото признавање како национална подкултура во Југославија, кое од нејзиното основање било првенствено дизајнирано околу [[Срби]]те, [[Хрватите]] и [[Словенци]]те. Не само што делови од бошњачкото население (4% од вкупното население на [[Бановина Хрватска]]) сега живее под хрватска власт, туку и нацртите за српска бановина од страна на [[Слободан Јовановиќ|Јовановиќ]] и Српскиот културен клуб се заканил да ја поткопа културната и политичката автономија и на преостанатите Бошњаци.<ref name=":4">{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=120}}</ref> Само еден член на новиот кабинет Цветковиќ-Мачек бил член на Југословенската муслиманска организација, што дополнително го зголемил впечатокот дека Хрватите склучиле договор со Србите за поделба на Босна и Херцеговина на штета на Бошњаците.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68 68-69]}}</ref> За Словенците, работата била помалку за можно неизбежно национално уништување како во случајот со Босна и Херцеговина, туку повеќе за еднаквост меѓу трите народи.<ref name=":4">{{Наведена книга|title=A History of Yugoslavia|last=Calic|first=Marie-Janine|publisher=Purdue University Press|year=2014|isbn=9781557538383|location=West Lafayette|pages=120}}</ref> Словенците вообичаено стоеле рамо до рамо со Хрватите во заеднички скептицизам кон централната српска власт, но сега Хрватите очигледно склучиле договор со Србите што им доделил посебен третман, вклучително и посебно национално собрание што Словенија го немала. Иако [[Дравска Бановина|Дравската Бановина]] била нешто блиску до исклучиво словенечка [[административна единица]], таа немала ниту една посебна автономија како што имала Бановината Хрватска. Додека имало повици за Бановина Словенија, заканата од соседните [[Кралство Италија|Италија]] и [[Трет Рајх|Германија]] и [[Втората светска војна]] што брзо се проширувала, наскоро надворешните закани добиле предност.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0333792416|location=Hampshire|pages=[https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2/page/68 68-69]}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:CS1 Serbian-language sources (sr)]] [[Категорија:Политиката во 1939 година]] [[Категорија:Настани во август 1939 година]] [[Категорија:Хрватска во 1939 година]] [[Категорија:Југославија во 1939 година]] [[Категорија:Босна и Херцеговина во 1939 година]] [[Категорија:Политика на Кралство Југославија]] [[Категорија:Поделби на земји]] hsfnavtbudxzz3g7asgcrbztbnqp662 0 1346392 5590509 5499051 2026-07-11T14:49:15Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5590509 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Imagine Dragons | image = Imagine_Dragons, Roundhouse, London (35390234536).jpg | landscape = yes | caption = Imagine Dragons во 2017 | alias = Ragged Insomnia | origin = [[Лас Вегас]], САД | genre = <!-- All of these genres are sourced in the musical style section. Do not change without a source!-->{{flatlist| * [[Поп-рок]] * [[електропоп]] * [[Поп-музика|поп]] * {{nowrap|[[инди-поп]]}} * [[арена-рок]] * [[алтернативен рок]] }}<!-- Other genre that the band has been described as are mentioned and sourced in the musical style section.--> | years_active = 2008–денес | label = {{flatlist| * [[Kidinakorner]] * [[Interscope Records|Interscope]] }} | website = {{URL|imaginedragonsmusic.com}} | current_members = }} '''Imagine Dragons''' (транскрипција: Имеџин Драгонс) ― американска [[поп-рок]]-група со седиште во [[Лас Вегас]] и основана во 2008 година. Во сегашниот состав на групата се: пејачот [[Ден Рејнолдс]], гитаристот [[Вејн Беседа|Вејн Сермон]], басистот [[Бен Меки|Бен Мекки]] и тапанарот [[Даниел Плацман]].<ref name="imaginedragonsmusic" /> Групата стекнала популарност по објавувањето на нивниот сингл „It's Time“, по кој следело издавањето на нивниот прв албум „''Night Visions''“ (2012), од кој произлегле песните кои се нашле на врвот на топ-листите „Radioactive“ и „Demons“. Песната „Radioactive“ го држела рекордот за најмногу недели поминати на топ-листите на [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]], а ''[[Ролинг стоун|Ролинг Стоун]]'' ја прогласил „рок-хит на годината“.<ref name="imaginedragonsmusic">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imaginedragonsmusic.com/content/about|title=About: Imagine Dragons|date=March 11, 2015|work=imaginedragonsmusic.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422022056/https://www.imaginedragonsmusic.com/content/about|archive-date=April 22, 2016|accessdate=August 31, 2016}}</ref> <ref name="rollingstone">{{Наведен нестручен часопис|access-date=September 1, 2017}}</ref> <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=November 1, 2013}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/music/2021/aug/17/the-weeknd-blinding-lights-longest-running-hit-billboard-hot-100|title=The Weeknd scores longest-running hit in US chart history|date=2021-08-17|work=the Guardian|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817120627/https://www.theguardian.com/music/2021/aug/17/the-weeknd-blinding-lights-longest-running-hit-billboard-hot-100|archive-date=August 17, 2021|accessdate=2021-08-17}}</ref> [[MTV]] ги прогласил за „група на годината“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/1718729/imagine-dragons-grammy-nominations/|title=Imagine Dragons Slept Through Their Grammy Nominations|work=MTV News|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314195746/http://www.mtv.com/news/1718729/imagine-dragons-grammy-nominations/|archive-date=March 14, 2016|accessdate=October 25, 2021}}</ref> а списанието ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]'' ги прогласил за „Група во подем за 2013“ и „Најдобра група за 2017“<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=December 15, 2017}}</ref> и ги ставило на врвот на нивната ранг-листа „Year in Rock“ за 2013,<ref name="billboard.com">{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 14, 2014}}</ref> 2017,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/biz/articles/8063639/the-year-in-rock-charts-imagine-dragons-portugal-the-man-metallica-reign|title=The Year In Rock Charts: Imagine Dragons, Portugal. The Man & Metallica Reign|date=December 11, 2017|work=Billboard.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212054855/https://www.billboard.com/biz/articles/8063639/the-year-in-rock-charts-imagine-dragons-portugal-the-man-metallica-reign|archive-date=December 12, 2017|accessdate=December 12, 2017}}</ref> и 2018 година. Imagine Dragons биле на врвот во категоријата „Топ музичари – дуо/група“ на листата од ''Билборд'' во 2018 година. Imagine Dragons освоиле три [[American Music Award|Американски музички награди]], девет [[Музичка награда Билборд|''Билбордови'' музички награди]], една [[Награди Греми|Греми награда]], една [[МТВ Видео Музички Награди|MTV Video музичка награда]] и една [[Светска музичка награда]]. Во мај 2014 година, групата била номинирана за 14 ''Билбордови'' музички награди, вклучително и за изведувач на годината и наградата Milestone, со која се оддава признание за иновативноста и креативноста на музичарите во различни жанрови. Во април 2018 година, групата била номинирана за 11 ''Билбордови'' музички награди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/articles/news/bbma/8343598/billboard-music-awards-2018-nominations-list|title=Billboard Music Awards 2018 Nominations: See the Full List|work=Billboard.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190118130012/https://www.billboard.com/articles/news/bbma/8343598/billboard-music-awards-2018-nominations-list|archive-date=January 18, 2019|accessdate=April 17, 2018}}</ref> Imagine Dragons имаат продадено преку 74 милиони албуми и 65 милиони дигитални песни ширум светот, со што се меѓу [[Список на најпродавани музички изведувачи|музичарите со најголема продажба во светот]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wmg.com/news/imagine-dragons-sign-global-publishing-deal-with-warner-chappell-music|title=Imagine Dragons Sign Global Publishing Deal with Warner Chappell Music|date=2023-07-26|work=Warner Music Group|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230803215647/https://www.wmg.com/news/imagine-dragons-sign-global-publishing-deal-with-warner-chappell-music|archive-date=August 3, 2023|accessdate=2023-08-03}}</ref> Тие исто така имаат вкупно 160 милијарди стримови низ музичките платформи.<ref name=":1" /> Тие биле најстримувана група во 2018 година на [[Spotify]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://newsroom.spotify.com/2018-12-04/the-top-songs-artists-playlists-and-podcasts-of-2018/|title=The Top Songs, Artists, Playlists, and Podcasts of 2018|date=2018-12-04|work=Spotify|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201155429/https://newsroom.spotify.com/2018-12-04/the-top-songs-artists-playlists-and-podcasts-of-2018//|archive-date=December 1, 2021|accessdate=2019-10-27}}</ref> прв рок-изведувач кој имал четири песни („Radioactive“, „Demons“, „Believer“ и „Thunder“) со над една милијарда стримови, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2019/05/03/imagine-dragons-are-the-first-rock-act-to-manage-this-major-feat-on-spotify/|title=Imagine Dragons Are The First Rock Act To Manage This Major Feat On Spotify|last=McIntyre|first=Hugh|work=Forbes|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503153327/https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2019/05/03/imagine-dragons-are-the-first-rock-act-to-manage-this-major-feat-on-spotify/|archive-date=May 3, 2019|accessdate=2019-10-27}}</ref> и единствена група во историјата на [[RIAA]] која има четири песни повисок сертификат од Diamond.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/|title=Gold & Platinum|work=RIAA|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209113439/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=EMMYLOU+HARRIS&ti=ELITE+HOTEL|archive-date=February 9, 2019|accessdate=2023-05-03}}</ref> Според ''Билборд'', „Believer“, „Thunder“ и „Radioactive“ биле трите најуспешни рок-песни во 2010-тите.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2019-12-04}}</ref> == Историја == === 2008–2011: Почетоци === Во 2008 година, додека студирал на Универзитетот Бригам Јангпејачот [[Ден Рејнолдс]] се запознал со тапанарот [[Ендрју Толман]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sltrib.com/sltrib/entertainment2/56025533-223/imagine-dragons-band-com.html.csp|title=Born in Utah, Imagine Dragons is coming home|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022092634/http://www.sltrib.com/sltrib/entertainment2/56025533-223/imagine-dragons-band-com.html.csp|archive-date=October 22, 2016}}</ref> Рејнолдс и Толман ги ангаширале [[Ендрју Бек (музичар)|Ендрју Бек]], Дејв Лемке и Аурора Флоренс да свират гитара, бас и пијано, соодветно, за нивната група. Името на групата е [[анаграм]] од фраза која била позната само на членовите на групата.<ref>[https://www.billboard.com/articles/news/1572960/imagine-dragons-the-billboard-cover-story "Imagine Dragons: The Billboard Cover Story"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180613101134/https://www.billboard.com/articles/news/1572960/imagine-dragons-the-billboard-cover-story}}. ''Billboard'', December 7, 2013 by Ray Waddell</ref> Квинтетот снимил демо-снимки и истата година ги поставиле на [[Myspace|Мајспејс]]. Бек и Флоренс ја напуштиле групата подоцна истата година. Во 2009 година, Толман за гитарист го ангажирал неговиот средношколски другар [[Беседа на Даниел Вејн|Вејн Сермон]], кој дипломирал на [[Беркли (музички колеџ)|музичкиот колеџ Беркли]]. Толман подоцна во групата ја повикал неговата сопруга, Британи Толман, како пратечки вокал и да свири [[Клавијатурен инструмент|клавијатура]], а групата повторно почнала со свирки. Лемке ја напуштил групата, а Сермон ангажирал уште еден студент по музика од Беркли, [[Бен Меки]], за да ѝ се придружи на групата како басист и да го комплетира составот.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.columbian.com/news/2013/mar/15/imagine-dragons-slowly-take-flight/|title=Imagine Dragons slowly take flight|last=Sculley|first=Alan|date=March 15, 2013|work=[[The Columbian]]|access-date=April 29, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130702052939/http://www.columbian.com/news/2013/mar/15/imagine-dragons-slowly-take-flight/|archive-date=July 2, 2013}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.sltrib.com/sltrib/entertainment2/56025533-223/imagine-dragons-band-com.html.csp|title=Born in Utah, Imagine Dragons is coming home|last=Burger|first=David|date=March 20, 2013|work=The Salt Lake Tribune|access-date=July 27, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022092634/http://www.sltrib.com/sltrib/entertainment2/56025533-223/imagine-dragons-band-com.html.csp|archive-date=October 22, 2016}}</ref> Групата сотекнала многу обожаватели во нивниот роден град Прово во [[Јута]], пред членовите да се преселат во [[Лас Вегас]], родниот град на Ден Рејнолдс, каде што групата ги снимила и издала првите три EP-а.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.reviewjournal.com/entertainment/music/sudden-success-keeping-imagine-dragons-busy|title=Sudden success keeping Imagine Dragons busy|last=Bracelin|first=Jason|date=February 8, 2013|work=[[Las Vegas Review-Journal]]|access-date=April 29, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130529220112/http://www.reviewjournal.com/entertainment/music/sudden-success-keeping-imagine-dragons-busy|archive-date=May 29, 2013}}</ref> На 1 септември 2009 година групата го издала истоименото EP ''Imagine Dragons,'' а на 10 март 2010 година го издале ''Hell and Silence;'' двете ЕР-а биле снимени во Battle Born Studios во Лас Вегас.<ref name="lasvegasweekly1">{{Наведени вести|url=http://www.lasvegasweekly.com/blogs/off-the-record/2009/oct/23/imagine-dragons-gets-bite-spotlight/|title="Imagine Dragons gets a Bite of the spotlight" by Off the Record|work=Las Vegas Weekly|access-date=October 22, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20091025205552/http://www.lasvegasweekly.com/blogs/off-the-record/2009/oct/23/imagine-dragons-gets-bite-spotlight/|archive-date=October 25, 2009}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.heraldextra.com/news/local/central/orem/article_efefe486-dc71-50d1-89f8-7921e486959c.html|title=Kelly Clarkson rocks UVUphoria, Summerfest crowd|last=Clark|first=Cody|date=June 12, 2009|work=Heraldextra.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090716130343/http://heraldextra.com/news/local/central/orem/article_efefe486-dc71-50d1-89f8-7921e486959c.html|archive-date=July 16, 2009|accessdate=October 22, 2011}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://universe.byu.edu/node/1477|title=Fans welcome back Imagine Dragons &#124; Universe2.byu.edu|date=August 30, 2009|work=Universe.byu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731094419/http://universe.byu.edu/node/1477|archive-date=July 31, 2013|accessdate=October 22, 2011}}</ref> Шест месеци по објавувањето на нивното трето EP, ''It's Time'', на 12 март 2011 година, на 18 ноември 2011 година тие потпишале договор за снимање со [[Interscope Records]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ksl.com/?nid=1011&sid=18941587|title=Local band, 'Imagine Dragons' signs with Interscope Records|date=January 23, 2012|work=Ksl.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010011951/http://www.ksl.com/?nid=1011&sid=18941587|archive-date=October 10, 2013|accessdate=February 11, 2013}}</ref> Групата првиот поголем пробив на музчката сцена го направиле откако фронтменот на [[Train (група)|Train]], Пет Монахан, се разболел непосредно пред фестивалот „Bite of Las Vegas“ во 2009 година. Imagine Dragons биле повикани да го пополнат испразнетото место и настапиле пред публика од ппреку 26.000 луѓе.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.lasvegasweekly.com/blogs/off-the-record/2009/oct/23/imagine-dragons-gets-bite-spotlight/|title="Imagine Dragons gets a Bite of the spotlight" by Off the Record|work=Las Vegas Weekly|access-date=July 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20091025205552/http://www.lasvegasweekly.com/blogs/off-the-record/2009/oct/23/imagine-dragons-gets-bite-spotlight/|archive-date=October 25, 2009}}</ref> Дополнителна популарност добиле со неколкуте месни признанија, како: „Најдобро ЦД за 2011“ (''Vegas SEVEN''),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.digitaleditiononline.com/publication/frame.php?i=76795|title=Vegas Seven 07-28-2011|date=July 28, 2011|work=Digitaleditiononline.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616203940/http://www.digitaleditiononline.com/publication/frame.php?i=76795|archive-date=June 16, 2018|accessdate=July 26, 2012}}</ref> „Најдобра локална инди група за 2010“ (''[[Las Vegas Weekly]]''), <ref>{{Наведени вести|url=http://www.lasvegasweekly.com/news/vegas-best/2010/arts-entertainment/|title=2010 Vegas' Best Arts & Entertainment winners|work=Las Vegas Weekly|access-date=July 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617015218/https://lasvegasweekly.com/news/vegas-best/2010/arts-entertainment/|archive-date=June 17, 2018}}</ref> „Најнов изведувач од Лас Вегас што мора де види во живо“ (''Las Vegas CityLife''), <ref name="lasvegascitylife1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lasvegascitylife.com/articles/2009/07/06/music/fear_and_lounging/iq_29705856.txt|title=Las Vegas CityLife|date=July 2, 2009|publisher=Las Vegas CityLife|archive-url=https://archive.today/20130127092444/http://www.lasvegascitylife.com/articles/2009/07/06/music/fear_and_lounging/iq_29705856.txt|archive-date=January 27, 2013|accessdate=July 26, 2012}}</ref> Вегас Music Summit Headliner 2010 и многу други. Толманови ја напуштиле групата. Тапанарот [[Даниел Плацман]] и клавијатуристката [[ДАНИИВОРИ|Тереза Фламинио]] биле ангажирани од МекКи во август 2011 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://courier-tribune.com/sections/get/see/story-behind-scorching-hot-imagine-dragons.html|title=The story behind the scorching hot Imagine Dragons|work=Courier-tribune.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815014338/http://www.courier-tribune.com/sections/get/see/story-behind-scorching-hot-imagine-dragons.html|archive-date=August 15, 2016|accessdate=June 23, 2017}}</ref> Во ноември 2011 година, тие потпишале договор со [[Interscope Records]] и почнале да работат со англискиот продуцент, добитник на Греми награди, Алекс да Кид.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.lasvegascitylife.com/cityblog/2011/11/17/vegas-band-imagine-dragons-score-major-label-deal/|title=Imagine Dragons scores major-label deal :: CityBlog :: Las Vegas CityLife Blogs|date=April 25, 2012|work=Web.archive.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425232339/http://blogs.lasvegascitylife.com/cityblog/2011/11/17/vegas-band-imagine-dragons-score-major-label-deal/|archive-date=April 25, 2012|accessdate=June 23, 2017}}</ref> Фламинио ја напуштила групата речиси истовремено кога групата потпишувала со Interscope, а групата станала квартет. === 2012–2014: Албум ''Night Visions'' === На 14 февруари 2012 година групата дигитално објавила ЕР под наслов ''Continued Silence''. Групата, исто така, објавила ЕР под наслов ''Hear Me'' во 2012 година. Набргу потоа, бил објавен синглот „It's Time“ кој се искачил на 15-то место на [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allaccess.com/net-news/archive/story/112480/imagine-dragons-enjoy-longest-run-in-alternative-t|title=Imagine Dragons Enjoy Longest Run in Alternative Top 10|date=November 13, 2012|work=AllAccess.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928060228/http://www.allaccess.com/net-news/archive/story/112480/imagine-dragons-enjoy-longest-run-in-alternative-t|archive-date=September 28, 2013|accessdate=February 11, 2013}}</ref> Спотот за песната дебитирал на [[MTV]] на 17 април 2012 година и подоцна бил номиниран на [[МТВ Видео Музички Награди]] во категоријата „Најдобро рок-видео“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mtv.com/news/2300801/push-imagine-dragons/|title=MTV PUSH Artist of the Week: Imagine Dragons|date=April 16, 2012|work=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201013038/http://www.mtv.com/news/2300801/push-imagine-dragons/|archive-date=February 1, 2016|accessdate=February 11, 2013}}</ref> „It's Time“ бил сертифициран за седумкратно платинест сингл од [[Здружение на музичките сниматели на Америка|RIAA]].<ref name="music.yahoo.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://yahoo.com/entertainment/blogs/music-news/chart-watch-katy-perry-ties-rihanna-record-221346025.html|title=Chart Watch: Katy Perry Ties Rihanna's Record|last=Grein|first=Paul|date=January 29, 2014|work=Yahoo! Music|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806024703/https://www.yahoo.com/entertainment/blogs/music-news/chart-watch-katy-perry-ties-rihanna-record-221346025.html|archive-date=August 6, 2018|accessdate=August 14, 2014}}</ref> Првиот албум на групата, ''Night Visions,'' бил издаден во САД на 4 септември 2012 година. Се искачил на второ место на Билборд 200 топ-листата со продадени над 83.000 копии во првата недела, што е највисоко место на топ-листата за дебитантски рок-албум од 2006 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/1693686/imagine-dragons-billboard-charts/|title=Imagine Dragons Blaze Into No. 2 Spot on Billboard Chart&nbsp;— Music, Celebrity, Artist News|last=Kaufman|first=Gil|date=September 12, 2012|work=MTV.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141130011617/http://www.mtv.com/news/1693686/imagine-dragons-billboard-charts/|archive-date=November 30, 2014|accessdate=February 11, 2013}}</ref> Албумот, исто така, се искачил на прво место на Билбордовите топ-листи за алтернативна и рок-музика, како и во топ-10 на топ-листите во: Австралија, Австрија, Канада, Холандија, Германија, Ирска, Норвешка, Португалија, Шкотска, Шпанија и Обединетото Кралство. Добитник е на [[Музичка награда Билборд|Билбордова музичка награда]] за „Најдобар рок-албум“ и бил номиниран за Џуно награда за „Меѓународен албум на годината“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zrock103.com/common/more.php?m=58&ts=1391571330&article=37F645DE8DF911E3B51EFEFDADE6840A&mode=2|title=Z-ROCK 103 – Lexington's Pure Rock – Imagine Dragons, Arcade Fire Receive Juno Award Nominations [From ABC News&#93;|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308194108/http://www.zrock103.com/common/more.php?m=58&ts=1391571330&article=37F645DE8DF911E3B51EFEFDADE6840A&mode=2|archive-date=March 8, 2014|accessdate=May 1, 2017}}</ref> ''Night Visions'' е сертифициран како платинест во САД, Австралија, Австрија, Бразил, Канада, Мексико, Нов Зеланд, Полска, Португалија, Шведска, Швајцарија и ОК. Три песни од албумот се пласирале на [[Billboard Hot 100|''Билборд'' Топ 40]], четири песни во [[ARIA Charts|ARIA Топ 40]], и пет песни на [[UK Singles Chart|топ 40 во ОК]]. [[Податотека:Imagine_Dragons_-_Ilosaarirock_2013_2.jpg|лево|мини| Групата на турнејата Night Visions во 2013 година.]] Вториот сингл од албумот „[[Radioactive (песна од Imagine Dragons)|Radioactive]]“ се искачил на прво место на: ''Билбордовата'' топ-листа за алтернативни песни, ''Билбордовата топ-листа за'' рок-песни и Шведската топ-листа за синглови. Во САД бил продаден во повеќе од 14 милиони примероци, со што е меѓу трите дигитално најпродавани песни досега.<ref name="Gold & Platinum">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/|title=Gold & Platinum|work=RIAA|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209113439/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=EMMYLOU+HARRIS&ti=ELITE+HOTEL|archive-date=February 9, 2019|accessdate=2021-10-03}}</ref> Исто така, го соборил рекордот за песна која најдолго се задржала на ''Billboard'' Hot 100, со поминати 87 недели на листата пред да биде соборена од „[[Blinding Lights]]“ од [[The Weeknd]] во 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/pro/the-weeknd-blinding-lights-hot-100-record-88-weeks|title=The Weeknd's 'Blinding Lights' Spends Record-Breaking 88th Week on Billboard Hot 100|date=2021-08-16|work=www.billboard.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822184636/https://www.billboard.com/amp/articles/news/9615371/the-weeknd-blinding-lights-hot-100-record-88-weeks|archive-date=August 22, 2021|accessdate=2021-10-03}}</ref> „Radioactive“ останала на прво место на топ-листата „Hot Rock Songs“ рекордни 23 недели и на крајот станал најголемиот рок-хит за 2013 година.<ref>Lipshutz, Jason. "Record Of The Year". ''Billboard'' 125.50 (Jan. 2014): 20. Print.</ref> Синглот се искачил на трето место, со што станал нивен прв сингл во топ-десет во САД и го соборил рекордот за песна која најдолго се задржала во топ-5 на листата. Ова е најпродаваната рок-песна на листата на Nielsen SoundScan кој изработува листа од најпродавани рок-песни во дигиталната историја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://music.yahoo.com/blogs/music-news/chart-watch-radioactive-sets-rock-record-001439867.html|title=Week Ending Jan. 2, 2014. Can You Believe "Don't Stop Believin'" Loses Spot as Best-Selling Rock Song?; Chart Watch – Yahoo Music|last=Grein|first=Paul|date=January 2, 2014|work=Music.yahoo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104155422/http://music.yahoo.com/blogs/music-news/chart-watch-radioactive-sets-rock-record-001439867.html|archive-date=January 4, 2014|accessdate=January 24, 2014}}</ref> До крајот на 2013 година, „Radioactive“ веќе бил продаден во над три милиони примероци. ''[[Ролинг стоун|Ролинг Стоун]]'' ja прогласил за „рок-хит на годината“. Ова било и најстримувана песна во 2013 година на [[Spotify]] во САД. <ref name="usatoday.com">{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2013/12/03/spotify-reveals-2013-most-streamed-artists/3810405/|title=Spotify reveals 2013's most-streamed artists|last=Korina Lopez, USA TODAY|date=December 14, 2013|work=Usatoday.com|access-date=August 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223022626/http://www.usatoday.com/story/life/music/2013/12/03/spotify-reveals-2013-most-streamed-artists/3810405/|archive-date=February 23, 2014}}</ref> Во 2014 година, синглот бил номиниран за „Греми награда за запис на годината“ и за „Греми награда за најдобра рок изведба“; ја освоил наградата за „Најдобра рок изведба“. Третиот сингл „Demons“ стигнал до прво место на ''Билбордовата'' топ-листа за поп-песни, се искачил на 6-то место на ''Billboard'' [[Billboard Hot 100|Hot 100]] и таму се задржал 61 недела. <ref name="music.yahoo.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://yahoo.com/entertainment/blogs/music-news/chart-watch-katy-perry-ties-rihanna-record-221346025.html|title=Chart Watch: Katy Perry Ties Rihanna's Record|last=Grein|first=Paul|date=January 29, 2014|work=Yahoo! Music|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806024703/https://www.yahoo.com/entertainment/blogs/music-news/chart-watch-katy-perry-ties-rihanna-record-221346025.html|archive-date=August 6, 2018|accessdate=August 14, 2014}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFGrein2014">Grein, Paul (January 29, 2014). [http://yahoo.com/entertainment/blogs/music-news/chart-watch-katy-perry-ties-rihanna-record-221346025.html "Chart Watch: Katy Perry Ties Rihanna's Record"]. ''Yahoo! Music''. [https://web.archive.org/web/20180806024703/https://www.yahoo.com/entertainment/blogs/music-news/chart-watch-katy-perry-ties-rihanna-record-221346025.html Archived] from the original on August 6, 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 14,</span> 2014</span>.</cite></ref> <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 14, 2014}}</ref> Во 2021 година, RIAA објавила дека песната станала трета песна на групата со дијамантски тираж во САД. <ref name="Gold & Platinum">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/|title=Gold & Platinum|work=RIAA|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209113439/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=EMMYLOU+HARRIS&ti=ELITE+HOTEL|archive-date=February 9, 2019|accessdate=2021-10-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.riaa.com/gold-platinum/ "Gold & Platinum"]. ''RIAA''. [https://web.archive.org/web/20190209113439/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=EMMYLOU+HARRIS&ti=ELITE+HOTEL Archived] from the original on February 9, 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">October 3,</span> 2021</span>.</cite></ref> Четвртиот сингл „On Top Of The World“ стигнала до 79-то место на [[Billboard Hot 100]].<ref name="Gold & Platinum" /> ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]'' ја именувал групата за една од „Најсветлите нови ѕвезди во 2012 година“, а подоцна и „Група во подем за 2013“.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=February 11, 2013}}</ref> Imagine Dragons освоиле награди на [[Билборд музички награди|Билбордовите музички награди]] во 2014 година во категориите: „Најдобро дуо или група“, „Најдобри Hot100 изведувачи“ и „Најдобар рок-изведувач“. Amazon.com ја прогласил групата за нивен „Омилен рок-изведувач за 2012 година“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://promo.interscope.com/amazon2012/|title=Amazon &#124; Best of 2012|work=Promo.interscope.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004235536/http://promo.interscope.com/amazon2012/|archive-date=October 4, 2013|accessdate=February 11, 2013}}</ref> Во 2013 година, Imagine Dragons биле на турнеја низ Европа и Северна Америка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.livenation.co.uk/artist/imagine-dragons-tickets?omq=imag|title=Imagine Dragons Tickets &#124; Imagine Dragons Tour Dates & Concerts|work=Livenation.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701222328/https://www.livenation.co.uk/artist/imagine-dragons-tickets?omq=imag|archive-date=July 1, 2018|accessdate=February 11, 2013}}</ref> Групата издала албум во живо, ''Live at Independent Records'', во април 2013 година.<ref name="livedragons">{{Наведена мрежна страница|url=http://music.yahoo.com/blogs/stop-the-presses/record-store-day-most-covetable-finds-mumford-dylan-172140283.html|title=Record Store Day's Most Covetable Finds: Mumford, Dylan, Black Keys, GZA, Imagine Dragons & More|last=Willman|first=Chris|date=April 18, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104201122/http://music.yahoo.com/blogs/stop-the-presses/record-store-day-most-covetable-finds-mumford-dylan-172140283.html|archive-date=November 4, 2013|accessdate=October 28, 2013}}</ref> === 2014–2016: ''Smoke + Mirrors'' === [[Податотека:Imagine_Dragons_July_6_2015_Verizon_Center.jpg|мини| Imagine Dragons во Verizon Center, Вашингтон, на турнејата ''Smoke + Mirrors'' во јули 2015 година.]] Пред објавувањето на албумот, Imagine Dragons објавиле многу синглови за други проекти, како песна за филмот ''Трансформери: Доба на изумирање'' (''Transformers: Age of Extinction)'', под наслов „Battle Cry“ (јуни 2014) и песната „Wariors“ за Светското првенство во Лигата на легендите (септември 2014 година). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sg.news.yahoo.com/imagine-dragons-teams-league-legends-2-3m-tournament-155517736.html|title=Imagine Dragons teams with 'League of Legends' for $2.3m tournament|date=September 19, 2014|publisher=Yahoo News Singapore|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305072609/https://sg.news.yahoo.com/imagine-dragons-teams-league-legends-2-3m-tournament-155517736.html|archive-date=March 5, 2016|accessdate=October 19, 2014}}</ref> На 27 октомври 2014 година, Imagine Dragons го објавиле водечкиот сингл од претстојниот албум „I Bet My Life“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/Imaginedragons/status/525671476276756480|title=Imagine Dragons on Twitter|publisher=[[Twitter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150917045011/https://twitter.com/Imaginedragons/status/525671476276756480|archive-date=September 17, 2015|accessdate=October 25, 2014}}</ref> На 16 декември, групата го најавила вториот албум ''Smoke + Mirrors'', а истовремено го објавиле и вториот сингл од албумот „Gold“. „Shots“ бил издаден како трет сингл од албумот на 26 јануари 2015 година. ''Smoke + Mirrors'' бил објавен на 17 февруари 2015 година. Албумот дебитирал на врвот на Билборд 200, со што станал прв албум од групата кој се искачил на прво место на таа топ-листа. На 3 јуни 2015 година, групата започнала светска турнеја за поддршка на албумот. За време на турнејата, Imagine Dragons објавиле два неалбумски синглови. „Roots“ бил објавен на 26 август 2015 година, а „I Was Me“ на 12 октомври 2015 година, преку [[iTunes]]. Групата, исто така, објавила преработка на песната „I Love You All the Time“ од [[Eagles of Death Metal]] на 18 декември 2015 година, како поддршка на жртвите од [[Напади во Париз од ноември 2015|нападите во Париз од ноември 2015 година]]. Турнејата Smoke + Mirrors завршила на 5 февруари 2016 година, во [[Амстердам]]. Групата го издала едновечерниот [[концертен филм]] ''Imagine Dragons In Concert: Smoke + Mirrors'', премиерно изведен во кината на 2 март 2016 година, а подоцна бил издаден на ДВД и Блу-Реј. По турнејата, групата планирала да направи пауза. Тие ги објавиле песните: „Not Today“ за саундтракот од филмот ''Додека не те стенав тебе'' (''Me Before You)'' и „Sucker for Pain“ за саундтракот на ''Одредот на отпишаните'' (''Suicide Squad)'' со [[Лил Вејн]], [[Виз Халифа|Виз Калифа]], Лоџик, Тај Дола Сајн и [[X Ambassadors]] во април и јуни, соодветно. === 2016–2020: Evolve and Origins === На 1 февруари 2017 година, Imagine Dragons го објавиле „Believer“ како главен сингл за нивниот следен албум. На 27 април 2017 година, групата го објавила „Thunder“ како втор сингл од нивниот трет албум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://radio.com/2017/04/27/imagine-dragons-debut-new-song-thunder/|title=Imagine Dragons Debut New Song 'Thunder'|archive-url=https://web.archive.org/web/20170501215514/http://radio.com/2017/04/27/imagine-dragons-debut-new-song-thunder/|archive-date=May 1, 2017|accessdate=August 30, 2017}}</ref> На 8 мај 2017 година, Imagine Dragons го објавиле нивниот трет студиски албум ''Evolve'', како и новата песна „Whatever It Takes“, која била објавена истиот ден.<ref>{{cite tweet|user=Imaginedragons|number=861794013590024192|title=ƎE our new album EVOLVE is NOW AVAILABLE FOR PRE-ORDER, and our new song "Whatever it Takes" is OUT NOW|date=May 8, 2017|author=Imagine Dragons|access-date=June 23, 2017}}</ref> Истиот ден била најавена и турнеја за поддршка на албумот. Турнејата се одржала во 33 држави и траела од септември 2017 до септември 2018 година. Албумот и синглот „Thunder“ добиле номинации за Греми награда за „Најдобар поп вокален албум“ и „Најдобра поп-изведба од дуо/група“, соодветно. „Whatever It Takes“ бил издаден како официјален сингл од албумот на 6 октомври 2017 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/radio1/playlist|title=BBC Radio 1 Playlist|publisher=[[BBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170726215234/http://www.bbc.co.uk/radio1/playlist|archive-date=July 26, 2017|accessdate=February 14, 2018}}</ref> Песната освоила [[МТВ Видео Музички Награди|МТV Video награда]] за "Најдобро рок-видео“ во 2018 година. На 14 февруари 2018 година, Imagine Dragons на Твитер објавиле нов сингл под наслов „Next to Me“. Песната била објавена како дел од повторното издание на ''Evolve'' на 21 февруари 2018 година.<ref>{{cite tweet|author=Imagine Dragons|user=Imaginedragons|date=February 14, 2018|number=963847269026996224|title=2/21 the evolution begins}}</ref> Во 2018 година, Imagine Dragons ги објавиле сингловите „Born to Be Yours“, „Natural“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/Imaginedragons/status/1017455144521232384|title=NATURAL 7/17|last=Imagine Dragons (@Imaginedragons)|date=July 12, 2018|publisher=[[Twitter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190520151500/https://twitter.com/Imaginedragons/status/1017455144521232384|archive-date=May 20, 2019|accessdate=October 4, 2018}}</ref> и „[[Нула (песна за замисли змејови)|Zero]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/Imaginedragons/status/1042130055814512641|title=***NEW SONG COMING*** hear it TOMORROW as the @ZaneLowe World Record @Beats1. 9:00 AM LA / 12:00 PM NYC / 5:00 PM LDN apple.co/Beats1TuneIn|last=Imagine Dragons (@Imaginedragons)|date=September 18, 2018|publisher=[[Twitter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190520151501/https://twitter.com/Imaginedragons/status/1042130055814512641|archive-date=May 20, 2019|accessdate=October 4, 2018}}</ref> Четвртиот студиски албум, ''Origins'', бил објавен на 9 ноември 2018 година. „Natural“ и „Zero“ биле водечки синглови од албумот, а „Born to Be Yours“ била вклучена во меѓународното луксузно издание на албумот. На 31 октомври 2018 година, Imagine Dragons го објавиле третиот сингл од албумот, „Machine“.<ref>{{cite tweet|user=Imaginedragons|number=1057310092465397760|title=new music coming...|date=October 30, 2018}}</ref> На 6 ноември 2018 година, Imagine Dragons го објавиле и четвртиот сингл од албумот, „Bad Liar“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/Imaginedragons/status/1059590898760114176|title=Bad Liar TOMORROW on Spotify|publisher=[[Twitter]]|accessdate=November 5, 2018}}</ref> ''Origins'' дебитирал на второ место на топ-листата во САД, со што е нивни четврти топ-пет албум. Стигнал до топ-10 во повеќе земји, но добил мешани критики од критичарите. На 20 јуни 2019 година, Imagine Dragons објавиле нова верзија од песната „Birds“, во која се појавува италијанската пејачка [[Елиса (италијанска пејачка)|Елиса]], како петти и последен сингл од ''Origins''.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 21, 2019}}</ref> Во декември 2019 година, Рејнолдс објавил дека ќе направи пауза од продукцијата и пишувањето музика за да посвети повеќе време на неговото дете.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnn.com/2019/12/16/entertainment/imagine-dragons-dan-reynolds/index.html|title=Imagine Dragons frontman Dan Reynolds is taking a break focus on fatherhood|last=Garvey|first=Marianne|date=2019-12-16|work=CNN Digital|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827155400/https://www.cnn.com/2019/12/16/entertainment/imagine-dragons-dan-reynolds/index.html|archive-date=August 27, 2021|accessdate=2021-01-17}}</ref> === 2021–денес: ''Mercury – Acts 1'' и ''2'' === На 12 март 2021 година, Imagine Dragons објавиле два сингла, „Follow You“ и „Cutthroat“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.radio.com/music/alternative/imagine-dragons-will-be-dropping-two-new-songs-this-friday|title=Imagine Dragons will be dropping two brand new songs this Friday|last=Rosenbaum|first=Marty|date=March 8, 2021|work=Radio.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308232541/https://www.radio.com/music/alternative/imagine-dragons-will-be-dropping-two-new-songs-this-friday|archive-date=March 8, 2021|accessdate=March 8, 2021}}</ref> <ref name="Mercury: Act I">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.udiscovermusic.com/news/imagine-dragons-mercury/|title=Imagine Dragons Announce Highly Anticipated New Album, 'Mercury: Act I'|last=Schube|first=Will|date=June 30, 2021|work=U Discover Music|archive-url=https://web.archive.org/web/20210630195621/https://www.udiscovermusic.com/news/imagine-dragons-mercury/|archive-date=June 30, 2021|accessdate=June 30, 2021}}</ref> На 29 јуни 2021 година, групата го објавила синглот „Wrecked“, а на 3 септември и нивниот петти студиски албум ''Mercury – Act 1''.<ref name="Mercury: Act I" /> Како и нивните претходни албуми, ''Mercury – Act 1'' добил мешани критики. Дебитирал на деветто место во САД. На 11 март 2022 година, групата објавила сингл под наслов „Bones“, кој бил водечки сингл од нивниот шести студиски албум ''[[Меркур - чин 2|Mercury – Act 2]]''.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=March 11, 2022}}</ref> Вториот сингл, „Sharks“, бил објавен на 24 јуни 2022 година. Албумот со 18 песни бил издаден како дел од компилациски албум кој ги содржи двата ''Mercury'' албума.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://shop.imaginedragonsmusic.com/products/mercury-acts-1-2-2cd|title=Mercury - Acts 1 & 2 (2CD)|work=Imagine Dragons Official Store|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220406170027/https://shop.imaginedragonsmusic.com/products/mercury-acts-1-2-2cd|archive-date=April 6, 2022|accessdate=2022-04-06}}</ref> На 14 јули 2023 година, на [[Hulu]] бил објавен концертен филм под наслов ''Imagine Dragons: Live in Vegas''. На гилмот е прикажан целиот концерт на групата одржан на 10 септември 2022 година во Лас Вегас. Албумот во живо од концертот бил издаден на 28 јули 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/Imaginedragons/status/1683529087740985346|title=Imagine Dragons Live in Vegas. the live album. out this friday. #ImagineDragonsLiveinVegas|accessdate=July 24, 2023}}</ref> На 10 март 2024 година, групата почнала да дел од нови песни на нивните социјални медиуми. На 3 април ја објавиле песната „Eyes Closed"<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/Imaginedragons/status/1774882471013966101|title=Imagine Dragons on X|date=April 1, 2024|work=[[Twitter]]|accessdate=April 2, 2024}}</ref> која се очекува да биде водечки сингл од претстојниот седми студиски албум на групата. == Членови на групата == '''Сегашни членови''' * Ден Рејнолдс – пејач, гитари, пијано, клавијатури, удирачки инструменти <small>(2008-денес)</small> * Вејн Сермон – гитари, придружен вокал, мандолина, синтисајзери, виолина <small>(2009–денес)</small> * Бен Меки – бас, клавијатури, придружни вокали <small>(2009–денес)</small> * Даниел Плацман – тапани, ударни инструменти, придружни вокали, виола <small>(2011–сега)</small> '''Поранешни членови''' * Ендрју Толман – тапани, удирачки инструменти, придружни вокали <small>(2008–2011; турнеја 2023–денес  )</small> * Ендрју Бек – гитари, придружни вокали <small>(2008–2009)</small> * Аурора Флоренс – клавијатури, придружни вокали <small>(2008–2009)</small> * Дејв Лемке – бас, придружен вокал <small>(2008–2009)</small> * Британи Толман – клавијатури, придружни вокали <small>(2009–2011)</small> * Тереза ​​Фламинио – клавијатури, придружни вокали <small>(2011)</small> == Дискографија == * ''Night Visions'' (2012) * ''Smoke + Mirrors'' (2015) * ''Evolve'' (2017) * ''Origins'' (2018) * ''Mercury – Act 1'' (2021) * ''Mercury – Acts 1 & 2'' (2022) * ''Loom'' (2024) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.imaginedragonsmusic.com/}} * [http://trf.org Tyler Robinson Foundation] * [https://www.youtube.com/channel/UCT9zcQNlyht7fRlcjmflRSA Official - Imagine Dragons (YouTube)] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Американски алтернативен рок музички групи]] [[Категорија:Американски поп музички групи]] [[Категорија:Добитници на Греми]] [[Категорија:Добитници на MTV Video музички награди]] [[Категорија:Американски поп-рок музички групи]] [[Категорија:Американски инди-поп-групи]] [[Категорија:Американски квартети]] [[Категорија:Музички групи основани во 2008 година]] [[Категорија:Музички групи од Лас Вегас]] sohhqmoupt0452aos90umoo61dkj0cr 0 1346600 5590920 5548344 2026-07-12T11:52:49Z SpectralWiz 106165 5590920 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=Власите во Албанија|native_name={{langx|rup|Rrãmãnji/Armãnji tu Arbinishii}}<br/> {{langx|sq|Arumunët/Vllehët në Shqipëri}}|native_name_lang=|image_caption=Карта на влашки населби во [[Албанија]]. (Црвено: Власите се исклучиво население во населбата. Жолта: Власите сочинуваат мнозинство или значително малцинство во населбата)|population=8.266 (попис 2011)<br>Проценките се движат од 30.000<ref name="KK"/> до 200.000{{cite web|last=Schwandner-Sievers|first=Stephanie|title=Будењето на Албанците Власи: Идент Политика и конфликти во посткомунистичка Албанија|url=http://www.ecmi.de/uploads/tx_lfpubdb/working_paper_3.pdf|publisher=Европски центар за малцински прашања|page=2|accessdate=13 ноември 2012 година|archive-date=2014-01-03|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103140905/http://www.ecmi.de/uploads/tx_lfpubdb/working_paper_3.pdf}} Арно Танер. [https://books.google.com/books?id=EQtCPAo1XU8C&q=200000%2Baromanian&pg=PA208 Заборавените малцинства на Источна Европа: историјата и денес на избраните етнички групи во пет земји]. East-West Books, 2004 {{ISBN|978-952-91-6808-8}}, стр. 218: „Во Албанија, Власите се проценува на дури 200.000“|popplace=Јужна Албанија, Округот Елбасан, Округот Драч, Округот Тирана|langs=влашки јазик|влашки (мајчин јазик|мајчин), [[Албански јазик|Албански]] (тоски албански|Тоски дијалект)|rels=Претежно Источно православие|related_groups=|related-c=[[Власи]]}}'''Власите во Албанија''' ({{Langx|rup|Rrãmãnji/Armãnji tu Arbinishii}}; {{langx|sq|Arumunët/Vllehët në Shqipëri}}) — официјално признаено етничко малцинство во [[Албанија]].<ref>{{Наведени вести|url=https://joshuaproject.net/people_groups/10431/AL|title=Aromanian in Albania|last=Project|first=Joshua|access-date=2017-08-29|language=en}}</ref> == Етноними == Власите во Албанија официјално се нарекуваат ''малцинство Арумун''. Локалното население често ги нарекува ''Vllehë'', ''Çobenjë'' (од турски ''çoban'', „овчар“), ''Xacët'' или ''Xinxarët'', ''Gogët'' и ''Llacifacët.'' == Историја == Власите првпат биле признати на Лондонската конференција од 1912-1913 г. како малцинска група во Албанија. Се бореле против [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] заедно со [[Срби]]те и [[Грци]]те за време на [[Балкански војни|Балканските војни]]. За време на комунистичкиот режим во Албанија, Власите не биле признати како посебна малцинска група. По [[Пад на комунизмот во Албанија|падот на комунизмот во Албанија]], дошло до заживување на етничкиот [[Власи|влашки]] идентитет во земјата. Асимилацијата и идентификацијата биле и продолжуваат да бидат сложено прашање кое се однесува на Власите од Албанија и пошироко на [[Балкански Полуостров|Балканот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.files.ethz.ch/isn/19593/working_paper_03.pdf|title=The Albanian Aromanians' Awakening: Identity Politics and Conflicts in Post-Communist Albania|last=Schwandner-Sievers|first=Stephanie|publisher=European Centre for Minority Issues (ECMI)|pages=3-7|accessdate=17 March 2023|quote="In Albanian communist times they were not recognised as a separate minority group, officially considered to be almost completely assimilated and hence absorbed into the population statistics."..."In the early post-communist transition period a vivid Aromanian ethnic movement emerged in Albania. The slumber of a „sleeping beauty nation“ ended and it became part of a recent global Balkan Aromanian initiative."}}</ref> === Историски населби === '''Москопол''' [[Податотека:Voskopoje_St_Athanasius.JPG|лево|мини|200x200пкс| Украсен егзонартекс на црквата Свети Атанасиј во Москополе]] Градот [[Москополе|Москопол]] ({{Langx|sq|Voskopojë}}) некогаш бил дом на најголемото влашко население во светот. Бил културен и трговски центар на Власите со население од над 3.500 луѓе. Градот бил срамнет со земја од [[Али-паша Јанински]] во 1788 г., предизвикувајќи егзодус на Власите низ [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Многу од нив завршиле во оние што подоцна станале [[Македонија]], Албанија и [[Грција]]. Најмногу Ароманци имало во регионот на [[Баба (планина)|Баба]] во Македонија, градот [[Крушево]] и околу [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]]. Москополитците (''Moscopoleanji'' на влашки), е едно од најголемото население на Ароманци денес. Тие зборуваат на грабовејскиот/москополскиот дијалект на влашкиот и се потомци на Грабовејците/Москополеците во Крушево (влашки: Crushuva) денес се целосно призната малцинска група според уставното право на [[Македонија]]. '''Грабова''' [[Податотека:Grabova.jpg|десно|мини|200x200пкс| Поглед на Грабово]] Грабова бил средновековен град создаден во 10 век. Власите во неколку наврати го напуштале Грабово, иако населбата никогаш не била целосно напуштена. Првиот бран на депопулација се случил во 17 век, кога Грабова ја споделила судбината на Москопол и за време на меѓувоениот период, почнувајќи од 1931 г. многу Грабоварци емигрирале во [[Елбасан]] и [[Лушње]]. Во 1933 година, 15 семејства од селото се иселиле во [[Романија]]; првично се населиле во [[Јужна Добруџа]], а потоа, во 1940 година, во селото Нисипари, [[Констанца (округ)|округот Констанца]], од каде што се преселиле во поголемите блиски градови (Меџидија, Овидиу, Констанца). Друга важна имиграција започнала во 1950 година, кога комунистичките власти ги користеле занаетчиите од Грабова да ги изгради индустриските единици во Корча, [[Поградец]], Грамеш, Елбасан и [[Тирана]]. Грабочани зборуваат на грабовејски/москополески дијалект на влашки. == Култура == === Религија === [[Податотека:Voskopojë_Marienkirche_-_Gebäude_1.jpg|лево|мини|200x200пкс| Црквата Света Марија во Москопол]] Власите во Албанија се претежно [[Православна црква|православни христијани]] како и останатите Ароманци. Во [[Горица (Албанија)|Корча]] ({{Langx|rup|Curceaua}}, {{Јаз|rup|Curceauã}}, {{Јаз|rup|Curceau}} или {{Јаз|rup|Curciau}}), тие имаат црква на влашки јазик по име Свети Сотир ({{Јаз|rup|Ayiu Sutir}}). Прво изградена во 1925 година, црквата била урната од албанските комунистички власти во 1959 година. Била реконструирана од 1995 до 2005 година. Црквата Свети Сотир во Корча е една од ретките цркви во Албанија што му служи на влашкото малцинство во земјата. === Медиуми === Медиумите на влашки јазик ги вклучуваат весниците ''Popullorë'' и ''Ta Néa tis Omónias'', и двата се прогрчки. Има и весници ''Frația Vëllazëria'' и ''Fratsilia'' кои се објавуваат нередовно.<ref name="Kahl157">{{Наведено списание|last=Kahl|first=Thede|author-link=Thede Kahl|year=2002|title=The ethnicity of Aromanians after 1990: the identity of a minority that behaves like a majority|url=https://www.academia.edu/34296221|journal=Ethnologia Balkanica|volume=6|pages=157}}</ref> === Образование === Од 2001 година нема официјално образование на влашки.<ref name="Kahl157"/> == Демографија == Не се знае точното присуство на влашката заедница во Албанија. Според пописот во 2011 г., 8.266 луѓе се изјасниле како Ароманци.<ref>{{Наведен извештај|access-date=24 August 2021}}</ref> За квалитетот на конкретните податоци, Советодавниот комитет за Рамковната конвенција за заштита на националните малцинства изјавил дека „резултатите од пописот треба да се гледаат со најголема претпазливост и ги повикува властите да не се потпираат исклучиво на собраните податоци за националноста за време на пописот при утврдувањето на нејзината политика за заштита на националните малцинства“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rm.coe.int/168008c633|title=Third Opinion on Albania adopted on 23 November 2011|publisher=Advisory Committee on the Framework for the Protection of National Minorities|accessdate=29 June 2017}}</ref> Според Том Винифрит во 1995 година, имало околу 200.000 поединци кои биле со влашко потекло и живееле во Албанија, без разлика на познавање на влашки, или зборувале влашки без да мора да се сметаат за посебен идентитет.{{Sfn|Tanner|2004}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ecmi.de/publications/ecmi-research-papers/03-the-albanian-aromanians-awakening-identity-politics-and-conflicts-in-post-communist-albania|title=The Albanian Aromanians' Awakening: Identity Politics and Conflicts in Post-Communist Albania|last=Schwandner-Sievers|first=Stephanie|date=March 1999|work=www.ecmi.de|publisher=[[European Centre for Minority Issues]]|pages=1–2|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126173819/https://www.ecmi.de/publications/ecmi-research-papers/03-the-albanian-aromanians-awakening-identity-politics-and-conflicts-in-post-communist-albania|archive-date=26 January 2020|accessdate=2021-08-17|quote=Winnifrith increased these figures after repeated travels through Southern Albania. In his most recent estimate of 200,000 he includes all those who think of themselves as Vlachs / Aromanians in terms of descent with or without knowledge of the language as well as those who speak the language but do not refer to a distinct identity.}}</ref> Според Френк Кресинг и Карл Касер во 2002 година, во Албанија имало меѓу 30.000 и 50.000 Ароманци.<ref name="KK">{{Наведена книга|title=Albania--a Country in Transition: Aspects of Changing Identities in a South-East European Country|last=Kressing|first=Frank|last2=Kaser|first2=Karl|publisher=Nomos|year=2002|page=12|quote=between 5,000 and 15,000 Macedonians and Montenegrins in the north and east ; between 30,000 and 50,000 Vlahs or Aromanians}}</ref> Во 2004 година Арно Танер ја посочил Албанија како единствена земја каде Власите сочинуваат релативно значаен процент од населението, околу 2%.{{Sfn|Tanner|2004}} Според пописот спроведен во 2011 година во Албанија, претставници на влашката заедница во земјата изјавиле дека резултатите не ја одразуваат вистинската бројка на влашкото население во Албанија.<ref name="dejan">{{Наведено списание|last=Stjepanovic|first=Dejan|date=2013|title=Perceived Co-Ethnicss and Kin-State Citizenship in Southeastern Europe|url=https://ssrn.com/abstract=2388698|journal=SSRN Electronic Journal|language=en|page=17|doi=10.2139/ssrn.2388698|issn=1556-5068|access-date=28 September 2022}}</ref> == Список на населени места == Во Албанија, влашките заедници го населуваат Москопол, нивната најпозната населба, [[Колоња|округот Колоња]] (каде што се концентрирани), четвртина од [[Фиер]] ({{Langx|rup|Ferãcã}}), додека влашкиот се изучувал, како што запишал Том Винифрит, во основните училишта во Андон Почи во близина на [[Ѓирокастро]], во близина на [[Саранда]] и [[Борово (Горица)|Борово]] во близина на [[Горица (Албанија)|Горица]] ({{Јаз|rup|Curceaua}}, {{Јаз|rup|Curceauã}}, {{Јаз|rup|Curceau}} или {{Јаз|rup|Curciau}}) (1987).{{Sfn|Winnifrith|1987}} Еден романски истражувачки тим заклучил во 1960-тите дека Албанците Ароманци мигрирале во [[Тирана]], Стан Карбунаре, [[Скрапар (округ)|Скрапар]], Полјани, [[Билишта]] и Корча и дека тие ги населувале Караја, [[Лушње]], Москополе, [[Дреново (Горица)|Дреново]] и [[Бобоштица]] (влашки ''Бубуштица'').{{Sfn|Winnifrith|1987}} [[Податотека:Aromanians_in_Albania.png|десно|мини|377x377пкс]] [[Податотека:Albania_regional_map_with_Aromanians_c1900.png|лево|мини|291x291пкс| Процент на Ароманци во [[Области во Албанија|албанските окрузи]], околу 1900 година]] === Централна Албанија === Музаќа ({{Langx|rup|Muzachia}}) е област во југозападно-средна [[Албанија]] која опфаќа делови од округот [[Фиер (област)|Фиер]] ({{Langx|rup|Ferãcã}}). Има големо влашко население распространето низ многу села. Влашките жители на Музаќа се нарекуваат ''Музачиари'' или ''Музачиренџи'' на влашки. * [[Горно Грабово]] ''({{Langx|rup|Greãva, Grabuva}})'' === Јужна Албанија === === Белградска област === * Вана === Валонска област === * [[Селеница]] ''({{Langx|rup|Selenitsa, Selenitsã/Selenitse}})'' * Џаре ''({{Langx|rup|Dzara}})'' * Кардикак === Ѓирокастровска област === * [[Ѓирокастро]] * Хумелица ''({{Langx|rup|Umelitsa, Umelitse}})'' * [[Големо Лабово]] * Ќесторат ({{Langx|rup|Chiãsturat, Chiãsturata}}) * Стегопул ''({{Langx|rup|Stãgopul}})'' * Сараќиништа * Селци * Загорија ''({{Langx|rup|Zaguria, Zagurii}})'' * [[Фрашер]] ''({{Langx|rup|Farshar}})'' * [[Премет]] * Черешово ''({{Langx|rup|Ciarshova}})'' * Леуса === Горичка област === Голем дел на Власите има во Југоисточна Албанија. * [[Москополе]] ''({{Langx|rup|Moscopole}})'' некогаш просперитетен влашки центар и денешно село Воскопоје. * [[Горица (Албанија)|Горица]] ''({{Langx|rup|Curceaua}}, {{Јаз|rup|Curceauã}}, {{Јаз|rup|Curceau}}'' ''или {{Јаз|rup|Curciau}})'' * [[Високуќи]] ''({{Langx|rup|Bitcuchi}})'' * [[Дреново (Горица)|Дреново]] ''({{Langx|rup|Dãrnova}})'' * [[Бобоштица]] ''({{Langx|rup|Bubushtitsa}})'' * [[Дарде (Горица)|Дарда]] * [[Лесковик]] == Статус на малцинство == Власите првпат биле признати на Лондонската конференција од 1912-1913 година како малцинска група до комунистичката ера (1967 година). Од 1967 година до 1992 биле познати просто како [[Албанци]], а од 1992 година до 2017 година биле познати како културно и јазично малцинство. Во 2017 г., Власите биле официјално признаено етничко малцинство во Албанија. Постојните политички поделби меѓу влашкото население во Албанија се прогрчките и само влашките фракции, кои се најбројни групи, како и пророманската фракција, помалку бројна. Сите Ароманци го промовираат своето влашко етничко потекло, но се разликуваат по тоа што различно го дефинираат својот национален идентитет. Имено, прогрчката група би се согласила со мнозинството Ароманци во Грција дека се национално Грци со влашки јазични и културни особини. Сепак, оние кои поддржуваат целосно различен влашки идентитет тврдат дека тие се и национално и етнички Ароманци и би негирале дека имаат грчка или романска национална свест.<ref name="dejan"/> Власите имаат своја политичка партија во Албанија. Позната е како Алијанса за еднаквост и европска правда (АЕЕП), била основана во 2011 година<ref>{{Наведени вести|url=https://vdocuments.mx/arumunet-albania-nr19.html|title=Një vjetori i partisë "Aleanca për Barazi dhe Drejtësi Europiane" ABDE / Un an di la fundatsia a partidul "Ligãturea ti Egaliteati sh-Drept European" ABDE|last=Mustaka|first=Valentin|work=Arumunët Albania|year=2012|issue=19|pages=2–5|language=sq, rup|access-date=2024-04-21|archive-date=2023-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513222555/https://vdocuments.mx/arumunet-albania-nr19.html|url-status=dead}}</ref> и целта на партијата е да дојде до обединување на сите Албанци Ароманци.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cna.al/2016/11/10/a-b-d-e-aleanca-per-barazi-dhe-drejtesi-europiane-me-program-politik-ne-thelb-bashkimi-i-vlleheve-ne-nje-force-te-vetme-politke/|title=A.B.D.E Aleanca për barazi dhe drejtesi europiane me program politik, në thelb: Bashkimi i vllehëve në një forcë të vetme politke|date=10 November 2016|work=City News Albania|language=sq}}</ref> Постојат само уште две влашки политички партии во светот, Демократскиот сојуз на Власите на Македонија (ДСВМ) и Партијата на Власите на Македонија (ПВМ), двете во Македонија. == Образование == [[Податотека:University_of_Tirana_(BLGU_Spring_School_2013).JPG|десно|мини|200x200пкс| Универзитет во Тирана, Факултет за странски јазици]] На Универзитетот во Тирана, Факултетот за странски јазици го нуди влашкиот јазик. == Медиуми == Медиуми на влашки јазик во Албанија се РТСХ 2 и РТСХ Ѓирокастро. РТСХ 2 се емитува од понеделник до петок, и емитува вести и програми на влашки јазик, додека РТСХ Ѓирокастро се емитува само еднаш неделно. Покрај ТВ медиумите постои и интернет радиото РТВ Армакедон, весникот ''Fratia'', списанието ''Fãrshãrotu'' и ''Arumunët/Vllehtë.'' == Значајни луѓе од Албанија == '''Образование:''' * [[Даниил Москополец]] (1754–1825) — влашки научник од денешна Албанија * Аурел Пласари - албански интелектуалец<ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/1097921.html|title=Albania: Vlach population, Aromanian language in danger of disappearing|last=Naegele|first=Jolyon|date=7 November 2001|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref> * Ило Митке Ќафезези - албански интелектуалец * Митруш Кутели — албански писател, литературен критичар и преведувач '''Финансии:''' * Семејство Мочиони - австроунгарско банкарско и филантропско семејство. '''Уметност/музика:''' * Алберт Верија (1936-2015) - албански актер<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazetadita.al/vllehte-ne-hapesirat-myzeqare/|title=Vllehtë në hapësirat myzeqare|last=Bizhyti|first=Jovan|date=October 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420165557/http://www.gazetadita.al/vllehte-ne-hapesirat-myzeqare/|archive-date=20 April 2020|accessdate=4 September 2021}}</ref> * Сандер Проси (1924-1985) - албански актер<ref name=":0" /> * [[Никола Зораќи]] (1928–1991) - композитор<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.scribd.com/document/52184532/Fr%C4%83%C5%A3ia-2-2011|title=Fratia – VËLLAZËRIA|last=Gusho|first=Jani|date=February 2011|page=7|language=ro|quote=...cu origina armână: Sandër Prosi, Prokop Mima și Margarita Xhepa, și compozitorlu mari Nikolla Zoraqi.|access-date=2024-04-21|archive-date=2024-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201002347/https://www.scribd.com/document/52184532/Fr%C4%83%C5%A3ia-2-2011|url-status=dead}}</ref> * Виолета Мануши (1926-2007) - глумица * Маргарита Џепа (1932-) - глумица<ref name=":0" /> * Ндричим Џепа (мајка Ароманка) (1957-) - актер * Ели Фара (1968-) - пејачка и текстописец * Јанаќ Пачо (1914-1991) - албански скулптор<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.minoritetet.gov.al/?page_id=1391|title=Armënët ose Vllehët e Shqipërisë|last=Government|first=Albanian|date=n.d.|work=Albanian Government|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620050228/http://www.minoritetet.gov.al:80/?page_id=1391|archive-date=20 June 2017}}</ref> * Јаков Ксоша (1923-1979) - албански автор и писател<ref name="Bizhyti">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazetadita.al/vllehte-ne-hapesirat-myzeqare/|title=Vllehtë në hapësirat myzeqare|last=Bizhyti|first=Jovan|date=October 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005143004/http://www.gazetadita.al:80/vllehte-ne-hapesirat-myzeqare/|archive-date=5 October 2015}}</ref> * Парашќеви Симаку (1966-) - поранешен албански музичар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gazetadielli.com/cdo-shekull-vellezer/|title="Cdo shekull Vëllezër"! – Dielli {{!}} The Sun|language=en-US|accessdate=2021-12-25}}</ref> '''Политика:''' * Димитер Тутулани (19 март 1857 – 1937), [[Албанија|албански]] адвокат и политичар<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.minoritetet.gov.al/?page_id=1391|title=Minoriteti Vllah/Arumun {{!}} MINORITETET NË SHQIPËRI|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620050228/https://www.minoritetet.gov.al/?page_id=1391|archive-date=20 June 2017|accessdate=2021-12-13}}</ref> * Рита Марко (1920-2018) - претседател на албанското Политбиро<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tv1-channel.tv/2018/07/11/doreshkrimet-e-rralla-te-rita-markos-per-luften-si-e-njoha-qemalin-dhe-enverin/|title=Dorëshkrimet e rralla të Rita Markos për luftën: Si e njoha Qemalin dhe Enverin|last=Channel|first=TV1|date=July 11, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713190208/http://tv1-channel.tv/2018/07/11/doreshkrimet-e-rralla-te-rita-markos-per-luften-si-e-njoha-qemalin-dhe-enverin/|archive-date=13 July 2018}}</ref> * Лири Геро (1926-1944) - албанска маченичка и хероина од Втората светска војна<ref name="Bizhyti"/> * Теодор Хеба (1914-2001) — Албанец претседател на Политбирото од 1950 до 1951 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://issuu.com/leogjata/docs/arumunet_albania_nr_42/1|title=Arumunet albania nr 42|work=issuu|language=en|accessdate=2021-10-09}}</ref> * Нако Спиру (1918-1947) — албански комунистички политичар<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://farsharotu.org/the-aromanian-question-lessons-of-a-bloody-history/|title=The Aromanian Question: Lessons of a Bloody History - Aromanian Cultural Society Farsharotu|date=25 April 2018|language=en-US|accessdate=2022-01-04}}</ref> * Лазар Фундо (1899-1944) - албански комунист, поранешен член на балканската комунистичка федерација, прочистен во 1944 година * Атанас Шунди (1892-1940) - албански политичар, фармацевт и ран поддржувач на Албанската православна црква '''Религија:''' * Дамјан од Албанија (1886-1973) - архиепископ на Албанската православна црква од 1966 до 1967 г. * Нектариј Терпос (крајот на 17-18 век) свештеник и автор{{Се бара извор|date=September 2021}} * Теодор Кавалиотис (1718–1789) — грчки свештеник и учител * Јоакеим Мартианос (1875-1955) - грчки свештеник и учител '''Спорт:''' * Теохарис Траша (1985-) - кревач на тегови * Герт Траша (1988-) - кревач на тегови '''Друго:''' * Маргарита Тутулани (1925 – 6 јули 1943) [[Антифашизам|антифашист]] == Галерија == <gallery mode="packed" heights="170px" style="text-align:left"> Податотека:8.moskopole.jpg|алт=National Aromanian festival in Moscopole, 15 August 2010|Национален влашки фестивал во Москополе, 15 август 2010 година </gallery> == Поврзано == * [[Власите во Бугарија]] * [[Власите во Грција]] * [[Македонски Власи|Власите во Македонија]] * [[Власите во Романија]] * [[Власите во Србија]] * [[Москополе]] == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * {{Наведено списание|last=Kahl|first=Thede|author-link=Thede Kahl|year=2002|title=The ethnicity of Aromanians after 1990: the identity of a minority that behaves like a majority|url=https://www.academia.edu/34296221|journal=Ethnologia Balkanica|volume=6|pages=145–169}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=EQtCPAo1XU8C&pg=PA209|title=The Forgotten Minorities of Eastern Europe|last=Tanner|first=Arno|publisher=East West Books|year=2004|isbn=978-952-91-6808-8|location=Helsinki}} * {{Наведена книга|url=http://www.jimmie.tv/columbia/T.%20J%20WINNIFRITH.pdf|title=The Vlachs: The History of a Balkan People|last=Winnifrith|first=Tom|publisher=Duckworth|year=1987|isbn=978-0-7156-2135-6|location=New York|access-date=2024-04-21|archive-date=2011-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110817103131/http://www.jimmie.tv/columbia/T.%20J%20WINNIFRITH.pdf|url-status=dead}} * {{Наведено списание|last=Kodra|first=Klara|last2=Meta|first2=Beqir|date=2014|title=Shënime rreth çështjes vllahe: Çështja vllahe dhe konferenca e Londrës|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=462578|journal=Studime Historike|volume=1-2}} * {{Наведено списание|last=Djordjević|first=Ljubica|last2=Zaimi|first2=Zenajda|date=2019|title=Commentary: The Law on Protection of National Minorities in the Republic of Albania|url=https://www.ecmi.de/fileadmin/downloads/publications/JEMIE/2019/Djordjevic.pdf|journal=Journal on Ethnopolitics and Minority Issues in Europe|volume=18|issue=1}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.minoritetet.gov.al/?page_id=1391|title=State Committee of Minorities|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229173345/http://www.minoritetet.gov.al/?page_id=1391|archive-date=29 December 2021|accessdate=10 May 2019}} [[Категорија:Народи во Албанија]] l5upm569x85iluvpnbe87fp2cxd3hmg 0 1346648 5590622 5242480 2026-07-11T21:01:27Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590622 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kepler-10_star_system.jpg|мини|Уметнички приказ на системот Кеплер-10. Кеплер-10ц е планетата лево.]] '''Кеплер-10ц''' е планета која се наоѓа во орбитата околу ѕвездата [[Кеплер-10]], оддалечена околу 560 светлосни години и се наоѓа во соѕвездието [[Змеј (соѕвездие)|Змеј]]. Научниците не знаат како настанала планетата. Има дијаметар од околу 29.000 километри, а 2,3 пати е поголем од дијаметарот на [[Земја (планета)|Земјата]]. Научниците оваа планета ја нарекуваат „Мега-Земја“. Кеплер-10ц орбитира околу својата ѕвезда 45 дена. Растојанието од ѕвездата до оваа планета е четвртина од просечното растојание помеѓу [[Сонце]]то и [[Земја (планета)|Земјата]]. [[НАСА]] откривањето на оваа планета го објавила на [[2 јуни|2]] [[2 јуни|јуни]] [[2014|2014 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-171|title=Astronomers Confounded By Massive Rocky World|last=Clavin|first=Whitney|date=2 јуни 2014.|work=[[NASA]]|accessdate=3 јуни 2014.}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Dumusque|first=Xavier|last2=Bonomo|first2=Aldo S.|last3=Haywood|first3=Raphaëlle D.|last4=Malavolta|first4=Luca|last5=Ségransan|first5=Damien|last6=Buchhave|first6=Lars A.|last7=Cameron|first7=Andrew Collier|last8=Latham|first8=David W.|last9=Molinari|first9=Emilio|displayauthors=1|date=2014|title=The Kepler-10 Planetary System Revisited by Harps-N: A Hot Rocky World and a Solid Neptune-Mass Planet|url=|journal=The Astrophysical Journal|volume=789|issue=2|page=154|arxiv=1405.7881|bibcode=2014ApJ...789..154D|doi=10.1088/0004-637X/789/2/154}}</ref> [[Податотека:Exoplanet Comparison Kepler-10 c.png|220x220px|Споредба на големина на Кеплер-10ц со Земјата (лево) и [[Нептун]] (десно)|алт=Image on right|мини]] == Наводи == {{Наводи}}{{Ризница-врска|Kepler-10c}} [[Категорија:Вонсончеви планети]] [[Категорија:Астрономија]] 6rcxxx6tv8hyltzn87qerbqt5bh55ko 0 1346942 5590581 5195653 2026-07-11T19:16:55Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590581 wikitext text/x-wiki '''Вјенцеслав Новак''' (хрватски: ''Vjencelsav Novak''; [[Сењ]], 1 септември 1859 — [[Загреб]], 20 септември 1905) — хрватски [[Писател|писател]]. [[File: Novak vjenceslav.jpg|thumb|right|Вјенцеслав Новак]] ==Животопис== Вјенцеслав Новак е роден на 1 септември 1859 година во Сењ. Во родното место завршил основно [[Училиште|училиште]] и два класа [[Гимназија|гимназија]], а гимназиското образование го довршил во [[Госпиќ]], додека во Загреб завршил учителска школа. Пет години работел како учител во родното место, а во 1884 година се запишал на музичкиот конзерваториум во [[Прага]]. Во 1897 година се вработил како наставник по [[Музика|музика]] на учителската школа во Загреб, каде што останал сè до смртта. Умрел на 20 септември 1905 година како последица на долгогодишното боледување од [[Туберкулоза|туберкулоза]].<ref>„Вјенцеслав Новак“ во: Вјенцеслав Новак, ''Ненаситност и сиромаштија (расказ)''. Скопје: „Кочо Рацин“, 1951, стр. 5.</ref> ==Творештво== Новак е автор на поголем број раскази, [[Роман|романи]], статии, учебници по музика итн. На тој начин, покрај [[Ксавер Ѓалски]], тој е најплодниот писател во хрватскиот [[Реализам|реализам]]. Првата стихотворба, „На Лавослав Вукелиќ“, ја објавил на 15-годишна возраст, во 1874 година во списанието „Вијенац“. Во 1881 година, во Сењ, го објавил првиот расказ, „Маца“ (како посебна книга) со тема од [[Босна (регион)|босанскиот]] живот. Потоа започнува неговиот плоден период, кога соработувал со списанијата „Вијенац“, „Просвјета“, „Балкан“, „Нада“ и „Хрватска вила“. Покрај шеесетината раскази и кратки прозни творби, Новак напишал и неколку романи: „Павло Шегота“ (1888), „Под Нехај“ (1892), „Никола Баретиќ“ (1896), „Последните Стипанчиќи“ (1899), „Два света“ (1901), „Препреки“ (1906), и „Тито Дорчиќ“ (1906). Овие книги, заедно со четирите обемни збирки раскази под наслов „Одбрани раскази“ се објавени по неговата смрт во издание на Матица Хрватска. За време на неговиот живот, како одделни книги се објавени само „Маца“ и „Мајсторот Адам“. Целокупните дела на Новак во дванаесет книги биле објавени во 1931-1933, како издание на загребската издавачка куќа „Минерва“, а во редакција на д-р Славко Јежиќ.<ref>„Вјенцеслав Новак“ во: Вјенцеслав Новак, ''Ненаситност и сиромаштија (расказ)''. Скопје: „Кочо Рацин“, 1951, стр. 5-6.</ref> Најчестите теми во творештвото на Новак се таканаречените „мали луѓе“: сиромашните интелектуалци, службениците, ситните трговци, просјаците и пристанишните работници. На почетокот од кариерата ги опишувал луѓето од сењската област и од Подгорјето, но подоцна навлегол подлабоко во животот на граѓанскиот свет, [[Работничка класа|пролетеријатот]], учениците и бездомниците. Во тој поглед, особено се истакнува неговиот циклус раскази за животот на сиромашните и просјаците. Во последните години од животот, во своите раскази и кратки описи пишувал само за човечките типови кои знаат само за страдање и кои со резигнација ја поднесувата неправдата, не знаејќи да се бранат и да се борат. Некои од неговите дела (романите „Последните Стипанчиќи“, „Препреки“ и „Под Нехај“, како и некои раскази) влегуваат во редот на најдобрите остварувања во хрватскиот реализам, иако во нив се присутни и идеалистички погледи, назадни сфаќања, [[Натурализам|натурализам]] и верски погледи. Сепак, во неговото творештво се среќава и остра општествена критика, а некои негови дела имаат и значајна [[Естетика|естетска]] вредност.<ref>„Вјенцеслав Новак“ во: Вјенцеслав Новак, ''Ненаситност и сиромаштија (расказ)''. Скопје: „Кочо Рацин“, 1951, стр. 6-7.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Хрватски писатели]] [[Категорија:Родени во 1859 година]] [[Категорија:Починати во 1905 година]] i5oimx268e0rd9dyfcfvx3jtld0ohvp 0 1347018 5590617 5491036 2026-07-11T21:01:15Z Bjankuloski06 332 /* Меѓународен фестивал Назеник */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590617 wikitext text/x-wiki [[Податотека:YSPT_Book_of_Flowers_-_LAPL.JPG|мини|Сцена од претставата „Книга на цвеќиња“, Централна библиотека во Лос Анџелес, 2012 година.]] '''Државниот театар за пантомима во Ереван''' бил основан во 1974 година. Статусот на Државниот театар го добил во 1983 г. На 4 мај 2017 година, со одлука на Владата на [[Ерменија]], територија му била дадена на Театарот, сместен на улицата Геворг Кочар бр. 21. Денеска на театарскиот репертоар има 18 претстави. Од 1998 година, уметничкиот директор на Државниот театар за пантомима во Ереван е почесен уметнички работник на Р.А. Жираур Дадасјан. Од 2015 година, Арам Хојојан е директор на Државниот пантомимски театар во Ереван. Многу големи уметници ги ценеле активностите на театарот. Еднаш Аркади Раикин рекол: „Јас сум видел бројни пантомимски театри и групи, но лесно можам да ја препознаам Ереванската пантомима меѓу стотици театри“. == Историја на театарот == Ереванскиот државен пантомимски театар, како професионална театарска група, бил основан во 1969 година. Студентот на Московскиот државен институт за театарска уметност Хенрик Погосјан, привлечен од жанрот пантомима, ја основал театарската група „Тушпа“ и со својата програма за минијатури станал лауреат на Републичкиот студентски пролетен фестивал од 1969 г. Театарот бил сместен во Домот на уметничките работодавци на Ерменија; „Непрестајна камбанарија“ на П. Севак, „Премести го, време“ на Х. Погосјан! и други претстави биле прикажани. Во 1972 година, Х. Погосјан го поканил Арсен Поландов - студент од Факултетот за Директори на Московскиот универзитет за култура, да изведе претстава. А. Поландов веќе имал дипломирано од двегодишни часови по пантомима на Државниот институт за кино, кој го водел познатиот руски мимичар А. Румњев, еден од најдобрите специјалисти за пантомима. Подоцна, Х. Погосјан го напуштил театарот, групата била растурена, а Поландов, кој веќе бил дојден во Ереван, морал да започне сè од почеток. Театарската група, која брзо и целосно го обновила својот персонал, вклучувајќи ги Нуне Оганезова, Самвел Агабалијан, Левон Иванјан, Левон Ховсепјан, Карине Шахинјан, Рузан Бандурјани, Степан Шахинјан и други, го прикажала романот на Вилијам Саројан „Гладовите“ и серија на минијатури. На 18 мај 1974 г., театарската група на мимика ја одиграла својата прва целосна претстава за Ерменскиот совет за ликовни уметности на Министерството за култура и за други познати културни личности и станала професионален колектив и била вклучена во „Армконцерт“. 1974 година се смета за година на основање на театарот за пантомима. Од првата програма бил очигледен стилот на театарот. Подоцна биле прикажани повеќе претстави минијатури, како „Херојска балада“, „Камен, орел и човек“, „Слепи“, „Арамијата и детето“, „Есен“, „Вирус на смеа“ и минијатурите на Саројан „Кој е таму?“, изведбите на Гогол „Шинел“. Театарот имал голем број на турнеи во Ерменија, во големите и малите градови на Советскиот Сојуз - од Украина (Одеса), Белорусија, Молдавија до Урал, Сибир, Сахалин, Камчатка, Курилските острови, Москва, Санкт Петербург итн. и бил пречекан со голем интерес и топлина. Учествувајќи на бројни републички, Советски Сојуз и меѓународни фестивали, театарот секогаш бил лауреат. Јавниот интерес за пантомимската уметност постепено растел. Во Куќата „Лушашх“ било формирано студио за пантомима, кое било водено Левон Иванјан - еден од глумците на театарот. Учениците на студиото често биле вклучени во изведбите. Подоцна врз основа на ова студио бил формиран Театар за пантомима на Домот на новинарот; предводен од Ана Сафарјан. == Државен статус == Сепак, најголемиот настан во биографијата на театарот се случил во 1983 година, кога театарот добил државен статус. Државата, особено Министерството за култура, ги презела под своја заштита понатамошните активности на Театарот за пантомима обезбедувајќи развој на пантомимата како жанр. Сепак, најважниот проблем останал нерешен; делумно се решил неопходен простор за непречено работење на Театарот. За театар, кој има репертоар и нема своја територија, многу е тешко да се планираат понатамошни активности. Театарот, без разлика што ги немал потребните услови за работа продолжил со својот триумф: претстави, турнеи, фестивали. Како резултат на истражувањата на корените на ерменската пантомима биле остварени некои искуства за изнаоѓање нови експресивни начини на презентација. Еден извонреден пример е мимодрамата на актерот Левон Иванјан, заснована на поемата на П.Севак „И човек по име Маштоц“. == Театарот по прогласувањето на независноста == Биографијата на театарот во периодот на ерменската независност била многу тешка, исполнета со противречности и промени. Конфузната социјална состојба во Републиката се одразила и на театарот. Здравствената состојба на Аресн Поландов неочекувано се влошила. Во 1993 година, по предлог на Аресен Поландов, за уметнички директор на театарот бил назначен Јуриј Костанјан, кој својата креативна работа во областа на пантомимата ја започнал уште во почетокот на 70-тите години. Бил ученик на легендарниот Модрис Тенисонс во Каунас. Започна процес кој може да се окарактеризира како размена на генерации, и како и секоја промена било проследено со многу тешкотии. Биле поканети нови млади актери и сценски менаџери. Биле бркале креативни, иновативни и модерни изразни средства. Привремено станало можно да се има територија - сцената на подоцнежниот Студентски театар на Академијата за ликовни уметности. Со големите напори на Јуриј Костанјан и на целиот театарски персонал, театарот бил реконструиран и станал попријатен. Меѓутоа, различните идеи на различни сценаристи само му наштетиле на процесот на создавање на нов и нераскинлив карактер на театарот. Единствената изведба со нов кадар и нов стил бил „Разбуди сон“ на Јуриј Костанјан. Во мај 1998 година, по понудата на Јуриј Костанјан, Жираир Дадасјан бил назначен за уметнички директор на театарот. Овој период се одликува со афирмација на нови изразни средства и формирање на репертоарот. Театарот започнал да одржува настапи и турнеи во странство: Германија, Грузија, Египет, Иран, Либија итн. Со цел да се направат професионални мимики и секогаш да има добри актери во театарот, во 1999 година било формирано соседно мимичко студио, предводено од актерот на театарот Хамлет Чобанјан. Денеска дипломираните студенти се вклучени во главниот состав на театарот и учествуваат во репертоарните претстави на театарот. Во 1996, бил формиран курс за пантомима во Државниот институт за театар и кинематографија во Ереван; бил воден од страна на Степан Шахинјан. Во 2003 година директориумот на Институтот го затворил курсот, но во 2004 година бил повторно отворен. Курсот го водат Жираир Дадасјан и Јури Костанјан. == Меѓународни фестивали == === Меѓународен фестивал Назеник === Ерменската пантомима има вековна историја. Во пишаните извори и во ракописите има голем број на слики и белешки за пантомимичарите. Еден од најпознатите ерменски историчари Мовсес Хоренатси напишал за Назеник, робинка која го занесувала ерменскиот крал со својот танц на пантомима на кралска гозба - „Како Назеник да пее со рацете“. Нејзиниот лик подоцна станал извор на инспирација за многу творци. Меѓународниот фестивал на пантомима организиран од театарот во Ереван во 2001 година бил наречен и „Назеник“. Ова бил првиот меѓународен театарски фестивал во периодот на ерменската независност. Во Ереван пристигнале познати театри за пантомима од Москва, Рига, Љубљана, Улан-Батор, Тбилиси, Иркутск. Во Ерменија биле поканети и извонредни специјалисти за пантомима како Илја Рутберг, Модрис Тенисон, Ханс Дитер Илгенен, Константин Киријак и други. [[Податотека:Լեոնիդ_Ենգիբարյան.JPG|десно|мини| Статуата на Леонид Јенгибарјан во Цагкадзор]] Меѓународен фестивал на мимика се одржува секоја година од 10 до 15 август во Цагкадзор, мал убав град, оддалечен еден час од Ереван, кој е главен град на Ерменија. Фестивалот е организиран од Министерството за образование, наука, култура и спорт на Р.А., Државниот театар за пантомима во Ереван и општината Цахкадзор. Премиерниот Меѓународен пантомимски фестивал се одржал во 2008 г. Во 2010 г. фестивалот го добил името по големиот кловн-мим Леонид Јенгибарјан, а во 2012 била изложена бронзената статуа на познатиот уметник Л. Јенгибарјан на централниот плоштад во Цахкадзор. Во 2014 се одржал 4. Меѓународен фестивал на мимика, а во програмата биле вклучени илузионисти, живи статуи и сликање со помош на песок. За време на фестивалите во 2008, 2010, 2012, 2014, 2016, 2017 и 2019 година, учествувале и театарски групи и соло уметници од многу држави, како Шпанија, Италија, Германија, Грција, Русија, Латвија, САД, Франција, Чешка, Полска, Данска, Јапонија, Казахстан, Бангладеш, Украина, Иран, Тајланд, Јужна Африка, Аргентина, и ерменски театарски и циркуски групи, бендови, огнени претстави, младински групи. Претставите се прикажувани на отворена сцена на централниот плоштад или на обични улици и се бесплатни. Иницијаторите секогаш имаат ентузијазам за организирање уметнички одмор за туристите, за населението во Тшагкадзор и за активната младина - уживајќи во своето летно време. Во текот на денот, улиците на Цагкаџор се полни со акробати, улични изведувачи, а навечер веќе вчудоневидените деца и возрасни се собираат пред централната сцена за да се восхитуваат на различните театарски трупи, професионалните соло мими, огнените претстави, флеш-мобовите, мастер класите и танц часовите. По претставата, уметниците, публиката и организаторите имаат дискусии проследени со мастер-класови, каде што двата клучни компоненти на фестивалот - публиката и уметниците имаат контакт, а сите се импресионирани: странските уметници се импресионирани од топлото гостопримство и ерменската богата култура, а публиката е импресионирана од прекрасното искуство и незаборавните спомени... За време на фестивалот, Цагкаџор се претвора во атмосфера на мистерија, комична трагедија, хумор, љубов, гушкање и насмевка - пополнување едни со други. Ова е уникатен свет во кој луѓето секогаш се исполнети со позитивни емоции. == Репертоар на театарот == * „Сонот на Пјеро“ (2019) /режија: Жираир Дадасјан/ * „Театар на палма“ (2018) /режија: Јуриј Костанјан/ * „Несоница“ (2017) /режија: Мери Киракосјан/ * „Галатеа“ (2016) /режија: Јуриј Костанјан/ * „Духот на престолот“ (2015) /режија: Јури Костанјан/ * „Коза-обред“ (2014) /режија: Жираир Дадасјан/ * „Душата на столчето“ (2012) /режија: Јуриј Костанјан/ * „Сонет Н 90“ (2010) /режија: Јуриј Костанјан/ * „Ардалион“ (2009) /режија: Жираир Дадасјан/ * „Ракопис на цвеќето“ (2008) /режија: Жираир Дадасјан/ * „Демон“ (2007) /режија: Јуриј Костанјан/ * „Шераник“ (2005) /режија: Жираир Дадасјан/ * „Метаморфоза“ (1999) /режија: Јуриј Костанјан/ * „Цвеќиња на злото“ (1998) /режија: Жираир Дадасјан/ * „Како да се наслика птица“ (1998) /режија: Жираир Дадасјан/ * „Пеперутки“ (1997) /режија: Жираир Дадасјан/ * „Играта“ (1996) /режија: Жираир Дадасјан/ * „Орли“ (1994) /режија: Жираир Дадасјан/ == Турнеи на театарот пантомима == * 2020 година - Иран - Техеран / Италија - Милано * 2018 - Русија - Санкт Петербург/ Молдавија - Кишињев/ Русија - Вологда/ Македонија - Велес/ Русија - Москва * 2017 година - Русија - Чељабинск/ Молдавија - Кишињев/ Украина - Харков, Запорожје/ Русија - Тјумен/ Русија - Екатеринбург, Чељабинск, Златоуст * 2016 - Босна и Херцеговина - Република Српска - Бања Лука/ Малта - Виториоза * 2015 - Босна и Херцеговина - Република Српска - Бања Лука/ Грузија - Тбилиси/ Србија - Белград/ Грузија - Тбилиси/ Германија - Бремен * 2014 - Турција - Истанбул/ Иран - Техеран, остров Киш/ Туркменистан - Ашхабат/ Полска - Вроцлав * 2013 – Тајланд - Бангкок/ Полска - Познањ/ Германија - Бон, Келн/ Русија - Мурманск/ Грузија -Тбилиси * 2012 - САД - Лос Анџелес * 2011 – Швајцарија – Цирих * 2007 – Италија – Рим/ Кина – Пекинг, Шенјанг * 2006 - Русија - Екатеринбург, Москва/ Романија - Сибиу * 2004 - ОАЕ - Шарџа * 2003 - Либан - Бејрут * 2002 - Иран - Техеран * 2001 - Египет - Каиро * 1998 - Германија/ Грузија -Тбилиси * 1991 – Србија – Белград * 1983 - Русија - Централен Сибир/ Германија * 1982 - Русија - Ленинград/ Унгарија * 1981 - Русија - Сибир, Омск, Томск, Кемерово, Барнаул, Ангарск, Братск, Благовешченск * 1980 – Русија/ Украина – Киев, Одеса * 1978 - Русија/ Белорусија/ Молдавија * 1976 - Урал - Свердловск, Чељабинск, Магнитогорск/ Русија/ Блискиот Исток * 1975 - Украина - Ворошиловград, Харков, Лисичанск, Кадиевка == Наводи == <references /> * [https://www.facebook.com/pantomime.am Фејсбук страница] * [https://www.pantomime.am Цитат на Државниот театар за пантомима во Ереван] * [https://www.facebook.com/pages/Leonid-Yengibaryan-International-Mime-Festival/297825966933312 Фестивал по Леонид Јенгибарјан] [[Категорија:Ереван]] [[Категорија:Ерменска култура]] l2lbhln2zl2k9hegu4dkmyxi36ratt6 0 1347146 5590730 5460684 2026-07-12T06:57:50Z نوفاك اتشمان 11549 додадена [[Категорија:Договори на Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590730 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|conventional_long_name=Мала Антанта|native_name=Malá dohoda<br />Mica Antantă<br />Мала Антанта/Mala Antanta|common_name=Мала Антанта|status=[[Воен сојуз]]|year_start=1921|year_end=1938|flag=|image_flag=|image_map=Little Entente in Europe 1921-1938.png|image_map_caption=Малата Антанта во 1937 година {{plainlist | style = text-align: left; |'''Членови:''' *{{flagcountry|Прва Чехословачка Република|name=Чехословачка}} *{{flagcountry|Кралство Романија|name=Романија}} *{{flag|Кралство Југославија|name=Југославија}} '''Подршка:''' *{{flagcountry|Трета Француска Република|name=Франција}} }}|capital=|era=Меѓувоен период|date_pre=|event_pre=|event_start=Основање|date_start=|event_end=Распуштање|date_end=|footnotes=}} '''Малата Антанта''' — сојуз формиран во 1920 и 1921 година од [[Прва Чехословачка Република|Чехословачка]], [[Кралство Романија|Романија]] и [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] (Југославија од 1929 година) со цел заедничка одбрана против [[Кралство Унгарија (1920–1946)|унгарскиот]] ревизионизам и изгледите за реставрација на [[Хабсбурговци]]те во [[Прва Австриска Република|Австрија]] или Унгарија. [[Трета Француска Република|Франција]] го поддржала сојузот со потпишување договори со секоја земја-членка. Брзиот раст на [[Трет Рајх|германската]] моќ предизвикало нејзин колапс во 1938 година и никогаш не стапил во воена операција. == Потекло == Првите обиди за заемна одбрана на државите наследнички на [[Австроунгарија|Австро-Унгарија]] се случиле за време на [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција]] во 1919 година. Највпечатлив и најжесток поборник на одредениот сојуз што ги обврзува државите наследници бил [[Едвард Бенеш]], министер за надворешни работи на Чехословачка од 1918 до 1935 година. Бенеш одиграл толку клучна улога во формирањето на Малата Антанта што се смета за нејзин вистински основач.<ref>Zeman and Klimek 1997: 89</ref> Антантата, исто така, јасно го одразува неговото верување во неопходноста да се развие демократијата не само во Чехословачка, туку и во останатите европски држави.<ref>Protheroe 2006: 102</ref> Очигледната цел на неговиот предложен сојуз била да го спречи повторното оживување на унгарската моќ и обновувањето на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]], но неговата вистинска цел следела многу поширок модел. Сојузот бил дизајниран да ги запре сите навлегувања врз независноста на земјите-членки од која било европска сила. Затоа, Бенеш имал намера да ја стекне почитта од Унгарија и другите сили како што се Франција, Германија и [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. Покрај тоа, Малата Антанта требало да го зацврсти влијанието на нејзините земји-членки во меѓународните размислувања.<ref>Gordon and Gilbert 1994: 112</ref> Унгарскиот историчар Адам Магда во своето иследување ''Версајски систем и Средна Европа'' (2006) напишал: „Денес знаеме дека пропаст на Средна Европа беше Малата Антанта, воениот сојуз на [[Чехословачка]], [[Романија]] и [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] (подоцна Југославија), создаден во 1921 година не за соработка на Средна Европа, ниту за борба против германската експанзија, туку во погрешно перципирано мислење дека целосно немоќната Унгарија мора да се држи надолу“.<ref>István Deák (2006) The English Historical Review, Volume CXXI, Issue 490, page: 338: The Versailles System and Central Europe</ref> Друго толкување се заснова на размислувањата за новата рамнотежа на силите во Европа по [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Франција планирала да ја спречи можна германска агресија преку склучување договор со соседите на Германија. Пред [[Прва светска војна|Првата светска војна]], [[Руска Империја|Русија]] ја имала таа цел, но по војната, Франција не сакала да воспостави нормални дипломатски врски со [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], наследникот на Русија. Затоа, Франција барала алтернативни држави во близина на Германија со блиски врски со Франција. Бидејќи Малата Антанта ги исполнувала тие услови, Франција силно го поддржала нејзиното формирање.<ref>Spielvogel 2005: 751</ref> == Формирање == Аранжман за колективна одбрана бил потпишан во [[Белград]] на 14 август 1920 година, за време на конвенцијата Чехословачка и [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]]. Договорот гарантирал взаемна помош во случај на неиспровоциран напад започнат од Унгарија против кој било услов.<ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 6, pp. 210-213.</ref> Ратификациите биле разменети во Белград на 10 февруари 1921 година. Последователно, Бенеш предложил учество во новиот сојуз на [[Романија]] на 17 август 1920 година, но неговата понуда била одбиена од романската влада. Иако споменатиот договор бил потпишан, тој не служел како редовна сојузничка конвенција. Сојузничките конвенции кои ја формирале Малата Антанта биле потпишани на следниов начин: * Договорот меѓу Чехословачка и Романија потпишан на 23 април 1921 година во [[Букурешт]].<ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 6. pp. 216-219.</ref> Ратификациите биле разменети во Букурешт на 27 мај 1921 година. Договорот бил продолжен со дополнителни протоколи потпишани на 7 мај 1923 година,<ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 18, pp. 82-83.</ref> на 13 јуни 1926 година,<ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 54, pp. 254-255.</ref> и на 21 мај 1929 година <ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 96, pp. 308-309.</ref> * Договорот меѓу [[Кралство Југославија|Кралството Срби, Хрвати и Словенци]] и Романија потпишан на 7 јуни 1921 година во Белград.<ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 54, pp. 258-265.</ref> Договорот бил продолжен со дополнителен протокол на 21 мај 1929 година.<ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 98, pp. 222-223.</ref> * Договорот меѓу Чехословачка и Кралството на Србите, Хрватите и Словенците потпишан на 31 август 1922 година во Белград.<ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 13, pp. 232-235.</ref> Ратификациите биле разменети во Белград на 3 октомври 1922 година. Договорот бил продолжен со дополнителни протоколи потпишани на 19 септември 1928 година <ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 87, pp. 310-311.</ref> и 21 мај 1929 година <ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 94, pp. 54-55.</ref> . Споменатите конвенции опфаќаle речиси идентични термини како и договорот од 14 август 1920 година. Повторно bilo наведено дека во случај на неиспровоциран напад на Унгарија против одреден условувач, другите страни треба да дадат заедничка помош. Дополнително, договорите ја дефинирале меѓусебната помош преку посебна воена конвенција што требало да се потпише. До влегувањето во сила на таквата конвенција, требало да се преземат привремени мерки. Земјите-членки на Малата Антанта се обврзале и на соработка во надворешната политика кон Унгарија.<ref>Glasgow 1926: 103-104</ref> * Сите тие конвенции биле заменети со сеопфатен договор за сојуз меѓу владите на Романија, Југославија и Чехословачка, потпишан во Штрбске Плесо (денес [[Словачка]]) на 27 јуни 1930 година и стапиле на сила „веднаш“, според член 6. Договорот создал редовна консултативна структура за Малата Антанта и барал министрите за надворешни работи на страните да се состануваат најмалку еднаш годишно. Регистриран е во ''серијата договори на Друштвото на народите'' на 3 октомври 1930 година.<ref>''League of Nations Treaty Series'', vol. 107, pp. 216-219.</ref> Ратификациите биле разменети во Прага на 25 ноември 1930 година. За време на своето формирање, Малата Антанта морала да ја докаже својата решителност да биде заштитена од каква било реставрација спонзорирана од Хабсбурговците. Прво, Карл I Австриски се вратил во Унгарија од [[Швајцарија]] на 26 март 1921 година. Тој го вратил унгарскиот престол, но неговата акција не ја заработила ниту поддршката на Миклош Хорти, ниту согласноста на Малата Антанта. Така, Карл I бил принуден да ја напушти земјата на 1 април 1921 година. Меѓутоа, на 20 октомври 1921 година, тој се вратил во Унгарија и ги обновил своите барања. Ситуацијата била комплицирана од фактот што Карл I успеал да добие поддршка од одреден дел од армијата.<ref>Dowling 2002: 43</ref> Малата Антанта реагирала навремено, под водство на Бенеш. Нејзините земји-членки почнале да ги мобилизираат своите армии, а заканата за директно вклучување од нив станала неизбежна. Освен тоа, другите европски сили го изразиле своето противење на обидите на Карл I за реставрација. Унгарската влада ги поразила следбениците на Карл I и го уапсила на 24 октомври 1921 година. Тоа било проследено со унгарската неподготвеност да му ги одземе титулите на Карл I и зголемената опасност од воен упад на Малата Антанта во Унгарија. Конечно, унгарската влада донела акт со кој се укинале суверените права на Карл I на 10 ноември 1921 година.<ref>Protheroe 2006: 87</ref> == Консолидација == Иако спречената реставрација на Хабсбурговците била недвосмислен успех, последователните настани откриле зголемени тензии во сојузот. Конференцијата во Џенова (од 10 април до 19 мај 1922 година) ги истакнала различните мислења меѓу земјите-членки. Проблемот произлегол од можното признавање на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] од неговите европски колеги. Чехословачка била главно индустриска држава и затоа била подготвена да ги нормализира односите со Советскиот Сојуз и да ја признае новоформираната држава. Меѓутоа, Кралството Срби, Хрвати и Словенци и Романија биле аграрни земји кои не биле заинтересирани за економска соработка со Советскиот Сојуз. Сепак, сите земји-членки кои учествувале во Малата Антанта го сметале Советскиот Сојуз како закана.<ref>Fink et al. 2002: 187-190</ref> Во 1920-тите, Франција, како главен поддржувач на Малата Антанта, ја спроведувала својата политика кон затегнување на сојузот преку лансирање на серија договори за пријателство насочени кон воспоставување на односите меѓу Франција; Чехословачка; Кралството на Србите, Хрватите и Словенците; и Романија. Споменатите договори биле потпишани на следниот начин: * Договор за сојуз и пријателство меѓу Франција и Чехословачка, потпишан на 25 јануари 1924 година во [[Париз]], кој бил склучен на неограничено време.<ref>''Treaty of Alliance and Friendship between France and Czechoslovakia'', Locarno, Jan. 25, 1924, ''League of Nations Treaty Series'', vol. 23, No. 588, p. 163, available from https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/LON/Volume%2023/v23.pdf</ref> * Договор за пријателство меѓу Франција и Романија, потпишан на 10 јуни 1926 година во Париз, кој првично бил склучен на 10 години, но бил продолжен за уште 10 години на 8 ноември 1936 година <ref>''Treaty of Friendship between France and Roumania'', Paris, June 10, 1926, ''League of Nations Treaty Series'', vol. 58, No. 1373, p. 225-231, available from https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/LON/Volume%2058/v58.pdf</ref> * Договор за пријателство меѓу Франција и Кралството на Србите, Хрватите и Словенците, потпишан на 11 ноември 1927 година во Париз, кој првично бил склучен на пет години, но бил продолжен на 10 ноември 1932 година и на 2 декември 1937 година <ref>''Treaty of Friendly Understanding between France and the Kingdom of the Serbs, Croats and Slovenes'', Paris, Nov. 11, 1927, ''League of Nations Treaty Series'', vol. 68, No. 1592, p. 373-379, available from https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/LON/Volume%2068/v68.pdf</ref> Договорите ги обврзале страните да се консултираат со нивните надворешни политики, особено безбедносните прашања на инволвираните држави.<ref>Osmanczyk 2002: 632</ref> [[Податотека:MIguelBenesCarolIIPabloDeYugoslavia1936.jpeg|десно|мини|250x250пкс| Официјални лица на земјите од Малата Антанта во Букурешт, Романија во 1936 година. Од лево кон десно: Принцот Михаил (Романија), претседателот [[Едвард Бенеш]] (Чехословачка), Кралот Керол II (Романија), принцот регент [[Павле Караѓорѓевиќ|Павле]] (Југославија) и принцот Никола (Романија).]] Успешното работење на Малата Антанта резултирало со негова институционализација. Водени од оваа цел, Пактот за организација, исто така наречен ''Малиот систем на Антантата'' или ''пакт за реорганизација'', бил потпишан во Женева на 16 февруари 1933 година. Ратификациите биле разменети во Прага на 30 мај 1933 година, а договорот стапил во сила истиот ден. Регистриран е во ''серијата договори на Друштвото на народите'' на 4 јули 1933 година.<ref>''League of Nations Treaty Series'', vol. 139, pp. 234-239.</ref> Договорот го доставиле министрите за надворешни работи на земјите-членки: Богољуб Јевтиќ за [[Кралство Југославија|Југославија]], Николае Титулеску за Романија и [[Едвард Бенеш]] за Чехословачка. Целта на Пактот за организација била да обезбеди правна рамка за постојана соработка меѓу земјите-членки. Целта требала да се постигне со формирање на нови институции кои работат во име на земјите-членки во рамките на Малата Антанта. Главните инструменти за соработка биле: * Постојаниот совет требало да се состои од министрите за надворешни работи на трите соодветни земји или од специјалните делегати назначени за таа цел. Одлуките на советот требало да се носат едногласно. Советот бил дизајниран да се состанува најмалку три пати годишно. Споменатите состаноци требало да се одржат во секоја од земјите-членки и во Женева за време на седницата на [[Друштво на народите|Лигата на народите]]. * Секретаријатот на Постојаниот совет требало да ги извршува секојдневните рутински операции на Малата Антанта. Дополнително, одреден дел од секретаријатот имал за цел постојано да функционира во седиштето на Лигата на народите. * Бил спроведен Економскиот совет со кој земјите-членки изјавиле дека сакаат да ги координираат и неговите економски интереси. == Распуштање == Обновувањето на германската моќ по 1933 година постепено го поткопала француското влијание во земјите од Малата Антанта.<ref>Gordon Wright, "The Ordeal of Total War: 1939-1945", Harper Torchbooks 1968, pp. 12</ref> Во 1938 година, острото противење на какви било отстапки од новите територии на трите земји почнало да добива помала француска поддршка. На 22 август, Франција го потпишала Бледскиот договор, отповикувајќи одредени ограничувања поставени на Унгарија со [[Тријанонски договор|Тријанононскиот договор]]. На 30 септември бил потпишан Минхенскиот договор, со кој на [[Трет Рајх|Германија]] и биле доделени делови од Чехословачка. Франција гледала на Малата Антанта како можност, во интерес на француската безбедност, да ја ревитализира заканата од војна на два фронта против Германија. За ублажување на таа закана во 1934 година, хрватските [[Усташи]], а можеби и Италија, Унгарија и Бугарија <ref>Crown of Thorns: The Reign of King Boris III of Bulgaria, 1918-1943, Stephane Groueff, Madison Books, 1998, {{ISBN|1461730538}}, [https://books.google.com/books?id=NZcVYDLUMw0C&dq=tchernozemski+bulgarian&pg=PA224 p. 224.]</ref> го поддржале револуционерот [[Владо Черноземски]], кој го убил кралот [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I од Југославија]] и францускиот министер за надворешни работи, двајца водечки поборници на Малата Антанта. Тоа било увертира за [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. == Проглас за хрватско-романско-словачко пријателство == [[Податотека:CRO_RO_SVK.png|мини|152x152пкс| Романија, Хрватска и Словачка во 1942 г]] За време на Втората светска војна, Романија, [[Независна Држава Хрватска]] и [[Словачка Република (1939–1945)|Словачката Република]] формирале сојуз сличен на Малата Антанта со цел да го запрат секое понатамошно унгарско проширување. Сојузот бил формиран од романскиот маршал [[Јон Антонеску]].<ref>Third Axis Fourth Ally: Romanian Armed Forces in the European War, 1941-1945, by Mark Axworthy, Cornel Scafeş and Cristian Crăciunoiu, p. 73</ref> == Поврзано == * [[Балкански пакт]] * [[Бугарскиот државен удар од 1934 година]] * Cordon sanitaire (меѓународни односи) * [[Голема Унгарија]] (политички концепт) * [[Антанта|Тројна Антанта]] == Наводи == {{наводи}} == Библиотека == * {{In lang|fr}} Boisdron, Matthieu, 2012, "[https://books.google.com/books?id=X_wZAwAAQBAJ&dq=matthieu%20boisdron&pg=PA283 La France et le pacte d'assistance mutuelle de la Petite Entente (juin 1936-avril 1937)]". In: Krisztián Bene and Eva Oszetzky (eds), ''Újlatin kultúrák vonzásában. Újlatin filológia 5.'', University of Pécs (Hungary). pp.&nbsp;283–305. * Carr, E.H., 1961. ''International Relations Between the Two World Wars, 1919-1939.'' London: Macmillan. * Dowling, Maria, 2002. ''Czechoslovakia''. New York, NY: Oxford University Press. * Fink, Carole, Axel Frohn, and Jürgen Heideking, 2002. ''Genoa, Rapallo, and European Reconstruction in 1922''. Cambridge, UK: Cambridge University Press. * Gilbert, Felix and David Clay Large, 1991. ''The End of European Era, 1890 to Present''. 4th edition worldwide. 1st edition in the Czech Republic. Prague: Mladá fronta. * Glasgow, George, 1926. ''From Dawes to Locarno; Being a Critical Record of an Important Achievement in European Diplomacy, 1924-1925''. Ayer Publishing. * Gordon, Craig A. and Felix Gilbert (eds), 1994. ''The Diplomats, 1919-1939''. Princeton, NJ: Princeton University Press. * Nálevka, Vladimír, 2000. ''The World Politics in the Twentieth Century (I.)'' [Světová politika ve 20. století (I.)]. 1st edition. Prague: Aleš Skřivan. * Osmanczyk, Edmund Jan, 2002. ''Encyclopedia of the United Nations and International Agreements''. New York, NY: Routledge. * ''Pact of the Organization of the Little Entente''. In: ''Recueil des traités'' SDN, v. CXXXIX, p.&nbsp;233. Available [http://www.mfa.gov.rs/en/diplomatic-tradition/historical-diplomatic-papers/1299--16-1933 online] * Protheroe, Gerald J., 2006. ''Searching for Security in a New Europe''. New York, NY: Routledge. * Ragsdale, Hugh, 2004. ''The Soviets, the Munich Crisis, and the Coming of World War II''. Cambridge, UK: Cambridge University Press. * Spielvogel, Jackson J., 2005. ''Western Civilization: Volume II: Since 1500''. Thomson Wadsworth. * Wandycz, Piotr. "The Little Entente: Sixty Years Later" ''Slavonic and East European Review'' (1981) 59#4 pp.&nbsp;548–564 [https://www.jstor.org/stable/4208385 online] * Zeman, Zbyněk and Antonín Klimek, 1997. ''The Life of Edvard Beneš 1884-1948: Czechoslovakia in Peace and War''. Oxford, UK: Oxford University Press. * Ádám, Magda, ''The Little Entente and Europe (1920-1929)''. Budapest: Akademiai Kiadó. 1993. Pp.&nbsp;329 * The American Historical Review, Vol. 99, No. 2 (Apr., 1994), p.&nbsp;548 (review consists of 1 page) Published by: American Historical Association [[Категорија:Воени сојузи на Југославија]] [[Категорија:Воени сојузи на Романија]] [[Категорија:Воени сојузи на Чехословачка]] [[Категорија:Европа во новиот век]] [[Категорија:Голема Романија]] [[Категорија:Договори на Југославија]] ix4l8i6ks7vh2vdb9iwuzvvc48v324t 5590732 5590730 2026-07-12T06:59:05Z نوفاك اتشمان 11549 отстранета [[Категорија:Договори на Југославија]]; додадена [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590732 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|conventional_long_name=Мала Антанта|native_name=Malá dohoda<br />Mica Antantă<br />Мала Антанта/Mala Antanta|common_name=Мала Антанта|status=[[Воен сојуз]]|year_start=1921|year_end=1938|flag=|image_flag=|image_map=Little Entente in Europe 1921-1938.png|image_map_caption=Малата Антанта во 1937 година {{plainlist | style = text-align: left; |'''Членови:''' *{{flagcountry|Прва Чехословачка Република|name=Чехословачка}} *{{flagcountry|Кралство Романија|name=Романија}} *{{flag|Кралство Југославија|name=Југославија}} '''Подршка:''' *{{flagcountry|Трета Француска Република|name=Франција}} }}|capital=|era=Меѓувоен период|date_pre=|event_pre=|event_start=Основање|date_start=|event_end=Распуштање|date_end=|footnotes=}} '''Малата Антанта''' — сојуз формиран во 1920 и 1921 година од [[Прва Чехословачка Република|Чехословачка]], [[Кралство Романија|Романија]] и [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] (Југославија од 1929 година) со цел заедничка одбрана против [[Кралство Унгарија (1920–1946)|унгарскиот]] ревизионизам и изгледите за реставрација на [[Хабсбурговци]]те во [[Прва Австриска Република|Австрија]] или Унгарија. [[Трета Француска Република|Франција]] го поддржала сојузот со потпишување договори со секоја земја-членка. Брзиот раст на [[Трет Рајх|германската]] моќ предизвикало нејзин колапс во 1938 година и никогаш не стапил во воена операција. == Потекло == Првите обиди за заемна одбрана на државите наследнички на [[Австроунгарија|Австро-Унгарија]] се случиле за време на [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција]] во 1919 година. Највпечатлив и најжесток поборник на одредениот сојуз што ги обврзува државите наследници бил [[Едвард Бенеш]], министер за надворешни работи на Чехословачка од 1918 до 1935 година. Бенеш одиграл толку клучна улога во формирањето на Малата Антанта што се смета за нејзин вистински основач.<ref>Zeman and Klimek 1997: 89</ref> Антантата, исто така, јасно го одразува неговото верување во неопходноста да се развие демократијата не само во Чехословачка, туку и во останатите европски држави.<ref>Protheroe 2006: 102</ref> Очигледната цел на неговиот предложен сојуз била да го спречи повторното оживување на унгарската моќ и обновувањето на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]], но неговата вистинска цел следела многу поширок модел. Сојузот бил дизајниран да ги запре сите навлегувања врз независноста на земјите-членки од која било европска сила. Затоа, Бенеш имал намера да ја стекне почитта од Унгарија и другите сили како што се Франција, Германија и [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. Покрај тоа, Малата Антанта требало да го зацврсти влијанието на нејзините земји-членки во меѓународните размислувања.<ref>Gordon and Gilbert 1994: 112</ref> Унгарскиот историчар Адам Магда во своето иследување ''Версајски систем и Средна Европа'' (2006) напишал: „Денес знаеме дека пропаст на Средна Европа беше Малата Антанта, воениот сојуз на [[Чехословачка]], [[Романија]] и [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] (подоцна Југославија), создаден во 1921 година не за соработка на Средна Европа, ниту за борба против германската експанзија, туку во погрешно перципирано мислење дека целосно немоќната Унгарија мора да се држи надолу“.<ref>István Deák (2006) The English Historical Review, Volume CXXI, Issue 490, page: 338: The Versailles System and Central Europe</ref> Друго толкување се заснова на размислувањата за новата рамнотежа на силите во Европа по [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Франција планирала да ја спречи можна германска агресија преку склучување договор со соседите на Германија. Пред [[Прва светска војна|Првата светска војна]], [[Руска Империја|Русија]] ја имала таа цел, но по војната, Франција не сакала да воспостави нормални дипломатски врски со [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], наследникот на Русија. Затоа, Франција барала алтернативни држави во близина на Германија со блиски врски со Франција. Бидејќи Малата Антанта ги исполнувала тие услови, Франција силно го поддржала нејзиното формирање.<ref>Spielvogel 2005: 751</ref> == Формирање == Аранжман за колективна одбрана бил потпишан во [[Белград]] на 14 август 1920 година, за време на конвенцијата Чехословачка и [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]]. Договорот гарантирал взаемна помош во случај на неиспровоциран напад започнат од Унгарија против кој било услов.<ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 6, pp. 210-213.</ref> Ратификациите биле разменети во Белград на 10 февруари 1921 година. Последователно, Бенеш предложил учество во новиот сојуз на [[Романија]] на 17 август 1920 година, но неговата понуда била одбиена од романската влада. Иако споменатиот договор бил потпишан, тој не служел како редовна сојузничка конвенција. Сојузничките конвенции кои ја формирале Малата Антанта биле потпишани на следниов начин: * Договорот меѓу Чехословачка и Романија потпишан на 23 април 1921 година во [[Букурешт]].<ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 6. pp. 216-219.</ref> Ратификациите биле разменети во Букурешт на 27 мај 1921 година. Договорот бил продолжен со дополнителни протоколи потпишани на 7 мај 1923 година,<ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 18, pp. 82-83.</ref> на 13 јуни 1926 година,<ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 54, pp. 254-255.</ref> и на 21 мај 1929 година <ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 96, pp. 308-309.</ref> * Договорот меѓу [[Кралство Југославија|Кралството Срби, Хрвати и Словенци]] и Романија потпишан на 7 јуни 1921 година во Белград.<ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 54, pp. 258-265.</ref> Договорот бил продолжен со дополнителен протокол на 21 мај 1929 година.<ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 98, pp. 222-223.</ref> * Договорот меѓу Чехословачка и Кралството на Србите, Хрватите и Словенците потпишан на 31 август 1922 година во Белград.<ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 13, pp. 232-235.</ref> Ратификациите биле разменети во Белград на 3 октомври 1922 година. Договорот бил продолжен со дополнителни протоколи потпишани на 19 септември 1928 година <ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 87, pp. 310-311.</ref> и 21 мај 1929 година <ref>Text in ''League of Nations Treaty Series'', vol. 94, pp. 54-55.</ref> . Споменатите конвенции опфаќаle речиси идентични термини како и договорот од 14 август 1920 година. Повторно bilo наведено дека во случај на неиспровоциран напад на Унгарија против одреден условувач, другите страни треба да дадат заедничка помош. Дополнително, договорите ја дефинирале меѓусебната помош преку посебна воена конвенција што требало да се потпише. До влегувањето во сила на таквата конвенција, требало да се преземат привремени мерки. Земјите-членки на Малата Антанта се обврзале и на соработка во надворешната политика кон Унгарија.<ref>Glasgow 1926: 103-104</ref> * Сите тие конвенции биле заменети со сеопфатен договор за сојуз меѓу владите на Романија, Југославија и Чехословачка, потпишан во Штрбске Плесо (денес [[Словачка]]) на 27 јуни 1930 година и стапиле на сила „веднаш“, според член 6. Договорот создал редовна консултативна структура за Малата Антанта и барал министрите за надворешни работи на страните да се состануваат најмалку еднаш годишно. Регистриран е во ''серијата договори на Друштвото на народите'' на 3 октомври 1930 година.<ref>''League of Nations Treaty Series'', vol. 107, pp. 216-219.</ref> Ратификациите биле разменети во Прага на 25 ноември 1930 година. За време на своето формирање, Малата Антанта морала да ја докаже својата решителност да биде заштитена од каква било реставрација спонзорирана од Хабсбурговците. Прво, Карл I Австриски се вратил во Унгарија од [[Швајцарија]] на 26 март 1921 година. Тој го вратил унгарскиот престол, но неговата акција не ја заработила ниту поддршката на Миклош Хорти, ниту согласноста на Малата Антанта. Така, Карл I бил принуден да ја напушти земјата на 1 април 1921 година. Меѓутоа, на 20 октомври 1921 година, тој се вратил во Унгарија и ги обновил своите барања. Ситуацијата била комплицирана од фактот што Карл I успеал да добие поддршка од одреден дел од армијата.<ref>Dowling 2002: 43</ref> Малата Антанта реагирала навремено, под водство на Бенеш. Нејзините земји-членки почнале да ги мобилизираат своите армии, а заканата за директно вклучување од нив станала неизбежна. Освен тоа, другите европски сили го изразиле своето противење на обидите на Карл I за реставрација. Унгарската влада ги поразила следбениците на Карл I и го уапсила на 24 октомври 1921 година. Тоа било проследено со унгарската неподготвеност да му ги одземе титулите на Карл I и зголемената опасност од воен упад на Малата Антанта во Унгарија. Конечно, унгарската влада донела акт со кој се укинале суверените права на Карл I на 10 ноември 1921 година.<ref>Protheroe 2006: 87</ref> == Консолидација == Иако спречената реставрација на Хабсбурговците била недвосмислен успех, последователните настани откриле зголемени тензии во сојузот. Конференцијата во Џенова (од 10 април до 19 мај 1922 година) ги истакнала различните мислења меѓу земјите-членки. Проблемот произлегол од можното признавање на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] од неговите европски колеги. Чехословачка била главно индустриска држава и затоа била подготвена да ги нормализира односите со Советскиот Сојуз и да ја признае новоформираната држава. Меѓутоа, Кралството Срби, Хрвати и Словенци и Романија биле аграрни земји кои не биле заинтересирани за економска соработка со Советскиот Сојуз. Сепак, сите земји-членки кои учествувале во Малата Антанта го сметале Советскиот Сојуз како закана.<ref>Fink et al. 2002: 187-190</ref> Во 1920-тите, Франција, како главен поддржувач на Малата Антанта, ја спроведувала својата политика кон затегнување на сојузот преку лансирање на серија договори за пријателство насочени кон воспоставување на односите меѓу Франција; Чехословачка; Кралството на Србите, Хрватите и Словенците; и Романија. Споменатите договори биле потпишани на следниот начин: * Договор за сојуз и пријателство меѓу Франција и Чехословачка, потпишан на 25 јануари 1924 година во [[Париз]], кој бил склучен на неограничено време.<ref>''Treaty of Alliance and Friendship between France and Czechoslovakia'', Locarno, Jan. 25, 1924, ''League of Nations Treaty Series'', vol. 23, No. 588, p. 163, available from https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/LON/Volume%2023/v23.pdf</ref> * Договор за пријателство меѓу Франција и Романија, потпишан на 10 јуни 1926 година во Париз, кој првично бил склучен на 10 години, но бил продолжен за уште 10 години на 8 ноември 1936 година <ref>''Treaty of Friendship between France and Roumania'', Paris, June 10, 1926, ''League of Nations Treaty Series'', vol. 58, No. 1373, p. 225-231, available from https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/LON/Volume%2058/v58.pdf</ref> * Договор за пријателство меѓу Франција и Кралството на Србите, Хрватите и Словенците, потпишан на 11 ноември 1927 година во Париз, кој првично бил склучен на пет години, но бил продолжен на 10 ноември 1932 година и на 2 декември 1937 година <ref>''Treaty of Friendly Understanding between France and the Kingdom of the Serbs, Croats and Slovenes'', Paris, Nov. 11, 1927, ''League of Nations Treaty Series'', vol. 68, No. 1592, p. 373-379, available from https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/LON/Volume%2068/v68.pdf</ref> Договорите ги обврзале страните да се консултираат со нивните надворешни политики, особено безбедносните прашања на инволвираните држави.<ref>Osmanczyk 2002: 632</ref> [[Податотека:MIguelBenesCarolIIPabloDeYugoslavia1936.jpeg|десно|мини|250x250пкс| Официјални лица на земјите од Малата Антанта во Букурешт, Романија во 1936 година. Од лево кон десно: Принцот Михаил (Романија), претседателот [[Едвард Бенеш]] (Чехословачка), Кралот Керол II (Романија), принцот регент [[Павле Караѓорѓевиќ|Павле]] (Југославија) и принцот Никола (Романија).]] Успешното работење на Малата Антанта резултирало со негова институционализација. Водени од оваа цел, Пактот за организација, исто така наречен ''Малиот систем на Антантата'' или ''пакт за реорганизација'', бил потпишан во Женева на 16 февруари 1933 година. Ратификациите биле разменети во Прага на 30 мај 1933 година, а договорот стапил во сила истиот ден. Регистриран е во ''серијата договори на Друштвото на народите'' на 4 јули 1933 година.<ref>''League of Nations Treaty Series'', vol. 139, pp. 234-239.</ref> Договорот го доставиле министрите за надворешни работи на земјите-членки: Богољуб Јевтиќ за [[Кралство Југославија|Југославија]], Николае Титулеску за Романија и [[Едвард Бенеш]] за Чехословачка. Целта на Пактот за организација била да обезбеди правна рамка за постојана соработка меѓу земјите-членки. Целта требала да се постигне со формирање на нови институции кои работат во име на земјите-членки во рамките на Малата Антанта. Главните инструменти за соработка биле: * Постојаниот совет требало да се состои од министрите за надворешни работи на трите соодветни земји или од специјалните делегати назначени за таа цел. Одлуките на советот требало да се носат едногласно. Советот бил дизајниран да се состанува најмалку три пати годишно. Споменатите состаноци требало да се одржат во секоја од земјите-членки и во Женева за време на седницата на [[Друштво на народите|Лигата на народите]]. * Секретаријатот на Постојаниот совет требало да ги извршува секојдневните рутински операции на Малата Антанта. Дополнително, одреден дел од секретаријатот имал за цел постојано да функционира во седиштето на Лигата на народите. * Бил спроведен Економскиот совет со кој земјите-членки изјавиле дека сакаат да ги координираат и неговите економски интереси. == Распуштање == Обновувањето на германската моќ по 1933 година постепено го поткопала француското влијание во земјите од Малата Антанта.<ref>Gordon Wright, "The Ordeal of Total War: 1939-1945", Harper Torchbooks 1968, pp. 12</ref> Во 1938 година, острото противење на какви било отстапки од новите територии на трите земји почнало да добива помала француска поддршка. На 22 август, Франција го потпишала Бледскиот договор, отповикувајќи одредени ограничувања поставени на Унгарија со [[Тријанонски договор|Тријанононскиот договор]]. На 30 септември бил потпишан Минхенскиот договор, со кој на [[Трет Рајх|Германија]] и биле доделени делови од Чехословачка. Франција гледала на Малата Антанта како можност, во интерес на француската безбедност, да ја ревитализира заканата од војна на два фронта против Германија. За ублажување на таа закана во 1934 година, хрватските [[Усташи]], а можеби и Италија, Унгарија и Бугарија <ref>Crown of Thorns: The Reign of King Boris III of Bulgaria, 1918-1943, Stephane Groueff, Madison Books, 1998, {{ISBN|1461730538}}, [https://books.google.com/books?id=NZcVYDLUMw0C&dq=tchernozemski+bulgarian&pg=PA224 p. 224.]</ref> го поддржале револуционерот [[Владо Черноземски]], кој го убил кралот [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I од Југославија]] и францускиот министер за надворешни работи, двајца водечки поборници на Малата Антанта. Тоа било увертира за [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. == Проглас за хрватско-романско-словачко пријателство == [[Податотека:CRO_RO_SVK.png|мини|152x152пкс| Романија, Хрватска и Словачка во 1942 г]] За време на Втората светска војна, Романија, [[Независна Држава Хрватска]] и [[Словачка Република (1939–1945)|Словачката Република]] формирале сојуз сличен на Малата Антанта со цел да го запрат секое понатамошно унгарско проширување. Сојузот бил формиран од романскиот маршал [[Јон Антонеску]].<ref>Third Axis Fourth Ally: Romanian Armed Forces in the European War, 1941-1945, by Mark Axworthy, Cornel Scafeş and Cristian Crăciunoiu, p. 73</ref> == Поврзано == * [[Балкански пакт]] * [[Бугарскиот државен удар од 1934 година]] * Cordon sanitaire (меѓународни односи) * [[Голема Унгарија]] (политички концепт) * [[Антанта|Тројна Антанта]] == Наводи == {{наводи}} == Библиотека == * {{In lang|fr}} Boisdron, Matthieu, 2012, "[https://books.google.com/books?id=X_wZAwAAQBAJ&dq=matthieu%20boisdron&pg=PA283 La France et le pacte d'assistance mutuelle de la Petite Entente (juin 1936-avril 1937)]". In: Krisztián Bene and Eva Oszetzky (eds), ''Újlatin kultúrák vonzásában. Újlatin filológia 5.'', University of Pécs (Hungary). pp.&nbsp;283–305. * Carr, E.H., 1961. ''International Relations Between the Two World Wars, 1919-1939.'' London: Macmillan. * Dowling, Maria, 2002. ''Czechoslovakia''. New York, NY: Oxford University Press. * Fink, Carole, Axel Frohn, and Jürgen Heideking, 2002. ''Genoa, Rapallo, and European Reconstruction in 1922''. Cambridge, UK: Cambridge University Press. * Gilbert, Felix and David Clay Large, 1991. ''The End of European Era, 1890 to Present''. 4th edition worldwide. 1st edition in the Czech Republic. Prague: Mladá fronta. * Glasgow, George, 1926. ''From Dawes to Locarno; Being a Critical Record of an Important Achievement in European Diplomacy, 1924-1925''. Ayer Publishing. * Gordon, Craig A. and Felix Gilbert (eds), 1994. ''The Diplomats, 1919-1939''. Princeton, NJ: Princeton University Press. * Nálevka, Vladimír, 2000. ''The World Politics in the Twentieth Century (I.)'' [Světová politika ve 20. století (I.)]. 1st edition. Prague: Aleš Skřivan. * Osmanczyk, Edmund Jan, 2002. ''Encyclopedia of the United Nations and International Agreements''. New York, NY: Routledge. * ''Pact of the Organization of the Little Entente''. In: ''Recueil des traités'' SDN, v. CXXXIX, p.&nbsp;233. Available [http://www.mfa.gov.rs/en/diplomatic-tradition/historical-diplomatic-papers/1299--16-1933 online] * Protheroe, Gerald J., 2006. ''Searching for Security in a New Europe''. New York, NY: Routledge. * Ragsdale, Hugh, 2004. ''The Soviets, the Munich Crisis, and the Coming of World War II''. Cambridge, UK: Cambridge University Press. * Spielvogel, Jackson J., 2005. ''Western Civilization: Volume II: Since 1500''. Thomson Wadsworth. * Wandycz, Piotr. "The Little Entente: Sixty Years Later" ''Slavonic and East European Review'' (1981) 59#4 pp.&nbsp;548–564 [https://www.jstor.org/stable/4208385 online] * Zeman, Zbyněk and Antonín Klimek, 1997. ''The Life of Edvard Beneš 1884-1948: Czechoslovakia in Peace and War''. Oxford, UK: Oxford University Press. * Ádám, Magda, ''The Little Entente and Europe (1920-1929)''. Budapest: Akademiai Kiadó. 1993. Pp.&nbsp;329 * The American Historical Review, Vol. 99, No. 2 (Apr., 1994), p.&nbsp;548 (review consists of 1 page) Published by: American Historical Association [[Категорија:Воени сојузи на Југославија]] [[Категорија:Воени сојузи на Романија]] [[Категорија:Воени сојузи на Чехословачка]] [[Категорија:Европа во новиот век]] [[Категорија:Голема Романија]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] o4ki377r4p41y37zzqjkgdt9akdnc12 0 1347754 5590851 5418849 2026-07-12T10:08:30Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590851 wikitext text/x-wiki '''„Ефи Брист“''' ([[Германски јазик|германски]]: ''Effi Briest'') — [[Роман|роман]] на германскиот писател [[Теодор Фонтане]] од 1895 година. [[File: Theodor Fontane Effi Briest.jpg|thumb|Ефи Брист]] ==Содржина== * ''1-5 глава'': Во Хоен-Кремен живее брачниот пар Брист со убавата ќерка Ефи. Еден ден, кај нив доаѓа во посета [[барон]]от Гер фон Инштетн кој во минатото бил вљубен во госпоѓата Брист. Сега, тој на бара за жена Ефи и истиот ден се спроведува свршувачката, иако тој има 38 години, а Ефи само 17. Утредента, баронот се враќа во [[Померанија]], а по некое време, Ефи и мајка ѝ заминуваат во [[Берлин]], каде купуваат облека и други работи потребни за венчавката. Подоцна, во октомври, во родното место на семејството Брист се одржува [[свадба]]та, а утредента, Ефи и Герт заминуваат на меден месец во [[Италија]], каде Герт ја запознава сопругата со бројни уметнички дела, зашто тој е голем љубител на [[сликарство]]то.<ref>Teodor Fontane, Efi Brist. Rad, Beograd, 1969, стр. 3-29.</ref>) * ''6-15 глава'': Во средината на номеври, брачниот пар се враќа дома во малиот град Кесин. Веднаш по пристигнувањето, Ефи го запознава [[аптека]]рот Гизхиблер, а потоа и сите видни луѓе во градот и околината. Една ноќ, за време на отсуството на Герт, Ефи се буди од од страв и тогаш ѝ се причинува дека низ собата поминува [[Кинези|Кинезот]] чија слика се наоѓа во една од напуштените соби во куќата. Утредента, додека минувата крај неговиот [[Гроб|гроб]], Герт ѝ ја раскажува приказната за Кинезот кој му бил слуга на претходниот сопственик на куќата. За време на концертот што го приредува Гизхиблер, Ефи ја запознава пејачката Марија Трипели. Пред [[Нова година]], таа дознава дека е бремена, а зимата и пролетта ги минува во здодевност и осаменост. Летото, таа случајно ја запознава слугинката Розвита која ја вработува како дадилка за ќеркичката која се раѓа на 3 јули. Во средината на август се одржува [[Крштевање|крштевката]] на бебето, кое го добива името Аника, веднаш потоа Ефи и бебето престојуваат неколку недели кај нејзините родители, а во средината на септември се враќаат во Кесин.<ref>Teodor Fontane, Efi Brist. Rad, Beograd, 1969, стр. 29-89.</ref> * ''16-23 глава'': Есента, Ефи и Герт започнуваат да се дружат со [[Мајор|мајорот]] Крампас. Во декември, тој режира [[Драмска уметност|театарска]] претстава во која главната улога ја игра Ефи. Герт е љубоморен на нивниот однос и некое време Ефи се повлекува дома, но за време на неговиот престој во Берлин, таа секојдневно излегува надвор. Герт се враќа со веста за неговото вработување во министерството, а Ефи заминува во Берлин (каде веќе се наоѓа мајка ѝ) за да побара стан. Пред да замине, таа му пишува проштално писмо на Крампас, задоволна поради прекинот на нивната врска. По двенеделниот престој во Берлин, Ефи воопшто нема намера да се врати во Кесин, наспроти секојдневните писма од Герт. Најпосле, таа се преправа дека е болна и така останува во градот сѐ до доаѓањето на Герт.<ref>Teodor Fontane, Efi Brist. Rad, Beograd, 1969, стр. 89-144.</ref> * ''24-31 глава'': По некое време, и Герт пристига во Берлин. Кон крајот на летото, тие заминуваат на одмор на [[Балтичко Море|балтичкиот]] брег, оттаму одат во [[Копенхаген]] и [[Данска]], а потоа Герт се враќа во Берлин, додека Ефи и ќерката остануваат кај нејзините родители. Таму, таа размислува за својот грев. Полека минуваат седум години од нивниот престој во Берлин, исполнети со семејна среќа и со богат општествен живот при што Ефи се запознава дури и со царот и царицата. Поради влошеното здравје, Ефи заминува на одмор. Еден ден, сосема случајно, Герт ја открива нејзината преписка со Крампас и така дознава за неверството. Бесен, веднаш закажува [[двобој]] во близината на Кесин и го убива мајорот Крампас. Истиот ден, тој се враќа во Берлин, каде весниците веќе пишуваат за настанот, а тој решава да се раздели од Ефи. По неколку дена, таа добива писмо од нејзините родители, кои ја известуваат за настаните и се откажуваат од неа. Веднаш по приемот на писмото, Ефи го напушта одморалиштето.<ref>Teodor Fontane, Efi Brist. Rad, Beograd, 1969, стр. 144-183.</ref> * ''24-36 глава'': Оттогаш минуваат три години: Ефи живее во мал стан во Берлин, заедно со слугинката Розвита. Еднаш, Ефи случајно ја здогледува Аника, но нема храброст да се соочи со неа, а потоа ја замолува сопругата на [[министер]]от да ѝ помогне да се сретне со ќерката. Набргу, Аника доаѓа во станот на Ефи, но девојчето е многу воздржано и тоа силно ја погаѓа Ефи. По некое време, кај Ефи се појавуваат знаци на [[туберкулоза]] и нервно растројство, па личниот [[лекар]] им пишува на нејзините родители да ѝ простат и да ја примат во нивниот дом. Така, Ефи се сели во Хоен-Кремен, каде живее повлечено, опкружена со љубовта и негата на родителите и на Розвита. За тоа време, Герт е унапреден, но тоа не му предизвикува никакво задоволство, зашто е потиштен поради уништената семејна среќа. Еден ден, Розвита му пишува писмо на Герт и тој го испраќа кучето Роло во Хоен-Кремен за да ѝ прави друштво на Ефи. Меѓутоа, Ефи повторно се разболува и набргу умира. Романот завршува со сцената во која брачниот пар Брист, во друштво со Роло, седат крај гробот на Ефи и се прашуваат дали тие се виновни за нејзината несреќа.<ref>Teodor Fontane, Efi Brist. Rad, Beograd, 1969, стр. 144-210.</ref> ==Осврт кон делото== Без сомнение, „Ефи Брист“ е најпознатото и најуспешното дело на Фонтане. Со својата [[морал]]на проблематика и со трагичната иронија, овој роман се наоѓа на нивото на „[[Госпоѓа Бовари|Мадам Бовари]]“ на [[Гистав Флобер|Флобер]]. Уште повеќе, за разлика од Флоберовиот лик кој не предизвикува симпатија кај читателот, Фонтане успеал Ефи да ја направи симпатична и мила жена со чиста душа кај која сите постапки се дело на „искрените чувства“. Иако историјата на нејзиниот брак ги има сите елементи како во забавните романи ([[брак]] без љубов, прељуба, двобој, [[Развод|развод]] и страдање), Фонтане е голем уметник и не се фокусира врз „што“ туку врз „како“. Делото е напишано во согласност со барањата кои авторот ги поставува пред модерниот роман од неговата епоха – „да го опише животот што е верен одраз на животот што го живееме ние“, зашто тој сметал дека „најдобриот роман е оној чии ликови се споредливи на ликовите од вистинскиот живот“. И покрај [[Реализам (книжевност)|реализмот]] во прикажувањето, животната судбина на главниот лик е раскажана со [[Меланхолија|меланхолична]] љубов на умен и благороден раскажувач кој знае дека е тешко да се бориме против „природниот човек“ во себе. Притоа, Фонтане покажува разбирање и трпеливост кон бедната човечка личност и токму тој социјално-[[Етика|етички]] момент, покрај формално-уметничкиот, му дава посебна вредност на овој роман. Фонтане не мисли да ги решава проблемите, но со својата нарација изнесува критика на општеството полно со противречности и јасно покажува дека е нехумано да го жртвуваме човекот поради конвенционалните предрасуди.<ref>Miloš Đoršević, „Teodor Fontane“, во: Teodor Fontane, ''Efi Brist''. Rad, Beograd, 1969, стр. 219.</ref> Според [[Томас Ман]], ако би сакале да направиме список на извонредни романи при што би морале да се ограничиме на десетина наслови, во таквиот избор мора да се најде и „Ефи Брист“.<ref>Miloš Đoršević, „Teodor Fontane“, во: Teodor Fontane, ''Efi Brist''. Rad, Beograd, 1969, стр. 215.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Теодор Фонтане]] [[Категорија:Изданија на Бегемот]] [[Категорија:Појавено во 2013 година во Македонија]] [[Категорија:Германски романи]] [[Категорија:Романи на германски јазик]] [[Категорија:Книги од 1895 година]] 0oye3m0ox7lgr6xu84ph8flai6crzth 0 1348247 5590727 5513024 2026-07-12T06:55:22Z نوفاك اتشمان 11549 отстранета [[Категорија:Надворешни односи на Југославија]]; додадена [[Категорија:Договори на Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590727 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name=Троен пакт |long_name= | image=Signing ceremony for the Axis Powers Tripartite Pact.jpg |image_width=300px |caption=Потпишување на Тројниот пакт. На левата страна од сликата, одлево надесно, седат [[Сабуро Курусу]] (претставник на Јапонија), [[Галеацо Чани]] (Италија) и [[Адолф Хитлер]] (Германија). | type = [[Воен сојуз]] | date_drafted= |date_signed=27 септември 1940 |location_signed=[[Берлин]], [[Нацистичка Германија|Германија]] | date_sealed= |date_effective= |condition_effective= |date_expiration= |parties = | signatories = {{unbulleted list |item_style=padding-bottom:0.4em; | ''Првични''<hr/>|{{flagcountry|Nazi Germany|name=Германски Рајх}} |{{flagcountry|Kingdom of Italy|name=Кралство Италија|}}|{{flagcountry|Empire of Japan|name=Царство Јапонија|}} | ''Подоцнежни''<hr/>|{{flagcountry|Kingdom of Hungary (1920–46)|name=Кралство Унгарија|}}|{{flagcountry|Kingdom of Romania|name=Кралство Романија|}} |{{flagcountry|Slovak Republic (1939–1945)|name=Словачка Република}} |{{flagcountry|Kingdom of Bulgaria|name=Царство Бугарија}}|{{flag|Independent State of Croatia|name=Независна Држава Хрватска}} |<hr/>{{flagcountry|Kingdom of Yugoslavia|name=Кралство Југославија}} <small>([[Пристапување на Југославија на Тројниот пакт|два дена]])</small> }} | depositor = | languages = | website = | wikisource = }} '''Троен пакт''', познат и како '''Берлински пакт''' — договор меѓу [[Трет Рајх|Германија]], [[Кралство Италија|Италија]] и [[Јапонска Империја|Јапонија]] потпишан во [[Берлин]] на 27 септември 1940 година од страна на [[Јоаким фон Рибентроп]], [[Галеацо Чано]] и [[Сабуро Курусу]] (по тој редослед) и во присуство на [[Адолф Хитлер]]. Тоа бил одбранбен воен сојуз на кој на крајот му се придружиле [[Кралство Унгарија (1920–1946)|Унгарија]] (20 ноември 1940 година), [[Кралство Романија|Романија]] (23 ноември 1940 година), [[Словачка Република (1939–1945)|Словачка]] (24 ноември 1940 година), [[Царство Бугарија|Бугарија]] (1 март 1941 година) и [[Кралство Југославија|Југославија]] (25 март 1941 година). [[Пристапување на Југославија кон Тројниот пакт|Пристапувањето на Југославија]] предизвикало [[Државен удар|''државен удар'']] во Белград два дена подоцна. Германија, Италија и Унгарија одговориле со [[Априлска војна|инвазија на Југославија]]. Резултирачката италијанско-германска [[клиентска држава]], позната како [[Независна Држава Хрватска]], се приклучила на пактот на 15 јуни 1941 година. Тројниот пакт, заедно со [[Антикоминтернски пакт|Антикоминтернскиот пакт]] и [[Челичен пакт|Челичниот пакт]], бил еден од бројните договори меѓу Германија, Јапонија, Италија и други земји од [[Сили на Оската|силите на Оската]] што го регулираа нивниот однос.<ref name="Cooke1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SKDhPHvv_c0C&q=%22Tripartite+pact%22+%22The+axis%22+%22anti-comintern+pact%22&pg=PA154|title=History of World War II|last=Cooke|first=Tim|date=2005|publisher=Marshall Cavendish|isbn=0761474838|volume=1 – Origins and Outbreak|page=154|access-date=28 October 2020}}</ref> Тројниот пакт формално ги здружи силите на Оската едни со други, а првенствено беше насочен кон [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/axis-powers-in-world-war-ii|title=Axis Alliance in World War II|work=encyclopedia.ushmm.org|language=en|accessdate=2024-03-17}}</ref> Поради големата оддалеченост помеѓу Јапонија и двете европски сили, пактот признаваше два различни региони кои требаше да бидат под власт на Оската.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/axis-powers-in-world-war-ii#:~:text=On%20September%2027%2C%201940%2C%20Germany,to%20as%20the%20Axis%20powers.|title=Major Alliances during World War II (1939–1945)|last=United States Holocaust Memorial Museum|work=Holocaust Encyclopedia|accessdate=December 8, 2023}}</ref> Јапонија го призна „водството на Германија и Италија во воспоставувањето нов поредок во Европа“. За возврат, Германија и Италија го признаа правото на Јапонија да воспостави нов поредок „во Голема Источна Азија“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.history.com/this-day-in-history/the-tripartite-pact-is-signed-by-germany-italy-and-japan|title=The Tripartite Pact is signed by Germany, Italy and Japan|last=History.com|date=5 November 2009|work=History|publisher=A&E Television Networks|accessdate=December 8, 2023}}</ref> Но, практичните ефекти од пактот биле ограничени бидејќи италијанско-германските и јапонските оперативни подрачја биле на спротивни страни од светот, а високите договорни сили имале различни стратешки интереси. Како таква, Оската отсекогаш беше само лабав сојуз.<ref name="Folly & Palmer1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-BUiM5yuNcEC&q=%22Tripartite+pact%22+%22The+axis%22+%22anti-comintern+pact%22&pg=PT95|title=The A to Z of U.S. Diplomacy from World War I through World War II|last=Folly|first=Martin|last2=Palmer|first2=Niall|date=2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-1461672418|page=21|access-date=28 October 2020}}</ref> Неговите одбранбени клаузули никогаш не биле повикани,<ref>H. L. Trefousse (1951), "Germany and Pearl Harbor", ''The Far Eastern Quarterly'', '''11'''(1), 35–50. {{DOI|10.2307/2048903}}</ref> а потпишувањето на договорот не ги обврзувал неговите потписници да водат заедничка војна ''само по себе''.<ref name="Tallgren1">{{Наведена книга|title=Historical Origins of International Criminal Law, Volume 2|last=Tallgren|first=Immi|date=2014|publisher=Torkel Opsahl Academic EPublisher|isbn=978-82-93081-13-5|editor-last=Morten Bergsmo|series=FICHL Publication Series|volume=21|location=Brussels|page=512|chapter=Martyrs and Scapegoats of the Nation? The Finnish War-Responsibility Trial, 1945–1946|access-date=25 October 2020|editor-last2=CHEAH Wui Ling|editor-last3=YI Ping|chapter-url=https://www.legal-tools.org/doc/50a462/pdf/}}</ref> == Заднина == <div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:252px;max-width:252px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:82px;max-width:82px"><div class="thumbimage" style="height:93px;overflow:hidden">[[File:Adolf_Hitler_1936_(foto_carnet).jpg|106x106пкс]]</div><div class="thumbcaption"> [[Adolf Hitler|Адолф Хитлер]]</div></div><div class="tsingle" style="width:82px;max-width:82px"><div class="thumbimage" style="height:93px;overflow:hidden">[[File:Mussolini_cropped_1940.jpg|113x113пкс]]</div><div class="thumbcaption">[[Benito Mussolini|Бенито Мусолини]]</div></div><div class="tsingle" style="width:82px;max-width:82px"><div class="thumbimage" style="height:93px;overflow:hidden">[[File:Hirohito_in_dress_uniform_(3x4_cropped).jpg|104x104пкс]]</div><div class="thumbcaption">[[Emperor Shōwa|Царот Шова]]</div></div></div></div></div> [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_183-L09218,_Berlin,_Japanische_Botschaft.jpg|мини|Јапонската амбасада во Берлин накитена со знамињата на трите потписнички на Тројниот пакт во септември 1940 година]] [[Податотека:Shashin_Shuho_No_151.jpg|мини|Јапонско списание објавено од Бирото за разузнавање на Кабинетот на 15 јануари 1941 година, кое го рекламирало Тројниот пакт]] Иако Германија и Јапонија технички станале сојузници со потпишувањето на [[Антикоминтернски пакт|Антикоминтернскиот пакт]] од 1936 година, [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]] од 1939 година меѓу Германија и Советскиот Сојуз дошол како изненадување за Јапонија. Во ноември 1939 година, Германија и Јапонија го потпишале „Договорот за културна соработка меѓу Јапонија и Германија“, со кој се обновил „неволниот сојуз“ меѓу нив.<ref>{{Наведено списание|last=Herwig|first=Holger H.|year=2002|title=Reluctant Allies: German–Japanese Naval Relations in World War II (book review)|url=http://digital-commons.usnwc.edu/nwc-review/vol55/iss4/22|format=PDF|journal=Naval War College Review|volume=55|issue=4|page=22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116063756/https://digital-commons.usnwc.edu/nwc-review/vol55/iss4/22/|archive-date=2018-11-16|access-date=2018-09-25}}</ref> == Подоцнежни потписници == Во церемонијалниот говор по потпишувањето на пактот на 27 септември, Рибентроп можеби сугерирал дека потписниците се отворени за прифаќање нови потписници во иднина. ''[[Дојче алгемајне цајтунг|„Дојче алгемајне цајтунг“]]'' (ДАЦ) ги објавил неговите зборови на следниов начин:<blockquote>Целта на Пактот е, пред сè, да помогне во враќањето на мирот во светот што е можно побрзо. Затоа, секоја друга држава која сака да се приклучи кон овој блок (''der diesem Block beitreten will''), со намера да придонесе за враќање на мирни услови, ќе биде искрено и со благодарност добредојдена и ќе учествува во економската и политичката реорганизација.</blockquote>Официјалниот {{Меѓујазична врска|Deutsches Nachrichtenbüro|de}} (ДНБ), сепак, како и поголемиот дел од печатот, објавил малку поинаква верзија во која биле употребени зборовите „имајќи добра волја кон пактот“ (''der diesem Pakt wohlwollend gegenübertreten will'' ) наместо „пристапи кон“. Веројатно е дека не било предвидено другите нации да се приклучат на договорот и дека Рибентроп погрешно зборувал. Затоа, официјалниот запис во ДНБ ги корегира неговите зборови за да отстрани какво било упатување на „пристапување“ од страна на други држави, но во процесот произвел незгодна формулација.{{Sfn|Macartney|1956}} Италијанскиот министер за надворешни работи, Чано, решително се спротивставил на идејата за додавање на помали држави во пактот дури на 20 ноември 1940 година; тој во својот дневник тврдел дека тие го ослабуваат пактот и дека се бескорисни дипломатски елементи.{{Sfn|Macartney|1956}} === Унгарија === [[Кралство Унгарија (1920–1946)|Кралството Унгарија]] била четвртата држава што го потпишала пактот и првата што му се придружила по 27 септември 1940 година. Унгарскиот амбасадор во Берлин, [[Димитрије Стојаковиќ|Доме Стојај]], му телеграфирал на својот министер за надворешни работи, [[Иштван Чаки]], веднаш откако стигнала веста за потпишувањето и за говорот на Рибентроп. Тој го повикал Чаки да се придружи на пактот, па дури и тврдел дека Германија и Италија очекуваат тој да го стори тоа. Сметал дека е особено важно Унгарија да го потпише пактот пред Романија. Како одговор, Чаки ги замолил Стојај и амбасадорот во Рим, [[Фриѓес Вилани]], да се распрашаат во врска со пристапувањето на Унгарија и нејзините потенцијални обврски според пактот. На 28 септември, германскиот државен секретар за надворешни работи, [[Ернст фон Вајцзекер]], ја информирал Унгарија дека Рибентроп не мислел на „формално пристапување“, туку само „став во духот на Пактот“. Италијанскиот одговор бил сличен. Сепак, во рок од една недела, унгарската влада испратила формално известување за своето „духовно придружување“ кон пактот.{{Sfn|Macartney|1956}} Во седмицата по „духовнопто приврзување“ на Унгарија, ситуацијата на [[Балкански Полуостров|Балканот]] се променила. Романија го одобрила барањето на Германија да испрати војници да ги чуваат нафтените полиња во [[Плоешт]], а Унгарија го одобрила барањето на Германија да им дозволи на нејзините трупи да поминат низ Унгарија за да стигнат до Романија. На 7 октомври 1940 година, првите германски трупи пристигнале во Плоешт. Веројатно е дека пристапувањето на Романија кон пактот било одложено додека германските трупи не биле распоредени поради страв од тоа Советите да преземат превентивни мерки за да ги обезбедат нафтените полиња за себе. За возврат, пристапувањето на Унгарија било одложено додека не се преговарало за пристапувањето на Романија. Околу 9 октомври, Вајцзекер доставил порака од Рибентроп до Стојај за да го информира дека Хитлер сега сака „пријателски држави“ да се приклучат на пактот. Во телефонски разговор со Чано на 9 или 10 октомври, Рибентроп тврдел дека Унгарија испратила второ барање за приклучување кон пактот. Мусолини неволно се согласил. На 12 октомври, Рибентроп го информирал Стојај дека и Италија и Јапонија се согласиле со пристапувањето на Унгарија. Бидејќи унгарскиот регент, [[Миклош Хорти]], конкретно му наложил на Стојај да побара Унгарија да биде првата нова држава што ќе пристапи кон пактот, Рибентроп го одобрил барањето.{{Sfn|Macartney|1956}} === Романија === [[Кралство Романија|Кралството Романија]] им се придружило на [[Сојузници во Првата светска војна|Сојузничките сили во Првата светска војна]] и ја добило [[Трансилванија]] од [[Австроунгарија]]. Откако Германија и Италија ѝ вратиле делови од Трансилванија на Унгарија, а [[Јужна Добруџа]] на Бугарија, и откако [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] [[Советска окупацијана Бесарабија и Северна Буковина|ги освоил Бесарабија и Северна Буковина]], [[Фашизам|фашистичката]] [[Железна гарда]] дошла на власт, а Романија се приклучила на Тројниот пакт на 23 ноември 1940 година, поради романската желба за заштита од Советскиот Сојуз. Во изјавата под заклетва на маршалот [[Јон Антонеску]] прочитана на [[Судење на ИГ Фарбен|судењето на ИГ Фарбен]] (1947–1948), тој навел дека договорот за склучување на пактот бил склучен пред неговата посета на Берлин на 22 ноември 1940 година.{{Sfn|Macartney|1956}} === Словачка === На 14 март 1939 година, [[Словачка Република (1939–1945)|Словачката Република]] била прогласена во средината на [[Окупација на Чехословачка|распаѓањето на Чехословачка]]. Хитлер го поканил монсињор [[Јозеф Тисо]] да биде водач на новата нација. Набргу по нејзиното основање, Словачка беше вклучена во [[Словачко-унгарска војна|војна со соседна Унгарија]]. Словачка потпишала „Договор за заштита“ со Германија, која, сепак, одбила да интервенира. Војната резултирала со територијални добивки од страна на Унгарија на сметка на Словачка. Сепак, [[Словачка инвазија на Полска|Словачка ја поддржала]] германската [[Инвазија на Полска (1939)|инвазија на Полска]] во 1939 година. Кратко по потпишувањето на Тројниот пакт, Словачка, следејќи го унгарското водство, испратила пораки за „духовна приврзаност“ кон Германија и Италија.{{Sfn|Macartney|1956}} На 24 ноември 1940 година, ден откако Романија го потпишала пактот, словачкиот премиер и министер за надворешни работи, [[Војтех Тука]], отишол во Берлин за да се сретне со Рибентроп и го потпишал пристапувањето на Словачка кон Тројниот пакт. Неговата цел била да го зголеми угледот на Тука во Словачка во однос на неговиот ривал, Тисо, иако Германците немале намера да дозволат Тисо да биде отстранет.{{Sfn|Jelínek|1971}} === Бугарија === [[Податотека:Protokol-1.03.1941.jpg|мини|Официјален протокол за пристапување на Бугарија кон Тројниот пакт]] [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]] била сојузник на Германија и на губитничката страна во [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Од самиот почеток, Германците вршеле притисок врз Бугарија да се приклучи на Тројниот пакт. На 17 ноември 1940 година, царот [[Борис III]] и министерот за надворешни работи [[Иван Попов (дипломат)|Иван Попов]] се сретнал со Хитлер во Германија. Според [[Херман Нојбахер]], специјален претставник на Германија на Балканот, односот на Бугарија со силите на Оската бил целосно решен на тој состанок. Сепак, на 23 ноември, бугарскиот амбасадор во Берлин, [[Петер Драганов (дипломат)|Петер Драганов]], ги информирал Германците дека иако Бугарија во начело се согласила да се приклучи на пактот, сака засега да го одложи неговото потпишување.{{Sfn|Miller|1975}} Средбата со Хитлер предизвикала посета на Бугарија од страна на советскиот дипломат [[Аркадиј Соболев]] на 25 ноември. Тој ги охрабрил Бугарите да потпишат пакт за заемна помош, кој првпат бил дискутиран во октомври 1939 година. Тој им понудил советско признавање на бугарските претензии во Грција и Турција. Сепак, бугарската влада била вознемирена од субверзивните дејствија на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]] како одговор на разговорите, очигледно на инсистирање на Советите.{{Sfn|Miller|1975}} На 26 декември 1940 година, крајно десничарскиот политичар [[Александар Цанков]] поднел предлог во [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание]] со кој ја повикал владата веднаш да се приклучи кон Тројниот пакт, но тој бил отфрлен.{{Sfn|Miller|1975}} Бугарија конечно била принудена од желбата на Германија да интервенира во [[Грчко-италијанска војна|Италијанско-грчката војна]], што би барало преместување на трупи низ Бугарија. Без можност за воен отпор на Германија, премиерот [[Богдан Филов]] го потпишал пристапувањето на Бугарија кон пактот во Виена на 1 март 1941 година. Тој објавил дека тоа е направено делумно во знак на благодарност за помошта на Германија на Бугарија во добивањето на [[Крајовска спогодба|Договорот од Крајова]] со Романија и дека тоа нема да влијае на односите на Бугарија со Турција или Советскиот Сојуз. Подоцна истиот ден, Рибентроп му ветил на Филов дека по падот на Грција, Бугарија ќе добие [[Егејско Море|егејско]] крајбрежје помеѓу реките [[Струма]] и [[Марица]].{{Sfn|Miller|1975}} Според член 17 од [[Трновски устав|Трновскиот устав]], договорите морале да бидат ратификувани од страна на Народното собрание. Во случајот со Тројниот пакт, владата барала договорот да биде ратификуван без дебата или дискусија. Седумнаесет пратеници од опозицијата поднеле интерпелација, а еден, Иван Петров, прашал зошто Народното собрание не било консултирано однапред и дали пактот ја вклучува Бугарија во војна. Тие биле игнорирани. Пактот бил ратификуван со 140 гласови „за“ и 20 „против“.{{Sfn|Miller|1975}} === Југославија === На 25 март 1941 година во Виена, [[Драгиша Цветковиќ]], премиерот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]], го потпишал Тројниот пакт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nspm.rs/istina-i-pomirenje-na-ex-yu-prostorima/knez-pavle-karadjordjevic-i-pristupanje-jugoslavije-trojnom-paktu.html|title=Кнез Павле Карађорђевић и приступање Југославије Тројном пакту|last=Sotirović|first=Vladislav B.|date=18 December 2011|publisher=NSPM|language=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20180925215929/http://www.nspm.rs/istina-i-pomirenje-na-ex-yu-prostorima/knez-pavle-karadjordjevic-i-pristupanje-jugoslavije-trojnom-paktu.html|archive-date=25 September 2018|accessdate=25 September 2018}}</ref> На 27 март, режимот бил соборен со воен ''[[Југословенски преврат|државен удар]]'' со британска поддршка. Седумнаесетгодишниот крал [[Петар II Караѓорѓевиќ|Петар II]] бил прогласен за полнолетен. Новата југословенска влада под водство на премиерот и генерал [[Душан Симовиќ]] одбила да го ратификува потпишувањето на Тројниот пакт од страна на Југославија и започнала преговори со [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] и Советскиот Сојуз. Разбеснетиот Хитлер ја издал [[Список на директиви на Адолф Хитлер|Директивата 25]] како одговор на пучот, а потоа ги нападнал и Југославија и [[Битка за Грција|Грција]] на 6 април.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=yoCaAAAAIAAJ|title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: The Chetniks|last=Tomasevich|first=Jozo|publisher=Stanford University Press|year=1975|isbn=978-0-8047-0857-9|location=Palo Alto, CA|page=55|access-date=2018-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327033659/https://books.google.com/books?id=yoCaAAAAIAAJ|archive-date=2019-03-27}}</ref> [[Луфтвафе|Германските воздухопловни сили]] го [[Бомбардирање на Белград (1941)|бомбардирале Белград]] три дена и ноќи. Германските копнени трупи влегле, а [[Априлска војна|Југославија капитулирала на 17 април]].<ref>{{Наведена книга|url=http://www.history.army.mil/books/wwii/balkan/intro.htm|title=The German Campaigns in the Balkans (Spring 1941): A Model of Crisis Planning|last=US Army|publisher=United States Army Center of Military History|year=1986|series=Department of the Army Pamphlet No. 20–260|location=Washington, D.C.|pages=63–64|oclc=16940402|id=CMH Pub 104-4|access-date=2018-09-25|orig-year=1953|archive-url=https://web.archive.org/web/20090619234443/http://history.army.mil/books/wwii/balkan/intro.htm|archive-date=2009-06-19}}</ref> === Независна Држава Хрватска === [[Независна Држава Хрватска|Независната Држава Хрватска]] (''Nezavisna Država Hrvatska'', или НДХ), создадена од некои поранешни територии на освоената Југославија, го потпишала Тројниот пакт на 15 јуни 1941 година.{{Sfn|Kolanović|2006}} == Потенцијални потписници == Непосредно пред основањеето на Тројниот пакт, Советскиот Сојуз бил информиран за неговото постоење и можноста за негово приклучување.{{Sfn|Weinberg|1994}} [[Вјачеслав Молотов]] бил испратен во Берлин за да разговара за пактот и можноста за приклучување на Советскиот Сојуз.{{Sfn|Weinberg|1994}} Советите сметале дека приклучувањето кон Тројниот пакт е ажурирање на постојните договори со Германија.{{Sfn|Weinberg|1994}} За време на посетата на Берлин, Молотов во начело се согласил Советскиот Сојуз да се приклучи кон пактот доколку можат да се разработат некои подробности, како што е анексија на [[Финска]] од страна на Советскиот Сојуз.{{Sfn|Weinberg|1994}} [[Влада на СССР|Советската влада]] испратила ревидирана верзија на пактот до Германија на 25 ноември.{{Sfn|Weinberg|1994}} За да ги покаже придобивките од партнерството, Советскиот Сојуз ѝ понудил големи економски погодности на Германија.{{Sfn|Weinberg|1994}} Сепак, Германците немале намера да им дозволат на Советите да се приклучат на пактот; тие веќе се подготвувале за [[Операција Барбароса|инвазија на Советскиот Сојуз]] и биле решени да го сторат тоа без оглед на каква било акција преземена од Советите: Кога го добиле советскиот предлог во ноември, тие едноставно не одговориле. Сепак, тие ги прифатиле новите економски понуди и потпишале договор за нив на 10 јануари 1941 година.{{Sfn|Weinberg|1994}} === Финска === Воената соработка меѓу Финска и нацистичка Германија започнала кон крајот на 1940 година, откако Финска изгубила значителен дел од својата територија поради советската агресија за време на [[Зимска војна|Зимската војна]]. Финска се придружила на операцијата Барбароса на 25 јуни 1941 година, со што започнала [[Втора советско-финска војна|Продолжената војна]]. Во ноември, Финска го потпишала [[Антикоминтернски пакт|Антикоминтернскиот пакт]], антикомунистички договор насочен против Советскиот Сојуз, со многу други земји сојузници со Германија. Наскоро, Германија предложила Финска да го потпише Тројниот пакт, но финската влада одбила бидејќи Финска ја сметала својата војна за „одделна војна“ од Втората светска војна и ги сметала своите цели за различни од оние на нацистичка Германија. Финска, исто така, сакала да одржува дипломатски односи со [[Сојузници во Втората светска војна|Сојузниците]], особено со Соединетите Американски Држави. За време на Втората светска војна, Германија неколку пати побарала од Финска да го потпише пактот, но финската влада ги одбила сите понуди. Дипломатските односи меѓу Финска и Соединетите Американски Држави биле одржувани до јуни 1944 година, иако амбасадорот на САД веќе бил отповикан. Откако Финска се здружила со Германија, [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] ѝ објавило војна на Финска на 5 декември 1941 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/history/ww2peopleswar/timeline/factfiles/nonflash/a1138501.shtml|title=BBC - WW2 People's War - Timeline|work=www.bbc.co.uk|accessdate=27 September 2025}}</ref> На барање на германската команда, Финците основале зимско војувачко училиште во [[Канкаанпа]]. Тоа го започнало својот прв двомесечен курс за германски офицери и подофицери во декември 1941 година. Во летото 1942 година, финските обучувачи кои зборувале германски јазик држеле курс за шумско војување. Генералот [[Валдемар Ерфурт]], германската врска со финскиот генералштаб, го сметал училиштето за извонреден успех. Него го посетувале и некои унгарски офицери.{{Sfn|DiNardo|1996}} === Тајланд === [[Податотека:Thai-German_in_Berlin_1943.jpg|мини|[[Луанг Вичитватакан]] (во средината стои) и германски дипломати, 1943 година]] [[Јапонска инвазија на Тајланд|Јапонија го нападнала Тајланд]] во 02:00 часот по месно време на 8 декември 1941 година. Јапонскиот амбасадор, Теиџи Цубоками, му рекол на тајландскиот министер за надворешни работи, [[Дирек Џајанама]], дека Јапонија сака само дозвола нејзините трупи да поминат низ Тајланд за да ги нападнат Британците во [[Британска Малаја|Малаја]] и [[Британска Бурма|Бурма]]. Во 07:00 часот, премиерот [[Плаек Фибунсонгхрам]] (Фибун) одржал итен состанок на кабинетот во [[Бангкок]], и наскоро бил нареден прекин на огнот. Потоа Фибун се сретнал со Цубоками, кој му понудил четири можности: да склучи одбранбено-офанзивен сојуз со Јапонија, да се приклучи на Тројниот пакт, да соработува во јапонските воени операции или да се согласи на заедничка одбрана на Тајланд. Била избрана воена соработка, а Тројниот пакт бил отфрлен.{{Sfn|Chinvanno|1992}} Според повоените мемоари на Дирек Џајанама, Фибун планирал да го потпише пактот подоцна, но бил спречен од противењето на Дирек.{{Sfn|Flood|1970}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Сили на Оската]] [[Категорија:Договори од Втората светска војна]] [[Категорија:Договори на Третиот Рајх]] [[Категорија:Воени сојузи на Југославија]] [[Категорија:Договори на Југославија]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во рачно зададен размер]] moidzd1vpyn7fwjrltvy5l56jkeu5t8 5590729 5590727 2026-07-12T06:57:01Z نوفاك اتشمان 11549 отстранета [[Категорија:Договори на Југославија]]; додадена [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590729 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name=Троен пакт |long_name= | image=Signing ceremony for the Axis Powers Tripartite Pact.jpg |image_width=300px |caption=Потпишување на Тројниот пакт. На левата страна од сликата, одлево надесно, седат [[Сабуро Курусу]] (претставник на Јапонија), [[Галеацо Чани]] (Италија) и [[Адолф Хитлер]] (Германија). | type = [[Воен сојуз]] | date_drafted= |date_signed=27 септември 1940 |location_signed=[[Берлин]], [[Нацистичка Германија|Германија]] | date_sealed= |date_effective= |condition_effective= |date_expiration= |parties = | signatories = {{unbulleted list |item_style=padding-bottom:0.4em; | ''Првични''<hr/>|{{flagcountry|Nazi Germany|name=Германски Рајх}} |{{flagcountry|Kingdom of Italy|name=Кралство Италија|}}|{{flagcountry|Empire of Japan|name=Царство Јапонија|}} | ''Подоцнежни''<hr/>|{{flagcountry|Kingdom of Hungary (1920–46)|name=Кралство Унгарија|}}|{{flagcountry|Kingdom of Romania|name=Кралство Романија|}} |{{flagcountry|Slovak Republic (1939–1945)|name=Словачка Република}} |{{flagcountry|Kingdom of Bulgaria|name=Царство Бугарија}}|{{flag|Independent State of Croatia|name=Независна Држава Хрватска}} |<hr/>{{flagcountry|Kingdom of Yugoslavia|name=Кралство Југославија}} <small>([[Пристапување на Југославија на Тројниот пакт|два дена]])</small> }} | depositor = | languages = | website = | wikisource = }} '''Троен пакт''', познат и како '''Берлински пакт''' — договор меѓу [[Трет Рајх|Германија]], [[Кралство Италија|Италија]] и [[Јапонска Империја|Јапонија]] потпишан во [[Берлин]] на 27 септември 1940 година од страна на [[Јоаким фон Рибентроп]], [[Галеацо Чано]] и [[Сабуро Курусу]] (по тој редослед) и во присуство на [[Адолф Хитлер]]. Тоа бил одбранбен воен сојуз на кој на крајот му се придружиле [[Кралство Унгарија (1920–1946)|Унгарија]] (20 ноември 1940 година), [[Кралство Романија|Романија]] (23 ноември 1940 година), [[Словачка Република (1939–1945)|Словачка]] (24 ноември 1940 година), [[Царство Бугарија|Бугарија]] (1 март 1941 година) и [[Кралство Југославија|Југославија]] (25 март 1941 година). [[Пристапување на Југославија кон Тројниот пакт|Пристапувањето на Југославија]] предизвикало [[Државен удар|''државен удар'']] во Белград два дена подоцна. Германија, Италија и Унгарија одговориле со [[Априлска војна|инвазија на Југославија]]. Резултирачката италијанско-германска [[клиентска држава]], позната како [[Независна Држава Хрватска]], се приклучила на пактот на 15 јуни 1941 година. Тројниот пакт, заедно со [[Антикоминтернски пакт|Антикоминтернскиот пакт]] и [[Челичен пакт|Челичниот пакт]], бил еден од бројните договори меѓу Германија, Јапонија, Италија и други земји од [[Сили на Оската|силите на Оската]] што го регулираа нивниот однос.<ref name="Cooke1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SKDhPHvv_c0C&q=%22Tripartite+pact%22+%22The+axis%22+%22anti-comintern+pact%22&pg=PA154|title=History of World War II|last=Cooke|first=Tim|date=2005|publisher=Marshall Cavendish|isbn=0761474838|volume=1 – Origins and Outbreak|page=154|access-date=28 October 2020}}</ref> Тројниот пакт формално ги здружи силите на Оската едни со други, а првенствено беше насочен кон [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/axis-powers-in-world-war-ii|title=Axis Alliance in World War II|work=encyclopedia.ushmm.org|language=en|accessdate=2024-03-17}}</ref> Поради големата оддалеченост помеѓу Јапонија и двете европски сили, пактот признаваше два различни региони кои требаше да бидат под власт на Оската.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/axis-powers-in-world-war-ii#:~:text=On%20September%2027%2C%201940%2C%20Germany,to%20as%20the%20Axis%20powers.|title=Major Alliances during World War II (1939–1945)|last=United States Holocaust Memorial Museum|work=Holocaust Encyclopedia|accessdate=December 8, 2023}}</ref> Јапонија го призна „водството на Германија и Италија во воспоставувањето нов поредок во Европа“. За возврат, Германија и Италија го признаа правото на Јапонија да воспостави нов поредок „во Голема Источна Азија“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.history.com/this-day-in-history/the-tripartite-pact-is-signed-by-germany-italy-and-japan|title=The Tripartite Pact is signed by Germany, Italy and Japan|last=History.com|date=5 November 2009|work=History|publisher=A&E Television Networks|accessdate=December 8, 2023}}</ref> Но, практичните ефекти од пактот биле ограничени бидејќи италијанско-германските и јапонските оперативни подрачја биле на спротивни страни од светот, а високите договорни сили имале различни стратешки интереси. Како таква, Оската отсекогаш беше само лабав сојуз.<ref name="Folly & Palmer1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-BUiM5yuNcEC&q=%22Tripartite+pact%22+%22The+axis%22+%22anti-comintern+pact%22&pg=PT95|title=The A to Z of U.S. Diplomacy from World War I through World War II|last=Folly|first=Martin|last2=Palmer|first2=Niall|date=2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-1461672418|page=21|access-date=28 October 2020}}</ref> Неговите одбранбени клаузули никогаш не биле повикани,<ref>H. L. Trefousse (1951), "Germany and Pearl Harbor", ''The Far Eastern Quarterly'', '''11'''(1), 35–50. {{DOI|10.2307/2048903}}</ref> а потпишувањето на договорот не ги обврзувал неговите потписници да водат заедничка војна ''само по себе''.<ref name="Tallgren1">{{Наведена книга|title=Historical Origins of International Criminal Law, Volume 2|last=Tallgren|first=Immi|date=2014|publisher=Torkel Opsahl Academic EPublisher|isbn=978-82-93081-13-5|editor-last=Morten Bergsmo|series=FICHL Publication Series|volume=21|location=Brussels|page=512|chapter=Martyrs and Scapegoats of the Nation? The Finnish War-Responsibility Trial, 1945–1946|access-date=25 October 2020|editor-last2=CHEAH Wui Ling|editor-last3=YI Ping|chapter-url=https://www.legal-tools.org/doc/50a462/pdf/}}</ref> == Заднина == <div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:252px;max-width:252px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:82px;max-width:82px"><div class="thumbimage" style="height:93px;overflow:hidden">[[File:Adolf_Hitler_1936_(foto_carnet).jpg|106x106пкс]]</div><div class="thumbcaption"> [[Adolf Hitler|Адолф Хитлер]]</div></div><div class="tsingle" style="width:82px;max-width:82px"><div class="thumbimage" style="height:93px;overflow:hidden">[[File:Mussolini_cropped_1940.jpg|113x113пкс]]</div><div class="thumbcaption">[[Benito Mussolini|Бенито Мусолини]]</div></div><div class="tsingle" style="width:82px;max-width:82px"><div class="thumbimage" style="height:93px;overflow:hidden">[[File:Hirohito_in_dress_uniform_(3x4_cropped).jpg|104x104пкс]]</div><div class="thumbcaption">[[Emperor Shōwa|Царот Шова]]</div></div></div></div></div> [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_183-L09218,_Berlin,_Japanische_Botschaft.jpg|мини|Јапонската амбасада во Берлин накитена со знамињата на трите потписнички на Тројниот пакт во септември 1940 година]] [[Податотека:Shashin_Shuho_No_151.jpg|мини|Јапонско списание објавено од Бирото за разузнавање на Кабинетот на 15 јануари 1941 година, кое го рекламирало Тројниот пакт]] Иако Германија и Јапонија технички станале сојузници со потпишувањето на [[Антикоминтернски пакт|Антикоминтернскиот пакт]] од 1936 година, [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]] од 1939 година меѓу Германија и Советскиот Сојуз дошол како изненадување за Јапонија. Во ноември 1939 година, Германија и Јапонија го потпишале „Договорот за културна соработка меѓу Јапонија и Германија“, со кој се обновил „неволниот сојуз“ меѓу нив.<ref>{{Наведено списание|last=Herwig|first=Holger H.|year=2002|title=Reluctant Allies: German–Japanese Naval Relations in World War II (book review)|url=http://digital-commons.usnwc.edu/nwc-review/vol55/iss4/22|format=PDF|journal=Naval War College Review|volume=55|issue=4|page=22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116063756/https://digital-commons.usnwc.edu/nwc-review/vol55/iss4/22/|archive-date=2018-11-16|access-date=2018-09-25}}</ref> == Подоцнежни потписници == Во церемонијалниот говор по потпишувањето на пактот на 27 септември, Рибентроп можеби сугерирал дека потписниците се отворени за прифаќање нови потписници во иднина. ''[[Дојче алгемајне цајтунг|„Дојче алгемајне цајтунг“]]'' (ДАЦ) ги објавил неговите зборови на следниов начин:<blockquote>Целта на Пактот е, пред сè, да помогне во враќањето на мирот во светот што е можно побрзо. Затоа, секоја друга држава која сака да се приклучи кон овој блок (''der diesem Block beitreten will''), со намера да придонесе за враќање на мирни услови, ќе биде искрено и со благодарност добредојдена и ќе учествува во економската и политичката реорганизација.</blockquote>Официјалниот {{Меѓујазична врска|Deutsches Nachrichtenbüro|de}} (ДНБ), сепак, како и поголемиот дел од печатот, објавил малку поинаква верзија во која биле употребени зборовите „имајќи добра волја кон пактот“ (''der diesem Pakt wohlwollend gegenübertreten will'' ) наместо „пристапи кон“. Веројатно е дека не било предвидено другите нации да се приклучат на договорот и дека Рибентроп погрешно зборувал. Затоа, официјалниот запис во ДНБ ги корегира неговите зборови за да отстрани какво било упатување на „пристапување“ од страна на други држави, но во процесот произвел незгодна формулација.{{Sfn|Macartney|1956}} Италијанскиот министер за надворешни работи, Чано, решително се спротивставил на идејата за додавање на помали држави во пактот дури на 20 ноември 1940 година; тој во својот дневник тврдел дека тие го ослабуваат пактот и дека се бескорисни дипломатски елементи.{{Sfn|Macartney|1956}} === Унгарија === [[Кралство Унгарија (1920–1946)|Кралството Унгарија]] била четвртата држава што го потпишала пактот и првата што му се придружила по 27 септември 1940 година. Унгарскиот амбасадор во Берлин, [[Димитрије Стојаковиќ|Доме Стојај]], му телеграфирал на својот министер за надворешни работи, [[Иштван Чаки]], веднаш откако стигнала веста за потпишувањето и за говорот на Рибентроп. Тој го повикал Чаки да се придружи на пактот, па дури и тврдел дека Германија и Италија очекуваат тој да го стори тоа. Сметал дека е особено важно Унгарија да го потпише пактот пред Романија. Како одговор, Чаки ги замолил Стојај и амбасадорот во Рим, [[Фриѓес Вилани]], да се распрашаат во врска со пристапувањето на Унгарија и нејзините потенцијални обврски според пактот. На 28 септември, германскиот државен секретар за надворешни работи, [[Ернст фон Вајцзекер]], ја информирал Унгарија дека Рибентроп не мислел на „формално пристапување“, туку само „став во духот на Пактот“. Италијанскиот одговор бил сличен. Сепак, во рок од една недела, унгарската влада испратила формално известување за своето „духовно придружување“ кон пактот.{{Sfn|Macartney|1956}} Во седмицата по „духовнопто приврзување“ на Унгарија, ситуацијата на [[Балкански Полуостров|Балканот]] се променила. Романија го одобрила барањето на Германија да испрати војници да ги чуваат нафтените полиња во [[Плоешт]], а Унгарија го одобрила барањето на Германија да им дозволи на нејзините трупи да поминат низ Унгарија за да стигнат до Романија. На 7 октомври 1940 година, првите германски трупи пристигнале во Плоешт. Веројатно е дека пристапувањето на Романија кон пактот било одложено додека германските трупи не биле распоредени поради страв од тоа Советите да преземат превентивни мерки за да ги обезбедат нафтените полиња за себе. За возврат, пристапувањето на Унгарија било одложено додека не се преговарало за пристапувањето на Романија. Околу 9 октомври, Вајцзекер доставил порака од Рибентроп до Стојај за да го информира дека Хитлер сега сака „пријателски држави“ да се приклучат на пактот. Во телефонски разговор со Чано на 9 или 10 октомври, Рибентроп тврдел дека Унгарија испратила второ барање за приклучување кон пактот. Мусолини неволно се согласил. На 12 октомври, Рибентроп го информирал Стојај дека и Италија и Јапонија се согласиле со пристапувањето на Унгарија. Бидејќи унгарскиот регент, [[Миклош Хорти]], конкретно му наложил на Стојај да побара Унгарија да биде првата нова држава што ќе пристапи кон пактот, Рибентроп го одобрил барањето.{{Sfn|Macartney|1956}} === Романија === [[Кралство Романија|Кралството Романија]] им се придружило на [[Сојузници во Првата светска војна|Сојузничките сили во Првата светска војна]] и ја добило [[Трансилванија]] од [[Австроунгарија]]. Откако Германија и Италија ѝ вратиле делови од Трансилванија на Унгарија, а [[Јужна Добруџа]] на Бугарија, и откако [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] [[Советска окупацијана Бесарабија и Северна Буковина|ги освоил Бесарабија и Северна Буковина]], [[Фашизам|фашистичката]] [[Железна гарда]] дошла на власт, а Романија се приклучила на Тројниот пакт на 23 ноември 1940 година, поради романската желба за заштита од Советскиот Сојуз. Во изјавата под заклетва на маршалот [[Јон Антонеску]] прочитана на [[Судење на ИГ Фарбен|судењето на ИГ Фарбен]] (1947–1948), тој навел дека договорот за склучување на пактот бил склучен пред неговата посета на Берлин на 22 ноември 1940 година.{{Sfn|Macartney|1956}} === Словачка === На 14 март 1939 година, [[Словачка Република (1939–1945)|Словачката Република]] била прогласена во средината на [[Окупација на Чехословачка|распаѓањето на Чехословачка]]. Хитлер го поканил монсињор [[Јозеф Тисо]] да биде водач на новата нација. Набргу по нејзиното основање, Словачка беше вклучена во [[Словачко-унгарска војна|војна со соседна Унгарија]]. Словачка потпишала „Договор за заштита“ со Германија, која, сепак, одбила да интервенира. Војната резултирала со територијални добивки од страна на Унгарија на сметка на Словачка. Сепак, [[Словачка инвазија на Полска|Словачка ја поддржала]] германската [[Инвазија на Полска (1939)|инвазија на Полска]] во 1939 година. Кратко по потпишувањето на Тројниот пакт, Словачка, следејќи го унгарското водство, испратила пораки за „духовна приврзаност“ кон Германија и Италија.{{Sfn|Macartney|1956}} На 24 ноември 1940 година, ден откако Романија го потпишала пактот, словачкиот премиер и министер за надворешни работи, [[Војтех Тука]], отишол во Берлин за да се сретне со Рибентроп и го потпишал пристапувањето на Словачка кон Тројниот пакт. Неговата цел била да го зголеми угледот на Тука во Словачка во однос на неговиот ривал, Тисо, иако Германците немале намера да дозволат Тисо да биде отстранет.{{Sfn|Jelínek|1971}} === Бугарија === [[Податотека:Protokol-1.03.1941.jpg|мини|Официјален протокол за пристапување на Бугарија кон Тројниот пакт]] [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]] била сојузник на Германија и на губитничката страна во [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Од самиот почеток, Германците вршеле притисок врз Бугарија да се приклучи на Тројниот пакт. На 17 ноември 1940 година, царот [[Борис III]] и министерот за надворешни работи [[Иван Попов (дипломат)|Иван Попов]] се сретнал со Хитлер во Германија. Според [[Херман Нојбахер]], специјален претставник на Германија на Балканот, односот на Бугарија со силите на Оската бил целосно решен на тој состанок. Сепак, на 23 ноември, бугарскиот амбасадор во Берлин, [[Петер Драганов (дипломат)|Петер Драганов]], ги информирал Германците дека иако Бугарија во начело се согласила да се приклучи на пактот, сака засега да го одложи неговото потпишување.{{Sfn|Miller|1975}} Средбата со Хитлер предизвикала посета на Бугарија од страна на советскиот дипломат [[Аркадиј Соболев]] на 25 ноември. Тој ги охрабрил Бугарите да потпишат пакт за заемна помош, кој првпат бил дискутиран во октомври 1939 година. Тој им понудил советско признавање на бугарските претензии во Грција и Турција. Сепак, бугарската влада била вознемирена од субверзивните дејствија на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]] како одговор на разговорите, очигледно на инсистирање на Советите.{{Sfn|Miller|1975}} На 26 декември 1940 година, крајно десничарскиот политичар [[Александар Цанков]] поднел предлог во [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание]] со кој ја повикал владата веднаш да се приклучи кон Тројниот пакт, но тој бил отфрлен.{{Sfn|Miller|1975}} Бугарија конечно била принудена од желбата на Германија да интервенира во [[Грчко-италијанска војна|Италијанско-грчката војна]], што би барало преместување на трупи низ Бугарија. Без можност за воен отпор на Германија, премиерот [[Богдан Филов]] го потпишал пристапувањето на Бугарија кон пактот во Виена на 1 март 1941 година. Тој објавил дека тоа е направено делумно во знак на благодарност за помошта на Германија на Бугарија во добивањето на [[Крајовска спогодба|Договорот од Крајова]] со Романија и дека тоа нема да влијае на односите на Бугарија со Турција или Советскиот Сојуз. Подоцна истиот ден, Рибентроп му ветил на Филов дека по падот на Грција, Бугарија ќе добие [[Егејско Море|егејско]] крајбрежје помеѓу реките [[Струма]] и [[Марица]].{{Sfn|Miller|1975}} Според член 17 од [[Трновски устав|Трновскиот устав]], договорите морале да бидат ратификувани од страна на Народното собрание. Во случајот со Тројниот пакт, владата барала договорот да биде ратификуван без дебата или дискусија. Седумнаесет пратеници од опозицијата поднеле интерпелација, а еден, Иван Петров, прашал зошто Народното собрание не било консултирано однапред и дали пактот ја вклучува Бугарија во војна. Тие биле игнорирани. Пактот бил ратификуван со 140 гласови „за“ и 20 „против“.{{Sfn|Miller|1975}} === Југославија === На 25 март 1941 година во Виена, [[Драгиша Цветковиќ]], премиерот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]], го потпишал Тројниот пакт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nspm.rs/istina-i-pomirenje-na-ex-yu-prostorima/knez-pavle-karadjordjevic-i-pristupanje-jugoslavije-trojnom-paktu.html|title=Кнез Павле Карађорђевић и приступање Југославије Тројном пакту|last=Sotirović|first=Vladislav B.|date=18 December 2011|publisher=NSPM|language=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20180925215929/http://www.nspm.rs/istina-i-pomirenje-na-ex-yu-prostorima/knez-pavle-karadjordjevic-i-pristupanje-jugoslavije-trojnom-paktu.html|archive-date=25 September 2018|accessdate=25 September 2018}}</ref> На 27 март, режимот бил соборен со воен ''[[Југословенски преврат|државен удар]]'' со британска поддршка. Седумнаесетгодишниот крал [[Петар II Караѓорѓевиќ|Петар II]] бил прогласен за полнолетен. Новата југословенска влада под водство на премиерот и генерал [[Душан Симовиќ]] одбила да го ратификува потпишувањето на Тројниот пакт од страна на Југославија и започнала преговори со [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] и Советскиот Сојуз. Разбеснетиот Хитлер ја издал [[Список на директиви на Адолф Хитлер|Директивата 25]] како одговор на пучот, а потоа ги нападнал и Југославија и [[Битка за Грција|Грција]] на 6 април.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=yoCaAAAAIAAJ|title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: The Chetniks|last=Tomasevich|first=Jozo|publisher=Stanford University Press|year=1975|isbn=978-0-8047-0857-9|location=Palo Alto, CA|page=55|access-date=2018-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327033659/https://books.google.com/books?id=yoCaAAAAIAAJ|archive-date=2019-03-27}}</ref> [[Луфтвафе|Германските воздухопловни сили]] го [[Бомбардирање на Белград (1941)|бомбардирале Белград]] три дена и ноќи. Германските копнени трупи влегле, а [[Априлска војна|Југославија капитулирала на 17 април]].<ref>{{Наведена книга|url=http://www.history.army.mil/books/wwii/balkan/intro.htm|title=The German Campaigns in the Balkans (Spring 1941): A Model of Crisis Planning|last=US Army|publisher=United States Army Center of Military History|year=1986|series=Department of the Army Pamphlet No. 20–260|location=Washington, D.C.|pages=63–64|oclc=16940402|id=CMH Pub 104-4|access-date=2018-09-25|orig-year=1953|archive-url=https://web.archive.org/web/20090619234443/http://history.army.mil/books/wwii/balkan/intro.htm|archive-date=2009-06-19}}</ref> === Независна Држава Хрватска === [[Независна Држава Хрватска|Независната Држава Хрватска]] (''Nezavisna Država Hrvatska'', или НДХ), создадена од некои поранешни територии на освоената Југославија, го потпишала Тројниот пакт на 15 јуни 1941 година.{{Sfn|Kolanović|2006}} == Потенцијални потписници == Непосредно пред основањеето на Тројниот пакт, Советскиот Сојуз бил информиран за неговото постоење и можноста за негово приклучување.{{Sfn|Weinberg|1994}} [[Вјачеслав Молотов]] бил испратен во Берлин за да разговара за пактот и можноста за приклучување на Советскиот Сојуз.{{Sfn|Weinberg|1994}} Советите сметале дека приклучувањето кон Тројниот пакт е ажурирање на постојните договори со Германија.{{Sfn|Weinberg|1994}} За време на посетата на Берлин, Молотов во начело се согласил Советскиот Сојуз да се приклучи кон пактот доколку можат да се разработат некои подробности, како што е анексија на [[Финска]] од страна на Советскиот Сојуз.{{Sfn|Weinberg|1994}} [[Влада на СССР|Советската влада]] испратила ревидирана верзија на пактот до Германија на 25 ноември.{{Sfn|Weinberg|1994}} За да ги покаже придобивките од партнерството, Советскиот Сојуз ѝ понудил големи економски погодности на Германија.{{Sfn|Weinberg|1994}} Сепак, Германците немале намера да им дозволат на Советите да се приклучат на пактот; тие веќе се подготвувале за [[Операција Барбароса|инвазија на Советскиот Сојуз]] и биле решени да го сторат тоа без оглед на каква било акција преземена од Советите: Кога го добиле советскиот предлог во ноември, тие едноставно не одговориле. Сепак, тие ги прифатиле новите економски понуди и потпишале договор за нив на 10 јануари 1941 година.{{Sfn|Weinberg|1994}} === Финска === Воената соработка меѓу Финска и нацистичка Германија започнала кон крајот на 1940 година, откако Финска изгубила значителен дел од својата територија поради советската агресија за време на [[Зимска војна|Зимската војна]]. Финска се придружила на операцијата Барбароса на 25 јуни 1941 година, со што започнала [[Втора советско-финска војна|Продолжената војна]]. Во ноември, Финска го потпишала [[Антикоминтернски пакт|Антикоминтернскиот пакт]], антикомунистички договор насочен против Советскиот Сојуз, со многу други земји сојузници со Германија. Наскоро, Германија предложила Финска да го потпише Тројниот пакт, но финската влада одбила бидејќи Финска ја сметала својата војна за „одделна војна“ од Втората светска војна и ги сметала своите цели за различни од оние на нацистичка Германија. Финска, исто така, сакала да одржува дипломатски односи со [[Сојузници во Втората светска војна|Сојузниците]], особено со Соединетите Американски Држави. За време на Втората светска војна, Германија неколку пати побарала од Финска да го потпише пактот, но финската влада ги одбила сите понуди. Дипломатските односи меѓу Финска и Соединетите Американски Држави биле одржувани до јуни 1944 година, иако амбасадорот на САД веќе бил отповикан. Откако Финска се здружила со Германија, [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] ѝ објавило војна на Финска на 5 декември 1941 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/history/ww2peopleswar/timeline/factfiles/nonflash/a1138501.shtml|title=BBC - WW2 People's War - Timeline|work=www.bbc.co.uk|accessdate=27 September 2025}}</ref> На барање на германската команда, Финците основале зимско војувачко училиште во [[Канкаанпа]]. Тоа го започнало својот прв двомесечен курс за германски офицери и подофицери во декември 1941 година. Во летото 1942 година, финските обучувачи кои зборувале германски јазик држеле курс за шумско војување. Генералот [[Валдемар Ерфурт]], германската врска со финскиот генералштаб, го сметал училиштето за извонреден успех. Него го посетувале и некои унгарски офицери.{{Sfn|DiNardo|1996}} === Тајланд === [[Податотека:Thai-German_in_Berlin_1943.jpg|мини|[[Луанг Вичитватакан]] (во средината стои) и германски дипломати, 1943 година]] [[Јапонска инвазија на Тајланд|Јапонија го нападнала Тајланд]] во 02:00 часот по месно време на 8 декември 1941 година. Јапонскиот амбасадор, Теиџи Цубоками, му рекол на тајландскиот министер за надворешни работи, [[Дирек Џајанама]], дека Јапонија сака само дозвола нејзините трупи да поминат низ Тајланд за да ги нападнат Британците во [[Британска Малаја|Малаја]] и [[Британска Бурма|Бурма]]. Во 07:00 часот, премиерот [[Плаек Фибунсонгхрам]] (Фибун) одржал итен состанок на кабинетот во [[Бангкок]], и наскоро бил нареден прекин на огнот. Потоа Фибун се сретнал со Цубоками, кој му понудил четири можности: да склучи одбранбено-офанзивен сојуз со Јапонија, да се приклучи на Тројниот пакт, да соработува во јапонските воени операции или да се согласи на заедничка одбрана на Тајланд. Била избрана воена соработка, а Тројниот пакт бил отфрлен.{{Sfn|Chinvanno|1992}} Според повоените мемоари на Дирек Џајанама, Фибун планирал да го потпише пактот подоцна, но бил спречен од противењето на Дирек.{{Sfn|Flood|1970}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Сили на Оската]] [[Категорија:Договори од Втората светска војна]] [[Категорија:Договори на Третиот Рајх]] [[Категорија:Воени сојузи на Југославија]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во рачно зададен размер]] ekuo2gfpix0sdnf88uxnlr31qja8y0o 0 1348458 5590641 5544175 2026-07-11T21:02:10Z Bjankuloski06 332 /* '''Гресленд''' */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590641 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Tea-Horse-Road.png|мини|Древнa кинескa тргoвијa со чај во замена за коњи]] '''Чај со млеко''' или '''млечен чај''' се однесува на неколку [[Пијалак|пијалаци]] кои се консумираат во многу култури, а кои се состојат од некоја комбинации на [[чај]] и [[млеко]]. Терминот чај со млеко се користи и за топли и за ладни пијалаци кои можат да се комбинираат со различни видови млека и различни зачини. Ова е популарен начин на послужување на чај во многу земји и е стандарден вид на чај во многу земји од [[Јужна Азија]]. Пијалаците се разликуваат во зависност од количината на клучните состојки, начинот на подготовка и вклучувањето на други состојки (кои варираат од [[шеќер]] или [[мед]] до [[Сол (зачин)|сол]] или [[кардамон]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://english.vietnamnet.vn/fms/business/186477/franchise-battle-stirring-up-vietnamese-milk-tea-market.html|title=Franchise battle stirring up Vietnamese milk tea market - News VietNamNet|work=english.vietnamnet.vn|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505234658/http://english.vietnamnet.vn/fms/business/186477/franchise-battle-stirring-up-vietnamese-milk-tea-market.html|archive-date=5 мај 2021|accessdate=2022-10-11}}</ref> Чајот со млеко е стандарден вид на чај во [[Индија]] и [[Пакистан]], каде што се нарекува ''чаи (chai)''.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tPkjk5s-GHgC&pg=PA894|title=Advances in Neural Network Research and Applications|last=Zeng|first=Zhigang|last2=Wang|first2=Jun|date=2010-05-10|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-642-12990-2|language=en}}</ref> == Варијации == '''Кинески чај со млеко''' [[Податотека:110601_204646.jpg|мини|Кинески чајни тули за тргување]] Во древна Кина, чајот првенствено се конзумирал поради неговата содржина на [[кофеин]]. Млекото историски се сметало за значаен пијалак меѓу номадските заедници и го симболизирал нивниот културен идентитет.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zhangqiaokeyan.com/academic-journal-cn_journal-lanzhou-institute-education_thesis/0201237517482.html?from=01-007-04-z-120061|title=新疆游牧民族的奶茶文化--哈萨克族与蒙古族奶茶文化比较研究. 兰州教育学院学报.|last=He|first=Yanrong|date=|archive-url=}}</ref> Како што номадското население мигрирало на југ, потрошувачката на млеко постепено растела во регионот на Централните рамнини, а историјата бележи дека царот Дезонг од династијата Танг кога правел чај додавал преработено и ферментирано млеко и открил дека тој пијалак бил вкусен.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://nccur.lib.nccu.edu.tw/bitstream/140.119/50330/1/%E5%BE%9E%E5%9C%A8%E5%9C%B0%E5%8C%96%E5%88%B0%E5%85%A8%E7%90%83%E5%8C%96.pdf|title=From Localization to Globalization: A Study of Pearl Milk Tea|last=Lin|first=Jiaying|accessdate=2024-05-21|archive-date=2024-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240317014305/https://nccur.lib.nccu.edu.tw/bitstream/140.119/50330/1/%E5%BE%9E%E5%9C%A8%E5%9C%B0%E5%8C%96%E5%88%B0%E5%85%A8%E7%90%83%E5%8C%96.pdf|url-status=dead}}</ref> Оттогаш, чајот со млечко станал сè попопуларен на пазарите во тој дел на Азија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cnki.cqgmy.edu.cn/KCMS/detail/detailall.aspx?filename=1019103424.nh&dbcode=CMFD&dbname=CMFD2019|title=北宋茶马互市走私问题研究 - 中国优秀硕士学位论文全文数据库|work=cnki.cqgmy.edu.cn|accessdate=2023-10-06|archive-date=2023-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010184759/http://cnki.cqgmy.edu.cn/KCMS/detail/detailall.aspx?filename=1019103424.nh&dbcode=CMFD&dbname=CMFD2019|url-status=dead}}</ref> === '''Гресленд''' === Гресленд чајот со млеко честопати се нарекува солен млечен чај поради подготовката. Во пастирските региони на Кина, како што се [[Внатрешна Монголија]], [[Шјинџјианг]] и [[Тибет]], номадските заедници го следат процесот во почетно дробење на листови на чајот, а потоа ги додаваат во врела вода.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.zhangqiaokeyan.com/academic-journal-cn_china-food_thesis/0201288881677.html?from=01-007-04-z-120061|title=古典名著里的茶文化|last=Ouyang|first=Jun}}</ref> Чајот потоа се проврива, па се додава млеко кое се меша во смесата. На крајот се додава соодветна количина на сол, што доведува до завршеок на подготовка на млечниот чај. Солта исто така се користи за доготрајно складирање бидејќи ордите се соочувале со патувања на големи оддалечености и екстремни временски услови.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.zhangqiaokeyan.com/academic-journal-cn_journal-lanzhou-institute-education_thesis/0201237517482.html?from=01-007-04-z-120061|title=新疆游牧民族的奶茶文化--哈萨克族与蒙古族奶茶文化比较研究. 兰州教育学院学报.|last=He|first=Yanrong|date=|archive-url=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://agri-history.ihns.ac.cn/scholars/yxl/yxl78.htm|title=《图说晚清民国茶马古道》序|website=agri-history.ihns.ac.cn|access-date=2023-10-11}}</ref> [[Податотека:Hong_Kong-style_Milk_Tea.jpg|мини|Чај со млеко во Хонгконг]] === Хонгконг === Хонгконшкиот чај со млекот настанал под влијание на британскиот чај со млеко од периодот на британското колонијално владеење. Бидејќи вкусот на британскиот млечен чај не бил многу силен, луѓето во [[Хонгконг]] го промениле овој пијалак со додавање на мелен цејлонски црн чај, кој вообичаено се нарекувал шриланечки црн чај. Поради сличниот изговор, млечниот чај од Шри Ланка се преведува во млечен чај Силанг во Хонгконг. Процесот на правење на чајот Силанг со млеко има шест чекори: стругање на чајот, варење на чајот, печење на чајот, инфузија на чајот и додавање на млекото. Чајот во процесот на правење бил пропуштан низ сито, што довело до називот, „млечен чај од свилено црево“. Згора на тоа, во чајот се додавало засладено кондензирано млеко (испарено млеко).<ref name=":13">{{Наведена мрежна страница|url=https://nccur.lib.nccu.edu.tw/bitstream/140.119/50330/1/%E5%BE%9E%E5%9C%A8%E5%9C%B0%E5%8C%96%E5%88%B0%E5%85%A8%E7%90%83%E5%8C%96.pdf|title=From Localization to Globalization: A Study of Pearl Milk Tea|last=Lin|first=Jiaying|accessdate=2024-05-21|archive-date=2024-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240317014305/https://nccur.lib.nccu.edu.tw/bitstream/140.119/50330/1/%E5%BE%9E%E5%9C%A8%E5%9C%B0%E5%8C%96%E5%88%B0%E5%85%A8%E7%90%83%E5%8C%96.pdf|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:50_Lan_Bubble_Tea_20061226.jpg|мини|Тајвански бабл млечен чај]] === Тајвански чај со млеко === Тајванскиот чај со млеко е широко попознат како бабл чај или бабл ти. Настанал во 17 век, кога го донеле [[Холанѓани]]те. Боба е кружен скробен прав кој изгледа како бисер. Пред да се додаде во чајот со млеко, обично се потопува во сируп. Ова се прави за да се осигура дека кога топчето во прав се меша со слаткиот чај од млеко, да ја задржи својата природна слаткост.<ref name=":14">{{Наведена мрежна страница|url=https://nccur.lib.nccu.edu.tw/bitstream/140.119/50330/1/%E5%BE%9E%E5%9C%A8%E5%9C%B0%E5%8C%96%E5%88%B0%E5%85%A8%E7%90%83%E5%8C%96.pdf|title=From Localization to Globalization: A Study of Pearl Milk Tea|last=Lin|first=Jiaying|accessdate=2024-05-21|archive-date=2024-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240317014305/https://nccur.lib.nccu.edu.tw/bitstream/140.119/50330/1/%E5%BE%9E%E5%9C%A8%E5%9C%B0%E5%8C%96%E5%88%B0%E5%85%A8%E7%90%83%E5%8C%96.pdf|url-status=dead}}</ref> Бабл чајот добил толку значајна улога во претставувањето на тајванската култура што луѓето во Тајван го обележуваат 30 април секоја година како Национален ден на бабл чај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://aboxtik.com/bubble-tea/|title=Top 20 Bubble Tea Recommendations & History Of Boba|last=ABoxTik|date=2023-09-27|work=aboxtik.com|language=en-US|accessdate=2023-10-25|archive-date=2023-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114040403/https://aboxtik.com/bubble-tea/|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Cups_full_of_milk_tea,_in_West_Bengal,_India.jpg|мини|Чај со млеко кој се служи во Индија]] === Британски чај со млеко === Во Британија, кога топол чај и ладно млеко се пијат заедно, пијалакот е едноставно познат како ''чај'' бидејќи огромното мнозинство чајот го консумираат на тој начин. Терминот ''чај со млеко'' не се користи, иако може да се наведе ''чај со млеко'' доколку контекстот го бара тоа. Ова може да предизвика забуна кај луѓето од културите кои традиционално пијат чај без млеко. == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * {{Наведена мрежна страница|url=https://japantoday.com/category/features/new-products/milk-tea-flavored-bottled-water|title=Milk-tea-flavored bottled water|work=Japan Today|accessdate=September 22, 2017}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред}} [[Категорија:Безалкохолни пијалаци]] [[Категорија:Видови чаеви]] 0po3ni17s7g6ucxezy7vet9gubzrx6t 0 1349826 5590585 5475114 2026-07-11T19:33:53Z Andrew012p 85224 /* */ 5590585 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Господин и госпоѓа Смит|image=Господин и госпоѓа Смит плакат.png|alt=|caption=Плакатот на македонски јазик|director=[[Даг Лиман]]|producer={{unbulleted list|[[Арнон Милчан]]|[[Акива Голдсман]]|[[Лукас Фостер]]|Патрик Вочсбергер|Ерик Маклеод}}|writer=[[Сајмон Кинберг]]|starring={{Plainlist| * [[Бред Пит]] * [[Анџелина Џоли]] * [[Винс Вон]] * [[Адам Броди]] * [[Кери Вашингтон]] }}|music=[[Џон Пауел]]|cinematography=[[Бојан Бацели]]|editing=[[Мајкл Троник]]|studio={{unbulleted list|[[Regency Enterprises]]|[[New Regency Productions|New Regency]]|[[Summit Entertainment]]|Weed Road Pictures}}|distributor=[[20th Century Fox]]|released=10 јуни 2005 г. (САД)|runtime=120 минути|country={{САД}}|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=110&nbsp;милиони долари|gross=487,3 милиони долари}}'''''Господин и госпоѓа Смит''''' ({{langx|en|Mr. & Mrs. Smith}}), во некои преводи '''''Г. и г-ѓа Смит''''' — американска акциона [[комедија]] во режија на Даг Лиман за брачна двојка убијци што работат за различни клиенти и истовремено имаат задача да се елиминираат едни со други.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl2238023169/|title=Mr. & Mrs. Smith|work=Box Office Mojo|accessdate=2024-06-10}}</ref> [[Филм]]от заработил 487,3 милиони долари ширум [[свет]]от, станувајќи седмиот филм со најголема заработка во 2005 г. == Содржина == {{Разоткривање}}Џон и Џејн Смит изгледаат како ваш типичен пар од [[Предградие|предградијата]], кои водат навидум обични [[живот]]и во нивниот тивок провинцијален град. Не се свесни дека кријат тајна што може да ја уништи илузијата на нивниот обичен [[брак]]: и двајцата се висококвалификувани убијци вработени во сопернички организации. Како што се зголемува напнатоста меѓу нивните работодавци, Џон и Џејн се наоѓаат спротивставени во смртоносна игра на мачка и глушец, а нивниот брак станува бојно поле за нивните смртоносни дарби. Нивното патување се одвива додека неволно присуствуваат на брачно советување, а нивната врска е затегната од годините на измама. Потекнувајќи од случајните средби во [[Богота]], [[Колумбија]], тие набрзина се венчале, несвесни за вистинските занимања еден на друг. Нивните светови ќе се судрат дури во судбоносната задача насочена кон Бенџамин Данц, откривајќи ја вистината за нивните смртоносни занимања. Соочувајќи се со ултиматум од нивните работодавци да се ликвидираат едни со други, Џон и Џејн се борат со противречни претпочитања. Во тешка пресметка, тие стојат подготвени да си ги одземат животите, само за колебањето на Џон да ја открие длабочината на нивната [[љубов]]. Обединети против нивните заеднички непријатели, тие тргнуваат на опасно патешествие да ги уништат силите што бараат нивна гибел. Среде нередот, се појавуваат откритија за злобната агенда на нивните работодавци, што доведува до драматично спротивставување каде што двојката мора да ја надмудри војската од противници. Во решавачка пресметка во рамките на раздвижената стоковна куќа, Џон и Џејн ги прикажуваат своите застрашувачки вештини, излегувајќи како победници против сите. Филмот завршува со повторна посета на Џон и Џејн кај брачниот советник, размислувајќи за тоа како нивните заеднички испитувања ја зацврстиле нивната врска. И покрај опасностите што некогаш се заканувале да ги разделат, тие излегуваат како победници, нивната љубов ги надминува сенките на нивните минати животи како платени убијци. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Бред Пит]] |Џон Смит |- |[[Анџелина Џоли]] |Џејн Смит |- |[[Кери Вашингтон]] |Џасмин |- |[[Вилијам Фикнер]] |доктор Векслер |- |[[Винс Вон]] |Еди |- |[[Анџела Басет]] |Атланта |- |[[Мишел Монахан]] |Гвен |- |[[Адам Броди]] |Бенџамин Данц |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0356910}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2005 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски комедии]] 9t59s42t5d33amelxrpxunkdg4f72g5 0 1350574 5590844 5216403 2026-07-12T09:59:24Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590844 wikitext text/x-wiki '''„Слободно паѓање“''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Free Fall'') — [[Роман|роман]] на британскиот писател [[Вилијам Голдинг]] од 1959 година. [[File: William Golding 1983.jpg|thumb|Вилијам Голдинг]] ==Содржина== Романот претставува продолжение и кулминација во творештвото на Голдинг. Во него се опишува кошмарот на еден уметник кој се наоѓа во самица во еден [[Националсоцијализам|нацистички]] [[Концентрационен логор|концентрационен логор]]. Затворен, тој го преиспитува својот живот, обидувајќи се да ја одреди точката на своето паѓање, мигот на тоа решение, донесено слободно, поради кое ја загубил [[Слобода|слободата]]. На тој начин, романот е теза за гревот на прародителот и за страдањата што потекнуваат од првобитниот грев.<ref>Вера Чаповска, „Кон животот и делото на Вилијам Голдинг“, во: Вилијам Голдинг, ''Господарот на мувите''. Скопје: Наша книга, 1984, стр. 212-213.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Вилијам Голдинг]] [[Категорија:Книги од 1959 година]] [[Категорија:Англиски романи]] [[Категорија:Романи на англиски јазик]] qo0basnxcula29vyr16vpb3m72llwn2 0 1353346 5590638 5392827 2026-07-11T21:02:03Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч (2) 5590638 wikitext text/x-wiki {{Infobox Olympic event|event=Сурфање|games=2024 Summer|image=|caption=|venue=[[Теахупо]], [[Тахити]], [[Француска Полинезија]]|dates=27 јули – 5 август 2024|competitors=48|nations=21|num_events=2 (1 мажи, 1 жени)|prev=[[Сурфање на Летните олимписки игри 2020|2020]]|next=[[Сурфање на Летните олимписки игри 2028|2028]]}}Натпреварите во [[сурфање]] на [[Летни олимписки игри 2024|Летните олимписки игри 2024]] се одржале од 27 јули до 5 август 2024 година на гребенот [[Теахупо]], [[Тахити]], [[Француска Полинезија]], соборувајќи го рекордот за најоддалечено натпреварување за медал од градот домаќин.<ref name="ref1">{{Наведена мрежна страница|url=https://olympics.nbcsports.com/2020/03/03/tahiti-olympics-surfing-paris-2024/|title=Tahiti approved as Olympic surfing venue for 2024 Paris Games|date=3 March 2020|publisher=[[NBC Sports]]|accessdate=25 September 2022}}</ref><ref name="Paris 2024">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.paris2024.org/en/sport/surfing/|title=Paris 2024 – Surfing|publisher=[[Paris 2024]]|accessdate=25 September 2022|archive-date=2024-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240517204241/http://www.paris2024.org/en/sport/surfing/|url-status=dead}}</ref> Вкупно 48 сурфери (по 24 во машка и женска конкуренција) се натпреварувале во натпреварите на кратки табли, зголемувајќи го бројот на спортисти за осум повеќе од оние во [[Летни олимписки игри 2020|Токио 2020]].<ref name="surfing-qual">{{Наведени вести|url=https://olympics.com/en/news/how-to-qualify-surfing-paris-2024-olympics-qualification-system-explained|title=How to qualify for surfing at Paris 2024. The Olympics qualification system explained|last=Franceschi Neto, Virgilio|date=17 August 2022|access-date=25 September 2022|publisher=[[International Olympic Committee]]}}</ref> == Одржувалиште == Натпреварот во сурфање бил организиран во [[Теахупо]], [[Тахити]], во францускиот прекуокеански колектив на [[Француска Полинезија]] во јужниот дел на Тихиот Океан. Одлуката за одржување на натпреварот во сурфање надвор од континентална Европа е донесена поради познатите масивни бранови на островот погодни за натпреварите во сурфање. [[Тахити]] е оддалечен околу 15.000 километри од [[Париз]], поставувајќи нов рекорд за најголемо физичко растојание на натпревар за медал од градот домаќин, рекорд кој последен пат бил поставен во 1956 година кога коњичките настани на [[Летни олимписки игри 1956|Летните олимписки игри 1956]] во [[Мелбурн]], [[Австралија]], се одржале во [[Стокхолм]], [[Шведска]], бидејќи Австралија имала строги правила за карантин за животните кои доаѓаат од странство.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/sport/live/2024/jul/22/paris-2024-olympics-anticipation-builds-amid-final-preparations-for-games-live?CMP=share_btn_url&page=with%3Ablock-669e20c38f08c0d322352a07#block-669e20c38f08c0d322352a07|title=Paris 2024 Olympics: Macron visits athletes' village and water bottles recalled – as it happened|last=Butler|first=Michael|date=2024-07-22|work=the Guardian|access-date=2024-07-23|last2=El-Shaboury|first2=Yara|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Учесниците на натпреварите во сурфање ќе бидат единствените кои нема да престојуваат во олимпиското село во Ил-Сен-Дени, и наместо тоа ќе останат на бродот M/V ''Арануи 5'' закотвен кај [[Тахити]] како прво пловечко олимписко село.<ref name="t 2024-07-22">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.surfer.com/news/tour-olympic-surfing-village-cruise-ship-video|title=Take a Tour of the Olympic Surfing Village Cruise Ship (Video)|date=2024-07-22|work=Surfer.com|language=en|accessdate=2024-07-22}}</ref> Натпреварот во сурфање е и единствениот настан кој се одржувал без публика.<ref>https://www.reuters.com/sports/olympics/surfing-olympic-surfers-score-with-awesome-floating-athletes-village-2024-07-26/</ref> == Квалификации == Системот на квалификации за [[Летни олимписки игри 2024|Париз 2024]] се надоврзувал на претходниот формат користен за [[Летни олимписки игри 2020|Токио 2020]], обезбедувајќи учество на најдобрите професионални сурфери во светот, заедно со огромната промоција на географски универзални можности за сурферите ширум светот. Додека квотата од двајца машки и две женски сурфери по земја останала недопрена, воведени биле два исклучоци од ова правило за тимските шампиони на ИСА Светско Сурфање 2022 и 2024. Овие исклучоци можело да ја зголемат квотата за некои тимови на три сурфери.<ref name="isa-surfing-qual">{{Наведени вести|url=https://isasurf.org/international-olympic-committee-and-isa-confirm-qualification-process-for-surfing-competition-at-paris-2024-olympics/|title=International Olympic Committee and ISA Confirm Qualification Process for Surfing Competition at Paris 2024 Olympics|date=31 May 2022|access-date=25 September 2022|publisher=[[International Surfing Association]]}}</ref> == Распоред == На 29{{Меѓупростори}}Јули, времето станало опасно кон крајот на кругот{{Меѓупростори}}3 од машката кратка табла, принудувајќи да се одложи третото коло за жени. Брановите продолжиле да бидат премногу груби за конкуренција во следните два дена, што довело до последното женско коло и сите финалиња да бидат одложени.<ref name="p24-surfing-weather-cancelled">{{Наведена мрежна страница|url=https://olympics.com/en/paris-2024/live-updates/12d7e009-3124-4e5b-931c-107a83fb2f87|title=Surfing: Action called OFF for today|date=31 July 2024|publisher=[[International Olympic Committee]]|accessdate=31 July 2024}}</ref> Сурфањето продолжило на 1{{Меѓупростори}}август.<ref name="Latest schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://olympics.com/en/paris-2024/schedule/surfing|title=Olympic Surfing Schedule & Results — Paris 2024|date=1 August 2024|publisher=[[International Olympic Committee]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801084922/https://olympics.com/en/paris-2024/schedule/surfing|archive-date=1 August 2024|accessdate=1 August 2024}}</ref> Натпреварувањето повторно било откажано на 3 и 4 август, а полуфиналињата и финалињата биле предвидени за 5{{Меѓупростори}}август.<ref name="surfing-off-3-aug-24">{{Наведена мрежна страница|url=https://olympics.com/en/paris-2024/live-updates/c141aa2b-2a9d-423a-aead-59c44c77644e|title=Surfing: Finals day called OFF in Tahiti|date=3 August 2024|publisher=[[International Olympic Committee]]|accessdate=3 August 2024}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;" | align="center" bgcolor="#FFBBBB" |К1 | Коло 1 | align="center" bgcolor="#FFBBBB" |К2 | Коло 2 | align="center" bgcolor="#FFBBBB" |К3 | Коло 3 | align="center" bgcolor="#BBF3FF" | ¼ | Четвртфинале | align="center" bgcolor="#BBF3BB" | ½ | Полуфинале | align="center" bgcolor="#FFFFBB" | Ф | Финале |} {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;text-align:center" !Датум / Настан ! colspan=1 | саб 27 ! colspan=1 | нед 28 ! colspan=1 | пон 29 ! colspan=1 | вто 30 ! colspan=1 | сре 31 ! colspan=1 | чет 1 ! colspan=1 | пет 2 ! colspan=1 | саб 3 ! colspan=1 | нед 4 ! colspan=2 | пон 5 |- | [[Сурфање на Летните олимписки игри 2024 (мажи)|Мажи]] | bgcolor="#FFBBBB" | К1 | bgcolor="#FFBBBB" | К2 | bgcolor="#FFBBBB" | К3 | colspan=2 | Одложено | bgcolor="#BBF3FF" | ¼ | colspan=3 | Одложено | bgcolor="#BBF3BB" | ½ | bgcolor="#FFFFBB" | Ф |- | [[Сурфање на Летните олимписки игри 2024 (жени)|Жени]] | bgcolor="#FFBBBB" | К1 | bgcolor="#FFBBBB" | К2 | colspan=3 | Одложено | bgcolor="#FFBBBB" | К3 | bgcolor="#BBF3FF" | ¼ | colspan=2 | Одложено | bgcolor="#BBF3BB" | ½ | bgcolor="#FFFFBB" | Ф |} == Учесници == Се квалификувале вкупно 48 сурфери од 21 нација. Канада и Мексико го направиле своето олимписко деби во овој спорт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cbc.ca/radio/thecurrent/riding-the-wave-to-history-b-c-teen-first-canadian-surfer-to-qualify-for-olympics-1.7017732|title=Riding the wave to history: B.C. teen first Canadian surfer to qualify for Olympics|last=Rachini|first=Mouhamad|date=3 November 2023|work=www.cbc.ca/radio/|publisher=[[CBC Radio]]|accessdate=30 June 2024|quote=Surfing made its Olympic debut in the 2020 summer games in Tokyo; 20 men and 20 women from across all continents qualified for those games, but none of them were Canadian. Canada's surfing competition debut will come in 2024 though, thanks to Dempfle-Olin's performance in the 2023 Pan American Games.}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.theinertia.com/surf/alan-cleland-becomes-first-mexican-surfer-to-qualify-for-the-olympics/|title=Alan Cleland Becomes First Mexican Surfer to Qualify for the Olympics|last=Quarnstrom|first=Evan|date=16 August 2023|access-date=29 July 2024|agency=The Inertia}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagIOC|AUS|2024 Summer|4}} * {{flagIOC|BRA|2024 Summer|6}} * {{flagIOC|CAN|2024 Summer|1}} * {{flagIOC|CHN|2024 Summer|1}} * {{flagIOC|CRC|2024 Summer|1}} * {{flagIOC|ESA|2024 Summer|1}} * {{flagIOC|FRA|2024 Summer|4}} '''(Д)''' * {{flagIOC|GER|2024 Summer|2}} * {{flagIOC|INA|2024 Summer|1}} * {{flagIOC|ISR|2024 Summer|1}} * {{flagIOC|ITA|2024 Summer|1}} * {{flagIOC|JPN|2024 Summer|4}} * {{flagIOC|MEX|2024 Summer|1}} * {{flagIOC|MAR|2024 Summer|1}} * {{flagIOC|NZL|2024 Summer|2}} * {{flagIOC|NCA|2024 Summer|1}} * {{flagIOC|PER|2024 Summer|3}} * {{flagIOC|POR|2024 Summer|2}} * {{flagIOC|RSA|2024 Summer|3}} * {{flagIOC|ESP|2024 Summer|3}} * {{flagIOC|USA|2024 Summer|5}} {{div col end}} == Медали == === Табела на медали === {{Medals table | caption = | flag_template = flagIOC | event = 2024 Summer | team = | gold_FRA = 1 | silver_FRA = 0 | bronze_FRA = 1 | host_FRA = yes | gold_USA = 1 | silver_USA = 0 | bronze_USA = 0 | gold_BRA = 0 | silver_BRA = 1 | bronze_BRA = 1 | gold_AUS = 0 | silver_AUS = 1 | bronze_AUS = 0 }} === Медалисти === {| {{MedalistTable|type=Event| width=225|labelwidth=180}} |- | Мажи<br />{{DetailsLink|Сурфање на Летните олимписки игри 2024 (мажи)}} | [[Каули Васт]]<br>{{flagIOC|FRA|2024 Summer}} | [[Џек Робинсон]]<br>{{flagIOC|AUS|2024 Summer}} | [[Габриел Медина]]<br>{{flagIOC|BRA|2024 Summer}} |- | Жени<br />{{DetailsLink|Сурфање на Летните олимписки игри 2024 (жени)}} | [[Керолин Маркс]]<br>{{flagIOC|USA|2024 Summer}} | [[Татјана Вестон-Веб]]<br>{{flagIOC|BRA|2024 Summer}} | [[Јохане Дефај]]<br>{{flagIOC|FRA|2024 Summer}} |} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Спортови на Летните олимписки игри 2024]] [[Категорија:Статии со краток опис]] gwacux79neynlgdcvr73pzlbfc6s387 0 1353742 5590464 5250758 2026-07-11T12:39:34Z GeniusElephant678 132936 5590464 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox department for additional fields and descriptions --> | name = Об<br/>Aube | native_name = | native_name_lang = fr<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | type = [[Департмани во Франција|Француски департман]] | image_skyline = Hôtel de préfecture de l'Aube.JPG | image_alt = | image_caption = Зградата на [[Префектури во Франција|префектурата]] на департманот Об во [[Троа]] | image_flag = Flag_of_the_Department_of_Aube_(Variant_2).svg | flag_alt = | image_shield = Blason département fr Aube.svg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Aube-Position.svg | map_alt = | map_caption = Местоположба на Об во Франција | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{Coord|48|20|N|4|10|E|region:FR-10_type:adm2nd|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = Франција | subdivision_type1 = [[Региони во Франција|Регион]] | subdivision_name1 = [[Голем Исток]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = [[Префектури во Франција|Префектура]] | seat = [[Троа]] | parts_type = [[Потпрефектури во Франција|Потпрефектури]] | parts_style = para | p1 = [[Бар сир Об]]<br />[[Ножан сир Сен]] | government_footnotes = | leader_party = Разна десница | leader_title = Претседател на департманскиот совет | leader_name = Филип Пишери<ref>{{нмс|title=Répertoire national des élus: les conseillers départementaux|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/601ef073-d986-4582-8e1a-ed14dc857fba|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=4 May 2022|language=fr}}</ref> | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_magnitude = | area_footnotes = {{ref|area|1}} | area_total_km2 = 6004 | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_total = {{France metadata Wikidata|population_total}} | population_as_of = {{France metadata Wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{France metadata Wikidata|population_footnotes2}} | population_rank = [[List of French departments by population|74th]] | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = [[Департмани во Франција|Број на департманот]] | blank_info_sec1 = 10 | blank_name_sec2 = [[Окрузи во Франција|Окрузи]] | blank_info_sec2 = [[Окрузи во департманот Об|3]] | blank1_name_sec2 = [[Кантони во Франција|Кантони]] | blank1_info_sec2 = [[Кантони во департманот Об|17]] | blank2_name_sec2 = [[Општини во Франција|Општини]] | blank2_info_sec2 = [[општини во департманот Об|431]] | timezone1 = [[Средноевропско време|СЕВ]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|СЕЛВ]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = FR-10 | website = | footnotes = {{note|area|1}} Податоци од Катастарот на Франција. Не се вбројуваат речни [[устие|устија]], езера, бари и ледници поголеми од 1 км² }} '''Об''' (Aube) — француски [[Департмани во Франција|департман]] во регионот Голем Исток во Североисточна Франција. Како и други шеесет департмани во Франција, и овој департман е именуван по река, по реката [[Об (река во Франција)|Об]]. Со 310.242 жители (2019),<ref name="pop2019">[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/6011060/dep10.pdf Populations légales 2019: 10 Aube], INSEE</ref> Об е 74-ти департман според бројот на населението. Департманот бил основан, во денешните граници, со декрет на Националното собрание од 15 јануари 1790 година. == Географија == === Местоположба === [[Податотека:FR-10-Border.JPG|мини| Влез во департманот Об од патот N77]] Одделот Об се наоѓа на југозападната страна на регионот Голем Исток. Се граничи со департманите[[Марна (департман)|Марна]] на север (граница долга околу 130 км), [[Горна Марна]] на исток (граница долга околу 100 км), [[Златен Брег|Златниот Брег]] на југоисток (граница долга околу 45 км), Јона на југозапад (граница долга околу 175 км), а Сена и Марна на запад (граница долга околу 45 км).<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=DD6e2p4SqksC&pg=PA160|title=Carte archéologique de la Gaule: 10. Aube|last=Denajar|first=Laurent|date=9 July 2017|publisher=Les Editions de la MSH|isbn=9782877540933}}</ref> === Подрегиони на Об === [[Податотека:Aube_regions_map-fr.svg|мини| Карта на природни и традиционални региони на департманот.]] Во рамките на департманот, регионите на природни или традиционални територии може да се идентификуваат како што следува: * северозападна четвртина: ''Кредна Шампања'' * северозападен врв: ''Ножанте'' * југозападно од [[Троа]]: регионот Оте * на југ: ''Ле Шаурсоа'' * на североисток: ''Бриеноа'' * на исток: ''Бароа'' * помеѓу Троа и Бароа: Мочуришна Шампања === Општини во Об === Об е поделен на 431 општина со вкупно 310.242 жители (2019). Најнаселена општина е префектурата [[Троа]]. Од 2019 година, има 5 општини со повеќе од 10.000 жители:<ref name="pop2019">[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/6011060/dep10.pdf Populations légales 2019: 10 Aube], INSEE</ref> {| class="wikitable" !Општина ! Население (2019) |- | Троја | style="text-align: center;" | 61.957 |- | Ромили-сур-Сен | style="text-align: center;" | 14.480 |- | Сен-Андре-ле-Верже | style="text-align: center;" | 12.784 |- | Ла Шапел-Сен Лук | style="text-align: center;" | 11.741 |- | Сен-Савин | style="text-align: center;" | 10.508 |} ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Држави и територии настанати во 1790 година]] [[Категорија:Департмани на Големиот Исток]] [[Категорија:Об (департман)]] [[Категорија:Статии со извори на француски (fr)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] q1cgfqton4lju10wub228yrg2eikm33 0 1354154 5590610 5277459 2026-07-11T21:00:54Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590610 wikitext text/x-wiki {{Starbox begin|name=HE0107-5240}} {{Starbox image|image=[[File:Eso0228a.jpg|250px]]|caption=Ѕвездата HE0107-5240 многу сиромашна со метали}} {{Starbox observe|epoch=[[J2000.0]] ([[Меѓународен небесен референтен систем|ICRS]])|constell=[[Феникс (соѕвездие)|Феникс]]|ra={{RA|01|09|29.1}}<ref name="aa">{{cite journal|bibcode=2003AcA....53..133U |title=The Optical Gravitational Lensing Experiment. Additional Planetary and Low-Luminosity Object Transits from the OGLE 2001 and 2002 Observational Campaigns |author1=A. Udalski |author2=G. Pietrzynski |author3=M. Szymanski |author4=M. Kubiak |author5=K. Zebrun |author6=I. Soszynski |author7=O. Szewczyk |author8=L. Wyrzykowski |journal=Acta Astronomica |volume=53 |date=June 2003 |pages=133–149|arxiv = astro-ph/0306444 }}</ref>|dec={{DEC|-52|24|20}}|appmag_v=15.86}} {{Starbox astrometry|prop_mo_ra=+2.357<ref name=dr3/>|prop_mo_dec=−3.826<ref name=dr3/>|parallax=0.1064|p_error=0.0195|parallax_footnote=<ref name=dr3>{{cite Gaia DR3|4927204800008334464}}</ref>|dist_ly={{val|36000}}}} {{Starbox detail|mass=1.789<ref name=dr3/>|radius=3.7<ref name=dr3/>|luminosity=14<ref name=dr3/>|temperature=5,765<ref name=dr3/>|metal_fe=−5.3 <ref name=sp1/>|rotation=}} {{Starbox catalog|names=[[Hamburg/ESO Survey|HE]] 0107-5240, [[2MASS]] J01092916-5224341.}} {{Starbox reference|Simbad=HE+0107-5240}} {{Starbox end}} '''HE0107-5240''' е ѕвезда која е екстремно сиромашна [[Металичност|со метал]] [[Металичност|Население II]], оддалечена на околу {{Вред|36000}} светлосни години од Земјата. Таа е една од најсиромашните со метал ѕвезди познати во нашата галаксија, со [[Металичност|металност]] [Fe/H] = {{Вред|-5.2|0.2}} ;<ref name="sp1">{{Наведено списание|last=Christlieb|first=N.|last2=Gustafsson|first2=B.|last3=Korn|first3=A. J.|last4=Barklem|first4=P. S.|last5=Beers|first5=T. C.|last6=Bessell|first6=M. S.|last7=Karlsson|first7=T.|last8=Mizuno-Wiedner|first8=M.|year=2004|title=HE 0107-5240, a Chemically Ancient Star. I. A Detailed Abundance Analysis|journal=The Astrophysical Journal|volume=603|issue=2|page=708|arxiv=astro-ph/0311173|bibcode=2004ApJ...603..708C|doi=10.1086/381237}}</ref> т.е. има само{{Ндроп|{{val|160000}}}} од металот што го има Сонцето. Поради неговата многу мала металност, се верува дека е една од најраните ѕвезди од Населението II што се формирала. Ако е тоа вистина, тогаш тој е исто така многу стар, со старост од приближно 13 милијарди години. Бидејќи ѕвездата не е целосно без метал, таа не припаѓа на првата генерација на ѕвезди (хипотетичко [[Ѕвездено население|Население III]] ). Овие ѕвезди ги претвориле недопрениот [[водород]], [[хелиум]] и [[литиум]] формирани од Големата експлозија во потешки елементи, како што се [[јаглерод]], [[кислород]] и [[метал]]и . Ѕвездата е релативно мала за ѕвезда од раниот универзум, што е причина за нејзината старост: масивните ѕвезди брзо умираат. За да се објасни зошто оваа ѕвезда е толку мала, се претпоставува дека некогаш била дел од [[Двојна ѕвезда|бинарен ѕвезден систем]] .<ref name="bb">{{Наведено списание|last=Lau, Herbert H. B.|last2=Stancliffe, Richard J.|last3=Tout, Christopher A.|date=2007|title=Carbon-rich extremely metal poor stars: signatures of Population III asymptotic giant branch stars in binary systems|journal=MNRAS|volume=378|issue=2|pages=563–568|arxiv=astro-ph/0703685|bibcode=2007MNRAS.378..563L|doi=10.1111/j.1365-2966.2007.11773.x|doi-access=free}}</ref><ref name="cc">{{Наведено списание|last=Suda, Takuma|last2=Aikawa, Masayuki|last3=Machida, Masahiro N.|last4=Fujimoto, Masayuki Y.|last5=Iben, Icko Jr.|date=2004|title=Is HE 0107-5240 A Primordial Star? The Characteristics of Extremely Metal-Poor Carbon-Rich Stars|journal=Astrophysical Journal|volume=611|issue=1|pages=476–493|arxiv=astro-ph/0402589|bibcode=2004ApJ...611..476S|doi=10.1086/422135}}</ref> HE0107-5240 била откриена од [[Norbert Christlieb|Норберт Кристлиб]] и неговите колеги од Универзитетот во Хамбург во Германија како нуспроизвод на истражувањето Хамбург/ЕСО за слаби [[квазар]]и со телескопот Шмит ЕСО од 1 m. Биле спроведени дополнителни набљудувања на телескопот Сајдинг Спринг од 2,3 m и спектри со висока резолуција биле земени во Европската јужна опсерваторија во [[Чиле]], користејќи една од единиците на [[Многу голем телескоп|Многу големиот телескоп]] . Во 2005 година, билa пронајдена втора ѕвезда со уште помало изобилство на железо, HE 1327-2326 ([Fe/H]=-5,4), исто така во истражувањето Хамбург/ESO. Во 2014 година била откриена ѕвезда со уште помали количини на метал: SMSS J031300.36−670839.3 .<ref name="Keller2014">{{Наведено списание|last=S. C. Keller|last2=M. S. Bessell|last3=A. Frebel|last4=A. R. Casey|last5=M. Asplund|last6=H. R. Jacobson|last7=K. Lind|author-link7=Karin Lind|last8=J. E. Norris|last9=D. Yong, A. Heger|date=2014|title=A single low-energy, iron-poor supernova as the source of metals in the star SMSS J031300.36−670839.3|journal=Nature|volume=506|issue=7489|pages=463–466|arxiv=1402.1517|bibcode=2014Natur.506..463K|doi=10.1038/nature12990|issn=0028-0836|pmid=24509711}}</ref> == Наводи == <references /> * Christlieb N., Bessell MS, Gustafsson B., Korn A., Barklem PS, Karisson T., Mizuno-Wiedner M., Rossi S., „Ѕвездена реликвија од раниот Млечен Пат“, ''Природа'', 419, 904-906 (2002) {{Stars of Phoenix}} [[Категорија:Ѕвезди од II население]] [[Категорија:Феникс (соѕвездие)]] [[Категорија:Ѕвезди]] c3zyipsdqz75huwr9ozyttjurhn2tvg 0 1354863 5590593 5470808 2026-07-11T20:54:41Z Bjankuloski06 332 /* Откривање на компоненти */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590593 wikitext text/x-wiki {{Starbox begin | name = HD 41742 AabB and HD 41700 (C) }} {{Starbox image | image= {{Location mark |image=Puppis constellation map_mk.svg|alt=|float=center|width=240 |label=|position=right |mark=Red circle.svg|mark_width=10|mark_link=HD 41742 |x=946|y=1110 }} |caption=Местоположбата на HD 41742 (заокружено) }} {{Starbox observe 3s | epoch = J2000.0 | constell = [[Крма(соѕвездие)|Крма]] | component1 = HD 41742 A | ra1 = {{RA|06|04|40.101}}<ref name=dr3a/> | dec1 = {{DEC|-45|04|44.10}}<ref name=dr3a/> | appmag_v1 = {{val|5.975|0.009}}<ref name="Hog2000"/> | component2 = HD 41742 B | ra2 = {{RA|06|04|39.782}}<ref name=dr3b/> | dec2 = {{DEC|-45|04|48.78}}<ref name=dr3b/> | appmag_v2 = {{val|8.867|0.028}}<ref name="Hog2000"/> | component3 = HD 41700 (C) | ra3 = {{RA|06|04|28.439}}<ref name=dr3c/> | dec3 = {{DEC|-45|02|11.77}}<ref name=dr3c/> | appmag_v3 = {{val|6.343|0.010}}<ref name="Hog2000"/> }} {{Starbox character | component = HD 41742 A | class = F6V<ref name="Teff"/>/K-MV(MS) | b-v = {{val|0.493|0.009}}<ref name="van Leeuwen2007"/> }} {{Starbox character|no_heading=y | component = HD 41742 B | class = K3V<ref name="Teff"/> | b-v = {{val|1.014|0.076}}<ref name="Hog2000"/> }} {{Starbox character|no_heading=y | component = HD 41700 (C) | class = F7.5V<ref name="Teff"/> | b-v = {{val|0.517|0.005}}<ref name="van Leeuwen2007"/> }} {{Starbox astrometry | component1 = HD 41742 A | radial_v = {{val|27.0|2.5}}<ref name="Casagrande2011"/><ref group="note">Value not accounting for binary orbit</ref> | prop_mo_ra = −80.831<ref name=dr3a/> | prop_mo_dec = +251.617<ref name=dr3a/> | parallax = 35.779 | p_error = 0.2768 | parallax_footnote = <ref name=dr3a/> | absmag_v = {{val|3.853|0.024}}<ref name="AbsMag"/> }} {{Starbox astrometry|no_heading=y | component1 = HD 41742 B | radial_v = | prop_mo_ra = −84.025<ref name=dr3b/> | prop_mo_dec = 237.521<ref name=dr3b/> | parallax = 37.0030 | p_error = 0.0525 | parallax_footnote = <ref name=dr3b/> | absmag_v = {{val|6.745|0.043}}<ref name="AbsMag"/> }} {{Starbox astrometry|no_heading=y | component1 = HD 41700 (C) | radial_v = {{val|27.4|0.4}}<ref name="Casagrande2011"/> | prop_mo_ra = −82.262<ref name=dr3c/> | prop_mo_dec = 246.246<ref name=dr3c/> | parallax = 36.8531 | p_error = 0.0162 | parallax_footnote = <ref name=dr3c/> | absmag_v = {{val|4.221|0.025}}<ref name="AbsMag"/> }} {{Starbox detail | component1 = HD 41742 A | mass = 1.20{{±|0.07|0.06}}<ref name="Casagrande2011"/> {{Solar mass|link=y}} / ~≥0.21 ± 0.06 | radius = 1.4<ref name=dr3a/> | luminosity = 2.7<ref name=dr3a/> | gravity = 4.30 ± ~0.10<ref name="Casagrande2011"/> | temperature = {{val|fmt=commas|6363|85}}<ref name="Casagrande2011"/> | metal_fe = {{val|-0.17|0.10}}<ref name="Casagrande2011"/> | rotation = ≤2.0 дена <small>(максимален вртежен период,изведен од v sin i ако i = 90°)</small><ref name="AmmlerVonEiff2012"/> | rotational_velocity = {{val|26.7|1.3}}<ref name="AmmlerVonEiff2012"/> | age_gyr = 3.3<ref name=dr3a/> }} {{Starbox detail|no_heading=y | component1 = HD 41742 B | mass = 0.80<ref name="Ehrenreich2010"/> | radius = 0.93<ref name=dr3b/> | luminosity = 0.25<ref name=dr3b/> | gravity = 4.38<ref name=dr3b/> | temperature = 4,294<ref name=dr3b/> | metal_fe = −0.22<ref name=dr3b/> | rotation = | rotational_velocity = | age_gyr = }} {{Starbox detail|no_heading=y | component1 = HD 41700 (C) | mass = 1.13{{±|0.04|0.07}}<ref name="Casagrande2011"/> | radius = 1.2<ref name=dr3c/> | luminosity = 1.8<ref name=dr3c/> | gravity = 4.36<ref name="Casagrande2011"/> | temperature = {{val|fmt=commas|6165|80}}<ref name="Casagrande2011"/> | metal_fe = {{val|-0.19|0.10}}<ref name="Casagrande2011"/> | rotation = | rotational_velocity = {{val|16.6|1.0}}<ref name="Weise2010"/> | age_gyr = 3.7<ref name=dr3c/> }} {{Starbox catalog | names = | component1 = HD 41742 A | names1 = HIP 28790, TYC 8101-1755-1, HR 2158 | component2 = HD 41742 B | names2 = TYC 8101-1757-1 | component3 = HD 41700 (C) | names3 = HIP 28764, GJ 9200, TYC 8101-309-1, HR 2157 }} {{Starbox reference | component = HD 41742 A | Simbad = WDS+J06047-4505A }} {{Starbox reference|no_heading=y | component = HD 41742 B | Simbad = WDS+J06047-4505B }} {{Starbox reference|no_heading=y | component = HD 41700 (C) | Simbad = HD+41700 }} {{Starbox end}} '''HD 41742 и HD 41700''' — ѕвезден систем кој се наоѓа на приближно 88 [[Светлосна година|светлосни години]] оддалеченост во соѕвездието Крма. Системот се состои од две светли ѕвезди каде примарната орбитира од две побледи ѕвезди. == Откривање на компоненти == [[Податотека:HD41742.png|лево|мини| Дијаграм на визуелните компоненти на системот HD 41742/41700]] [[Податотека:HD41742B.png|лево|мини| Движењето на HD 41742 B во однос на HD 41742 Aab]] HD 41742 B била забележаназа првпат како двојна ѕвезда, поради сјајноста на двојната ѕвезда. Најраните мерења во [[Вашингтонски каталог за двојни ѕвезди|Вашингтонскиот каталог за двојни ѕвезди]] (WDS) се од 1837 година и се направени од [[Вилијам Хершел]], давајќи местоположба под агол од 246° и раздвојност од 1,1" за придружната ѕвезда.<ref name="WDS"/> Изненадувачки, неодамнешните мерења наведуваат дека придружната ѕвезда значително се поместила во последните две столетија, и се наоѓа под агол од 215° и зголемена раздвојност од 5,30" при крајот на 1970-ите<ref name="VanAlbada1985"/> па на 5,95" во 2010 година.<ref name="Tokovinin2010"/> Ова значи дека најмаото растојание при физичката раздвоеност е меѓу 142 и 159 АЕ во последниве 35 години,<ref name="Ehrenreich2010"/> што наведува на помислата дека HD 41742 B со голема брзина се оддалечува од главната ѕвезда. Лежејќи на значително пошироко раздвојување, HD 41700 првпат била забележана во однос на HD 41742 подоцна од построгиот бинарен, и покрај тоа што била многу посветла. Првото мерење во [[Вашингтонски каталог на двоѕвезди|Вашингтонскиот каталог на двоѕвезди]] (ВКД) датира од 1854 година и повторно било направено од Хершел, давајќи агол на позиција од 320° и одвојување од 174".<ref name="WDS"/> Поновите вредности се согласуваат за аголот на положбата, но сугерираат раздвојување поблиску до 200". Широкото раздвојување на оваа терциерна компонента значи дека има посебен влез на Хипаркос во примарната ѕвезда, што потврдува дека двете ѕвезди лежат на исто растојание и се движат заедно. Физичкото одвојување помеѓу двете е околу 0,026 [[Парсек|парсеци]] (0,084 [[Светлосна година|светлосни години]]), или приближно 17200 [[Астрономска единица|АЕ]].<ref name="Shaya2011"/> Ова е споредливо со ~15000 АЕ одвојувањето помеѓу [[Алфа Кентаур]] AB и [[Проксима Кентаур]]; таквите широки разделби меѓу компонентите се релативно ретки, барем за ѕвездите од сончев тип. [[Податотека:HD41742Ab.png|лево|мини]] Набљудувањата на радијалната брзина на HD 41742 A со спектрографот HARPS детектирале варијации на ниво од неколку км/сек. во период од неколку месеци, што покажува дека ѕвездата е [[Двојна ѕвезда|спектроскопска бинарна]] со една линија (SB1). Иако орбиталното вклопување не било пробано, можно е добро орбитално вклопување (лево), што значи дека HD 41742 Ab има минимална маса од {{Сончева маса|~0.2|link=y}} и е на висока ексцентричност ~ 222-дневна орбита околу {{Сончева маса|1.2|link=y}}. Со оглед на тоа што линиите на секундарната ѕвезда не се детектирани, таа мора да има значително помала осветленост од примарната, што покажува дека е од доцен спектрален тип. == Својства == <div style="position: relative">[[Податотека:HRDiagram mk.png|лево|мини| Позицијата на HD 41742 AB и HD 41700 (C) на [[Херцшпрунг-Раселов дијаграм|Херцшпрунг-Раселовиот дијаграм]]]]<div style="position: absolute; left: 74px; top: 118px">[[Податотека:Chess_tile_xg.svg|20x20пкс]]</img></div><div style="position: absolute; left: 76px; top: 121px">[[Податотека:Chess_tile_xg.svg|20x20пкс]]</img></div><div style="position: absolute; left: 109px; top: 141px">[[Податотека:Chess_tile_xg.svg|20x20пкс]]</img></div></div>На небесната сфера, HD 41742/41700 може да се види како ѕвезда со 6-та светлинска величина (величина која едвај може да се забележи со голо око под добри услови) која лежи блиску до границата помеѓу [[Крма (соѕвездие)|Крма]] и [[Сликар (соѕвездие)|Сликар]]. Најблиската светла ѕвезда до нејзината местоположба е 4-та светлинска величина Ета Гулаб приближно две лачни минути на север; Системот лежи околу една четвртина од растојанието помеѓу Ета Гулаб и [[Канопус]] на небото. HD 41742 A и HD 41700 (C) се слични ѕвезди, со нивните бои кои укажуваат на спектрални типови на F6 и F7.5; тоа значи дека двете ѕвезди се околу 500 K потопли од Сонцето, а разликата во температурата меѓу ѕвездите е околу 150 [[келвин]]и. Ѕвездите лежат малку под главната низа на [[Херцшпрунг-Раселов дијаграм|Херцшпрунг-Раселовиот дијаграм]] (лева слика), што веројатно се должи на нивната потсончева металичност (Fe/H ≈ -0,2). HD 41742 B е многу поладна ѕвезда од посветлите компоненти; нејзиниот BV означува спектрален тип на К3, што ја прави приближно 1000 K поладна од Сонцето. Лежи на главната низа на HRD (лева слика), а нејзината фотометрија е целосно конзистентна со {{Сончева маса|0.8|link=y}} џуџе. Индикација за млада возраст за системот HD 41742/41700 за прв пат била пронајден Хенри и сор. (1996), откривајќи голема хромосферска активност во HD 41700; тие измериле log R' _HK од -4,35 за ѕвездата,<ref name="Henry1996"/> значително повисока од „тивката“ вредност од < -4,70, што покажува дека системот е значително помлад од 1 Gyr. Најсјајните ѕвезди во системот се умерено брзи ротатори за доцните џуџиња, што повторно покажува дека се млади. HD 41700 има малку голема содржина на литиум; бидејќи литиумот ја троши ѕвездата со приближно константна брзина во текот на нејзиниот животен век, ова може да се користи за да се процени староста на ѕвездата. За HD 41700, нејзиното изобилство на литиум укажува на старост од 200 ± 50 милиони години. Некои млади ѕвездени системи остануваат лабаво поврзани со други ѕвезди кои се формирале во истиот [[молекуларен облак]] додека се движат низ вселената, познат како [[Ѕвездена кинематика|подвижна група]]. Системот HD 41742/41700 има просторни брзини од (UVW) = −37,8, −10,4, −14,6&nbsp;km/s, што е слично на оние на Хајадите (UVW = -39,7, -17,7, -2,4&nbsp;km/s); сепак, системот веројатно не е Хајада бидејќи има помала необична брзина од очекуваната,<ref name="Montes2001"/> како и пониска металичност и старост на литиум од Хајадите. Друга карактеристика распространета околу младите ѕвезди се [[Остаточен диск|остаточните дискови]]. За HD 41742 A и HD 41700 (C), IRAS и ISO откриле инфра-црвени истапи,<ref name="Mannings1998"/><ref name="Decin2000"/> кои обично се индикативни за дискови од материјал што повторно зрачат апсорбирана светлина на поцрвени бранови должини; сепак, во двата случаи биле пронајдени докази против истапите. За HD 41742 A, вишокот е поместен за 26"<ref name="Sylvester2000"/>, што е доволно големо така што контаминацијата од друг објект е веројатно одговорна за вишокот, додека за HD 41700 (C) вишокот не е потврден со набљудувањата на Спицер.<ref name="Hillenbrand2008"/> == Пребарувања на планети == HD 41700 (C) е вклучен во примероците за пребарување на планети CORALIE и Keck -HIRES.<ref name="Mortier2013"/><ref name="Wright2004"/><ref name="Isaacson2010"/> Досега не е објавена променливост, така што ѕвездата веројатно нема да биде домаќин на џиновска планета која е лесно забележлива. HD 41742 A била вклучена во пребарување на планети околу ѕвезди од ран тип (<~F7) со HARPS што ја детектира нејзината спектроскопска бинарност.<ref name="Lagrange2009"/> == Белешки == {{Reflist|group=note}} == Наводи == {{reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=dr3a>{{cite Gaia DR3|5567901976544151168}}</ref> <ref name=dr3b>{{cite Gaia DR3|5567901972248535424}}</ref> <ref name=dr3c>{{cite Gaia DR3|5567900121118276736}}</ref> <ref name="van Leeuwen2007">{{cite journal | title=Validation of the new Hipparcos reduction | last1=van Leeuwen | first1=F. | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=474 | issue=2 | pages=653–664 | date=2007 | arxiv=0708.1752 | bibcode=2007A&A...474..653V | doi=10.1051/0004-6361:20078357 | s2cid=18759600 }}</ref> <ref name="Hog2000">{{cite journal | title=The Tycho-2 catalogue of the 2.5 million brightest stars | last1=Høg | first1=E. | journal=Astronomy and Astrophysics |display-authors=etal | date=2000 | bibcode=2000A&A...355L..27H | volume=355 | pages=L27 }}</ref> <ref name="Teff">[http://www.pas.rochester.edu/~emamajek/EEM_dwarf_UBVIJHK_colors_Teff.dat A Modern Mean Stellar Color and Effective Temperatures (Teff) # Sequence for O9V-Y0V Dwarf Stars], E. Mamajek, 2011, website</ref> <ref name="Casagrande2011">{{cite journal | title=New constraints on the chemical evolution of the solar neighbourhood and Galactic disc(s). Improved astrophysical parameters for the Geneva-Copenhagen Survey | last1=Casagrande | first1=L. |display-authors=etal | date=2011 | arxiv = 1103.4651 | bibcode=2011A&A...530A.138C | doi=10.1051/0004-6361/201016276 | volume=530 | journal=Astronomy | pages=A138| s2cid=56118016 }}</ref> <ref name="AbsMag">The relevant calculation for absolute magnitude is <math> M = m - 5 ((\log_{10}{D_L}) - 1)\!\,</math>, where <math>m\!\,</math> is the apparent magnitude and <math>D_L\!\,</math> is the distance in light-years.</ref> <ref name="AmmlerVonEiff2012">{{citation | last1=Ammler-von Eiff | first1=Matthias | last2=Reiners | first2=Ansgar | title=New measurements of rotation and differential rotation in A-F stars: are there two populations of differentially rotating stars? | journal=Astronomy & Astrophysics | arxiv=1204.2459 | volume=542 | page=A116 | date=June 2012 | postscript=. | doi=10.1051/0004-6361/201118724 | bibcode=2012A&A...542A.116A | s2cid=53666672 }}</ref> <ref name="Ehrenreich2010">{{cite journal | title=Deep infrared imaging of close companions to austral A- and F-type stars | last1=Ehrenreich | first1=D. |display-authors=etal | date=2010 | arxiv = 1007.0002 | bibcode=2010A&A...523A..73E | doi=10.1051/0004-6361/201014763 | volume=523 | journal=Astronomy | pages=A73| s2cid=54913363 }}</ref> <ref name="Weise2010">{{cite journal | title=Rotational velocities of nearby young stars | last1=Weise | first1=P. |display-authors=etal | date=2010 | bibcode=2010A&A...517A..88W | doi=10.1051/0004-6361/201014453 | volume=517 | journal=Astronomy and Astrophysics | pages=A88|arxiv = 1005.0984 | s2cid=119267923 }}</ref> <ref name="WDS">{{cite web | url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?WDS%20J06047-4505AB | title=WDS 06047-4505 | work=The Washington Visual Double Star Catalog | author=Mason | display-authors=etal | accessdate=2013-08-02}}</ref> <ref name="VanAlbada1985">{{cite journal | title=Photographic observations of visual double stars | last1=van Albada-van Dien | first1=E. | journal=Astronomy and Astrophysics Supplement Series | date=1985 | volume=60 | page=315 | bibcode=1985A&AS...60..315V }}</ref> <ref name="Tokovinin2010">{{cite journal | title=Subsystems in Nearby Solar-type Wide Binaries | last1=Tokovinin | first1=Andrei |display-authors=etal | date=2010 | arxiv = 1006.1253 | bibcode=2010AJ....140..510T | doi=10.1088/0004-6256/140/2/510 | volume=140 | journal=The Astronomical Journal | issue=2 | pages=510–517| s2cid=73629363 }}</ref> <ref name="Shaya2011">{{citation | last1=Shaya | first1=Ed J. | last2=Olling | first2=Rob P. | title=Very Wide Binaries and Other Comoving Stellar Companions: A Bayesian Analysis of the Hipparcos Catalogue | journal=The Astrophysical Journal Supplement | volume=192 | issue=1 | page=2 |date=January 2011 | doi=10.1088/0067-0049/192/1/2 | bibcode=2011ApJS..192....2S |arxiv = 1007.0425 | s2cid=119226823 }}</ref> <ref name="Lagrange2009">{{cite journal | title=Extrasolar planets and brown dwarfs around A-F type stars. VI. High precision RV survey of early type dwarfs with HARPS | last1=Lagrange | first1=A. -M. |display-authors=etal | date=2009 | arxiv = 0809.4636 | bibcode=2009A&A...495..335L | doi=10.1051/0004-6361:200810105 | volume=495 | journal=Astronomy and Astrophysics | issue=1 | pages=335–352| s2cid=62894956 }}</ref> <ref name="Henry1996">{{cite journal | title=LA Survey of Ca II H and K Chromospheric Emission in Southern Solar-Type Stars | last1=Henry | first1=Todd J. |display-authors=etal | date=1996 | bibcode=1996AJ....111..439H | doi=10.1086/117796 | volume=111 | journal=The Astronomical Journal | pages=439}}</ref> <ref name="Montes2001">{{cite journal | title=Late-type members of young stellar kinematic groups - I. Single stars | url=https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_2001-11-21_328_1/page/44 | last1=Montes | first1=D. |display-authors=etal | date=2001 | arxiv = astro-ph/0106537 | bibcode=2001MNRAS.328...45M | doi=10.1046/j.1365-8711.2001.04781.x | volume=328 | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | issue=1 | pages=45–63| doi-access=free | s2cid=55727428 }}</ref> <ref name="Mannings1998">{{cite journal | title=Candidate Main-Sequence Stars with Debris Disks: A New Sample of Vega-like Sources | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1998-04-10_497_1/page/n333 | last1=Mannings | first1=Vincent | last2=Barlow | first2=Michael J. | date=1998 | bibcode=1998ApJ...497..330M | doi=10.1086/305432 | volume=497 | journal=The Astrophysical Journal | issue=1 | pages=330–341| citeseerx=10.1.1.502.7594 | s2cid=122421281 }}</ref> <ref name="Decin2000">{{cite journal | title=The Vega phenomenon around G dwarfs | last1=Decin | first1=G. | journal=Astronomy and Astrophysics |display-authors=etal | date=2000 | volume=357 | page=533 | bibcode=2000A&A...357..533D }}</ref> <ref name="Sylvester2000">{{cite journal | title=Optical, infrared and millimetre-wave properties of Vega-like systems - IV. Observations of a new sample of candidate Vega-like sources | url=https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_2000-03-21_313_1/page/n95 | last1=Sylvester | first1=Roger J. | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |display-authors=etal | date=2000 | volume=313 | issue=1 | pages=73–86 | bibcode=2000MNRAS.313...73S |doi = 10.1046/j.1365-8711.2000.03194.x | doi-access=free }}</ref> <ref name="Hillenbrand2008">{{cite journal | title=The Complete Census of 70 μm-bright Debris Disks within "the Formation and Evolution of Planetary Systems" Spitzer Legacy Survey of Sun-like Stars | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2008-04-10_677_1/page/n648 | last1=Hillenbrand | first1=Lynne A. |display-authors=etal | date=2008 | arxiv = 0801.0163 | bibcode=2008ApJ...677..630H | doi=10.1086/529027 | volume=677 | journal=The Astrophysical Journal | issue=1 | pages=630–656| s2cid=17641245 }}</ref> <ref name="Mortier2013">{{cite journal | title=On the functional form of the metallicity-giant planet correlation | last1=Mortier | first1=A. |display-authors=etal | date=2013 | arxiv = 1302.1851 | bibcode=2013A&A...551A.112M | doi=10.1051/0004-6361/201220707 | volume=551 | journal=Astronomy | pages=A112| s2cid=56350455 }}</ref> <ref name="Wright2004">{{cite journal | title=Chromospheric Ca II Emission in Nearby F, G, K, and M Stars | last1=Wright | first1=J. T. |display-authors=etal | date=2004 | arxiv = astro-ph/0402582 | bibcode=2004ApJS..152..261W | doi=10.1086/386283 | volume=152 | journal=The Astrophysical Journal Supplement Series | issue=2 | pages=261–295| s2cid=16257628 }}</ref> <ref name="Isaacson2010">{{cite journal | title=Chromospheric Activity and Jitter Measurements for 2630 Stars on the California Planet Search | last1=Isaacson | first1=Howard | last2=Fischer | first2=Debra | date=2010 | arxiv = 1009.2301 | bibcode=2010ApJ...725..875I | doi=10.1088/0004-637X/725/1/875 | volume=725 | journal=The Astrophysical Journal | issue=1 | pages=875–885| s2cid=118577960 }}</ref> }} {{Ѕвезди во Крма}} [[Категорија:Тела од Бонскиот преглед]] [[Категорија:Спектроскопски двојни ѕвезди]] [[Категорија:Повеќеѕвездени системи]] [[Категорија:Портокалови џуџиња]] [[Категорија:Ѕвезди од главната низа од типот F]] [[Категорија:HR-објекти]] [[Категорија:Глизеови објекти]] [[Категорија:HIP-објекти]] [[Категорија:HD-објекти]] [[Категорија:Крма (соѕвездие)]] kgbej962y29wdk98uxyh4vn2p3manfe 0 1355180 5590613 5435713 2026-07-11T21:01:05Z Bjankuloski06 332 /* Физички карактеристики */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590613 wikitext text/x-wiki {{Starbox begin}} {{Starbox image|image={{Location mark | image=Ursa Major constellation map mk.svg | float=center | width=250 | position=right | mark=Red circle.svg | mark_width=10 | mark_link=ε UMa | x%=28.4 | y%=44.6 }}|caption=Локација на Алиот (заокружено)}} {{Starbox observe|epoch=J2000|ra={{RA|12|54|01.74959}}<ref name=aaa474_2_653/>|dec={{DEC|+55|57|35.3627}}<ref name=aaa474_2_653/>|appmag_v=1.77<ref name=clpl4_99/>|constell=[[Голема Мечка]]}} {{Starbox character|class=A1III-IVp kB9|b-v=−0.02<ref name=clpl4_99/>|u-b=+0.02<ref name=clpl4_99/>|variable=[[Променлива ѕвезда од типот на Алфа2 Ловечки Кучиња|α2 CVn-променлива]]}} {{Starbox astrometry|radial_v=−9.3<ref name=rgcrv/>|prop_mo_ra=+111.91|prop_mo_dec=−8.24|pm_footnote=<ref name=aaa474_2_653/>|parallax=39.51|p_error=0.20|parallax_footnote=<ref name=aaa474_2_653/>|absmag_v=−0.2<ref name=aass77_1_41/>}} {{Starbox detail|mass=2.91<ref name=apjss192_1_2/>|radius={{val|4.29|0.19|0.21}}<ref name="npoi"/>|luminosity={{val|104.4|9.3}}<ref name="npoi"/>|temperature={{val|8908|24|fmt=commas}}<ref name="npoi"/>|gravity=3.59<ref name="npoi"/>|metal_fe=+0.00<ref name=aass77_1_41/>|rotational_velocity=33<ref name=aaa393_897/>|age_myr=300<ref name=nakajima/>}} {{Starbox catalog|names={{odlist | name=Alioth, Allioth, Aliath | B=ε UMa | F=77 Ursae Majoris | BD=+56°1627 | FK5=483 | GC=17518 | HD=112185 | HIP=62956 | HR=4905 | PPM=33769 | SAO=28553 }}}} {{Starbox reference|Simbad=ALIOTH}} {{Starbox end}} '''Алиот''' {{IPAc-en|'|æ|l|i|Q|θ}}, уште наречена и '''Епсилон Голема Мечка''', е [[ѕвезда]] во северното [[соѕвездие]] на [[Голема Мечка (соѕвездие)|Големата Мечка]] . Ознаката е латинизирана од '''ε&nbsp;Ursae Majoris,''' скратено '''Epsilon&nbsp;UMa''' или '''ε&nbsp;УМА''' .<ref name="Kunitzsch">{{Наведена книга|title=A Dictionary of Modern star Names: A Short Guide to 254 Star Names and Their Derivations|last=Kunitzsch|first=Paul|last2=Smart|first2=Tim|date=2006|publisher=Sky Pub|isbn=978-1-931559-44-7|edition=2nd rev.|location=Cambridge, Massachusetts}}</ref><ref name="IAU-CSN">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pas.rochester.edu/~emamajek/WGSN/IAU-CSN.txt|title=IAU Catalog of Star Names|accessdate=28 July 2016}}</ref> И покрај тоа што е означен како „ε“, таа е најсветлата ѕвезда во соѕвездието со [[Привидна ѕвездена величина|светлинска величина]] 1,77 што ја прави [[Список на најсветли ѕвезди|триесет и третата најсветла ѕвезда на небото]] .<ref name=nakajima/> Ова е ѕвездата што се наоѓа на опашката на мечката најблиску до нејзиното тело. Исто така е член на големата и дифузна подвижна група на Големата Мечка . Историски гледано, ѕвездата често се користела во небесната навигација во поморската трговија, бидејќи е наведена како една од 57-те [[навигациски ѕвезди]] .{{Нав одбележувач|1728|1|^}} == Физички карактеристики == [[Податотека:Sidney_Hall_-_Urania's_Mirror_-_Ursa_Major.jpg|лево|мини|200x200пкс| Книга плоча од Сидни Хол која ги прикажува ѕвездите на Големата Мечка]] [[Податотека:EpsUMaLightCurve.png|лево|мини| [[Светлинска крива|Светлосна крива]] за Епсилон Голема Мечка, нацртана според податоците на ''[[Сателит за преминувачка потрага по вонсончеви планети|TESS<ref name=MAST/>]]'' ]] Според ''[[Хипаркос]]'', ѕвездата Алиот е оддалечена 81 [[светлосни години]](25 [[парсеци]]) од [[Сонце]]то . Неговиот [[Ѕвездена класификација|спектрален тип]] е A1p ; „p“ значи ''[[Необична ѕвезда|хемиски чудна ѕвезда]]''(ѕвезди со изразито необично метално изобилство), бидејќи нејзиниот спектар е карактеристичен за [[Променлива ѕвезда од типот на Алфа2 Ловечки Кучиња|променливата α ² Ловечки Кучиња]] . Алиот, како претставник од овој тип, може да има два интеракциски процеси. Прво, силното [[магнетно поле]] на ѕвездата што одвојува различни елементи во [[водород]]ното „гориво“ на ѕвездата. Покрај тоа, оската на ротација под агол на магнетната оска може да врти различни појаси на магнетски сортирани елементи во линијата на видот помеѓу Алиот и Земјата. Елементите кои интервенираат реагираат различно на различни фреквенции на светлина со што Епсилон Голема Мечка има многу чудни [[Спектрална линија|спектрални линии]] кои флуктуираат во период од 5,1 дена. Наставката ''kB9'' на спектралниот тип покажува дека линијата на [[калциум]] е присутна и репрезентативна за спектрален тип B9, иако остатокот од спектарот се означува со A1. Ротационите и магнетните полови на Алиот се на речиси 90 степени еден до друг. Потемните (погусти) области на [[хром]] формираат лента под прав агол на екваторот. Долго време се мислело дека Алиот е [[Двојна ѕвезда|спектроскопски бинарна]], веројатно со повеќе од еден придружник. Една понова студија сугерирала дека варијацијата на ѕвездата од 5,1 дена може да се должи на субѕвезден објект од околу 14,7 [[Јупитерова маса|маси на Јупитер]] во ексцентрична орбита (e=0,5) со просечно одвојување од 0,055 [[Астрономска единица|астрономски единици]] .<ref name="MNRASL385_1_L1"/> Сега се смета дека периодот од 5,1 дена е период на ротација на ѕвездата и не се откриени придружници, со користење на најсовремена опрема.<ref name=shulyak/> Студијата од 2023 година не покажала никакви докази за ѕвезда придружничка (по набљудување на ѕвездата со [[Морнарица прецизен оптички интерферометар|морнаричкиот прецизен оптички интерферометар]] ), иако понатамошните набљудувања може да откријат (или не) придружник.<ref name=morgan/> Алиот има релативно слабо магнетно поле, 15 пати послабо од [[Карлово Срце|α Ловечки Кучиња]], но сепак е 100 пати посилно од она на Земјата .<ref name=weakfield/> == Име и етимологија == ''ε&nbsp;Ursae Majoris'' ( латинизирано во ''Epsilon Ursae Majoris- Епсилон Голема Мечка'' ) е ознака добиена според [[Бајерово означување|Бајеровото означување]] . Традиционалното име ''Алиот'' доаѓа од [[Арапски јазик|арапскиот]] збор ''alyat al-hamal'' („дебелата опашка на овцата“). Во 2016 година, [[Меѓународен астрономски сојуз|Меѓународната астрономска унија]] организирала [[Работна група за имиња на ѕвезди]] (WGSN) <ref name="WGSN">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iau.org/science/scientific_bodies/working_groups/280/|title=IAU Working Group on Star Names (WGSN)|accessdate=22 May 2016|archive-date=2020-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200423144448/https://www.iau.org/science/scientific_bodies/working_groups/280/|url-status=dead}}</ref> за да ги каталогизира и стандардизира соодветните имиња за ѕвездите. Првиот билтен на WGSN од јули 2016 година <ref name="WGSN1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pas.rochester.edu/~emamajek/WGSN/WGSN_bulletin1.pdf|title=Bulletin of the IAU Working Group on Star Names, No. 1|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.pas.rochester.edu/~emamajek/WGSN/WGSN_bulletin1.pdf|archive-date=2022-10-09|accessdate=28 July 2016}}</ref> вклучувал табела со првите две серии на имиња одобрени од WGSN; во кој бил вклучено името ''Алиот'' за оваа ѕвезда. Оваа ѕвезда на Хиндусите им била позната како ''Ањгирас'', еден од седумте Риши .<ref name="allen1899">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/starnamestheirlo00alle/page/438|title=Star Names: Their Lore and Meaning|last=Allen|first=R. H.|publisher=Dover Publications Inc|year=1963|isbn=0-486-21079-0|edition=Reprint|location=New York|page=[https://archive.org/details/starnamestheirlo00alle/page/438 438]|author-link=Richard Hinckley Allen|access-date=2012-09-04|url-access=registration}}</ref> На кинески ,{{Јаз|zh|北斗}}( {{Јаз|zh-Latn|Běi Dǒu}}), што значи ''Северна Мечка'', се однесува на [[астеризам]] еквивалент на Големата Мечка. Следствено, кинеското име за самиот Епсилон Големата Мечка е {{Јаз|zh|北斗五}}( {{Јаз|zh-Latn|Běi Dǒu wu}} , {{langx|en|the Fifth Star of Northern Dipper}} ) и {{Јаз|zh|玉衡}}( {{Јаз|zh-Latn|Yù Héng}} , {{langx|en|Star of Jade Sighting-Tube}} ).<ref>{{In lang|zh}} [http://aeea.nmns.edu.tw/2006/0606/ap060615.html AEEA (Activities of Exhibition and Education in Astronomy) 天文教育資訊網 2006 年 6 月 15 日] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141102063635/http://aeea.nmns.edu.tw/2006/0606/ap060615.html |date=2014-11-02 }}</ref> == Модерно наследство == Товарниот брод {{USS|Allioth|AK-109}} од класата Кратер на [[Воена морнарица на САД|американската морнарица]] {{USS|Allioth|AK-109}} бил именуван по ѕвездата. == Поврзано == * [[Список на најсветли ѕвезди]] * [[Список на најблиски сјајни ѕвезди|Список на најблиските светли ѕвезди]] * [[Списоци на ѕвезди]] * [[Историски најсветли ѕвезди]] == Наводи == {{Наводи|refs=<ref name=nakajima>{{cite journal|bibcode=2012AJ....143....2N|title=Potential Members of Stellar Kinematic Groups within 30 pc of the Sun|journal=The Astronomical Journal|volume=143|issue=1|pages=2|last1=Nakajima|first1=Tadashi|last2=Morino|first2=Jun-Ichi|year=2012|doi=10.1088/0004-6256/143/1/2|doi-access=free}}</ref> <ref name=MAST>{{cite web |title=MAST: Barbara A. Mikulski Archive for Space Telescopes |url=https://mast.stsci.edu/portal/Mashup/Clients/Mast/Portal.html |publisher=Space Telescope Science Institute |access-date=8 December 2021}}</ref> <ref name=shulyak>{{cite journal|bibcode=2014MNRAS.443.1629S|title=Interferometry of chemically peculiar stars: Theoretical predictions versus modern observing facilities|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=443|issue=2|pages=1629|last1=Shulyak|first1=D.|last2=Paladini|first2=C.|last3=Causi|first3=G. Li|last4=Perraut|first4=K.|last5=Kochukhov|first5=O.|year=2014|arxiv=1406.6093|doi=10.1093/mnras/stu1259|doi-access=free |s2cid=96452769}}</ref> <ref name=morgan>{{cite journal|bibcode=1978MNRAS.183..701M|title=Observations of binary stars by speckle interferometry – I|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=183|issue=4|pages=701–710|last1=Morgan|first1=B. L.|last2=Beddoes|first2=D. R.|last3=Scaddan|first3=R. J.|last4=Dainty|first4=J. C.|year=1978|doi=10.1093/mnras/183.4.701|doi-access=free}}</ref> <<!--<ref name=gray>{{cite journal|bibcode=2003AJ....126.2048G|title=Contributions to the Nearby Stars (NStars) Project: Spectroscopy of Stars Earlier than M0 within 40 Parsecs: The Northern Sample. I|url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2003-10_126_4/page/2048|journal=The Astronomical Journal|volume=126|issue=4|pages=2048|last1=Gray|first1=R. O.|last2=Corbally|first2=C. J.|last3=Garrison|first3=R. F.|last4=McFadden|first4=M. T.|last5=Robinson|first5=P. E.|year=2003|arxiv=astro-ph/0308182|doi=10.1086/378365|s2cid=119417105}}</ref>--> <!--<ref name=vlbi>{{cite journal|bibcode=2016MNRAS.461..929K|title=Search for exoplanets and brown dwarfs with VLBI|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=461|issue=1|pages=929|last1=Katarzyński|first1=K.|last2=Gawroński|first2=M.|last3=Goździewski|first3=K.|year=2016|arxiv=1608.06719|doi=10.1093/mnras/stw1354|s2cid=119298606}}</ref>--> <ref name=aaa474_2_653>{{citation | first=F. | last=van Leeuwen |date=November 2007 | title=Validation of the new Hipparcos reduction | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=474 | issue=2 | pages=653–664 | bibcode=2007A&A...474..653V | doi=10.1051/0004-6361:20078357 |arxiv = 0708.1752 | s2cid=18759600 }}</ref> <ref name=clpl4_99>{{cite journal | display-authors=1 | last1=Johnson | first1=H. L. | last2=Iriarte | first2=B. | last3=Mitchell | first3=R. I. | last4=Wisniewskj | first4=W. Z. | title=UBVRIJKL photometry of the bright stars | journal=Communications of the Lunar and Planetary Laboratory | volume=4 | issue=99 | pages=99 | year=1966 | bibcode=1966CoLPL...4...99J }}</ref> <ref name=rgcrv>{{citation | last=Evans | first=D. S. | date=June 20–24, 1966 | editor1-last=Batten | editor1-first=Alan Henry | editor2-last=Heard | editor2-first=John Frederick | title=The Revision of the General Catalogue of Radial Velocities | volume=30 | pages=57 | work=Determination of Radial Velocities and their Applications, Proceedings from IAU Symposium no. 30 | location=University of Toronto | publisher=[[International Astronomical Union]] | bibcode=1967IAUS...30...57E }}</ref> <ref name=aass77_1_41>{{citation | last1=Tektunali | first1=H. G. | title=The spectrum of the CR star Epsilon Ursae Majoris | journal=Astrophysics and Space Science | volume=77 | issue=1 | pages=41–58 |date=June 1981 | doi=10.1007/BF00648756 | bibcode=1981Ap&SS..77...41T | s2cid=122817347 }}</ref> <ref name=apjss192_1_2>{{citation | last1=Shaya | first1=Ed J. | last2=Olling | first2=Rob P. | title=Very Wide Binaries and Other Comoving Stellar Companions: A Bayesian Analysis of the Hipparcos Catalogue | journal=The Astrophysical Journal Supplement | volume=192 | issue=1 | page=2 |date=January 2011 | doi=10.1088/0067-0049/192/1/2 | bibcode=2011ApJS..192....2S |arxiv = 1007.0425 | s2cid=119226823 }}</ref> <ref name="npoi">{{Cite journal |last1=Baines |first1=Ellyn K. |last2=Clark |first2=James H., III |last3=Schmitt |first3=Henrique R. |last4=Stone |first4=Jordan M. |last5=von Braun |first5=Kaspar |date=2023-12-01 |title=33 New Stellar Angular Diameters from the NPOI, and Nearly 180 NPOI Diameters as an Ensemble |journal=The Astronomical Journal |volume=166 |issue=6 |pages=268 |doi=10.3847/1538-3881/ad08be |doi-access=free |bibcode=2023AJ....166..268B |issn=0004-6256}}</ref> <ref name=aaa393_897>{{citation | display-authors=1 | last1=Royer | first1=F. | last2=Grenier | first2=S. | last3=Baylac | first3=M.-O. | last4=Gómez | first4=A. E. | last5=Zorec | first5=J. | title=Rotational velocities of A-type stars in the northern hemisphere. II. Measurement of v sin i | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=393 | issue=3 | pages=897–911 |date=October 2002 | doi=10.1051/0004-6361:20020943 | bibcode=2002A&A...393..897R |arxiv = astro-ph/0205255 | s2cid=14070763 }}</ref> <ref name="MNRASL385_1_L1">{{citation | last1 = Sokolov | first1 = N. A. | title = Radial velocity study of the chemically peculiar star ɛ Ursae Majoris | journal = [[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters]] | volume = 385 | issue = 1 | pages = L1–L4 |date=March 2008 | doi = 10.1111/j.1745-3933.2008.00419.x | doi-access = free | bibcode = 2008MNRAS.385L...1S | arxiv = 0904.3562 | s2cid = 17104356 | postscript = . }}</ref> <ref name=weakfield>{{cite journal|bibcode=2019A&A...621A..47K|title=Magnetic field topologies of the bright, weak-field Ap stars θ Aurigae and ∊ Ursae Majoris|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=621|pages=A47|last1=Kochukhov|first1=O.|last2=Shultz|first2=M.|last3=Neiner|first3=C.|year=2019|arxiv=1811.04928|doi=10.1051/0004-6361/201834279|s2cid=119070948}}</ref>}} {{Stars of Ursa Major}} [[Категорија:Именувани ѕвезди]] [[Категорија:HIP-објекти]] [[Категорија:HD-објекти]] [[Категорија:Флемстидови објекти]] [[Категорија:Тела од Бонскиот преглед]] [[Категорија:HR-објекти]] [[Категорија:Бајерови објекти]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] [[Категорија:Голема Кола]] [[Категорија:Движечка група Голема Мечка]] [[Категорија:Бели џинови]] [[Категорија:Ap-ѕвезди]] [[Категорија:Променливи ѕвезди од типот на α2 Ловечки Кучиња]] [[Категорија:CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори]] 6j6gbmt2icn95we7fyhwxaf6u8nzh8s 0 1355197 5590824 5491647 2026-07-12T09:44:31Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Американски драмски филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590824 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|image=Гладијатор 2 плакат (2024).jpg|caption=Плакатот на македонски јазик|director=[[Ридли Скот]]|screenplay=[[Дејвид Скарпа]]<ref>{{cite AV media |title=Gladiator II {{!}} Official Trailer (2024 Movie) - Paul Mescal, Pedro Pascal, Denzel Washington |url=https://www.youtube.com/watch?v=4rgYUipGJNo |via=[[YouTube]] |publisher=[[Paramount Pictures]] |language=en |date=August 5, 2024}}</ref>|story={{Plainlist| * [[Питер Крег]] * Дејвид Скарпа }}|based_on=|producer={{Plainlist| * Ридли Скот * Мајкл Прас * [[Даглас Вик]] * [[Луси Фишер]] }}|starring={{Plainlist| * [[Пол Мескал]] * [[Педро Паскал]] * [[Џозеф Квин (глумец)|Џозеф Квин]] * [[Фред Хекингер]] * [[Кони Нилсен]] * [[Дензел Вашингтон]] * [[Дерек Џејкоби]] }}|cinematography=Џон Метисон|editing={{Plainlist| * [[Клер Симпсон]] * Сем Рестиво }}|music={{Plainlist| * [[Хари Грегсон-Вилијамс]] * Аријан Мехеди }}|studio={{ubl|[[Scott Free Productions]]|[[Red Wagon Entertainment]]|Parkes+MacDonald Image Nation}}|distributor=[[Paramount Pictures]]|released=15 ноември 2024 г. (Обединето Кралство)<br>22 ноември 2024 г. (САД)<br>14 ноември 2024 г. (Македонија)|runtime=141 минута|country=* {{САД}} * {{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Обединето Кралство]]|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=210 — 310 милиони долари|gross=462,2 милиони долари<ref name="BOM">{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt9218128/ |title=Gladiator II (2024) |work=[[Box Office Mojo]] |publisher=[[IMDb]] |access-date=9 февруари 2025 |archive-date=22 ноември 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172449/https://www.boxofficemojo.com/title/tt9218128/ |url-status=live }}</ref><ref name="NUM">{{cite web |title=Gladiator II (2024) - Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Gladiator-II-(2024)#tab=box-office |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |access-date=9 февруари 2025 |archive-date=15 ноември 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241115021721/https://www.the-numbers.com/movie/Gladiator-II-(2024)#tab=box-office |url-status=live}}</ref>|preceded_by=''[[Гладијатор (филм од 2000)|Гладијатор]]''|image_size=250px}}{{Закосен наслов}}'''''Гладијатор 2''''' ({{langx|en|Gladiator 2}}) — [[Историски филм|историски]] [[игран филм]] во режија на [[Ридли Скот]], продолжение на филмот „[[Гладијатор (филм од 2000)|Гладијатор]]“. Плановите за филмот биле објавени уште од 2001 г. Во [[февруари]] 2023 г., се дознало за планираната трилогија. Датумот на објавување на првиот филм од трилогијата е [[22 ноември]] 2024 г.; третиот и четвртиот филм ќе бидат прикажани во 2026 и 2027 г.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbr.com/gladiator-2-rating-revealed/|title=Gladiator 2's Rating Officially Revealed|last=Coman|first=Monica|date=2024-08-29|language=en|access-date=2024-09-01|website=CBR}}</ref> Премиерата на филмот во [[Македонија]] била на [[14 ноември]] 2024 г. == Содржина == {{Разоткривање}}Филмот се одвива 16 години по смртта на [[Марко Аврелиј]], кога [[Рим]] е управуван од браќата [[Каракала]] и [[Гета]]. Синот на Луцила, Луциј, живее непризнат во последниот слободен град [[Нумидија]]. Овој град е освоен од римската војска под заповедништво на Марко Акациј (мажот на Луцила), Луциј ја губи својата жена Аришат во битка, е заробен и станува [[гладијатор]]. Уште на првиот ден од игрите, Луцила го препознава својот син. [[Макрин]], господарот на Луциј, открива дека Луцила и Акациј организирале републиканска завера и им кажува на царевите за тоа, благодарение на што тој станува нивен довереник. Акациј е испратен во арената на [[Колосеум]]от, каде што мора да се бори со Луциј. Тој намерно му попушта на својот противник за да не му наштети на синот на неговата жена, но и Луциј се откажува од својата одмазда. По наредба на Гета, Акациј е застрелан со стрели, предизвикувајќи немири во Рим. Макрин го користи ова за да го поттикне Каракала на братоубиство. Откако го убива Гета, тој го назначува Макрин за втор конзул и командант на [[Преторијанска гарда|Преторијанската гарда]]. Луциј сака да го ослободи Рим од корупција и терор, и затоа му наредува на својот пријател д-р Рави да ја пренесе наредбата до војската на Акациј, распоредена во Остија, да маршираат кон Рим. На последниот ден од гладијаторските игри, тој самиот е принуден да ја брани Луцила од преторијанците. Луциј предводува востание на затворениците и го зазема Колосеумот, но Луцила е убиена пред негови очи од стрела од Макрин, кој го убива и Каракала, преземајќи ја власта над царството. Макрин ја предводува Преторијанската гарда против војската на Акациј. Луциј, жеден за одмазда за убиството на неговата мајка, брза по него, го стигнува и меѓу нив започнува двобој, во кој Макрин умира. Потоа Луциј држи говор во кој се повикува на сонот на Марко Аврелиј за „праведен Рим“. На овој начин тој спречува граѓанска војна. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Пол Мескал]] |Луциј Вер Аврелиј / Хано |- |[[Кони Нилсен]] |Луцила |- |[[Дерек Џејкоби]] |сенатор Грах |- |[[Дензел Вашингтон]] |[[Макрин]] |- |[[Џозеф Квин (глумец)|Џозеф Квин]] |цар [[Гета]] |- |[[Педро Паскал]] |Марко Акациј |- |[[Александер Карим]] |Рави |- |[[Лиор Раз]] |Виго |- |[[Јувал Гонен]] |Аришат |- |[[Рори Макан]] |Тегула |- |[[Питер Менса]] |Јубарта |- |[[Мет Лукас]] |распоредителот на церемониите |- |[[Фред Хекингер]] |цар [[Каракала]] |- |[[Тим Макинерни]] |сенатор Тракс |- |[[Јан Гаел]] |Бостар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|9218128}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2024 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Британски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Американски драмски филмови]] 7awxh5urbno614m7tcngnmtt5fojnkz 0 1355254 5590591 5276927 2026-07-11T20:54:22Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч (2) 5590591 wikitext text/x-wiki {{Starbox begin}} {{Starbox observe|epoch=[[J2000]]|constell=[[Лав (соѕвездие)|Лав]]|ra={{RA|11|00|04.25701}}|dec={{DEC|+22|49|58.6450}}|appmag_v=10.020}} {{Starbox character}} {{Starbox astrometry}} {{Starbox detail}} {{Starbox catalogue}} {{Starbox reference}} {{Крајна кутија}}'''Глизе 408''' е [[ѕвезда]] која се наоѓа {{Convert|22.0|ly|pc}} од [[Сончев Систем|Сончевиот систем]], сместена во [[соѕвездие]]то [[Лав (соѕвездие)|Лав]]. Најблиските ѕвезди до Глизе 408 се Глизе 402, оддалечена 6,26 светлосни години и АД Леонис, оддалечена 6,26 светлосни години. Gliese 408 е [[црвено џуџе]] со [[Ѕвездена класификација|спектрален тип]] M2,5V. Многу потемно од [[Сонце]]то, има [[сјајност]] од само 0,37% во споредба со Сонцето, но сепак е многу посветло од другите црвени џуџести ѕвезди, како [[Проксима Кентаур]]. Неговата [[делотворна температура]] е околу 3400 до 3500 [[Келвин|К]]; неговата маса е околу 41% во споредба со Сонцето, и неговиот радиус е околу 43% од оној на Сонцето. Неговата [[Ѕвездено вртење|ротациона брзина]] е најмногу 2,3&nbsp;km/s. Не е пронајден доказ за [[околуѕвезден диск]] околу Gliese 408.<ref>{{Наведено списание|last=Lestrade, J.-F.|last2=Wyatt, M. C.|last3=Bertoldi, F.|last4=Dent, W. R. F.|last5=Menten, K. M.|year=2006|title=Search for cold debris disks around M-dwarfs|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=460|issue=3|pages=773–741|arxiv=astro-ph/0609574|bibcode=2006A&A...460..733L|doi=10.1051/0004-6361:20065873}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Ѕвезди во Лав}} [[Категорија:HIP-објекти]] [[Категорија:Глизеови објекти]] [[Категорија:Црвени џуџиња од главната низа]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] ln6xfrl47p7ryqndcig69msy7t3ndxx 0 1355819 5590614 5353463 2026-07-11T21:01:07Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590614 wikitext text/x-wiki {{Starbox begin|name=α Лисица}} {{Starbox image|image={{Location mark |image=Vulpecula constellation map mk.svg|alt=|float=center|width=260 |label=|position=right |mark=Red circle.svg|mark_width=10|mark_link=α Vulpeculae |x=772|y=388 }}|caption=Локација на α Лисица (заокружено)}} {{Starbox observe|epoch=J2000.0|constell=[[Лисица (соѕвездие)|Лисица]]|ra={{RA|19|28|42.3299}}<ref name="Gaia EDR3"/>|dec={{DEC|+24|39|53.661}}<ref name="Gaia EDR3"/>|appmag_v=4.40<ref name=mermilliod/>}} {{Starbox character|type=[[црвен џин]]<ref name=lebzelter2018/>|class=M1&nbsp;III<ref name=araa11_29/>|b-v=1.487<ref name=aj135_1_209/>|u-b=+1.81<ref name=mermilliod/>}} {{Starbox astrometry|radial_v={{val|−84.91|0.26}}<ref name=aj135_1_209/>|prop_mo_ra={{val|−126.197|0.071}}<ref name="Gaia EDR3"/>|prop_mo_dec={{val|−106.865|0.111}}<ref name="Gaia EDR3"/>|parallax=11.2238|p_error=0.1129|parallax_footnote=<ref name="Gaia EDR3"/>|absmag_v=−0.36<ref name=Anderson2012/>}} {{Starbox detail|source=<ref name=baines2018/>|mass=0.97|radius=43.14|luminosity=415.9|temperature=3,690|metal_fe=-0.38<ref name=huang2016/>|gravity=1.30|rotational_velocity=4.6<ref name=aj135_1_209/>|age_gyr=11.30}} {{Starbox catalog|names={{odlist | name=Anser | B=α&nbsp;Vul | F=6&nbsp;Vulpeculae | BD=+24°3759 | FK5=1508 | HD=183439 | HIP=95771 | HR=7405 | SAO=87261 | CCDM=J19288+2442A | IDS=19245+2427 A | WDS=J19287+2440A }}<ref name="SIMBAD"/>}} {{Starbox reference|Simbad=Alpha+Vulpeculae}} {{Starbox end}} '''Алфа Лисица''' ( '''α&nbsp;Vulpeculae''', скратено '''Alpha Vul''', '''α Vul''' ), официјално наречена '''Ансер''' {{IPAc-en|'|æ|n|s|@r}}, е најсветлата [[ѕвезда]] во [[соѕвездие]]то [[Лисица (соѕвездие)|Лисица]] .<ref name="IAU-LSN"/> Таа се наоѓа на оддалеченост од околу 291 [[светлосна година]] од [[Земја (планета)|Земјата]] . Формира широк [[Двоѕвезда|оптичка двоѕвезда]] со [[8 Vulpeculae|8 Лисица]] .<ref name="WDS"/> Алфа Лисица е [[црвен џин]] од [[Ѕвездена класификација|спектрална класа]] М1 и има [[Привидна ѕвездена величина|привидна величина]] од +4,4. Анализиран е како член на [[Подвижна група Арктур|потокот Арктур]], група ѕвезди со високо [[Сопствено движење|соодветно движење]] и карактеристична осиромашеност со метал за кои се смета дека се остатоци од мала [[галаксија]] што ја консумира [[Млечен Пат|Млечниот Пат]] .<ref name="eggen71a"/> == Именување == ''α&nbsp;Лисица'' (од латиниското ''Alpha Vulpeculae'' ) е ознака добиена според [[Бајерово означување|Бајеровото означување]]. Нејзиното традиционалното име е ''Ансер'', добиено од времето кога соѕвездието го носело името ''Vulpecula cum Ansere'' „малата лисица со гуска“.<ref name=anser/> Во 2016 година, IAU организирала [[Работна група на IAU за имиња на ѕвезди|Работна група за имиња на ѕвезди]] (WGSN)<ref name="WGSN"/> за да ги каталогизира и стандардизира соодветните имиња за ѕвездите. WGSN го одобрила името ''Ансер'' за оваа ѕвезда на 30 јуни 2017 година и сега е вклучено во списокот со имиња на ѕвезди одобрени од IAU.<ref name=huang2016/> == Опис == [[Податотека:LDN778_JeffJohnson.jpg|лево|мини| Аматерска слика на [[Темна маглина|темната маглина]] LDN 778 (во средината) и Алфа Лисица, (црвениот џин, горниот центар).]] α&nbsp;Лисица еволуирала далеку од [[Главна низа|главната низа]] откако го исцрпила водородот од неговото јадро и сега е [[црвен џин]], веројатно на [[Гранка на црвени џинови|гранката на црвениот џин]] . Тоа е околу 11,3 милијарди години од неговото прво формирање. Има [[Делотворна температура|ефективна температура на површината]] од {{Вред|3,690}} [[Келвин|К]] и [[Сјајност|булометриска осветленост]] од {{Сончева сјајност|416}}, што значи дека неговиот радиус е {{Сончев полупречник|43}} . За ѕвездата Алфа Лисица има сомнеж дека е [[Променлива ѕвезда|променлива]] по осветленост за околу една десетина од светлинската величина, но тоа никогаш не било потврдено. Анализата на [[Природна застапеност|изотопските соодноси]] во неговата [[фотосфера]] покажале дека има маса помала од {{Сончева маса|1.5}} и сè уште не еволуирал во [[Асимптотска гранка на џинови|асимптотичната џиновска гранка]] и доживеала [[Зацрпување (астрономија)|трета продлабочување нагоре]] .<ref name=gcvs/> == Наводи == {{Наводи|refs=<ref name="Gaia EDR3">{{Cite Gaia EDR3|2022881668925464320}}</ref> <ref name=mermilliod>{{citation | last1=Mermilliod | first1=J.-C. | title=Compilation of Eggen's UBV data, transformed to UBV (unpublished) | journal=Catalogue of Eggen's UBV Data. SIMBAD | date=1986 | bibcode=1986EgUBV........0M | postscript=. }}</ref> <ref name=lebzelter2018>{{citation |doi=10.3847/1538-4357/ab4e9b |title=Carbon and Oxygen Isotopic Ratios. II. Semiregular Variable M Giants |year=2019 |last1=Lebzelter |first1=Thomas |last2=Hinkle |first2=Kenneth H. |last3=Straniero |first3=Oscar |last4=Lambert |first4=David L. |last5=Pilachowski |first5=Catherine A. |last6=Nault |first6=Kristie A. |journal=The Astrophysical Journal |volume=886 |issue=2 |pages=117 |arxiv=1912.04386 |bibcode=2019ApJ...886..117L |s2cid=209140544 |postscript=. |doi-access=free }}</ref> <ref name=araa11_29>{{citation | last1=Morgan | first1=W. W. | last2=Keenan | first2=P. C. | title=Spectral Classification | journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics | volume=11 | page=29 | year=1973 | doi=10.1146/annurev.aa.11.090173.000333 | bibcode=1973ARA&A..11...29M | postscript=. }}</ref> <ref name=aj135_1_209>{{citation | display-authors=1 | last1=Massarotti | first1=Alessandro | last2=Latham | first2=David W. | last3=Stefanik | first3=Robert P. | last4=Fogel | first4=Jeffrey | title=Rotational and radial velocities for a sample of 761 HIPPARCOS giants and the role of binarity | journal=The Astronomical Journal | volume=135 | issue=1 | pages=209–231 | date=January 2008 | doi=10.1088/0004-6256/135/1/209 | bibcode=2008AJ....135..209M | postscript=. | doi-access=free }}</ref> <ref name=Anderson2012>{{citation | title=XHIP: An extended hipparcos compilation | last1=Anderson | first1=E. | last2=Francis | first2=Ch. | journal=Astronomy Letters | volume=38 | issue=5 | pages=331 | year=2012 | bibcode=2012AstL...38..331A | doi=10.1134/S1063773712050015 | arxiv=1108.4971 | s2cid=119257644 | postscript=. }}</ref> <ref name=baines2018>{{citation |doi=10.3847/1538-3881/aa9d8b |title=Fundamental Parameters of 87 Stars from the Navy Precision Optical Interferometer |year=2017 |last1=Baines |first1=Ellyn K. |last2=Armstrong |first2=J. Thomas |last3=Schmitt |first3=Henrique R. |last4=Zavala |first4=R. T. |last5=Benson |first5=James A. |last6=Hutter |first6=Donald J. |last7=Tycner |first7=Christopher |last8=Belle |first8=Gerard T. van |journal=The Astronomical Journal |volume=155 |issue=1 |pages=30 |arxiv=1712.08109 |bibcode=2018AJ....155...30B |s2cid=119427037 |postscript=. |doi-access=free }}</ref> <ref name=huang2016>{{citation |doi=10.1093/mnras/stv1991 |title=Empirical metallicity-dependent calibrations of effective temperature against colours for dwarfs and giants based on interferometric data |year=2015 |last1=Huang |first1=Y. |last2=Liu |first2=X.-W. |last3=Yuan |first3=H.-B. |last4=Xiang |first4=M.-S. |last5=Chen |first5=B.-Q. |last6=Zhang |first6=H.-W. |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=454 |issue=3 |pages=2863–2889 |arxiv=1508.06080 |bibcode=2015MNRAS.454.2863H |postscript=. |doi-access=free }}</ref> <ref name="SIMBAD">{{cite simbad | title=HD 20781 | access-date=2014-09-13}}</ref> <ref name="IAU-LSN">{{citation |url=https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ |title=Naming Stars |publisher=IAU.org |accessdate=16 December 2017 |postscript=. |archive-date=2020-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411104839/https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="WDS">{{citation | url=http://ad.usno.navy.mil/wds/ | title=Washington Double Star Catalog | publisher=United States Naval Observatory | accessdate=17 January 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110214155533/http://ad.usno.navy.mil/wds/ | archive-date=2011-02-14 | url-status=dead | postscript=. }}</ref> <ref name="eggen71a">{{citation|last=Eggen|first=Olin|year=1971|title= The Arcturus Group|journal= Publications of the Astronomical Society of the Pacific|volume=83|issue=493|pages=271–85|bibcode = 1971PASP...83..271E |doi = 10.1086/129120 |postscript=.|doi-access=free}}</ref> <ref name=anser>{{citation|doi=10.1007/978-3-319-22795-5_3|chapter=Anser|title=The Lost Constellations|pages=35–45|year=2016|last1=Barentine|first1=John C.|isbn=978-3-319-22794-8|postscript=.}}</ref> <ref name="WGSN">{{citation |url=https://www.iau.org/science/scientific_bodies/working_groups/280/ |title=IAU Working Group on Star Names (WGSN) |accessdate=22 May 2016 |postscript=. |archive-date=2020-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423144448/https://www.iau.org/science/scientific_bodies/working_groups/280/ |url-status=dead }}</ref> <ref name=gcvs>{{citation|bibcode=2009yCat....102025S|title=VizieR Online Data Catalog: General Catalogue of Variable Stars (Samus+ 2007-2013)|journal=VizieR On-line Data Catalog: B/GCVS. Originally Published in: 2009yCat....102025S|volume=1|pages=B/gcvs|display-authors=etal|last1=Samus|first1=N. N.|last2=Durlevich|first2=O. V.|year=2009|postscript=.}}</ref>}} {{Stars of Vulpecula}} [[Категорија:TIC-објекти]] [[Категорија:Претпоставени променливи ѕвезди]] [[Категорија:HD-објекти]] [[Категорија:HR-објекти]] [[Категорија:Тела од Бонскиот преглед]] [[Категорија:HIP-објекти]] [[Категорија:Именувани ѕвезди]] [[Категорија:Џинови од типот M]] [[Категорија:Бајерови објекти]] [[Категорија:Лисица (соѕвездие)]] [[Категорија:Флемстидови објекти]] ei8d7vtpn7bj4h0bwmmcnwy4squi430 0 1356634 5590799 5281104 2026-07-12T09:22:31Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590799 wikitext text/x-wiki '''„Тајната на црвениот замок“''' ([[Српски јазик|српски]]: ''Тајна црвеног замка'') — збирка раскази на српскиот писател [[Вуле Журиќ]] од 2014 година. Во 2015 година, збирката била наградена со [[Андриќева награда|Андриќевата награда]].<ref name="ivoandric.org.rs">[https://www.ivoandric.org.rs/%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0-2/60-%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0 Андрићева награда (пристапено на 12.11.2019)]</ref> [[Податотека:Vule Zuric u Pirotu 01.jpg|мини|200п|Вуле Журиќ]] ==Содржина== Збирката се состои од 15 раскази:<ref>Vule Žurić, ''Tajna crvenog zamka''. Beograd: Laguna, 2015.</ref> * Момче на Тасос * Пелно ме сам * Тајната на црвениот замок * Падот на Колумбија * Аграмерски домино * Блуз за рикверц * Параноја во Лас Митровица * Последниот човек * Заминување во Киленц * Елегија за филџан и далечински управувач * Ѓиласовиот број * Гавриловиот принцип * Алфа и Ромео * Среќна нова ’41 * Ќенгината смрт ==Осврт кон делото== Збирката ја потврдува способноста на Журиќ на мал простор да изгради убедливи книжевни светови, изѕидани врз урнатините на српското блиско минато. Кажано со спортски јазик, авторот ја составил најдобрата репрезентација од книжевни ликови кои благодарение на фатназијата на писателот даваат сè од себе во исполнувањето на сопствените судбини. На тој начин, многу познати личности од српската историја на 20 век се претвораат во доверливи сведоци на необичната творечка енергија на Журиќ и ја потврдуваат посебноста на неговиот авторски глас и приредуваат врвна книжевна претстава за публиката.<ref>Vule Žurić, ''Tajna crvenog zamka''. Laguna, Beograd, 2015.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Вуле Журиќ]] [[Категорија:Книги од 2014 година]] [[Категорија:Изданија на Лагуна]] [[Категорија:Српски раскази]] [[Категорија:Книги наградени со Андриќевата награда]] 1f3sm90enotc27wp68avspd2j3k9w81 0 1358428 5590459 5492779 2026-07-11T12:34:21Z Andrew012p 85224 /* */ 5590459 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга|name=Градот во кој мене ме нема|image_caption=Корицата на првиот том, вклучувајќи ја Кајо Хиназуки|image=Boku Dake ga Inai Machi manga cover.png|publisher=Kadokawa Shoten|author=Кеи Санбе|published=4 јуни 2012 — 4 март 2016 (манга)<br>8 јануари 2016 — 25 март 2016 (аниме)|genre=фантастика<br>[[мистика]]<br>[[трилер]]}} {{Закосен наслов}}'''''Градот во кој мене ме нема''''' ({{langx|ja|僕だけがいない街}}) — [[манга]] на Кеи Санбе. Се појавила во списанието ''Young Ace'' на Kadokawa Shoten од јуни 2012 г. до март 2016 г. и е лиценцирана на [[Англиски јазик|англиски]] од Yen Press. Адаптација на [[аниме]] од A-1 Pictures се прикажувала на блокот Noitamina на Fuji TV од јануари до март 2016 г., проследено со [[игран филм]] во [[март]] 2016 г. [[Netflix]] објавил драмска адаптација во декември 2017 г.<ref name="crunchyroll.com">{{cite web|url=http://www.crunchyroll.com/anime-news/2017/03/13-1/netflix-to-stream-erased-live-action-drama-next-winter|title=Netflix to Stream "ERASED" Live-Action Drama Next Winter|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901201609/http://www.crunchyroll.com/anime-news/2017/03/13-1/netflix-to-stream-erased-live-action-drama-next-winter|archive-date=2017-09-01|access-date=2018-12-20|deadlink=no}}</ref> Од јуни до ноември 2016 г. била објавена одделна манга-серија, а од ноември 2015 г. до март 2016 г. во списанието ''Bungei Kadokawa'' на Kadokawa се појавила серија одделни романи од Хаџиме Ниномае. == Содржина == Приказната го следи Сатору Фуџинума, 29-годишен [[мангака]] со таинствена способност: секогаш кога нешто лошо ќе се случи во близина, неговата свест скока наназад неколку минути, давајќи му шанса да го спречи тоа. Но кога неговата мајка е убиена, моќта на Сатору го враќа 18 години наназад, во неговото десетгодишно тело. Со сите негови спомени на возрасен, Сатору сфаќа дека убиството е поврзано со серија одвлекувања на деца и убиства од неговото минато. Решен да ја спаси мајка си, тој решава да го пронајде убиецот. Тој верува дека запирањето на исчезнувањето на неговата соученичка Кајо Хиназуки го има клучот за прекинување на трагичниот ланец на настани.<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/preview-guide/2016/winter/erased/.97316|title=ERASED|date=January 7, 2016|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=February 14, 2016}}</ref> == Ликови == '''Сатору Фуџинума''' ([[Јапонски јазик|јап]]. ''藤沼 悟'') — главниот лик е 29-годишен [[мангака]]. Иако дел од неговите дела се објавени, Сатору мора да заработи дополнителни пари со доставување на [[пица]]. Тој има способност да се „премотува“, враќајќи го во минатото за да ја исправи секоја трагедија. Вообичаено тој се враќа на неколку минути, но по убиството на мајка си се враќа 18 години наназад. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.kadokawa.co.jp/sp/bokumachi/index.php Матична страница]{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://erasedusa.com/ Матична страница на анимето] * [https://wwws.warnerbros.co.jp/bokumachi/ Матична страница на играниот филм] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] mp4tq2zuj8805mrirg6nbl2pj4ojktz 5590532 5590459 2026-07-11T16:30:20Z Andrew012p 85224 /* Ликови */ 5590532 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга|name=Градот во кој мене ме нема|image_caption=Корицата на првиот том, вклучувајќи ја Кајо Хиназуки|image=Boku Dake ga Inai Machi manga cover.png|publisher=Kadokawa Shoten|author=Кеи Санбе|published=4 јуни 2012 — 4 март 2016 (манга)<br>8 јануари 2016 — 25 март 2016 (аниме)|genre=фантастика<br>[[мистика]]<br>[[трилер]]}} {{Закосен наслов}}'''''Градот во кој мене ме нема''''' ({{langx|ja|僕だけがいない街}}) — [[манга]] на Кеи Санбе. Се појавила во списанието ''Young Ace'' на Kadokawa Shoten од јуни 2012 г. до март 2016 г. и е лиценцирана на [[Англиски јазик|англиски]] од Yen Press. Адаптација на [[аниме]] од A-1 Pictures се прикажувала на блокот Noitamina на Fuji TV од јануари до март 2016 г., проследено со [[игран филм]] во [[март]] 2016 г. [[Netflix]] објавил драмска адаптација во декември 2017 г.<ref name="crunchyroll.com">{{cite web|url=http://www.crunchyroll.com/anime-news/2017/03/13-1/netflix-to-stream-erased-live-action-drama-next-winter|title=Netflix to Stream "ERASED" Live-Action Drama Next Winter|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901201609/http://www.crunchyroll.com/anime-news/2017/03/13-1/netflix-to-stream-erased-live-action-drama-next-winter|archive-date=2017-09-01|access-date=2018-12-20|deadlink=no}}</ref> Од јуни до ноември 2016 г. била објавена одделна манга-серија, а од ноември 2015 г. до март 2016 г. во списанието ''Bungei Kadokawa'' на Kadokawa се појавила серија одделни романи од Хаџиме Ниномае. == Содржина == Приказната го следи Сатору Фуџинума, 29-годишен [[мангака]] со таинствена способност: секогаш кога нешто лошо ќе се случи во близина, неговата свест скока наназад неколку минути, давајќи му шанса да го спречи тоа. Но кога неговата мајка е убиена, моќта на Сатору го враќа 18 години наназад, во неговото десетгодишно тело. Со сите негови спомени на возрасен, Сатору сфаќа дека убиството е поврзано со серија одвлекувања на деца и убиства од неговото минато. Решен да ја спаси мајка си, тој решава да го пронајде убиецот. Тој верува дека запирањето на исчезнувањето на неговата соученичка Кајо Хиназуки го има клучот за прекинување на трагичниот ланец на настани.<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/preview-guide/2016/winter/erased/.97316|title=ERASED|date=January 7, 2016|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=February 14, 2016}}</ref> == Ликови == '''Сатору Фуџинума''' ([[Јапонски јазик|јап]]. ''藤沼 悟'') — главниот лик е 29-годишен [[мангака]]. Иако дел од неговите дела се објавени, Сатору мора да заработи дополнителни пари со доставување на [[пица]]. Тој има способност да се „премотува“, враќајќи го во минатото за да ја исправи секоја трагедија. Вообичаено се враќа на неколку минути, но по убиството на мајка си се враќа 18 години наназад. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.kadokawa.co.jp/sp/bokumachi/index.php Матична страница]{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://erasedusa.com/ Матична страница на анимето] * [https://wwws.warnerbros.co.jp/bokumachi/ Матична страница на играниот филм] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] 40g6sc11w01l9l5yvwxiv0yjs3cmrv3 0 1358844 5590520 5417808 2026-07-11T15:32:37Z Gurther 105215 5590520 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|image=Германски документ за депортацијата на евреите во Велес.png|image caption=Слика од германски документ со список на депортираните велешки евреи, меѓу нив е Исак Ково.|birth_name=Исак Аврам Ково|name=Исак Ково|native_name=יצחק קובו <small>([[хебрејски јазик|he]])</small>|native_name_lang=|birth_date=[[1901]]|birth_place=непознато, можно место е [[Солун]]|death_date=[[март]], [[1943]] <small>(возр. 42)</small>|death_place=[[Треблинка]], [[Третиот Рајх]]|ethnicity=[[Евреин]]|years active=1928 - 1943|known for=Развивањето на [[Кинематографија на Македонија|киноматографија]]та во Велес}} '''Исак Аврам Ково''' ({{Langx|he|יצחק קובו}}; непознато, [[1901]] — [[Треблинка]], [[март]] [[1943]]) — [[Македонија|македонски]] [[претприемач]] и [[Трговија|трговец]] во [[Велес]] за време на владеењето на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]]. [[Историја на Евреите во Велес|Евреин по потекло]], во 1928 година заедно со неговиот брат Илија Ково се преселиле во градот Велес. За време на Кралството Југославија тој бил сопственик на единствениот термоцентрал и најголемиот хотел во тоа време во Велес. Со почетокот на [[Априлска војна|априлската војна]] и распаѓањето на Југославија тој си го губи имотот од новата [[Антисемитизам|антисемитска]] [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарска фашистичка власт]]. Во 11-ти април 1943 година заедно со неговиот брат и семејство биле пратени во логорот Треблинка и после бил стрелан. == Животопис == === Рани години и Кралството Југославија === Ковоското семејство се Ашкенази по потекло. Не се знае многу за раните години на Исак Ково но според истражувањето на [[Ѓорѓи Малковски]], браќата Исак и Илија Ково се преселиле во градот Велес во 1928 година за време на владеењето на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителна војна 1941-1945, Спомен книга|last=[[Ѓорѓи Малковски|Малковски, Ѓорѓи]]|publisher=Општински одбор на сојузот на здруженијата на борците од НОВ - Титов Велес|year=1985|pages=65}}</ref> Во тоа време во Велес биле документирани две еврејска семејства, првата била Битите кој имале големо влијание врз мединцинската индустрија во Велес и второто семејство било Ковотите. Велешкото население, со разлика со населението во други градови, немале антисемитски ставови кон еврејскиот народ и зарада тоа Ковотите и Битите имале голем успех во Велес. [[Податотека:Слика од хотелот Белград.jpg|мини|266x266пкс|Слика од хотелот „Белград“, местото каде што престојувале многумина истакнати велешки дејци.]] Во 1925 година српските браќа трговци од [[Ниш]] Милан, Коста и Душан Стоиљковиќ добиле државна концесија и се првите сопственици на електроцентрала во Велес, што започнале да ја градат во 1925 година. После неколку години во 1930-тите години тие ја продале електроцентралата кон Исак и Илија Ково.<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/26062-2018-09-30-01-55-40/|title=Деведесет години од електрификацијата на Велес – идејниот творец Тома Вук заслужува признание?|last=Данов|first=Љупчо|date=30 септември 2018|work=Дума.мк}}</ref> Во 1908 година велешкиот архитект Милан Ѓорев - Војницалија го отворил хотелот „Белград“. Хотелот бил најголемиот во Велес за време на Кралството Југославија, во нејзе се одржувале различни културни средби и помогнало со развитокот на националното движење меѓу велешаните. Низ нејзиниот период на постење престојувале [[Коле Неделковски]], [[Венко Марковски]], [[Георги Шоптрајанов]], [[Кочо Рацин]], [[Ганчо Хаџи Панзов]], [[Стефан Гајдов]], [[Живко Фирфов]], [[Борис Бегинов]] и многу други.<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/24404-1906/|title=Првите кино проекции во Велес се одржале во 1906 година на Којник|last=Данов|first=Љупчо|date=28 јануари 2018|work=Дума.мк}}</ref> Помеѓу 1932 и 1933 година главните сопстевеници на хотелот Трајко Наков и Томе Ќерамитчиев почнале да го користат како место за претсави и кино. Заради нивната одлука местото станало многу популарно, постепено различни луѓе би го воделе киното во хотелот. Од периодот на 1933 година до 1936 година главниот сопстевеник на киното бил Исак Ково заедно со Славко Гајдов и фирмописецот Солев. После 1936 година киното би било откупено од страна на Никола Палеолог, кој го развил киното со донесувањето на киноапараторот „Антун Фајдига“ што го купил од [[Германија]].<ref>''[https://kinoteka.mk/wp-content/uploads/2019/02/%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81-%D0%91%D0%A0.-6.pdf Старите кина во Велес (1909 - 1944)]'' (1992) од Илинденка Петрушева, објавено во списанието Кинопис, број 6, страна 11</ref> Исак Ково, како многумина други Евреи во Македонија, почнале да страдаат со [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|потпаѓањето на Македонија под сурова бугарска фашистичка власт]]. === Бугарска окупација и смрт === [[Податотека:Термоцентралата на Велес.jpg|мини|268x268пкс|Слика на термоцентрала во Велес, под сопственост на Исак Ково (обележан со зелен круг). За време на окупацијата го изгубил имотот и термоцентралот паднал под сопственост на новата фашистичка власт.]] Во Бугарија било формирана комисија со цел да го решило така нареченото „еврејско прашање“ но брзо се претворило во орган кој ширело [[Антисемитизам|антисемитска]] беседништвa. Во 14 септември 1942 година, по наредба од главниот водач на новосоздадената бугарска фашистичка полициска станица во Велес, нагласиле полициски час за сите [[Историја на Евреите во Велес|Евреи во градот]]. Исак страдал повеќе со неговиот бизнис заради новиот закон на Бугарија кои забранило купувањето на продукти и материјали произведени од еврејски трговци. Имотите на Исак Ково биле ликвидирани и хотелот Белград бил уништен со [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на Велес во 1941 година]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Washington_Conference_on_Holocaust_era_A/xyU4vXeILYAC?hl=mk&gbpv=1&dq=%22Jews%E2%80%9E+%E2%80%9EVeles%E2%80%9E&pg=PA303&printsec=frontcover|title=Washington Conference on Holocaust-era Assets, November 30-December 3, 1998|last=J. D. Bindenagel|publisher=The Department|year=1999|pages=303}}</ref> Во 11 март 1943 година за време на утрото Исак Ково заедно со неговиот брат Илија Ково кој имал жена и ќерка биле повикувани кон главниот плоштад на градот. Таму заедно со група на [[Историја на Евреите во Солун|Евреи од Солун]], [[Евреите во Штип|Штип]], [[Историја на Евреите во Битола|Битола]] и други Евреи од странски градови како [[Будимпешта]] биле сместени во колички кон суровиот [[Треблинка|логор Треблинка]]. Во германски документи Исак Ково бил обележан со реден број 7141 и во документот бил обележан како шијач. Откако пристигнале Исак заедно со неговиот брат и семејство биле стрелани. После војната и со создавањето на [[Израел]] последните Евреи во градот би се иселиле во 1948 година. == Наводи == [[Категорија:Македонски претпријатија]] [[Категорија:Македонски трговци]] [[Категорија:Македонски Евреи]] [[Категорија:Жртви на холокаустот]] [[Категорија:Родени во 1901 година]] [[Категорија:Починати во 1943 година]] 6u6t84c73wzmb2sjp4rgkc9dqay1els 0 1359674 5590670 5503254 2026-07-11T21:51:27Z Andrew012p 85224 отстранета [[Категорија:Филмови на Disney]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590670 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}} {{Infobox film | name = Снежното Кралство | image = Frozen poster 2013.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = Крис Бак<br />Џенифер Ли | screenplay = | story = Крис Бак<br />Џенифер Ли<br />Шејн Морис | based_on = | producer = Питер дел Вечо | starring = {{Plainlist| *[[Кристен Бел]] *[[Идина Мензел]] *[[Џонатан Гроф]] *[[Џош Гад]] *[[Сантино Фонтана]] }} | cinematography = | editing = Џеф Драхејм | music = [[Кристоф Бек]] | production_companies = [[Walt Disney Animation Studios]] | distributor = [[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios<br />Motion Pictures]] | released = 27 ноември 2013 г. (САД)<br>26 ноември 2013 г. (Македонија) | runtime = 102 минути<ref>{{cite web|title=Frozen|url=http://www.ofrb.gov.on.ca/ofrb/OfrbWelcomeAction.do?detailParameter=2000111390|publisher=Ontario Film Review Board|date=12 ноември 2013|access-date=15 јануари 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140116121817/http://www.ofrb.gov.on.ca/ofrb/OfrbWelcomeAction.do?detailParameter=2000111390|archive-date=16 јануари 2014}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 150 милиони долари |writer=Џенифер Ли|followed_by=''[[Снежното Кралство 2]]''|gross=1,280 милијарди долари}} '''''Снежното Кралство''''' ([[англиски]]: ''Frozen'') — американски компјутерски-анимиран музички фантастичен филм од 2013 г., педесет и трет долгометражен анимиран филм создаден од студиото Walt Disney Animation Studios и издаден од компанијата Walt Disney Pictures. Анимираниот филм е вдахнат од бајката „Снежната кралица“ на [[Ханс Кристијан Андерсен]]. Режисери биле Крис Бак и Џенифер Ли, продуцент Питер дел Вечо, според сценариото на Ли и приказната на Ли, Крис Бак и Шејн Морис.<ref name="Solomon">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=otmqBwAAQBAJ&pg=PA10|title=The Art of Frozen|last=Solomon|first=Charles|publisher=Chronicle Books|year=2013|isbn=978-1-4521-1716-4|location=Сан Франциско|archive-url=https://web.archive.org/web/20151031114055/https://books.google.com/books?id=otmqBwAAQBAJ&pg=PA10|archive-date=31 октомври 2015|url-status=live}}</ref><ref name="Laporte">{{cite news|url=http://www.fastcompany.com/3027019/most-creative-people/how-frozen-director-jennifer-lee-reinvented-the-story-of-the-snow-queen|title=How "Frozen" Director Jennifer Lee Reinvented The Story Of The Snow Queen|last=Laporte|first=Nicole|date=28 февруари 2014|newspaper=Fast Company|access-date=27 март 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314091751/http://www.fastcompany.com/3027019/most-creative-people/how-frozen-director-jennifer-lee-reinvented-the-story-of-the-snow-queen|archive-date=14 март 2014}}</ref> Главните улоги ги позајмиле [[Кристен Бел]], Идина Мензел, Џонатан Гроф, Џош Гад и Сантино Фонтана. Според приказната, храбрата принцеза Ана и обичниот дечко Кристоф, заедно со еленот Свен и снешкото Олаф, се упатуваат на опасно патешествие низ снежните планински врвови за да се обидат да ја пронајдат постарата сестра на Ана, Елса, која ненамерно наложила клетва на нивното кралство и со тоа го осудила на вечна [[зима]]. Премиерата на анимираниот филм се одржала на 19 ноември 2013 г. во театарот „Ел капитан“ во Холивуд. Во широка распределба во САД, филмот излегол на 27 ноември. Анимираниот филм бил пречекан со претежно потврдни одзиви од критичарите и публиката. Во исто време, некои кинокритичари го признале за најдобар долгометражен анимиран филм на Walt Disney од времето на процутот на студиото во 1980-тите и 1990-тите години. ''Снежното Кралство'' станал и голем трговски успех: со буџет од 150 милиони долари, заработката на филмот изнесувала речиси 1,4 милијарди долари ширум светот, од кои 400 милиони припаднале на САД и [[Канада]], а 249 милиони на [[Јапонија]]. Анимираниот филм поставил неколку рекорди на киноблагајните: станал најдоходно издание во 2013 г., трет најдоходен анимиран филм и досега шеснаесетти најдоходен филм во историјата на кинематографијата. Исто така, ''Снежното Кралство'' станал најпродаван филм на носач [[Blu-ray диск|Blu-ray]] во САД. Анимираниот филм освоил две награди „Оскар“ во категориите „Најдобар анимиран филм“ и „Најдобра песна“ („Let It Go“), како и голем број други награди. Во [[Македонија]] премиерата била на 26 ноември 2013 г. == Содржина == {{Разоткривање}}Принцезата Елса од Арендел има природна волшебна моќ да создава мраз и [[снег]]. Откако ненамерно ќе ја повреди нејзината помала сестра Ана со волшепството, нивните родители ги носат кај колонија тролови предводена од Големиот Паби. Тој ја лечи Ана и ѝ ги брише сеќавањата на волшепството на Елса. Кралот и кралицата решаваат дека додека Елса не научи да ги управува своите моќи, ќе ги затворат портите на замокот и ќе ја изолираат. Години поминати во изолација создаваат јаз меѓу сестрите, а кога се веќе младенци, нивните родители загинуваат во морска несреќа. На денот на крунисувањето на Елса, портите на замокот за првпат се отвораат за јавноста. Меѓу присутните гости е и згодниот принц Ханс од Јужните Острови. Тој ѝ предлага брак на Ана, но Елса се спротивставува на нивната врска и во паника ги открива своите моќи пред згрозениот двор. Обвинета за вештерство од измамничкиот војвода од Везелтон, Елса бега кон Северната Планина и за првпат се чувствува слободна. Таму гради снежна палата и одлучува да живее сама, не знаејќи дека волшепството ѝ го завила Арендел во вечна зима. Ана тргнува да ја пронајде Елса, оставајќи го Ханс на чело на кралството. Таа се сретнува со доставувач на мраз по име Кристоф и неговиот ирвас Свен, и ги убедува да ја однесат на Северната Планина. По патот го среќаваат Олаф — жив снешко создаден од вошепството на Елса. Во снежната палата, Ана ѝ раскажува на Елса што се случува во Арендел. Од страв, Елса ненамерно ја погодува Ана во срцето со мраз. Во очај, Елса создава џиновско снежно чудовиште и ја истерува Ана од палатата за да ја заштити. Додека Ана полека замрзнува, Кристоф ја носи кај троловите да ѝ помогнат. Големиот Паби вели дека само „чин на вистинска љубов“ може да ѝ го одмрзне срцето. Кристоф трча назад кон замокот за Ханс да ѝ даде вистински љубовен бакнеж, но Ханс ја заробува Елса. Наместо да ја бакне Ана, тој открива дека цело време ковал план — да се ожени за Ана, а потоа да ги убие двете сестри и да стане владетел на Арендел. Сестрите успеваат да побегнат, а Олаф ѝ помага на Ана да се сретне со Кристоф, кој, како што тој сфатил, е вљубен во неа. Ханс се соочува со Елса и ѝ вели дека Ана е мртва. Елса паѓа во очај, и тоа го прекинува снежниот виор. Кога Ана гледа дека Ханс сака да ја убие Елса, се фрла меѓу нив и се жртвува, наместо да се спаси. Таа замрзнува во мраз, што ја скршува Елса. Но кога ја гушка сестра ѝ, Ана полека се одмрзнува — нејзиниот чин бил вистинска љубов. Сфаќајќи дека љубовта е клучот за управување на нејзините моќи, Елса ја завршува зимата. Откако вистината е откриена и Елса конечно ги совладува своите способности, народот на Арендел ѝ простува. Ханс е уапсен и прогонет поради предавство и обид за убиство. Елса го назначува Кристоф за кралски доставувач на мраз, а тој и Ана се бакнуваат. Сестрите повторно ја обновуваат својата врска, и Елса ветува дека никогаш повеќе нема да ги затвори портите на замокот. == Озвучување == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Кристен Бел]] |Ана |- |[[Идина Мензел]] |Елса |- |[[Џонатан Гроф]] |Кристоф |- |[[Џош Гад]] |Олаф |- |[[Сантино Фонтана]] |Ханс |- |[[Киран Хајндс]] |Паби |- |[[Крис Вилијамс]] |Окен |- |[[Маја Вилсон]] |Булда |- |[[Морис Ламарш]] |кралот |- |[[Џенифер Ли]] |кралицата |} == Поврзано == * [[Треска во снежното кралство|Треска во Снежното Кралство]] * [[Снежното Кралство 2]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://movies.disney.com/frozen?}} {{IMDb title|2294629}} [[Категорија:Филмови од 2013 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] ol2e3fi251oio8r99novlmgqhhvtlk8 5590671 5590670 2026-07-11T21:51:37Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590671 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}} {{Infobox film | name = Снежното Кралство | image = Frozen poster 2013.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = Крис Бак<br />Џенифер Ли | screenplay = | story = Крис Бак<br />Џенифер Ли<br />Шејн Морис | based_on = | producer = Питер дел Вечо | starring = {{Plainlist| *[[Кристен Бел]] *[[Идина Мензел]] *[[Џонатан Гроф]] *[[Џош Гад]] *[[Сантино Фонтана]] }} | cinematography = | editing = Џеф Драхејм | music = [[Кристоф Бек]] | production_companies = [[Walt Disney Animation Studios]] | distributor = [[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios<br />Motion Pictures]] | released = 27 ноември 2013 г. (САД)<br>26 ноември 2013 г. (Македонија) | runtime = 102 минути<ref>{{cite web|title=Frozen|url=http://www.ofrb.gov.on.ca/ofrb/OfrbWelcomeAction.do?detailParameter=2000111390|publisher=Ontario Film Review Board|date=12 ноември 2013|access-date=15 јануари 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140116121817/http://www.ofrb.gov.on.ca/ofrb/OfrbWelcomeAction.do?detailParameter=2000111390|archive-date=16 јануари 2014}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 150 милиони долари |writer=Џенифер Ли|followed_by=''[[Снежното Кралство 2]]''|gross=1,280 милијарди долари}} '''''Снежното Кралство''''' ([[англиски]]: ''Frozen'') — американски компјутерски-анимиран музички фантастичен филм од 2013 г., педесет и трет долгометражен анимиран филм создаден од студиото Walt Disney Animation Studios и издаден од компанијата Walt Disney Pictures. Анимираниот филм е вдахнат од бајката „Снежната кралица“ на [[Ханс Кристијан Андерсен]]. Режисери биле Крис Бак и Џенифер Ли, продуцент Питер дел Вечо, според сценариото на Ли и приказната на Ли, Крис Бак и Шејн Морис.<ref name="Solomon">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=otmqBwAAQBAJ&pg=PA10|title=The Art of Frozen|last=Solomon|first=Charles|publisher=Chronicle Books|year=2013|isbn=978-1-4521-1716-4|location=Сан Франциско|archive-url=https://web.archive.org/web/20151031114055/https://books.google.com/books?id=otmqBwAAQBAJ&pg=PA10|archive-date=31 октомври 2015|url-status=live}}</ref><ref name="Laporte">{{cite news|url=http://www.fastcompany.com/3027019/most-creative-people/how-frozen-director-jennifer-lee-reinvented-the-story-of-the-snow-queen|title=How "Frozen" Director Jennifer Lee Reinvented The Story Of The Snow Queen|last=Laporte|first=Nicole|date=28 февруари 2014|newspaper=Fast Company|access-date=27 март 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314091751/http://www.fastcompany.com/3027019/most-creative-people/how-frozen-director-jennifer-lee-reinvented-the-story-of-the-snow-queen|archive-date=14 март 2014}}</ref> Главните улоги ги позајмиле [[Кристен Бел]], Идина Мензел, Џонатан Гроф, Џош Гад и Сантино Фонтана. Според приказната, храбрата принцеза Ана и обичниот дечко Кристоф, заедно со еленот Свен и снешкото Олаф, се упатуваат на опасно патешествие низ снежните планински врвови за да се обидат да ја пронајдат постарата сестра на Ана, Елса, која ненамерно наложила клетва на нивното кралство и со тоа го осудила на вечна [[зима]]. Премиерата на анимираниот филм се одржала на 19 ноември 2013 г. во театарот „Ел капитан“ во Холивуд. Во широка распределба во САД, филмот излегол на 27 ноември. Анимираниот филм бил пречекан со претежно потврдни одзиви од критичарите и публиката. Во исто време, некои кинокритичари го признале за најдобар долгометражен анимиран филм на Walt Disney од времето на процутот на студиото во 1980-тите и 1990-тите години. ''Снежното Кралство'' станал и голем трговски успех: со буџет од 150 милиони долари, заработката на филмот изнесувала речиси 1,4 милијарди долари ширум светот, од кои 400 милиони припаднале на САД и [[Канада]], а 249 милиони на [[Јапонија]]. Анимираниот филм поставил неколку рекорди на киноблагајните: станал најдоходно издание во 2013 г., трет најдоходен анимиран филм и досега шеснаесетти најдоходен филм во историјата на кинематографијата. Исто така, ''Снежното Кралство'' станал најпродаван филм на носач [[Blu-ray диск|Blu-ray]] во САД. Анимираниот филм освоил две награди „Оскар“ во категориите „Најдобар анимиран филм“ и „Најдобра песна“ („Let It Go“), како и голем број други награди. Во [[Македонија]] премиерата била на 26 ноември 2013 г. == Содржина == {{Разоткривање}}Принцезата Елса од Арендел има природна волшебна моќ да создава мраз и [[снег]]. Откако ненамерно ќе ја повреди нејзината помала сестра Ана со волшепството, нивните родители ги носат кај колонија тролови предводена од Големиот Паби. Тој ја лечи Ана и ѝ ги брише сеќавањата на волшепството на Елса. Кралот и кралицата решаваат дека додека Елса не научи да ги управува своите моќи, ќе ги затворат портите на замокот и ќе ја изолираат. Години поминати во изолација создаваат јаз меѓу сестрите, а кога се веќе младенци, нивните родители загинуваат во морска несреќа. На денот на крунисувањето на Елса, портите на замокот за првпат се отвораат за јавноста. Меѓу присутните гости е и згодниот принц Ханс од Јужните Острови. Тој ѝ предлага брак на Ана, но Елса се спротивставува на нивната врска и во паника ги открива своите моќи пред згрозениот двор. Обвинета за вештерство од измамничкиот војвода од Везелтон, Елса бега кон Северната Планина и за првпат се чувствува слободна. Таму гради снежна палата и одлучува да живее сама, не знаејќи дека волшепството ѝ го завила Арендел во вечна зима. Ана тргнува да ја пронајде Елса, оставајќи го Ханс на чело на кралството. Таа се сретнува со доставувач на мраз по име Кристоф и неговиот ирвас Свен, и ги убедува да ја однесат на Северната Планина. По патот го среќаваат Олаф — жив снешко создаден од вошепството на Елса. Во снежната палата, Ана ѝ раскажува на Елса што се случува во Арендел. Од страв, Елса ненамерно ја погодува Ана во срцето со мраз. Во очај, Елса создава џиновско снежно чудовиште и ја истерува Ана од палатата за да ја заштити. Додека Ана полека замрзнува, Кристоф ја носи кај троловите да ѝ помогнат. Големиот Паби вели дека само „чин на вистинска љубов“ може да ѝ го одмрзне срцето. Кристоф трча назад кон замокот за Ханс да ѝ даде вистински љубовен бакнеж, но Ханс ја заробува Елса. Наместо да ја бакне Ана, тој открива дека цело време ковал план — да се ожени за Ана, а потоа да ги убие двете сестри и да стане владетел на Арендел. Сестрите успеваат да побегнат, а Олаф ѝ помага на Ана да се сретне со Кристоф, кој, како што тој сфатил, е вљубен во неа. Ханс се соочува со Елса и ѝ вели дека Ана е мртва. Елса паѓа во очај, и тоа го прекинува снежниот виор. Кога Ана гледа дека Ханс сака да ја убие Елса, се фрла меѓу нив и се жртвува, наместо да се спаси. Таа замрзнува во мраз, што ја скршува Елса. Но кога ја гушка сестра ѝ, Ана полека се одмрзнува — нејзиниот чин бил вистинска љубов. Сфаќајќи дека љубовта е клучот за управување на нејзините моќи, Елса ја завршува зимата. Откако вистината е откриена и Елса конечно ги совладува своите способности, народот на Арендел ѝ простува. Ханс е уапсен и прогонет поради предавство и обид за убиство. Елса го назначува Кристоф за кралски доставувач на мраз, а тој и Ана се бакнуваат. Сестрите повторно ја обновуваат својата врска, и Елса ветува дека никогаш повеќе нема да ги затвори портите на замокот. == Озвучување == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Кристен Бел]] |Ана |- |[[Идина Мензел]] |Елса |- |[[Џонатан Гроф]] |Кристоф |- |[[Џош Гад]] |Олаф |- |[[Сантино Фонтана]] |Ханс |- |[[Киран Хајндс]] |Паби |- |[[Крис Вилијамс]] |Окен |- |[[Маја Вилсон]] |Булда |- |[[Морис Ламарш]] |кралот |- |[[Џенифер Ли]] |кралицата |} == Поврзано == * [[Треска во снежното кралство|Треска во Снежното Кралство]] * [[Снежното Кралство 2]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://movies.disney.com/frozen?}} {{IMDb title|2294629}} [[Категорија:Филмови од 2013 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] a49w04clxt4718g7dbdq1egrazmnbmu 0 1359727 5590798 5311060 2026-07-12T09:21:47Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590798 wikitext text/x-wiki '''„Татковци и предци“''' ([[Српски јазик|српски]]: ''Очеви и оци'') — [[Роман|роман]] на српскиот писател [[Слободан Селениќ]] од 1985 година. [[File: Slobodan Selenić tabla.JPG|thumb|Спомен плоча - Слободан Селениќ]] ==Содржина== * ''Прва глава'': Стеван Медаковиќ, кој со својата сопруга Елизабета две децении живее изолирано во дел од својот стан во [[Белград]] (во 1945 година, власта го одзема другиот дел од станот и во него се населува мајорот Шиљак), се присетува на своето минато: Во 1924 година, 22-годишниот Стеван заминува на студии во [[Бристол]], каде се сместува во пансионот на госпоѓицата Трики. Во текот на првите три недели по пристигнувањето во градот, Стеван се дружи со соседот Роберт Рекам, но нивното дружење наеднаш се прекинува кога Стеван открива дека Рекам е [[Хомосексуалност|хомосексуалец]]. Стеван е син на богатиот трговец Милутин, кој е чесен човек и голем патриот. Мајка му на Стеван умира за време на породувањето по што Милутин ја најмува жената Ранка (која неговите деца ја викаат Нанка) за да се грижи за неговите две деца. Стеван е воспитан во духот на српската историја, но соочен со англиската стварност, тој почнува да ги преиспитува своите српски погледи на светот. Во еден бар, Стеван се запознава со колешката Елизабет Блејк во која се заљубува на прв поглед.<ref>Slobodan Selenić, ''Očevi i oci'' (deseto izdanje). Beograd: Laguna, 2023, стр. 7-80.</ref> * ''Втора глава'': Набргу, Елизабет го запознава со Рејчел (Рашела), Еврејка од Белград која е омажена за нејзиниот роднина Арчибалд. Од Рејчел, Стеван дознава дека на 18-годишна возраст Елизабет со омажила за богатиот 34-годишен Ричард Харис, но веднаш по првата брачна ноќ се вратила дома и набргу се развела.<ref>Slobodan Selenić, ''Očevi i oci'' (deseto izdanje). Beograd: Laguna, 2023, стр. 81-97.</ref> * ''Трета глава'': Есента 1925 година, Стеван и Елизабет се венчаваат и се селат во Белград. Елизабет полека се привикнува на новата средина и за своите искуства ѝ пишува на Рејчел, опишувајќи ги објективно добрите и лошите страни на белградскиот живот (навиките на луѓето, градската хигиена, државните службеници итн.). Набргу, Елизабет останува [[Бременост|бремена]] и пролетта 1926 година, таа и Стеван се селат во нов стан, а во меѓувреме, Стеван работи на докторатот.<ref>Slobodan Selenić, ''Očevi i oci'' (deseto izdanje). Beograd: Laguna, 2023, стр. 98-119.</ref> * ''Четврта глава'': Стеван станува [[Професор|професор]] на правниот факултет. Иако ја мрази политиката и не учествува во политичкиот живот, сепак, во текот на 1938-1939 година, по толкувањето на два члена од [[Устав|уставот]], тој е повикан во владата, а потоа, во неколку наврати се дружи и со [[Павле Караѓорѓевиќ|кнезот Павле]]. Така, тој е вовлечен во политичкиот живот, но успева да се извлече од политичките сплетки околу наследувањето на [[Крал|кралскиот]] престол. Подоцна, тој ја одбива поканата на неговиот ментор за членство во Српскиот културен клуб, а гледајќи ги распадот и бедата на српското и југословенското општество, тој започнува да го преиспитува својот [[Родољубивост|патриотизам]]. Стеван се присетува на последниот ден од престојот во Бристол, кога првпат води љубов со Елизабет, како и на нејзината бременост и на раѓањето на синот Михајло. Тогаш, Елизабет станува целосно посветена на грижата за синот, така што го запоставува сопругот во текот на неколку години. Михајло расте под влијанието на Елизабета, а Стеван не успева да воспостави блиски односи со синот.<ref>Slobodan Selenić, ''Očevi i oci'' (deseto izdanje). Beograd: Laguna, 2023, стр. 120-205.</ref> * ''Петта глава'': Во март 1940 година, во своето писмо до мртвата Рејчел, Елизабет ги опишува студените односи меѓу Стеван и Михајло, како и несериозниот Стеван кон научната работа. Исто така, таа пишува и за ненадејните промени во однесувањето на Михајло, кој за време на [[Гимназија|гимназиските]] денови наеднаш почнува да се срами од своето англиско потекло и од својата црвена коса, и повеќе не сака да го зборува [[Англиски јазик|англискиот јазик]], трудејќи се по скеоја цена да стане чист [[Срби|Србин]]. Во тоа време, тој наеднаш ја прекинува својата приврзаност кон мајка си.<ref>Slobodan Selenić, ''Očevi i oci'' (deseto izdanje). Beograd: Laguna, 2023, стр. 206-233.</ref> * ''Шеста глава'': За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], во текот на првите две години од окупацијата на Белград, семејството Медаковиќ речиси не го напушта домот и тогаш Стеван се зближува со Михајло. Меѓутоа, пролетта 1943 година, Михајло ги освојува [[Марксизам|марксистичките]] идеи, а потоа сака да им се придружи на [[Партизан|партизаните]], а за неоставарената намера го обвинува татко си. Поради тоа, веднаш по ослободувањето на Белград, Михајло активно се вклучува во младинската организација и учествува во обновата на градот. Истовремено, Стеван е ангажиран како правен советник во претседателството на [[АВНОЈ]], но веднаш ја согледува заблудата на своето политичко дејствување, сфаќајќи дека е само искористен од новата власт. Во тоа време доаѓа до остар судир меѓу Стеван и Михајло, кој ги осудува своите родители поради нивното граѓанско потекло.<ref>Slobodan Selenić, ''Očevi i oci'' (deseto izdanje). Beograd: Laguna, 2023, стр. 234-284.</ref> * ''Седма глава'': Во април 1945 година, Елизабет работи како преведувачка за британската [[Дипломатска делегација|амбасада]] и тогаш му станува љубовница на Патрик Вокер, службеник во амбасадата, а таа постапка ја оправдува со желбата да најде утеха поради оддалечувањето на Михајло, оддалеченоста од родната земја и неприфатеноста во српската средина.<ref>Slobodan Selenić, ''Očevi i oci'' (deseto izdanje). Beograd: Laguna, 2023, стр. 285-301.</ref> * ''Осма глава'': Елизабет е повикана на испитување во [[Одделение за заштита на народот|ОЗНА]], но таа ја одбива понудата за соработка. Тогаш, за време на острата кавга со Михајло, Стеван отворено ја искажува својата омраза кон него, а истата ноќ, Михајло заминува на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. Каејќи се за својата постапка, Стеван бара помош од високите раководители во власта, но без успех, а две недели подоцна, Михајло погинува. Стеван заминува во [[Срем]], го откопува мртвото тело на синот и го закопува во семејниот [[Гроб|гроб]]. Тогаш, Стеван го зафаќа очај и тој се обвинува себеси за смртта на синот, а Елизабет се повлекува во себе, а во септември 1945 година заминува на кратко патување во [[Англија]]. Следниет 20 години, Стеван и Елизабет живеат осамено и без воља за живот.<ref>Slobodan Selenić, ''Očevi i oci'' (deseto izdanje). Beograd: Laguna, 2023, стр. 302-358.</ref> ==За делото== Во својата книга „Историја на книжевноста на Источна Европа по 1945“, Харолд Б. Сигел пишува дека „Татковци и предци“ е најдобриот роман на Селениќ во кој вешто се испреплетуваат една полувековна семејна сага со општествената драма од таа епоха. Притоа, во ова дело, Селениќ дава пресек на замрсената српска и југословенска [[Политика|политичка]] сцена пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и ги осудува не само [[Комунизам|комунистичкиот]] режим во [[Југославија]], туку и [[Национализам|националистичката]] политика на своите сонародници.<ref>Slobodan Selenić, ''Očevi i oci'' (deseto izdanje). Beograd: Laguna, 2023.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Слободан Селениќ]] [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Југословенски романи]] [[Категорија:Книги од 1985 година]] [[Категорија:Изданија на Лагуна]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Србија]] pyn8tky9frqlhvu78miq2ogypbbxv41 0 1360056 5590611 5582176 2026-07-11T21:01:01Z Bjankuloski06 332 /* Напредок во дешифрирањето */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590611 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научен работник|education=[[Московски државен универзитет „Ломоносов“]]|thesis_title=|thesis_url=|thesis_year=|school_tradition=|doctoral_advisor=|academic_advisors=|influences=|era=|discipline=[[Лингвистика|Лингвист]], [[епиграфија|епиграф]]|sub_discipline=|workplaces=[[Институт за Антропологија и етнографија|Институт этнологии и антропологии им. Н.Н. Миклухо-Маклая]]|doctoral_students=|notable_students=|main_interests=|notable_works=|notable_ideas=|influenced=[[Галина Ершова]]}} '''Јуриј Валентинович Кнорозов''' ([[Руски јазик|руски]]: Ю́рий Валенти́нович Кноро́зов; 19 ноември 1922 – 31 март 1999 година) бил [[Советски Сојуз|советски]] и руски [[Лингвистика|лингвист]],<ref>Phillips, Charles (2007) ''The Illustrated Encyclopedia of the Aztec and Maya''. Lorenz Books. {{ISBN|0754817296}}</ref> [[Епиграфика|епиграф]] и [[Етнографија|етнограф]]. Тој станал основач на советската школа за студии за [[Маи]]те, а неговото идентификување на постоењето на [[Слоговно писмо|слоговни]] знаци се покажа како суштински чекор напред во евентуалното дешифрирање на [[Мајанско писмо|писмото на Маите]], [[Писмо|систем на пишување]] кој бил користен од [[Претколумбовска Америка|предколумбиската]] [[Мајанска цивилизација|цивилизација на Маите]] во [[Мезоамерика]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://harmfulgrumpy.livejournal.com/1394513.html|title=Юрий Кнорозов — судьба гения, оказавшегося ненужным советской власти|date=8 March 2018|publisher=Harmfulgrumpy.livejournal.com|accessdate=1 December 2022}}</ref> == Ран живот == Кнорозов е роден во близина на [[Харков]], во тоа време главен град на новоформираната [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]]. Неговите родители биле руски интелектуалци, а неговата баба Марија Сахавјан била сценска глумица со национален углед во [[Ерменија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zarkfoundation.com/library/%d5%a6%d5%a1%d5%a2%d5%a5%d5%ac/|title=ZARK Foundation – Zabel|work=zarkfoundation.com|accessdate=2024-12-17|archive-date=2024-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240615131858/https://zarkfoundation.com/library/%D5%A6%D5%A1%D5%A2%D5%A5%D5%AC/|url-status=dead}}</ref> На училиште, младиот Јуриј бил тежок и донекаде ексцентричен ученик, кој бил незаинтересиран за голем број училишни предмети така да бил речиси избркан поради лошо и немарно однесување. На 5-годишна возраст, се здобил со тешка повреда на главата што за малку ќе го оставело слеп.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Portraits of historians. Time and fate (2004) (Russian: Портреты историков. Время и судьбы)|publisher=Moscow: Nauka|year=2004|pages=474–491}}</ref> Сепак, станало јасно дека е академски бистар со истражувачки темперамент; бил успешен виолинист, пишувал романтична поезија и можел да црта со надареност за детали. Имал одлични оценки по сите предмети, освен по украински јазик.<ref name=":0" /> Во 1940 година, на 17-годишна возраст, Кнорозов го напуштил Харков и отишол за Москва каде ги започнал додипломски студии на новосоздадената Катедра за [[етнологија]] при Катедрата за историја на [[Московски државен универзитет „Ломоносов“|Московскиот државен универзитет]]. Првично специјализирал [[египтологија]].<ref>{{Наведена книга|title=Юрий Кнорозов: Протяните палец, может, дети за него подержатся. Российская газета [Rossiyskaya Gazeta]|last=Ершова|first=Галина|publisher=Moscow: Redaktsiya Rossiyskoy gazety|year=2002|isbn=1606-5484|pages=224 (3092)}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Yuri Valentinovich Knorosov [obituary]|last=Hammond|first=Norman|publisher=Cambridge, England: Antiquity Publications|year=1999|isbn=0003-598X|location=Cambridge|pages=73 (281)}}</ref> == Воена служба и „Берлинската афера“ == [[Податотека:StabiMitte_2a.jpg|лево|мини| Внатрешен двор на ''Берлинската државна библиотека'' (2005)]] Студиските планови на Кнорозов набрзо биле прекинати со избувнувањето на непријателствата од [[Втора светска војна|Втората светска војна]] долж Источниот фронт во средината на 1941 година. Поради лошата здравствена состојба, Кнорозов не бил способен за редовна воена служба во Советската армија; сепак, тој и неговото семејство го поминале најголемиот дел од 1941-1943 година на териториите окупирани од Германија, каде што можел да биде принуден да се приклучи на единиците за поддршка на германската армија. Кнорозов успеал да го избегне тоа преселувајќи се од село во село, каде што заработувал како учител.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Последний гений XX века. Юрий Кнорозов: судьба учёного|last=Ершова|first=Галина|publisher=Moscow: РГГУ|year=2019|isbn=978-5-7281-2524-2|location=Москва}}</ref> Во 1943 година, Кнорозов преживеал [[тифус]], а во септември истата година успеал да побегне со семејството во Москва.<ref name=":1" /> Таму ги продолжил студиите по египтологија, на Московскиот државен универзитет. Во 1944 година, тој неочекувано бил повикан во воена служба, но неговиот татко, кој бил полковник во Советската армија, му договорил работа како телефонски оператор во артилериска единица стационирана во близина на Москва.<ref name=":1" /> Според популарната легенда, Кнорозов и неговата единица го поддржале напредувањето на предходницата на Црвената армија кон [[Берлин]]. Се претпоставува дека таму, Кнорозов случајно добил книга што ќе го поттикне неговиот подоцнежен интерес и поврзаност со дешифрирањето на [[Мајанско писмо|писмото на Маите]].<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Relación de las cosas de San Petersburgo: An interview with Dr. Yuri Valentinovich Knorozov, Part II|last=Kettunen|first=Harri J|publisher=Revista Xaman. 5/1998. Helsinki: Ibero-American Center, Helsinki University.|year=1998}}</ref> Според приказната Кнорозов наишол на Националната библиотека во Берлин која била во пламен и некако успеал да извлече од огнот книга, која се покажала како ретко издание кое ги содржело репродукциите на трите кодекси на Маите кои се познати како кодекси од [[Дрезденски кодекс|Дрезден]], [[Мадридски кодекс|Мадрид]] и [[Париски кодекс|Париз]]. Се вели дека Кнорозов ја однел оваа книга назад со себе во Москва на крајот од војната, каде што нејзиното испитување ќе биде основа за неговото подоцнежно пионерско истражување на писмото на Маите. Иако многу детали од животот на Кнорозов за време на војната останале нејасни, неговата ученичка Галина Ершова не можела да најде докази дека тој патувал надвор од [[Московска област|Московската област]] во 1943-1945 година. Самиот Кнорозов, во интервју направено една година пред неговата смрт, ја демантирал берлинската легенда, како што му објаснил на мајанистичкиот епиграфер [[Harri Kettunen|Хари Кетунен]] :<ref name=":2" /> <blockquote>„За жал, тоа беше недоразбирање: му кажав за тоа [пронаоѓање книги во библиотека во Берлин] на мојот колега Мајкл Коу, но тој не го сфати правилно. Немаше никаков пожар во библиотеката. И книгите што беа во библиотеката, беа во кутии за да бидат испратени некаде на друго место, Германците ги спакуваа и бидејќи немаа време да ги преместат никаде, кутиите беа однесени во Москва.</blockquote> == Продолжување на студиите == Во есента 1945 година по Втората светска војна, Кнорозов се вратил на [[Московски државен универзитет „Ломоносов“|Московскиот државен универзитет]] за да ги заврши своите додипломски курсеви на катедрата за етнографија. Тој го продолжил своето истражување во [[египтологија]]та, а исто така се занимавал со компаративни културни студии во други области како што е синологијата . Покажал посебен интерес и способност за изучување на античките јазици и [[Писмо|системи на пишување]], особено [[Египетски хиероглифи|хиероглифите]], а читал и средновековна јапонска и арапска литература.<ref>{{Наведена книга|title=Юрий Валентинович Кнорозов|last=Ершова|first=Галина|publisher=Moscow: Izdatel'skiy dom "Pushkinskaya ploshchad|year=2000|location=Москва|pages=39}}</ref> Според неговиот цимер, Севјан Вајнштајн, Кнорозов целосно се посветувал на студиите. Стипендија ја трошел на книги, преживувајќи со скудна храна до следната стипендија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.valerytishkov.ru/cntnt/besedy_s_u/vajnshtejn.html|title=С С.И.Вайнштейном беседует В.А.Тишков. Валерий Тишков - личный сайт.|work=www.valerytishkov.ru|language=en|accessdate=2024-12-17}}</ref> Додека сè уште бил на додипломски студии на МСУ, Кнорозов нашол работа во Институтот за етнологија и антропологија Н.Н. Миклухо-Маклаи (или ИЕА), дел од престижната [[Руска академија на науките|Академија на науките на СССР]]. Подоцнежните наоди од истражувањето на Кнорозов ќе бидат објавени од печатот на ИЕА. Како дел од неговата етнографска програма, Кнорозов поминал неколку месеци како член на теренска експедиција во централноазиските советски републики [[Узбечка Советска Социјалистичка Република|Узбекистан]] и [[Туркменска Советска Социјалистичка Република|Туркменистан]]. На оваа експедиција неговиот наводен фокус бил да ги проучува ефектите на руските експанзивни активности и современите случувања врз номадските етнички групи, на она што беше далечен пограничен свет на советската држава.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.izbrannoe.com/news/lyudi/kak-yuriy-knorozov-razgadal-taynu-mayya-ne-pokidaya-leningrada/|title=Как Юрий Кнорозов разгадал тайну майя, не покидая Ленинграда|date=5 April 2019|publisher=Izbrannoe.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230320063830/https://www.izbrannoe.com/news/lyudi/kak-yuriy-knorozov-razgadal-taynu-mayya-ne-pokidaya-leningrada/|archive-date=20 March 2023|accessdate=1 December 2022}}</ref> Во тој момент, фокусот на неговото истражување сè уште не бил насочен кон писмото на Маите. Ова се променило во 1947 година, кога на поттик на неговиот професор, Кнорозов ја напишал својата дисертација за „ де Ланда азбука “, запис од шпанскиот бискуп Диего де Ланда од 16 век, во кој тој тврдел дека ја транслитерирал шпанската азбука во соодветните хиероглифи на Маите. Де Ланда, кој за време на неговото објавување во [[Јукатан (сојузна држава)|Јукатан]] го надгледувал уништувањето на сите кодекси од [[Мајанска цивилизација|цивилизацијата на Маите]] што можел да ги најде, ја репродуцирал својата азбука во делото ''Relación de las Cosas de Yucatán,'' наменето да ги оправда своите постапки откако бил ставен на судење кога бил отповикан во Шпанија. Оригиналниот документ исчезнал, а ова дело било непознато до 1860-тите кога францускиот научник Шарл Етјен Брасер де Бурбур во архивите на Шпанската кралска академија ја открил скратена копија.<ref>{{Наведена книга|title=The ancient Maya : new perspectives|last=McKillop|first=Heather Irene|date=2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=1-57607-697-0|publication-place=Santa Barbara, Calif.|page=349|oclc=56558696}}</ref> Бидејќи „азбуката“ на Де Ланда изгледала контрадикторно и нејасно (на пр., за некои од буквите биле дадени повеќе варијации, а некои од симболите не биле познати во преживеаните натписи), претходните обиди да се користи ова како клуч за дешифрирање на системот за пишување на Маите не биле успешни.<ref name=":0" /> == Клучно истражување == [[Податотека:De_Landa_alphabet.jpg|десно|мини|269x269пкс| Страна од книгата „''Relación de las Cosas de Yucatán“'' на [[Диего де Ланда]] (издание од 1853 година од [[Brasseur de Bourbourg]]), која содржи опис на ''азбуката де Ланда'' на која се потпирал Кнорозов за неговата теза.]] Во 1952 година, тогаш 30-годишниот Кнорозов објавил труд кој подоцна требало да се покаже како значајно дело во тоа поле на истражување (''Drevnyaya pis'mennost' Tsentral'noy Ameriki'' или "Античко пишување во Средна Америка"). Главната теза на овој труд го предложила опсервирањето дека раните [[Писмо|писма]] како што се [[Египетски хиероглифи|староегипетските]] и [[Клинесто писмо|клинестото писмо]], за кои порано се сметало дека се претежно логографски или дури и чисто [[Идеограм|идеографски]] по природа, всушност содржеле значајна [[Фонетика|фонетска]] компонента. Односно, наместо симболите што претставуваат само или главно цели зборови или концепти, многу симболи всушност ги претставуваат звучните елементи на јазикот на кој се напишани, а исто така имале и [[Азбука|азбучни]] или [[Слоговно писмо|слоговни]] елементи, кои доколку се разберат би можеле да го подобрат дешифрирањето. Во тоа време, ова било во голема мера познато и прифатено за некои од нив, како што се египетските хиероглифи (чие дешифрирање било започнато од [[Жан Франсоа Шамполион|Жан-Франсоа Шамполион]] во 1822 година користејќи го тријазичниот артефакт од [[Камен од Розета|Каменот од Розета]]); сепак преовладувало мислењето дека писмото на Маите нема такви карактеристики. Студиите на Кнорозов во компаративната лингвистика го довеле до заклучок дека писмото на Маите не треба да се разликува од другите и дека чисто логографски или идеографски списи не постојат.<ref name=":0" /> Клучниот увид на Кнорозов бил да ги третира глифите на Маите претставени во азбуката на Де Ланда не како азбука, туку како слоговно писмо. Тој можеби не бил првиот што предложил слоговна основа за азбуката, но неговите аргументи и докази биле најпривлечни до тогаш. Тој тврдел дека кога Де Ланда му заповедал на својот помошник да го напише еквивалентот на шпанската буква „б“ (на пример), писарот на Маите всушност го создал глифот што одговара на ''слогот'', /be/, како што зборува Де Ланда. Кнорозов всушност не изнел многу нови транскрипции врз основа на неговата анализа; сепак, тој тврдел дека овој пристап е клучот за разбирање на писмото. Всушност, „азбуката“ на Де Ланда требала да стане како „Каменот од Розета“ за дешифрирањето на писмото на Маите.<ref name=":0" /> Дополнителен критички принцип што го предложил Кнорозов бил синхармонијата. Според ова, зборовите или слоговите на Маите кои имаат форма согласка-самогласка-согласка (CVC) честопати треба да бидат претставени со два глифа, од кои секој претставувал CV-слог (т.е. CV-CV). Во читањето, самогласката на втората требало да се игнорира, оставајќи го читањето (CVC) како што е наменето. Принципот, исто така, навел дека при изборот на вториот глиф за CV, тој би бил оној со ехо самогласка што одговара на самогласката на првиот глифски слог. Подоцнежната анализа покажала дека ова е во голема мера точно.<ref name=":0" /> == Критички реакции на неговата работа == [[Податотека:Yuri_Knorozov_2022_stamp_of_Russia.jpg|мини|Кнорозов на руска поштенска марка од 2022 година]] По објавувањето на ова дело од тогаш непознатиот научник, тој и неговата теза се нашле под остри и отфрлачки критики. [[Џон Ерик Сидни Томпсон|Ј. Ерик С. Томпсон]], познатиот британски научник кого повеќето го сметале за водечки мајанист на неговото време, го предводел нападот. Ставовите на Томпсон во тоа време биле антифонетски, а неговите детални истражувања веќе го формирале ставот дека натписите на Маите не ја запишуваат нивната вистинска историја и дека глифите се засновани на [[Идеограм|идеографски]] принципи. Неговиот став преовладувал во тоа поле на истражување и многу други научници го следеле истиот.<ref name=":0" /> Според Мајкл Коу, „за време на животот на Томпсон, ретко кој мајански научник би се осмелил да му противречи“ за вредноста на придонесите на Кнорозов или за повеќето други прашања. Како резултат на тоа, дешифрирањето на скриптите на Маите траело многу подолго од дешифрирањето на египетските или хетитските и можело да се прифати само по смртта на Томпсон во 1975 година.<ref>{{Наведена книга|title=Breaking the Maya Code|last=Coe|first=Michael D|publisher=Thames & Hudson|year=1992|isbn=0-500-05061-9|location=Лондон|pages=149}}</ref> Ситуацијата дополнително се искомплицирала со појавувањето на трудот на Кнорозов во екот на [[Студена војна|Студената војна]], а многумина можеле да го отфрлат неговиот труд како заснован на погрешна [[Марксизам|марксистичко]] - [[Ленинизам|ленинистичка]] идеологија и полемика. Во согласност на практики од тоа време, на трудот на Кнорозов му претходел предговор напишан од уредникот на списанието, кој содржел дигресии и пропагандистички коментари кои го возвишувале пристапот спонзориран од државата со кој Кнорозов успеал таму каде што западната наука не успеала. Сепак, самиот Кнорозов никогаш не вклучил таква полемика за неговите дела.<ref name=":0" /> == Напредок во дешифрирањето == Кнорозов дополнително ја подобрил својата техника на дешифрирање во својата [[монографија]] од 1963 година „Пишувањето на Маја Индијанците“ и објавил преводи на ракописи на Маите во своето дело „Хиероглифски ракописи на Маите“ од 1975 година. Во текот на 1960-тите години, други мајанисти и истражувачи почнале да ги прошируваат идеите на Кнорозов. Нивната понатамошна теренска работа и испитување на постојните натписи почнале да укажуваат дека вистинската историја на Маите е забележана во натписите на [[Стела|стелите]], а не само [[Мајански календар|календарски]] и [[Астрономија|астрономски]] информации. Научникот со руско потекло, но жител на Америка, [[Татјана Проскуријакоф]] беше водечка во ова дело, на крајот убедувајќи го Томпсон и другите скептици дека историските настани се запишани во писмото.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TUfmL7drrI8C&pg=RA1-PA8|title=Tatiana Proskouriakoff: interpreting the ancient Maya|last=Solomon C.|publisher=University of Oklahoma Press|year=2002|isbn=0-8061-3445-3|pages=210–221}}</ref> Други рани поддржувачи на фонетскиот пристап на Кнорозов биле Мајкл Д. Коу и Дејвид Кели и иако на почетокот биле малцинство, сé повеќе и повеќе истажувачи се приклониле на оваа теорија. Проскуријакоф и другите продолжиле да ја развиваат темата, а користејќи ги резултатите на Кнорозов и другите пристапи почнале да го дешифрираат писмото. Голем пробив бил за време на првата конференцијата Меса Редонда на локацијата на древниот мајански град [[Паленке]] во 1973 година, кога користејќи го слоговниот пристап, присутните дешифрирале она што се покажало како список на поранешни владетели на тој град-држава на Маите.<ref>{{Наведена книга|title=The decipherment of ancient Maya writing|last=Houston|first=Stephen D.|last2=Chinchilla Mazariegos|first2=Oswaldo Fernando|last3=Stuart|first3=David|date=2001|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=0-8061-3204-3|publication-place=Norman, OK|page=14|oclc=44133070}}</ref> Во текот на следните децении забележани се многу понатамошни напредоци, правејќи значителен дел од преживеаните натписи да станат читливи. Повеќето извештаи за лингвистиката на Маите ги признаваат откритијата на Кнорозов во дешифрирањето на јазикот на Маите. Во ретроспектива, проф. Коу напишал „Јуриј Кнорозов човек којшто беше оддалечен од западниот научен естаблишмент и кој пред доцните 1980-ти години никогаш не видел мајанска руина ниту допрел вистински мајански натпис, сепак наспроти сите очекувања, е одговорен за модерното дешифрирање на мајанското хиероглифско писмо.“ == Подоцнежниот живот == [[Податотека:Yuri_Knorosov_monument_in_Mérida,_Yucatán_(cropped).jpg|мини| Споменик на Јуриј Кнорозов и неговата мачка Асија во [[Мерида (Мексико)|Мерида, Јукатан]]]] Кнорозов ја презентирал својата работа во 1956 година на Меѓународниот конгрес на американистите во [[Копенхаген]], но во следните години тој воопшто не бил во можност да патува во странство. Откако дипломатските односи меѓу [[Гватемала]] и [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] беа обновени во 1990 година, Кнорозов бил поканет од претседателот [[Винисио Серезо]] да ја посети Гватемала. Претседателот Серезо го одликувал Кнорозов со [[Орден на Кецал|Орденот на Кецал]], а Кнорозов посетил неколку од главните археолошки локалитети на Маите - вклучувајќи го и [[Тикал]]. Владата на Мексико на церемонија во Мексиканската амбасада во Москва на 30 ноември 1994 година, на Кнорозов му го доделила [[Орден на Ацтечки орел|Орденот на Ацтечкиот орел]], највисокото одликување доделено од мексиканската држава на странци. При примањето на наградата, тој на шпански рекол: ''Mi corazón siempre es mexicano'' (''Моето срце секогаш останува со Мексико''),<ref name=":0" /> или „''Моето срце е засекогаш мексиканско''“. Кнорозов имал широки интереси и придонеси и за други истражувачки области како што се [[археологија]]та, [[семиотика]]та, миграцијата на луѓето во Америка и еволуцијата на умот. Сепак, тој е најдобро запаметен со неговиот придонес во областа на студиите на Маите. Во неговите последни години, познато е и дека Кнорозов посочил место во [[Соединети Американски Држави|САД]] како веројатна локација на Чикомозток, прататковина на домородните народи на Мексико. Кнорозов починал во [[Санкт Петербург]] на 31 март 1999 година. Во 2018 година, бил подигнат споменик на Кнорозов во [[Мерида (Мексико)|Мерида, Јукатан]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://elretohistorico.com/alfabeto-maya-descifrado-yuri-knorozov/|title=Yuri Knorozov, el científico ruso que descifró el alfabeto maya|last=Ferreiro|first=Miguel Ángel|date=1 May 2021|work=El Reto Histórico|language=es|accessdate=6 December 2024}}</ref> == Список на објавени дела == Следува нецелосен список на трудови, извештаи од конференции и други публикации на Кнорозов, поделени по предметна област и тип. Имајте предвид дека неколку од наведените се реизданија и/или преводи на претходни трудови. Кнорозов ја навел својата мачка Асија како коавтор на неговото дело, но уредниците секогаш ја отстранувале.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://coleandmarmalade.com/2022/08/16/yuri-knorozov-credits-cat-asya-with-breakthrough/|title=Man Credited Siamese Cat with Helping Him Decipher Maya Script|last=Black|first=Corbin|date=2022-08-16|work=Cole & Marmalade|language=en-US|accessdate=2024-12-17}}</ref> Тој секогаш ја користел фотографијата со Асија (горе) како авторска фотографија и се нервирал кога уредниците ја отстранувале. Асија е прикажана на неговиот споменик во Мерида. === Поврзани со Маите === ;Конференциски трудови *{{cite conference |year=1955 |title=A brief summary of the studies of the ancient Maya hieroglyphic writing in the Soviet Union |book-title=Reports of the Soviet Delegations at the 10th International Congress of Historical Science in Rome |location=Moscow |publisher=Akademiya Nauk SSSR |edition=Authorized English translation}} *{{cite conference | year=1956 | title=Краткие итоги изучения древней письменности майя в Советском Союзе | book-title=Proceedings of the International Congress of Historical Sciences (Rome, 1955) |location=Rome |pages=343–364}} *{{cite conference | year=1958 | title=New data on the Maya written language | book-title=Proc. 32nd [[International Congress of Americanists]], (Copenhagen, 1956) |location=Copenhagen |pages=467–475}} *{{cite conference | year=1959 | title=La lengua de los textos jeroglíficos mayas | book-title=Proceedings of the International Congress of Americanists (33rd session, San José, 1958) |location=San José, Costa Rica | pages=573–579}} *{{cite conference | year=1970 | title=Le Panthéon des anciens Maya | book-title=Proceedings of the International Congress of Anthropological and Ethnological Sciences (7th session, Moscow, 1964). |location=Moscow | pages=126–232}} ;Артикли во журнали *{{cite journal | year=1952 | title=''Древняя письменность Центральной Америки'' (Ancient Writings of Central America) | journal=Soviet Ethnography | volume=3 |issue=2| pages=100–118}} *{{cite journal | year=1955|url=https://lib.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-88431-363-7/978-5-88431-363-7_14.pdf | title=''Письменность древних майя: (опыт расшифровки)'' (Written Language of the Ancient Maya) | journal=Soviet Ethnography | volume=1| pages=94–125}} *{{cite journal | year=1956 | title=New data on the Maya written language | journal=Journal de la Société des Américanistes de Paris |volume=45 | pages=209–217 | doi=10.3406/jsa.1956.961| last1=Knorozov | first1=Y. V. }} *{{cite journal | year=1958 | title=Estudio de los jeroglíficos mayas en la U.R.S.S.|trans-title=The Study of Maya hieroglyphics in the USSR | journal=Khana, Revista municipal de artes y letras (La Paz, Bolivia) |volume=2 |issue=17–18 | pages=183–189}} *{{cite journal | year=1958 | title=The problem of the study of the Maya hieroglyphic writing | url=https://archive.org/details/sim_american-antiquity_1958-01_23_3/page/n50 | journal=American Antiquity | volume=23 |issue=3 | pages=284–291 | doi = 10.2307/276310| jstor=276310 | last1=Knorozov | first1=Y. V. | last2=Coe | first2=Sophie D. | s2cid=163305055 }} *{{cite journal |year=1962 |title=Problem of deciphering Mayan writing |journal=Diogènes (Montreal) |volume=10 |issue=40 |pages=122–128 |doi=10.1177/039219216201004007|last1=Knorozov |first1=Youri V. |last2=Alexander |first2=Sidney |s2cid=143041913 }} *{{cite journal |year=1963 |title=Machine decipherment of Maya script |journal=Soviet Anthropology and Archeology |volume=1 |issue=3 |pages=43–50 |doi=10.2753/aae1061-1959010343|last1=Knorozov |first1=Iu. V. }} *{{cite journal |year=1963 |title=Aplicación de las matematicas al estudio lingüistico|trans-title=Application of mathematics to linguistic studies|doi=10.19130/iifl.ecm.1963.3.686 |journal=Estudios de Cultura Maya (Mexico City) |volume=3 |pages=169–185|last1=Knorozov |first1=Yuri |doi-access=free }} *{{cite journal |year=1965 |title=Principios para descifrar los escritos mayas|trans-title=Principles for deciphering Maya writing|doi=10.19130/iifl.ecm.1965.5.667 |journal= Estudios de Cultura Maya (Mexico City) |volume=5 |pages=153–188|last1=Knorozov |first1=Yuri |doi-access=free }} *{{cite journal |year=1968 |title=Investigación formal de los textos jeroglíficos mayas|trans-title=Formal investigations of Maya hieroglyphic texts |journal= Estudios de Cultura Maya (Mexico City) |volume=7 |pages=153–188|doi=10.19130/iifl.ecm.1968.7.694|last1=Knorozov |first1=Yuri V. |doi-access=free }} *{{cite journal | year=1973 | title=Заметки о календаре майя: 365-дневный год | journal=Soviet Ethnography | volume=1| pages=70–80}} *{{cite journal | year=1974 | title=Notas sobre el calendario maya; el monumento E de Tres Zapotes | journal=América Latina; Estudios de Científicos Soviéticos | volume=3| pages=125–140}} *{{cite journal | year=1986 | title=Acerca de las relaciones precolombinas entre América y el Viejo Mundo | journal=América Latina; Estudios de Científicos Soviéticos | volume=1| pages=84–98}} ;Книги *{{cite book | year=1954 | title=La antigua escritura de los pueblos de America Central | publisher=Fondo de Cultura Popular |location=Mexico City}} *{{cite book | year=1955 | title=Система письма древних майя| publisher=Institut Etnografii, Akademiya Nauk SSSR |location=Moscow}} *{{cite book | year=1956| title="Сообщение о делах в Юкатане" Диего де Ланда как историко-этнографический источник | publisher=Akademiya Nauk SSSR |location=Moscow }} (Knorozov's doctoral dissertation) *{{cite book | year=1963 | title=Письменность индейцев майя| publisher=Institut Etnografii, Akademiya Nauk SSSR |location=Moscow-Leningrad}} *{{cite book| year=1967| chapter=The Writing of the Maya Indians | title=Russian Translation Series 4 |publisher=[[Peabody Museum of Archaeology and Ethnology]] |editor=Tatiana Proskouriakoff |editor-link=Tatiana Proskouriakoff |others=Sophie Coe (trans.) | location=Cambridge MA.|isbn= 0894121820}} *{{cite book| year=1975 |title=Иероглифические рукописи майя |publisher=Institut Etnografii, Akademiya Nauk SSSR |location=Leningrad}} *{{cite book| year=1982| title=Maya Hieroglyphic Codices |publisher=Institute for Mesoamerican Studies |others=Sophie Coe (trans.) | location=Albany NY.|isbn=0942041070}} *{{cite book| year=1999| chapter=Compendio Xcaret de la escritura jeroglifica maya descifrada por Yuri V. Knorosov | title=Promotora Xcaret |publisher=Universidad de Quintana Roo| location=Mexico City}} *{{cite book| year=2001| chapter=New data on the Maya written language | title=The Decipherment of Ancient Maya Writing | url=https://archive.org/details/deciphermentanci00hous| url-access=limited|publisher=University of Oklahoma Press |editor1=Stephen Houston |editor2=Oswaldo Chinchilla Mazariegos |editor3=David Stuart | location=Norman OK. |pages=[https://archive.org/details/deciphermentanci00hous/page/n164 144]–152| isbn=9780806132044 }} === Останато === *{{cite journal | year=1957 | title=Preliminary Report on the Study of the Written Language of Easter Island |journal=Journal of the Polynesian Society | volume=66 |issue=1| pages=5–17}} (on the [[Rongorongo]] script, with N.A. Butinov) *{{cite book| year=1965 |title=Predvaritel'noe soobshchenie ob issledovanii protoindiyskih tekstov |editor=Yuri Knorozov |publisher=Institut Etnografii, Akademiya Nauk SSSR|location=Moscow}} (Collated results of a research team under Knorozov investigating the [[Indus script|Harappan script]], with the use of computers) *{{cite journal | year=1981 | title=Protoindiyskie nadpisi (k probleme deshifrovki)| journal=[[Etnograficheskoe Obozrenie|Sovetskaya Etnografiya]] | volume=5 |issue=2| pages=47–71}} (on the [[Indus script|Harappan script]] of the [[Indus Valley civilization]]) *See section "Decipherment" at [[Maya script]] for photograph of Monument to Yuri Knorozov in Mérida, Yucatán. == Наводи == <references /> == За понатамошно читање == * {{Наведено списание|last=Albedil, M.F.|last2=G.G. Ershova|author-link2=Galina Ershova|last3=I.K. Federova|year=1998|title=Юрий Валентинович Кнорозов (1922–1999) [Некролог<nowiki>]</nowiki>|url=http://pvcentre.agava.ru/personal/knorozov.html|format=reproduced online at co-publisher's website, Центр "Петербургское Востоковедение"|journal=Кунсткамера. Этнографические тетради (Kunstkamera. Entograficheskie tetradi)|language=ru|location=Sankt-Petersburg|publisher=[[Peter the Great Museum of Anthropology and Ethnography|Muzey antropologii i etnografii imeni Petra Velikogo (Kunstkamera)]], and Tsentr "Peterburgskoe vostokovedenie"|volume=12|pages=427–428|issn=0869-8384|oclc=28487612|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211092415/http://pvcentre.agava.ru/personal/knorozov.html|archive-date=11 February 2012|access-date=23 October 2008}} * {{Наведена книга|title=Language Variation in South Asia|last=Bright, William|publisher=Oxford University Press|year=1990|isbn=0-19-506365-1|location=Oxford and New York|oclc=21196637|author-link=William Bright}} * {{Наведена книга|title=The Maya|last=Coe, Michael D.|publisher=[[Thames & Hudson]]|year=1987|isbn=0-500-27455-X|edition=4th edition (revised)|series=Ancient peoples and places series|location=London and New York|oclc=15895415|author-link=Michael D. Coe}} * {{Наведено списание|last=Coe, Michael D.|author-link=Michael D. Coe|date=September–October 1991|title=A Triumph of Spirit: How Yuri Knorosov Cracked the Maya Hieroglyphic From Far-Off Leningrad|url=http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/COE-01.ART|format=online reproduction|journal=[[Archaeology (magazine)|Archaeology]]|location=New York|publisher=[[Archaeological Institute of America]]|volume=44|issue=5|pages=39–43|issn=0003-8113|oclc=1481828|archive-url=https://web.archive.org/web/20080919070443/http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/COE-01.ART|archive-date=19 September 2008|access-date=25 July 2008}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/readingmayaglyph0000coem|title=Reading the Maya Glyphs|last=Coe, Michael D.|last2=Mark van Stone|publisher=[[Thames & Hudson]]|year=2005|isbn=978-0-500-28553-4|edition=2nd|location=London|oclc=60532227|author-link=Michael D. Coe}} * {{Наведена книга|title=Ancient Maya: The Rise and Fall of a Rainforest Civilization|last=Demarest, Arthur|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=0-521-59224-0|series=Case Studies in Early Societies, No. 3|location=Cambridge|oclc=51438896|author-link=Arthur Demarest}} * {{Наведена книга|title=Rongorongo: the Easter Island script: history, traditions, texts|last=Fischer, Stephen R.|publisher=Clarendon Press|year=1997|isbn=0-19-823710-3|series=Oxford Studies in Anthropological Linguistics, no. 14|location=Oxford|oclc=37260890}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.chilit.org/Papers%20by%20author/GOULD1.HTM|title=Alphabet Soup, Maya-style: A Historical Perspective of the Decipherment of the Written Text of the Ancient Maya Language|last=Gould, Arthur I.|year=1998|publisher=Chicago Literary Club|format=transcript of paper delivered to the Club on 27 April 1998|accessdate=23 March 2013}} * {{Наведено списание|last=Grube, Nikolai|last2=Matthew Robb|date=April–June 2000|title=Yuri Valentinovich Knorozov (1922–1999)|url=http://swadesh.unam.mx/actualidades/actualidades/22/texto22/knorosov.html|format=Spanish edition of English-language original, Alfredo Vargas González (trans.)|journal=Actualidades Arqueológicas|language=es|location=México, D.F.|publisher=Instituto de Investigaciones Arqueologicas-[[UNAM]]|volume=22|oclc=34202277|archive-url=https://web.archive.org/web/20080327075345/http://swadesh.unam.mx/actualidades/Actualidades/22/texto22/knorosov.html|archive-date=27 March 2008|access-date=22 October 2008}} * {{Наведена книга|title=Reading the Past: Maya Glyphs|last=Houston, Stephen D.|publisher=[[British Museum Publications]]|year=1989|isbn=0-7141-8069-6|location=London|oclc=18814390|author-link=Stephen D. Houston}} * {{Наведена книга|title=The Decipherment of Ancient Maya Writing|last=Lounsbury, Floyd Glenn|publisher=[[University of Oklahoma Press]]|year=2001|isbn=0-8061-3204-3|editor-last=Stephen D. Houston|editor-link=Stephen D. Houston|location=Norman|pages=[https://archive.org/details/deciphermentofan0000unse/page/189 189–193]|chapter=Glyphic Substitutions: Homophonic and Synonymic|oclc=44133070|author-link=Floyd Lounsbury|orig-year=1984|editor-last2=Oswaldo Fernando Chinchilla Mazariegos|editor-last3=David Stuart|editor-link3=David Stuart (Mayanist)|chapter-url=https://archive.org/details/deciphermentofan0000unse/page/189|chapter-format=excerpt of pp.167–168,182–183, reproduced from original publication in: J. Justeson and L. Campbell (eds.), ''Phoneticism in Mayan Hieroglyphic Writing'', 1984 [Albany:State University of New York]}} * Moran, Gordon, 1998, Silencing Scientists and Scholars in Other Fields, Greenwich, CT: Ablex. * {{Наведено списание|last=Nissani, Moti|year=1995|title=The Plight of the Obscure Innovator in Science|journal=Social Studies of Science|volume=25|pages=165–183|doi=10.1177/030631295025001008}} * {{Наведено списание|last=Stuart, David|author-link=David Stuart (Mayanist)|date=November–December 1999|title=The Maya Finally Speak: Decoding the Glyphs Unlocked Secrets of a Mighty Civilization|url=http://www.latinamericanstudies.org/maya/speak.htm|format=reproduced online at latinamericanstudies.org|journal=Scientific American Discovering Archaeology|location=El Paso, TX|publisher=Leach Publishing Group, for [[Scientific American Inc]]|volume=1|issue=6|issn=1538-8638|oclc=43570694|access-date=1 August 2006}} * {{Наведено списание|last=Tabarev, Andrei V.|date=September 2007|title=The South American Archaeology in the Russian Historiography|url=http://www.ijsa.syllabapress.com/issues/articles/ijsa00001.pdf|format=PDF online journal|journal=[[International Journal of South American Archaeology]]|location=Cali, Colombia|publisher=Archaeodiversity Research Group [[University of Valle|Universidad del Valle]], and Syllaba Press|volume=1|pages=6–12|issn=2011-0626}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=October 2023}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20110716140415/http://www.sati.archaeology.nsc.ru/encyc_top/encyc17/term.html?act=show_pic&pic=19 Фотографија на И.В. Кнорозов], во Секторот за археологија и информатика, сибирски оддел на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]] * Наоѓање помош за [https://hollisarchives.lib.harvard.edu/repositories/16/resources/12074 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20251008005312/https://hollisarchives.lib.harvard.edu/repositories/16/resources/12074 |date=2025-10-08 }} трудовите на Јуриј Валентинович Кнорозов, 1945–1998] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20251008005312/https://hollisarchives.lib.harvard.edu/repositories/16/resources/12074 |date=2025-10-08 }} во Дамбартон Оукс {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кнорозов, Јуриј}} [[Категорија:Руски научници]] [[Категорија:Добитници на Државната награда на СССР]] [[Категорија:Апсолвенти на Московскиот државен универзитет]] [[Категорија:Руски јазичари]] [[Категорија:Епиграфичари]] [[Категорија:Починати во 1999 година]] [[Категорија:Родени во 1922 година]] [[Категорија:CS1: долга вредност за volume]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:CS1 со писмо на руски (ru)]] n2j8ez2p8z6bmqqy4px8o9lyekfncnu 0 1360926 5590452 5310978 2026-07-11T12:06:29Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5590452 wikitext text/x-wiki [[Податотека:CIL VI 2305 - Menologium Rusticum Colotianum 05 Iul-Sep Oct-Dec.jpg|мини|Menologium rusticum (Селски месечник).]] '''Календи''' (на [[Архаичен латински јазик|архаичен латински]]: ''kǎlendāī'', ''-āsōm''; на [[Класичен латински јазик|класичен латински]]: ''kǎlendae'', ''-ārum'') — првиот ден од секој месец во [[Римски календар|римскиот календар]], денот на [[Млада месечина|младата месечина]] кога календарот ги следел [[Месечеви мени|месечевите мени]] (години на [[Ромул и Рем|Ромул]] и [[Нума Помпилиј]]). На тој ден, [[Понтиф|понтифите]] го објавувале датумот на подвижните празници за наредниот месец и должниците морале да ги платат своите долгови запишани во ''calendaria'', сметководствените книги, од каде потекнува зборот ''календар''. [[Октавијан Август|Август]] го популаризирал изразот „грчки календи“, да асоцираат дејство одложено на неодредено време. == Потекло на зборот == Според една теорија овој [[Архаизам|архаичен]] поим доаѓа од [[Етрурски јазик|етрурскиот јазик]], што се објаснува со задржувањето на [[Латиница|буквата]] ''k'' при пишувањето датуми, буква од која [[Стар Рим|Римјаните]] брзо се ослободиле во корист на ''c'' (ретките латински зборови во ''k'' најчесто се од странско потекло) . Според друга теорија потеклото на овој поим е чисто латинско: доаѓа од латинскиот ''calenda'' („што треба да се нарече“) од глаголот ''calare'' („повикува, нарекува“). == Броење на деновите == За да се најде датум на латинскиот календар, се врши одбројување на деновите до младата месечина, односно до почетокот на следниот месец и се додава два на овој број. На пример, 22 април е десеттиот ден пред мајските календи, бидејќи остануваат уште осум дена до мај на кои се додава два. Така, мартовските календи се [[Интеркалација|интеркаларни]] денови пред првиот ден од месец март, кој е првиот месец од римската година. == Празници == Секој месец, календите ѝ биле посветени на [[Јунона]], а [[Иди|идите]] му биле посветени на Јупитер. Јунона била наречена календарска Јунона. Јануарските календи се нарекувале [[сатурналии]], која Римјаните ја славеле на крајот на декември. Матроналија (на латински: ''Mātrōnālǐa'', ''- ǐum'' ): празници што ги слават [[Матрони|матроните]] на мартовските календи. Фабари (на латински: ''fabariae Kalendae'') биле јунските календи, кога на боговите им се принесувале ново дарови.<ref>Louis Charles Dezobry et Théodore Bachelet, ''Dictionnaire de biographie'', Ch. Delagrave, 1878, {{p.|984}}</ref> == Лингвистичко наследство == Овој збор е изворен на неколку поими и изрази што се користат во западната култура. [[Календар|Календарот]] произлегува од придавката ''calendarium'' („календар“), кој назначи регистар на сметки (кој бил расчистуван на први во месецот. Точното значење на ''календарот'' би било „регистар за датум на доспевање“) и, според тоа, [[Календар|календарот]] првично е регистар каде се бележат настаните поврзани со одреден датум од месецот. Зборот доаѓа непосредно од латинската придавка, со поопшто значење. „На грчки календи“ (''Ad kalendas graecas'') значи „да го одложи извршувањето на дејствие на неопределено време“. Навистина, [[Стара Грција|Грците]] никогаш немале календии, па изразот се однесува на непознат датум. Грчките календи, исто како и „на куков ден“ (или „на куково лето“), иронично потсетуваат на датум кој изгледа точно определен, но кој на крајот никогаш нема да се одржи. == Поврзано == * [[Иди]] * [[Нони]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Римски календар]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Латински изрази]] n84yklzoy6ylbcgh156trexkbxlqs01 0 1360929 5590627 5456102 2026-07-11T21:01:40Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590627 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Mesaverde_cliffpalace_20030914.752.jpg|мини|344x344px|<center> Урнатини на населбата позната како „Камена палата“</center>]]'''Национален парк Меса Верде''' е еден од 58-те [[Национален парк|национални паркови]] [[Соединети Американски Држави|на Соединетите Американски Држави]], лоциран во југозападниот дел на американската држава [[Колорадо]], во округот Монтезуми, во близина на градот Кортез. На неговите 210,9&nbsp;km², во близина на областа на паркот на место познато како „Четирите агли“ има бројни прекрасни урнатини од куќи и села изградени од [[Пуебло Индијанци]] меѓу 6 и 12 век.<ref name="Index">{{Наведена книга|url=http://www.nps.gov/pub_aff/refdesk/index2005_07.pdf|title=The National Parks: Index 2005–2007|publisher=National Park Service|isbn=9780912627755|location=Washington, D.C.|format=PDF|access-date=22. 11. 2010}}</ref> Затоа Националниот парк Меса Верде бил впишан на списокот на светско наследство на [[УНЕСКО]] во Америка уште во 1978 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/list/27|work=whc.unesco.org|accessdate=2024-12-28}}</ref> == Историја == [[Податотека:Kiva.jpg|лево|мини|<center> Внатрешноста на кива</center>]] [[Податотека:Mesa-Verde---Cliff-Palace-in_1891_-_edit1.jpg|лево|мини|<center> Фотографија на Густаф Норденскилд од 1891 година</center>]] Населбите во Меса Верде се дело на предците на денешните Пуебло Индијанци, кои [[Навахо]] Индијанците ги нарекувале ''Анасази'', што значи „стари народи“ или „стари непријатели“. Пуебло Индијанците најголемиот дел од 12 и 13-ти век живееле во населби во карпи во областите на денешно [[Ново Мексико]], [[Аризона]] и југозападно [[Колорадо]]. Тие ги избрале овие места поради заштита од [[Сува клима|полусувата клима]] со неправилни врнежи и големи температурни разлики помеѓу ноќта и денот. Првите населби од 6 век биле вкопани села на самата висорамнина, а во нив биле пронајдени ткаенини направени од влакната на растението [[јука]], што била основна суровина за предметите на целата култура Анасази од 6 до 14 век. Од 750 до 1100 година почнале да создаваат населби во карпите на клисурите и подземните земунки (т.н. ''киви''). Културата го достигнала својот врв во 12 и 13 век, а потоа ненадејно исчезнала. Причината за нивното ненадејно исчезнување сè уште е непозната, а претпоставките се движат од пропаѓање на културите поради суша, до инвазија на други индијански племиња од север.[[Податотека:Mesa_Verde_National_Park_Spruce_Tree_House_Three_Storeyed_House_2006_09_12.jpg|лево|мини|<center> Населба позната како „Куќа на смрека“ </center>]] Иако првите [[Шпанци|шпански]] истражувачи пристигнале на овие простори уште во 18 век, очигледно вистинското откритие на населби издлабени во карпи дошло дури во втората половина на 19 век. Веста за откривањето на овие населби и нивната популарност брзо почнала да се шири благодарение на сточарите од ранчот на Ричард Ветерил и ископувањата на [[Археологија|археологот]] [[Густаф Норденскилд]]. Поради вандализам и оштетување на овој богат историски локалитет, претседателот [[Теодор Рузвелт]], со цел да ја заштити областа, на 28 јуни 1906 година го потпиша актот за основање на националниот парк. === Шпански истражувачи === Првите Европејци кои стигнале до Меса Верде биле шпански истражувачи кои барале премин од градот [[Санта Фе (Ново Мексико)|Санта Фе]] до [[Калифорнија]] во 1760-тите и 1770-тите години. Поради големите рамнини покриени со зеленило, областа го добила името Меса Верде, што на [[Шпански јазик|шпански]] значело ''Зелена маса''. За време на нивните патувања, тие никогаш не биле доволно блиску, ниту можеле да ги видат древните села и населби врежани во карпите, кои ќе бидат откриени дури во следниот век. === Први фотографии === Оваа област повремено ја посетувале траперите и трагачите на злато. Еден од нив, Џон Мос во 1873 година прв го објавил тоа што го видел во оваа област. Следната година, познатиот фотограф [[William Henry Jackson|Вилијам Хенри Џексон]] пристигнал во подножјето на Меса Верде со Џон Мос, преку кањонот Манкос, и ги направил првите фотографии од типични камени живеалишта и ги објавил. === Густаф Норденскилд === Веројатно најважниот посетител на областа во 1891 година бил Густаф Норденскилд, син на финско - шведскиот поларен истражувач [[Адолф Ерик Норденскилд]]. [[Минерал|Минеролог]] по професија, Густаф собрал збирка [[Артефакт (археологија)|артефакти]], ги обележал локалитетите, ги фотографирал, ги скицирал сите локации и ги сумирал своите набљудувања со постоечката [[Археологија|археолошка]] литература. Откако локалната заедница дознала дека Густаф Норденскилд имал намера да ги испрати артефактите во музеј во северна Европа, го уапсиле под обвинение за уништување на урнатините. Имало дури и барање за линч, но благодарение на интервенцијата на неколку владини функционери, тој бил ослободен. По враќањето во [[Шведска]], Норденскилд во 1893 г. ја објавил првата научна студија за урнатините на Меса Верде под името ''Жителите на карпестата Меса Верде'', благодарение на што сознанието за оваа област допрело до пошироката меѓународна јавност. Денес, колекцијата на артефакти на Норденскилд во Националниот музеј на [[Финска]] е најголема надвор од Соединетите Американски Држави. == Карактеристики == [[Податотека:Long_House_cliff_dwellings_at_Mesa_Verde,_2006May23.jpg|мини|<center> „Долгата куќа“ на Меса Верде</center>]] [[Податотека:Square_Tower_House-Mesa_Verde.jpg|мини|<center> Куќа во четвртестата кула</center>]] [[Апсолутна висина|Надморската височина]] на националниот парк и целото плато на Меса Верде се движи од околу 1.900 м. до 2.600 м. Во поголемиот дел од паркот доминираат сртови и долини кои се протегаат во правец север - југ. Крајната точка на паркот е 21.2 км од крајната јужна точка, додека крајната западна е 19,2 км оддалечена од крајната источна. === Куќи во плитки пештери === Градежните конструкции на Меса Верде се доказ за акумулираните [[Знаење|знаења]] и вештини кои се пренесувале низ генерациите на цивилизацијата Анасази со векови. Тие го достигнале врвот во 12 век и 13-ти век, кога на карпите биле изградени најпознатите градби сочувани до денеска. Тие граделе со обработен [[песочник]], потврд [[камен]] обликуван со големина на векна леб. Меѓу тулите како [[малтер]] ставале [[глина]] раскисната со вода.<ref name="mer">''Meridijani - časopis za zemljopis, istoriju, ekologiju i putovanja'', br. 186 (maj [[2015]]), str. 43, {{ISSN|1333-7289}}</ref> Тие го користеле овој материјал за изградба на простории со големина до 6 квадратни метри. Складирале житарици и други култури на таваните, додека кивите (свечени соби) биле градени пред собите, но закопани во земја, нешто како денешните подруми. Кива била извонредно дизајнирана [[Круг|тркалезна]] просторија со простор за оган во зимските месеци и со довод на ладен воздух за климатизација во лето. Во ѕидарските конструкции биле поставени и локално исечени дрвја, што им помогнало на денешните [[Археологија|археолози]] прецизно да го датираат потеклото на поединечни градби со методот на [[дендрохронологија]]. Тие дрвја придонесуваат и за теоријата за можниот конечен распад на општеството во тоа време. Откако шумите беа целосно уништени во текот на неколку векови, а нивното обновување поради сувата клима траело до 200 години, не поминало многу време пред конечниот колапс на цивилизацијата.<ref name="mer" /> 90% од изградените населби под карпи имаат до десет соби. Третина од вкупниот број изградени куќи има една или две камени простории, но една од нив е дефинитивно ''кива''. Само четирите најпознати населби имаат малку поголем број соби, имено „Клиф Палас“ има 150 соби и просторија за земјоделски култури, „Долга куќа“ има ист број соби, „Куќа на смрека“ со 130 соби и „Балконска куќа“ со 45 соби и 2 кива. Најпознатите згради на националниот парк Меса Верде се: * „Камена палата“ е најпознатата и најголемата резиденција во која има 150 соби, 23 соби наменети за верски ритуали и бројни премини и тунели. Многу соби имаа шарени ѕидни слики. * „Долга куќа“ е втората по големина зграда во која живееле околу 150 семејства во простории кои можеле да се прошируваат со уривање на еден од ѕидовите. Се наоѓа на место во близина на поток до кој доаѓале вклесани кривулести скали. * „Куќа бокал“ е уште една руина во областа која ја ископал археологот Артур Рон во 1960-тите години. Зградата има 94 соби на четири нивоа, вклучувајќи и голема просторија за верски церемонии. * „Куќа на смреки“ е лесно достапна и добро сочувано престојувалиште во чиј состав влегува просторија за верски обреди. Ископувањата покажале дека ова престојувалиште, како и многу други во Меса Верде, веројатно биле населени помалку од сто години. * „Куќата на квадратната кула“ е именувана по нејзината висока кула, која е највисоката зграда во Меса Верде. Била населена помеѓу 1200-тата и 1300-тата година. * „Балконска куќа“ нема надворешни делови освен балконот, 45 соби и 2 киви, до кои се стигнува со скалила високи 11 метри и се лази низ тунел долг 6 метри. Според некои записи, ова живеалиште го открил копачот С.Е. Озборн во 1884 година, а во 1910 год. го ископал Џеси Нусбаум. == Наводи == {{Наводи}} == Литература == *{{citation|last=Adams|first=Karen R.|chapter=Through the Looking Glass|pages=1–7|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} *{{citation|last=Bell|first=Julie|chapter=Fire and Archeology on Mesa Verde|pages=118–21|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} *{{citation|last1=Benson|first1=L.V.|last2=Griffin|first2=E.R.|last3=Stein|first3=J.R.|last4=Friedman|first4=R.A.|last5=Andrae|first5=S.W.|title=Mummy Lake: An Unroofed Ceremonial Structure Within a Large-scale Ritual Landscape|year=2014|work=Journal of Archaeological Science|volume=44|pages=164–79|doi=10.1016/j.jas.2014.01.021|ref={{harvid|Benson et al.|2014}}}} *{{citation|last=Cameron|first=Catherine M.|chapter=Leaving Mesa Verde|pages=139–47|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} *{{citation|last=Casey|first=Robert L.|title=High Journey to the Southwest|year=1993|origyear=1983|publisher=The Globe Pequot Press|isbn=978-1-56440-151-9}} *{{citation|last=Charles|first=Mona|chapter=The First Mesa Verdeans: Hunters, Foragers, and First Farmers|pages=8–17|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} *{{citation|last=Cole|first=Sally J.|chapter=Imagery and Tradition: Murals of the Mesa Verde Region|pages=92–99|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} *{{citation|last1=Cordell|first1=Linda S.|last2=Van West|first2=Carla R.|last3=Dean|first3=Jeffrey S.|last4= Muenchrath|first4=Deborah A.|title=Mesa Verde Settlement History and Relocation: Climate Change, Social Networks, and Ancestral Pueblo Migration|year=2007|work=Kiva|volume=72|issue=4|pages=379–405}} *{{citation|last=Fitzgerald |first=Michael |title=The Majesty of Mesa Verde: In Colorado, canyons and ancient dwellings still awe|page=W12|date=14. 3. 2009|url=https://www.wsj.com/articles/SB123697765848223641|publisher=''The Wall Street Journal''|accessdate=1. 6. 2015}} *{{citation|last1=Glowacki|first1=Donna M.|last2=Neff|first2=Hector|last3=Glascock|first3=Michael D.|title=An Initial Assessment of the Production and Movement of Thirteenth Century Ceramic Vessels in the Mesa Verde Region|year=1998|work=Kiva|volume=63|issue=3|pages=217–41}} *{{citation|last=Harden|first=Mark|title=Colorado landmark named West's best cultural attraction|year=2015|publisher=''Denver Business Journal''|url=http://www.bizjournals.com/denver/news/2015/06/16/colorado-landmark-named-wests-best-cultural.html|accessdate=16. 6. 2015}} *{{citation|last1=Harris|first1=Ann G.|last2=Tuttle|first2=Esther|last3=Tuttle|first3=Sherwood D.|year=2004|title=Geology of National Parks|edition=6|chapter=Mesa Verde National Park|pages=91–102|publisher=Kendall Hunt Publishing|isbn=978-0-7872-9971-2}} *{{citation|last1=Hurst|first1=Winston|last2=Till|first2=Jonathan|chapter=Mesa Verdean Sacred Landscapes|pages=74–83|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} *{{citation|last=Kantner|first=John|year=2004|title=Ancient Puebloan Southwest|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-78880-9}} *{{Citation|title=American Indians & National Parks|last=Keller|first=Robert|publisher=The University of Arizona Press |year=1998|isbn=0816513724|location=Tucson|ref=harv}} *{{citation|last=Kohler|first=Timothy A.|chapter=Simulation and Imagination: Fistfight in the Mesa Verde|pages=66–73|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} *{{citation|last=Kuckelman|first=Kristen A.|chapter=Ancient Violence in the Mesa Verde Region|pages=127–35|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} *{{citation|last=Lang|first=Richard W.|chapter=Craft Arts of the Mesa Verde|pages=58–65|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} *{{citation|last=Lekson|first=Stephen H.|year=2015|origyear=1999|edition=Second|title=The Chaco Meridian: One Thousand Years of Political and Religious Power in the Ancient Southwest|publisher=Rowman and Littlefield|isbn=978-1-4422-4645-4}} *{{citation|last=Lipe|first=Willian D.|chapter=The Mesa Verde Region during Chaco Times|pages=28–37|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} *{{citation|last=Malville|first=J. McKim|chapter=The Cosmic and the Sacred at Yellow Jacket Pueblo and Mesa Verde|pages=84–91|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} *{{citation|last=Naranjo|first=Tessie|chapter="We Came from the South, We Came from the North": Some Tewa Origin Stories|pages=49–57|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} *{{citation|author=National Park Service|year=1986|title=Petroglyph Trail Guide|publisher=Mesa Verde Museum Association and Mesa Verde National Park}} *{{citation|last=Nordby|first=Larry V.|chapter=Understanding Mesa Verde's Cliff Dwelling Architecture|pages=110–17|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} *{{citation|last=Ortman|first=Scott|chapter=Ancient Pottery of the Mesa Verde Country: How Ancestral Pueblo People Made It, Used It, and Thought About It|pages=100–109|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} *{{citation|title=Mesa Verde|url=http://www.nps.gov/meve/index.htm|author=National Park Service (a)|publisher=United States Department of the Interior|accessdate=1. 6. 2015}} *{{citation|title=Mesa Verde: Balcony House|url= http://www.nps.gov/meve/historyculture/cd_balcony_house.htm|author= National Park Service (b)|publisher=United States Department of the Interior|accessdate=1. 6. 2015}} *{{citation|title=Mesa Verde: Long House|url= http://www.nps.gov/meve/learn/historyculture/cd_long_house.htm |author= National Park Service (c)|publisher=United States Department of the Interior|accessdate=1. 6. 2015}} *{{citation|title=Mesa Verde: Timeline|url= http://www.nps.gov/meve/learn/historyculture/stories.htm |author= National Park Service (d)|publisher=United States Department of the Interior|accessdate=1. 6. 2015}} *{{citation|title=Mesa Verde: Spruce Tree House|url= http://www.nps.gov/meve/learn/historyculture/cd_spruce_tree_house.htm |author= National Park Service (e)|publisher=United States Department of the Interior|accessdate=1. 6. 2015}} *{{citation|title=Mesa Verde: Self-guided tours; Chapin Mesa|url= http://www.nps.gov/meve/planyourvisit/self_guided_activities.htm |author= National Park Service (f)|publisher=United States Department of the Interior|accessdate=1. 6. 2015}} *{{citation|title=Mesa Verde: New 2011 Backcountry Hikes|url= http://www.nps.gov/meve/parknews/11_07_veops2011.htm |author= National Park Service (g)|publisher=United States Department of the Interior|accessdate=1. 6. 2015}} *{{citation|title=Mesa Verde: Geology|url= http://www.nps.gov/meve/learn/nature/geology.htm |author= National Park Service (h)|publisher=United States Department of the Interior|accessdate=11. 8. 2015}} *{{citation|last=Noel|first=Thomas J.|year=2015|title=Colorado: A Historical Atlas|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=978-0-8061-5353-7}} *{{citation|last1=Reynolds|first1=Judith|last2=Reynolds|first2=David|year=2006|title=Nordenskiöld of Mesa Verde|publisher=Xlibris Corporation|isbn=978-1-4257-0484-1}} *{{citation|last=Robertson|first=Janet|year=2003|origyear=1990|title=The Magnificent Mountain Women: Adventures in the Colorado|publisher=University of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-3892-3}} *{{citation|last=Varien|first=Mark D.|chapter=Turbulent Times in the Mesa Verde World|pages=39–47|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} *{{citation|last=Watson|first=Don|year=1961|title=Indians of the Mesa Verde|publisher=Mesa Verde Museum Association}} *{{citation|last1=Webb|first1=Robert H.|last2=Boyer|first2=Diane E.|last3=Turner|first3=Raymond M.|year=2010|title=Repeat Photography: Methods and Applications in the Natural Sciences|publisher=Island Press|isbn=978-1-59726-712-0|url=https://books.google.com/books?id=tvb6h6Dkb64C&pg=PA302}} *{{citation|last=Wenger|first=Gilbert R.|title=Story of Mesa Verde National Park|year=1991|origyear=1980|publisher=Mesa Verde Museum Association|isbn=978-0-937062-15-9}} *{{citation|last=Wilshusen|first=Richard H.|chapter=The Genesis of Pueblos: Innovations between 500 and 900 CE|pages=18–27|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} *{{citation|last=Wright|first=Kenneth R.|chapter=Water for the Mesa Verdeans|pages=122–25|editor-last=Nobel|editor-first=David Grant|year=2006|title=The Mesa Verde World: Explorations in Ancestral Puebloan Archaeology|publisher=School of American Research Press|isbn=978-1-930618-75-6}} {{Национални паркови во САД}} [[Категорија:Колорадо]] [[Категорија:Национални паркови во САД|Меса Верде]] [[Категорија:МСЗП-Категорија II]] 2g4ah90jqdn61ylr2hn5ihdyqosawjw 0 1361109 5590665 5590314 2026-07-11T21:48:27Z Andrew012p 85224 отстранета [[Категорија:Филмови на Disney]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590665 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Муфаса: Кралот лав|editing=Џој Макмилон|budget=200 милиони долари<ref name=VarieyProj>{{cite web |url=https://variety.com/2024/film/box-office/sonic-the-hedgehog-3-mufasa-lion-king-box-office-opening-weekend-projections-1236251797/ |title='Sonic the Hedgehog 3' to Outrun 'Mufasa' at Domestic Box Office but 'Lion King' Prequel Will Rule Globally |website=Variety |first=Rebecca |last=Rubin |date=December 17, 2024 |access-date=December 18, 2024}}</ref>|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|country={{САД}}|runtime=118 минути|released=20 декември 2024 г. (САД)<br>19 декември 2024 г. (Македонија)|distributor=[[Walt Disney Studios Motion Pictures]]|studio=[[Walt Disney Pictures]]|cinematography=Џејмс Лекстон|image=Муфаса Кралот лав плакат (МКД).png|music=|starring=[[Арон Пјер]]<br />[[Келвин Харисон Помладиот]]<br />[[Џон Кани]]<br />[[Сет Роген]]<br />[[Били Ајхнер]]<br />[[Доналд Главер|Доналд Гловер]]<br />[[Мадс Микелсен]]<br />[[Тендиве Њутн]]<br />[[Тифани Бун]]<br />[[Лени Џејмс]]<br />[[Блу Ајви Картер]]<br />[[Бијонсе]]|writer=Џеф Нејтансон|producer={{plainlist| *Адел Романски *Марк Черјак }}|director=[[Бари Џенкинс]]|caption=Плакатот на македонски јазик|alt=|gross=335,2 милиони долари<ref name=NUM>{{Cite web |title= Mufasa: The Lion King – Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Mufasa-The-Lion-King-(2024)#tab=summary|website=The Numbers |access-date=December 22, 2024}}</ref>|followed_by=|preceded_by=''[[Кралот лав (филм од 2019)|Кралот лав]]''}}'''''Муфаса: Кралот лав''''' ({{langx|en|Mufasa: The Lion King}}) — американски [[Сметачка анимација|сметачко-анимиран]] музички драмски филм во режија на Бари Џенкинс и сценарио на Џеф Нејтансон, произведен од [[Walt Disney Pictures]]. Ова е предисторија и продолжение на преработката на цртаниот филм „[[Кралот Лав|Кралот лав]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28432294/lion-king-2-simbas-pride-cast-release-date-plot/|title=The Lion King 2 has been confirmed – here's everything you need to know|date=2020-09-30|work=Digital Spy|language=en-GB|accessdate=2025-01-01}}</ref> [[Доналд Главер|Доналд Гловер]], Сет Роген, Били Ајхнер, Џон Кани и [[Бијонсе Ноулс|Бијонсе Ноулс-Картер]] ги повториле своите улоги од преработката, на кои им се придружиле Арон Пјер, Келвин Харисон Помладиот, Тифани Бун, [[Мадс Микелсен]], Тендиве Њутн, Лени Џејмс и Блу Ајви Картер во нејзиното филмско деби. Филмот е посветен на споменот на Џејмс Ерл Џонс, оригиналниот глас на Муфаса од изворниот филм од 1994 г. и преработката од 2019 г., кој починал на 9 септември 2024 г.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2024/film/news/mufasa-opening-credits-james-earl-jones-tribute-1236241745/|title=Barry Jenkins on Honoring James Earl Jones in ‘Mufasa: The Lion King’s’ Opening Credits: ‘We Had All Lost a Patriarch’|author=Jazz Tangcay, Angelique Jackson|date=2024-12-09|lang=en-US|website=[[Variety]]|access-date=2024-12-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ew.com/mufasa-the-lion-king-james-earl-jones-tribute-8757338|title=How 'Mufasa: The Lion King' pays tribute to James Earl Jones|author=Nick Romano|date=10 декабря 2024|lang=en|website=[[EW.com]]|access-date=2024-12-13}}</ref> Филмот бил објавен на [[20 декември]] [[2024]] г. од Walt Disney Studios Motion Pictures, одбележувајќи ја 30-годишнината од изворниот филм. Филмот добил мешани одзиви од критичарите. Во [[Македонија]], премиерата била на [[19 декември]] истата година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2023/film/news/deadpool-3-captain-america-4-lion-king-prequel-delayed-1235786760/|title=Marvel Delays ‘Deadpool 3,’ ‘Captain America 4’ and ‘Thunderbolts’ in Post-Strike Disney Release Shake-Up|last=Murphy|first=J. Kim|date=2023-11-10|work=Variety|language=en-US|accessdate=2025-01-01}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/mufasa-the-lion-king/|title=Муфаса: Кралот лав {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2025-01-01}}</ref> == Содржина == Рафики има задача да ја пренесе легендата за Муфаса на ќерката на Симба и Нала, Кијара. Раскажана во спомени, анимацијата го претставува Муфаса како сираче младенче, изгубено и осамено додека не запознае симпатичен лав по име Така, наследник на кралската лоза, принц со световна иднина што му посакува добредојде на Муфаса во неговото [[семејство]]. Случајна средба ја поставува групата на неверојатно патешествие во потрага по нивната судбина, испитувајќи го нивното пријателство додека работат заедно за да победат заканувачки и смртоносен враг. == Озвучување == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Арон Пјер]] |Муфаса |- |[[Келвин Харисон Помладиот]] |Така |- |[[Џон Кани]] |Рафики |- |[[Сет Роген]] |Пумба |- |[[Били Ајхнер]] |Тимон |- |[[Доналд Главер|Доналд Гловер]] |Симба |- |[[Мадс Микелсен]] |Кирос |- |[[Тендиве Њутн]] |Еше |- |[[Тифани Бун]] |Сараби |- |[[Лени Џејмс]] |Обаси |- |[[Бијонсе Ноулс|Бијонсе]] |Нала |- |[[Блу Ајви Картер]] |Кијара |- |Престон Најман |Зазу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://movies.disney.com/mufasa-the-lion-king}} {{IMDb title|13186482}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2024 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски музички филмови]] sxyxsw3bn2r3c9xnt4qsmjargll3ykc 5590666 5590665 2026-07-11T21:48:35Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590666 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Муфаса: Кралот лав|editing=Џој Макмилон|budget=200 милиони долари<ref name=VarieyProj>{{cite web |url=https://variety.com/2024/film/box-office/sonic-the-hedgehog-3-mufasa-lion-king-box-office-opening-weekend-projections-1236251797/ |title='Sonic the Hedgehog 3' to Outrun 'Mufasa' at Domestic Box Office but 'Lion King' Prequel Will Rule Globally |website=Variety |first=Rebecca |last=Rubin |date=December 17, 2024 |access-date=December 18, 2024}}</ref>|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|country={{САД}}|runtime=118 минути|released=20 декември 2024 г. (САД)<br>19 декември 2024 г. (Македонија)|distributor=[[Walt Disney Studios Motion Pictures]]|studio=[[Walt Disney Pictures]]|cinematography=Џејмс Лекстон|image=Муфаса Кралот лав плакат (МКД).png|music=|starring=[[Арон Пјер]]<br />[[Келвин Харисон Помладиот]]<br />[[Џон Кани]]<br />[[Сет Роген]]<br />[[Били Ајхнер]]<br />[[Доналд Главер|Доналд Гловер]]<br />[[Мадс Микелсен]]<br />[[Тендиве Њутн]]<br />[[Тифани Бун]]<br />[[Лени Џејмс]]<br />[[Блу Ајви Картер]]<br />[[Бијонсе]]|writer=Џеф Нејтансон|producer={{plainlist| *Адел Романски *Марк Черјак }}|director=[[Бари Џенкинс]]|caption=Плакатот на македонски јазик|alt=|gross=335,2 милиони долари<ref name=NUM>{{Cite web |title= Mufasa: The Lion King – Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Mufasa-The-Lion-King-(2024)#tab=summary|website=The Numbers |access-date=December 22, 2024}}</ref>|followed_by=|preceded_by=''[[Кралот лав (филм од 2019)|Кралот лав]]''}}'''''Муфаса: Кралот лав''''' ({{langx|en|Mufasa: The Lion King}}) — американски [[Сметачка анимација|сметачко-анимиран]] музички драмски филм во режија на Бари Џенкинс и сценарио на Џеф Нејтансон, произведен од [[Walt Disney Pictures]]. Ова е предисторија и продолжение на преработката на цртаниот филм „[[Кралот Лав|Кралот лав]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28432294/lion-king-2-simbas-pride-cast-release-date-plot/|title=The Lion King 2 has been confirmed – here's everything you need to know|date=2020-09-30|work=Digital Spy|language=en-GB|accessdate=2025-01-01}}</ref> [[Доналд Главер|Доналд Гловер]], Сет Роген, Били Ајхнер, Џон Кани и [[Бијонсе Ноулс|Бијонсе Ноулс-Картер]] ги повториле своите улоги од преработката, на кои им се придружиле Арон Пјер, Келвин Харисон Помладиот, Тифани Бун, [[Мадс Микелсен]], Тендиве Њутн, Лени Џејмс и Блу Ајви Картер во нејзиното филмско деби. Филмот е посветен на споменот на Џејмс Ерл Џонс, оригиналниот глас на Муфаса од изворниот филм од 1994 г. и преработката од 2019 г., кој починал на 9 септември 2024 г.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2024/film/news/mufasa-opening-credits-james-earl-jones-tribute-1236241745/|title=Barry Jenkins on Honoring James Earl Jones in ‘Mufasa: The Lion King’s’ Opening Credits: ‘We Had All Lost a Patriarch’|author=Jazz Tangcay, Angelique Jackson|date=2024-12-09|lang=en-US|website=[[Variety]]|access-date=2024-12-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ew.com/mufasa-the-lion-king-james-earl-jones-tribute-8757338|title=How 'Mufasa: The Lion King' pays tribute to James Earl Jones|author=Nick Romano|date=10 декабря 2024|lang=en|website=[[EW.com]]|access-date=2024-12-13}}</ref> Филмот бил објавен на [[20 декември]] [[2024]] г. од Walt Disney Studios Motion Pictures, одбележувајќи ја 30-годишнината од изворниот филм. Филмот добил мешани одзиви од критичарите. Во [[Македонија]], премиерата била на [[19 декември]] истата година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2023/film/news/deadpool-3-captain-america-4-lion-king-prequel-delayed-1235786760/|title=Marvel Delays ‘Deadpool 3,’ ‘Captain America 4’ and ‘Thunderbolts’ in Post-Strike Disney Release Shake-Up|last=Murphy|first=J. Kim|date=2023-11-10|work=Variety|language=en-US|accessdate=2025-01-01}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/mufasa-the-lion-king/|title=Муфаса: Кралот лав {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2025-01-01}}</ref> == Содржина == Рафики има задача да ја пренесе легендата за Муфаса на ќерката на Симба и Нала, Кијара. Раскажана во спомени, анимацијата го претставува Муфаса како сираче младенче, изгубено и осамено додека не запознае симпатичен лав по име Така, наследник на кралската лоза, принц со световна иднина што му посакува добредојде на Муфаса во неговото [[семејство]]. Случајна средба ја поставува групата на неверојатно патешествие во потрага по нивната судбина, испитувајќи го нивното пријателство додека работат заедно за да победат заканувачки и смртоносен враг. == Озвучување == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Арон Пјер]] |Муфаса |- |[[Келвин Харисон Помладиот]] |Така |- |[[Џон Кани]] |Рафики |- |[[Сет Роген]] |Пумба |- |[[Били Ајхнер]] |Тимон |- |[[Доналд Главер|Доналд Гловер]] |Симба |- |[[Мадс Микелсен]] |Кирос |- |[[Тендиве Њутн]] |Еше |- |[[Тифани Бун]] |Сараби |- |[[Лени Џејмс]] |Обаси |- |[[Бијонсе Ноулс|Бијонсе]] |Нала |- |[[Блу Ајви Картер]] |Кијара |- |Престон Најман |Зазу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://movies.disney.com/mufasa-the-lion-king}} {{IMDb title|13186482}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2024 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски музички филмови]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] kl7ikoib4hd75fr7jvr59oei71u5nyj 0 1361161 5590612 5315372 2026-07-11T21:01:03Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Одалеч → Оддалеч 5590612 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Његош|native_name_lang=cnr|map=Црна Гора|lat=42.9|long=18.75}}'''Његош''' — планина во [[Црна Гора]]. Планината е 1,725 м. висока. Оддалечена е на исток кон североисток 26 км од [[Билеќа (Даниловград)|Билеќа]]. Поголемиот дел од планината е во вегетација, додека северниот крај е претежно пуст. Припаѓа на јужната гранка на [[Динариди|алпските Динариди]], поточно надворешните Динариди. Се протега во динарски правец, од северозапад кон југоисток, со гребен долг околу 10 км. Највисокиот врв Равна глава (1.721 м) се наоѓа во северниот дел на планината, додека вториот највисок врв е Милутиновиќ Граци (1.706 м). Следните врвови се Кијаци (1.643 м), Букова кита (1.624 м), Оштриковац (1.604 м) итн. Планината Његош е претежно изградена од [[Доломит (појаснување)|доломит]] и креда [[варовник]]. Се карактеризира со висок степен на карстификација, која се манифестира во различни карстни форми, кои го отежнуваат теренот. По оваа планина [[Петровиќ-Његош|династијата Петровиќ-Његош]] го добила своето второ име. [[Категорија:Петровиќ-Његош]] [[Категорија:Планини во Црна Гора]] jmnizbts30ruwbp2mi4nci22zovco7f 0 1361736 5590630 5493977 2026-07-11T21:01:48Z Bjankuloski06 332 /* Историја */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590630 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Alaska Purchase (hi-res).jpg|мини|381x381пкс|Чекот од 7,2 милиони долари со кој САД ја купиле Алјаска од Руската Империја.]] '''Продажбата на Алјаска''' ({{langx|ru|продажа Аляски}}, {{langx|en|Alaska Purchase}}) било американско купување на [[Алјаска]] од [[Руска Империја|Руската империја]] . Алјаска била официјално префрлена на САД на 18-ти октомври 1867 година, со договор ратификуван од [[Сенат на Соединетите Американски Држави|Сенатот на Соединетите Американски Држави]]. Русија го воспоставила своето присуство во [[Северна Америка]] во првата половина на 18 век, но малкумина Руси се населиле на Алјаска. По [[Кримска војна|Кримската војна]], рускиот император [[Александар II (Русија)|Александар II]] почнал да ја истражува можноста за продажба на Алјаска, поради потешкотии во одбрана во случај на идна војна со нивниот главен ривал [[Обединето Кралство|Велика Британија]]. По завршувањето на [[Американска граѓанска војна|американската граѓанска војна]], американскиот државен секретар [[Вилијам Сјуард]] започнал преговори со рускиот министер [[Едуард де Стекл]] за купување на Алјаска. Сјуард и Стекел постигнале договор на 30 март 1867 година и Сенатот на САД го ратификувал договорот со големо мнозинство. Со купувањето се додадени нови територии на САД со површина од 1.518.800 км² за цена од 7,2 милиони долари. Имајќи ја предвид инфлацијата, цената во {{Inflation/year|US}} година би била 129 милиони долари или 0,9 долари по хектар.{{Inflation-fn|US}} Реакциите на купувањето во Соединетите држави биле главно позитивни, бидејќи многумина верувале дека поседувањето на Алјаска ќе послужи како основа за проширување на американската трговија во [[Азија]]. Некои противници го означиле купувањето како „ ''глупоста на Сјуард'' “({{langx|en|Seward's Folly}}), или „ ''Ладилникот на Сјуард'' “ ({{langx|en|Seward's Icebox}}), затоа што тие тврделе дека Соединетите Држави купиле бескорисно земјиште. Речиси сите руски доселеници ја напуштиле Алјаска по купувањето; Алјаска останала ретко населена сé до златната треска во Клондајк во 1896 година. Првично организирана како ''Департман на Алјаска'' ({{langx|en|Department of Alaska}}), областа била преименувана во 1884 година во ''Дистрикт на Алјаска'' ({{langx|en|District of Alaska}}), а во 1912 година во ''Територија на Алјаска'' ({{langx|en|Territory of Alaska}}), пред да стане модерна [[Алјаска|држава Алјаска]] во 1959 година. == Историја == [[Податотека:Russian Empire-US relations map.png|мини|378x378пкс|Териториите на САД и Руската Империја во 1866 година.]] Руска Америка ја населиле [[промишленики]], трговци и ловци на крзно кои се ширеле од [[Сибир]]. Тие пристигнале на Алјаска во 1732 година, а во 1799 година руско-американската компанија (RAC) добила повелба за лов на крзно. Колонијата не била основана, но [[Руска православна црква|Руската православна црква]] испратила мисионери кај домородците и изградила цркви. Околу 700 Руси спроведувале суверенитет над територија двојно поголема од [[Тексас]].<ref name="montaigne20160707">{{Наведен нестручен часопис|url=https://www.smithsonianmag.com/travel/alaska-russian-heritage-smithsonian-journeys-travel-quarterly-180959449/|language=en|access-date=2018-01-20}}</ref> Во 1821 година, царот [[Александар I (Русија)|Александар I]] издал указ со кој се прогласува рускиот суверенитет над северноамериканскиот брег на Пацификот северно од 51-та северна паралела. Указот, исто така, им забранувал на странските бродови да доаѓаат на 185км од руските утврдувања. Американскиот државен секретар [[Џон Квинси Адамс]] силно протестирал против указот, кој потенцијално ја загрозувал трговијата и експанзионистичките амбиции на Соединетите Држави. Барајќи поволни односи со САД, Александар се сложил со Руско-американскиот договор од 1824 година. Во договорот, Русија ги ограничила своите претензии на земјиште северно од 54°40′ паралелата, и се согласила да ги отвори руските пристаништа за американски бродови. {{Sfn|Herring}} До 1850-тите, популацијата од некогаш 300.000 морски видри била речиси истребена, а на Русија и биле потребни пари по поразот од Франција и Велика Британија во [[Кримска војна|Кримската војна]]. Калифорниската златна треска покажала дека ако се открие злато на Алјаска, Американците и канадските Британци би го совладале руското присуство во она што еден научник подоцна го опиша како „Сибирски Сибир“. {{R|montaigne20160707}} Сепак, главната причина за продажбата била тоа што британските сили со седиште во соседна Канада лесно би ја освоиле тешко одбранливата колонија во можен иден конфликт, а Русија не сакала да го види својот главен ривал, Британија, веднаш преку [[Берингово Море|Беринговото Море.]] Затоа, царот [[Александар II (Русија)|Александар II]] решил да ја продаде територијата. Руската влада расправала за предлогот во 1857 година и во 1858 година и понудила да ја продаде територијата на САД, надевајќи се дека нејзиното присуство во регионот ќе ги наруши плановите на Британија. Сепак, не бил постигнат договор, бидејќи ризикот од [[американска граѓанска војна]] бил горлив проблем во Вашингтон.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-xhQl1WDWa0C&pg=PA330|title=Alaska: A History of the 49th State|last=Claus-M Naske|last2=Herman E. Slotnick|date=15 March 1994|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=978-0-8061-2573-2|page=330}}</ref> Големиот војвода Константин, помладиот брат на императорот, почнал да врши притисок за продавање на Руска Америка на Соединетите Држави во 1857 година. Ова го изјавил во меморандум до министерот за надворешни работи [[Александар Горчаков]]: {{Цитат|Не смееме да се залажуваме и мора да предвидиме дека Соединетите Американски Држави, стремејќи постојано да ги заокружат своите поседи и сакајќи да доминираат неразделено со цела Северна Америка, ќе ни ги одземат гореспоменатите колонии и нема да можеме да ги вратиме.<ref name=Cession>''Russian Opinion on the Cession of Alaska.'' The American Historical Review 48, No. 3 (1943), pp. 521–531.</ref>}} Писмото на Константин му било покажано на неговиот брат, императорот Александар II, кој на насловната страница напишал „оваа идеја вреди да се разгледа“.<ref name="Bolkhovitinov">{{Наведено списание|last=Bolkhovitinov|first=Nikolay N.|year=1990|title=The Crimean War and the Emergence of Proposals for the Sale of Russian America, 1853–1861|journal=[[Pacific Historical Review]]|volume=59|issue=1|pages=15–49|doi=10.2307/3640094|jstor=3640094}}</ref> Меѓу поддржувачите на предлогот на Константин веднаш да се повлече од Северна Америка биле адмиралот Евфимиј Путјатин и рускиот министер во САД, Едуард де Стекл. Горчаков се согласил со неопходноста од напуштање на Руска Америка, но се залагал за постепен процес кој би водел до нејзина продажба. Тој нашол поддржувач во министерот за морнарица и поранешен извршен директор на руско-американската компанија, [[Фердинанд Врангел|Фердинанд фон Врангел]]. Врангел побарал некои приходи да се инвестираат во економскиот развој на [[Камчатка]] и на басенот [[Амур]].<ref name="Bolkhovitinov" /> Царот на крај застанал на страната на Горчаков, решавајќи да ги одложи преговорите додека не истече лиценцата на Руско-американската компанија, која истекла во 1861 година. Во текот на зимата 1859-1860 година, Стекл одржал состаноци со официјални претставници на Соединетите Држави, иако му било наложено да не иницира дискусии за продажба на имотот на Руско-американската компанија. Комуницирајќи првенствено со помошникот државен секретар Џон Еплтон и сенаторот од [[Калифорнија]] Вилијам М. Гвин, Стекл известил за интересот на Американците за преземање на Руска Америка. Додека претседателот [[Џејмс Бјукенен]] ги одржувал овие сослушувања неформални, биле направени подготовки за понатамошни преговори.<ref name="Bolkhovitinov"/> Стекл известил за разговорот во кој тој прашал „попатно“ која цена би можела да ја плати американската влада за руската колонија, а сенаторот Гвин одговорил дека „тие би можеле да одат и до 5.000.000 долари“, што Горчаков го сметал за премногу ниско. Стекл ги информирал Еплтон и Гвин, кои рекле дека неговите колеги од конгресот во [[Орегон]] и Калифорнија ќе поддржат поголема сума. Сè понепопуларното претседателство на Бјукенен го принудило прашањето да се одложи до новите претседателски избори. Со оглед на тоа што се наѕирала Американската граѓанска војна, Стекл предложил обновување на повелбата на руско-американската компанија. Две нејзини пристаништа требало да бидат отворени за странски трговци, а требало да се потпишат комерцијални договори со [[Перу]] и [[Чиле]] за да и се даде на компанијата „свеж потрес“.<ref name="Bolkhovitinov" /> [[Податотека:Czar's_Ratification_of_the_Alaska_Purchase_Treaty_-_NARA_-_299810.pdf|десно|мини| Првата страница од ратификацијата на договорот од страна на императорот [[Александар II (Русија)|Александар II]] .]] Русија продолжила да гледа можност за ослабнување на британската моќ така што ќе ја опколи или припои Британска Колумбија, и базата на Кралската морнарица во Есквималт, на американската територија.<ref name="jstor40491056">{{Наведено списание|last=Neunherz|first=R. E.|year=1989|title="Hemmed In": Reactions in British Columbia to the Purchase of Russian America|journal=The Pacific Northwest Quarterly|volume=80|issue=3|pages=101–111|jstor=40491056}}</ref> По победата на Унијата во [[Американска граѓанска војна|Граѓанската војна]] во 1865 година, царот му наложил на Стекл повторно да влезе во преговори со Вилијам Х. Сјуард со почеток на март 1867 година. Претседателот [[Ендру Џонсон]] бил зафатен со преговорите за реконструкција на САД, а Сјуард се оддалечил од бројни републиканци, па и двајцата верувале дека купувањето ќе помогне да се одвлече вниманието од домашните прашања.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://harpweek.com/09Cartoon/BrowseByDateCartoon.asp?Month=April&Date=20|title=The Big Thing|last=Kennedy|first=Robert C.|publisher=Harp Week|archive-url=https://web.archive.org/web/20130326051521/http://www.harpweek.com/09Cartoon/BrowseByDateCartoon.asp?Month=April&Date=20|archive-date=March 26, 2013|accessdate=31 August 2015}}</ref> Преговорите завршиле по целоноќна седница со потпишување на договорот во 04:00 часот на 30 март 1867 година со куповна цена од 7,2 милиони долари, или околу 2 центи по акар. {{Inflation-fn|US}} <ref name="loctreaty">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Alaska.html|title=Treaty with Russia for the Purchase of Alaska|work=Library of Congress|archive-url=https://web.archive.org/web/20150329025653/http://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Alaska.html|archive-date=29 March 2015|accessdate=30 August 2015}}</ref> == Американски имот == Името „Алјаска“ го избрале Американците, од [[Алеутски јазик|алеутскиот]] збор, ''алашка'' или ''alaesksu'', што значи „голема земја“ <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/indianplacenames0001nest|title=Indian Placenames in America|last=Sandy Nestor|publisher=|year=2003|isbn=|location=}}, Vol. 1 (2015), p. 11</ref> или „копно“.<ref>{{Наведена книга|title=The Exxon Valdez Oil Spill|last=Elspeth Leacock,|publisher=|year=2009|location=}}, p. 14</ref> Во руско време, името се користело за полуостровот Алјаска. Сјуард и многу други Американци верувале дека Азија ќе стане важен пазар за производите на нивната земја и очекувале Алјаска да служи како основа за американската трговија со Азија на глобално ниво и за американската моќ во Пацификот. Додека се согласил со Сјуард за придобивките од трговијата, сенаторот Чарлс Самнер бил уверен дека територијата била вредна сама по себе; откако ги проучувал записите на истражувачите, тој верувал дека содржи вредни животни и шуми. Тој ја споредил аквизицијата со модерниот европски колонијализам, како на пример француското освојување на [[Алжир]]. {{R|haycox1990}} {{R|cook2011}} Како претседател на Комитетот за надворешни работи, тој го спонзорирал нацрт-законот за преземање на територијата. Сјуард во обраќањето до нацијата рекол дека Русите проценуваат дека има околу 2.500 Руси и оние со мешано потекло кои живеат на Алјаска (т. е. руски татко и мајка домородец) и 8.000 домородци, вкупно околу 10.000 луѓе под директно управување на руската компанија за крзно, и веројатно 50.000 [[Ескими|Инуити]] и Алјаскини домородци кои живеат надвор од нивната јурисдикција. Русите биле населени во 23 трговски места, лоцирани на достапни острови и крајбрежни локации. На помалите станици, само четворица или пет Руси биле стационирани да земат крзно од домородците за складирање и испраќање кога чамците на компанијата пристигале да го однесат. Имало два поголеми градови Нов Архангелск, сега наречен Ситка бил основан во 1804 година за вклучување во вредната трговија со кожи од морска видра и 1867 година вклучувал 116 мали дрвени колиби со 968 жители. Свети Павле на Прибилофските Острови имал 100 домови и 283 луѓе и бил центар на индустријата за крзно од лисици. Договорот го усвоил Сенатот на САД со 37 гласови за и 2 гласа против.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=llej&fileName=017/llej017.db&recNum=248|title=A Century of Lawmaking for a New Nation: U.S. Congressional Documents and Debates, 1774–1875|work=loc.gov}}</ref> === Јавното мислење го фаворизира купувањето === Многу Американци во 1867 година верувале дека процесот на купување бил корумпиран,<ref name="cook2011">{{Наведено списание|last=Cook|first=Mary Alice|date=Spring 2011|title=Manifest Opportunity: The Alaska Purchase as a Bridge Between United States Expansion and Imperialism|url=http://alaskahistoricalsociety.org/wp-content/uploads/2016/12/Article-on-purchase.pdf|journal=Alaska History|volume=26|issue=1|pages=1–10}}</ref> но В. Х. Дал во 1872 година напишал дека „нема сомнеж дека чувствата на мнозинството граѓани на САД се во нејзина корист“.<ref name="dallharpers">{{Наведено списание|last=Dall|first=W. H.|date=1872|title=Is Alaska a Paying Investment|journal=Harper's New Monthly Magazine|publisher=NY: Harper & Brothers|volume=XLIV|page=252}}</ref> Идејата дека купувањето било непопуларно меѓу Американците, еден научник 120 години подоцна образложил дека: „тоа е еден од најсилните историски митови во американската историја кој опстојува и покрај огромните докази за спротивното и напорите на најдобрите историчари да го отфрлат“, веројатно делумно затоа што му одговарал на ставот на американските и алјаските писатели за оддалечена територија и исполнета со самодоволни пионери. {{R|haycox1990}} [[Податотека:Portrait_of_William_H._Seward.jpg|мини| Портрет на Вилијам Х. Сјуард, 24. државниот секретар на САД под претседателите [[Абрахам Линколн]] и Ендрју Џонсон .]] Повеќето весници го поддржувале купувањето или биле неутрални. {{R|cook2011}} Истражувањето на десетици современи весници откриле општа поддршка за купувањето, особено во Калифорнија; повеќето од 48-те главни весници го поддржувале купувањето.<ref name="haycox1990">{{Наведено списание|last=Haycox|first=Stephen|date=1990|title=Truth and Expectation: Myth in Alaska History|url=https://thenorthernreview.ca/index.php/nr/article/view/397|journal=Northern Review|volume=6|pages=59–82|access-date=31 August 2015}}</ref><ref name="jonesalaskans">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=W5sXAgAAQBAJ&pg=PA21|title=The fires of patriotism : Alaskans in the days of the First World War 1910–1920|last=photographs|first=Preston Jones|last2=Holland|first2=illustrations edited by Neal|date=2013|isbn=978-1-60223-205-1|page=21|access-date=30 August 2015}}</ref> Јавното мислење не било универзално позитивно; за некои, купувањето било познато како „лудоста на Сјуард“, „Валрусија“ {{R|montaigne20160707}} или „ладилникот на Сјуард“. Уредниците тврделе дека парите на даночните обврзници биле залудно потрошени на „градина на поларни мечки“. Сепак, повеќето уредници на весници тврделе дека САД најверојатно ќе има голема економска корист од купувањето; пријателството со Русија било важно; и тоа би го олеснило стекнувањето на Британска Колумбија.<ref name="Welch1958">{{Наведено списание|last=Welch|first=Richard E. Jr.|year=1958|title=American Public Opinion and the Purchase of Russian America|journal=[[American Slavic and East European Review]]|volume=17|issue=4|pages=481–494|doi=10.2307/3001132|jstor=3001132}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Kushner|first=Howard I.|date=1975|title='Seward's Folly'?: American Commerce in Russian America and the Alaska Purchase|journal=California Historical Quarterly|volume=54|issue=1|pages=4–26|doi=10.2307/25157541|jstor=25157541}}</ref><ref name="log">{{Наведени вести|url=http://www.thesewardphoenixlog.com/story/2014/04/03/features/biographer-calls-sewards-folly-a-myth/2492.html|title=Biographer calls Seward's Folly a myth|date=3 April 2014|access-date=31 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622084130/http://www.thesewardphoenixlog.com/story/2014/04/03/features/biographer-calls-sewards-folly-a-myth/2492.html|archive-date=June 22, 2017|agency=The Seward Phoenix LOG}}</ref> Четириесет и пет проценти од весниците поддршката ја објаснувале со зголемениот потенцијал за анексија на Британска Колумбија, {{R|jstor40491056}} а ''Њујорк Тајмс'' изјавил дека, во согласност со образложението на Сјуард, Алјаска ќе ја зголеми американската трговија со Источна Азија. {{R|cook2011}} Главниот урбан весник што се спротивставил на купувањето бил ''New York Tribune'', издаван од Хорас Грилеј, противникот на Сјуард. Контроверзност за Реконструкција која била во тек, се проширила и на други акти, како што било купувањето на Алјаска. Некои се спротивставиле да Соединетите Американски Држави добијат своја прва не соседна територија, гледајќи ја како колонија; други не гледале потреба да платат за земјата што очекувале да ја добијат преку [[Манифест на судбината|Манифестот на судбината]]. {{R|haycox1990}} Историчарот Елис Паксон Оберхолцер го сумирал мислењето на малцинството на уредници на американските весници кои се спротивставиле на купувањето:<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/ahistoryuniteds01obergoog|title=A History of the United States since the Civil War|last=Ellis Paxson Oberholtzer,|publisher=|year=1917|location=}}1:541.</ref> {{Цитат|Веќе, како што беше кажано, бевме оптоварени со територија која немавме население да ја пополни. Индијанците во рамките на сегашните граници на републиката ја оптоваруваа нашата моќ да владееме со домородните народи. Дали е можно сега, со отворени очи, да бараме да ги зголемиме нашите тешкотии со зголемување на бројот на такви народи под наша национална грижа? Откупната цена беше мала; годишните трошоци за администрација, цивилна и воена, ќе бидат уште поголеми и континуирани. Територијата вклучена во предложената отстапка не беше соседна на националниот домен. Се наоѓаше на непријатна и опасна далечина. Договорот беше тајно подготвен, потпишан и наметнат на земјата во еден часот по полноќ. Тоа беше мрачно дело сторено во ноќта… „Њујорк Ворлд“ рече дека тоа е „исцеден портокал“. Не содржеше ништо вредно освен крзнени животни, а тие беа ловени додека речиси не изумреа. Освен Алеутските Острови и тесен појас на земја што се протега по јужниот брег, земјата не би вредела да се земе ниту на подарок… Освен ако не се најде злато во земјата, ќе помине многу време пред да биде благословена со печатарски преси „Хоу“, методистички капели и метрополициска полиција. Тоа беше „замрзната пустина“.}} [[Податотека:Alaska_purchase.jpg|мини|300x300пкс| Потпишување на Договорот за отцепување на Алјаска од Русија на 30 март 1867 година. Од лево кон десно: Роберт С. Чу, Вилијам Х. Сјуард, Вилијам Хантер, г-дин Бодисго, Едуард де Стекл, Чарлс Самнер и Фредерик В. Сјуард.]] Церемонијата на трансфер се одржала во Ситка на 18. Октомври 1867 година. Руски и американски војници парадирале пред куќата на гувернерот; [[Знаме на Русија|руското знаме]] било спуштено, а [[Знаме на Соединетите Американски Држави|американското знаме]] било подигнато, придружено со плотун од артилерија. Опис на настанот бил објавен во [[Финска]] шест години подоцна. Го напишал ковач по име Томас Алунд, кој бил ангажиран да работи во Ситка: {{Цитат|Не поминаа многу недели откако бевме во Ситка кога пристигнаа два големи парни брода, носејќи работи што припаѓаа на американската круна, а неколку дена подоцна пристигна и новиот гувернер со брод заедно со своите војници. Дрвената двокатна палата на рускиот гувернер стоеше на висок рид, а пред неа во дворот на крајот од висока јарбола се вееше руското знаме со двоглавиот орел на средината. Се разбира, ова знаме сега мораше да му отстапи место на знамето на Соединетите Држави, кое е полно со ленти и ѕвезди. На однапред одреден ден попладне, група војници дојдоа од американските бродови, предводени од еден што го носеше знамето. Марширајќи свечено, но без придружба, тие дојдоа до гувернерската палата, каде што руските трупи веќе беа наредени и ги чекаа Американците. Сега почнаа да го спуштаат [рускиот двоглав] орел, но – што и да му влегло во главата – тој се спушти само малку, а потоа ги заплетка канџите околу јарболот, така што не можеше да се спушти понатаму. Затоа на еден руски војник му беше наредено да се искачи на јарболот и да го одврзе, но се чини дека орелот му фрлил магија и на неговите раце – бидејќи тој не успеа да стигне до местото каде што беше знамето, туку наместо тоа се лизна надолу без него. Следниот што се обиде не успеа ништо подобро; само третиот војник успеа да го симне непослушниот орел на земја. Додека знамето се спушташе, се свиреше музика и се пукаше од топови од брегот, а потоа, додека другото знаме се подигаше, Американците пукаа од своите топови од бродовите исто толку пати. После тоа американски војници ги заменија руските на портите од оградата што го опкружуваше селото Колош [т.е.Тлингит].}} По завршувањето на транзицијата на знамето, капетан од 2. ранг Алексеј Алексејевич Пешуров рекол: „Генерал Русо, по овластување на неговото височество, императорот на Русија, ја префрлам на Соединетите Држави територијата на Алјаска. Генералот Лоуел Русо ја прифатил територијата. (Пешчуров бил испратен во Ситка како комесар на руската влада за пренос на Алјаска.) На Американците им биле предадени голем број тврдини, блокови и дрвени згради. Војниците ја зазеле касарната; генералот Џеферсон Ц. Дејвис ја поставил својата резиденција во куќата на гувернерот, а повеќето руски граѓани отишле дома, оставајќи неколку трговци и свештеници кои одлучиле да останат. == Последици == По трансферот на власта, дел од руски државјани останале во Ситка, но речиси сите многу брзо решиле да се вратат во Русија, што било можно на сметка на руско-американската компанија. Приказната на Алунд „потврдува сосема други извештаи за церемонијата на префрлање, во кои се гледа вознемиреност што ја чувствувале многу Руси и [[Креолци]], безработници и сиромашни од бунтовничките трупи и вооружените цивили кои ја гледале Ситка како само уште една населба на западната граница. Алунд дал живописен приказ за тоа како изгледал животот на цивилите во Ситка под американска власт и помагал да се објасни зошто ретко кој руски поданик сакал да остане таму. Покрај тоа, написот на Алунд е единствениот познат опис на повратното патување на ''Крилестата'' стрела, брод специјално купен за транспорт на Русите назад во нивната родна земја. „Преполниот брод, со членови на екипажот кои се опиваа на секое пристаниште, сигурно го направија патувањето незаборавно. Алунд споменува застанувања на Сендвичките (Хавајски) Острови, Тахити, Бразил, Лондон и на крајот Кронштат, во пристаништето Санкт Петербург, каде што пристигнале на 28. август 1869 година Американските доселеници кои го делеле верувањето на Самнер во богатството на Алјаска побрзале таму, но откриле дека е потребен голем капитал за да се искористат нејзините ресурси, од кои многу биле поблиску до пазарите во непрекинатите Соединети Американски Држави. Повеќето од нив набрзо си заминале, а до 1873 година, населението на Ситка се намалило од околу 2.500 на неколку стотици. {{R|haycox1990}} Соединетите Држави стекнале површина двојно поголема од Тексас, но само по [[Голема златна треска|Големата златна треска]] во Клондајк во 1896 година, Алјаска генерално почнала да се смета за вреден додаток на американската територија. Ловот на фоки бил една од главните причини што ги поттикна САД да ја купат Алјаска. Тој обезбедувал значителен приход од закупот на привилегијата за лов на фоки, износ што всушност ја надминувала цената платена за Алјаска. Од 1870 до 1890 година, ловот на фоки давал 100.000 кожи годишно. Компанијата на која и било доверено управувањето со рибарството со закуп од владата на Соединетите Американски Држави плаќала кирија од 50.000 долари годишно и дополнително 2,62½ долари по кожа за вкупниот број уловени фоки. Кожите биле транспортирани во Лондон за да се обработат и да се подготват за светските пазари. Бизнисот пораснал толку многу што заработувачката на англиските работници по припојување на Алјаска од страна на Соединетите Држави до 1890 година изнесувала 12.000.000 долари. Сепак, ексклузивната американска контрола врз овој ресурс на крајот била предизвикана, а „[[Контроверзност на Беринговото Море|контроверзноста на Беринговото Море]]“ резултирала кога Соединетите Држави заплениле над 150 бродови за лов на фоки под британско знаме со седиште во близина на брегот на Британска Колумбија. Конфликтот меѓу Соединетите Држави и Велика Британија бил решен од арбитражен суд во 1893 година. Водите на Беринговото Море се сметале за меѓународни води, спротивно на тврдењето на САД дека се нејзини внатрешни мориња. Од САД се барало да ѝ исплатат на Британија, а двете нации морале да се усогласат со прописите направени за зачувување на фоките. == Финансиски повраток == Набавката на Алјаска била означена како „подрумска зделка со поволна цена“ <ref>[https://historydaily.org/sewards-folly-whos-laughing-now "Seward’s Folly: Who’s Laughing Now?", by Karen Harris, ''History Daily'', January 2, 2019. ]{{Мртва_врска|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска}}</ref> и како големо позитивно достигнување на претседателствувањето на Ендрју Џонсон. Економистот Дејвид Р. Баркер тврдел дека американската федерална влада не заработила позитивен финансиски принос од купувањето на Алјаска. Според Баркер, приходите од даноците од минерали и енергија и хонорарите за федералната влада биле помали од федералните трошоци за водење на Алјаска плус каматата на позајмените средства користени за купувањето.<ref>{{Наведени вести|url=https://economix.blogs.nytimes.com/2010/08/18/how-alaska-became-a-federal-aid-magnet/|title=How Alaska Became a Federal Aid Magnet|last=Powell|first=Michael|date=18 August 2010|work=The New York Times|access-date=27 April 2014}}</ref> Џон М. Милер го продолжил овој аргумент тврдејќи дека американските нафтени компании кои развиле нафтени ресурси во Алјаска не заработиле доволно профит за да ги компензираат ризиците што ги направиле.<ref>{{Наведена книга|title=The Last Alaskan Barrel: An Arctic Oil Bonanza that Never Was|last=Miller|first=John|publisher=Caseman Publishing|year=2010|isbn=978-0-9828780-0-2}}</ref> Други економисти и историчари, вклучувајќи ги Скот Голдсмит и Теренс Кол, ги критикувале метриките што се користат за да се дојде до тие заклучоци, истакнувајќи дека повеќето соседни западни земји нема да успеат да го исполнат прагот за „позитивен финансиски принос“ користејќи ги истите критериуми и тврдејќи дека гледајќи го зголемувањето во нето национален доход, наместо само од приходите на американското Министерство за финансии, ќе даде многу попрецизна слика за финансискиот принос на Алјаска како инвестиција.<ref>{{Наведени вести|url=https://economix.blogs.nytimes.com/2010/08/20/was-the-alaska-purchase-a-good-deal/|title=Was the Alaska Purchase a Good Deal?|last=Powell|first=Michael|date=20 August 2010|work=The New York Times|access-date=24 September 2014}}</ref> == Денот на Алјаска == Денот на Алјаска ја одбележува годишнината од формалното предавање на Алјаска на Соединетите држави, кое се случило на 18. октомври 1867 година, според [[Грегоријански календар|Грегоријанскиот календар]] (6 октомври според [[Јулијански календар|јулијанскиот календар]]). Следниот ден, Алјаска се префрлила од Јулијанскиот на Грегоријанскиот календар, а локалната [[Часовен појас|временска зона]] се променила, од 14:58:40 пред [[Средно време по Гринич|Гринич]] до 9:01:20 зад Гринич. Денот на Алјаска е празник за сите работници во државните институции.<ref>{{Наведување|title=State of Alaska 2014 Holiday Calendar|url=http://doa.alaska.gov/pdfs/calendar14-holiday.pdf|access-date=18 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140820201051/http://doa.alaska.gov/pdfs/calendar14-holiday.pdf|archivedate=20 August 2014}}</ref> == Поврзано == * [[Набавка на Флорида|Набавката на Флорида]] * [[Набавка Гадсден|Набавката Гадсден]] * [[Купувањето на Луизијана|Набавката на Луизијана]] == Наводи == {{Наводи|30em}} [[Категорија:Историја на САД]] [[Категорија:Алјаска]] [[Категорија:Руска Империја]] jye2iml8mt8sxgysbaoff33rbq2lpvt 5590634 5590630 2026-07-11T21:01:56Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Продажбата на Алјаска]] на [[Продажба на Алјаска]] 5590630 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Alaska Purchase (hi-res).jpg|мини|381x381пкс|Чекот од 7,2 милиони долари со кој САД ја купиле Алјаска од Руската Империја.]] '''Продажбата на Алјаска''' ({{langx|ru|продажа Аляски}}, {{langx|en|Alaska Purchase}}) било американско купување на [[Алјаска]] од [[Руска Империја|Руската империја]] . Алјаска била официјално префрлена на САД на 18-ти октомври 1867 година, со договор ратификуван од [[Сенат на Соединетите Американски Држави|Сенатот на Соединетите Американски Држави]]. Русија го воспоставила своето присуство во [[Северна Америка]] во првата половина на 18 век, но малкумина Руси се населиле на Алјаска. По [[Кримска војна|Кримската војна]], рускиот император [[Александар II (Русија)|Александар II]] почнал да ја истражува можноста за продажба на Алјаска, поради потешкотии во одбрана во случај на идна војна со нивниот главен ривал [[Обединето Кралство|Велика Британија]]. По завршувањето на [[Американска граѓанска војна|американската граѓанска војна]], американскиот државен секретар [[Вилијам Сјуард]] започнал преговори со рускиот министер [[Едуард де Стекл]] за купување на Алјаска. Сјуард и Стекел постигнале договор на 30 март 1867 година и Сенатот на САД го ратификувал договорот со големо мнозинство. Со купувањето се додадени нови територии на САД со површина од 1.518.800 км² за цена од 7,2 милиони долари. Имајќи ја предвид инфлацијата, цената во {{Inflation/year|US}} година би била 129 милиони долари или 0,9 долари по хектар.{{Inflation-fn|US}} Реакциите на купувањето во Соединетите држави биле главно позитивни, бидејќи многумина верувале дека поседувањето на Алјаска ќе послужи како основа за проширување на американската трговија во [[Азија]]. Некои противници го означиле купувањето како „ ''глупоста на Сјуард'' “({{langx|en|Seward's Folly}}), или „ ''Ладилникот на Сјуард'' “ ({{langx|en|Seward's Icebox}}), затоа што тие тврделе дека Соединетите Држави купиле бескорисно земјиште. Речиси сите руски доселеници ја напуштиле Алјаска по купувањето; Алјаска останала ретко населена сé до златната треска во Клондајк во 1896 година. Првично организирана како ''Департман на Алјаска'' ({{langx|en|Department of Alaska}}), областа била преименувана во 1884 година во ''Дистрикт на Алјаска'' ({{langx|en|District of Alaska}}), а во 1912 година во ''Територија на Алјаска'' ({{langx|en|Territory of Alaska}}), пред да стане модерна [[Алјаска|држава Алјаска]] во 1959 година. == Историја == [[Податотека:Russian Empire-US relations map.png|мини|378x378пкс|Териториите на САД и Руската Империја во 1866 година.]] Руска Америка ја населиле [[промишленики]], трговци и ловци на крзно кои се ширеле од [[Сибир]]. Тие пристигнале на Алјаска во 1732 година, а во 1799 година руско-американската компанија (RAC) добила повелба за лов на крзно. Колонијата не била основана, но [[Руска православна црква|Руската православна црква]] испратила мисионери кај домородците и изградила цркви. Околу 700 Руси спроведувале суверенитет над територија двојно поголема од [[Тексас]].<ref name="montaigne20160707">{{Наведен нестручен часопис|url=https://www.smithsonianmag.com/travel/alaska-russian-heritage-smithsonian-journeys-travel-quarterly-180959449/|language=en|access-date=2018-01-20}}</ref> Во 1821 година, царот [[Александар I (Русија)|Александар I]] издал указ со кој се прогласува рускиот суверенитет над северноамериканскиот брег на Пацификот северно од 51-та северна паралела. Указот, исто така, им забранувал на странските бродови да доаѓаат на 185км од руските утврдувања. Американскиот државен секретар [[Џон Квинси Адамс]] силно протестирал против указот, кој потенцијално ја загрозувал трговијата и експанзионистичките амбиции на Соединетите Држави. Барајќи поволни односи со САД, Александар се сложил со Руско-американскиот договор од 1824 година. Во договорот, Русија ги ограничила своите претензии на земјиште северно од 54°40′ паралелата, и се согласила да ги отвори руските пристаништа за американски бродови. {{Sfn|Herring}} До 1850-тите, популацијата од некогаш 300.000 морски видри била речиси истребена, а на Русија и биле потребни пари по поразот од Франција и Велика Британија во [[Кримска војна|Кримската војна]]. Калифорниската златна треска покажала дека ако се открие злато на Алјаска, Американците и канадските Британци би го совладале руското присуство во она што еден научник подоцна го опиша како „Сибирски Сибир“. {{R|montaigne20160707}} Сепак, главната причина за продажбата била тоа што британските сили со седиште во соседна Канада лесно би ја освоиле тешко одбранливата колонија во можен иден конфликт, а Русија не сакала да го види својот главен ривал, Британија, веднаш преку [[Берингово Море|Беринговото Море.]] Затоа, царот [[Александар II (Русија)|Александар II]] решил да ја продаде територијата. Руската влада расправала за предлогот во 1857 година и во 1858 година и понудила да ја продаде територијата на САД, надевајќи се дека нејзиното присуство во регионот ќе ги наруши плановите на Британија. Сепак, не бил постигнат договор, бидејќи ризикот од [[американска граѓанска војна]] бил горлив проблем во Вашингтон.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-xhQl1WDWa0C&pg=PA330|title=Alaska: A History of the 49th State|last=Claus-M Naske|last2=Herman E. Slotnick|date=15 March 1994|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=978-0-8061-2573-2|page=330}}</ref> Големиот војвода Константин, помладиот брат на императорот, почнал да врши притисок за продавање на Руска Америка на Соединетите Држави во 1857 година. Ова го изјавил во меморандум до министерот за надворешни работи [[Александар Горчаков]]: {{Цитат|Не смееме да се залажуваме и мора да предвидиме дека Соединетите Американски Држави, стремејќи постојано да ги заокружат своите поседи и сакајќи да доминираат неразделено со цела Северна Америка, ќе ни ги одземат гореспоменатите колонии и нема да можеме да ги вратиме.<ref name=Cession>''Russian Opinion on the Cession of Alaska.'' The American Historical Review 48, No. 3 (1943), pp. 521–531.</ref>}} Писмото на Константин му било покажано на неговиот брат, императорот Александар II, кој на насловната страница напишал „оваа идеја вреди да се разгледа“.<ref name="Bolkhovitinov">{{Наведено списание|last=Bolkhovitinov|first=Nikolay N.|year=1990|title=The Crimean War and the Emergence of Proposals for the Sale of Russian America, 1853–1861|journal=[[Pacific Historical Review]]|volume=59|issue=1|pages=15–49|doi=10.2307/3640094|jstor=3640094}}</ref> Меѓу поддржувачите на предлогот на Константин веднаш да се повлече од Северна Америка биле адмиралот Евфимиј Путјатин и рускиот министер во САД, Едуард де Стекл. Горчаков се согласил со неопходноста од напуштање на Руска Америка, но се залагал за постепен процес кој би водел до нејзина продажба. Тој нашол поддржувач во министерот за морнарица и поранешен извршен директор на руско-американската компанија, [[Фердинанд Врангел|Фердинанд фон Врангел]]. Врангел побарал некои приходи да се инвестираат во економскиот развој на [[Камчатка]] и на басенот [[Амур]].<ref name="Bolkhovitinov" /> Царот на крај застанал на страната на Горчаков, решавајќи да ги одложи преговорите додека не истече лиценцата на Руско-американската компанија, која истекла во 1861 година. Во текот на зимата 1859-1860 година, Стекл одржал состаноци со официјални претставници на Соединетите Држави, иако му било наложено да не иницира дискусии за продажба на имотот на Руско-американската компанија. Комуницирајќи првенствено со помошникот државен секретар Џон Еплтон и сенаторот од [[Калифорнија]] Вилијам М. Гвин, Стекл известил за интересот на Американците за преземање на Руска Америка. Додека претседателот [[Џејмс Бјукенен]] ги одржувал овие сослушувања неформални, биле направени подготовки за понатамошни преговори.<ref name="Bolkhovitinov"/> Стекл известил за разговорот во кој тој прашал „попатно“ која цена би можела да ја плати американската влада за руската колонија, а сенаторот Гвин одговорил дека „тие би можеле да одат и до 5.000.000 долари“, што Горчаков го сметал за премногу ниско. Стекл ги информирал Еплтон и Гвин, кои рекле дека неговите колеги од конгресот во [[Орегон]] и Калифорнија ќе поддржат поголема сума. Сè понепопуларното претседателство на Бјукенен го принудило прашањето да се одложи до новите претседателски избори. Со оглед на тоа што се наѕирала Американската граѓанска војна, Стекл предложил обновување на повелбата на руско-американската компанија. Две нејзини пристаништа требало да бидат отворени за странски трговци, а требало да се потпишат комерцијални договори со [[Перу]] и [[Чиле]] за да и се даде на компанијата „свеж потрес“.<ref name="Bolkhovitinov" /> [[Податотека:Czar's_Ratification_of_the_Alaska_Purchase_Treaty_-_NARA_-_299810.pdf|десно|мини| Првата страница од ратификацијата на договорот од страна на императорот [[Александар II (Русија)|Александар II]] .]] Русија продолжила да гледа можност за ослабнување на британската моќ така што ќе ја опколи или припои Британска Колумбија, и базата на Кралската морнарица во Есквималт, на американската територија.<ref name="jstor40491056">{{Наведено списание|last=Neunherz|first=R. E.|year=1989|title="Hemmed In": Reactions in British Columbia to the Purchase of Russian America|journal=The Pacific Northwest Quarterly|volume=80|issue=3|pages=101–111|jstor=40491056}}</ref> По победата на Унијата во [[Американска граѓанска војна|Граѓанската војна]] во 1865 година, царот му наложил на Стекл повторно да влезе во преговори со Вилијам Х. Сјуард со почеток на март 1867 година. Претседателот [[Ендру Џонсон]] бил зафатен со преговорите за реконструкција на САД, а Сјуард се оддалечил од бројни републиканци, па и двајцата верувале дека купувањето ќе помогне да се одвлече вниманието од домашните прашања.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://harpweek.com/09Cartoon/BrowseByDateCartoon.asp?Month=April&Date=20|title=The Big Thing|last=Kennedy|first=Robert C.|publisher=Harp Week|archive-url=https://web.archive.org/web/20130326051521/http://www.harpweek.com/09Cartoon/BrowseByDateCartoon.asp?Month=April&Date=20|archive-date=March 26, 2013|accessdate=31 August 2015}}</ref> Преговорите завршиле по целоноќна седница со потпишување на договорот во 04:00 часот на 30 март 1867 година со куповна цена од 7,2 милиони долари, или околу 2 центи по акар. {{Inflation-fn|US}} <ref name="loctreaty">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Alaska.html|title=Treaty with Russia for the Purchase of Alaska|work=Library of Congress|archive-url=https://web.archive.org/web/20150329025653/http://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Alaska.html|archive-date=29 March 2015|accessdate=30 August 2015}}</ref> == Американски имот == Името „Алјаска“ го избрале Американците, од [[Алеутски јазик|алеутскиот]] збор, ''алашка'' или ''alaesksu'', што значи „голема земја“ <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/indianplacenames0001nest|title=Indian Placenames in America|last=Sandy Nestor|publisher=|year=2003|isbn=|location=}}, Vol. 1 (2015), p. 11</ref> или „копно“.<ref>{{Наведена книга|title=The Exxon Valdez Oil Spill|last=Elspeth Leacock,|publisher=|year=2009|location=}}, p. 14</ref> Во руско време, името се користело за полуостровот Алјаска. Сјуард и многу други Американци верувале дека Азија ќе стане важен пазар за производите на нивната земја и очекувале Алјаска да служи како основа за американската трговија со Азија на глобално ниво и за американската моќ во Пацификот. Додека се согласил со Сјуард за придобивките од трговијата, сенаторот Чарлс Самнер бил уверен дека територијата била вредна сама по себе; откако ги проучувал записите на истражувачите, тој верувал дека содржи вредни животни и шуми. Тој ја споредил аквизицијата со модерниот европски колонијализам, како на пример француското освојување на [[Алжир]]. {{R|haycox1990}} {{R|cook2011}} Како претседател на Комитетот за надворешни работи, тој го спонзорирал нацрт-законот за преземање на територијата. Сјуард во обраќањето до нацијата рекол дека Русите проценуваат дека има околу 2.500 Руси и оние со мешано потекло кои живеат на Алјаска (т. е. руски татко и мајка домородец) и 8.000 домородци, вкупно околу 10.000 луѓе под директно управување на руската компанија за крзно, и веројатно 50.000 [[Ескими|Инуити]] и Алјаскини домородци кои живеат надвор од нивната јурисдикција. Русите биле населени во 23 трговски места, лоцирани на достапни острови и крајбрежни локации. На помалите станици, само четворица или пет Руси биле стационирани да земат крзно од домородците за складирање и испраќање кога чамците на компанијата пристигале да го однесат. Имало два поголеми градови Нов Архангелск, сега наречен Ситка бил основан во 1804 година за вклучување во вредната трговија со кожи од морска видра и 1867 година вклучувал 116 мали дрвени колиби со 968 жители. Свети Павле на Прибилофските Острови имал 100 домови и 283 луѓе и бил центар на индустријата за крзно од лисици. Договорот го усвоил Сенатот на САД со 37 гласови за и 2 гласа против.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=llej&fileName=017/llej017.db&recNum=248|title=A Century of Lawmaking for a New Nation: U.S. Congressional Documents and Debates, 1774–1875|work=loc.gov}}</ref> === Јавното мислење го фаворизира купувањето === Многу Американци во 1867 година верувале дека процесот на купување бил корумпиран,<ref name="cook2011">{{Наведено списание|last=Cook|first=Mary Alice|date=Spring 2011|title=Manifest Opportunity: The Alaska Purchase as a Bridge Between United States Expansion and Imperialism|url=http://alaskahistoricalsociety.org/wp-content/uploads/2016/12/Article-on-purchase.pdf|journal=Alaska History|volume=26|issue=1|pages=1–10}}</ref> но В. Х. Дал во 1872 година напишал дека „нема сомнеж дека чувствата на мнозинството граѓани на САД се во нејзина корист“.<ref name="dallharpers">{{Наведено списание|last=Dall|first=W. H.|date=1872|title=Is Alaska a Paying Investment|journal=Harper's New Monthly Magazine|publisher=NY: Harper & Brothers|volume=XLIV|page=252}}</ref> Идејата дека купувањето било непопуларно меѓу Американците, еден научник 120 години подоцна образложил дека: „тоа е еден од најсилните историски митови во американската историја кој опстојува и покрај огромните докази за спротивното и напорите на најдобрите историчари да го отфрлат“, веројатно делумно затоа што му одговарал на ставот на американските и алјаските писатели за оддалечена територија и исполнета со самодоволни пионери. {{R|haycox1990}} [[Податотека:Portrait_of_William_H._Seward.jpg|мини| Портрет на Вилијам Х. Сјуард, 24. државниот секретар на САД под претседателите [[Абрахам Линколн]] и Ендрју Џонсон .]] Повеќето весници го поддржувале купувањето или биле неутрални. {{R|cook2011}} Истражувањето на десетици современи весници откриле општа поддршка за купувањето, особено во Калифорнија; повеќето од 48-те главни весници го поддржувале купувањето.<ref name="haycox1990">{{Наведено списание|last=Haycox|first=Stephen|date=1990|title=Truth and Expectation: Myth in Alaska History|url=https://thenorthernreview.ca/index.php/nr/article/view/397|journal=Northern Review|volume=6|pages=59–82|access-date=31 August 2015}}</ref><ref name="jonesalaskans">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=W5sXAgAAQBAJ&pg=PA21|title=The fires of patriotism : Alaskans in the days of the First World War 1910–1920|last=photographs|first=Preston Jones|last2=Holland|first2=illustrations edited by Neal|date=2013|isbn=978-1-60223-205-1|page=21|access-date=30 August 2015}}</ref> Јавното мислење не било универзално позитивно; за некои, купувањето било познато како „лудоста на Сјуард“, „Валрусија“ {{R|montaigne20160707}} или „ладилникот на Сјуард“. Уредниците тврделе дека парите на даночните обврзници биле залудно потрошени на „градина на поларни мечки“. Сепак, повеќето уредници на весници тврделе дека САД најверојатно ќе има голема економска корист од купувањето; пријателството со Русија било важно; и тоа би го олеснило стекнувањето на Британска Колумбија.<ref name="Welch1958">{{Наведено списание|last=Welch|first=Richard E. Jr.|year=1958|title=American Public Opinion and the Purchase of Russian America|journal=[[American Slavic and East European Review]]|volume=17|issue=4|pages=481–494|doi=10.2307/3001132|jstor=3001132}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Kushner|first=Howard I.|date=1975|title='Seward's Folly'?: American Commerce in Russian America and the Alaska Purchase|journal=California Historical Quarterly|volume=54|issue=1|pages=4–26|doi=10.2307/25157541|jstor=25157541}}</ref><ref name="log">{{Наведени вести|url=http://www.thesewardphoenixlog.com/story/2014/04/03/features/biographer-calls-sewards-folly-a-myth/2492.html|title=Biographer calls Seward's Folly a myth|date=3 April 2014|access-date=31 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622084130/http://www.thesewardphoenixlog.com/story/2014/04/03/features/biographer-calls-sewards-folly-a-myth/2492.html|archive-date=June 22, 2017|agency=The Seward Phoenix LOG}}</ref> Четириесет и пет проценти од весниците поддршката ја објаснувале со зголемениот потенцијал за анексија на Британска Колумбија, {{R|jstor40491056}} а ''Њујорк Тајмс'' изјавил дека, во согласност со образложението на Сјуард, Алјаска ќе ја зголеми американската трговија со Источна Азија. {{R|cook2011}} Главниот урбан весник што се спротивставил на купувањето бил ''New York Tribune'', издаван од Хорас Грилеј, противникот на Сјуард. Контроверзност за Реконструкција која била во тек, се проширила и на други акти, како што било купувањето на Алјаска. Некои се спротивставиле да Соединетите Американски Држави добијат своја прва не соседна територија, гледајќи ја како колонија; други не гледале потреба да платат за земјата што очекувале да ја добијат преку [[Манифест на судбината|Манифестот на судбината]]. {{R|haycox1990}} Историчарот Елис Паксон Оберхолцер го сумирал мислењето на малцинството на уредници на американските весници кои се спротивставиле на купувањето:<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/ahistoryuniteds01obergoog|title=A History of the United States since the Civil War|last=Ellis Paxson Oberholtzer,|publisher=|year=1917|location=}}1:541.</ref> {{Цитат|Веќе, како што беше кажано, бевме оптоварени со територија која немавме население да ја пополни. Индијанците во рамките на сегашните граници на републиката ја оптоваруваа нашата моќ да владееме со домородните народи. Дали е можно сега, со отворени очи, да бараме да ги зголемиме нашите тешкотии со зголемување на бројот на такви народи под наша национална грижа? Откупната цена беше мала; годишните трошоци за администрација, цивилна и воена, ќе бидат уште поголеми и континуирани. Територијата вклучена во предложената отстапка не беше соседна на националниот домен. Се наоѓаше на непријатна и опасна далечина. Договорот беше тајно подготвен, потпишан и наметнат на земјата во еден часот по полноќ. Тоа беше мрачно дело сторено во ноќта… „Њујорк Ворлд“ рече дека тоа е „исцеден портокал“. Не содржеше ништо вредно освен крзнени животни, а тие беа ловени додека речиси не изумреа. Освен Алеутските Острови и тесен појас на земја што се протега по јужниот брег, земјата не би вредела да се земе ниту на подарок… Освен ако не се најде злато во земјата, ќе помине многу време пред да биде благословена со печатарски преси „Хоу“, методистички капели и метрополициска полиција. Тоа беше „замрзната пустина“.}} [[Податотека:Alaska_purchase.jpg|мини|300x300пкс| Потпишување на Договорот за отцепување на Алјаска од Русија на 30 март 1867 година. Од лево кон десно: Роберт С. Чу, Вилијам Х. Сјуард, Вилијам Хантер, г-дин Бодисго, Едуард де Стекл, Чарлс Самнер и Фредерик В. Сјуард.]] Церемонијата на трансфер се одржала во Ситка на 18. Октомври 1867 година. Руски и американски војници парадирале пред куќата на гувернерот; [[Знаме на Русија|руското знаме]] било спуштено, а [[Знаме на Соединетите Американски Држави|американското знаме]] било подигнато, придружено со плотун од артилерија. Опис на настанот бил објавен во [[Финска]] шест години подоцна. Го напишал ковач по име Томас Алунд, кој бил ангажиран да работи во Ситка: {{Цитат|Не поминаа многу недели откако бевме во Ситка кога пристигнаа два големи парни брода, носејќи работи што припаѓаа на американската круна, а неколку дена подоцна пристигна и новиот гувернер со брод заедно со своите војници. Дрвената двокатна палата на рускиот гувернер стоеше на висок рид, а пред неа во дворот на крајот од висока јарбола се вееше руското знаме со двоглавиот орел на средината. Се разбира, ова знаме сега мораше да му отстапи место на знамето на Соединетите Држави, кое е полно со ленти и ѕвезди. На однапред одреден ден попладне, група војници дојдоа од американските бродови, предводени од еден што го носеше знамето. Марширајќи свечено, но без придружба, тие дојдоа до гувернерската палата, каде што руските трупи веќе беа наредени и ги чекаа Американците. Сега почнаа да го спуштаат [рускиот двоглав] орел, но – што и да му влегло во главата – тој се спушти само малку, а потоа ги заплетка канџите околу јарболот, така што не можеше да се спушти понатаму. Затоа на еден руски војник му беше наредено да се искачи на јарболот и да го одврзе, но се чини дека орелот му фрлил магија и на неговите раце – бидејќи тој не успеа да стигне до местото каде што беше знамето, туку наместо тоа се лизна надолу без него. Следниот што се обиде не успеа ништо подобро; само третиот војник успеа да го симне непослушниот орел на земја. Додека знамето се спушташе, се свиреше музика и се пукаше од топови од брегот, а потоа, додека другото знаме се подигаше, Американците пукаа од своите топови од бродовите исто толку пати. После тоа американски војници ги заменија руските на портите од оградата што го опкружуваше селото Колош [т.е.Тлингит].}} По завршувањето на транзицијата на знамето, капетан од 2. ранг Алексеј Алексејевич Пешуров рекол: „Генерал Русо, по овластување на неговото височество, императорот на Русија, ја префрлам на Соединетите Држави територијата на Алјаска. Генералот Лоуел Русо ја прифатил територијата. (Пешчуров бил испратен во Ситка како комесар на руската влада за пренос на Алјаска.) На Американците им биле предадени голем број тврдини, блокови и дрвени згради. Војниците ја зазеле касарната; генералот Џеферсон Ц. Дејвис ја поставил својата резиденција во куќата на гувернерот, а повеќето руски граѓани отишле дома, оставајќи неколку трговци и свештеници кои одлучиле да останат. == Последици == По трансферот на власта, дел од руски државјани останале во Ситка, но речиси сите многу брзо решиле да се вратат во Русија, што било можно на сметка на руско-американската компанија. Приказната на Алунд „потврдува сосема други извештаи за церемонијата на префрлање, во кои се гледа вознемиреност што ја чувствувале многу Руси и [[Креолци]], безработници и сиромашни од бунтовничките трупи и вооружените цивили кои ја гледале Ситка како само уште една населба на западната граница. Алунд дал живописен приказ за тоа како изгледал животот на цивилите во Ситка под американска власт и помагал да се објасни зошто ретко кој руски поданик сакал да остане таму. Покрај тоа, написот на Алунд е единствениот познат опис на повратното патување на ''Крилестата'' стрела, брод специјално купен за транспорт на Русите назад во нивната родна земја. „Преполниот брод, со членови на екипажот кои се опиваа на секое пристаниште, сигурно го направија патувањето незаборавно. Алунд споменува застанувања на Сендвичките (Хавајски) Острови, Тахити, Бразил, Лондон и на крајот Кронштат, во пристаништето Санкт Петербург, каде што пристигнале на 28. август 1869 година Американските доселеници кои го делеле верувањето на Самнер во богатството на Алјаска побрзале таму, но откриле дека е потребен голем капитал за да се искористат нејзините ресурси, од кои многу биле поблиску до пазарите во непрекинатите Соединети Американски Држави. Повеќето од нив набрзо си заминале, а до 1873 година, населението на Ситка се намалило од околу 2.500 на неколку стотици. {{R|haycox1990}} Соединетите Држави стекнале површина двојно поголема од Тексас, но само по [[Голема златна треска|Големата златна треска]] во Клондајк во 1896 година, Алјаска генерално почнала да се смета за вреден додаток на американската територија. Ловот на фоки бил една од главните причини што ги поттикна САД да ја купат Алјаска. Тој обезбедувал значителен приход од закупот на привилегијата за лов на фоки, износ што всушност ја надминувала цената платена за Алјаска. Од 1870 до 1890 година, ловот на фоки давал 100.000 кожи годишно. Компанијата на која и било доверено управувањето со рибарството со закуп од владата на Соединетите Американски Држави плаќала кирија од 50.000 долари годишно и дополнително 2,62½ долари по кожа за вкупниот број уловени фоки. Кожите биле транспортирани во Лондон за да се обработат и да се подготват за светските пазари. Бизнисот пораснал толку многу што заработувачката на англиските работници по припојување на Алјаска од страна на Соединетите Држави до 1890 година изнесувала 12.000.000 долари. Сепак, ексклузивната американска контрола врз овој ресурс на крајот била предизвикана, а „[[Контроверзност на Беринговото Море|контроверзноста на Беринговото Море]]“ резултирала кога Соединетите Држави заплениле над 150 бродови за лов на фоки под британско знаме со седиште во близина на брегот на Британска Колумбија. Конфликтот меѓу Соединетите Држави и Велика Британија бил решен од арбитражен суд во 1893 година. Водите на Беринговото Море се сметале за меѓународни води, спротивно на тврдењето на САД дека се нејзини внатрешни мориња. Од САД се барало да ѝ исплатат на Британија, а двете нации морале да се усогласат со прописите направени за зачувување на фоките. == Финансиски повраток == Набавката на Алјаска била означена како „подрумска зделка со поволна цена“ <ref>[https://historydaily.org/sewards-folly-whos-laughing-now "Seward’s Folly: Who’s Laughing Now?", by Karen Harris, ''History Daily'', January 2, 2019. ]{{Мртва_врска|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска}}</ref> и како големо позитивно достигнување на претседателствувањето на Ендрју Џонсон. Економистот Дејвид Р. Баркер тврдел дека американската федерална влада не заработила позитивен финансиски принос од купувањето на Алјаска. Според Баркер, приходите од даноците од минерали и енергија и хонорарите за федералната влада биле помали од федералните трошоци за водење на Алјаска плус каматата на позајмените средства користени за купувањето.<ref>{{Наведени вести|url=https://economix.blogs.nytimes.com/2010/08/18/how-alaska-became-a-federal-aid-magnet/|title=How Alaska Became a Federal Aid Magnet|last=Powell|first=Michael|date=18 August 2010|work=The New York Times|access-date=27 April 2014}}</ref> Џон М. Милер го продолжил овој аргумент тврдејќи дека американските нафтени компании кои развиле нафтени ресурси во Алјаска не заработиле доволно профит за да ги компензираат ризиците што ги направиле.<ref>{{Наведена книга|title=The Last Alaskan Barrel: An Arctic Oil Bonanza that Never Was|last=Miller|first=John|publisher=Caseman Publishing|year=2010|isbn=978-0-9828780-0-2}}</ref> Други економисти и историчари, вклучувајќи ги Скот Голдсмит и Теренс Кол, ги критикувале метриките што се користат за да се дојде до тие заклучоци, истакнувајќи дека повеќето соседни западни земји нема да успеат да го исполнат прагот за „позитивен финансиски принос“ користејќи ги истите критериуми и тврдејќи дека гледајќи го зголемувањето во нето национален доход, наместо само од приходите на американското Министерство за финансии, ќе даде многу попрецизна слика за финансискиот принос на Алјаска како инвестиција.<ref>{{Наведени вести|url=https://economix.blogs.nytimes.com/2010/08/20/was-the-alaska-purchase-a-good-deal/|title=Was the Alaska Purchase a Good Deal?|last=Powell|first=Michael|date=20 August 2010|work=The New York Times|access-date=24 September 2014}}</ref> == Денот на Алјаска == Денот на Алјаска ја одбележува годишнината од формалното предавање на Алјаска на Соединетите држави, кое се случило на 18. октомври 1867 година, според [[Грегоријански календар|Грегоријанскиот календар]] (6 октомври според [[Јулијански календар|јулијанскиот календар]]). Следниот ден, Алјаска се префрлила од Јулијанскиот на Грегоријанскиот календар, а локалната [[Часовен појас|временска зона]] се променила, од 14:58:40 пред [[Средно време по Гринич|Гринич]] до 9:01:20 зад Гринич. Денот на Алјаска е празник за сите работници во државните институции.<ref>{{Наведување|title=State of Alaska 2014 Holiday Calendar|url=http://doa.alaska.gov/pdfs/calendar14-holiday.pdf|access-date=18 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140820201051/http://doa.alaska.gov/pdfs/calendar14-holiday.pdf|archivedate=20 August 2014}}</ref> == Поврзано == * [[Набавка на Флорида|Набавката на Флорида]] * [[Набавка Гадсден|Набавката Гадсден]] * [[Купувањето на Луизијана|Набавката на Луизијана]] == Наводи == {{Наводи|30em}} [[Категорија:Историја на САД]] [[Категорија:Алјаска]] [[Категорија:Руска Империја]] jye2iml8mt8sxgysbaoff33rbq2lpvt 0 1362205 5590776 5538566 2026-07-12T08:15:31Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590776 wikitext text/x-wiki '''„Јас, Клавдиј“''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''I, Claudius'') — [[роман]] на англискиот писател [[Роберт Грејвс]], првобитно објавен во 1934 година од лондонската издавачка куќа Артур Баркер, а истата година се појавило и продолжението на романот со наслов „Богот Клавдиј и неговата жена Месалина“ (англиски: ''Claudius the God and his Wife Messalina''). Поради тоа, под насловот „Јас, Клавдиј“ најчесто се опфатени двете книги. [[Податотека:Robert_Graves_home_in_Deià.jpg|мини|Домот на Роберт Грејвс во Деја, Мајорка]] ==Содржина== Книгата се состои од вкупно 57 глави во кои римскиот цар [[Клавдиј]] раскажува за својот живот. * ''1-3 глава'': На почетокот, Клавдиј раскажува за една случка од пред 18 години, кога ја посетува [[Пештера|пештерското]] светилиште на [[Пророк|пророчката]] [[Сибила (митологија)|Сибила]] во [[Кампанија]], каде го слуша пророштвото дека ќе стане [[римски цар]] и дека ќе ја напише својата историја која ќе остане за идните поколенија. Пред да почне со описот на својот живот, Клавдиј најпрвин раскажува за својата баба Ливија која, иако бремена, се разведува од дедо му и се премажува за царот [[Октавијан Август|Август]]. По три месеци, таа го раѓа синот Друз (татко му на Клавдиј) кого го одгледува нејзиниот прв маж. Меѓутоа, еден ден, за време на свечената вечера, дедо му ненадејно умира, а најверојатно бил отруен од Ливија и Август. Август и Ливија немаат деца, но таа има големо влијание врз него. Татко му на Клавдиј, Друз, е голем војсководач кој умира во [[Германија]] како последица на повредата на ногата. Непосредно пред смртта, него го посетува брат му Тибериј, кој го пренесува мртвото тело на Друз во [[Рим]], каде е погребан со највисоки почести.<ref>Robert Graves, ''Ja, Klaudije car i bog''. Prosvjeta, Zagreb, 1978, стр. 9-26.</ref> * ''4-5 глава'': Клавдиј се раѓа во [[Лион]], една година пред да умре татко му. По смртта на Друз, неговото семејство се сели во Рим. Клавдиј е слабо, неразвиено дете кое постојано е болно, куцо и малку глуво на едното уво и поради тоа не го сака ниту мајка му Антонија, ни баба му Ливија, а ниту царот Август. Единствено, кон него добро се однесуваат брат му Германик и Постум, внук на царот Август. Од детството, на Клавдиј особено му останува во сеќавање една случка, кога за време на борбата меѓу [[Орел|орли]] во неговата прегратка паѓа младенче на [[волк]]. По тој настан, еден пророк ја предвидува иднината на Клавдиј. Најпрвин, во текот на шест години, учител на Клавдиј му е Марко Порциј Катон (внук на [[Катон Постариот]]), а потоа учител му е Атенодор, кој му всадува љубовта кон [[историја]]та. Стрико му на Клавдиј, Тибериј, исто така, е познат војсководач кој е оженет со ќерката на царот Август, Јулија. Тој воопшто не ја сака сопругата, а и таа му е неверна. Царот Август не го дозволува [[развод]]от, туку го испраќа Тибериј во прогонство на островот [[Родос]], а Јулија продолжува со своите оргии во Рим. Кога Август дознава за тоа, наредува Јулија да биде прогонета, а подоцна му дозволува на Тибериј да се врати во Рим.<ref>Robert Graves, ''Ja, Klaudije car i bog''. Prosvjeta, Zagreb, 1978, стр. 27-43.</ref> * ''6-11 глава'': На 15-годишна возраст, брат му на Клавдиј, Германик, се жени со внуката на царот Август, Агрипина. Клавдиј е заљубен во убавата Камила, девојка од едно угледно семејство, а подоцна, царот Август дава дозвола за нивната [[свадба]]. Меѓутоа, на денот на свадбата, непознат сторител ја труе Камила, Клавдиј го свршуваат за друга девојка, но по заповед на Ливија, тој се жени со Ургуланила, проста девојка со огромен раст. Во тоа време, Клавдиј дознава дека татко му не умрел од повредата, туку бил отруен. Стрикото Тибериј го посвојува Германик и така Клавдиј станува глава на семејството. Ургуланила му го раѓа синот Друзил кон за него Клавдиј не чувствува татковска љубов. Ливија открива дека Клавдиј ја пишува биографијата на татко му Друз и му наредува да ја запре работата. Клавдиј, пак, сè повеќе се сомнева дека за смртта на татко му е виновна Ливија. Поради нејзините сплетки, Постум запаѓа во немилост и царот Август го прогонува на пуст [[остров]], со што тој е отстранет како можен наследник на царот. Со своите историски проучувања, Клавдиј му помага на Германик во војната против бунтовниците во [[Далмација (римска провинција)|Далмација]], а потоа, по наговор на Ливија, тој го пишува своето прво историско дело за верските реформи на царот Август. Германик се прославува како војсководец и станува [[Римски конзул|конзул]]. Август тајно го ослободува внукот Постум од прогонството, но набргу царот умира.<ref>Robert Graves, ''Ja, Klaudije car i bog''. Prosvjeta, Zagreb, 1978, стр. 27-88.</ref> * ''11-21 глава'': По смртта на царот Август, Сенатот го прогласува за [[Бог|божество]], а Ливија станува врховната [[Свештенство|свештеничка]] на неговиот култ. Таа го уништува тестаментот на Август и го подметнува стариот тестамент во кој Август за свој наследник го одредува [[Тибериј]]. Истовремено, низ Рим се шири гласот дека е убиен Постум. Веднаш по прогласувањето на Тибер за нов цар, ненадејно умира Јулија, а римската војска во Германија крева бунт против новиот цар, но Германик успева да ги смири побунетите легии. Ливија и понатаму има големо влијание врз политичкиот живот. Клавдиј добива свештенички чин и живее во [[Капуа]], одделен од сопругата и синот, а заедно со една [[Проституција|проститутка]] која го сака и се грижи за него. Еден ден, Клавдиј дознава дека Постум е жив и му пружа помош, но набргу, Тибериј успева да го фати Постум, кој потоа е убиен. По тој настан, Тибериј му дозволува на Клавдиј да се откаже од свештеничкиот чин. Тибериј бладее во сојуз со Ливија, иако двајцата не се веруваат меѓу себе. По тригодишно војување, Германик се враќа победносно во Рим, а Ливија го испраќа Клавдиј во [[Картагина]] за да ја спречи неговата средба со Германик. По враќањето во Капуа, Клавдиј продолжува да пишува историски дела. Германик е прогласен за [[Римски конзул|конзул]] и испратен на [[Близок Исток|Блискиот Исток]], но таму ненадејно се разболува и умира. За неговото убиство е обвинет Пизон, блискиот соработник на Тибериј, но по наговор на Ливија, Пизон е убиен од неговата сопруга. Тибериј и Ливија продолжуваат со сплетките, убивајќи неколку свои блиски роднини за да ги отстранат како можни кандидати за царскиот престол. Клавдиј се разведува од Уруланила и се жени со Елија по наговор на Сејан, најблискиот соработник на царот Тибериј, но тој брак е само формален, зашто Клавдиј продолжува да живее во Капуа со проститутката Калпурнија и речиси нокогаш не ја гледа својата нова сопруга. Старата Ливија отворено го изразува непријателството кон Тибериј, читајќи ги навредливите писма на царот Август, а во една прилика го кани Клавдиј на вечера и отворено му ги признава за сите сплетки и убиства, како и за желбата по смртта да биде прогласена за божица. Остарениот Тибериј го напушта Рим и оди на својот имот на островот [[Капри]]. Еден ден, на 86-годишна возраст умира Ливија во присуство на внукот Клавдиј, а нејзиниот син Тибериј не доаѓа на погребот.<ref>Robert Graves, ''Ja, Klaudije car i bog''. Prosvjeta, Zagreb, 1978, стр. 89-149.</ref> * ''22-28 глава'': Тибериј ја испраќа во прогонство Агрипина, сопругата на Германик, го посвојува нејзиниот син [[Калигула]], а својот соработник Сејан го осудува на смрт и го погубува, заедно со сите негови роднини и пријатели. Агрипина, пак, ја убива ќерката Ливила поради нејзините сплетки и злосторства. Тогаш, Клавдиј се разведува од Елија. Тибериј владее насилнички, потпирајќи се само врз војската, ги запоставува државните работи и насилнички се збогатува. Исто така, тој продолжува со убиствата на блиските роднини, убивајќи ги Агрипина и нејзините деца, како и брат му на Клавдиј при што за свој наследник го определува Калигула. Набргу, остарениот Тибериј се разболува и тогаш го убива неговиот најблизок соработник Макрон во присуство на Калигула, кој така станува новиот римски цар. Како син на омилениот војсководец Германик, тој е дочекан со воодушевување кај народот, но набргу го покажува своето вистинско лице: полудува, си замислува дека е божество, врши бројни убиства, а на Клавдиј му признава дека си го убил татка си Германик и дека неговите сестри му се љубовници. Потресена од грозните дела на Калигула, се убива мајка му на Клавдиј, бабата на Калигула, а тој продолжува со злосторствата и ги убива својот најблизок соработник, Макрон, како и својата омилена сестра Друзила која веднаш ја прогласува за божица. Истовремено, тој се изживува врз своите роднини, убива многу невини луѓе, ги граба сите убави жени кои ќе му се допаднат, немилосрдно ги троши државните пари на игри, оргии и прослави, а на богатите луѓе им изнудува многу пари. Исто како и при владеењето на Тибериј, Клавдиј успева да ги преживее и овие премрежија само благодарение на тоа што сите го сметаат за глупав. По налог на Калигула, Клавдиј мора да се ожени со убавата Месалина поради што мора да се раздели од саканата проститутка со која живее неколку години. Најпосле, не можејќи да го трпат самоволието на Калигула, неколку видни луѓе организираат заговор и го убиваат царот. Додека војниците ја ограбуваат царската палата, тие случајно го пронаоѓаат скриениот Клавдиј и го прогласуваат за наследник на Калигула. Така, на 50-годишна возраст, Клавдиј случајно станува нов римски цар.<ref>Robert Graves, ''Ja, Klaudije car i bog''. Prosvjeta, Zagreb, 1978, стр. 150-197.</ref> * ''29-52 глава'': Додека Клавдиј се наоѓа во касарната под заштита на гардата, заверениците и сенатот не сакаат да го признаат како цар, но најпосле тој успева да ја презема власта благодарение на пресудната помош од семејниот пријател, Ирод Агрипа, а водачите на заговорот се убиени или самите се убиваат. Набргу, со помош на Месалина и на Ирод Агрипа, Клавдиј воведува големи реформи во римската држава, спроведува големи јавни работи и обезбедува мир и напредок. Откако власта на Клавдиј не е повеќе загрозена, Ирод Агрипа се враќа во својата татковина [[Палестина (регион)|Палестина]]. Клавдиј, пак, го исполнува својот завет и ја прогласува баба си Ливија за божица. По некое време, Месалина му раѓа син и ќерка, по што таа се преселува во друга палата и започнува да го изневерува со голем број љубовници. Истовремено, таа прави бројни сплетки и прима мито за своите политички услуги, а наивниот Клавдиј не знае ништо за нечесните и срамни дела на својата сопруга. По некое време, неколку сенатори се обидуваат да организираат бунт, но нивниот обид пропаѓа. Клавдиј започнува воен поход во [[Обединето Кралство|Британија]] и благодарение на големите знаења до воената тактика извојува голема победа против побунетите племиња поради што му е приреден триумфален пречек во Рим. Истовремено, сè почесто добива вести дека Ирод Агрипа, кој верува дека е еврејскиот [[Месија]], тајно се подготвува за бунт против [[Римско Царство|Римското Царство]] и за таа цел склучува воен сојуз со соседните кралеви. Меѓутоа, тој ненадејно умира, а непосредно пред смртта му пишува писмо на Клавдиј, признавајќи го својот грев и барајќи да му прости.<ref>Robert Graves, ''Ja, Klaudije car i bog''. Prosvjeta, Zagreb, 1978, стр. 198-346.</ref> * ''53-57 глава'': По девет години минати во брак, Месалина го убедува Клавдиј формално да се разведат со оправдание дека божем тоа ќе биде добро за царството. Меѓутоа, во една прилика, додека тој се наоѓа надвор од Рим, добива итна порака од проститутката Калпурнија која го известува за блудната и корумпираната Месалина. Во меѓувреме, во Рим, Месалина и нејзиниот најнов љубовник прават развратна свадба со намера да направат завера против Клавдиј, меѓутоа тој испраќа војска која ги апси заверениците и многубројните љубовници на Месалина, а неа ја убива еден офицер. По нејзината смрт, Клавдиј формално се жени со Агрипинила, ќерката на неговиот брат Германик. Пет години подоцна, тој го посвојува [[Нерон]], синот на Агрипинила. Набргу, куќата на Калпурнија ненадејно ја зафаќа пожар во која погинуваа таа. Последните години од животот, Клавдиј е разочаран и рамнодушен кон државните работи и свесно ѝ ја препушта целата власт на Агрипинила. На 64-годишна возраст, согласно со едно старо пророштво, Клавдиј ја очекува својата смрт и прави план за да го спаси својот син Британик, но тој одбива тајно да побегне во Британија. Така, Клавдиј ги прогласува Нерон и Британик за свои наследници, но свесен е дека Нерон ќе биде новиот цар, а Британик ќе биде убиен и така ќе згасне неговата семејна лоза.<ref>Robert Graves, ''Ja, Klaudije car i bog''. Prosvjeta, Zagreb, 1978, стр. 347-382.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Роберт Грејвс]] [[Категорија:Книги од 1934 година]] [[Категорија:Англиски романи]] [[Категорија:Романи на англиски јазик]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Стариот Рим]] [[Категорија:Историски романи]] b79vhd3xct0dn3dlm8dtsdbv9kvocdw 0 1362901 5590636 5564656 2026-07-11T21:01:57Z Bjankuloski06 332 /* Геологија и клима */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590636 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Snežnik (11567814444).jpg|мини|Снежник]] [[Податотека:Sneznik_from_Palcje.jpg|мини|275x275пкс| Снежник од [[Палчје]]]]'''Снежник''' — широка [[карст]]на [[Варовник|варовничка]] [[висорамнина]] со површина од околу 85 км² во [[Динариди]]те. Може да се смета и како јужно продолжение на [[Јулиски Алпи|Јулиските Алпи]]. Главниот дел од висорамнината се наоѓа во [[Словенија]], додека јужниот дел се протега во [[Хрватска]] и се поврзува со планинскиот регион на [[Горски Котар]].<ref name="Sigma2-28">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigma2.upr.si/?option=com_fabrik&c=form&view=details&Itemid=28&fabrik=40&rowid=70&tableid=40&fabrik_cursor=68&lang=sl|title=Snežnik-Pivka|work=Sigma2|publisher=Science and Research Centre of Koper, University of Primorska|language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051718/http://www.sigma2.upr.si/?option=com_fabrik&c=form&view=details&Itemid=28&fabrik=40&rowid=70&tableid=40&fabrik_cursor=68&lang=sl|archive-date=2016-03-04|accessdate=2012-02-28}}</ref><ref name="PKVSnežnik">{{Наведена мрежна страница|url=http://pespoti.si/pkv-tocka.php?id=194|title=Pot kurirjev in vezistov NOB|last=Dobnik|first=Jože|year=2011|work=Pespoti.si|publisher=Planinska zveza Slovenije [Mountaineering Association of Slovenia]. Geodetska uprava Republike Slovenije [Surveying and Mapping Authority of the Republic of Slovenia]. Društvo Domicilnega odbora kurirjev in vezistov NOV Slovenije [Society of the Domicile Board of the Couriers and Operators of the National Liberation War of Slovenia].|at=Točka Veliki Snežnik [The Veliki Snežnik Point]|trans-title=National Liberation War Courier and Signal Operator Trail|orig-year=2006|accessdate=28 February 2012|archive-date=2012-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120818100143/http://www.pespoti.si/pkv-tocka.php?id=194|url-status=dead}}</ref> == Геологија и клима == Главно се состои од [[варовник]] [[Креда (период)|од креда]], со варовник од [[Јура]] и мала количина доломит на врвот. Површината била трансформирана со мраз во последниот глацијален период. Генерално е рамно, но има бројни суви долини, длабнатини, околу 300 пештери и окна,<ref name="Sigma2-28"/> и базени со ладен воздух со температури кои достигнуваат - 32&nbsp;°C во најстудениот дел од годината. Површината на земјата е главно камена, покриена со плитка почва, освен кај поголемите вдлабнатини. Бидејќи платото е оддалечено само 28 км од [[Јадранско Море|Јадранското Море]], има до 3000 мм на врнежи годишно. Во зима е покриен со снег. Поради карстната природа на платото, нема површински потоци.<ref name="Sigma2-28" /> Платото ги има следните два главни врвови:<ref name="PKVSnežnik"/> * Голема планина Снежник, 1796 метри, Словенија * Мала планина Снежник, 1688 метри, Словенија На хрватската страна на границата, 20 км на југ во Националниот парк Ришњак [[Горски Котар]], постои планина наречена Сњежник или Снежник со надморска височина од 1506 метри. == Биологија == Вегетацијата на Снежник првпат била проучувана во 19 век од Хајнрих Фрејер, кој подоцна бил куратор на [[Народен музеј на Словенија|Народниот музеј на Словенија]] во Љубљана. Тој е [[Средна Европа|средноевропски]], со голем придонес на [[Јужна Европа|јужноевропските]] видови и планинска флора над дрвјата.<ref name="Sigma2-28"/> Во дупките, може да се забележи инверзија на вегетацијата и пониска дрвена линија (што е инаку реткост во Словенија). Платото е покриено со [[Бука|букова]] шума и [[ела]], освен највисоките делови кои се покриени со џуџести борови и трева. Областа на Снежник над 1450 метри зафаќа 196 хектари и била заштитена во 1964 година како природна знаменитост.<ref name="PKVSnežnik"/> Живеалиште е за ''[[Edraianthus graminifolius]]'', ''[[Arabis scopoliana]]'', ''[[Campanula justiniana]]'', ''[[Nigritella rubra]]'', ''Gentiana clusii'', ''Gentiana pannonica'' и други цвеќиња. Животните кои живеат таму вклучуваат кафеави мечки, волци, [[елен]]<nowiki/>и, [[диви свињи]] и [[рис]],<ref name="PKVSnežnik" /> како и голем број видови птици како што се [[уралска улулајка]], [[прдавец]], [[голем тетреб]], [[лештарка]] и [[Златен орел|златниот орел]].<ref name="Sigma2-28" /> == Планинарење == Големата планина Снежник е највисокиот врв на Словенија кој не се наоќа на Алпите, и највисокиот врв по ''Патеката на куририте и сигнални оператори на НОБ''.<ref name="PKVSnežnik"/> Може да се види од многу други делови на Словенија и е популарна дестинација за планинарење.<ref name="Hribi.net">{{Наведена мрежна страница|url=http://en.hribi.net/mountain/sneznik/26/127|title=Snežnik|last=Lukan|first=Tadej|work=Hribi.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220012520/http://en.hribi.net/mountain/sneznik/26/127|archive-date=20 February 2012|accessdate=28 February 2012}}</ref> Тој нуди широк поглед и има топоскоп.<ref name="PKVSnežnik" /> Најлесно да се стигне до него е од Свишчаки, село на распрснатата населба [[Снежник (Илирска Бистрица)|Снежник]], на платото. Колибата на Драго Каролин се наоѓа веднаш под врвот на Големата планина Снежник кон границата со [[Хрватска]].<ref name="Hribi.net"/> Прво е изградено како засолниште под раководство на професорот и планинар Драго Каролин, претседателот на планинарскиот клуб Снежник Илирска Бистрица. Било проширено од 1977 до 1994 година и именувано по неговиот прв градител. == Во популарната култура == Во ''Славата на Војводството Крањска'', објавена во 1689 година, полиматот Јохан Вејхард фон Валвасор го напишал следново за Снежник:<ref>{{Наведено списание|year=1989|title=Slava vojvodine Kranjske - in Slovenije: tri stoletja najimenitnejšega Valvasorjevega dela|trans-title=The Glory of the Duchy of Carniola - and Slovenia: Three Centuries of the Most Outstanding Valvasor's Work|url=http://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-WXFYOD0X/?|journal=Planinski vestnik [Mountaineering Gazette]|language=sl|publisher=Mountaineering Association of Slovenia|volume=89|issue=3|pages=112–115|issn=0350-4344}}</ref> Сливница е значително висока. Снежник е многу повисок. Оваа планина, чиј сосед е истоимениот замок, е целосно шилеста и вистинска небесна дупчалка, затоа што те издигнува толку многу што можеш да талкаш со очи низ целата земја, да, можеш да ги фрлиш зраците на твоето око преку море, во Италија, во Хрватска, во Турција и насекаде наоколу. Лежи на хрватската и далматинската граница. Трстскиот автор Клаудио Магрис објавил приказна за Снежник во неговата збирка раскази ''Микрокосмос'' од 1997 година. == Наводи == {{наводи}} == Литература  == === Ентомологија === * {{Наведено списание|last=Gaberšek|first=Boris|date=1992|title=Gospod profesor izpod Snežnika: prek Gorskega Kotarja do Ilirske Bistrice|url=https://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-EYNSUKNM|journal=Planinski Vestnik|volume=92|issue=2|pages=66–67|issn=0350-4344}} Online publication 2016-06-29. * {{Наведена книга|title=Gorski kotar: slike, opisi i putopisi|last=Hirc|first=Dragutin|date=1898|publisher=🖶 Lavoslav Hartman (Kugli i Deutsch)|others=Illustrated by Václav Lev Anderle|location=Zagreb|pages=150–154|chapter=Veliki Snježnik}} Republished as {{Наведена книга|url=https://digitalnaknjiznicapgz.hr/?pr=i&id=13531|title=Gorski kotar: slike, opisi i putopisi|last=Hirc|first=Dragutin|date=1993|publisher=🖶 Tiskara Rijeka|others=Illustrated by Václav Lev Anderle|isbn=953-158-004-9|location=Rijeka|pages=150–154|chapter=Veliki Snježnik}} ** Also: {{Наведена книга|title=Gorski kotar: slike, opisi i putopisi|last=Hirc|first=Dragutin|date=1898|publisher=🖶 Lavoslav Hartman (Kugli i Deutsch)|others=Illustrated by Václav Lev Anderle|location=Zagreb|pages=161–175|chapter=Put na kranjski Snježnik}}<cite class="citation book cs1" id="CITEREFHirc1898">"Put na kranjski Snježnik". ''Gorski kotar: slike, opisi i putopisi''. Illustrated by Václav Lev Anderle. Zagreb: 🖶 Lavoslav Hartman (Kugli i Deutsch). pp.&nbsp;<span class="nowrap">161–</span>175.</cite> ** Also: {{Наведена книга|title=Gorski kotar: slike, opisi i putopisi|last=Hirc|first=Dragutin|date=1898|publisher=🖶 Lavoslav Hartman (Kugli i Deutsch)|others=Illustrated by Václav Lev Anderle|location=Zagreb|pages=155–160|chapter=Guslice i Medvrh}}<cite class="citation book cs1" id="CITEREFHirc1898">"Guslice i Medvrh". ''Gorski kotar: slike, opisi i putopisi''. Illustrated by Václav Lev Anderle. Zagreb: 🖶 Lavoslav Hartman (Kugli i Deutsch). pp.&nbsp;<span class="nowrap">155–</span>160.</cite> === Туризам === * {{Наведено списание|last=Gaberšek|first=Boris|date=1992|title=Gospod profesor izpod Snežnika: prek Gorskega Kotarja do Ilirske Bistrice|url=https://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-EYNSUKNM|journal=Planinski Vestnik|volume=92|issue=2|pages=66–67|issn=0350-4344}} Online publication 2016-06-29. * {{Наведена книга|title=Gorski kotar: slike, opisi i putopisi|last=Hirc|first=Dragutin|date=1898|publisher=🖶 Lavoslav Hartman (Kugli i Deutsch)|others=Illustrated by Václav Lev Anderle|location=Zagreb|pages=150–154|chapter=Veliki Snježnik}} Republished as {{Наведена книга|url=https://digitalnaknjiznicapgz.hr/?pr=i&id=13531|title=Gorski kotar: slike, opisi i putopisi|last=Hirc|first=Dragutin|date=1993|publisher=🖶 Tiskara Rijeka|others=Illustrated by Václav Lev Anderle|isbn=953-158-004-9|location=Rijeka|pages=150–154|chapter=Veliki Snježnik}} ** Also: {{Наведена книга|title=Gorski kotar: slike, opisi i putopisi|last=Hirc|first=Dragutin|date=1898|publisher=🖶 Lavoslav Hartman (Kugli i Deutsch)|others=Illustrated by Václav Lev Anderle|location=Zagreb|pages=161–175|chapter=Put na kranjski Snježnik}}<cite class="citation book cs1" id="CITEREFHirc1898">"Put na kranjski Snježnik". ''Gorski kotar: slike, opisi i putopisi''. Illustrated by Václav Lev Anderle. Zagreb: 🖶 Lavoslav Hartman (Kugli i Deutsch). pp.&nbsp;<span class="nowrap">161–</span>175.</cite> ** Also: {{Наведена книга|title=Gorski kotar: slike, opisi i putopisi|last=Hirc|first=Dragutin|date=1898|publisher=🖶 Lavoslav Hartman (Kugli i Deutsch)|others=Illustrated by Václav Lev Anderle|location=Zagreb|pages=155–160|chapter=Guslice i Medvrh}}<cite class="citation book cs1" id="CITEREFHirc1898">"Guslice i Medvrh". ''Gorski kotar: slike, opisi i putopisi''. Illustrated by Václav Lev Anderle. Zagreb: 🖶 Lavoslav Hartman (Kugli i Deutsch). pp.&nbsp;<span class="nowrap">155–</span>160.</cite> == Надворешни врски == * [http://www.pespoti.si/tocka.php?id=8573 Точка Велики Снежник (Врв)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210520103918/http://www.pespoti.si/tocka.php?id=8573 |date=2021-05-20 }} . Карта и општи информации за пристапот и искачувањето до Којца. Песпоти.си. {{In lang|sl}} * [http://www.burger.si/Loz/Sneznik/2011/seznam.html Снежник] . VR панорами (сараунд фотографија) на Снежник. Боштјан Бургер. (Богати медиуми - може да се гледаат со QuickTime). [[Категорија:Динариди]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] d0z825hmtjbpw2dvunv01p4uryf3h8r 0 1363021 5590830 5576068 2026-07-12T09:48:01Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Американски драмски филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590830 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Анора|editing=Шон Бејкер|budget=6 милиони долари<ref>{{cite interview |interviewer=[[Madeleine Brand]] |subject-last1=Baker |subject-first1=Sean |website=Press Play with Madeleine Brand |url=https://www.kcrw.com/news/shows/press-play-with-madeleine-brand/election-anora/sean-baker |publisher=[[KCRW]] |title='Anora' won top prize at Cannes. How did Sean Baker direct it? |date=October 30, 2024 |access-date=3 ноември 2024 |accessdate=2025-02-03 |archivedate=2024-11-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241121014347/https://www.kcrw.com/news/shows/press-play-with-madeleine-brand/election-anora/sean-baker }}</ref>|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|country={{САД}}|runtime=139 минути<ref>{{cite web |date=September 9, 2024 |title=''Anora'' (18) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/anora-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdiymdu3 |access-date=12 септември 2024 |publisher=[[Британски одбор за филмска класификација]] |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921031226/https://www.bbfc.co.uk/release/anora-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdiymdu3 |url-status=live}}</ref>|released=18 октомври 2024 г. (САД)<br>7 ноември 2024 г. (Македонија)|distributor=Neon|studio={{Plainlist| * [[FilmNation Entertainment]] * Cre Film }}|cinematography=Дру Даниелс|image=Анора плакат (МКД).jpg|music=Метју Хирон Смит|starring={{plainlist| * [[Мајки Медисон]] * [[Марк Ејделштајн]] * [[Јура Борисов]] * [[Карен Карагулијан]] * [[Ваче Товмасјан]] * [[Алексеј Серебрјаков (глумец)|Алексеј Серебрјаков]] }}|writer=Шон Бејкер|producer={{Plainlist| * Алекс Коко * Саманта Кван * Шон Бејкер }}|director=[[Шон Бејкер]]|caption=Плакатот на македонски јазик|alt=|gross=59,5 милиони долари<ref name="BOM">{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt28607951/ |title=Anora (2024) |website=Box Office Mojo |access-date=February 2, 2025}}</ref><ref name="NUM">{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Anora-(2024)#tab=summary|title=Anora (2024)|website=[[The Numbers (мрежно место)|The Numbers]]|access-date=February 2, 2025|archive-date=November 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241121041646/https://www.the-numbers.com/movie/Anora-(2024)#tab=summary|url-status=live}}</ref>|followed_by=}} '''''Анора''''' ({{langx|en|Anora}}) — американска комична драма од 2024 г. во режија и сценарио на Шон Бејкер. Според приказната, младата сексуална работничка Анора ([[Мајки Медисон]]) се омажила за Иван Захаров (Марк Ејделштајн), син на руски олигарх (Алексеј Серебрјаков). Откако дознале за ова, родителите на Иван се подготвени да направат сѐ за да го поништат бракот. Во филмот играат и Јура Борисов, Карен Карагулијан, Ваче Товмасјан и Дарија Екамасова. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на [[18 октомври]] [[2024]] г., а во [[Македонија]] на [[7 ноември]] истата година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/anora/|title=Анора {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2025-02-03}}</ref> На 97. доделување на [[Филмска награда на академијата на САД|Филмската награда на академијата на САД]] на [[2 март]] [[2025]] г., филмот добил [[Оскар за најдобар филм|„Оскар“ за најдобар филм]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cly8v12p228o.amp|title=Anora sweeps the board as Mikey Madison wins best actress at Oscars 2025|date=2025-03-03|language=en-gb|website=BBC News|access-date=2025-03-03}}</ref> == Содржина == Млада сексуална работничка од [[Бруклин]] го запознава и импулсивно се мажи за синот на руски олигарх. Откако веста ќе стигне до [[Русија]], нејзината бајка е загрозена додека неговите родители тргнуваат за [[Њујорк (град)|Њујорк]] за да го поништат бракот. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Мајки Медисон]] |Анора „Ани” Михеева |- |[[Марк Ејделштајн]] |Иван „Вања” Захаров |- |[[Јура Борисов]] |Игор |- |[[Карен Карагулијан]] |Торос |- |[[Ваче Товмасјан]] |Гарник |- |[[Луна Софија Миранда]] |Лулу |- |[[Линдзи Нормингтон]] |Дајмонд |- |[[Дарија Екамсова]] |Галина Захарова |- |[[Ајви Волк]] |Кристал |- |[[Алексеј Серебрјаков (глумец)|Алексеј Серебрјаков]] |Николај Захаров |- |[[Алена Гуревич]] |Клара |- |[[Ела Рубин]] |Вера |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://anora.film/home/}} {{IMDb title}} [[Категорија:Филмови од 2024 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски драмски филмови]] 7djjy393e1g2edm8e6wm764irjpx6uq 5590831 5590830 2026-07-12T09:48:20Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови на руски јазик]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590831 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Анора|editing=Шон Бејкер|budget=6 милиони долари<ref>{{cite interview |interviewer=[[Madeleine Brand]] |subject-last1=Baker |subject-first1=Sean |website=Press Play with Madeleine Brand |url=https://www.kcrw.com/news/shows/press-play-with-madeleine-brand/election-anora/sean-baker |publisher=[[KCRW]] |title='Anora' won top prize at Cannes. How did Sean Baker direct it? |date=October 30, 2024 |access-date=3 ноември 2024 |accessdate=2025-02-03 |archivedate=2024-11-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241121014347/https://www.kcrw.com/news/shows/press-play-with-madeleine-brand/election-anora/sean-baker }}</ref>|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|country={{САД}}|runtime=139 минути<ref>{{cite web |date=September 9, 2024 |title=''Anora'' (18) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/anora-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdiymdu3 |access-date=12 септември 2024 |publisher=[[Британски одбор за филмска класификација]] |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921031226/https://www.bbfc.co.uk/release/anora-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdiymdu3 |url-status=live}}</ref>|released=18 октомври 2024 г. (САД)<br>7 ноември 2024 г. (Македонија)|distributor=Neon|studio={{Plainlist| * [[FilmNation Entertainment]] * Cre Film }}|cinematography=Дру Даниелс|image=Анора плакат (МКД).jpg|music=Метју Хирон Смит|starring={{plainlist| * [[Мајки Медисон]] * [[Марк Ејделштајн]] * [[Јура Борисов]] * [[Карен Карагулијан]] * [[Ваче Товмасјан]] * [[Алексеј Серебрјаков (глумец)|Алексеј Серебрјаков]] }}|writer=Шон Бејкер|producer={{Plainlist| * Алекс Коко * Саманта Кван * Шон Бејкер }}|director=[[Шон Бејкер]]|caption=Плакатот на македонски јазик|alt=|gross=59,5 милиони долари<ref name="BOM">{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt28607951/ |title=Anora (2024) |website=Box Office Mojo |access-date=February 2, 2025}}</ref><ref name="NUM">{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Anora-(2024)#tab=summary|title=Anora (2024)|website=[[The Numbers (мрежно место)|The Numbers]]|access-date=February 2, 2025|archive-date=November 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241121041646/https://www.the-numbers.com/movie/Anora-(2024)#tab=summary|url-status=live}}</ref>|followed_by=}} '''''Анора''''' ({{langx|en|Anora}}) — американска комична драма од 2024 г. во режија и сценарио на Шон Бејкер. Според приказната, младата сексуална работничка Анора ([[Мајки Медисон]]) се омажила за Иван Захаров (Марк Ејделштајн), син на руски олигарх (Алексеј Серебрјаков). Откако дознале за ова, родителите на Иван се подготвени да направат сѐ за да го поништат бракот. Во филмот играат и Јура Борисов, Карен Карагулијан, Ваче Товмасјан и Дарија Екамасова. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на [[18 октомври]] [[2024]] г., а во [[Македонија]] на [[7 ноември]] истата година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/anora/|title=Анора {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2025-02-03}}</ref> На 97. доделување на [[Филмска награда на академијата на САД|Филмската награда на академијата на САД]] на [[2 март]] [[2025]] г., филмот добил [[Оскар за најдобар филм|„Оскар“ за најдобар филм]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cly8v12p228o.amp|title=Anora sweeps the board as Mikey Madison wins best actress at Oscars 2025|date=2025-03-03|language=en-gb|website=BBC News|access-date=2025-03-03}}</ref> == Содржина == Млада сексуална работничка од [[Бруклин]] го запознава и импулсивно се мажи за синот на руски олигарх. Откако веста ќе стигне до [[Русија]], нејзината бајка е загрозена додека неговите родители тргнуваат за [[Њујорк (град)|Њујорк]] за да го поништат бракот. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Мајки Медисон]] |Анора „Ани” Михеева |- |[[Марк Ејделштајн]] |Иван „Вања” Захаров |- |[[Јура Борисов]] |Игор |- |[[Карен Карагулијан]] |Торос |- |[[Ваче Товмасјан]] |Гарник |- |[[Луна Софија Миранда]] |Лулу |- |[[Линдзи Нормингтон]] |Дајмонд |- |[[Дарија Екамсова]] |Галина Захарова |- |[[Ајви Волк]] |Кристал |- |[[Алексеј Серебрјаков (глумец)|Алексеј Серебрјаков]] |Николај Захаров |- |[[Алена Гуревич]] |Клара |- |[[Ела Рубин]] |Вера |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://anora.film/home/}} {{IMDb title}} [[Категорија:Филмови од 2024 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски драмски филмови]] [[Категорија:Филмови на руски јазик]] 43pzqfbv96h2b3w01jh2swd16pscla5 0 1365843 5590564 5353400 2026-07-11T18:16:26Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590564 wikitext text/x-wiki '''Алја''' (целосно име: '''Алја Омладич'''; родена на {{роден на|28|мај|1983}}, во [[Мозирје]], [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]]) — [[Словенци|словенечка]] [[Пеење|поп пејачка]].<ref>[http://www.zarolaj.si/novi-singli/alya-predstavlja-singel-moja-pesem Alya predstavlja singel Moja pesem] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303221315/http://www.zarolaj.si/novi-singli/alya-predstavlja-singel-moja-pesem |date=2016-03-03 }} {{In lang|sl}}</ref> [[File: MBruc 2008 (23).jpg|thumb|right|Алја]] == Музичка кариера == Врските на Алја со музиката одат далеку во нејзиното детство. Почнала да пее доста рано, а како мало девојче свирела и на клавир. Подоцна, таа поканила четири момчиња за да основаат свој бенд. Еден од нејзините први настапи бил на фестивалот Радио Хит во 2001 година и го освоила второто место. После тоа, таа се прославила на различни радио музички топ листи, особено со нејзината следна песна „''Игра''“, која првпат ја испеала на Словенечкото шоу на супермодели во 2002 година. Цело време имала многу концерти во клубови и настани. Таа, исто така, учествувала на словенечките натпревари за песна за Евровизија и го достигнала врвот на словенечките топ листи. Нејзиниот прв ЦД-албум наречен „''Алја''“ бил објавен од издавачката куќа ''Менарт Рекордс Лејбл'' и бил издаден во април 2004 година. Албумот бил објавен во златно и платино издание. Нејзината песна „''Флуид''“ ја освоила наградата за најдобра рок песна во Словенија за 2004 година на СРФ (Словенечки радиски фестивал). Во 2004 година ја добила титулата словенечки музичар со најдобар стил (Статуата на Модна Јана). Читателите на магазинот FHM (For Him Magazine) ја одбележале Алја како една од најсексапилните жени во светот. Покрај ова, истражувањето на еден од најголемите словенечки интернет пребарувачи (Najdi.si) покажало дека таа е една од најбараните словенечки уметници на интернет во тоа време. Словенечките новинари ја избрале за пејачка на годината за 2005 година. Таа била рекламно лице на годината за прехранбената компанија ''Вригли'', а во 2006 година направила и промоција за најголемиот словенечки мобилен оператор [[Мобител (Словенија)|Мобител]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.alya.info/index.php}} * [http://www.mojvideo.com/tag/alya Alya's videos] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211206123855/https://www.mojvideo.com/tag/alya/ |date=2021-12-06 }} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1983 година]] [[Категорија:Словенечки поп пејачи]] [[Категорија:Словенечки пејачки]] [[Категорија:Словенечки пејачи]] 43f2t28xhhtyskanjbjdyy8trpu2azd 0 1365850 5590561 5564647 2026-07-11T18:03:50Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590561 wikitext text/x-wiki '''Примож Репар''' (роден на 16 јуни 1967 година, Љубљана) е словенечки [[поет]], писател, [[Филозофија|филозоф]], преведувач, есеист, уредник, [[Издаваштво|издавач]] и организатор на меѓународни културни и научни/стручни настани, работилници, фестивали, конференции, симпозиуми, разни научни и стручни истражувања и други иницијативи по домот и во странство. [[File:Primoz_Repar.jpg|thumb|Примож Репар]] == Образование == Репар студирал филозофија и историјата на Факултетот за уметности на [[Универзитет во Љубљана|Универзитетот во Љубљана]] во 1997 година. Од 2001 година на студирање дипломирал за докторска диплома за истражување на филозофијата на [[Серен Кјеркегор]]. Во 2009 година добил докторат со насловот ''Кјеркегор: Прашањето за изборот и егзистенцијалната'' комуникација на Факултетот за уметности, во Универзитетот во Љубљана.<ref>{{Наведена книга|title=Question of Choice and existential communication: doctoral dissertation.|last=Repar|first=Primož|publisher=University of Ljubljana|year=2008|isbn=|location=Ljubljana|pages=311}}</ref> Во 1993 година студирал на ''Меѓународниот народен колеџ'' кој се наоѓал во Елсингор, Данска (интензивен курс во врска со данскиот јазик). == Работа == Репар е со-основач на издавачката куќа КУД Апокалипса<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.apokalipsa.si/zalozba/|title=ZALOŽBA – Apokalipsa|language=sl-SI|accessdate=2021-10-05}}</ref> и бил главен уредник од нејзиното основање во 1993 година. Тој бил одговорен за печатење на над 300 книги и 300 бројни списанија за 28 години. Директор е на Средноевропскиот истражувачки институт Серен Кјеркегор Љубљана од 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kierkegaard-institute.si/|title=CERI - SK - Institute|work=www.kierkegaard-institute.si|accessdate=2021-10-05|archive-date=2021-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804060216/http://kierkegaard-institute.si/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://old.delo.si/kultura/knjizevni-listi/kierkegaard-tudi-v-brezupni-situaciji-daje-upanje.html|title=Kierkegaard tudi v brezupni situaciji daje upanje|last=kultura|first=Peter Kolšek|date=2013-07-01|work=old.delo.si|language=sl-si|accessdate=2021-10-07}}</ref> Во исто време, тој го координира меѓународниот Филозофски симпозиум на Миклавж Оцепек од неговото основање и големиот книжевен проект од Средна и Југоисточна Европа „Преглед во преглед“ од 2002 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ced-slovenia.eu/project/revija-v-reviji-review-within-review/|title=Revija v reviji (Review within Review)|work=Creative Europe Desk Slovenia|language=sl-SI|accessdate=2021-10-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.apokalipsa.si/revija-v-reviji/|title=REVIJA V REVIJI – Apokalipsa|language=sl-SI|accessdate=2021-10-05}}</ref> Исто така, тој е еден од основачите на Словенечката хаику асоцијација,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnevnik.si/118145|title=Apokalipsin mednarodni haiku festival|work=Dnevnik|accessdate=2021-10-05}}{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> активен во основањето на Светската хаику асоцијација. Тој е главниот организатор на фестивали (словенечки и меѓународни фестивали хаику,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pesem.si/a/objava/prikaz/137196/kud_apokalipsa_razpisuje_21_mednarodni_natecaj_za_najboljsi_haiku|title=Pesem.si - Lea199 - KUD Apokalipsa razpisuje 21. MEDNARODNI NATEČAJ ZA NAJBOLJŠI HAIKU - KUD Apokalip|work=www.pesem.si|accessdate=2021-10-05}}</ref> словенечко-дански фестивал), меѓународни односи, состаноци, финансирање и уредник на разни литературни и филозофски изданија. Тој е водечки словенечки професионалец на Кјеркегор во Словенија.<ref>{{Наведена книга|url=https://philpapers.org/rec/JRGSKL|title=Søren Kierkegaard Literature, 1956-2006: A Bibliography|last=Jørgensen|first=Aage|date=2009|publisher=Museum Tusculanum Press}}</ref> Исто така, тој е член на повеќе меѓународни уредувачки одбори, во кои спаѓаат и списанијата на Словачката академија на науките „Филозофија“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.klemens.sav.sk/fiusav/filozofia/?q=en/editorial-board|title=Editorial Board {{!}} Filozofia|work=www.klemens.sav.sk|accessdate=2021-10-05}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Repar|first=Primož|date=February 5, 2012|title=EXISTENCIÁLNA DIALEKTIKA ROZHODNUTIA A SKANDALON|url=http://www.klemens.sav.sk/fiusav/filozofia/?q=en|journal=Filozofia|volume=67|issue=8|pages=689–704}}</ref> и „Акте Киркегардиане“ Тој бил дел од советодавниот одбор за филозофска ревија на Словачката академија на науките Филозофија од 2012 година, и бил дел од советодавниот одбор на меѓународната културна ревија Ориент експрес (Велика Британија, 2002–2006). Својата прва колекција на поеми, ''Крстот и чеканот'', ја напишал во 1984-1987 година. Тоа е еден вид субверзивен поетски манифест на „панк диверзија“ со егзистенцијално обоена поезија. Има и траги од првото читање на данскиот филозоф Серен Кјеркегор, основачот на егзистенцијализмот и инспиратор на многу современи филозофски, теолошки, книжевни и интердисциплинарни области. Започнал да пишувал хаику поезија за време на неговиот престој во Данска, каде што станал и член на ''Друштвото Кјеркегор''. По враќањето од Данска станал дел од ''Данско-словенечкото друштво за пријателство'' и на ''Словенечкото хаику друштво''. Тој бил дел од ''[[Друштво на словенечките писатели|Друштвото на словенечките писатели]]'' од 1997 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drustvo-dsp.si/en/writers/|title=Writers – Slovene Writers' Association|language=en-GB|accessdate=2021-10-05}}</ref>, а исто така е член на неговиот управен одбор во 2020 година. Како независен истражувач и раководител на професионални програми на Средноевропскиот истражувачки институт Серен Кјеркегор соработува и повремено предава на многу европски универзитети и институти, а неговата ''Егзистенцијална револуција'' досега била објавена на пет јазици (англиски, француски, словачки, полски и словенечки). Ги објавил и првите монографии на Серен Кјеркегор на словенечки јазик во две книги: ''Кјеркегор – Прашањето на изборот'' и ''Кјеркегор – Егзистенцијална комуникација''.<ref>{{Наведено списание|last=Meserko|first=Tadej|year=2011|title=Labirint brez izhoda : Primož Repar: Kierkegaard - vprašanje izbire (2009) : Primož Repar: Kierkegaard -eksistencialna komunikacija (2009)|url=https://plus.si.cobiss.net/opac7/bib/272308480|journal=Apokalipsa: Revija za preboj v živo kulturo|language=sl|issn=1318-3680|via=plus.si.cobiss.net}}{{Мртва_врска|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Renko|first=Mateja|year=2011|title=Razkrita skrivnost govorice: Primož Repar: Kierkegaard - eksistencialna komunikacija|url=https://plus.si.cobiss.net/opac7/bib/272323840|journal=Apokalipsa: Revija za preboj v živo kulturo|language=sl|issn=1318-3680|via=plus.si.cobiss.net|access-date=2025-02-26|archive-date=2021-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007035650/https://plus.si.cobiss.net/opac7/bib/272323840|url-status=dead}}</ref> Во 2018 година, тој присуствувал на 24. ''Светски филозофски конгрес'' во [[Пекинг]], Кина, каде што одржувал предавање за „Политика на љубовта“ и коорганизирал предавања од областа на табелите поврзани со мислата на Кјеркегор. Некои од неговите книги биле номинирани за највисоките национални награди за литература или есеистички книги (2001 – награда на Марјан Рожанц.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnevnik.si/9408|title=Rokopis pa je romal...|work=Dnevnik|accessdate=2021-10-05}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2008 – награда на Симон Јенко). Како уредник и издавач бил награден на Меѓународниот состанок на издавачите во Хрватска (''Патот до центарот на Европа'', 2007)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.dnevnik.hr/bookaleta/2007/05/1622640531/11-put-u-srediste-evrope.html|title=11. Put u središte Evrope|last=Primož|first=Repar|date=May 16, 2007|work=Stara Bookaleta|accessdate=October 5, 2021}}</ref> како најдобар уредник/издавач на годината, исто така, како уредник и поет во [[Романија]] (''Арад,'' 2011), како уредник и меѓународен соработник во Босна и Херцеговина (Бања Лука, 2013). Исто така, тој бил добитник на специјална награда на деканот на Факултетот за уметности Константин Филозофскиот универзитет во Нитра, Словачка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/pages/category/College---University/ceri.of.SK/photos/|title=Ceri.sk Central European Research Institute of Soren Kierkegaard|work=www.facebook.com|language=en|accessdate=2021-10-05}}</ref> Во март 2014 година Репар го освоил медалјонот на колеџот Сент Олаф (Минесота, САД) за одлична организација на 4. Меѓународен филозофски симпозиум од Миклавж Оцепек во чест на двестогодишнината од раѓањето на Серен Кјеркегор што бил одржан во 2013 година во Словенија. Тој имал составено или уредувано повеќе антологии на поезија на словенечки, меѓународни изданија и црногорски јазик, како и словенечка современа филозофија на чешки јазик.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/875349938|title=Nová oikonomie vztahů|last=Marek|first=Jakub|last2=Repar|first2=Primož|last3=Králik|first3=Roman|last4=Vodičar|first4=Janez|last5=Kozár|first5=Aleš|last6=Repar|first6=Stanislava|date=2013|publisher=KUD Apokalipsa|isbn=978-961-6894-26-5|location=Ljubljana|language=Czech|oclc=875349938}}</ref> Исто така, ја уредил словенечката библиографија за Кјеркегор за светското издание на Раутлеџ (2017).<ref>{{Наведена книга|title=Volume 19, Tome V: Latvian to Ukrainian|last=Repar|first=Primož|date=2017|publisher=Routledge|isbn=978-1-315-15744-3|editor-last=Šajda|editor-first=Peter|series=Kierkegaard Bibliography|chapter=Slovenian|doi=10.4324/9781315157443|access-date=2021-10-05|editor-last2=Stewart|editor-first2=Jon|chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781315157443-16/slovenian-primo%C5%BE-repar}}</ref> Неговите 14 книги и независни монографии досега биле објавени на словенечки, словачки,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.klemens.sav.sk/fiusav/filozofia/?q=en/slovenski-slovinski-filozofi-o-kierkegaardovi-v-kontexte-20-storocia|title=Article/Publication Details {{!}} Filozofia|work=www.klemens.sav.sk|accessdate=2021-10-05}}</ref> чешки, англиски,<ref>{{Наведено списание|last=Maribor|date=Fall 2017|title=Primož Repar. Decision and the existential turn. Toronto, ON: Kierkegaard Circle, Trinity College, University of Toronto / Ljubljana, SI: Central European Research Institute Soeren Kierkegaard Ljubljana, KUD Apokalipsa, 2016. Pp. 203. Paper, CA$ 20.00, US$ 16.00, EUR 15.00. ISBN 978-1-988129-03-7|url=https://plus.si.cobiss.net/opac7/bib/69432930|journal=Toronto Journal of Theology|language=sl|volume=33|issue=2|pages=316–317|issn=0826-9831|via=plus.si.cobiss.net|access-date=2025-02-26|archive-date=2021-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720140414/https://plus.si.cobiss.net/opac7/bib/69432930|url-status=dead}}</ref> француски, хрватски, црногорски, српски, македонски, полски, унгарски и [[Дански јазик|дански]] јазик. Покрај данскиот јазик, тој исто така преведувал стручни и литературни текстови од хрватски, српски, [[Словачки јазик|словачки]], чешки, [[Англиски јазик|англиски]] и норвешки јазик. == Личен живот == Од 2001 до 2015 година бил во брак со поетесата Станислава Репар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mac365.cz/stanislava-chrobakova-repar-kebysme-vedeli-co-nas-trapi-netrapili-bysme-sa/t1339|title=Stanislava Chrobáková Repar: Kebysme vedeli, čo nás trápi, netrápili bysme sa|work=www.mac365.cz|language=cs|accessdate=6 March 2024}}</ref> == Избрана библиографија == Примож Репар е автор на девет книги поезија, како и бројни есеи, научни монографии, и преводи. === Поезија === * ''Крстот и чеканот'' 1992 * ''Надвор од овој свет е кревка пајажина'' 1994 * ''Молитвеник'' 1995 * ''Морс Барбарурум'' 1996 * ''Алхемија на отчукувањата на срцето'' 2012 * ''Вудс, икони'' 2007 * ''Достави на великодушност'' 2008 * ''Хипохондрија'' 2013 * ''Три дена во Истра и еден ден претходно'' 2017 == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.apokalipsa.si/zalozba/ На apokalipsa.si] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Репар, Примож}} [[Категорија:Естетичари]] [[Категорија:Антикапиталисти]] [[Категорија:Апсолвенти на Љубљанскиот универзитет]] [[Категорија:Словенечки поети]] [[Категорија:Родени во 1967 година]] kggeuqcjbzdexofhx6uim0ofxao7leh 0 1365882 5590719 5577478 2026-07-12T04:38:57Z نوفاك اتشمان 11549 + 2 категории; ±[[Категорија:Југославија во Втората светска војна]]→[[Категорија:Хрватска во Втората светска војна]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590719 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Унгарската окупација на<br>југословенските територии|native_name=|native_name_lang=<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead -->|settlement_type=Дел од Југославија окупирана потоа припоена од [[Унгарија]]|image_skyline=|image_alt=|image_caption=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|nickname=|motto=|image_map=1941-1943 Axis occupation of Yugoslavia map - en.svg|map_alt=Карта на која е прикажана окупацијата и поделбата на Југославија во 1941 година|map_caption=Окупација и поделба на Југославија во 1941 година. Окупираните и припоените области од Унгарците на Југославија се на север (Бачка и Барања) и северозапад (Меѓимурје и Прекмурје).|pushpin_map=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Kingdom of Yugoslavia|name=Yugoslavia}}|subdivision_type1=|subdivision_name1=|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=[[Окупирана од Унгарија]]|established_date=11 април 1941|established_title2=Анексија од Унгарија|established_date2=14 декември 1941|extinct_title={{nowrap|[[Операција Маргарет|Окупирана од Германија]]}}|extinct_date=15 март 1944|founder=|seat_type=|seat=|parts_type=Територии|parts_style=list|parts=Регион|p1=[[Бачка]]|p2=Барања|p3=[[Меѓимурје]]|p4=[[Прекмурје]]<br>(Унгарија го употребила терминот „Обновени јужни територии“ за да се однесува на овие области{{sfn|Lemkin|2008|p=631}})|government_footnotes=|government_type=инкорпорирани во постојните унгарски окрузи|governing_body=|leader_party=|leader_title=|leader_name=|unit_pref=Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->|area_footnotes=|area_urban_footnotes=<!-- -->|area_rural_footnotes=<!-- -->|area_metro_footnotes=<!-- -->|area_magnitude=<!-- -->|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=<!-- square kilometers -->|area_total_km2=11,475|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=<!-- hectares -->|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=<!-- dunams used in Middle East articles only -->|dunam_link=<!-- which dunam to link -->|area_total_dunam=|area_land_dunam=|area_water_dunam=|area_urban_dunam=|area_rural_dunam=|area_metro_dunam=|area_blank1_dunam=|area_blank2_dunam=|length_km=|width_km=|dimensions_footnotes=|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=|population_total={{Circa}}1,145,000|population_as_of=1941|population_demonym=|population_note=Видете [[Дел за демографија]]|demographics_type1=|demographics1_footnotes=|demographics1_title1=|demographics1_info1=|demographics1_title2=|demographics1_info2=|demographics1_title3=|demographics1_info3=|demographics1_title4=|demographics1_info4=|demographics1_title5=|demographics1_info5=|timezone1=|utc_offset1=|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|postal_code_type=|postal_code=|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|footnotes=}}Во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], [[Кралство Унгарија (1920–1946)|Кралството Унгарија]] се приклучила во воената окупација, а потоа и во припојувањете на регионите [[Бачка]], [[Барања]], [[Меѓимурска жупанија|Меѓимурје]] и [[Прекмурје]] на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]]. Сите овие региони биле под унгарска власт пред 1920 година и биле префрлени во Југославија како дел од [[Тријанонски договор|Тријанонскиот договор]] по [[Првата светска војна]]. Тие сега се составен дел од некои држави: Југословенска Бачка сега е дел од [[Војводина]], автономна покраина на [[Србија]], југословенската Барања и Меѓумурје се дел од денешна [[Хрватска]], а југословенско Прекмурје е дел од територијата на денешна [[Словенија]]. Окупацијата започнала на 11 април 1941 година, кога 80.000 унгарски војници ја преминале југословенската граница како поддршка на инвазијата [[Сили на Оската|на Оската]] [[Априлска војна|врз Југославија,]] предводена од страна на [[Трет Рајх|Германија,]] која започнала пет дена порано. Имало отпор кон унгарските сили од страна на српските [[Четници|четнички]] нередовници, но одбраната на Кралската југословенска армија дотогаш веќе пропаднала. На унгарските сили индиректно им помагало локалното ''Фолксдојче'', германското малцинство, кое формирало милиција и разоружало околу 90.000 југословенски војници. И покрај само спорадичниот отпор, унгарските трупи егзутирале многу цивили за време на овие првични операции, вклучително и некои ''Фолксдојче.'' Владата на новоформираната [[марионетска држава]] на Оската, [[Независна Држава Хрватска]] (НДХ), последователно се согласила на унгарското припојување на областа Меѓимурје, што го вознемирило хрватското население во областа. Окупациските власти веднаш го класифицирале населението на Бачка и Барања на оние што живееле во тие региони кога последен пат биле под унгарска власт во 1920 година и претежно српски доселеници кои пристигнале бидејќи овие региони биле дел од Југославија. Тие, потоа, почнале да собираат илјадници локални Срби во [[Концентрационен логор|концентрациони логори]] и ги протерале во Независната држава Хрватска, Црна Гора окупирана од Италија и територијата Србија окупирана од Германија. Конечно, десетици илјади Срби биле депортирани од окупираните територии. Потоа следела имплементација на политиката на „магијаризација“ на политичкиот, социјалниот и економскиот живот на окупираните територии, што вклучувало повторно населување на Унгарци и Шекели од другите делови на Унгарија. „Магијаризацијата“ не влијаела на ''Фолксдојче'', кој добил специјален статус под унгарска власт, а во Прекмурје унгарските власти биле попопустливи кон етничките Словенци. Малиот вооружен отпор кон унгарската окупација започнал во втората половина на 1941 година и било одговорено со остри мерки, вклучително и убиства, протерувања и интернирања. Востанието главно било концентрирано во етничко-српската област на јужна Бачка во областа Шајкашка, каде унгарските сили се одмаздиле за нивните загуби. Во август 1941 година, цивилната администрација ја презела владата на „Обновените јужни територии“ (унгарски: Délvidék), и тие биле официјално припоени кон Унгарија во декември. Во јануари 1942 година, унгарската војска спровела рации за време на кои убила над 3.300 луѓе, главно Срби и Евреи. Во март 1944 година, кога Унгарија разбрала дека е на губитничката страна во војната и почнала да преговара со [[Сојузници во Втората светска војна|сојузниците]], Германија ја презела контролата врз земјата, вклучувајќи ги и припоените територии, за време на операцијата Маргарета I. Потоа следело собирање и транспортирање на преостанатите Евреи на окупираните територии во логори за истребување, што резултирало со смрт на 85 отсто од Евреите на окупираните територии. Пред нивното повлекување од Балканот, соочени со напредувањето на [[Советски Сојуз|советската]] [[Црвена армија]], Германците евакуирале 60.000–70.000 ''Фолксдојче'' од Бачка и Барања во [[Австрија]]. Бачка и Барања биле вратени под југословенска контрола кога Германците биле истиснати од териториите од страна на Црвената армија кон крајот на 1944 година. Меѓимурје и Прекмурје останале окупирани до последните недели од војната. == Позадина == [[Податотека:Magyarorszag_1920.png|десно|мини|350x350пкс| Карта што ја покажува разликата помеѓу границите на Унгарија пред и по Договорот од Трианон. Старото Кралство Унгарија е во зелено, автономна [[Кралство Хрватска и Славонија|Хрватска-Славонија]] во сиво. Табелите на населението се засновани на унгарскиот попис од 1910 година.]]  На [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција]], по завршувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], [[Сојузници во Првата светска војна|силите на Антантата]] потпишале [[Тријанонски договор]] со Унгарија по распадот на [[Австроунгарија]]. Меѓу другото, договорот ја дефинирал границата меѓу Унгарија и новосоздаденото [[Кралство Југославија|Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]] (КСХС, преименувано во Кралство Југославија во 1929 година). Таа ги поделила областите Банат, Бачка и Барања, кои претходно биле под управа на Унгарија, помеѓу Унгарија, КСЦС и Романија и го префрлила регионот Меѓимурје и околу две третини од регионот Прекмурје од Унгарија на КСХС. Значителен број Унгарци и ''Фолксдојче'' останале во областите инкорпорирани во КСХС.{{Sfn|Lemkin|2008}}{{Sfn|Pearson|1996}} Помеѓу 1918 и 1924 година, 44.903 Унгарци (вклучувајќи 8.511 владини службеници) биле депортирани во Унгарија од териториите пренесени во Југославија и речиси 10.000 југословенски воени доселеници (српскохрватски: Solunski dobrovoljci, букв. [[Македонски фронт|Солунските]] доброволци), главно [[Срби]], биле населени во Бачка и Барања од страна на југословенската влада.{{Sfn|Ungváry|2011}}{{Sfn|Karakaš Obradov|2012}} За време на меѓувоениот период Унгарија агитирала за ревизија на границите договорени со Договорот од Тријанон, а односите меѓу двете земји биле тешки.{{Sfn|Lemkin|2008}}{{Sfn|Pearson|1996}} На 22 август 1938 година, [[Чехословачка]], [[Кралство Романија|Романија]] и Југославија се согласиле за ревизија на Тријанон што и дозволило на Унгарија повторно да се вооружи.{{Sfn|Bán|2004}} === Демографија === Пред окупацијата, последниот југословенски попис бил направен во 1931 година. Овој попис го користел јазикот како примарен критериум и ги вброил сите говорители на [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] како една група, наместо да ги признава српската, [[Хрвати|хрватската]], [[Бошњаци|босанско муслиманската]], [[Македонци|македонската]] и [[Црногорци|црногорската]] националност.{{Sfn|Biondich|2008}} Усогласувањето на податоците за верската припадност со лингвистичките податоци го користеле научниците за да утврдат приближен број Срби и Хрвати на пописот од 1931 година, со броење на оние од [[Римокатоличка црква|римокатоличката]] деноминација како Хрвати.{{Sfn|Eberhardt|2003}} Според пописот од 1931 година, териториите Бачка и Барања имале вкупно 837.742 жители. Ова вклучувало помеѓу 275.014 и 283.114 Унгарци и помеѓу 185.458 и 194.908 ''Фолксдојче''. Поради тоа, Унгарците сочинувале околу една третина од населението на овие територии, а ''Фолксдојче'' сочинувале нешто помалку од една четвртина.{{Sfn|Ungváry|2011}}{{Sfn|Tomasevich|2001}} Според историчарот д- р Кристиан Унгвари, пописот од 1931 покажал дека населението на Бачка и Барања вклучувало 150.301 Срби и 3.099 Хрвати; тоа одговарало на српското население од околу 18 отсто.{{Sfn|Ungváry|2011}} Овие бројки многу се разликуваат од комбинираното српско и хрватско население од 305.917, претставено од професорот Јозо Томашевич, што претставува 36,5 отсто од населението.{{Sfn|Tomasevich|2001}} Пописите од 1931 за Меѓимурје и Прекмурје изложуваат вкупно население од 193.640, од кои 101.467 (52,2 отсто) биле Хрвати, 75.064 (38,7 отсто) [[Словенци]] и 15.308 (8 отсто) Унгарци.{{Sfn|Ungváry|2011}} [[Податотека:TerritorialGainsHungary1920-41.jpg|алт=map showing the Yugoslav and other territories gained by Hungary between 1938 and 1941|десно|мини|350x350пкс| Територијалните придобивки на Унгарија во 1938–41 година. Окупираните тогаш анектирани области на Југославија се прикажани на тен на југ ([[Бачка]] и [[Барања]]) и на запад ([[Меѓимурска жупанија|Меѓимурје]] и [[Прекмурје]]).]] === Случувања 1938–1941 година === Помеѓу 1938 и 1940 година, по [[Трет Рајх|германско]]-[[Кралство Италија|италијанското]] посредништво во Првата и Втората Виенска награда, и унгарската инвазија на Карпато-Украина, Унгарија ја проширила својата територија. Апсорбирала делови од јужна Чехословачка, Карпатска Рутенија и [[Северна Трансилванија|северниот дел на Трансилванија]], што Кралството Романија ги отстапила. Едно од етно-културните области што преминало од Романија до Унгарија во тоа време била земјата Секели. Поддршката која што Унгарија ја добила од страна на Германија за овие ревизии на границите значело дека односите меѓу двете земји станале уште подобри. На 20 ноември 1940 година, Унгарија официјално се приклучила на трипартитниот пакт на Оската.{{Sfn|Pogany|1997}} На 12 декември 1940 година, по иницијатива на [[Премиер на Унгарија|премиерот]], грофот Пал Телеки, Унгарија склучила договор за пријателство и ненапаѓање со Југославија. Иако концептот бил поддржан и од Германија и од Италија, официјалното потпишување на договорот не добил поддршка, бидејќи планираната инвазија на Германија на [[Кралство Грција|Грција]] би била полесна доколку Југославија можела да се неутрализира.{{Sfn|Frank|2001}} По југословенскиот воен удар од 27 март 1941 година, кога Германците побарале од унгарскиот регент, Миклош Хорти, дозвола да лансираат еден од нивните оклопни удари користејќи унгарска територија, Телеки не можел да го одврати регентот. Заклучувајќи дека Унгарија неотповикливо се понижила со тоа што застанала на страната на Германците против Југословените, Телеки пукал во себеси и се самоубил.{{Sfn|Coppa|2006}}{{Sfn|Eby|2007}} Хорти таа вечер го информирал Хитлер дека Унгарија ќе го почитувала договорот за пријателство со Југославија, иако тој најверојатно ќе престанел да важи доколку Хрватска се отцепила и Југославија се распаднала.{{Sfn|Klajn|2007}} == Инвазија == На 10 април 1941 година, [[Независна Држава Хрватска|независната држава Хрватска]] била основана во Загреб од [[усташи]]те. Тој ден, Хорти и новиот унгарски премиер Ласло Бардоси, издале заедничка декларација дека Југославија престанала да постои, ослободувајќи ја Унгарија од нејзините обврски според пактот за ненапаѓање и Договорот од Тријанон.{{Sfn|Klajn|2007}} Според декларацијата, унгарските трупи дејствувале за да ги „заштитат Унгарците кои живеат во јужните делови од анархијата“ на [[Априлска војна|Априлската војна]], која започнала таму неколку дена порано, кога италијанските и германските трупи извршиле инвазија.{{Sfn|Klajn|2007}}{{Sfn|Granville|2004}}{{Sfn|Ramet|2006}} Следниот ден, унгарската 3-та армија почнала да ги окупира тие региони на Југославија користејќи ги мобилните, IV и V корпус, со I и VII корпус во резерва.{{Sfn|Wehler|1980}}{{Sfn|Abbott|Thomas|Chappell|1982}}{{Sfn|Portmann|2007a}}{{Sfn|Thomas|Szabo|2008}} Тој ден (11 април), штабот на 3-та армија ја известил германската 2-ра армија дека унгарските сили ја преминале границата северно од [[Осиек]] и во близина на [[Суботица]].{{Sfn|United States Army|1986}} Брзите маневри на германската армија за време на инвазијата принудиле тактичко повлекување на југословенските сили соочени со единиците на унгарската армија и немало особени борби помеѓу двете армии. Унгарските сили напредувале јужно до [[Дунав]] помеѓу [[Вуковар]] и вливот во [[Тиса (река)|Тиса]] без голем воен отпор.{{Sfn|Tomasevich|2001}} Српските [[Четници|четнички]] нерегуларници војувале изолирани ангажмани,{{Sfn|Thomas|Szabo|2008}} и унгарскиот Генералштаб сметал дека силите на нерегуларниот отпор се нивната единствена значајна опозиција.{{Sfn|Cseres|1991}}{{Sfn|Komjáthy|1993}} На 12 април, унгарскиот 1-ри падобрански баталјон ги зазел каналските мостови кај [[Врбас]] и Србобран. Во меѓувреме, [[Сомбор]] бил заземен против решителниот четнички отпор, а заземена била и Суботица.{{Sfn|Thomas|Szabo|2008}} Оваа, прва воздушна операција во унгарската историја, не поминала абез инцидент. Авионот на баталјонот се состоел од пет транспортни авиони Савоја-Маркети СМ.75 од италијанско производство, порано со цивилната авиокомпанија ''МАЛЕРТ'', но во функција на Кралските унгарски воздухопловни сили на почетокот на европската војна.{{Sfn|Neulen|2000}} Набргу по полетувањето од аеродромот во [[Веспрем|Веспрем-Хутас]] попладнето на 12 април, командниот авион, код Е-101, се урнал со загуба на 20{{Sfn|Szabó|2005}} или 23 животи, вклучително и 19 падобранци. Ова била најтешката поединечна загуба што ја претрпеле Унгарците за време на југословенската кампања.{{Sfn|Neulen|2000}} На 13 април, 1-та и 2-та моторизирана бригада го окупирала [[Нови Сад]], а потоа се движеле на југ преку Дунав во северниот дел на хрватска [[Срем|Сирмија]], освојувајќи [[Винковци|ги Винковци]] и Вуковар на 18 април. Овие бригади потоа тргнале на југоисток за да го заземат западниот српски град [[Ваљево]] еден ден подоцна. Другите унгарски сили ги окупирале југословенските области [[Прекмурје]] и [[Меѓимурска жупанија|Меѓимурје]].{{Sfn|Thomas|Szabo|2008}} Подоцнежната американска проценка заклучила дека германските сили морале да го преземат поголемиот дел од борбите, забележувајќи дека унгарските сили „покажале голема неподготвеност да нападнат се додека непријателот не бил целосно опразен и неорганизиран од страна на Германците“.{{Sfn|United States Army|1986}} Кога југословенската делегација потпишала примирје со германските и италијанските претставници во [[Белград]] на 17 април, Унгарците биле застапувани од офицер за врска, но тој не го потпишал документот бидејќи Унгарија „не е во војна со Југославија“.{{Sfn|United States Army|1986}} Примирјето стапило на сила следниот ден напладне. Веста за успехот на унгарските вооружени сили во Југославија била поздравена во унгарскиот парламент.{{Sfn|Pogany|1997}} Германските сили окупирале тесен дел од североисточниот дел на Прекмурје долж германско-југословенската граница, {{Sfn|Tomasevich|2001}} кој вклучувал четири села ''Фолксдојче''. Во средината на јуни 1941 година, оваа област била припоениа со ''Рајхсгау Штајермарк''.{{Sfn|Kroener|2000}} Унгарските трупи претрпеле 126 мртви и 241 ранети за време на спорадичните борби,{{Sfn|Ungváry|2011}} и биле убиени меѓу 1.122 и 3.500 цивили, вклучително и некои ''Фолксдојче''.{{Sfn|Ungváry|2011}}{{Sfn|Tomasevich|2001}}{{Sfn|Ramet|2006}} Многу цивили биле уапсени и мачени.{{Sfn|Mojzes|2011}} На 14 април 1941 година, околу 500 Евреи и Срби биле убиени со бајонет, веројатно како предупредување до другите да не се спротивставуваат.{{Sfn|Mojzes|2011}} За време на повоеното испрашување, Хорти инсистирал на тоа дека не сакал да ја нападне Југославија, туку дека бил принуден да дејствува поради нередот и масакрот на Унгарците во Бачка, но овие тврдења биле отфрлени од Томашевич.{{Sfn|Tomasevich|2001}} == Географија == [[Податотека:Hungarian_Occupied_Yugoslavia_1941_44.png|алт=map of the occupied territories and their subdivisions under Hungarian rule.|десно|мини|300x300пкс| Карта што ја прикажува поделбата на областите на Југославија окупирани потоа припоени од Унгарија, вклучувајќи ги и соодветните унгарски административни поделби]] Унгарската окупирана територија на Бачка се состоела од тој дел од [[Дунавска бановина|Дунавската Бановина]] граничи со поранешната унгарско-југословенска граница на север, Дунав на југ и запад и Тиса на исток. Окупираната територија Барања исто така била дел од Дунавската Бановина, но таа област била ограничена со поранешната унгарско-југословенска граница на север и запад, [[Драва]] на запад и југ и Дунав на исток. Територијата на Меѓимурје била дел од [[Бановина Хрватска|Бановина на Хрватска]] пред инвазијата и била ограничена со реката [[Мура]] на север и реката Драва на југ. Прекмурје се состоел од оној дел од предвоената [[Дравска бановина|Драва Бановина]] што се наоѓал северно од Мура.{{Sfn|Tomasevich|2001}} Повеќето територии окупирани од Унгарија се состоеле од рамно, главно земјоделско земјиште на [[Панонска Низина|Панонската Низина]], освен некои ридски земји на северозапад од регионот Меѓимурје и на север од регионот Прекмурје.{{Sfn|Tomasevich|2001}} Вкупната површина на југословенските територии окупирани од Унгарија изнесувала 11.475 квадратни километри, кој се состоел од 8.558 квадратни километри) во Бачка, 1.213 квадратни километри во Барања, и 1.704 квадратни километри во Меѓимурскиот и Прекмурскиот регион.{{Sfn|Ungváry|2011}} == Администрација == На почетокот, окупираните територии биле ставени под воена управа.{{Sfn|Tomasevich|2001}} Меѓународниот правен научник, професор Рафаел Лемкин, кој го измислил зборот „[[геноцид]]“ што значи „уништување на нација или на етничка група“,{{Sfn|Lemkin|2008}} ги опишал политиките што ги спроведувале унгарските власти на окупираните територии како „геноцидни“.{{Sfn|Lemkin|2008}} Лемкин тврдел дека „геноцидните“ политики биле оние кои што биле насочени кон уништување на политичкото, социјалното, културното, религиозното и економското постоење и јазикот на оние што живеат на окупираните територии.{{Sfn|Lemkin|2008}} Во првите две недели од владеењето на Унгарија, 10.000 Срби биле протерани на германската окупирана територија Србија, НДХ и Црна Гора под италијанска власт. На 1 мај 1941 година, Германците процениле дека населението на териториите окупирани од Унгарија изнесувало 1.145.000.{{Sfn|Tomasevich|1969}} На 9 јули 1941 година, воениот гувернер на градот [[Чаковец]] во Меѓимурје, полковникот Зигмонд Тимар, издал декларација дека наредниот ден Меѓимурје требал да биде трајно поставен под воена администрација и унгарска управа.{{Sfn|Kovačić|2010}} Според професорката Сабрина Рамет, владата на НДХ се согласила за унгарско припојување на областа Меѓимурје на 10 јули,{{Sfn|Ramet|2006}} но според Давор Ковачиќ и Марица Каракаш Обрадов од Хрватскиот институт за историја, унгарската декларација била донесена без консултација со НДХ.{{Sfn|Kovačić|2010}}{{Sfn|Karakaš Obradov|2012}} Хрватското население во регионот не било задоволно од одлуката,{{Sfn|Velikonja|2003}} и воената управа останала на сила до 16 август 1941 година, по што била воведена цивилна администрација.{{Sfn|Ungváry|2011}} На 12 јули, [[Југословенски динар|југословенскиот динар]] престанал да биде законско средство за плаќање на окупираните територии и бил заменет со унгарскиот пинг.{{Sfn|Lemkin|2008}} Пописот на окупираните југословенски територии бил спроведен од унгарските власти во 1941 година, кој броел вкупно 1.030.027 жители. Во овој попис, етничките пропорции на овие територии вкупно биле 37 отсто Унгарци, 19 отсто ''Фолксдојче'', 18 отсто Хрвати и 16 отсто Срби,{{Sfn|Ungváry|2011}}, а населението на Прекмурје изнесувало 102.867.{{Sfn|Cox|2005}} На 14 декември, овие региони, наведени од Унгарија како „Обновени јужни територии“ (унгарски: Délvidék),{{Sfn|Lemkin|2008}} биле официјално инкорпорирани во Унгарија и им било дадено целосно претставување во унгарскиот парламент,{{Sfn|Tomasevich|2001}} иако претставниците требале да бидат номинирани од Парламентот наместо да бидат избрани.{{Sfn|Lemkin|2008}} Иако плановите за депортирање на 150.000 Срби (вклучувајќи ги и колонистите од меѓувоениот период, но и домородните жители) на германската окупирана територија на Србија биле против германската команда во Белград, унгарскиот окупациски режим успеал да протера меѓу 25.000 и 60.000 од нив, главно во Србија.{{Sfn|Tomasevich|2001}}{{Sfn|Pavlowitch|2008}}{{Sfn|Janjetović|2008}}{{Sfn|Ungváry|2011}} За време на војната, унгарската влада преселила дел од своето предвоено население во Бачка и Барања, првенствено Шекелис од областите на Трансилванија отстапени на Унгарија од Романија во 1940 година. Помеѓу 15.000 и 18.000 жители, наводно, биле преселени во Бачка и Барања.{{Sfn|Kostanick|1963}}{{Sfn|Tomasevich|2001}}{{Sfn|Ramet|2006}} Унгарските власти основале [[Концентрационен логор|концентрациони логори]] за Србите од кои на крајот биле протерани на територијата Србија окупирана од Германија. Како дел од „систематската магијаризација“ на овие територии,{{Sfn|Tomasevich|2001}} унгарските политички партии и патриотски организации биле охрабрени да бидат активни во Бачка и Барања, што резултирало со дискриминација на „помалку пожелните елементи“ на населението како Србите, Хрватите и Евреите.{{Sfn|Tomasevich|2001}} Дискриминацијата се проширила и на образованието и комуникацијата, каде унгарскиот и германскиот јазик биле единствените дозволени јазици во речиси сите средни училишта, а книгите, весниците и периодичните списанија на српскохрватски јазик биле практично забранети. На добро образованите Срби и Хрвати им било оневозможено да преземаат работа сразмерна на нивното образование.{{Sfn|Tomasevich|2001}} Покрај ова, Србите и Хрватите кои живееле на териториите пред 1918 година ги задржале своите права на државјанство како Унгарци, а некои неунгарски вработени од пониско ниво биле задржани на своите работни места. Еден поранешен српски сенатор и еден поранешен хрватски пратеник седнале во унгарскиот парламент.{{Sfn|Pavlowitch|2008}} Во Прекмурје, унгарските власти биле попопустливи, не се обидувале да ги депортираат Словенците во голем број и дозволиле словенечкиот јазик да се користи во јавноста.{{Sfn|Ramet|2006}} Слично на тоа, Унгарците добиле наклоност кон малцинството Буњевци за да ги убедат дека тие не се ниту Срби, ниту Хрвати, ниту воопшто Словени: тие се „Унгарци од буњевачкиот мајчин јазик“.{{Sfn|Macartney|1957}} ''Фолксдојче'' на окупираните територии биле важен дел од економиите на окупираните територии, а до 1941 година, тие биле целосно под [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|Нацистичката партија]]. Односите меѓу окупациските власти и ''Фолксдојче'' биле затегнати со убивањето на етнички Германци за време на инвазијата, до степен до кој [[Адолф Хитлер]] станал свесен за ова прашање. ''Фолксдојче'' не биле активни во унгарската војска или цивилна администрација, но биле застапени во унгарскиот парламент, а од 1942 година им било дозволено да ги регрутираат своите членови во [[Вермахт]]от. Официјалната организација на ''Фолксдојче'' во Унгарија, ''Волксбунд дер Дојчен ин Унгарн'' (гер. Volksbund der Deutschen in Ungarn) (Национална лига на Германците во Унгарија), во суштина била автономна за време на војната, вклучително и во рамките на окупираните територии.{{Sfn|Tomasevich|2001}} == Области == И Бачка и Барања биле дел од Дунавската Бановина на Југославија пред војната. Меѓимурје бил дел од Бановина во Хрватска, а Прекмурје бил дел од Драва бановина.{{Sfn|Jordan|2009}} Унгарските власти ги нарекувале окупираните територии со следните имиња: Бачшка наместо Бачка, Баранја наместо Барања, Мураќоз наместо Меѓимурје и Муравидек наместо Прекмурје.{{Sfn|Macartney|1957}} По окупацијата, унгарските власти ги поделиле окупираните територии меѓу окрузите кои одговарале на административните поделби што постоеле кога областа била дел од [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] пред 1920 година. Тоа биле окрузите Бач-Бодрог, Барања, Вас и Зала. Функционерите на овие територии биле избирани наместо гласани. Дополнително, окрузите биле поделени на области, а властите вратиле многу области, градови и градови на имињата користени пред 1920 година, а во некои случаи и на имиња кои немале историски преседан. == Холокаустот == Во април 1941 година, околу 23 отсто од југословенските Евреи (околу 16.680 луѓе) живееле на териториите окупирани од Унгарија. Тие вклучуваат околу 15.405 цивили во Бачка и Барања, околу 425 во Меѓумурје и речиси 850 во Прекмурје.{{Sfn|Tomasevich|2001}} Унгарската влада донела [[Антисемитизам|антисемитски]] закони во 1939 година, а биле применети на окупираните и припоените територии. Првично, законите се применувале селективно поради трансферот на териториите од воена во цивилна администрација. Некои Евреи кои биле населени на окупираните територии биле испратени на германската окупирана територија на Србија каде биле сместени во концентрациониот логор Бањица во Белград и погубени. Други биле протерани во НДХ каде ја доживеале истата судбина, но нема точен број на депортирани Евреи кои загинале на овој начин. По насилството од почетната окупација, не се случиле додатни масакри на Евреите во текот на остатокот од 1941 година.{{Sfn|Mojzes|2011}} Евреите од окупираните територии биле изложени на напорна работа од унгарските власти, при што речиси 4.000 Евреи од Бачка и Барања биле испратени во логори за напорна работа во Унгарија, 1.500 бачки Евреи биле меѓу 10.000-те унгарски Евреи испратени да извршуваат работни задачи за унгарскиот фронт приближно 190 биле испратени во унгарската армија, речиси 190 Бачки Евреи биле испратени на работа во рудникот за бакар [[Бор (град)|Бор]] на територијата на Србија окупирана од страна на Германија во јули 1943 година. Само 2 отсто од испратените Евреи на Источниот фронт успеале да ја преживеаат војната.{{Sfn|Mojzes|2011}} == Отпор и репресија == Во Бачка и Барања, ''Фолксдојче'' и унгарските власти убиле огромен број Срби.{{Sfn|Prpa–Jovanović|2000}} По избувнувањето на мал вооружен отпор во Бачка и Барања окупирани од Унгарија во втората половина на 1941 година, унгарската војска реагирала со тешки репресивни мерки.{{Sfn|Tomasevich|2001}} Само во септември 1941 година, унгарските окупаторски сили убиле 313 луѓе.{{Sfn|Ungváry|2011}} Мерките вклучувале формирање на привремени концентрациони логори во Ада, [[Бачка Топола]], Бегеч, [[Оџаци]], [[Бечеј]] и Суботица, како и во Нови Сад, [[Печ]] и [[Баја]]. Според професорот Пол Мојзес, околу 2.000 Евреи и голем број Срби биле задржани во овие логори во период од две недели до два месеци, а Евреите кои не биле интернирани биле вработени како принудни работници.{{Sfn|Mojzes|2011}} Неколку илјади луѓе останале во кампови до крајот на војната.{{Sfn|Ungváry|2011}} Некои од Евреите кои мигрирале во Бачка и Барања за време на меѓувоениот период биле протерани во НДХ или на територијата на Србија окупирана од страна на Германија каде биле погубени.{{Sfn|Mojzes|2011}} [[Југословенски партизани|Партизанското]] движење на отпорот на [[Јосип Броз-Тито]], предводено од [[Сојуз на комунистите на Југославија|комунизмот]], никогаш не било силно во Бачка и Барања затоа што рамниот терен на регионот не бил способен за [[Герилско војување|герилска војна]], и затоа што [[Јужни Словени|јужните Словени]], од кои партизаните ги црпеле своите регрути, сочинувале само една третина од регионалното население. Некои партизански единици подигнати на окупираните територии биле испратени во НДХ за да ги засилат партизанските формации кои дејствувале таму. И покрај нивниот првичен отпор, четничкото движење во голема мера било неактивно за време на окупацијата, одржувајќи само некои тајни активности.{{Sfn|Tomasevich|2001}} Партизаните и нивниот регионален комитет биле во голема мера уништени до крајот на 1941 година.{{Sfn|Banac|1988}} Во јануари 1942 година, унгарската војска и жандармерија презеле голема рација во јужна Бачка, при што егзекутирале 2.550 Срби, 743 Евреи и 47 други луѓе{{Sfn|Sajti|1987}} на места како Бечеј, Србобран и Нови Сад,{{Sfn|Tomasevich|2001}}{{Sfn|Kocsis|Hodosi|1998}} во потрага по партизани.{{Sfn|Kádár|Vági|2004}} Други извори го наведуваат бројот на масакрирани Срби и Евреи во Нови Сад како многу помал, прбиближно 879.{{Sfn|Granville|2004}} Биле извршени рации во Шајкаш (Сајкашвидек) од 4 до 19 јануари; во Нови Сад (Ујвидек) на 21-23 јануари; и во Бечеј (Обексе) во текот на 25–29 јануари. Во периодот од 4 до 24 јануари, биле извршени масакри од страна на унгарската 15-та лесна дивизија командувана од генерал-мајор Јожеф Граси и единиците на Кралската жандармерија. Операциите биле наредени од Граси, генерал-полковник Ференц Фекетхалми-Чејднер, [[полковник]]от Ласло Деак,{{Sfn|Thomas|Szabo|2008}} и капетанот на кралската жандармерија д- р Мартон Золди.{{Sfn|Kádár|Vági|2004}} Покрај Србите и Евреите, жртви биле и припадниците на другите етникуми: [[Роми]], мал број руски бегалци кои избегале [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|од Русија]] по [[Октомвриска револуција|Болшевичката револуција]] и некои локални Унгарци.{{Sfn|Segel|2008}} Во средината на 1942 година, југословенската влада во егзил соопштила дека црквите биле ограбени и уништени и дека [[Српска православна црква|српските православни]] празници биле забранети од страна на унгарската администрација. Овие извештаи објаснуваат дека во камп во Нови Сад биле интернирани 13.000 мажи, жени и деца Срби и Евреи.{{Sfn|Lemkin|2008}} Поради унгарската [[Опозиција (политика)|политичка опозиција]], унгарската влада обвинила 14 унгарски офицери за [[велепредавство]] во врска со масакрите, вклучувајќи ги Фекетхалми-Чејднер, Граси, Деак и Зелди. Во [[Будимпешта]] се одржало воено судење помеѓу 23 декември 1943 година и јануари 1944 година, а оние кои биле обвинети, биле осудени на меѓу 10-15 години затвор за нивниот дел во масакрите. Фекетхаларми-Чејднер, Граси, Деак и Золди не биле осудени поради тоа што не можеле да бидат лоцирани и избегале во Германија.{{Sfn|Klajn|2007}} Од судската постапка било очигледно дека Золди бил присутен за време на дел од судењето.{{Sfn|Klajn|2007}} Професорот Лајчо Клајн изјавил дека најодговорните за масакрот не биле судени пред овој воен суд и дека меѓу нив биле премиерот Бардоси и министерот за внатрешни работи д-р Ференц Керештес-Фишер, кои се појавиле само како сведоци. Клајн сметал дека судот требал да ги испита и началникот на Генералштабот, Ференц Шомбателји и министерот за одбрана.{{Sfn|Klajn|2007}} Тој понатаму напишал дека „геноцидот бил планиран од највисоките воени и политички кругови во Унгарија долго време однапред“.{{Sfn|Klajn|2007}} Клајн мислел дека масакрот бил со цел да го убеди германскиот министер за надворешни работи [[Јоаким фон Рибентроп]] дека унгарските трупи се потребни на нејзина територија наместо на Источниот фронт.{{Sfn|Klajn|2007}} Во средината на 1944 година, партизанската активност се зголемила во Бачка до тој степен што посебните прописи слични на „Посебните административни прописи“ што важеле за оперативните зони на унгарската армија биле проширени и на Бачка: бил воведен полициски час и биле забранети политички активности. Била создадена организација за самоодбрана, Пандурите.{{Sfn|Macartney|1957}} == Последици == === Германската окупација и холокаустот === [[Податотека:Spomenik_žrtvama_racije.jpg|алт=a sculpture in Novi Sad of three tall gaunt figures dedicated to the 1942 raid victims|мини|267x267пкс| Споменик на жртвите од рацијата од 1942 година во Нови Сад]] Окупацијата на Бачка и Барања траела до 1944 година. Плашејќи се дека Унгарија може да склучи посебен мир со сојузниците, Хитлер ја започнал операцијата Маргарета I на 15 март 1944 и им наредил на германските трупи да ја окупираат Унгарија.{{Sfn|Tomasevich|2001}} Во меѓувреме, некои од оние што го избегнале кривичното гонење за масакрите во 1942 година се приклучиле на разни германски воени и полициски организации. Откако Германија ја окупирала Унгарија во март 1944 година, геноцидната политика на властите била сеопфатна примена. Унгарските Евреи биле подложени на маршеви со глад и смрт, а оние што останале на окупираните територии биле транспортирани во логори за истребување. Од 26 април 1944 година, преостанатите Евреи во Бачка и Барања, најмногу жени, но и деца и постари лица, биле собрани во локални концентрациони логори, а потоа преместени во поголемите логори во Унгарија. Помеѓу 14.000 и 15.000 Евреи од Бачка, Барања и други делови на Унгарија биле собрани во Баја и Бачалмас, а потоа биле транспортирани во [[Аушвиц]], каде повеќето биле убиени. Во септември 1944 година, работната сила на рудникот Бор била насилно марширана неколку недели назад во логорите за истребување каде биле убиени преживеаните. Една од двете групи работници броела 2.500, но само неколку преживеале.{{Sfn|Mojzes|2011}} Обемот на холокаустот бил таков, што на окупираните територии што до крајот на војната биле убиени речиси 85 отсто од Евреите кои живееле на југословенските територии окупирани од Унгарија во април 1941 година. Оваа бројка опфаќала речиси 13.500 Евреи од Бачка и Барања и приближно 1.300 од Меѓимурје и Прекмурје.{{Sfn|Tomasevich|2001}} === Летот на ''Фолксдојче'' и југословенската воена контрола === Во септември 1944 година, унгарските власти започнале процен на евакуација на Секели населени на окупираните територии од 1941 година до [[Прекудунавска Унгарија]].{{Sfn|Macartney|1957}} Неколку дена откако советската [[Црвена армија]] навлегла во Банат на 1 октомври 1944 година, Германците ја започнале евакуацијата на Бачка, вклучувајќи го и локалниот ''Фолксдојче.''{{Sfn|Wolff|2000}} Со напредувањето на партизаните и Црвената армија, некои од ''Фолксдојче'' го напуштиле регионот, додека некои останале, и покрај ситуацијата.{{Sfn|Ronen|Pelinka|1997}} Во октомври 1944 година, Банат и Бачка биле заробени од советските трупи. Суботица била заземена на 12 октомври.{{Sfn|Macartney|1957}} По неколку недели, се повлекле и им ја отстапиле целосната контрола на регионот на партизаните,{{Sfn|Ther|Sundhaussen|2001}} кои воспоставиле воена управа во Банат, Бачка и Барања на 17 октомври 1944 година.{{Sfn|Portmann|2007b}} Во првите неколку недели откако Бачка се вратил под југословенска контрола, околу 16.800 Унгарци биле убиени од Србите како одмазда за убиствата за време на унгарската окупација.{{Sfn|Kocsis|Hodosi|1998}} Во ноември 1944 година, Тито изјавил дека ''Фолксдојче'' на Југославија биле непријателски настроени кон нацијата и наредил да бидат интернирани оние што живееле во областите под партизанска контрола.{{Sfn|Ramet|2006}} Околу 60.000–70.000 ''Фолксдојче'' биле евакуирани од Бачка; додека додатни 30.000–60.000 од Бачка служеле во Вермахтот во тоа време.{{Sfn|Ramet|2006}} === Враќање на југословенската цивилна контрола === На 15 февруари 1945 година, Банат, Бачка и Барања биле префрлени од воена во цивилна администрација со Народноосллободителен комитет преземање контрола.{{Sfn|Portmann|2007b}} До почетокот на 1945 година, југословенската комунистичка администрација се карактеризирала со прогон на некои елементи од локалното население, со масовни убиства, интернирања и злоупотреби.{{Sfn|Ther|Sundhaussen|2001}} Приближно 110.000 ''Фолксдојче'' биле интернирани, а приближно 46.000 умреле во заробеништво поради лошите услови во логорите и тешката работа на која биле изложени.{{Sfn|Portmann|2007b}} Жртвите на комунистичкиот режим биле од различно етничко потекло и опфаќале некои членови на унгарското и ''на Фолксдојче'', како и Срби. Унгарскиот писател Тибор Черес, детално ги опишал злосторствата за кои тврдел дека југословенските комунисти ги извршиле врз Унгарците.{{Sfn|Segel|2008}} Се проценува дека речиси 5.000 Унгарци биле убиени по враќањето на окупираните територии под југословенска контрола.{{Sfn|Portmann|2007b}} Околу 40.000 Унгарци ги напуштиле Банат, Бачка и Барања по војната.{{Sfn|Eberhardt|2003}} Кон крајот на 1946 година, во Унгарија живееле 84.800 бегалци од Југославија.{{Sfn|Karakaš Obradov|2012}} === Правни постапки === Откако овие територии се вратиле под југословенска контрола, воените и националните судови во Бачка ги гонеле соработниците кои убиле околу 10.000–20.000 цивили. Службата за безбедност на Војводина го заробила поголемиот дел од овие луѓе. Во меѓувреме, некои од оние кои биле одговорни за масакрите во 1942 година во јужна Бачка биле заробени и екстрадирани од новоформираната [[Унгарска Народна Република]].{{Sfn|Klajn|2007}} Во својата книга ''Унгарците во Војводина 1941-1946'', професорот Шандор Касаш од [[Новосадски универзитет|Новосадскиот универзитет]] запишал точно 1.686 убиени Унгарци, од кои 1000 воени злосторници биле наведени со име.{{Sfn|Portmann|2007b}} Во третото судење на почетокот на 1946 година, Националниот суд на Унгарија во Будимпешта ги прогласил Шомбатели, Фекетехалми-Чејднер, Граси, Деак и Золди за виновни поради вмешаност во масакрите на окупираните територии и поради извршување на депортација на Евреи во логори за истребување. Во согласност со одредбите од членот 14 од Договорот за примирје, унгарските власти потоа ги екстрадирале во Југославија, каде биле подложени на четврто судење во Нови Сад во октомври 1946 година. Сите од нив биле осудени на смрт и биле убиени наредниот месец.{{Sfn|Braham|2000}} === Демографски и политички промени === Од 500.000 ''Фолксдојче'' кои живееле во Југославија пред војната, околу половина биле евакуирани, околу 50.000 загинале во југословенските концентрациони логори, 15.000 биле убиени од партизаните и речиси 150.000 биле депортирани во Советскиот Сојуз како принудни работници. Им бил одземен и имотот. До 1948 година, во Југославија останале само 55.337 ''Фолксдојче''.{{Sfn|Ramet|2006}} Југословенска Бачка денес е дел од [[Војводина]], автономна покраина на [[Србија]], југословенската Барања и Меѓимурје се дел од денешна [[Хрватска]], а југословенскиот Прекмурје е дел од денешна [[Словенија]].{{Sfn|Stallaerts|2009}} === Формално извинување === Во 2013 година, [[Народно собрание на Србија|Националното собрание]] на Србија усвоило декларација со која ги осудила злосторствата извршени врз унгарските цивили помеѓу 1944 и 1945 година. На 26 јуни 2013 година, унгарскиот [[Претседател на Унгарија|претседател]] Јанош Адер ја посетил Србија и официјално се извинил за воените злосторства извршени врз српските цивили од страна на унгарските сили за време на Втората светска војна.{{Sfn|B92 26 June 2013}} == Поврзано == * [[Административни поделби на Кралството Унгарија (1941–1945)]] * [[Воени прогонства на Германците (1944–1950)]] * [[Унгарија во Втората светска војна]] == Фусноти == {{Наводи|20em}} == Наводи == === Книги === {{refbegin|30em}} * {{cite book | last1 = Abbott | first1 = Peter | last2 = Thomas | first2 = Nigel | last3 = Chappell | first3 = Mike | title = Germany's Eastern Front Allies 1941–45, Vol 1 | year = 1982 | publisher = Osprey Publishing | location = Oxford, Oxfordshire | isbn = 978-0-85045-475-8 | url = https://books.google.com/books?id=8xx3p8IAUGEC }} * {{cite book | last = Bán | first = András D. | title = Hungarian–British Diplomacy, 1938–1941: The Attempt to Maintain Relations | year = 2004 | publisher = Frank Cass | location = London, England | isbn = 0-7146-5660-7 }} * {{cite book | last = Banac | first = Ivo | author-link = Ivo Banac | title = With Stalin against Tito: Cominformist splits in Yugoslav Communism | year = 1988 | publisher = Cornell University Press | location = New York, New York | isbn = 978-0-8014-2186-0 | url = https://books.google.com/books?id=jS69IRtTA3gC }} * {{cite book | last1 = Biondich | first1 = Mark | contribution = The Historical Legacy: The Evolution of Interwar Yugoslav Politics | editor1-last = Cohen | editor1-first = Lenard J. | editor2-last = Dragović-Soso | editor2-first = Jasna | title = State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration | pages = 43–74 | year = 2008 | publisher = Purdue University Press | location = West Lafayette, Indiana | isbn = 978-1-55753-460-6 | url = https://books.google.com/books?id=aGy3dO_aDisC }} * {{cite book | last = Braham | first = Randolph L. | author-link = Randolph L. Braham | title = The Politics of Genocide: The Holocaust in Hungary | year = 2000 | publisher = Wayne State University Press | location = Detroit, Michigan | isbn = 978-0-8143-2691-6 | url = https://books.google.com/books?id=ATpHs6fgr_YC }} * {{cite book | last = Coppa | first = Frank J. | title = Encyclopedia of Modern Dictators: From Napoleon to the Present | year = 2006 | publisher = Peter Lang Press | location = New York, New York | isbn = 978-0-8204-5010-0 | url = https://books.google.com/books?id=gTv99LBYSL4C }} * {{cite book | last = Cox | first = John K. | title = Slovenia: Evolving Loyalties | year = 2005 | publisher = Routledge | location = New York, New York | isbn = 978-0-415-27431-9 | url = https://books.google.com/books?id=NV9Ky3VCo3sC }} * {{cite book | last = Cseres | first = Tibor | title = Vérbosszú a Bácskában | trans-title = Vendetta in Bácska | year = 1991 | publisher = Magvető Publications | location = Budapest, Hungary | url = http://mek.niif.hu/03300/03393/03393.htm#2 | oclc = 654722739 | language = hu | access-date = 2025-03-10 | archive-date = 2023-06-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230607183923/http://mek.niif.hu/03300/03393/03393.htm#2 | url-status = dead }} * {{cite book | last = Eberhardt | first = Piotr | title = Ethnic Groups and Population Changes in Twentieth-century Central-Eastern Europe: History, Data, and Analysis | year = 2003 | publisher = M.E. Sharpe | location = Armonk, New York | isbn = 978-0-7656-1833-7 | url = https://books.google.com/books?id=jLfX1q3kJzgC }} * {{cite book | last = Eby | first = Cecil D. | title = Hungary at War: Civilians and Soldiers in World War II | year = 2007 | publisher = Pennsylvania State University Press | location = University Park, Pennsylvania | isbn = 978-0-271-03244-3 | url = https://books.google.com/books?id=LQ2j2_wcWxMC }} * {{cite book | last1 = Frank | first1 = Tibor | contribution = Treaty Revision and Doublespeak: Hungarian Neutrality, 1939–1941 | editor1-last = Wylie | editor1-first = Neville | title = European Neutrals and Non-Belligerents During the Second World War | pages = 150–191 | year = 2001 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge, Cambridgeshire | isbn = 978-0-521-64358-0 | url = https://books.google.com/books?id=RNh3v8miC0kC }} * {{cite book | last = Granville | first = Johanna C. | title = The First Domino: International Decision Making during the Hungarian Crisis of 1956 | year = 2004 | publisher = Texas A&M University Press | location = College Station, Texas | isbn = 978-1-58544-298-0 | url = https://books.google.com/books?id=RkaWTipqnecC }} * {{cite book | last1 = Janjetović | first1 = Zoran | chapter = Die Vertreibungen auf dem Territorium des ehemaligen Jogoslawien | trans-chapter = The Expulsions from the Territory of the Former Yugoslavia | editor1-last = Bingen | editor1-first = Dieter | editor2-last = Borodziej | editor2-first = Włodzimierz | editor3-last = Troebst | editor3-first = Stefan | title = Vertreibungen europäisch erinnern? | trans-title = Do You Remember the European Expulsions? | pages = 153–157 | year = 2008 | publisher = Otto Harrassowitz Verlag | location = Wiesbaden, Germany | isbn = 978-0-231-70050-4 | language = de | url = https://books.google.com/books?id=Sk39Uq9ujX8C }} * {{cite book | last = Jordan | first = Peter | title = Geographical Names as part of the Cultural Heritage | year = 2009 | publisher = Institut für Geographie und Regionalforschung der Universität Wien | location = Vienna, Austria | isbn = 978-3-900830-67-0 }} * {{cite book | last1 = Kádár | first1 = Gábor | last2 = Vági | first2 = Zoltán | title = Self-Financing Genocide: The Gold Train, the Becher Case and the Wealth of Hungarian Jews | year = 2004 | publisher = Central European University Press | location = Budapest, Hungary | isbn = 978-963-9241-53-4 | url = https://books.google.com/books?id=oSDmINSxXbAC }} * {{cite book | last = Klajn | first = Lajčo | title = The Past in Present Times: The Yugoslav Saga | year = 2007 | publisher = University Press of America | location = Lanham, Maryland | isbn = 978-0-7618-3647-6 | url = https://books.google.com/books?id=hq3XLZ9Nw68C }} * {{cite book | last1=Kocsis | first1=Károly | last2=Hodosi | first2=Eszter | title=Ethnic Geography of the Hungarian Minorities in the Carpathian Basin | year=1998 | publisher=Simon Publications LLC | location=Budapest, Hungary | isbn=978-1-931313-75-9 | url=https://books.google.com/books?id=-zZ_NVM9mNEC }} * {{cite book | last = Komjáthy | first = Anthony Tihamér | title = Give Peace One More Chance!: Revision of the 1946 Peace Treaty of Paris | year = 1993 | publisher = University Press of America | location = Lanham, Maryland | isbn = 978-0-8191-8905-9 | url = https://books.google.com/books?id=YIZ_a4PY6ocC }} * {{cite book | last1 = Kostanick | first1 = Huey Louis | contribution = The Geopolitics of the Balkans | editor1-last = Jelavich | editor1-first = Charles | editor2-last = Jelavich | editor2-first = Barbara | title = The Balkans in Transition: Essays on the Development of Balkan Life and Politics Since the Eighteenth Century | year = 1963 | publisher = University of California Press | location = Berkeley, California | isbn = 978-0-208-01431-3 | url = https://archive.org/details/balkansintransit0000jela | url-access = registration }} * {{cite book | last = Kroener | first = Bernhard | title = Germany and the Second World War: Organization and Mobilization of the German Sphere of Power, Wartime Administration, Economy, and Manpower Resources 1942–1944/5 | volume = V/I | publisher = Oxford University Press | location = New York, New York | year = 2000 | isbn = 978-0-19-822887-5 }} * {{cite book | first=Raphael | last=Lemkin | author-link=Raphael Lemkin | title=Axis Rule in Occupied Europe | publisher=The Lawbook Exchange | location=Clark, New Jersey | year=2008 | isbn=978-1-58477-901-8 | url=https://books.google.com/books?id=y0in2wOY-W0C }} * {{cite book | last = Macartney | first = Carlile Aylmer | author-link = Carlile Aylmer Macartney | title = October Fifteenth: A History of Modern Hungary, 1929–1945 | volume = 2 | location = Edinburgh, Scotland | publisher = Edinburgh University Press | year = 1957 | oclc = 298105335 }} * {{cite book | last = Mojzes | first = Paul | year = 2011 | title = Balkan Genocides: Holocaust and Ethnic Cleansing in the 20th Century | publisher = Rowman and Littlefield Publishers | location = Plymouth, Devon | isbn = 978-1-4422-0663-2 | url = https://books.google.com/books?id=KwW2O7v7CUcC }} * {{cite book | last = Neulen | first = Hans Werner | title = In the Skies of Europe: Air Forces Allied to the Luftwaffe 1939–1945 | url = https://archive.org/details/inskiesofeuropea0000hans | year = 2000 | publisher = The Crowood Press | location = Ramsbury, Wiltshire | isbn = 1-86126-799-1 }} * {{cite book | last = Pavlowitch | first = Stevan K. | author-link = Stevan K. Pavlowitch | year = 2008 | title = Hitler's New Disorder: The Second World War in Yugoslavia | publisher = Columbia University Press | location = New York, New York | isbn = 978-1-85065-895-5 | url = https://books.google.com/books?id=R8d2409V9tEC }} * {{cite book | last1 = Pearson | first1 = Raymond | contribution = Hungary: A State Truncated, A Nation Dismembered | editor1-last = Dunn | editor1-first = Seamus | editor2-last = Fraser | editor2-first = Thomas G. | title = Europe and Ethnicity: World War 1 and Contemporary Ethnic Conflict | pages = [https://archive.org/details/europeethnicity00seam/page/88 88–109] | publisher = Psychology Press | place = London, England | year = 1996 | contribution-url = https://books.google.com/books?id=WI2WIiR2FjgC | isbn = 978-0-415-11996-2 | url = https://archive.org/details/europeethnicity00seam/page/88 }} * {{cite book | last = Pogany | first = Istvan S. | title = Righting Wrongs in Eastern Europe | year = 1997 | publisher = Manchester University Press ND | location = Manchester, England | isbn = 978-0-7190-3042-0 | url = https://books.google.com/books?id=BB4NAQAAIAAJ }} * {{cite book | last = Portmann | first = Michael | title = Serbien und Montenegro im zweiten Weltkrieg 1941–1945 | trans-title = Serbia and Montegro in the Second World War 1941–1945 | year = 2007a | publisher = GRIN Verlag | location = Norderstedt, Germany | isbn = 978-3-638-70869-2 | language = de | url = https://books.google.com/books?id=RYCux1cmEawC }} * {{cite book | last = Portmann | first = Michael | title = Communist Retaliation and Persecution on Yugoslav Territory During and After WWII (1943–1950) | year = 2007b | publisher = GRIN Verlag | location = Norderstedt, Germany | isbn = 978-3-638-66048-8 | url = https://books.google.com/books?id=RWZLZaxPUXQC }} * {{cite book | last1 = Prpa–Jovanović | first1 = Branka | author-link = Branka Prpa | contribution = The Making of Yugoslavia: 1830–1945 | editor1-last = Udovički | editor1-first = Jasminka | editor2-last = Ridgeway | editor2-first = James | title = Burn This House: The Making and Unmaking of Yugoslavia | pages = 43–63 | year = 2000 | publisher = Duke University Press | location = Durham, North Carolina | isbn = 978-0-8223-2590-1 | url = https://books.google.com/books?id=DHMioF8-CewC }} * {{cite book | last = Ramet | first = Sabrina P. | author-link = Sabrina P. Ramet | year = 2006 | title = The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918–2005 | publisher = Indiana University Press | location = Bloomington, Indiana | isbn = 978-0-253-34656-8 | url = https://books.google.com/books?id=FTw3lEqi2-oC }} * {{cite book | last1 = Ronen | first1 = Dov | last2 = Pelinka | first2 = Anton | title = The Challenge of Ethnic Conflict, Democracy and Self-determination in Central Europe | year = 1997 | publisher = Frank Cass | location = Portland, Oregon | isbn = 978-0-7146-4752-4 | url = https://books.google.com/books?id=XIN6QmozBE0C }} * {{cite book | last = Sajti | first = Enikő A. | title = Délvidék, 1941–1944: A magyar kormanyok delszlav politikaja | trans-title = The Southern Territories, 1941–1944: The Policies of the Hungarian Government towards Yugoslavs | year = 1987 | publisher = Kossuth Könyvkiadó | location = Budapest, Hungary | isbn=978-963-09-3078-9 | language = hu }} * {{cite book | last = Segel | first = Harold B. | title = The Columbia Literary History of Eastern Europe since 1945 | year = 2008 | publisher = Columbia University Press | location = New York, New York | isbn = 978-0-231-13306-7 | url = https://books.google.com/books?id=VAI7O9prinMC }} * {{cite book | last = Stallaerts | first = Robert | title = Historical Dictionary of Croatia | year = 2009 | edition = 3 | publisher = Scarecrow Press | location = Lanham, Maryland | isbn = 978-0-8108-6750-5 | url = https://books.google.com/books?id=NSjRbIz4iDkC }} * {{cite book | last1 = Ther | first1 = Philipp | last2 = Sundhaussen | first2 = Holm | title = Nationalitätenkonflikte im 20. Jahrhundert: Ursachen von inter-ethnischer Gewalt im Vergleich | trans-title = Ethnic Conflicts in the 20th Century: Comparisons of the Causes of Inter-Ethnic Violence | year = 2001 | publisher = Otto Harrassowitz Verlag | location = Wiesbaden, Germany | isbn = 978-3-447-04494-3 | language = de | url = https://books.google.com/books?id=QcEROI5HNlAC }} * {{cite book | last1 = Thomas | first1 = Nigel | last2 = Szabo | first2 = Laszlo | title = The Royal Hungarian Army in World War II | year = 2008 | publisher = Osprey Publishing | location = Oxford, Oxfordshire | isbn = 978-1-84603-324-7 | url = https://books.google.com/books?id=mMDfQqkq2_EC }} * {{cite book | last = Tomasevich | first = Jozo | author-link = Jozo Tomasevich | chapter = Yugoslavia During the Second World War | editor-last = Vucinich | editor-first = Wayne S. | editor-link = Wayne S. Vucinich | title = Contemporary Yugoslavia: Twenty Years of Socialist Experiment | pages = [https://archive.org/details/contemporaryyugo0008vuci/page/59 59]–118 | publisher = University of California Press | location = Berkeley, California | year = 1969 | oclc = 47922 | url = https://archive.org/details/contemporaryyugo0008vuci | url-access = registration }} * {{cite book | last = Tomasevich | first = Jozo | year = 2001 | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration | publisher = Stanford University Press | location = Stanford, California | isbn = 978-0-8047-3615-2 | url = https://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC }} * {{cite book | last1 = Ungváry | first1 = Krisztián | author-link = Krisztián Ungváry | contribution = Vojvodina under Hungarian Rule | editor1-last = Ramet | editor1-first = Sabrina P. | editor2-last = Listhaug | editor2-first = Ola | title = Serbia and the Serbs in World War Two | pages = 70–89 | publisher = Palgrave Macmillan | isbn = 978-0-230-27830-1 | place = London, England | year = 2011 }} * {{cite book | author = United States Army | author-link = United States Army | title = The German Campaigns in the Balkans (Spring 1941): A Model of Crisis Planning | year = 1986 | orig-year = 1953 | publisher = United States Army Center of Military History | location = Washington, D.C. | id = CMH Pub 104-4 | url = http://www.history.army.mil/books/wwii/balkan/intro.htm | access-date = 6 July 2013 | archive-date = 19 June 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090619234443/http://history.army.mil/books/wwii/balkan/intro.htm | url-status = dead }} * {{cite book | last = Velikonja | first = Mitja | title = Religious Separation and Political Intolerance in Bosnia-Herzegovina | year = 2003 | publisher = Texas A&M University Press | location = College Station, Texas | isbn = 978-1-58544-226-3 | url = https://archive.org/details/religiousseparat0000veli | url-access = registration }} * {{cite book | last = Wehler | first = Hans–Ulrich | title = Nationalitätenpolitik in Jugoslawien | trans-title = Nationality Policy in Yugoslavia | year = 1980 | publisher = Vandenhoeck & Ruprecht | location = Göttingen, West Germany | isbn = 978-3-525-01322-9 | language = de | url = https://books.google.com/books?id=1GD5zrgca3YC }} * {{cite book | last = Wolff | first = Stefan | author-link = Stefan Wolff | title = German Minorities in Europe: Ethnic Identity and Cultural Belonging | year = 2000 | publisher = Berghahn Books | location = New York, New York | isbn = 978-1-57181-738-9 | url = https://books.google.com/books?id=RwmRktiiTesC }} {{refend}} === Списанија === {{refbegin|30em}} * {{cite journal | last = Karakaš Obradov | first = Marica | title = The Migrations of Hungarian National Group during the Second World War and in the Post-War Period in Croatia | journal = Tokovi Istorije | pages = 87–105 | issue = 1 | year = 2012 | publisher = Institute for Recent History of Serbia | location = Belgrade, Serbia | language = hr | issn = 0354-6497 }} * {{cite journal | last = Kovačić | first = Davor | title = The Međimurje Question in Police Intelligence Relationships of the Independent State of Croatia and the Kingdom of Hungary During the Second World War | journal = Polemos: časopis Za Interdisciplinarna Istraživanja Rata I Mira | pages = 59–78 | volume = XIII | issue = 26 | year = 2010 | publisher = Croatian Sociological Association and Jesenski & Turk Publishing House | location = [[Zagreb]] | language = hr | url = http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=101880&lang=en | issn = 1331-5595 }} * {{cite journal | last = Szabó | first = Miklós | title = Establishment of the Hungarian Air Force and the Activity of the Hungarian Royal ''Honvéd'' Air Force in World War II Respectively | journal = Nação e Defesa | pages = 191–210 | series = 3 | volume = 110 | year = 2005 | publisher = Europress | location = [[Lisbon District|Póvoa de Santo Adrião]], Portugal | url = https://www.idn.gov.pt/publicacoes/nacaodefesa/textointegral/NeD110.pdf | issn = 0870-757X | archive-url = https://web.archive.org/web/20141102212334/https://www.idn.gov.pt/publicacoes/nacaodefesa/textointegral/NeD110.pdf | archive-date = 2 November 2014 }} {{refend}} [[Категорија:Србија во Втората светска војна]] [[Категорија:Унгарија во Втората светска војна]] [[Категорија:Словенија во Втората светска војна]] [[Категорија:Историја на Барања]] [[Категорија:Окупирани територии во Втората светска војна]] [[Категорија:Хрватска во Втората светска војна]] [[Категорија:Статии со извори на хрватски (hr)]] [[Категорија:Статии со извори на германски (de)]] [[Категорија:Статии со извори на унгарски (hu)]] [[Категорија:Фашизам во Југославија]] [[Категорија:Бачка]] bh8d85mhb9mp57z8wfbdrai5m1q3nl8 0 1366270 5590567 5474882 2026-07-11T18:28:59Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590567 wikitext text/x-wiki '''Даворин Јенко''' (роден Мартин Јенко; 9 ноември 1835 - 25 ноември 1914 година) бил [[Словенци|словенечки]] [[композитор]] Понекогаш се смета за татко на словенечката национална романтична музика. Меѓу другите песни, тој ја компонирал мелодијата за [[Србија|српската]] [[Државна химна|национална химна]] „[[Боже на правдата]]“, поранешната [[Словенија|словенечка]] химна „[[Напреј застава славе|Напреј, застава славе]]“ и популарната српска и [[Кралство Црна Гора|црногорска]] песна „Српска Марселеза“. [[File: Davorin Jenko2.jpg|thumb|right|Даворин Јенко]] == Биографија == Јенко бил роден во село Дворје, во тогашното Австриско Царство. По завршувањето на гимназијата во Трст, се преселил во Виена, каде што студирал право. За време на својот престој таму, го основал Словенечкото хорско друштво во Виена, кое било поддржано од националниот либерален политичар Валентин Зарник. Во 1862 година, тој се преселил во градот Панчево, во јужна Војводина (тогаш дел од унгарскиот дел на Дунавската монархија, сега во Србија), каде што работел како хор-мајстор во локалната Српска православна црква. Подоцна се преселил во Белград, каде што бил композитор во Српскиот народен театар. Јенко бил именуван меѓу првите четворица членови на Академијата за уметности на Кралската српска академија на науките, назначени од кралот Милан I од Србија на 5 април 1887 година. Во Србија живеел до 1897 година, кога се преселил во [[Љубљана]] во родната [[Крањска]] . Починал во Љубљана, а бил погребан на гробиштата [[Жале]] во [[Бежиград (четврт)|Бежиградската]] област. Во Белград, меѓународен музички натпревар е посветен на Даворин Јенко. == Дела == Во текот на животот, Јенко компонирал неколку дела и на [[Словенечки јазик|словенечки]] и [[Српски јазик|на српски јазик]]. Ја напишал првата српска оперета (Волшебничката, 1882) и ја компонирал музиката за српската национална химна, врз основа на стиховите на Јован Ѓорѓевиќ. Повеќето од неговите словенечки дела се компонирани за време на неговиот престој во Виена. Во 1860 година ја компонирал музиката за патриотската песна ''Напреј, застава славе'' за текстот на неговиот братучед [[Симон Јенко]]. Составил и неколку други словенечки патриотски песни, кои подоцна станале клучен дел од словенечкиот национален канон. {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Јенко, Даворин}} [[Категорија:Академици на САНУ]] [[Категорија:Писатели на државни химни]] [[Категорија:Композитори од 20 век]] [[Категорија:Композитори од 19 век]] [[Категорија:Починати во 1914 година]] [[Категорија:Родени во 1835 година]] 6dcqb14fm61v55eeg8buqxazmr9cg8r 0 1366271 5590555 5349509 2026-07-11T17:48:51Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590555 wikitext text/x-wiki '''Драготин Кете''' (19 јануари 1876 – 26 април 1899 година) бил [[Словенци|словенечки]] импресионист и неоромантичен [[поет]]. Заедно со [[Јосип Мурн]], [[Иван Цанкар]] и [[Отон Жупанчич]], се смета за основоположник на [[Модернизам|модернизмот]] во словенечката литература. [[File: Dragotin Kette (3).jpg|thumb|Драготин Кете]] == Живот == Кете бил роден во малото село Прем, во близина на Илирска Бистрица, тогаш дел од Австроунгарија (сега во Словенија). Неговиот татко бил учител и хор-мајстор, а мајка му починала кога имал четири години. Во 1898 година се запишал во државното средно училиште во Љубљана. Во 1894 година, неговиот вујко по мајка, Јанез Валенчич, кој ја финансирал неговата стипендија, ја повлекол финансиската поддршка, затоа што Кете објавил неколку сатирични стихови за бискупот на Љубљана, Јакоб Мисија, во студентски весник. Поради тоа, морал да ги продолжи студиите во Ново Место, каде што во 1898 година го положил завршниот испит на гимназијата. Токму во Ново Место се вљубил во ќерката на окружниот судија, Ангела Смола (1881–1973), на која ѝ посветил многу од своите песни. Во средношколските години се запознал со младите писатели Иван Цанкар, Отон Жупанчич и Јосип Мурн, кои вовеле модернистички елементи во словенечката литература. По завршувањето на средното училиште, Кете бил регрутиран од австроунгарската армија и испратен во [[Трст]]. Во Трст, тој се разболел од туберкулоза и се вратил во Љубљана, каде што се сместил во една мала соба во една куќа на брегот на [[Љубљаница|реката Љубљаница]]. Таму починал во 1899 година на 23-годишна возраст. Во последните недели од животот го чувал неговиот близок пријател Јосип Мурн, кој починал две години подоцна во истиот кревет. Погребан е на гробиштата [[Жале]] во областа [[Бежиград (четврт)|Бежиград]] во Љубљана. == Дела == Поезијата на Кете била главно под влијание на словенечките народни песни и на класичните писатели како [[Јохан Волфганг фон Гете|Гете]], [[Хајнрих Хајне|Хајне]] и [[Франце Прешерн|Прешерен]]. Преку неговите пријатели, тој се запознал со [[Франција|француските]] поети симболисти и декадентисти, особено со [[Пол Верлен]] и [[Морис Метерлинк]]. Тој избрал оригинален пристап, сличен на неоромантичните трендови во Европа. Неговите најпознати дела ја вклучуваат лирската импресионистичка поема „На тргу“ (На плоштадот) и циклус од осум песни со наслов „На Молу Сан Карло“ (На пристаништето Сан Карло), напишана во Трст. Кете бил и автор на популарна [[Детска книжевност|литература за деца]]. Напишал околу 25 приказни и песни за деца. Неговата литература за деца останува популарна и е преведена на [[Германски јазик|германски]], [[Чешки јазик|чешки]], [[Српски јазик|српски]], [[Хрватски јазик|хрватски]], [[Македонски јазик|македонски]] и [[Унгарски јазик|унгарски]]. == Влијание и наследство == „Стојам пред твојот гроб и знам: ти си жив!“ Овој есеј на Иван Цанкар ја зацврстил репутацијата на Кете како еден од најзначајните словенечки поети на своето време. За разлика од неговиот пријател Јосип Мурн, Кете станал етаблиран поет уште за време на својот живот. Неговата прерана смрт била проследена со полуофицијална жалост, а на неговиот погреб присуствувале значајни јавни личности, меѓу кои и градоначалникот на Љубљана, Иван Хрибар. Неговите собрани песни биле објавени во 1900 година, уредени од [[Антон Ашкерц]], кој дотогаш се сметал за најважниот словенечки автор. Интересно е што Ашкерц првично ја отфрлил поезијата на Кете, а неговиот предговор за изданието бил покровителски и понижувачки. Оваа постапка предизвикала силна реакција од страна на Иван Цанкар и Отон Жупанчич, кои го критикувале Ашкерц, доведувајќи до јавен спор меѓу младите и постарите словенечки писатели. Овој конфликт ги симболизирал промените во естетските вредности и генерациската борба за книжевна доминација. Кете имал важно влијание врз идните словенечки писатели, како што се Алојз Градник, [[Сречко Косовел]], [[Миран Јарц]], Иван Минати, Јанез Менарт, [[Кајетан Кович]] и Цирил Злобец. == Литература == * Иван Цанкар, „Драготин Кете“ во ''Бела кризантема'' (Љубљана: [[Mladinska knjiga|Младинска књига]], 1966), 16–28. * Силво Фатур, ''Драготин Кете - Прем'' (Илирска Бистрица: Обчина, 2000). * Matjaž Kmecl, ''Kette na svetli strani moderne'' (Љубљана: Slavistično društvo Slovenije, 2006). * Јурај Мартиновиќ, ''Поезија Драготина Кетеја'' (Љубљана: [[Словенечка матица|Словенска матика]], 1976). * Јанез Мушич, ''Драготин Кете'' (Љубљана: Младика, 1993). {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кете, Драготин}} [[Категорија:Словенечки поети]] [[Категорија:Починати во 1899 година]] [[Категорија:Родени во 1876 година]] 8v47b4gyw3ho7zn173nzxuevbjjjg2y 0 1366285 5590549 5463976 2026-07-11T17:40:55Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590549 wikitext text/x-wiki '''Јосип Мурн''', познат и под псевдонимот '''Александров''' (4 март 1879 &ndash; 18 јуни 1901 година) бил [[Словенечки јазик|словенечки]] симболистички [[поет]]. Заедно со [[Иван Цанкар]], [[Отон Жупанчич]] и [[Драготин Кете]], тој се смета за еден од почетниците на [[Модернизам|модернизмот]] во словенечката литература.<ref>[http://www.murn-aleksandrov.net/slo/default.asp Josip Murn Aleksandrov] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130713032222/http://www.murn-aleksandrov.net/slo/default.asp |date=2013-07-13 }} at www.murn-aleksandrov.net</ref> [[File: JosipMurn.jpg|thumb|Јосип Мурн]] == Живот == Мурн бил роден во [[Љубљана]] како вонбрачен син на сиромашна жена, Марија Мурн.<ref>{{Наведена книга|url=https://data.matricula-online.eu/sl/slovenia/ljubljana/ljubljana-marijino-oznanjenje/04030/?pg=399|title=Taufbuch|date=1867–1879|location=Ljubljana – Marijino Oznanjenje|page=163|access-date=February 23, 2023}}</ref> Неговата мајка се преселила во [[Трст]] набргу по неговото раѓање, оставајќи го на некои роднини од предградието на Љубљана. Како тинејџер, се запишал во локалната гимназија, каде што стапил во контакт со други млади словенечки писатели, меѓу кои Иван Цанкар, Драготин Кете и Отон Жупанчич. Тие експериментирале со новите трендови на европската поезија, особено со словенечката модерна – национален книжевен правец што комбинирал натурализам, симболизам и импресионизам. Во 1898 година се преселил во [[Виена]], каде една година поминал главно посетувајќи книжевни кафулиња и уметнички изложби. Под силно влијание на виенската сецесија, тој напишал серија песни во кои ги пренел своите впечатоци за тамошниот живот. Во 1899 година, тој се вратил дома и почнал да патува низ [[Словенечки земји|словенечките земји]]. Тој поминал неколку месеци во [[Горењска]], кога го набљудувал селскиот начин на живот. Во својата симболистичка поезија почнал да вградува селски мотиви.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://litteraeslovenicae.si/knjiga/lonesome-poplar-tree-selected-poems/|title=Lonesome Poplar Tree: Selected Poems – Litterae slovenicae|accessdate=2025-02-28|archive-date=2025-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250218024957/https://litteraeslovenicae.si/knjiga/lonesome-poplar-tree-selected-poems/|url-status=dead}}</ref> Тој користел елементи не само од словенечките, туку и од [[Ирска (остров)|ирски]], [[Шкотска|шкотски]], [[Словачка|словачки]] и [[Латвија|латвиски]] народни мотиви. Подоцна ја посетил својата мајка во [[Трст]] и живеел накратко таму пред да се насели во [[Випавска долина|долината Випава]]. Таму решил да го користи псевдонимот Александров, кој потсетува на [[Словенски јазици|словенскиот]] селски [[архаизам]] и преминал на уште поедноставен и [[Импресионизам|поимпресионистички]] поетски израз. Тој се населил во Љубљана во 1901 година, изнајмил мала соба во една сиромашна зграда на брегот на реката [[Љубљаница]] (напуштена фабрика за шеќер, позната како ''Цукрарна''). Починал таму на 22-годишна возраст од [[туберкулоза]], на истиот кревет со неговиот пријател [[Драготин Кете]] само две години пред тоа. Тој е погребан на гробиштата [[Жале]], покрај гробниците на Драготин Кете, Иван Цанкар и Отон Жупанчич, во она што е познато како „споменик на словенечкиот модернизам“. Мурн останал главно непрепознаен од критичарите на своето време. Доајенот на словенечката поезија од 19 век, Антон Ашкерц, го отфрлил како декадентен. Дури и неговите најблиски книжевни соработници, како Иван Цанкар и Отон Жупанчич, не го ценеле особено неговото творештво, сметајќи го за премногу симболистичко, апстрактно и без вистинска живост. Некое признание стекнал за време на престојот во Виена, кога неговите песни биле објавувани во престижни книжевни списанија, како „Љубљански збор“, но подоцнежните негови дела не добиле позитивен одѕив кај јавноста. Неговата слава пристигнала веднаш по неговата смрт. Книжевниот критичар Иван Пријатељ во 1903 година уредил збирка со неговите собрани песни, придружена со брилијантен есеј кој не само што му оддал признание на Мурн, туку и самиот Пријатељ го утврдил како значаен литературен критичар. Овој есеј имал големо влијание, доведувајќи дури и до промена на ставот на Отон Жупанчич за Мурновата поезија. Во чест на својот починат пријател, Жупанчич ја напишал песната „Маном Јосипа Мурна Александра“. == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Нико Графенауер, ''Јосип Мурн-Александров'' (Љубљана: Prosvetni servis, 1965). * Владимир Осолник, ''Образи: Јосип Мурн-Александров'' (Љубљана: Младинска књига, 1980). * [[Јоже Сној]], ''Знаменити Словенци: Јосип Мурн'' (Љубљана: Заложба Јарослав Скрушни, 1978). == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20080118113050/http://www.murn-aleksandrov.net/slo/default.asp Страница посветена на Мурн] * [https://web.archive.org/web/20081219165044/http://www.omnibus.se/beseda/ Поетски збирки на Мурн онлајн] {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Мурн, Јосип}} [[Категорија:Словенечки поети]] [[Категорија:Починати во 1901 година]] [[Категорија:Родени во 1879 година]] cl8u3td1kvxacogpgefy0senj7npa6b 0 1366315 5590661 5572037 2026-07-11T21:47:23Z Andrew012p 85224 отстранета [[Категорија:Филмови на Disney]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590661 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Коцка|editing=|budget=100 милиони долари|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|country={{САД}}|runtime=120 минути|released=23 мај 2025 г. (САД)<br>22 мај 2025 г. (Македонија)|distributor=[[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios<br/>Motion Pictures]]|studio={{plainlist| * [[Walt Disney Pictures]] * Rideback }}|cinematography=Најџел Блак|image=Лило и Стич плакат 2025.jpg|music=Ден Ромер|starring={{plainlist| * Сидни Агудонг * [[Били Магнусен]] *[[Тија Карере]] * [[Хана Водингам]] * Крис Сандерс *[[Кортни Б. Венс]] *[[Зак Галифанакис]] * Маја Килоха }}|writer=Крис Кеканиокалани Брајт<br />Мајк ван Вес|producer={{Plainlist| * Ден Лин * Џонатан Ајрих }}|director=Дин Флејшер Камп|caption=Плакатот на македонски јазик|alt=|gross=610,8 милиони долари|followed_by=}}'''''Лило и Стич''''' ({{langx|en|Lilo & Stitch}}) — научнофантастичен комичен филм, преработка на [[Лило и Стич|истоимениот цртан филм]] од 2002 г. Филмот бил режиран од Дин Флејшер Камп, по сценарио на Крис Кеканиокалани Брајт и Мајк ван Вес. Во филмот глумат Маја Килоха како Лило Пелекаи и творецот на Лило и [[Стич]] — Крис Сандерс, кој ќе ја повтори својата улога како Стич од изворниот цртан филм. Во филмот играат и Зак Галифанакис, Сидни Агудонг, Били Магнусен, Кајпо Дидој и Кортни Б. Венс. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на [[23 мај]] [[2025]] г., а во [[Македонија]] на [[22 мај]] истата година. == Содржина == Филмот ја раскажува приказната за пријателството што цвета помеѓу осаменото девојче по име Лило и вонземјанинот налик на коала/куче Стич, кој е создаден да биде сила на уништување. Двајцата се впуштаат во патешествие со вонземјани, при што ја сфаќаат важноста на семејството и пријателите.<ref name="Announcement">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/lilo-stitch-live-action-disney-remake-works-1148811|title='Lilo & Stitch' Live-Action Remake in the Works at Disney (Exclusive)|last=Kit|first=Borys|date=2018-10-03|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003221139/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/lilo-stitch-live-action-disney-remake-works-1148811|archive-date=October 3, 2018|website=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2018-10-03|df=mdy-all|url-status=live}}</ref> == Озвучување == {{список со глумци}} |- |Маја Килоха |Лило Пелекаи |- |[[Крис Сандерс]] |[[Стич]] |- |Сидни Агудонг |Нани Пелекаи |- |[[Зак Галифанакис]] |Џамба Џукиба |- |[[Били Магнусен]] |Пликли |- |Кајпо Дидој |Дејвид Кавена |- |[[Тија Карер]] |госпоѓа Кекоа |- |[[Кортни Б. Венс]] |Кобра Баблс |- |[[Хана Водингам]] |главната советничка |- |[[Ејми Хил]] |Туту |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official|https://movies.disney.com/lilo-and-stitch-2025}} {{IMDb title|11655566}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2025 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] k3oz95ui7sds6ldxpvx51w45g328n5h 5590662 5590661 2026-07-11T21:47:30Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590662 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Коцка|editing=|budget=100 милиони долари|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|country={{САД}}|runtime=120 минути|released=23 мај 2025 г. (САД)<br>22 мај 2025 г. (Македонија)|distributor=[[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios<br/>Motion Pictures]]|studio={{plainlist| * [[Walt Disney Pictures]] * Rideback }}|cinematography=Најџел Блак|image=Лило и Стич плакат 2025.jpg|music=Ден Ромер|starring={{plainlist| * Сидни Агудонг * [[Били Магнусен]] *[[Тија Карере]] * [[Хана Водингам]] * Крис Сандерс *[[Кортни Б. Венс]] *[[Зак Галифанакис]] * Маја Килоха }}|writer=Крис Кеканиокалани Брајт<br />Мајк ван Вес|producer={{Plainlist| * Ден Лин * Џонатан Ајрих }}|director=Дин Флејшер Камп|caption=Плакатот на македонски јазик|alt=|gross=610,8 милиони долари|followed_by=}}'''''Лило и Стич''''' ({{langx|en|Lilo & Stitch}}) — научнофантастичен комичен филм, преработка на [[Лило и Стич|истоимениот цртан филм]] од 2002 г. Филмот бил режиран од Дин Флејшер Камп, по сценарио на Крис Кеканиокалани Брајт и Мајк ван Вес. Во филмот глумат Маја Килоха како Лило Пелекаи и творецот на Лило и [[Стич]] — Крис Сандерс, кој ќе ја повтори својата улога како Стич од изворниот цртан филм. Во филмот играат и Зак Галифанакис, Сидни Агудонг, Били Магнусен, Кајпо Дидој и Кортни Б. Венс. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на [[23 мај]] [[2025]] г., а во [[Македонија]] на [[22 мај]] истата година. == Содржина == Филмот ја раскажува приказната за пријателството што цвета помеѓу осаменото девојче по име Лило и вонземјанинот налик на коала/куче Стич, кој е создаден да биде сила на уништување. Двајцата се впуштаат во патешествие со вонземјани, при што ја сфаќаат важноста на семејството и пријателите.<ref name="Announcement">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/lilo-stitch-live-action-disney-remake-works-1148811|title='Lilo & Stitch' Live-Action Remake in the Works at Disney (Exclusive)|last=Kit|first=Borys|date=2018-10-03|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003221139/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/lilo-stitch-live-action-disney-remake-works-1148811|archive-date=October 3, 2018|website=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2018-10-03|df=mdy-all|url-status=live}}</ref> == Озвучување == {{список со глумци}} |- |Маја Килоха |Лило Пелекаи |- |[[Крис Сандерс]] |[[Стич]] |- |Сидни Агудонг |Нани Пелекаи |- |[[Зак Галифанакис]] |Џамба Џукиба |- |[[Били Магнусен]] |Пликли |- |Кајпо Дидој |Дејвид Кавена |- |[[Тија Карер]] |госпоѓа Кекоа |- |[[Кортни Б. Венс]] |Кобра Баблс |- |[[Хана Водингам]] |главната советничка |- |[[Ејми Хил]] |Туту |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official|https://movies.disney.com/lilo-and-stitch-2025}} {{IMDb title|11655566}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2025 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] gjlx0s02usm0twsywnrmv0yzfpjsbfs 5590663 5590662 2026-07-11T21:47:37Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Американски 3D-филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590663 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Коцка|editing=|budget=100 милиони долари|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|country={{САД}}|runtime=120 минути|released=23 мај 2025 г. (САД)<br>22 мај 2025 г. (Македонија)|distributor=[[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios<br/>Motion Pictures]]|studio={{plainlist| * [[Walt Disney Pictures]] * Rideback }}|cinematography=Најџел Блак|image=Лило и Стич плакат 2025.jpg|music=Ден Ромер|starring={{plainlist| * Сидни Агудонг * [[Били Магнусен]] *[[Тија Карере]] * [[Хана Водингам]] * Крис Сандерс *[[Кортни Б. Венс]] *[[Зак Галифанакис]] * Маја Килоха }}|writer=Крис Кеканиокалани Брајт<br />Мајк ван Вес|producer={{Plainlist| * Ден Лин * Џонатан Ајрих }}|director=Дин Флејшер Камп|caption=Плакатот на македонски јазик|alt=|gross=610,8 милиони долари|followed_by=}}'''''Лило и Стич''''' ({{langx|en|Lilo & Stitch}}) — научнофантастичен комичен филм, преработка на [[Лило и Стич|истоимениот цртан филм]] од 2002 г. Филмот бил режиран од Дин Флејшер Камп, по сценарио на Крис Кеканиокалани Брајт и Мајк ван Вес. Во филмот глумат Маја Килоха како Лило Пелекаи и творецот на Лило и [[Стич]] — Крис Сандерс, кој ќе ја повтори својата улога како Стич од изворниот цртан филм. Во филмот играат и Зак Галифанакис, Сидни Агудонг, Били Магнусен, Кајпо Дидој и Кортни Б. Венс. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на [[23 мај]] [[2025]] г., а во [[Македонија]] на [[22 мај]] истата година. == Содржина == Филмот ја раскажува приказната за пријателството што цвета помеѓу осаменото девојче по име Лило и вонземјанинот налик на коала/куче Стич, кој е создаден да биде сила на уништување. Двајцата се впуштаат во патешествие со вонземјани, при што ја сфаќаат важноста на семејството и пријателите.<ref name="Announcement">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/lilo-stitch-live-action-disney-remake-works-1148811|title='Lilo & Stitch' Live-Action Remake in the Works at Disney (Exclusive)|last=Kit|first=Borys|date=2018-10-03|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003221139/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/lilo-stitch-live-action-disney-remake-works-1148811|archive-date=October 3, 2018|website=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2018-10-03|df=mdy-all|url-status=live}}</ref> == Озвучување == {{список со глумци}} |- |Маја Килоха |Лило Пелекаи |- |[[Крис Сандерс]] |[[Стич]] |- |Сидни Агудонг |Нани Пелекаи |- |[[Зак Галифанакис]] |Џамба Џукиба |- |[[Били Магнусен]] |Пликли |- |Кајпо Дидој |Дејвид Кавена |- |[[Тија Карер]] |госпоѓа Кекоа |- |[[Кортни Б. Венс]] |Кобра Баблс |- |[[Хана Водингам]] |главната советничка |- |[[Ејми Хил]] |Туту |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official|https://movies.disney.com/lilo-and-stitch-2025}} {{IMDb title|11655566}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2025 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] [[Категорија:Американски 3D-филмови]] rm3s37pdefn9yiv8hwo1kd2nfj40lvs 2 1367447 5590525 5588727 2026-07-11T16:06:06Z Gurther 105215 /* В */ 5590525 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#Љ|Љ]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ќ|Ќ]] — [[#У|У]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Емин Ага]] (? — 1830) — политичар и управител на [[Велес]] за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Методи Алексиев]] (1887 — 1924) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{МКЕ|37}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Ќор Али|Ќор Али-бег]] (? — 1860) — узурпатор на [[Велес]], соработувал со [[Рензовци|Рензовците]].<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://www.brigien.com/Kolonisti.pdf|title=Албанците во Република Македонија — само од 1780 година|last=Ивановски|first=Ристо|publisher=Бригиен|year=2014|location=[[Битола]]|pages=16}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Алтиев]] (р. 1942) — [[фолклорист]], библиотекар и [[книжевен критичар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Алчев]] (1903 — 1969) — музички педагог и композитор.<ref>{{МКЕ|43}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Ангелов]] (1945 — 2026) — астрофизичар и редовен професор во математичкиот факултет во [[Белград]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Зафир Хаџи Ангелов]] (1804 — 1875) — општестевник и трговец. Дел од [[Македонската преродба]].{{Sfn|Константинова|2020|p=80}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боре Ангеловски]] (1944 — 2009) — истакнат театарски педагог, сценограф и глумец.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.slobodenpecat.mk/na-deneshen-den-pochina-bore-angelovski-teatarskiot-vizioner-shto-go-donese-beket-vo-makedonija/|title=На денешен ден почина Боре Ангеловски, театарскиот визионер што го донесе Бекет во Македонија|last=С.|first=К.|date=14 јуни 2026|work=[[Слободен печат]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Андов]] (1920 — 1983) — писател за деца, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонската литература за деца|last=Идризовиќ|first=Мурис|publisher=[[Наша книга (издавачка куќа)|Наша книга]]|year=1988|isbn=9788637302490|location=[[Скопје]]|pages=75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Андов (војник)|Стојан Андов]] (1919 — 1944) — војник од Југословенската војска и борец во [[Априлска војна|Априлската војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=147}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Поп Андов]] (1903 — 1969) — лекар и учесник во [[Народноослободителната борба]].<ref name=":17">{{МКЕ|1178}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупчо Андоновски]] (р. 1964) — политичар и поранешен директор на [[УБК]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бане Андреев]] (1905 — 1980) — истакнат политичар и деец на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].<ref>{{МКЕ|60}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреја Андреев]] (1883 — 1941) — претприемач и касап.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Андреев]] (1932 — 2004) — првиот дипломиран режисер во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref>{{МКЕ|60}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Андреев (револуционер)|Борис Андреев]] (1903 — ?) — деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/Kosta_Tsyrnushabnov_Makedonizmyt_Sbit.pdf|title=Македонизмът и съпротивата на Македония срещу него|last=[[Коста Црнушанов|Црнушанов, Коста]]|publisher=[[Софиски универзитет|Университетско издателство „Св. Климент Охридски“]]|year=1992|location=[[Софија]]|pages=136}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Андреева]] (1883 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=976}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кочо Анѓушев]] (р. 1969) — политичар од редовите на [[СДСМ]] и поранешен вицепремиер на Македонија. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кочо Апостолов]] (1888 — 1962) — истакнат претставник на [[преродбена македонска музика]].<ref>{{МКЕ|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филип Арилон]] (р. 1992) — музичар и етнокореолог. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Костадинка Арсова]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=982}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лила Арсова]] (р. 1967) — автор, писател и поет за деца. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Арсова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=982}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Арсовски]] (1927 — 1997) — поет и писател, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{Наведени вести|url=http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%9D%D0%B0-%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D0%BD-19-%D1%98%D1%83%D0%BD%D0%B8--1997-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB-%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8-%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8|title=На денешен ден 19 јуни 1997 починал Георги Арсовски|last=Печков|first=Петар|date=19 јуни 2013|work=ТиРековМиРече}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Атанасов]] (1926 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|Југословенскиот терор врз Велешаните]].{{Sfn|Ачкоска|2013|p=229}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Ацев]] (1925 — 1945) — борец од [[Третата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Инадески|1969|p=30}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Аџиристова]] (1913 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=987}} === Б === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Бабунска]] (1920 — 1999) — носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]].<ref name=":21">{{МКЕ|112}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Галаба Бабунска]] (1906 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Бабунска]] (1904 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]], помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Бабунски]] (1914 — ?) — партизан и деец на [[СКОЈ]], жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии врз Велешаните]].<ref name=":21" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојана Бајалска]] (1921 — ?) — партизан и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Бегинов]] (1911 — 1996) — глумец и режисер во [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|велешкиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|138}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Берберчето]] (1875 — 1910) — револуционер и војвода на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{ПсевдонимитеВМРО|86}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојна Бисинова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=995}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Катерина Блажевска]] (р. 1967) — новинар и водителка во [[Радио Скопје]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Леон Бога]] (1886 — 1974) — писател, учител и архивист. Деец на влашката литература.<ref>{{Наведена книга|url=https://dinitrandu.com/wp-content/uploads/2020/11/Un-veac-de-poezie-aromana.pdf|title=Un veac de poezie aromână|last=Cândroveanu|first=Hristu|publisher=Cartea Românească|year=1985|editor-last=Iorgoveanu|editor-first=Kira|editor-link=|pages=246|language=ro|author-link=}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Мино Богданов]] (1912 — 1989) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]]. [[Југословенски терор врз Велешани|Репресиран од југословенскиот режим]].<ref>{{МКЕ|173}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Богов]] (1870 — 1920) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) — револуционер и деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{ПсевдонимитеВМРО|64}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Бојаџиев (револуционер)|Михаил Бојаџиев]] (1876 — ?) — просветител и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5-7}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|22}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Виолета Бојковска]] (р. 1990) — писателка и автор на збирка раскази ''[[Барем наутро]]''. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Бондиков]] (1878 — ?) — трговец и борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].<ref>{{МОО|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Савка Бондиќева]] (1926 — ?) — член на [[СКОЈ]] и подоцна борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1004}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Нада Борисова]] (1922 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=971}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светлана Боцева]] (1928 — ?) — активист и [[Југословенски терор врз Велешани|жртва на југословенскиот режим]].{{Sfn|Ачкоска|2013|p=228}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Боцева - Филипова|Родна Боцева-Филипова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1004}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Бошков]] (1878 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|20}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Бошков]] (1867 — ?) — учесник во [[Мелничкото востание]].<ref>ЦВА, ф. 422, оп. ІІ, а. е. 24, л. 129 – 154. </ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајанка Бошковска]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1006}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Горанчо Бошковски]] (р. 1964) — член на [[Здружение на копаничарите на Македонија|Здружението на копаничари на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Бошнаков]] (1878 — 1904) — револуционер и дел од [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#XIII генерација (1898)|тринаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{Динев 1|103-104}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панко Брашнаров]] (1883 — 1951) — истакнат револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], потпретседател на [[АСНОМ]].<ref>{{МКЕ|207}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Бунибарова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1009}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојан Вановски]] (1927 — ?) — гастроентерохепатолог и професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|238}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Варналиев]] (1931 — ?) — политичар и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1969]]-[[1974|1974 година]].<ref>[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/2708CF9A32F34D299C9A2F5BE13DA9A6.pdf Службен весник на Социјалистичка Република Македонија 22/1974, 4 – 5 стр.]</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Варналиев]] (1886 — 1906) — револуционер, дел од четата на [[Петар Јуруков]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.35]</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Варналиев]] (? — 1919) — општественик и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|24}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слоботка Варналиева]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весовиќ|1976|p=1011}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Варошлија]] (1947 — 2006) — новинар и работник во [[Радио Скопје]].<ref>{{МКЕ|244}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Васков]] (1912 — 1983) — меѓу првите ветеринари во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref name=":22">{{МКЕ|247}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Васков]] (1872 — ?) — просветител и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|петта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{МКЕ|1394}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Васков]] (1934 — 2014) — хирург и професор, член на [[Македонската академија на науките и уметностите]].<ref name=":22" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — генерал и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|седумнаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Седат Вели]] (1920 — ?) — општественик и соработник за време на [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|258}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Весковиќ-Вангели]] (1933 — 2007) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]], позната по нејзиното проучување на [[АФЖ]].<ref>{{МКЕ|269}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Весов]] (? — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>[http://books.google.bg/books?id=9sMJAQAAIAAJ&q=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D0%92%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%B2&dq=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D0%92%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%B2&hl=bg&sa=X&ei=dMtqUoPnCMGutAauu4DwDA&ved=0CDEQ6AEwAA Кънчов, Васил. Избрани произведения, Том 2, Наука и изкуство, 1970, стр.253.]</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Весов]] (1885 — 1954) — економист и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|седумнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>Енциклопедия България, том 1, БАН, София, 1978, стр. 646.</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Весов]] (1832 — 1895) — општественик и деец на [[Македонската преродба]].<ref>[[Македонија (албум-алманах)|Албум-алманах Македония]], [[София]], [[1931]], стр. 717.</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Весов]] (1843 — 1922) — општественик и политичар.<ref>{{Мартулков|Поглавје=10}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Весов]] (1883 — ?) — адвокат и правник, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>Държавен вестник, бр. 87/21.07.1921 – бр. 100/03.08.1923.</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Весов]] (1892 — 1922) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{МКЕ|270}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Саздо Весов]] (1846 — 1908) — трговец и општественик.{{Sfn|Константинова|2020|p=75}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Риза Вејселов]] (1922 — 1943) — претприемач и земјоделец, мачен од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]].{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Небојша Вилиќ]] (р. 1962) — историчар за уметност и професор во [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>{{МКЕ|276}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Витанов]] (р. 1953) — глумец и член на народниот театар на Велес.<ref>{{МКЕ|283}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Менка Вучковиќ]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весовиќ|1976|p=1019}} === Г === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стеван Габер]] (1919 — 1999) — адвокат и [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|ректор на Скопскиот универзитет]] меѓу [[1972]]-[[1974|1974 година]].<ref>{{МКЕ|325}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Соња Гаврилова]] (р. 1962) — писателка и психолог на [[ПОУ „Маца Овчарова“ - Велес|ПОУ „Маца Овчарова“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лилјана Гаврилска]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коле Гајдов]] (1923 — 1941) — железнички работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{sfn|Малковски|1985|p=135}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Гајдов]] (1905 — 1992) — истакнат композитор, дел од [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|првата генерација на повоена македонски музичари]].<ref>{{МКЕ|330}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Галев]] (1872 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васка Гачева]] (1903 — 1961) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александра Гашева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Георгиев]] (1880 — ?) — борец и дел од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Магдалена Георгива]] (р. 1945) — [[математичар]] и редовен професор на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]].<ref>{{МКЕ|347}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Гигов]] (1883 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Страхил Гигов]] (1909 — 1999) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].<ref>{{МКЕ|355}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Гигова]] (1910 — 1951) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} {{Знаменце|Flag of Romania.svg}} [[Георги Гика]] (1600 — 1664) — војвода на [[Молдавија]] и подоцна [[Влашко]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Главинов]] (1869 — 1929) — истакнат револуционер и првиот пропагатор на социјализмот во Македонија.<ref>{{МКЕ|361}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Главинов]] (1880 — 1947) — мајстор и социјалист, деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Глушков]] (1873 — 1960) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Грозда Гонева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драга Гонева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Деса Гочева]] (1925 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Душко Гочевски]] (1962 — 2002) — херој и бранител. Учесник во [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфликт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Гравчевски]] (1936 — 1978) — глумец и режисер во [[СР Македонија]], деец на [[Битолски народен театар|Битолскиот народен театар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Грбевски]] (р. 1946) — филмски и телевизиски монтажер.<ref>{{МКЕ|395}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Давкова]] (1898 — ?) — помогнала со снабдување на [[Шеснаесетта македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пенчо Давчев]] (1922 — 1995) — професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет на Скопје]].<ref>{{МКЕ|422}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Наска Давчева]] (1925 — ?) — член на [[Комунистичката партија на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Дамкова]] (1909 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Менка Данаилова]] (1919 — 2005) — учесник во [[Народноослободителната борба]], дел од првата генерација на повоени учители. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рахилка Данаилова]] (1912 — 1976) — дејствувала во [[ГШ на НОВ и ПОМ]] кај [[Горно Врановци]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Деловски]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благојка Демниева-Кузмановска]] (1920 — 1999) — просветителка и дејателка во [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|451}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Алексо Демниевски - Бауман|Алексо Демниевски]] (1905 — 1961) — истакнат партизан и борец во [[Шпанската граѓанска војна]].<ref>{{МКЕ|451}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Депа Депинова]] (1906 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Деспотовска]] (1916 — ?) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица од 1941 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Диамандиев]] (1882 — 1957) — историчар и општественик, учесник во [[Првата светска војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Димитров]] (р. 1943) — машински инженер и поранешен заменик [[градоначалник на Скопје]].<ref>{{МКЕ|466}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ќире Димов]] (1912 — 1940) — поет, работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].<ref>{{МКЕ|470}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васа Димова (Велес)|Васа Димова]] (1890 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Димова (Велес)|Марија Димова]] (1885 — 1966) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица од 1941 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Димова]] (1908 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупчо Димовски]] (р. 1959) — политичар и [[Министерство за политички систем и односи меѓу заедниците|министер за политички систем и односи меѓу заедници]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никодинка Димчева]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Докурчев]] (1875 — 1918) — војвода и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Домазетова]] (1926 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Антон Драндар]] (1837 — 1925) — општественик и политичар.<ref>{{МКЕ|489}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Драндаров]] (1876 — 1930) — дипломат и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|единаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Драндаров]] (1880 — 1926) — просветител, чиновник и деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ратко Дуев]] (р. 1970) — професор во [[Институт за класични студии|Институтот за класични студии]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Василка Дуракова]] (1900 — 1969) — помогнала со снабдување на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веска Дусниева]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓоре Ѓелев]] (р. 1983) — писател и автор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ана Милевска Ѓеоргиева|Ана Ѓеоргиева]] (р. 1985) — новинарка и водител. *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Ѓоргов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]]. Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Ѓоргов]] (1910 — 1968) — повоен политичар и [[Министерство за економија и труд на Македонија|министер за стопанство]] на [[СР Македонија]].<ref>{{МКЕ|502}}</ref> *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Ѓоргов]] (1858 — 1929) — револуционер, политичар и деец на [[Врховниот македонски комитет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Георгов|Иван Ѓоргов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Георгов|Илија Ѓоргов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Ѓоргова]] (1913 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јасмина Ѓорѓиева]] (р. 1977) — писателка и поет. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Десанка Ѓорева-Кепева|Десанка Ѓорева]] (1925 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Поп Ѓорчев]] (1904 — 1945) — лекар и револуционер, деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Поп Ѓорчев]] (1933 — 2016) — истакнат новинар и редактор во весникот „[[Нова Македонија]]“.<ref name=":17" /> === Е === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Есенчева]] (1923 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Ж === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Христов Железаров|Димитар Железаров]] (1900 — 1979) — стоматолог и професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|540}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Зарезанков]] (1890 — 1938) — [[Анархистички комунизам|анархокомунист]], ликвидиран за време на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Румена Зафирова]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цвета Зафирова]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Зафирчев]] (р. 1980) — глумец и претставник на народниот театар на [[Велес]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Здравева-Манева]] (1923 — ?) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Николина Здравева]] (1925 — ?) — борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Данчо Зографски]] (1920 — 1997) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]].<ref>{{МКЕ|575}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Зографски]] (1898 — 1985) — политичар и [[Градоначалник на Скопје|втор градоначалник на Скопје]] во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref name=":1">{{МКЕ|576}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Зографски]] (1871 — 1945) — [[зограф]] и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1918]]-[[1920|1920 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Зографски]] (1895 — 1985) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и [[ВМРО (Обединета)]].<ref name=":1" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Томислав Зографски]] (1934 — 2000) — претставник од [[Повоена македонска музика#Трета генерација повоени македонски композитори|третата генерација на повоени македонски композитори]].<ref>{{МКЕ|577}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Иванов]] (1883 — 1906) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Игор Иванов (музичар)|Игор Иванов]] (р. 1984) — член на [[Македонски кларинет квинтет|Македонскиот кларинет квинтет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слоботка Игнова]] (1922 — ?) — борец во единиците на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тима Икономова]] (1861 — 1937) — просветителка и дел од [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Илиева]] (1918 — ?) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цвета Илиева]] (1923 — ?) — пушкомитралезец во [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Илковски]] (1924 — 2001) — планинар и новинар, убиен од [[ОНА|терористичката организација УЧК]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Јакимов]] (1926 — 2024) — професор на [[Електротехнички факултет|Електротехничкиот факултет]] во [[Скопје]].<ref>{{МКЕ|630}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Руса Јанева-Гулистојанова]] (1891 — 1966) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светозар Јаневски]] (р. 1947) — технолог и стопанственик.<ref>{{МКЕ|633}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анде Јанков]] (р. 1988) — писател, сценарист и романописец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Јанковиќ]] (1915 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анастас Јанов]] (? — 1908) — учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Миодраг Јаноски]] (1936 — ?) — [[диригент]] и дел од [[Белградска филхармонија|Белградската филхармонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Јанчева]] (р. 1949) — писателка и автор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Јованова-Журиќ]] (1921 — 1967) — дејателка на [[АФЖ]] и главен редактор на [[Македонка (списание)|списанието „Македонка“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Јованова]] (1924 — ?) — борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Роза Јованова]] (1914 — ?) — борец во [[Дваесет и прва македонска ударна бригада|Дваесет и првата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борче Јовчевски]] (р. 1957) — [[алпинист]], заедно со [[Димитар Илиевски - Мурато|Димитар Илиевски-Мурато]] се качиле на [[Монт Еверест]]. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Ќазим Јозалп]] (1880 — 1968) — претседател на собрание на [[Република Турција]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Јорданов]] (1887 — 1976) — глумец и дел од првиот театар на [[Царството Бугарија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Поп Јорданов]] (1913 — 1995) — револуционер и деец на [[ВМРО (Обединета)]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Поп Јорданов]] (1879 — ?) — деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Поп Јорданов]] (1880 — 1966) — револуционер и учесник во [[Солунските атентати]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александра Јорданова]] (1915 — ?) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коца Јорданова]] (1924 — ?) — деец на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рада Јорданова]] (1923 — ?) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски]] (1913 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сава Јосифова]] (1900 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Јосифовски (глумец)|Јосиф Јосифовски]] (1927 — 2001) — глумец и член на [[Народен театар (Битола)|Битолскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|648}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Суреја Јусуф]] (1923 — 1977) — [[КПМ|комунистички деец]], турколог и писател. === К === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Елизабета Канческа-Милевска|Елизабета Канчевска-Милевска]] (р. 1970) — политичарка и поранешна [[Министер за култура и туризам на Македонија|министерка за култура]].<ref>{{МКЕ|668}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Карамфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Емануил Карамфилович]] (1855 — 1895) — револуционер и општественик, учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Карбева]] (1919 — ?) — учесник во Народноослободителната борба, делегат во [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Надежда Келкоцева]] (1924 — ?) — професор во [[Фармацевтски факултет - Скопје|Фармацевскиот факултет во Скопје]].<ref>{{МКЕ|686}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Керамитчиевски]] (1927 — 1997) — дефектолог и универзитетски професор.<ref>{{МКЕ|688}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Кирков]] (1920 — 1993) — новинар и публицист, деец на [[Народноослободителната борба]].<ref name=":15">{{МКЕ|692}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Кирков]] (1927 — 2007) — професор во Технолошко-металуршкиот факултет во [[Скопје]].<ref name=":15" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Оливер Китановски]] (1980 — 2001) — [[Список на загинати бранители во воениот конфликт во Македонија, 2001|бранител]], загинал во [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфилкт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Климкар-Меанџиева]] (р. 1949) — професорка и член на [[ДПМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Клинкаров]] (р. 1943) — новинар и претседател на [[Здружение на новинари на Македонија|Здружението на новинари на Република Македонија]].<ref>{{МКЕ|701}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Копринкова]] (1890 — ?) — просветителка и деец на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Коробар]] (1912 — 1989) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[КПЈ]].<ref name=":16">{{МКЕ|737}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Коробар]] (1916 — 2004) — истакнат партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].<ref name=":16" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Д. Коробар|Перо Коробар]] (1914 — 2001) — партизан и политичар во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref>{{МКЕ|738}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Коробаров]] (1847 — ?) — [[Борба на македонскиот народ против Цариградската патријаршија|учесник во борбата против Цариградската патријаршија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Коробаров]] (1859 — 1915) — командир, учесник во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Коробаров]] (1855 — 1905) — [[полковник]] и дел од [[Русофилија|русофилскиот]] Русенски бунт. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Коруновски]] (р. 1979) — ликовен [[уметник]] и академски [[вајар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филип Коруновски]] (р. 1987) — академски [[вајар]] и дел од [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|велешкиот народен театар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панајот Костов]] (1886 — 1918) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Спиро Костов]] (1848 — 1931) — револуционер, учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]], [[Мелничкото востание]] и [[Првата балканска војна]].<ref>{{МКЕ|744}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосип Костовски]] (1926 — 1998) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Коџобашиев]] (р. 1962) — [[Собрание на Македонија|пратеник во Македонското собрание]] меѓу [[2011]]-[[2016|2016 г]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Крајничанец]] (1895 — ?) — автор и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Игор Крајчев]] (р. 1981) — писател на [[Еп|епска фантастика]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Крепиев]] (1882 — 1945) — деец на [[Илинденската организација]], ликвидиран при [[Масакр во Велес|Велешкиот масакр]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Крстев]] (? — 1894) — истакнат [[зограф]] и [[фотограф]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Крстевски]] (1938 — 2017) — [[Список на генералите и адмиралите од Македонија|воен генерал]] и трет [[Началник на Генералштабот на АРМ|началник на генералштабот]] на [[АРМ]].<ref>{{МКЕ|764}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Кушев]] (1862 — 1901) — директор на [[Прилепско класно училиште|Прилепската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (трговец)|Михаил Кушев]] (1812 — 1905) — трговец и општественик во [[XIX век]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (револуционер)|Михаил Кушев]] (1905 — 1992) — архитект и револуционер, деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (општественик)|Михаил Кушев]] (1740 — 1855) — родоначалник на семејството Кушеви. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Кушев]] (1901 — 1925) — деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]]. === Л === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Левков]] (1911 — ?) — партизан и адвокат, [[Делегат на Првото заседание на АСНОМ|делегат во Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Леов]] (1920 — 1998) — [[раскажувач]], [[романописец]] и [[драмски автор]].<ref>{{МКЕ|793}}</ref> === Љ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитри Соле Љубин|Димитри Љубин]] (р. 1978) — писател и автор. === М === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Мазнев]] (1912 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|комунистичките репресии спрема Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Мајсторов]] (1935 — 2008) — глумец, [[драматург]] и [[режисер]].<ref>{{МКЕ|819}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Мајсторов]] (? — 1945) — револуционер и деец на [[МРО]], убиен при [[Масакр во Велес|Велешкиот масакр]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Малинов]] (р. 1973) — музичар и [[композитор]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Малковски]] (р. 1957) — истакнат претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]].<ref>{{МКЕ|906}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пепи Манасков]] (р. 1964) — [[ракометар]] и поранешен член на клубот „Борец“.<ref>{{МКЕ|908}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сашко Манасков]] (1968 — 2001) — [[македонски бранител|бранител]] и херој, учесник во [[Воениот конфликт во 2001|воениот конфликт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Хаџи Манов]] (1904 — ?) — револуционер и деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Дамаскин Манушев]] (1875 — 1960) — меѓу првите фотографи во [[Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]] (1922 — 2012) — истакнат фотограф во [[Социјалистичка Република Македонија|повоена Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филимена Марковска]] (1920 — 2012) — општественик и сопруга на поетот [[Венко Марковски]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Дамјан Мартинов]] (1875 — ?) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Мартулков]] (1878 — 1965) — истакнат претставник на [[Македонска социјалистичка група|македонското социјалистичко движење]] во [[XX век]].<ref>{{Мартулков}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пано Мартулков]] (1834 — ?) — активист и деец на [[Македонско национално движење|Македонското национално движење]], прогонет во [[Дијарбекир]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Денис Махмудов]] (р. 1989) — [[Фудбал|фудбалер]] и дел од [[ПФК Левски (Софија)|ПФК Левски во Софија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Мацанов]] (1880 — 1947) — дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|Четиринаесетта генерација на воспитаници на Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Мацанов]] (1882 — ?) — дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|Четиринаесетта генерација на воспитаници на Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Мацанов]] (1859 — ?) — просветител и трговец за време на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Маџаров]] (1909 — 1944) — борец и учесник во [[Втората светска војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=148}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веселинка Маџарова]] (р. 1974) — професорка по [[Музика|музичко]] во [[ОУ „Васил Главинов“ - Велес|ОУ „Васил Главинов“ — Велес]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Мижимаков]] (р. 1946) — [[режисер]] и филмски продуцент за [[Вардар филм]].<ref>{{МКЕ|945}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Евтимија Милетиќ]] (1837 — 1909) — просветителка и сопруга на [[Јазичар|јазичарот]] [[Љубомир Милетиќ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Мискинов]] (1862 — ?) — општественик и деец на [[Врховниот македонски комитет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Митрев]] (1926 — 1945) — учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Михајлов (учител)|Илија Михајлов]] (1912 — 1995) — агроекономист и декан за Земјоделско-шумарскиот факултет.<ref>{{МКЕ|971}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Мишко Михајловски]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Третата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Хаџи Мишев]] (1869 — 1948) — [[амбасадор]], дипломат и политичар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Хаџи Мишев]] (1843 — 1896) — виден трговец и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Хаџи Мишев]] (1840 — 1910) — политичар и близок соработник на рускиот конзул во Солун. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Мишковски]] (1903 — 1985) — учесник во [[Народноослободителната борба]], подоцна [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од комунистичкиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Мокров]] (1917 — 2005) — правник, публицист, припадник на [[Народноослободителната борба|комунистичкото и на студентското движење]].<ref>{{МКЕ|982}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Мурџиев]] (1863 — ?) — командир во [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. === Н === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тихо Најдовски]] (1933 — 2007) — [[поет]], [[писател за деца]] и млади.<ref>{{МКЕ|1007}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Давид Наков]] (1877 — 1944) — деец на [[Американски Македонци|македонската емиграција во Америка]], отворил македонско училиште во [[Стилтон]], [[Пенсилванија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Каролина Насковска]] (р. 1970) — политчарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Темелко Наумов]] (1870 — ?) — [[војвода]] од [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Венцислав Недев]] (р. 1949) — [[каратист]] и дел од ИТКФ.<ref>{{МКЕ|1039}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ноне Неделковска|Нона Неделковска]] (р. 1986) — [[пејачка]] во [[Златно славејче]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Нечев]] (1926 — ?) — ветеринар, докторирал во Загрепскиот универзитет.<ref>{{МКЕ|1046}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Николов]] (? — 1912) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јулиана Николова]] (р. 1975) — политичарка од редовите на [[ЛДП]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драгољуб Николовски]] (1928 — 2016) — политичар и пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Николовски (глумец)|Тодор Николовски]] (1902 — 2002) — театарски, филмски и телевизиски [[глумец]].<ref>{{МКЕ|1053}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драган Ничев]] (1874 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коца Новакова]] (1917 — ?) — деец на [[АФЖ]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. === О === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Ончевски]] (1933 — ?) — генерал-мајор на [[Воздухопловство|воздухопловна сила]] на [[Југословенската народна армија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цветанка Органџиева]] (1925 — 2018) — [[поет]], [[Славистика|славист]] и [[Историја на книжевноста|историчар на книжевноста]].<ref>{{МКЕ|1081}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Оровчанец]] (1905 — 1938) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], жртва на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]].<ref>{{МКЕ|1084}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Italy.svg}} [[Ирена Павлова-Де Одорико]] (р. 1967) — писателка и член на [[Друштво на писатели на Македонија|Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{МКЕ|1103}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ганчо Пајтонџиев]] (1907 — 2002) — учител за физичко здравстено образование и етнокореолог.<ref>{{МКЕ|1109}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангелко Палашев]] (1780 — 1850) — просветител и деец за време на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Хаџи Панзов]] (1911 — ?) — [[делегат на Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ванчо Хаџи Панзов]] (1925 — 1944) — партизан и дел од [[Дванаесетта македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ганчо Хаџи Панзов]] (1900 — 1936) — комунист и поет, учесник во [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]].<ref>{{МКЕ|1576}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Хаџи Панзов]] (1901 — 1976) — револуционер и деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Хаџи Панзова]] (1895 — ?) — општественик и просветителка. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Панов (револуционер)|Никола Панов]] (1884 — ?) — револуционер и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Панов (адвокат)|Никола Панов]] (1855 — ?) — општественик и политичар, дел од [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Олга Папеш]] (1930 — 2011) — главниот [[архитект]] на зградата на [[Македонската радио-телевизија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Парталев]] (? — 1921) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и подоцна предавник. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Пејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Пејовски]] (р. 1947) — композитор и аранжер.<ref>{{МКЕ|1127}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Пенов]] (р. 1957) — политичар и [[градоначалник на Скопје]] меѓу [[1996]]-[[2005|2005 година]].<ref>{{МКЕ|1132}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Петров]] (1906 — ?) — терорист и учесник во [[Атентат во црквата „Света Недела“ - Софија|атентатите кај „Света Недела“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славко Петров]] (1937 — 2009) — [[Министер за земјоделство, шумарство и водостопанство на Македонија|министер на земјоделство, шумарство и водостопанство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Петров (новинар)|Тодор Петров]] (1894 — 1932) — [[новинар]] во првата половина на [[XX век]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Петровски]] (р. 1961) — генерал мајор во [[Армија на Македонија|Македонската војска]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Хаџи Петрушев]] (1929 — ?) — жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии спрема Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Пешев]] (1915 — 1944) — композитор и музичар, учесник во [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|1156}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Плавев]] (1867 — 1940) — деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]].<ref>{{МКЕ|1163}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Плавев]] (1878 — ?) — [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Роса Плавева]] (1878 — 1970) — меѓу првите борци на [[Права на жените во Македонија|правата на жени во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Попов]] (1923 — 2007) — [[филмски режисер]], [[снимател]] и [[сценарист]].<ref>{{МКЕ|1187}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Прличко]] (1907 — 1995) — значаен глумец во повоената [[македонска кинематографија]].<ref>{{МКЕ|1227}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојан Подолешов]] (1932 — ?) — истакнат [[хемичар]] во [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]], добитник на [[Наградата 13 Ноември|наградата „13 Ноември“]].<ref>{{МКЕ|1169}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Радев]] (1810 — 1875) — општественик и деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Олга Радева]] (1868 — 1951) — претседателка на [[Македонски женски сојуз|Македонскиот женски сојуз]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Даниела Рангелова]] (р. 1978) — политичарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Ризов (уметник)|Димитар Ризов]] (1900 — 1981) — [[уметник]] и [[Илустрација|илустратор]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Ризов (револуционер)|Димитар Ризов]] (1891 — ?) — [[новинар]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Ризов]] (? — 1930) — просветител и црковен деец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов (опера пејач)|Ризо Ризов]] (1898 — 1971) — оперски пејач, дел од Софскиот хор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупка Хаџи Ристова]] (1931 — 2021) — професорка во Шумарскиот факултет во Скопје.<ref>{{МКЕ|1579}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Ружиновски]] (1935 — 2017) — генерал-полковник на [[ЈНА]], учесник во [[Опсада на Дубровник|Опсадата на Дубровник]].<ref>{{МКЕ|1286}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љуба Руменова]] (1878 — 1953) — учителка и општественик, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. === С === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Поп Симеонов]] (1880 — 1946) — општественик и деец на Македонската револуционерна организација. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Грозда Симитчиева]] (1910 — 1994) — меѓу првите гинеколог-акушери во [[СФРЈ|повоена Југославија]].<ref>{{МКЕ|1359}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Смилев]] (1909 — 1996) — специјалист по болести на устата, забите и вилицата.<ref>{{МКЕ|1381}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Солев]] (1930 — 2003) — [[раскажувач]], [[романописец]], драмски автор, [[есеист]], [[книжевен критичар]] и [[преведувач]].<ref>{{МКЕ|1392}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Солев]] (1915 — 2017) — последниот грнчар во семејството Солеви. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Софкаров]] (1881 — 1946) — професор во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Георги Спасов|Владимир Спасов]] (1933 — ?) — сликар и [[Анимација|аниматор]] во [[Македонска телевизија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Спировски]] (1918 — 2004) — [[диригент]] за опера и балет во [[Македонскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|1405}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Орце Сребров]] (1909 — 1995) — деец на [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|1408}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славица Ставрева]] (р. 1971) — [[диригент]] и професорка во [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|ОМУ „Стефан Гајдов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Станков]] (1879 — 1958) — револуционер и учесник во [[Првата светска војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Поп Стефанов]] (1866 — 1936) — деец на [[Македонско национално движење|Македонското национално движење]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Поп Стефанов]] (1837 — 1895) — општественик и трговец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Стојанов (партизан)|Тодор Стојанов]] (1922 — ?) — учесник во [[Бунт на Скопско кале (1945)|Скопскиот бунт]], подоцна [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од Југословенскиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Хаџи Стојанов]] (1884 — ?) — училишен инспектор и деец на [[Сојуз на македонските емигрантски организации|Македонските братства]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илчо Стојановски]] (р. 1973) — ликовен уметник и академски вајар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Стојанов (историчар)|Петар Стојанов]] (1922 — 1995) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]] и научен советник на [[ИНИ]].<ref>{{МКЕ|1430}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of the Romani people.svg}} [[Мемо Сулејманов]] (1926 — 1984) — [[атлетичар]] и основноположник на македонското маратонско трчање === Т === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Атанас Талевски]] (1954 — 2008) — [[фотограф]] и основач на фото галерија во [[Елшани]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Талевски]] (р. 1954) — прв [[градоначалник на Скопје]] после [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Танев]] (1855 — 1935) — просветител и учител во [[Солунската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сокол Таневски]] (1912 — ?) — политичар и [[економист]], [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1946]]-[[1949|1949 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Тасков]] (1864 — 1943) — трговец и претприемач.{{sfn|Малковски|1985|p=142}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Малина Тимева]] (1908 — ?) — политичка офицерка во [[Татковински фронт (Бугарија)|Татковинскиот фронт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вестала Тимчева]] (1900 — 1969) — [[писателка]] и автор на неколку статии во ''[[Илустрација Илинден]]''. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајанка Тодорова]] (р. 1946) — автор и писателка. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Савка Тодоровска]] (р. 1943) — [[Права на жените во Македонија|активистка за правата на жени]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Хаџи Тонев]] (1872 — ?) — просветителен деец и член на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Евтимија Хаџи Тонева]] (? — 1913) — членка на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ало Тончов]] (1902 — 1987) — [[музичар]] и дел од македонската [[чалгија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Трајкович]] (1817 — 1880) — деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Горан Трајкоски]] (р. 1963) — музичар и основач на [[Анастасија (музичка група)|групата ''Анастасија'']]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Трајчев]] (1884 — ?) — свештеник и општественик, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Ќамилов]] (1898 — 1976) — [[Универзитет|универзитетски]] [[професор]] и [[Фолклор|фолклорист]]. Учесник во [[Шпанската граѓанска војна]] и [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОВ]].<ref>{{МКЕ|1521}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} [[Ќопрулу Фазил Ахмед-паша|Ахмед Ќопрулу]] (1635 — 1676) — [[Голем везир на Отоманското Царство]]. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} [[Ќопрулу Фазил Мустафа-паша|Мустафа Ќопрулу]] (1637 — 1691) — [[Голем везир на Отоманското Царство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Катица Ќулавкова]] (р. 1951) — книжевен теоретичар, антологичар, критичар и редовен член на [[МАНУ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Унев]] (? — 1908) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Епса Урумова]] (1922 — 2013) — специјалист по патолошка анатомија и професорка на [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|1535}}</ref> === Ф === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Живко Фирфов]] (1906 — 1984) — претставник на [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|првата генерација]] [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|на македонски повоени композитори]].<ref name=":18">{{МКЕ|1558}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Данка Фирфова]] (1918 — 2003) — оперска пејачка во [[Македонскиот народен театар]].<ref name=":18" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рахилка Фирфова]] (1911 — 2000) — позната по тоа што [[Кочо Рацин]] и го употребил името за неговиот псевдоним. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Сулејман Фаик]] (1876 — 1916) — [[генерал]] и главен раководител на [[Слободно ѕидарство|слободните ѕидари]] во [[Отоманското Царство]]. === Х === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Христов (револуционер)|Лазар Христов]] (1885 — ?) — четник и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Христов]] (1879 — ?) — револуционер и член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} === Ц === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Црвенов]] (1937 — 1997) — оперски певец во [[Македонскиот народен театар]].<ref name=":19">{{МКЕ|1606}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марин Црвенов]] (1945 — 2015) — балетан, кореограф и педагог.<ref name=":19" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Цураков]] (1892 — 1964) — претприемач и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1934]]-[[1935|1935 година]]. === Ч === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Чадиев]] (р. 1959) — политичар од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[2013]]-[[2017|2017 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Чајлев]] (1870 — 1961) — судија и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Честојнова]] (р. 1974) — политичарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Читкушев]] (1865 — 1894) — [[публицист]] и [[етнограф]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|првата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слободанка Чичевска]] (р. 1964) — теарска и филмска глумица. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Чонтев]] (1882 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благоја Чоревски]] (р. 1947) — [[глумец]] и [[режисер]].<ref name=":20">{{МКЕ|1629}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Чоревски]] (1921 — 1955) — филмски и театарски [[глумец]], член на [[Битолски народен театар|Битолскиот народен театар]].<ref name=":20" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Чочков]] (1895 — ?) — [[историчар]] и деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Чундев]] (р. 1947) — универзитетски професор на [[ФЕИТ|Факултетот за електроника и информациски технологии]].<ref>{{МКЕ|1631}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Крум Чушков]] (1929 — 2009) — политичар и активист, [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од југословенскиот режим]]. === Џ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Џајков]] (1911 — ?) — активист во [[СР Македонија|повоена Македонија]], [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од комунистичкиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Џампалов]] (1886 — 1941) — работник и жртва на [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=144}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Емилија Џипунова]] (р. 1935) — [[балерина]] и балетска критичарка.<ref>{{МКЕ|1640}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Шоптрајанов]] (1907 — 2001) — филолог, универзитетски професор и културно-просветен деец.<ref>{{МКЕ|1658}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Шоптрајанов]] (1901 — 1977) — претставник на [[Македонска историографија|Македонската историографија]] во [[СФРЈ|повоена Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of the Romani people.svg}} [[Ќамуран Шакиров]] (1961 — 2001) — [[Македонски бранител|бранител]] и херој, учесник во [[Воениот конфликт во 2001|воениот конфликт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Шукаров]] (1919 — 2018) — гинеколог-акушер и универзитетски професор на [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|1663}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Шулев]] (1874 — 1956) — деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и револуционер, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Шурев]] (1932 — 2004) — [[диригент]] за опера во [[Македонскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|1670}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Шурков]] (1900 — 1938) — комунистички деец, ликвидиран за време на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]].<ref>{{МКЕ|1671}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Шурков]] (1878 — 1929) — револуционер и деец на [[Народната федеративна партија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.solunbg.org/images/Publikatsii/2020/Osmanskiat_Solun_3-1.pdf|title=Българите в османския Солун|last=Константинова|first=Јура|publisher=[[Бугарска академија на науките]]|year=2020|location=[[Софија]]|isbn=978-619-7179-12-5}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Zbornik_na_dokumenti_za_u%C4%8Destvoto_na_%C5%BE/2AxGAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=|title=Зборник на документи за учеството на жените од Македонија во народноослободителната војна и револуција 1941-1945|last=Весовиќ|first=Вера|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=978-608-205-233-5|location=[[Скопје]]|pages=|author-link=Виолета Ачкоска}} * {{Наведена книга|url=|title=Беа, загинаа, останаа|last=Инадески|first=Митре|publisher=[[Државен архив на Република Македонија]]|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=|author-link=}} 73sl20t2ysrf6vprvyxz78u2feh44qq 0 1368936 5590875 5484259 2026-07-12T10:45:08Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590875 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} '''„Еден“''' или '''„Едем“''' ([[Полски јазик|полски]]: ''Eden'') — [[Научна фантастика|научнофантастичен]] [[Роман|роман]] на полскиот писател [[Станислав Лем]]. Лем го пишувал делото во [[Краков]] и во [[Закопане]] во 1958 година.<ref>Станислав Лем, ''Едем''. Антолог, Скопје, 2020, стр. 287.</ref> [[File: Stanisław Lem.jpg|thumb|Станислав Лем]] ==Содржина== Романот се состои од 14 глави: * ''Глава 1-8'': При слетувањето на [[Планета|планетата]] Еден, [[Вселенски брод|вселенскиот брод]] се оштетува и се закопува длабоко во почвата на планетата. Сепек, шестемина членови на екипажот преживуваат и, копајќи тунел, успеваат да излезат на површината. Тие заминуваат во извидување на околината и откриваат необични растенија и други творби, а потоа влегуваат во внатрешноста на една градба во која се извршуваат непознати процеси и се создаваат необични творби. Кога се враќаат кај вселенскиот брод, тие наоѓаат мртов труп на суштество од планетата кое, поради необичната физиономија, го нарекуваат дуплотел. Подоцна, екипажот успева да поправи еден [[Електричен генератор|генератор]] и така добива [[Електрична енергија|електрична енергија]]. Утредента, членовите на повторно заминуваат во извидување и здогледува град. Тогаш, нив ги напаѓа едно суштество, но тие го убиваат и се качуваат во неговото возило, но на патот кон вселенскиот брод доживуваат незгода во кое го уништуваат возилото. Докторот предлага да воспостават контакт со жителите на планетата, но останатите се против таа идеја, сметајќи ја за опасна. Екипажот успева да го поправи оштетениот [[Планетоод|ровер]] и повторно оди во разгледување на околината, повторно откривајќи необични појави, градби и суштества. За време на едно истражување, екипажот открива подземна населба, населена со голем број дуплотели кои наеднаш почнуваат избезумено да бегаат. Сепак, космонаутите успеваат со себе да земат еден дуплотел. За време на нивното отсуство, вселенскиот брод го опколува група летала кои, сепак, не предизвикуваат никаква штета.<ref>Станислав Лем, ''Едем''. Антолог, Скопје, 2020, стр. 7-178.</ref> * ''Глава 9-14'': Утредента, жителите на Еден го напаѓаат вселенскиот брод со илјадници проектили кои околу него создаваат еден вид ограда. Сепак, екипажот прави уште една експедиција при што прави снимки на една населба. На патот кон вселенскиот брод, екипажот наидува на друга населба во која една група дуплотели уништува друга група. Во таа прилика доаѓа до борба меѓу космонаутите и жителите на планетата. По враќањето во [[Ракета|ракетата]], екипажот ги прегледува снимките, изнесувајќи различни претпоставки за однесувањето на жителите на Еден при што започнува расправа околу тоа дали веднаш да ја напуштат планетата или да се замешаат во тамошниот поредок. Тогаш, во ракетата ненадејно се појавува едне дуплотел со кого екипажот воспоставува комуникација. Меѓутоа, влегувајќи во ракетата, дуплотелот се озрачува од истечената [[Радиоактивност|радиоактивна]] вода и откако космонаутите му кажуваат дека ќе умре, тој започнува да им раскажува за животот на Еден, за научните достигнувања, за анатомијата на жителите и за нивната историја. Така, екипажот дознава дека во минатото планетата имала децентрализирана управа, но подоцна била воспоставена централизирана власт која е анонимна за жителите на Еден. Исто така, во минатото, власта започнала биолошки опити, но тие предизвикале [[Мутација|генетски мутации]] поради кои на планетата постојат два вида дуплотели: нормални и заостанати. Најпосле, космонаутите дознаваат дека на Еден постојат посебни населби за престапниците на законите. Дуплотелот не умира од озрачувањето, но не сака да остане со космонаутите, а не сака ниту да се врати кај своите. За неколку дена, екипажот успева да ја поправи ракетата и да се врати дома, а двата дуплотели умираат од огнот што се создава при полетувањето на ракетата.<ref>Станислав Лем, ''Едем''. Антолог, Скопје, 2020, стр. 179-287.</ref> ==За делото== Со романот „Еден“ започнува зрелата епоха во творештвото на Лем од жанрот научна фантастика. Описот на политичките услови кои владеат на планетата Еден потсетува на [[Џорџ Орвел|орвеловската]] визија, но во книгата има далеку повеќе алузии на „[[Робинзон Крусо]]“ и на „Таинствениот остров“ на [[Жил Верн]]. Самиот Лем не сакал да дава изјави за „Еден“ ниту во јавноста ниту во преписките поради што постои една хипотеза дека во ова дело авторот премногу се открил себеси и дека главната фабула се однесува на неговите сеќавања за настаните во [[Гето|гетото]] во [[Лавов]].<ref>Станислав Лем, ''Едем''. Антолог, Скопје, 2020.</ref> ==Изданија на македонски јазик== Романот „Еден“ (со насловот „Едем“) бил објавен на [[Македонски јазик|македонски јазик]] во 2020 година од издавачката куќа [[Антолог]], како 280. книга од библиотеката „Бранови“. Преводот од [[Полски јазик|полски јазик]] го направила Милица Миркуловска. Таа била испечатена во [[Печатница|печатницата]] Графоден во тираж од 500 примероци. Книгата, со обем од 288 страници и со димензии од 20 сантиметри, била објавена со финансиска поддршка од [[Министерство за култура и туризам на Македонија|Министерството за култура]]. Таа е каталогизирана во [[Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“|Националната и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“]], Скопје и ја носи меѓународната ознака [[ISBN]] 978-608-243-433-9.<ref>Станислав Лем, ''Едем''. Антолог, Скопје, 2020, стр. 2-4.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Станислав Лем]] [[Категорија:Полски романи]] [[Категорија:Научнофантастични романи]] [[Категорија:Книги од 1958 година]] [[Категорија:Изданија на Антолог]] q6gt2jd8lunm80y13dnnyjtnkhv7fiz 0 1370251 5590519 5480692 2026-07-11T15:32:13Z Gurther 105215 5590519 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Љубе Зафиров|order1=[[Список на градоначалници на Општина Велес|Градоначалник на Велес]]|termstart1=[[1951]]|termend1=[[1953]]|predecessor1=[[Ѓоре Николов]]|successor1=[[Славчо Слабев]]|premier1=[[Лазар Колишевски]]|president1=[[Благоја Фотев]]<br />[[Видое Смилевски]]|birth_place=[[Велес]], [[Кралство Југославија]]|death_place=[[СР Македонија]]|birth_name=Љубо Н. Зафиров|image=Потпис на Љубе Зафиров.png|caption=Потпис на Зафиров во документ за [[илинденска пензија]].}} '''Љубе Зафиров''', исто така познат како '''Љубе Зафир''', роден '''Љубо Н. Зафиров''' (роден во [[Велес]], [[Кралство Југославија]]) — [[Македонци|македонски]] [[Комунизам|комунист]], [[Политика|политичар]] и [[Просветителство|просветител]]. Деец на [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичката партија на Македонија]] и [[Комунистичка партија на Југославија|Југославија]]. Учесник во [[НОБ]] како борец на [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|ПО „Димитар Влахов“]]. [[Список на градоначалници на Општина Велес|Градоначалник на градот Велес]] меѓу [[1951]] и [[1953|1953 година]]. Пратеник во [[Собрание на Македонија|македонското собрание]] после неговиот мандат како градоначалник. Претседател на комитетот на локална индустрија и занаетчиство. == Животопис == === Пред и за време на ослободителната војна === Љубе Зафиров најверојатно е роден во старата велешка населба Дворови, истото место каде што потекнувале и [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]], [[Борис Бегинов]], [[Сокол Таневски]] и многу други личности. Покрај [[1930-ти]]те тој се приклучил во [[КПЈ|Комунистичката партија на Југославија]]. Во [[1938|1938 година]] бил формиран футбалското спортско друштво „Здружение на младината на Југославија“ или ЗОЈ/ЗМЈ ({{langx|sr|Здружение Омладина Југославије}}). Некои од членовите биле Љубе Зафиров, [[Јордан Леов]] — автор на [[Марш на осмата македонска ударна бригада|старата химна на Велес]], [[Данчо Зографски]] — учител и подоцна претставник од [[Македонска академија на науките и уметностите|МАНУ]] и многу други дејци. Во клубот младите социјалисти организирале средби.<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/27753-1919-1931/|title=Спортските друштва во Велес во период од 1919 до 1930 година (втор дел)|last=Данов|first=Љупчо|date=2 ноември 2019|work=Дума.мк}}</ref> Со почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], [[Царството Бугарија]] почнала со [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|нејзината окупација на Македонија]]. Зафиров не ја подржувал новата фашистичка власт, поради тоа се приклучил во [[НОВМ|македонското партизанско движење]]. Учествувал во формирањето на [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|ПО „Димитар Влахов“]] и се приклучил во нејзини редови. Зафиров бил групиран во третата чета на одредот заедно со [[Маца Овчарова]], Јордан Леов, Владо Кошулчев и [[Трајче Петкановски]].<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/25986-2018-09-09-16-45-26/|title=Потсетување на Велешкиот партизански одред „Димитар Влахов“|last=Данов|first=Љупчо|date=9 септември 2018|work=Дума.мк}}</ref> Неколку дена пред [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] на [[4 декември]], партизанската база сместена под [[Солунска Глава]] била откриена од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. Третата чета брзо се повлекла кон [[Бабуна (река)|реката Бабуна]] каде што се судриле со контрачетниците. При борбата Љубе Зафиров бил заробен и ранет но не убиен, додека неговите соработници [[Јован Басаровски]] и Ристо Најдовски — Шајката биле убиени во [[Скопје]] и [[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/Georgi_Malkovski_Kontrachetnitzi_vyv_Veleshko.pdf|title=Организациона поставеност и дејствувањето на Контрачетниците во Велешко во Втората светска војна (1942-1944)|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=2019|pages=69|author-link=Ѓорѓи Малковски}}</ref> Зафиров бил интерниран во Велес.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%9C%D0%B8%D1%80%D1%87%D0%B5_%D0%90%D1%87%D0%B5%D0%B2/OBkmAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%89%D1%83%D0%B1%D0%BE%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%97%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%89%D1%83%D0%B1%D0%BE%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%97%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Мирче Ачев (Живот, дело, време).|last=Солунски|first=Коце|publisher=[[Нова Македонија]]|year=1968|pages=61|author-link=Коце Солунски}}</ref> Покрај [[Завршни операции за ослободување на Вардарска Македонија|завршните операции на народната ослободителна борба]] Зафиров бил ослободен од фашистичката робија и продолжил да учествува во ослободителната борба. Во чест на неговото заробување еден од стиховите од партизанска песна за ПО „Димитар Влахов“ го спомнува:<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Folklore_mac%C3%A9donien_et_la_conscience_ma/fPcGAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%89%D1%83%D0%B1%D0%B5+%D0%97%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%89%D1%83%D0%B1%D0%B5+%D0%97%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Македонскиот фолклор и национална свест: истражувања и записи|last=Ристовски|first=Блаже|publisher=Студентски збор|year=2007|pages=378|author-link=Блаже Ристовски}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80/AQHaAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%89%D1%83%D0%B1%D0%B5%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%97%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%89%D1%83%D0%B1%D0%B5%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%97%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Македонски фолклор, Том XIV - XVII|last=Институт за фолклор|publisher=[[Институт за фолклор „Марко Цепенков“]]|year=1974|pages=236}}</ref><blockquote>''поимено Мицо војводата,'' ''што станале Љубе ем Завиров,''<ref>Во самиот текст на песната, презимето на Љубе Зафиров е грешно претставено како ''Завиров''.</ref> ''негов другар [[Стоилко Ивановски-Планински|Планински Стоилко]]?'' ''— Го 'јздадова, Маро, магацинот,'' ''па се скупи Мицо дружината,'' ''па преиде пуста Бела Река.''</blockquote> === Политичка дејност после војната === После војната Љубе Зафиров зедол учество во [[СР Македонија|новата македонска комунистичка власт]]. Во [[Влада на Македонија од декември 1946|третата македонска влада]] формирана на [[декември]] [[1946|1946 година]], Зафиров бил назначен за министер за комунални работи во [[19 октомври]], [[1949|1949 година]]. Пред тоа тој бил потпретседател на Градскиот народен одбор на [[Град Скопје]].<ref>''[https://www.slvesnik.com.mk/Issues/C68DF88881104FB3804E3735B6846FBF.pdf Службен весник на Народна Република Македонија]'' (1949) год. V, број 24.</ref> На 8 февруари 1950 година владата повторно претрпила голема промена, меѓу промените биле и позицијата на Зафиров. Љубе бил назначен за претседател на Комитетот за локална индустрија и занаетчиство.<ref>''[https://www.slvesnik.com.mk/Issues/9723AA1558F144D5B63A18493D8CD318.pdf Службен весник на Народна Република Македонија]'' (1951) год. VII, бр. 15</ref> Меѓу [[1951]] и [[1953|1953 година]] служел како [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на градот Велес]]. За време на неговиот мандат градот почнал постепено да се шири и развива. После неговиот мандат како градоначалник тој бил одбран за [[Собрание на Македонија|пратеник во македонското собрание]]. Според стенографските белешки од втората седница на петтото редовно заседание одржана на [[30 јануари]] [[1953|1953 година]] Зафиров ја подржал одлуката за државниот буџет за 1953 година.<ref>''[https://www.slvesnik.com.mk/Issues/2F3CF4FC6057457B8B2A94AAAD525FCF.pdf Службен весник на Народна Република Македонија]'' (1953) год. IX, бр. 8</ref> Најверојатно починал за време на комунистичкиот режим на Македонија. == Наводи == <references />{{Градоначалник-Велес}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Зафиров, Љубе}} [[Категорија:Градоначалници на Општина Велес]] [[Категорија:Политичари од Велес]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски политичари]] [[Категорија:Дејци на КПЈ]] [[Категорија:Дејци на КПМ]] iqiff7ty2r5zkv8o8jehbf8mvbf0pot 0 1370432 5590813 5362388 2026-07-12T09:38:30Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови за браќа]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590813 wikitext text/x-wiki '''„Тумстоун“''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Tombstone'') – [[филм]] на [[режисер]]от Џорџ П. Косматос од 1993 година. Главните улоги ги играат: [[Курт Расел]], [[Вал Килмер]], Сем Елиот и Бил Пакстон.<ref>[https://www.rts.rs/tv/rts1/5699570/tumston.html Тумстон (пристапено на 26.4.2025)]</ref> ==Синопсис== Откако успешно го исчистува [[Доџ Сити]] од злосторниците, [[Вајат Ерп]] се сели во [[Тумстон]] во [[Аризона]], со намера да се збогати. Таму се среќава со своите браќа, како и со стариот пријател, [[Док Холидеј]]. Една банда одметници, наречена „Каубои“ прави проблеми во областа. Така доаѓа до легендарната борба кај Океј корал меѓу бандата од една страна и браќата Ерп и Док Холидеј на другата страна. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 1993 година]] [[Категорија:Вестерни]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Аризона]] [[Категорија:Филмови на Џорџ П. Косматос]] [[Категорија:Филмови со Курт Расел]] [[Категорија:Филмови со Вал Килмер]] [[Категорија:Филмови со Сем Елиот]] [[Категорија:Филмови со Бил Пакстон]] [[Категорија:Филмови за браќа]] d7pnnhcodijqsq1uaktpeds3yq6csr8 0 1370776 5590633 5365885 2026-07-11T21:01:55Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590633 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ornette-coleman_06N7116sw.jpg|десно|мини|375x375пкс| Орнет Колеман, [[Moers Festival|фестивал Моерс]], 2011 година]] '''Слободниот џезот''' (анг: ''free jazz'') се појавил кон крајот на 50-тите години на XX век и ја разбил традиционалната форма на импровизација. Движењето се базирало на целосна слободна импровизација. Музичарите кои свират во слободен џез стил ја отфрлаат дадената мелодија, хармонија, форма и не ја користат дадената структура од тоналитетот. Звукот е честопати агресивен, гласен и дисонантен. Првите снимки биле снимени од групи и под водство на Лени Тристан. Пробивот на стилот започнал во средината на педесеттите години со снимките на [[Орнет Килеман]] и првите два албума на Сесил Тејлор. Стилот ја достигнал најголемата слава кога Орнет Колман дошол во Њујорк и ги издал албумите „The shape of jazz to come” i „Change of century”. Двајцата најважни претставници се: Орнет Килеман и [[Џон Колтрејн]]. Други музичари кои настапувале биле: Сан Ра, Чарлс Мингус, Џеки Меклин, Сесил Тејлор, Џими Џуфи Трио, Чико Хамилтон. Од европските претставници на овој правец треба да се издвојат саксофонистите: Питер Брецман, Еван Паркер, тромбонистот Кони Бауер, гитаристот Дерек Бејли, пијанистот Фред Ван Хоув и тапанарот Хан Бенинк. Треба да се издвојат и оние кои ги започнале своите активности зад железната завеса, како што се: Томас Станко, Збигњев Сејферт и Вјачеслав Ганелин. == Карактеристики == [[Податотека:Pharoah_Sanders_photo.jpg|десно|мини|359x359пкс| Фаро Сандерс <ref>{{Наведени вести|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2006/04/19/DDGBEI9EI91.DTL&type=music|title=Tenor saxophonist Pharoah Sanders burst through the gates in John Coltrane's group. Pharoah's children are Ferrell Jr, Fazal, Muzill Lumkile, Farah, Hadiya, Tomoki, and Naima. At 79, he's going strong|last=King|first=Daniel|date=June 24, 2011|work=The San Francisco Chronicle}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/review-pharoah-sanders-lps-resurrect-key-work-by-spiritual-jazz-godfather-129306/|access-date=November 7, 2019}}</ref>]] Некои џез музичари се спротивставуваат на секаков обид за класификација. Една тешкотија е во тоа што поголемиот дел од џезот има елемент на импровизација. Многу музичари ги користат концептите и идиомите на слободниот џез, и слободниот џез никогаш не бил сосема различен од другите жанрови. Сепак, слободниот џез исто така има и свои карактеристики. [[Фаро Сандерс]]<ref>{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/donal-dineen-s-sunken-treasure-karma-by-pharoah-sanders-1969-1.2705673|title=Donal Dineen's Sunken Treasure: 'Karma' by Pharoah Sanders (1969)|last=Dineen|first=Donal|work=The Irish Times|access-date=November 7, 2019|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.allaboutjazz.com/albert-ayler-holy-ghost-by-andrey-henkin.php|title=Albert Ayler: Albert Ayler: Holy Ghost album review|date=October 31, 2004|work=Allaboutjazz.com|accessdate=August 9, 2020}}</ref> и Џон Колтрејн користеле остро предувување, како и широк спектар на други техники за да создадат неконвенционални звуци од нивните инструменти. Како и другите форми на џезот, тој става естетска премијум на изразувањето на „гласот“ или „звукот“ на музичарот, за разлика од класичната традиција во која изведувачот бил гледан како изразувач на мислите на композиторот. Пораните стилови на џезот обично биле изградени врз основа на форми на песни, како што се блузот со дванаесет такта<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pbs.org/theblues/classroom/essaysblues.html|title=What Is the Blues?|year=2003|work=[[Pbs.org]]|accessdate=October 12, 2021}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Mount|first=Andre|title=Seventh Chords|url=https://milnepublishing.geneseo.edu/fundamentals-function-form/chapter/18-seventh-chords/|access-date=November 29, 2021}}</ref> или AABA<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Ralf von Appen; Markus Freight-Hauenschild|date=9 March 2015|title=AABA, Refrain, Chorus, Bridge, Prechorus — Song Forms and Their Historical Development|url=https://www.academia.edu/11335416|journal=SAMPLES, www.gfpm-samples.de|access-date=2016-01-02}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://parlorsongs.com/insearch/lostverses/lostverses.php|title=The Lost Verses, Songs you Thought you Knew|last=Beil|first=Richard|date=January 2009|work=parlorsongs.com|publisher=The Parlor Songs Academy|accessdate=29 July 2018|quote="Although the Tin Pan Alley song-type continued to include verses, these most often were much shorter, sometimes serving as little more than introductions. The song became, in most cases and for most purposes, coextensive with the chorus. And, as was quickly learned within the time-restrictive environment of recording in the 1920s, the new Tin Pan Alley song, uprooted from the stage, worked best without its verses, as a fragment of expression that was somewhat fluid."}}</ref> популарна форма на песна со 32 нивоа со промени на акорди. Во слободниот џез, зависноста од фиксна и однапред зададената форма е елиминирана, а улогата на импровизацијата е соодветноцна тоа зголемена. Други форми на џез користат регуларни [[Метрика (музика)|метрики]] и пулсирачки ритмови, обично во 4/4 или (поретко) 3/4. Слободниот џез ја задржува пулсацијата, а понекогаш и свинговите, но без регуларна метрика. Честопати акцелерандото и темпото даваат впечаток на ритам кој се движи како бран.<ref name="Litweiler">{{Наведена книга|title=The Freedom Principle: Jazz After 1958|last=Litweiler|first=John|publisher=Da Capo Press|year=1984|isbn=978-0-306-80377-2|pages=158}}</ref> Поранешните џез форми користеле хармонични структури, обично циклуси на дијатонски акордски. Кога дошло до импровизација, таа е базирана на ноти во акорди. Слободниот џез по дефиниција нема таква структура, но исто така по дефиниција (тој, на крајот на краиштата, е исто толку „џез“ колку што е и „слободен“) тој задржува значаен дел од јазикот на поранешното џез свирење. Затоа, многу често можат да се слушнат дијатонски, наизменични доминантни и [[блуз]] фрази во оваа музика. Гитаристот Марк Рибо коментирал за Орнет Колман и Алберт Ајлер „иако тие ослободиле одредени структури на [[бибоп]]от, секој од нив всушност развил нови структури на композиција“.<ref name="Ribot">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.allaboutjazz.com/a-fireside-chat-with-marc-ribot-marc-ribot-by-aaj-staff.php?page=1|title=A Fireside Chat with Marc Ribot|date=21. 2. 2004|work=All About Jazz|accessdate=18. 12. 2018}}</ref> Некои форми користат компонирани мелодии како основа за групни перформанси и импровизација. Практичарите на слободниот џез понекогаш користат таков материјал. Се користат и други композициски структури, од кои некои се детални и комплексни.<ref name="Litweiler">{{Наведена книга|title=The Freedom Principle: Jazz After 1958|last=Litweiler|first=John|publisher=Da Capo Press|year=1984|isbn=978-0-306-80377-2|pages=158}}</ref> Некои критичари сметаат дека распаѓањето на формата и ритмичката структура се совпаѓа со изложувањето и употребата на елементите од незападната музика, особено африканската, арапската и индиската музика. Историчарите и џез изведувачите честопати ја припишуваат атоналноста на слободниот џез на враќањето на нетоналната музика од деветнаесеттиот век, вклучувајќи ги и извикувачите во полињата, уличните извици и прославите (елемент на слободниот џез кој е дел од „враќањето кон корените“). Тоа сугерира дека можеби оддалечувањето од тоналитетот не било свесен напор на осмислување на формалниот атонален систем, туку повеќе одраз на концептите кои го окружуваат слободниот џез. Џезот станал „слободен“ по пат на отстранување на зависноста од акрдната прогресија, наместо тоа се користени политемпни и полиритмички структури.<ref name="Southern">{{Наведена книга|title=The Music of Black Americans|last=Southern|first=Ellen|publisher=Norton|year=1997|isbn=978-0-393-97141-5|edition=3rd|location=New York|pages=494–497}}</ref> Отфрлањето на боп естетиката било комбинирано со фасцинација кон поранешните стилови на џезот, како што е [[диксиленд]]<nowiki/>от со неговата колективна импровизација, како и африканската музика. Интересот за етничката музика резултирал со употреба на инструменти од сите страни на светот, како што се западноафриканскиот говорен тапан на Ед Блеквел и интерпретацијата на пигмејско јодлирање на Лион Томас.<ref name="Robinson">{{Наведена книга|title=The New Grove Dictionary of Jazz|last=Robinson|first=J. Bradford|publisher=Grove's Dictionaries|year=2002|isbn=978-1-56159-284-5|editor-last=Kernfeld|editor-first=Barry|edition=2nd|volume=1|location=New York|pages=848–849}}</ref> Идеи и инспирации наоѓале во музиката на [[Џон Кејџ]], Музика Елетроника Вива и движењето Флуксус.<ref name="Cambridge">{{Наведена книга|title=The Cambridge companion to jazz|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=9780521663885|editor-last=Cooke|editor-first=Mervyn|location=New York|pages=207|editor-last2=Horn|editor-first2=David}}</ref> Многу критичари, особено во времето на создавањето на оваа музика, се сомневале дека напуштањето на познатите елементи на џезот укажува на недостаток на техника во делото на музичарот. Во денешно време ваквите гледишта се маргинални, а оваа музика изградила корпус на критичко пишување.<ref name="Jost">{{Наведена книга|title=Free Jazz|last=Jost|first=Ekkehard|publisher=Universal Edition|year=1974|isbn=9783702400132|pages=}}</ref> Многу критичари го поврзуваат терминот „слободен џез“ со американскиот општествен амбиент од доцните 1950-ти и 1960-ти, особено со настанување на општествените тензии на расната интеграција и движењето за граѓански права. Многумина тврдат дека овие понови феномени, како што е пресуда во случајот Браун против Одборот за образование во 1954 година, појавата на „Фридом Рајдерс“ во 1961 година, Лето на слободата во 1963 година во вид на активистичка поддршка за регистрација на црните гласачи, и слободната алтернатива на црнечките Слободни училишта ги демонстрираат политичките импликации на зборот „слободно“ во контекст на слободниот џез. Затоа, многумина сметаат дека слободниот џез не е само отфрлување на одредени музички гледишта и идеи, туку и музичко отфрлање на угнетувањето и искуството на [[Афроамериканци]]те.<ref name="Gioia">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/historyofjazz00gioia|title=The History of Jazz|last=Gioia|first=Ted|publisher=Oxford University Press|year=2011|location=Oxford, England|pages=[https://archive.org/details/historyofjazz00gioia/page/309 309]–311}}</ref> == Наводи == {{Наводи|30em}} * [[Категорија:Џез]] e08ejuvnkqnsfcsoik66l4oezz60h71 0 1371300 5590815 5534461 2026-07-12T09:39:18Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови за браќа]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590815 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Сметководител 2 плакат (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = Гавин О'Конор | writer = [[Бил Дубук]] | based_on = | producer = {{Plainlist| * [[Бен Афлек]] * [[Линет Хауел Тејлор]] * Марк Вилијамс }} | starring = {{Plainlist| * Бен Афлек * [[Џон Бернтал]] * [[Синтија Адај-Робинсон]] * [[Даниела Пинеда]] * [[Џеј-Кеј Симонс]] }} | music = [[Брајс Деснер]] | cinematography = [[Шејмус Макгарви]] | editing = Ричард Пирсон | studio = {{Plainlist| * [[Metro-Goldwyn-Mayer]] * [[Artists Equity]] }} | distributor = {{Plainlist| * [[Amazon MGM Studios]] (САД) * [[Warner Bros. Pictures]] (меѓународно) }} | released = 25 април 2025 г. (САД)<br>24 април 2025 г. (Македонија) | runtime = 132 минути<ref>{{Cite web |date=10 април 2025|title=''The Accountant 2'' (15) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/the-accountant-2-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdi4mtk4|access-date=10 април 2025 |publisher=[[Британски одбор за филмска класификација]]}}</ref> | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 80 милиони долари | gross = 83 милиони долари<ref name=BOM>{{Cite web |title= The Accountant 2 |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1178501121/?ref_=bo_da_table_4 |website=Box Office Mojo|access-date=12 мај 2025}}</ref><ref name=NUM>{{Cite web |title= The Accountant 2 – Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Accountant-2-The-(2025)#tab=summary|website=The Numbers |access-date=12 мај 2025}}</ref> |preceded_by=''[[Сметководител (филм од 2016)|Сметководител]]''}} {{Закосен наслов}}'''''Сметководител 2''''' ({{langx|en|The Accountant 2}}) — американски акционен трилер, режиран од Гавин О'Конор, а напишан од Бил Дубук. Во главните улоги се [[Бен Афлек]], [[Џон Бернтал]] и [[Џеј-Кеј Симонс]]. Тоа е продолжение на филмот „[[Сметководител (филм од 2016)|Сметководител]]“ (2016). Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на [[25 април]] [[2025]] г., а во [[Македонија]] на [[24 април]] истата година. == Содржина == Кога нејзиниот поранешен шеф е убиен од непознати убијци, агентката за финансии Мерибет Медина е принудена да дојде во допир со Кристијан Волф за да го реши убиството. Со помош на својот отуѓен, но многу смртоносен брат Бракс, Крис го применува својот генијален ум и помалку законски начини за да ја состави нерешената загатка. Како што се приближуваат до вистината, тројцата го привлекуваат вниманието на некои од најсуровите убијци во светот — сите решени да стават крај на нивната потрага. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Бен Афлек]] |Кристијан Волф / Сметководителот |- |[[Џон Бернтал]] |Бракстон |- |[[Синтија Адај-Робинсон]] |Мерибет Медина |- |[[Џеј-Кеј Симонс]] |Рејмонд Кинг |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.theaccountantmovie.net/ Матична страница] {{IMDb title|tt7068946}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2025 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на MGM]] [[Категорија:Филмови на Warner Bros.]] [[Категорија:Филмови за браќа]] ag0p5fs77rllnn9bkugw17ci3dy19eb 0 1375144 5590650 5400187 2026-07-11T21:26:20Z Andrew012p 85224 5590650 wikitext text/x-wiki [[Податотека:WISE J0830+2837 Spitzer.jpg|мини|249x249пкс|Студениот објект со планетарна маса WISE J0830+2837 (означен со портокалова боја) е набљудуван со вселенскиот телескоп „Спицер“. Тој има температура од 300 до 350 К (27 — 77 °C; 80 — 170 °F).]] '''Самотна планета''' (други можни називи се: '''скитничка планета''', '''планета скитник''', '''планета патник''', '''меѓуѕвездена планета''', '''слободно лебдечка планета''', '''слободнолетечка планета''', '''квазипланета''' или '''талкачка планета''') — меѓуѕвезден објект што има маса споредлива со планетарниот и сферичен облик, и кој е во суштина планета, но не е гравитациски врзан за ниту една ѕвезда, кафеаво џуџе или друга планета (иако може да има сателити). Доколку таква планета се наоѓа во [[галаксија]], таа обиколува непосредно околу [[Галактичка испакнатина|галактичкото јадро]] (периодот на обиколување обично е многу голем). Во спротивно, станува збор за меѓугалактичка планета, и планетата не обиколува околу ништо. Такви планети можат да се појават со откачување од орбитата околу [[ѕвезда]], како последица на некаков катаклизам. Во можноста за образување на такви планети без врска со ѕвезди, мнозинството специјалисти не веруваат. Доколку сепак сличен објект се образувал без матична ѕвезда, тој, според некои астрономи, не треба да се нарекува планета: според оваа положба, како планети треба да се сметаат само оние објекти што се образувале во гасно-прашински диск околу ѕвезда. На пример, [[гасовит џин]] со маса помала од [[кафеаво џуџе]], кој нема ѕвезда околу која се врти, треба да се определи не како планета, туку како [[кафеаво подџуџе]] (тоа е класа на ѕвезди, а не планети, иако во кафеавите подџуџиња не се одвиваат термојадрени реакции), бидејќи механизмот на образување на такви објекти е аналоген на образувањето на ѕвезди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.space.com/scienceastronomy/astronomy/free_floaters_010403-1.html|title=Free-Floating Planets -- British Team Restakes Dubious Claim|work=www.space.com|accessdate=2025-07-30}}</ref> [[Меѓународен астрономски сојуз|Меѓународниот астрономски сојуз]] предложил овие планети да се класифицираат како кафеави подџуџиња.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://carnegiescience.edu/|title=Carnegie Science {{!}} Carnegie Science|date=2025-07-22|work=carnegiescience.edu|language=en|accessdate=2025-07-30}}</ref> Други астрономи сметаат дека таквите планети требаат да се вбројат во класата планетари како подвид на планета. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Free-floating planets}} * [https://www.iau.org/static/resolutions/Resolution_GA26-5-6.pdf Definition of a "Planet"] {{Семарх|url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.iau.org/static/resolutions/Resolution_GA26-5-6.pdf |date=2022-10-09 }} (Resolution B5 – [[:en:IAU|IAU]]) * [http://www.space.com/scienceastronomy/060605_planemos.html Strange New Worlds Could Make Miniature Solar Systems] * [https://web.archive.org/web/20060820075858/http://www.iau2006.org/mirror/www.iau.org/iau0601/iau0601_release.html The IAU draft definition of "planet" and "plutons"] ([[:en:International_Astronomical_Union|International Astronomical Union]]) 2006 [[Категорија:Видови планети]] [[Категорија:Опасности во вселената]] jdnuplcqun7ncb5q07okp8kk4xd3cjo 0 1377516 5590485 5448596 2026-07-11T14:01:13Z P.Nedelkovski 47736 5590485 wikitext text/x-wiki '''Апостериори'''<ref>{{ДРМЈ|апостериори}}</ref> ([[Латински јазик|латински]]: A posteriori - за „она што доаѓа потоа“; априори за „она што доаѓа претходно“) — атрибут што се користи за заклучување или прифаќање став (или [[Мисла|мислење]] ) врз основа на претпоставка што е [[Искуство|искусена]] и [[Емпиризам|емпириски]] потврдена. == Филозофија == Во [[Филозофија|филозофијата]]'', апостериори'' е поим за знаење или сознание што зависи од искуството или сетилните искуства. == Математика == Во [[Статистика|статистиката,]] ''апостериорното'' знаење се однесува на знаење за статистичка врска по одредено мерење или слично. Пред фрлање коцка, априори распределбата е 1/6 помеѓу различните случаи. По фрлање коцка, апостериорната распределба е 0 за сите случаи освен за случајот што коцката штотуку го покажа, чија [[веројатност]] е 1. Ако некое лице не може да го види резултатот од прикажувањето на коцката, туку знае само дека резултатот е поголем од 3, тогаш ова лице би имало апостериорно знаење дека 1, 2 и 3 имаат веројатност 0, додека за другите случаи 4, 5 и 6, веројатноста е 1/3 за секој од случаите. == Право == Изразот ''апостериори'' се користи и во правото. == Поврзано == * [[Априори]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Латински изрази]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] gcnnsmofqiqltt1x5qgbqwwlq20lio3 0 1377775 5590616 5465040 2026-07-11T21:01:13Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590616 wikitext text/x-wiki {{infobox person | image = Bundesarchiv-Bild-183-1984-1116-500,-Gottfried-Benn-Arzt-und-Schriftsteller cropped.jpg | caption = Готфрид Бен во 1934 година |birth_date=2 мај 1886 година |birth_place=[[Путлиц|Мансфелд]], [[Германска империја]] |death_date=7 јули 1956 година (на возраст од 70 години) |death_place=[[Западен Берлин]], [[Западна Германија]] }} '''Готфрид Бен''' (2 мај 1886 – 7 јули 1956) бил германски поет, есеист и лекар. Беше номиниран за [[Нобеловата награда за литература]] пет пати.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Gottfried-Benn// Gottfried-Benn]</ref> ==Животопис и творештво == ===Семејството и почетоците=== Готфрид Бен роден во [[Лутеранство|Лутеранско]] селско парохиско собрание, на неколку часа од Берлин, син и внук на пастори во Мансфелд, сега дел од [[Путлиц]] во округот [[Пригниц]], [[Покраина Бранденбург|Бранденбург]]. Откако бил отпуштен како воен лекар во 1912 година, Бен се свртел кон патологијата, каде што дисецирал над 200 тела помеѓу октомври 1912 и ноември 1913 година во Берлин. Многу од неговите литературни дела се одразуваат од неговото време како патолог. Во летото 1912 година, Бен започнал романтична врска со еврејската поетеса Елзе Ласкер-Шулер. Готфрид Бен ја започнал својата книжевна кариера како поет кога објавил брошура со наслов „Морга и други песни“ во 1912 година, која содржела експресионистички песни кои се занимаваат со физичко распаѓање на месото, со крв, рак и смрт - на пример, бр. III - „Циклус“:<ref>[https://www.poetryfoundation.org/poets/gottfried-benn/Gottfried-Benn// Gottfried-Benn]</ref> [[File:Berlin Gottfried Benn Bibliothek 2.jpg|thumb|Библиотека во Берлин именувана по Готфрид Бен]] Неговата поезија ја нарекувале - шок, разочарување, па дури и одвратност. Поезијата на Бен е интровертен [[нихилизам]], односно [[егзистенцијалистички]] поглед кој го гледа уметничкиот израз како единствена смисла . Во своите рани песни, Бен го користел своето медицинско искуство, честопати користејќи медицинска терминологија, за морбидно да го прикаже човештвото како само уште еден вид животно оптоварено со болести. По избувнувањето на [[Првата светска војна]], тој се пријавил во 1914 година и поминал краток период на белгискиот фронт, а потоа служел како воен лекар во [[Брисел]]. Работел и како лекар во болница за проститутки. По војната, се вратил во Берлин и работел како [[дерматолог]] и специјалист за [[венерични болести]]. Во текот на 1920-тите, тој продолжил да има блиска врска со еврејската поетеса [[Елзе Ласкер-Шулер]] која му упатувала љубовни песни. Оваа врска со неа е тема на филмот „[[Моето срце е само мое|Моите души]]“ (1997) од [[Хелма Сандерс-Брамс]]. ===За време на Третиот рајх=== Непријателски настроен кон [[Вајмарската Република]] и отфрлајќи го [[марксизмот]] и [[американизацијата|американизмот]], Бен бил вознемирен од тековната економска и политичка нестабилност и кратко време сочувствувал со [[нацистите]], кои погрешно ги сметал за сила на [[Конзервативната револуција]]. Тој се надевал дека [[нацизмот|националсоцијализмот]] ќе ја воздигне неговата естетика и дека експресионизмот ќе стане официјална уметност на Германија, како што [[футуризмот]] станал во Италија. Бен бил избран во поетската секција на [[Пруската академија на уметностите|Пруската академија]] во 1932 година и назначен за раководител на таа секција во февруари 1933 година. Во мај, тој го бранел новиот режим во радио емисија, велејќи дека „германските работници се во подобра состојба од кога било досега“. Културната политика на новата држава не се одвиваше онака како што се надеваше, и во јуни [[Ханс Фридрих Блунк]] го замени Бен како раководител на поетската секција на академијата. Згрозен од [[Ноќта на долгите ножеви]], Бен се оддалечил од нацистите. Тој живееше тивко, воздржувајќи се од јавни критики кон Нацистичката партија, но напиша дека лошите услови на системот „ми го зададоа вториот удар“ и во писмо наведе дека развојот на настаните претставува „страшна трагедија“. ===По војната=== За време на Втората светска војна, Бен бил преместен во [[гарнизон]] во источна Германија каде што пишувал песни и есеи. По војната, неговото дело било забрането од [[Сојузниците на Втората светска војна|Сојузниците]] поради неговата почетна поддршка на Хитлер. Во 1951 година ја добил наградата [[Георг Бихнер]]. Во 1953 година ја објавил поемата „[[Нур две дни]]“, која се појавила во збирката песни на Бен „Дестилации“. Починал од рак во [[Западен Берлин]] во 1956 година и бил погребан во [[Валдфридхоф Далем]], Берлин. [[File:Benn-tomb.JPG|thumb|Беновата гробница во Берлин]] ==Прифаќање== Бен имал големо влијание врз германската поезија непосредно пред Првата светска војна (како експресионист), како и по Втората светска војна.<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/gottfried-benn// Gottfried-Benn]</ref> ==Библиографија== * ''Мртовечница и други песни'' [[Мртовечница и други песни]] (Берлин, 1912) * „Флејш“ (1917) * ''Собрани дела'' [Собрани дела] (Берлин, 1922) * „Урнатините“ (1924) * ''Анестезија'' (1925) * „Шалтунг“ (1925) * ''По нихилизмот'' (Берлин, 1932) * ''Новата држава и интелектуалците'' (1933) * ''Уметност и моќ'' (1935) * ''Избрани песни'' [Избрани песни] (мај, 1936) Забелешка: Првото издание содржеше две песни кои беа отстранети за второто издание во ноември 1936: „Mann und Frau gehen низ касарните за рак“ и „D воз“. Огромното мнозинство од првите изданија беа собрани и уништени. * ''[[Статички песни]]'' [Статички песни] (Цирих, 1948) * ''Птоломејски'' (Лајмс, 1949); ''[[Птоломејовиот ученик]]'' (уредено, преведено и со предговор од [[Симона Драгичи]]), Plutarch Press, 2005, {{ISBN|978-0-943045-20-7}} (pbk). * ''Двоен живот'' (1950); автобиографија преведена како „Двоен живот“ (уредено, преведено и со предговор од [[Симона Драгичи]], [[Плутарх Прес]], 2002, {{ISBN|978-0-943045-19-1}}). * „Глас зад завесата“; преведено како ''[[Гласот зад екранот]]'' (преведено со вовед од Симона Драгичи (Плутарх Прес, 1996, {{ISBN|978-0-943045-10-8}}). ===Збирки=== * ''Целокупни дела'' („Штутгартер Аусгабе“), ед. од [[Герхард Шустер]] и Холгер Хоф, 7 тома во 8 дела, (Штутгарт 1986–2003, {{ISBN|978-3-608-95313-8}}). * ''Проза, есеи, песни'' од Готфрид Бен, уредена од [[Волкмар Сандер]]; вовед од [[Рајнхард Пол Бекер]] ([[Continuum International Publishing Group]], 1987, {{ISBN|978-0-8264-0310-0}} и {{ISBN|978-0-8264-0311-7}} (стр.) * ''Избрани песни'' (германска серија на Кларендон) од Готфрид Бен (Оксфорд У.П., 1970, {{ISBN|978-0-19-832451-5}}) * ''Готфрид Бен во транзиција'' од Готфрид Бен, уредена од [[Симона Драгичи]] ([[Плутарх Прес]], 2003, {{ISBN|978-0-943045-21-4}}) * ''Песни, 1937-1947'' (Плутарх печат, 1991 година, {{ISBN|978-0-943045-06-1}}) * ''Импромпт'' ([[Farrar, Straus and Giroux]], 2013, {{ISBN|978-0-374-17537-5}}) * „Готфрид Бен – Фридрих Вилхелм Оелце: Кореспонденција 1932–1956“, уредена од Харалд Штајнхаген, Стефан Крафт и Холгер Хоф, 4 тома, (Клет-Кота/Волштајн, {{ISBN|978-3-8353-18}2) ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * ''German Dreams and German Dreamers: Gottfried Benn's German Universe'' by [[Henry Grosshans]] ([[Wyndham Hall Press]], 1987, {{ISBN|978-1-55605-001-5}} (pbk.). * ''Gottfried Benn: The Unreconstructed Expressionist'' by J. M. Ritchie (London: [[Wolff]], 1972, {{ISBN|978-0-85496-046-0}}. * ''Beyond Nihilism: Gottfried Benn's Postmodernist Poetics'' by [[Susan Ray]] (Oxford; New York: P. Lang, 2003, {{ISBN|978-3-03910-006-4}} & {{ISBN|978-0-8204-6275-2}} (pbk.). * ''Gottfried Benn's Static Poetry: Aesthetic and Intellectual-Historical Interpretations'' by [[Mark William Roche]] ([[University of North Carolina at Chapel Hill|University of North Carolina]] Press, 1991, {{ISBN|978-0-8078-8112-5}}. * ''[[Primal Vision]]: Selected Poetry and Prose of Gottfried Benn'' edited by [[E. B. Ashton]] (NY: [[Bodley Head]], 1961; [[Boyars]], 1971; [[Marion Boyars]], 1984, {{ISBN|978-0-7145-2500-6}} * ''[[Twentieth-Century Culture]]: A Biographical Companion'' edited by [[Alan Bullock]] and [[R. B. Woodings]] (Harpercollins, 1984, {{ISBN|978-0-06-015248-2}} * Gottfried Benn and his Critics: Major Interpretations 1912–1992 by Augustinus P. Dierick. [Columbia SC: Camden House Inc.], 1992. * ''German Literature Under National Socialism'' by J. M. Ritchie (London: [[C. Helm]]; [[Barnes & Noble]], 1983, {{ISBN|978-0-389-20418-3}}. * ''[[The Appeal of Fascism]]: A Study of Intellectuals and Fascism, 1919–1945'' by [[Alastair Hamilton]], foreword by [[Stephen Spender]] (London: [[Blond]], 1971, {{ISBN|978-0-218-51426-1}}. * ''[[Biographical Dictionary of the Extreme Right Since 1890]]'' by [[Philip Rees]] (New York: [[Simon & Schuster]], 1990, {{ISBN|978-0-13-089301-7}}). * ''[[Reason and Energy]]: Studies in German Literature'' by [[Michael Hamburger]] (London: [[Routledge & Paul]], 1957; New York: [[Grove Press]], 1957; London: [[Weidenfeld & Nicolson]], 1970, revised ed., {{ISBN|978-0-297-00267-3}}. * ''[[Encyclopedia of the Third Reich]]'' by [[Louis Leo Snyder]] (New York: [[McGraw-Hill]], 1976, {{ISBN|978-0-07-059525-5}}; London: [[Blandford]], 1989, {{ISBN|978-0-7137-2167-6}}; New York: [[Paragon House]], 1989, 1st pbk. ed., {{ISBN|978-1-55778-144-4}}; New York: [[Marlowe (publisher)|Marlowe]], 1998, {{ISBN|978-1-56924-917-8}} * ''Snow from Broken Eyes: Cocaine in the Lives and Works of Three Expressionist Poets'', Richard Millington, (Peter Lang AG, 2012) * “Das Ich ist ein Phantom.” The Crisis of Cartesianism and its Transcendence in Myth in Gottfried Benn's Early Dramas." by Augustinus P. Dierick. In: Analogon Rationis. Festschrift für Gerwin Mahrarens zum 65. Geburtstag. Ed. Marianne Henn and Christoph Lorey. Edmonton: University of Alberta Press, 1994, 357–389. * [http://leoyankevich.com/archives/313 Translation of Astern/Asters] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190827080544/http://leoyankevich.com/archives/313 |date=2019-08-27 }} * {{DNB portal|118509047|TYP=}} * [http://www.gottfriedbenn.de/ Gottfried Benn Society], German language site * [http://www.signandsight.com/intodaysfeuilletons/841.html ''Latently existing words''] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бен, Готфрид}} [[Категорија:Експресионистички поети]] [[Категорија:Германски експресионистички писатели]] [[Категорија:Добитници на наградата „Георг Бихнер“]] [[Категорија:Модернистички писатели]] [[Категорија:Германски поети од 20 век]] [[Категорија:Германски машки поети]] [[Категорија:Германски машки есеисти]] 997npiz2xbeu01p08fri2jnx5v03i91 0 1378503 5590572 5461019 2026-07-11T18:43:37Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590572 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width: 22.5em;" |- class="infobox-label" scope="row" ! colspan="2" class="infobox-above fn" style="background: #99BADD; color: #000000;; color:inherit; font-size: 125%" |<div class="fn" style="display:inline">Хенри Помладиот од Подебради</div> |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | Роден | class="infobox-data" style="text-align: left;" | 18 мај 1452 година<br /><span class="birthplace">[[Прага]]</span> |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | Починал | class="infobox-data" style="text-align: left;" | 1 јули 1492 <span style="display:none">(1492-07-01)</span> (возраст&nbsp;40)<br /><span class="deathplace">Подебради</span> |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | Погребан | class="infobox-data" style="text-align: left;" | <span class="label">Клодско</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" | Сопруга | class="infobox-data" style="text-align: left;" | Катерина од Саксонија |- ! class="infobox-label" scope="row" | Татко | class="infobox-data" style="text-align: left;" | Ѓорѓи од Подебради |- ! class="infobox-label" scope="row" | Мајка | class="infobox-data" style="text-align: left;" |Јохана од Рожмитал |} '''Хенри Помладиот од Подебради''' (исто така: ''Хенри Помладиот од Минстерберг;'' 18 мај 1452 – 1 јули 1492) бил царски гроф и гроф од Глац. Од 1462 до 1471 година, тој служел како војвода од Минстерберг заедно со неговите постари браќа Виктор и Хајнрих Постариот. Тој, исто така, владеел со Војводството Опава заедно со своите браќа од 1465 до 1472 година. Хајнрих Помладиот, повремено ја имал функцијата регент на Бохемија и бил познат и како автор. [[File: Herb_księstwa_Monsterberg.jpg|thumb|Грофовија галц]] == Живот == Хајнрих Помладиот од Подебради бил син на кралот Георги од Подебради од Бохемија од неговиот втор брак со Јохана од Рожмитал. Тој добил [[Хуманизам|хуманистичка]] обука и бил учесник на витешките турнири. Неговиот татко, Георги, бил крал на Бохемија, но оваа круна не била наследна. Георги го убедил царот [[Фридрих III (Свето Римско Царство)|Фридрих III]] во 1459 година да го назначи својот најстар син Виктор за царски гроф. Во 1462 година, Фридрих го назначил и Хенри Помладиот и неговиот постар брат Хенри Постариот за царски гроф. Претходно, Георги ги назначил своите три сина за гроф од Глац и им ги доделил грофството Глац и војводството Минстерберг. Во 1465 година, тој им го доделил и војводство Опава, кое го стекнал во 1464 година. Во 1471 година, Хенри Помладиот се оженил со Катерина, ќерка на Вилијам III, ландгроф од Тирингија. Неговиот татко починал набргу после тоа. Иако Хенри политички и религиозно стоел на страната на својот татко кога бил млад, тој потоа се свртел кон католичката вера. Наследникот на Георги, кралот [[Владислав Јагелонски|Владислав II,]] се обврзал да ги заштити синовите на Георги и да ги превземе нивните долгови. Синовите на Георги првично владееле заедно со неговите територии, но во 1472 година, наследството било поделено. Хенри Помладиот ги добил Подебради, Костомлати над Лабем и поседи во [[Шлеска]]. Од неговата мајка ги наследил замокот Личнице, Мелник и Теплице. На државната конвенција во Бенешов во 1472 година, Хенри бил избран за покраински администратор по препорака на неговата мајка, која исто така била учесник. Сепак, за разлика од неговата мајка, тој застанал на страна на унгарскиот крал, [[Матија Корвин]]. Причината за ова веројатно била тоа што Владислав ги отплаќал своите долгови бавно, додека Матија Корвин го сторил тоа без двоумење. Во 1475 година, Хенри го продал Колинското кралство, кое го добил од својот постар брат Виктор, за {{Празнини|20|000}} дукати на Матија Корвин, кој таму ги стационирал своите унгарски окупациони трупи. Откако Хенри го назначил деспот Рачек Кочовски, кој бил поддржан од Корвин, за администратор на Конопиште, поддржувачите на Владислав се здружиле со оние на Матија Корвин. Во 1478 година дошло до помирување помеѓу Хенри и Владислав според Договорот од Брно. Хенри го подготвил договорот за назначување на Владислав за крал на Бохемија и одиграл значајна улога во решавање на разните религиозни и правни спорови во Бохемија. Во 1488 година, застанал на страна на шлеските принцови кои се побуниле против Матија Корвин. Откако востанието било задушено, тој морал да ги додели своите наследени поседи Подебради и Костомлати на Јован Корвин, вонбрачен син на Матија Корвин. Сепак, на Хенри му бил доделен доживотен удел во овие поседи. Хенри Помладиот починал во 1492 година во замокот Подебради. Неговото тело било префрлено во Клодско ({{Langx|de|Glatz}}) и погребан во Францисканскиот манастир основан од неговиот брат Хенри Постариот. Во 1558 година, тој и осум други членови на семејството Подебради, кои исто така биле погребани таму, биле повторно погребани во црквата во Клодско. Негов главен наследник бил Хенри Постариот, кој исто така се грижел за вдовицата на Хенри и нејзините деца. == Потомство == * Од неговиот брак со Катерина Саксонска, Хенри имал ќерка, Ана (1471–1517), која се омажила во 1493 година со Хенри IV од Нојхаус. * Со неговата љубовница Катерина Војкова од Штитари и Стражнице, имал неколку деца, вклучувајќи го и Фредерик, на кого подоцна му го оставил Костомлати. == Литературна активност == Хенри бил активен и во литература. Во своите дела се занимавал со современа историја, преобраќање во католицизам, имотни спорови и неговиот политички став. Неговите песни за среќата, доблеста, витештвото и мудроста се во современ стил на доцниот среден век и раната ренесанса. Превел неколку [[Роман|романи]] и напишал забавна проза. На патувања со кралот Матијас Корвин, се сретнал со многу хуманисти. Преку него, делата на [[Џовани Бокачо]] станале познати во Бохемија. Ги превел од германски, па дури и додал и некои свои. == Литературна работа == * Може да сонува (Мајтраум) * За стиховите на љубовникот == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.cesky-jazyk.cz/zivotopisy/hynek-z-podebrad.html|title=Životopis: Hynek z Poděbrad (*18.05.1452 - †11.07.1492) - Životopisy|date=2020-11-25|work=Český-jazyk.cz|language=cs|accessdate=2022-09-24}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://genealogy.euweb.cz/bohemia/podieb.html|title=bohemia/podieb.html|last=Marek|first=Miroslav|publisher=Genealogy.EU}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Грофови од Германија]] [[Категорија:Починати во 1492 година]] [[Категорија:Родени во 1452 година]] [[Категорија:Чешки поети]] [[Категорија:Германски поети]] 89rwarezsx2dzhlmc384elvq9rq1d4g 0 1380308 5590832 5572506 2026-07-12T09:48:44Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Американски драмски филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590832 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Мајкл | image = Мајкл филм од 2026 (МКД).jpg | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Антоан Фукуа]] | writer = Џон Логан | producer = {{Plainlist| * [[Греам Кинг]] * [[Џон Бранка]] * Џон Маклајн }} | starring = {{Plainlist| * [[Џафар Џексон]] * [[Нија Лонг]] * [[Лора Хариер]] * Џулијано Круе Валди * [[Мајлс Телер]] * [[Колман Доминго]] }} | cinematography = [[Дион Биби]] | studio = [[Lionsgate Studios]]<ref>{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=2024-01-18 |title=Lionsgate Finds Young Michael Jackson In Juliano Krue Valdi For Antoine Fuqua's 'Michael' |url=https://deadline.com/2024/01/michael-jackson-movie-michael-juliano-krue-valdi-1235796527/ |access-date=2025-01-07 |website=Deadline |language=en-US |archive-date=18 јануари 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118190656/https://deadline.com/2024/01/michael-jackson-movie-michael-juliano-krue-valdi-1235796527/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Tartaglione |first=Nancy |date=2024-07-18 |title='Michael': Kino Films To Distribute Michael Jackson Biopic In Japan |url=https://deadline.com/2024/07/michael-jackson-biopic-japan-release-kino-film-1236014043/ |access-date=2024-12-31 |website=Deadline |language=en-US}}</ref><br>[[GK Films]] | distributor = {{Plainlist| * [[Lionsgate Films|Lionsgate]]<br>(САД) * [[Universal Pictures]] (меѓународно) }} | released = 24 април 2026 г. (САД)<br>23 април 2026 г. (Македонија) | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 155 — 200 милиони долари<ref>{{cite web | url=https://variety.com/2025/film/news/michael-jackson-biopic-two-movies-release-delayed-1236355215/ | title=Michael Jackson Biopic Likely Splitting into Two Movies and Delaying Release Date |website=Variety | date=2 април 2025 | access-date=11 април 2025 | archive-date=3 април 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250403181214/https://variety.com/2025/film/news/michael-jackson-biopic-two-movies-release-delayed-1236355215/ | url-status=live }}</ref> | gross = 860,7 милиони долари }} '''''Мајкл''''' ({{Langx|en|Michael}}) — американски [[биографски филм]] на режисерот Антоан Фукуа и сценаристот Џон Логан за животот и творештвото на музичарот [[Мајкл Џексон]]. Главната улога ја толкува Џафар Џексон, внукот на Мајкл Џексон, за кого оваа работа е глумечко деби. Во глумечката екипа се вклучени и Колман Доминго, Нија Лонг, [[Мајлс Телер]], Лора Хариер, Кет Греам, Лоренц Тејт и Дерек Лук. Работата на биографскиот филм за Мајкл Џексон започнала, како што се известува, во ноември 2019 г., кога Логан ја презел должноста сценарист. Компанијата Lionsgate официјално го најавила филмот во февруари 2022 г., а кастингот започнал во јуни истата година. Во јануари 2023 г., Фукуа бил назначен за режисер, а истовремено Џафар Џексон бил потврден за главната улога. Дополнителен избор на глумци се одвивал од јануари до април 2024 г. Снимањето започнало во јануари, по одложувањето предизвикано од штрајкот на Здружението на филмски глумци на САД во 2023 г., и завршил во мај. Дополнително снимање се одржало во јуни 2025 г. Премиерата на филмот „Мајкл“ во САД била на 24 април 2026 г. Дистрибутер во САД бил Lionsgate, а меѓународната распределба ја обезбедила Universal Pictures.<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/michael-jackson-biopic-spring-2026-release-1236327611/|title=Michael Jackson Biopic Sets Spring 2026 Release|date=2025-02-09|website=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2025-07-24}}</ref> Премиерата на филмот во Македонија била на 23 април 2026 г. == Содржина == Филмот ја раскажува приказната за животот и делото на американскиот пејач, продуцент и танчар, [[Мајкл Џексон]], чија творечка кариера траела четири децении.<ref name="Lionsgate">{{cite web|url=https://deadline.com/2022/02/michael-jackson-biopic-michael-lionsgate-worldwide-distribution-acquisition-1234928021/|title=Michael Jackson Biopic ''Michael'' From Producer Graham King & Scribe John Logan Lands At Lionsgate|last=D'Alessandro|first=Anthony.|date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207210316/https://deadline.com/2022/02/michael-jackson-biopic-michael-lionsgate-worldwide-distribution-acquisition-1234928021/|archive-date=2022-02-07|lang=en|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref> == Улоги == {{список со глумци}} |- |[[Џафар Џексон]] |[[Мајкл Џексон]] |- |[[Колман Доминго]] |таткото на Мајкл |- |[[Нија Лонг]] |мајката на Мајкл |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://michael.movie/ Матична страница] {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на Universal Pictures]] [[Категорија:Филмови на Lions Gate Entertainment]] [[Категорија:Американски музички филмови]] [[Категорија:Американски биографски филмови]] [[Категорија:Американски драмски филмови]] 3a4tcu6yze58bukdvta39xhg05a8te1 0 1380400 5590513 5472178 2026-07-11T15:08:10Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5590513 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Tutti frutti ice cream.jpg|мини|[[Сладолед]] тути фрути]] '''Тути фрути''' (од [[Италијански јазик|италијански]] ''tutti i frutti'', „сите овошја“; исто така со цртичка '''тути-фрути''' ) — шарено [[Кондиторски производи|слаткарство]] кое содржи разни исецкани и обично зашеќерени [[Овошје|овошја]], со вештачка или природна арома што има комбиниран вкус на многу различни овоштиа и ванила. Тој претставува многу популарен вкус на сладолед во многу западни земји. Овошјето што се користи за сладолед тути фрути се цреши, обично содржи [[лубеница]], [[суво грозје]] и [[Aнанас|ананас]], честопати збогатено со [[Оревест плод|јаткасти плодови]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=DN9Ju6oiSWkC|title=Ice Cream|last=Marshall|first=Robert T.|last2=H. Douglas Goff|last3=Richard W. Hartel|publisher=Springer|year=2003|isbn=978-0-306-47700-3|page=348}}</ref> Во Холандија, тути-фрути е компот од сушено овошје, кој се служи како [[десерт]]<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=eAExuFat0AUC|title=Toveren met toetjes|last=Duquesnoy|first=C.|publisher=Inmerc|year=2002|isbn=978-90-6611-268-1|page=38}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=H1tORLta5kMC|title=Kook ook: het nieuwe kookboek met productinformatie, alle basistechnieken en meer dan 1400 recepten|last=van Blommestein|first=Irene|last2=Annelène van Eijndhoven|last3=José van Mil|last4=Paul Somberg|last5=Fon Zwart|publisher=Inmerc|year=2002|isbn=978-90-6611-287-2|pages=251–252}}</ref> или како прилог на јадење со месо.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2dgtNmclQm8C|title=Dutch cooking today|last=ten Houte de Lange|first=Clara|publisher=Inmerc|year=2007|isbn=978-90-6611-845-4|page=111|translator-last=Kim MacLean, L. George}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NErmfCBQg68C|title=Wijn & Wild|last=Duijker|first=H.|last2=Clara ten Houte de Lange|publisher=Inmerc|year=2005|isbn=978-90-6611-514-9|page=87}}</ref> Во [[Белгија]], тути-фрути често се смета за [[десерт]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FfZ1YkWELCcC|title=Koken op z'n Belgisch|last=Declercq|first=M.|publisher=Inmerc|year=2012|isbn=978-90-6611-248-3|page=86}}</ref> Типично, содржи комбинација од [[суво грозје]], рибизли, кајсии, сливи, урми и [[Смоква|смокви]]. Во Соединетите Американски Држави, тути фрути може да значи и овошје натопено во [[бренди]] или други жестоки пијалаци, па дури и на овошје ферментирано во течност што содржи [[шеќер]] и [[квасец]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=8vqp_XLfNKYC|title=The Encyclopedia of Country Living: An Old Fashioned Recipe Book|last=Emery|first=Carla|publisher=Sasquatch|year=2003|isbn=978-1-57061-377-7|pages=540–541}}</ref> Во Финска и Шведска, Тути Фрути претставува мешавина од овошни бомбони произведени од ''Фејзер''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fi.fazer.com/collections/tutti-frutti|title=Tutti Frutti ja muut Fazerin karkkipussit Fazer Storesta|work=Fazer Store FI|language=fi|accessdate=2024-05-19}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Италијански зборови]] [[Категорија:Сладолед]] h2arqf10znn28zh9lwwaci8xiqlivgp 0 1382205 5590533 5566628 2026-07-11T16:47:47Z Aprilija50.A.D 119801 /* Улоги */ 5590533 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | cinematography = Наум Доксевски | studio         = Дарма Филм | budget         =  | type           = кусометражен игран филм |genre=социјална драма|director=[[Марко Црногорски]]|writer=Јана Пауноска<br>Марко Црногорски|starring={{plainlist| *[[Сара Сандева]] *Ева Велиќ *[[Игор Ангелов]] *Билјана Драгиќевиќ-Пројковска *[[Ѓорѓи Јолевски]] *Сара Анастасовска *Дарко Богески }}|released=22 февруари 2025 г. (кинофестивал во Паленсија)<br>12 мај 2025 г. (Македонија)|language=[[македонски]]|country={{МКД}}|producer=Дарма филм|music=Блажен Настевски|editing=Михаил Димитров|runtime=17 минути|name=Избор|image=Избор филм 2025.jpg|caption=Плакатот на филмот}} '''''Избор''''' — македонски кусометражен игран филм од 2025 г., во режија на [[Марко Црногорски]]. Филмот е прв проект на режисерот поддржан од [[Агенција за филм|Агенцијата за филм]] и е во производство на Дарма филм.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dokufest.com/en/festival/2025/film/choice|title=Choice - Izbor|language=en|work=Dokufest|accessdate=2025-12-08}}</ref> Светската премиера ја имал на 34. кинофестивал во Паленсија, [[Шпанија]], на 22 февруари 2025 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://maccinema.com/Catalog.aspx?p=4150|title=Избор|work=maccinema.com|accessdate=2025-12-08}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во [[Македонија]], премиерата била на 12 мај истата година. == Содржина == Филмот раскажува емотивна и ангажирана приказна за една млада [[мајка]] по има Ана, и нејзиното мало [[дете]] Ева, кои се соочуваат со ограничен закон со кој ѝ се забранува претходно закажаниот [[абортус]]. Принудена да бара незаконско решение за да го избегне долгиот процес на добивање посебна дозвола, приказната навлегува во подземниот свет, нагласувајќи ги трагичните последици од ограничената легислатива врз репродуктивните права на жените.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://okno.mk/node/104855|title=Македонскиот краток филм „Избор“ во селекцијата на Филмскиот фестивал во Одензе|language=mk|work=Окно|date=2025-05-16|accessdate=2025-12-08}}</ref> Филмот е структуриран на иновативен начин во само два кадри, од кои едниот трае 13 и пол минути, што претставува уникатен творечки и продукциски избор. == Улоги == * [[Сара Сандева]] како Ана * Ева Велиќ како Ева * [[Игор Ангелов]] * [[Билјана Драгиќевиќ-Пројковска]] * [[Ѓорѓи Јолевски]] * Сара Анастасовска * Дарко Богески == Награди и фестивали == Филмот има постигнато значаен меѓународен успех, прикажувајќи се на повеќе престижни фестивали: * Награда за најдобар краток филм на 20. фестивал на филмови од Југоисточна Европа (СЕЕфест) во [[Лос Анџелес]], [[САД]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/index.php/en/story/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BA-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC-%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80-%D0%B2%D0%BE-%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BB-%D0%B2%D0%BE-%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B7%D0%B5bZ4|title=Македонскиот краток филм „Избор“ во селекцијата на Филмскиот фестивал во Одензе|work=МИА|language=mk|date=2025-05-16|accessdate=2025-12-08}}</ref> * Награда за најдобар меѓународен крусометражен филм на London Breeze Film Festival 2025. * Официјална селекција на 50. издание на Меѓународниот кинофестивал во Одензе (Odense International Film Festival – ОФФ), [[Данска]] (фестивал квалификациски за Оскар, ЕФА и БАФТА). == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://dokufest.com/en/festival/2025/film/choice Информации за филмот на Dokufest] {{IMDb title|33337620|Избор}} [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2025 година]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ 6lk1s917be8d1ua8a0q4jlta254i8ax 5590534 5590533 2026-07-11T16:48:14Z Aprilija50.A.D 119801 /* */ 5590534 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | cinematography = Наум Доксевски | studio         = Дарма Филм | budget         =  | type           = кусометражен игран филм |genre=социјална драма|director=[[Марко Црногорски]]|writer=Јана Пауноска<br>Марко Црногорски|starring={{plainlist| *[[Сара Сандева]] *Ева Велиќ *[[Игор Ангелов]] *[[Билјана Драгиќевиќ-Пројковска]] *[[Ѓорѓи Јолевски]] *Сара Анастасовска *Дарко Богески }}|released=22 февруари 2025 г. (кинофестивал во Паленсија)<br>12 мај 2025 г. (Македонија)|language=[[македонски]]|country={{МКД}}|producer=Дарма филм|music=Блажен Настевски|editing=Михаил Димитров|runtime=17 минути|name=Избор|image=Избор филм 2025.jpg|caption=Плакатот на филмот}} '''''Избор''''' — македонски кусометражен игран филм од 2025 г., во режија на [[Марко Црногорски]]. Филмот е прв проект на режисерот поддржан од [[Агенција за филм|Агенцијата за филм]] и е во производство на Дарма филм.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dokufest.com/en/festival/2025/film/choice|title=Choice - Izbor|language=en|work=Dokufest|accessdate=2025-12-08}}</ref> Светската премиера ја имал на 34. кинофестивал во Паленсија, [[Шпанија]], на 22 февруари 2025 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://maccinema.com/Catalog.aspx?p=4150|title=Избор|work=maccinema.com|accessdate=2025-12-08}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во [[Македонија]], премиерата била на 12 мај истата година. == Содржина == Филмот раскажува емотивна и ангажирана приказна за една млада [[мајка]] по има Ана, и нејзиното мало [[дете]] Ева, кои се соочуваат со ограничен закон со кој ѝ се забранува претходно закажаниот [[абортус]]. Принудена да бара незаконско решение за да го избегне долгиот процес на добивање посебна дозвола, приказната навлегува во подземниот свет, нагласувајќи ги трагичните последици од ограничената легислатива врз репродуктивните права на жените.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://okno.mk/node/104855|title=Македонскиот краток филм „Избор“ во селекцијата на Филмскиот фестивал во Одензе|language=mk|work=Окно|date=2025-05-16|accessdate=2025-12-08}}</ref> Филмот е структуриран на иновативен начин во само два кадри, од кои едниот трае 13 и пол минути, што претставува уникатен творечки и продукциски избор. == Улоги == * [[Сара Сандева]] како Ана * Ева Велиќ како Ева * [[Игор Ангелов]] * [[Билјана Драгиќевиќ-Пројковска]] * [[Ѓорѓи Јолевски]] * Сара Анастасовска * Дарко Богески == Награди и фестивали == Филмот има постигнато значаен меѓународен успех, прикажувајќи се на повеќе престижни фестивали: * Награда за најдобар краток филм на 20. фестивал на филмови од Југоисточна Европа (СЕЕфест) во [[Лос Анџелес]], [[САД]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/index.php/en/story/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BA-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC-%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80-%D0%B2%D0%BE-%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BB-%D0%B2%D0%BE-%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B7%D0%B5bZ4|title=Македонскиот краток филм „Избор“ во селекцијата на Филмскиот фестивал во Одензе|work=МИА|language=mk|date=2025-05-16|accessdate=2025-12-08}}</ref> * Награда за најдобар меѓународен крусометражен филм на London Breeze Film Festival 2025. * Официјална селекција на 50. издание на Меѓународниот кинофестивал во Одензе (Odense International Film Festival – ОФФ), [[Данска]] (фестивал квалификациски за Оскар, ЕФА и БАФТА). == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://dokufest.com/en/festival/2025/film/choice Информации за филмот на Dokufest] {{IMDb title|33337620|Избор}} [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2025 година]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ 4og0dy5xrpcbmfip4fdfaygjv14juiy 0 1382407 5590841 5588097 2026-07-12T09:53:12Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590841 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} '''„Години“''' ([[Француски јазик|француски]]: ''Les Années'') — [[Роман|роман]] на француската писателка [[Ани Ерно]], првобитно објавен во 2008 година од издавачката куќа [[Галимар]] од [[Париз]]. За ова дело, Ерно ги освоила [[Награда „Маргерит Дира“|наградите „Маргерит Дира“]], [[Награда Стрега|„Стрега“]] и [[Награда „Франсоа Моријак“|„Франсоа Моријак“]].<ref>Ani Erno, ''Godine''. Štrik, Beograd, 2023.</ref> [[File: Les années (Annie Ernaux).jpg|thumb|Години]] ==Опис== Во романот, разгледувајќи ги семејните [[Фотографија|фотографии]], авторката се сеќава на настаните и луѓето од својот живот, но дава и приказ на политичките и општетсвените случувања во [[Франција]] и во светот во периодот од крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] до 21 век. Непосредно по завршувањето на Вората светска војна, луѓето постојано зборуваат за страдањата и тешкотиите за време на војната, но истовремено, новите генерации не се сеќаваат на неа, а општеството го зафаќа оптимизам кој произлегува од обновата на земјата. Авторката живее во малото место Ивто, во провинцијата и посакува што побрзо да порасне, а нејзиното детство се одвива во рамките на традиционалниот [[Морал|морал]], строгото воспитување и големото влијание на црквата. Сепак, таа ги има првите допири со американската [[Популарна култура|поп-култура]] и првите [[Полов однос|сексуални]] фантазии. Подоцна, кога се запишува на студии, таа се здобива со нови погледи на светот, а од тоа време потекнуваат и нејзините први полови односи. Наскоро, таа се вработува како наставничка во едно [[Училиште|училиште]] и стапува во [[Брак|брак]], запаѓајќи во секојдневните семејни обврски. Во 1968 година, во [[Париз]] избувнуваат големите студентски немири и земјата ја зафаќа бран на слободарски идеи и стремеж за сеопшта еманципација и општествен ангажман, надополнет со подемот на потрошувачкото општество. Во тоа време умира татко ѝ, а нејзиното семејство се сели од Анси во предградието на Париз. Истовремено, набргу следува разочарување во револуционенрите идеали и заситеност од бракот. Во 1980 година, на изборите победува [[Левица (политика)|левицата]], а претседател на земјата станува [[Франсоа Митеран]], а кај неа се раѓа нов елан и оптимизам. Во текот на 1980-тите доаѓа до економска стагнација, а опаѓање на влијанието на црквата, а младата генерација има сосема нови погледи на животот. Таа се [[Развод|разведува]], живее со двајцата синови, но има и помлад љубовник. На почетокот на 1990-тите, веќе живее сама, зашто синовите се иселуваат, а во тоа време умира и мајка ѝ. Тогаш, повторно, земјата ја зафаќа економска криза, проследена со голема [[Невработеност|невработеност]] и со подем на омразата кон доселениците. Крајот на [[20 век]] е време на подемот на [[Сметач|електронските сметачи]], [[Мобилен телефон|мобилните телефони]] и [[Интернет|интернетот]]. Почетокот на [[21 век]] е одбележан со [[Терористички напади од 11 септември 2001 година|терористичките]] напади во [[Њујорк (град)|Њујорк]], стравот од [[Ислам|исламот]], воведувањето на [[Евро|еврото]], подемот на крајната [[Десница (политика)|десница]] и сеопштата дигитализација која го уништува сеќавањето. Во тој период, таа раскинува со младиот љубовник, се пензионира, се лечи од [[Рак на дојка|рак на дојката]], стапува во нова љубовна врска, приредува семејни ручеци за синовите и внуците и планира да напише книга заснована врз нејзините сеќавања.<ref>Ani Erno, ''Godine''. Štrik, Beograd, 2023.</ref> ==За делото== Романот „Години“ претставува ''magnum opus'' на Ерно, зашто во него кулминира целокупното нејзино творештво. Во него, авторката го опишува француското општество од 1950-тите до почетокот на 21 век, прикажувајќи како се менувале општествената положба на жената, семејството и бракот, како и менувањето на [[Идеологија|идеологиите]] и влијанието на технологијата. Романот е исполнет со записи за политичките настани во Франција и во светот, давајќи им продлабочено значење на социјалните, феминистичките и егзистенцујалистичките модели. Нејзината книжевна постапка не е инвентивна, но затоа, пак, е ефектна при што конструкцијата на романот е засилена со воведувањето на описите на личните фотографии. Стилот е речиси лапидарен, без многу фигури, но со впечатливо прикажување на историските и автобиографските елементи. Во делото, таа никогаш не ја употребува заменката „јас“, туку само „таа“ или „ние“, а цитирањето на дневникот е заменето со описот на личните фотографии, иако тие не се интимни, туку се наменети за другите. Меѓу првата и последната реченица се одвива цел живот и целата историја на една земја при што ова е роман за времето, за начинот како да се вратата сеќавањата. Оттука, романот „Години“ е значаен придонес кон книжевната запрашаност и вознемиреност поради единствената вистинска појава — времето.<ref>Ljubica Pupezin, „''Godine'' Ani Erno — njena priča je i tvoja priča“, во: Ani Erno, ''Godine''. Štrik, Beograd, 2023, стр. 238-242.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Ани Ерно]] [[Категорија:Француски романи]] [[Категорија:Романи на француски јазик]] [[Категорија:Книги од 2008 година]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Франција]] l3rfwen5366vye2bgoyg0bs3yie8pvu 0 1382818 5590879 5485238 2026-07-12T10:53:10Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590879 wikitext text/x-wiki '''„Човек без својства“''' ([[Германски јазик|германски]]: ''Der Mann ohne Eigenschaften'') — [[Роман|роман]] на австрискиот писател [[Роберт Музил]]. Првиот том на романот бил објавен во 1930 година, а две години подоцна се појавил и вториот том, со што делото достигнало 1700 страници. Музил продолжил и понатаму да работи на делото, а дополнителниот материјал од 700 страници биле посмртно објавени во 1943 година, како трет том.<ref>Zoran Konstantinović, „Robert Muzil“, во: Robert Muzil, ''Tri žene''. Izdavačko preduzeće „Rad“, 1969, стр. 80.</ref> [[File: Robert Musil - Der Mann ohne Eigenschaften, 1930.jpg|thumb|Човек без својства]] ==За делото== Романот содржи вкупно 123 глави при што секоја носи некој необичен наслов, како: „И човекот без својства има татко со својства“, „Од животните особини на богатите луѓе“ итн. Одделните глави се прилично неповрзани една со друга, исполнети со бројни дигресии и асоцијации, но сите даваат критичка слика, духовна и општетсвена панорама на повисоките општетствени слоеви во [[Виена]] во периодот пред [[Прва светска војна|Првата светска војна]] — слика на интелигенцијата, службениците, државната [[бирократија]], високите финансиски кругови и [[Благородништво|благородништвото]]. Со примена на интензивни дијалози и со вметнати [[Есеј|есеистички]] размислувања, тој ја прикажува интимната поврзаност на главниот јунак со општествените услови при што романот има изразени [[Автобиографија|автобиографски]] црти. Главниот лик, Улрих, е човек на возраст од 30 годинимногу образуван и надарен, кој, благодарение на татко му, има силни врски во царскиот дворец и во [[Дипломатија|дипломатијата]]. Сите негови обиди да направи „нешто“ пропаѓаат, така што тој е вистински декадент и неработник. Покрај него, во романот се јавуваат и бројни други ликови преку кои писателот прикажува одделни човечки ставови во сложеното [[Капитализам|капиталистичко]] општество. Со својот изграден културен јазик, романот покажува одредена аналогија со [[Теорија за релативноста|теоријата на релативноста]], со [[Квантна механика|квантната физика]] и со [[Хајзенбергово начело на неопределеност|Хајзенберговите]] „коегзистирачки можности“, првенствено изразена во укинувањето на законите на детерминистичкото и каузалното размислување. Изразувајќи недоверба кон секоја [[Идеологија|идеологија]], делото претставува потрага по хуманата егзистенција, односно, според зборовите на Музил, по „друга сосотјба“.<ref>Zoran Konstantinović, „Robert Muzil“, во: Robert Muzil, ''Tri žene''. Izdavačko preduzeće „Rad“, 1969, стр. 80.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Роберт Музил]] [[Категорија:Австриски романи]] [[Категорија:Романи на германски јазик]] [[Категорија:Книги од 1930 година]] [[Категорија:Книги од 1932 година]] [[Категорија:Книги од 1943 година]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Австрија]] l3okz0pnmlw3l154z4o3s4zsg6y57ok 0 1384346 5590488 5493606 2026-07-11T14:05:15Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5590488 wikitext text/x-wiki '''Леб и игри''', буквално „леб и циркуси“ ({{langx|la|panem et circenses}}) — [[метонимија|метонимичен]] израз што се однесува на површно смирување. Му се припишува на [[Јувенал]] (Сатири, Сатира X), римски [[поет]] активен кон крајот на првиот и почетокот на вториот век од н. е., и се користи најчесто во културни, особено политички контексти. Во политички контекст, изразот значи да се генерира јавно одобрување, не преку извонредност во јавната служба или јавната политика, туку преку одвлекување на вниманието, одвлекување на вниманието или преку задоволување на најнепосредните или најниските потреби на населението,<ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/bread+and+circuses|title=Definition of BREAD AND CIRCUSES|website=www.merriam-webster.com|date=October 2023 }}</ref> преку нудење палијатив: на пример храна (леб) или забава (циркуси). Јувенал првично ја користел за да ја осуди „себичноста“ на обичните луѓе и нивното занемарување на пошироките грижи.<ref>Juvenal's literary and cultural influence (Book IV: Satire 10.81)</ref><ref>{{cite web|url=http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/bread%20and%20circuses|title=American Heritage Dictionary: to placate or distract.|work=Yahoo|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105143821/http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/bread%20and%20circuses|archivedate=2012-11-05}}</ref><ref>[http://dictionary.infoplease.com/bread-and-circuses Infoplease Dictionary] as pacification or diversion.</ref> Изразот имплицира ерозија на населението или незнаење за [[државјанство|граѓанската должност]] како приоритет. ==Стар Рим== [[Податотека:IVVENALIS.JPG|мини|десно|[[Јувенал]]]] Овој израз потекнува од Рим во [[сатира]]та на римскиот сатиричен поет [[Јувенал]] (околу 100 година од н. е.), кој ги сметал „лебот и циркусите“ (panem et circenses) за симболични за губењето на републиканската политичка слобода: <ref>{{наведена книга |first=Catherine |last=Keane |title=Figuring Genre in Roman Satire |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=36 |doi=10.1093/oso/9780195183306.001.0001}}</ref><ref>{{наведена книга |first=Eckhart |last=Köhne |chapter=Bread and Circuses: The Politics of Entertainment |title=Gladiators and Caesars: The Power of Spectacle in Ancient Rome |publisher=University of California Press |date=2000 |page=8 |hdl=2027/mdp.39015049512638}}</ref> {{Цитат|''На овие Римјани, толку љубоморни, толку горди (…) кои некогаш командуваа со кралеви и народи (…) и владееја од Капитол до крајот на земјата, сега робови на расипувачки задоволства, што им треба? Леб и циркуси.''|Јувенал 10.71-81}} Јувенал се осврнува на римската практика на обезбедување бесплатна пченица за римските граѓани (Анона), како и на скапите циркуски игри и други облици на забава како средство за стекнување политичка моќ. Во поголемиот дел од современата литература, Аноната е претставена како „подмитлив и корумпиран обид на римските цареви да го прикријат фактот дека биле себични и неспособни тирани“.<ref>{{наведено списание |last=Erdkamp |first=Paul |title=Feeding Rome? Or Feeding Mars? A Long-Term Approach To C. Gracchus' 'Lex Frumentaria' |journal=Ancient Society |volume=30 |date=2000 |pages=53–70 |jstor=44079806}}</ref> Сепак, Август не ја одобрил дури ни идејата за житен долар од морални причини, иако тој и секој цар по него ја преземале одговорноста и заслугата за обезбедување на снабдувањето на граѓаните кои се квалификувале за тоа. <ref>{{наведена книга |last=Spaeth |first=Barbette Stanley |author-link= |title=The Roman goddess Ceres |publisher=University of Texas Press |date=1996 |pages=47-48, 88, 98 |isbn=0-292-77693-4}}</ref><ref>{{наведено списание |last=Hayne |first=Léonie |title=The First Cerialia |journal=L'Antiquité Cģlassique |volume=60 |date=1991 |pages=131-140 |jstor=41655332}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal.html Juvenal's 16 "Satires" in Latin], at The Latin Library * [https://www.fordham.edu/halsall/ancient/juvenalpersius-intro.html Juvenal's first 3 "Satires" in English] [[Категорија:Латински изрази]] [[Категорија:Римска култура]] [[Категорија:Психологија на толпата]] malyy70v04bmtrz2uzppu8rxls6l4ku 0 1385712 5590900 5562367 2026-07-12T11:24:21Z Bjankuloski06 332 Исправен поим, replaced: одгрмушк → олугрмушк (2) 5590900 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Crassula perfoliata, Allan Gardens.jpg |image_caption = ''[[Crassula perfoliata]]'' |taxon = Crassulaceae |authority = [[Jean Henri Jaume Saint-Hilaire|J.St.-Hil.]]{{sfn|APG IV|2016}} |synonyms = Sempervivae [Sempervivaceae] <small>Jussieu</small>{{sfn|Hart|1995}} |subdivision_ranks = Subfamilies |subdivision = * Crassuloideae <small>[[Gilbert Thomas Burnett|Burnett]]</small> * [[Kalanchoideae]] or Kalanchoöideae <small>[[A.Berger]]</small> * [[Sempervivoideae]] <small>[[Arn.]]</small> |type_genus = ''[[Crassula]]'' |type_genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name="IPNI">{{cite web |url=https://www.ipni.org/n/30000887-2 |title=''Crassulaceae'' J.St.-Hil., Expos. Fam. Nat. 2: 123 (1805) |website=[[International Plant Names Index]] (IPNI) |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |year=2025 |access-date=22 June 2025}}</ref> }} '''Дебелци''' ([[науч.]] ''Crassulaceae''''',''' од латинскиот збор ''crassus'', дебел) се разновидно семејство на цветни растенија кои првенствено се карактеризираат со сочни лисја и форма на фотосинтеза позната како [[САМ фотосинтеза|метаболизам на красулацеанска киселина]] (CAM), во која растенијата вршат фотосинтеза преку ден и разменуваат гасови за време на постудените температури на ноќта. Цветовите генерално имаат пет цветни делови. Crassulaceae се обично тревни, иако има и некои полугрмушки и релативно малку дрвја или водни растенија. Crassulaceae е средно голема фамилија во основниот клад [[евдикоти]], заедно со редот [[Каменоломковидни|Saxifragales]], чија разновидност ја отежнува инфрафамилиската класификација. Семејството вклучува приближно 1.400 [[Вид (биологија)|видови]] и 34-35 [[Род (биологија)|родови]] - во зависност од обемот на родот ''[[Жедник|Sedum]]'' - распределени во три подфамилии. Членовите на Crassulaceae се наоѓаат низ целиот свет, иако се претежно концентрирани во Северната хемисфера и Јужна Африка (каде што се наоѓаат повеќето видови). Тие се прилагодени да напредуваат во типично суви, жешки или ладни области, каде што водата може да биде оскудна, а побогатите органски супстрати може да бидат минимални или воопшто да не постојат. ''[[Чуваркуќа (род)|Sempervivum]]'' (чуваркуќа) од Централна и Јужна Европа, или ''[[Orostachys]]'' од Азија, на пример, растат во карпести пукнатини на повисоки надморски височини, каде што почвата е минимална, но врнежите, изложеноста на сонце и ветровите може да бидат интензивни. Овие растенија се адаптирале да апсорбираат вода со тоа што имаат сочни лисја, и покрај тоа што често живеат на падини или речиси вертикални карпи, од кои водата обично брзо се исцедува. Нивните корења се лепливи, и се држат за секоја карпа, земја, дрво или друга површина со која доаѓаат во контакт, а истовремено собираат минерали. Садниците што можат да никнат во близина на потрајни извори на вода, како што се собирањето дождовница или истекувањата, може да доживеат гниење или промена на бојата со текот на времето и да не преживеат. Crassulaceae се главно [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни растенија]] и имаат огромно глобално економско значење како колекционерски примероци и како градинарски растенија за внатрешна и надворешна употреба. Многу видови во семејството, особено од африканските родови, имаат многу необични (за растенија) и вонземски изглед, често со интересни текстури (меки, влакнести, бодликави, лушпести) или чудни нодули или израстоци, од кои сите се резултат на еколошки адаптации, како што е ''[[Kalanchoe tomentosa]]'' кој ги користи своите влакна како крема за сончање. Освен некои чувствителни видови, повеќето се доволно отпорни, па обично им е потребна само минимална грижа. За секој вид со таков вонземски изглед, постојат исто толку други со поконвенционален изглед, како што е „Црна роза“ или „Дрвовидна чуваркуќа“, другото име за ''[[Дрвовидна чуваркуќа|Aeonium arboreum]]'' var. „Swartzkopf“. Добро познати родови и видови од ова семејство вклучуваат многу форми на ''[[Јајчест дебелец|Crassula ovata]]'' („јајчест дебелец“), ''[[Чуваркуќа (род)|Sempervivum]]'' (чуваркуќа) и ''[[Aeonium]]'' ([[дрвовидна чуваркуќа]], ''[[жедник]]'' и ''[[Dudleya]])''. == Опис == {{multiple image | header = Морфологија | align = left | direction = vertical | perrow = | width = 130 | image1 = Mediterranean Room at the US Botanic Garden (25916880472).jpg | caption1 = ''[[Aeonium arboreum]]'' (Aeonieae): Сочни лисја во розети | alt1 = Rosetted succulent leaves of Aeonium arboreum | image3 = Toxomerus on Sempervivum.jpg | caption3 = ''[[Sempervivum]]'' sp. (Sempervivoideae): Апопеталија, актиноморфија, полимерија, прашници во 2 спирали | alt3 = Apopetaly, actinomorphy, polymery, with stamens in 2 whorls, in Sempervivum | image2 = Kalanchoe pinnata (01).jpg | caption2 = ''[[Kalanchoe pinnata]]'' (Kalanchoöideae): Корола цевки | alt2 = Corolla tubes in Kalanchoe pinnata flower }} Општо: Crassulaceae е монофилетско семејство на морфолошки разновидни копнени [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]], ретко едногодишни или растенија кои цветаат еднаш во животот, цветни растенија кои покажуваат ксерофитски адаптации, со дебели сукулентни листови, дебела восочна [[кутикула]] и [[САМ фотосинтеза]]. Crassulaceae се генерално тревни, но има и некои полугрмушки и релативно малку дрвјави, [[епифити]]чни (растат на површината на растенијата), скандентни (како лоза) или водни растенија.{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Mayuzumi|Ohba|2004}} Повеќето видови се тревни лисни сукуленти, со правилни петделни цветови, изомерен слободен [[Толчник (ботаника)|толчник]] и една или две спирали од [[Прашник|прашници]].{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} Вегетативно: стеблата понекогаш се сокуларни, како и подземните коренови листови, и може да формираат [[ризом]]и или [[Грутчеста луковица|луковици]]. Луковиците може да се формираат по должината на рабовите на стеблото или на листот. Распоредот на листовите спротивно или наизменично и спирално, и тие често растат во розети. Обликот на листот е едноставен (ретко пердувест) и обично цел, или засечен до широко лобусен, понекогаш назабен или подлабоко засечен, мазен или вдлабнат. Во попречниот пресек, ливчињата на листот се рамни или тркалезни. Новите растенија често лесно се формираат од вегетативни делови што паѓаат од матичното растение.{{Sfn|Eggli|2003}}{{Sfn|Christenhusz et al|2017}} Репродуктивно: [[Соцветие|Цветната гранка]] е обично крајна до странична со многуцветни тирси од [[соцветие]], поретко класови, гроздови или метлици. Цветната гранка е често многуразгранета и зрнеста. Цветните гроздови се црвени, жолти или бели.{{Sfn|Hosch|2008}}{{Sfn|Christenhusz et al|2017}}{{Sfn|Eggli|2003}} Цветовите често се [[Венечно ливче|апопетални]] (одвоени сегменти на королата), петделни, радијално симетрични, освен зигоморфниот ''[[Tylecodon grandiflorus]]'', со еден до два вртлози од 4-20 [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] кои обично се толку или двојно повеќе од бројот на ливчиња и два вртлози од прашници, по пет во секој вртлог. Антерите се базификсирани и отворени по должина. Цветовите се бисексуални, поретко еднополови (повеќе или помалку дводомни).{{Sfn|Eggli|2003}} Плодот е обично капсуларен со дехисцентни фоликули, кои се отвораат по должината на карпалниот шев и со многу семеници. Семето е мало (1,5–3&nbsp;мм), мазни, издолжени, папиларни до надолжно ребрести и генерално кафеави.{{Sfn|Eggli|2003}}{{Sfn|Christenhusz et al|2017}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2007}} Сепак, голем број родови (на пр. [[Чуваркуќа (род)|Чуваркуќа]], [[Aeonium]]) се полимерни (3-32), имаат базално споени или делумно споени сегменти на королата, каде што ливчињата можат да формираат цевка на королата со различна должина (на пр. ''[[Kalanchoe]]'', ''[[Cotyledon]]''), или имаат само една спирала од 5 прашници,{{Sfn|Mort et al|2010}} додека ''[[Sedum]]'' вклучува голем дел од морфолошката разновидност во рамките на семејството како целина.{{Sfn|Mort et al|2001}} Иако типичниот број на цветни делови е четири или пет, голем број родови, како што се ''[[Чуваркуќа (род)|Sempervivum]]'' и ''[[Jovibarba]]'', покажуваат полимерност (најмалку десет или повеќе делови).{{Sfn|Mort et al|2001}} === Геном === Геномот на ''[[Kalanchoe fedtschenkoi]]'' е секвенциониран како модел за проучување на еволуцијата на [[CAM фотосинтеза]].<ref>{{Наведено списание|last=Yang|first=Xiaohan|last2=Hu|first2=Rongbin|last3=Yin|first3=Hengfu|last4=Jenkins|first4=Jerry|last5=Shu|first5=Shengqiang|last6=Tang|first6=Haibao|last7=Liu|first7=Degao|last8=Weighill|first8=Deborah A.|last9=Cheol Yim|first9=Won|date=2017-12-01|title=The Kalanchoë genome provides insights into convergent evolution and building blocks of crassulacean acid metabolism|journal=Nature Communications|language=en|volume=8|issue=1|pages=1899|bibcode=2017NatCo...8.1899Y|doi=10.1038/s41467-017-01491-7|issn=2041-1723|pmc=5711932|pmid=29196618}}</ref> [[Плоидност|Бројот на хромозоми]] е многу варијабилен. === Фитохемија === CAM фотосинтезата е именувана по семејството, бидејќи за првпат е откриена кај овие растенија. Тоа е едно од ретките семејства кое сè уште ја врши таа фотосинтеза, и е единствено за кое е познато дека сите негови членови имаат CAM фотосинтеза.{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} == Таксономија == Првично опишан од Сен-Илер (1805) како Crassuleae,{{Sfn|Saint-Hilaire|1805}} и затоа го носи неговото.{{Sfn|APG IV|2016}} Авторитетот, понекогаш, му бил даден и на Де Кандол,{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} кој прв го употребил терминот „Crassulaceae“ во 1815 година.{{Sfn|de Lamarck|de Candolle|1815}} Подоцна го сместил семејството меѓу [[дикотиледони]]те.{{Sfn|de Candolle|1828}} Еден од најкомплетните третмани била ревизијата на [[Алвин Бергер]] во 1930 година.{{Sfn|Berger|1930}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Anonymous|1937}} Во тоа време, семејството се состоело од околу 1.500 видови, распоредени во шест потфамилии и 33 родови. Опсегот на семејството останал релативно стабилен, со исклучок на поставеноста на родот ''[[Penthorum]]'' и ''[[Tetracarpaea]]'', кои понекогаш биле сместени или во сопственото моногенерично семејство, Penthoraceae и Tetracarpaeaceae, или во [[Каменоломки|Saxifragaceae]]. Кога Penthorum и Tetracarpaea биле одвоени од Crassulaceae, тие станале природна монофилетска група.{{Sfn|Gontcharova et al|2006}}{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2009}}{{Sfn|Hart|1997}} Некои подоцнежни автори, како што е Кронквист, вклучиле само 900 видови.{{Sfn|Cronquist|1981}}{{Sfn|Christenhusz|Byng|2016}} Тиде и Егли (2007), во нивното проучување на семејството, опишуваат 34 родови со околу 1.410 видови.{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} Големината на родовите значително варира, од ''Sedum'', најголемиот со 300-500 видови, до најмалиот, кој е монотипичен.{{Sfn|Hart|1995}} Проценките за бројот на видови варираат помеѓу 1500 (Бергер, во 1930 г.){{Sfn|Berger|1930}} и 900 (Кронквист, во 1981 година).{{Sfn|Cronquist|1981}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} Молекуларната филогенетика покажа дека морфолошките карактеристики и броевите на хромозоми се толку лабилни во семејството, со раширена полиплоидија и анеуплоидија, што не можат да се користат сигурно за да се заклучи еволуцијата, дури и на ниски таксономски нивоа, со неколку исклучоци. На пример, ''Prometheum'' и ''Rosularia'' се одделени од ''Sedum'' според нивните броеви на хромозоми.{{Sfn|Mayuzumi|Ohba|2004}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2009}} Crassulaceae е монофилетска група со средна големина{{Sfn|Hart|1997}} во рамките на [[евдикоти]]те. Првично сметана за примитивен член на [[Rosidae]],{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} во редот [[Каменоломковидни|Saxifragales]], сега е ставена, со тој ред под системот за класификација на [[Група за истражување на филогенијата на скриеносемените растенија|групата за филогенија на ангиосперми]]. Таму, Saxifragales се сестринска група на [[розиди]]те.{{Sfn|APG IV|2016}}{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2009}} Класификацијата во рамките на семејството е тешка и комплексна, бидејќи многу од видовите лесно се хибридизираат, и во дивината и во одгледувањето, а семејството е [[Морфологија (биологија)|морфолошки]], [[Цитологија|цитолошки]] и географски разновидно. Како резултат на тоа, генеричките граници се сметаат за нејасни со честа интеграција на карактеристиките помеѓу [[таксон]]ите, што може да претставува повторлива адаптација кон ксеричните живеалишта.{{Sfn|Mort et al|2001}} === Родови === Прифатени се 39 родови.<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000887-2|title=''Crassulaceae'' J.St.-Hil.|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=17 July 2025}}</ref> {{Div col}} *''[[Adromischus]]'' {{small|Lem.}} *''[[Aeonium]]'' {{small|Webb & Berthel.}} *''[[Afrovivella]]'' {{small|A.Berger}} *''[[Aichryson]]'' {{small|Webb & Berthel.}} *''[[Chaloupkaea]]'' {{small|Niederle}} *''[[Chazaroa]]'' {{small|A.Vázquez, Padilla-Lepe & Rosales}} *''[[Chiastophyllum]]'' {{small|(Ledeb.) A.Berger}} *''[[Cotyledon (genus)|Cotyledon]]'' {{small|L.}} *''[[Crassula]]'' {{small|L.}} *''[[Cremnophila (plant)|Cremnophila]]'' {{small|Rose}} *''[[Dudleya]]'' {{small|Britton & Rose}} *''[[Echeveria]]'' {{small|DC.}} *''[[Graptopetalum]]'' {{small|Rose}} *''[[Hylotelephium]]'' {{small|H.Ohba}} *''[[Hypagophytum]]'' {{small|A.Berger}} *''[[Jeronimoa]]'' {{small|A.Vázquez, Islas & Rosales}} *''[[Kalanchoe]]'' {{small|Adans.}} *''[[Kungia]]'' {{small|K.T.Fu}} *''[[Lenophyllum]]'' {{small|Rose}} *''[[Meterostachys]]'' {{small|Nakai}} *''[[Monanthes]]'' {{small|Haw.}} *''[[Orostachys]]'' {{small|Fisch.}} *''[[Pachyphytum]]'' {{small|Link, Klotzsch & Otto}} *''[[Perrierosedum]]'' {{small|(A.Berger) H.Ohba}} *''[[Petrosedum]]'' {{small|Grulich}} *''[[Phedimus]]'' {{small|Raf.}} *''[[Pistorinia]]'' {{small|DC.}} *''[[Prometheum]]'' {{small|(A.Berger) H.Ohba}} *''[[Pseudosedum]]'' {{small|(Boiss.) A.Berger}} *''[[Quetzalcoatlia]]'' {{small|A.Vázquez, Rosales & Padilla-Lepe}} *''[[Rhodiola]]'' {{small|L.}} *''[[Rosularia]]'' {{small|(DC.) Stapf}} *''[[Sedum]]'' {{small|L.}} *''[[Sempervivum]]'' {{small|L.}} *''[[Sinocrassula]]'' {{small|A.Berger}} *''[[Thompsonella]]'' {{small|Britton & Rose}} *''[[Tylecodon]]'' {{small|Toelken}} *''[[Umbilicus (plant)|Umbilicus]]'' {{small|DC.}} *''[[Villadia]]'' {{small|Rose}} {{Div col end}} === Филогенеза === Crassulaceae се смета за дел од редот [[Каменоломковидни|Saxifragales]] од страна на повеќето современи автори, вклучувајќи ги Кронквист (1981),{{Sfn|Cronquist|1981}} Тахтајан (1987),{{Sfn|Takhtajan|1987}} и Торн (1992),{{Sfn|Thorne|1992}} врз основа на [[фенотип]]ските карактеристики, но последователно потврдено со молекуларни методи.{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2007}} Местото на Crassulaceae во рамките на Saxifragales варирало со текот на времето, како што се акумулирале молекуларните податоци. Бројот на семејства во рамките на Saxifragales варира во зависност од разграничувањето на поединечните семејства. === Биогеографија и еволуција === ''Crassulaceae'' еволуирале пред приближно 100-60 милиони години во јужна Африка, при што двете најбазни филогенетски гранки (''Crassula, Kalanchoe'') ги претставуваат претежно јужноафриканските членови.{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} Други извори сугерираат дека ''Crassulaceae'' еволуирале пред приближно 70 милиони години заедно со Haloragaceae ''sensu lato'' ([[Penthoraceae]], [[Haloragaceae]]).{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2009}} Се смета дека семејството имало постепена еволуција, со базална поделба помеѓу Crassuloideae и остатокот од семејството (Kalanchoideae, Sempervivoideae). ''Sempervivoideae'' последователно се распространиле на север кон медитеранскиот регион, а оттаму во Источна Европа и Азија (кладови Sempervivum и Leucosedum), со повеќе групи што се ширеле на трите континенти на северната хемисфера. Две лози од европските Crassulaceae на крајот се распространиле во Северна Америка и претрпеле последователна диверзификација. Кладот Aeonium се распространил од северна Африка до соседна Макаронезија.{{Sfn|Mort et al|2001}} Различни центри на [[Видообразба|видообразување]] се развиле во Макаронезија (клада Aeonium), Мексико (''Sedum'' и Echeverioideae во клад 7) и југоисточна Азија (''Sedum sarmentosum'' и ''S. morissonensis'' во клад Acre). По пристигнувањето во северната хемисфера, Sempervivoideae ја достигнале својата најголема разновидност. Спротивно на тоа, малку претставници на Crassulaceae се среќаваат во Јужна Америка и Австралија.{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Mort et al|2001}} Северна Америка била достигната барем двапати, еднаш од предок на ''Parvisedum'' и ''Dudleya'', а еднаш од подклада на Acre. === Историја === [[Податотека:Crassula_capitella_-_CT_5.jpg|алт=Crassula capitella, the campfire plant|лево|мини|''[[Crassula capitella]]'']] Кога [[Карл Линеј]] го објавил своето дело ''„[[Species Plantarum]]“'' во 1753 година{{Sfn|Linnaeus|1753}}, опишани се само неколку родови, вклучени во современиот опис на Crassulaceae; родот ''[[Дебелец|Crassula]]'' (10 видови), ''[[Дебелец|Tillaea]]'' (3), ''[[Cotyledon]]'' (6), ''[[Чуваркуќа (род)|Sempervivum]]'' (6), ''[[Rhodiola]]'' (1) и ''Sedum'' (15). До 1777 година, ''Rhodiola'' била потопена во ''Sedum'', само за повторно да се одвои во дваесеттиот век.{{Sfn|Ohba|1978}} == Распространетост и живеалиште == Семејството ''Crassulaceae'' го има насекаде, особено ''Crassula'', но ретко во Јужна Америка и Австралија,{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} претежно во умерените и суптропските региони на северната хемисфера и Африка. Главните центри на разновидност се Мексико и југозападниот дел на САД (околу 300 видови), Јужна Африка (околу 250 видови), медитеранскиот регион (околу 177 видови) и соседниот архипелаг [[Макаронезија]] (200 видови) и југоисточна Азија (околу 200 видови), особено Хималаите. Медитеранскиот регион вклучува 12 рода.{{Sfn|Hart|1997}} Најголемата разновидност е во јужна Африка и Мадагаскар каде што се ограничени кладовите Crassula и Kalanchoe.{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2007}} ''Crassulaceae'' се наоѓаат претежно во полусуви карпести живеалишта со монсунски модели на врнежи и висока влажност, додека некои родови (на пр. ''Sempervivum'') се јавуваат првенствено во суви планински живеалишта и поголеми надморски височини. Иако нивните сочни лисја и [[САМ фотосинтеза]]та им овозможуваат да се прилагодат на променливо снабдување со вода, тие не живеат во вистински пустински области.{{Sfn|Mayuzumi|Ohba|2004}} Некои лози се прилагодиле на полуводни и сезонски водни области (''Crassula,'' ''Tillaea'', ''Sedella''), додека Echeveria и Aichryson се наоѓаат во влажни, ладни шумски области.{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2007}}{{Sfn|Mort et al|2010}}[[Податотека:Crassula_helmsii_8.JPG|алт=Crassula helmsii spreading in waterway|мини|''[[Crassula helmsii]]'' расте во [[Моклиште|мочуришта]]]] == Екологија == Додека повеќето ''Crassulaceae'' се повеќегодишни, ''Tillaea'' се едногодишни, а едногодишни видови се среќаваат и кај ''Aichryson'', ''Crassula'', ''Sedum'' и ''Monanthes''.{{Sfn|Mort et al|2010}} == Одгледување == Многу видови Crassulaceae се одгледуваат како саксиски растенија или во карпести градини.{{Sfn|Hosch|2008}} == Токсичност ==   Некои видови се отровни за животните, како на пр. ''Tylecodon wallichii''.{{Sfn|Wiersema|León|2016}} Сите видови на ''Kalanchoe'' се токсични, особено за добитокот во Австралија и Јужна Африка, каде што алтернативната храна е оскудна, при што цветовите содржат највисока концентрација на кардиотоксини, а активната состојка се [[буфадиенолид]]и (именувани по нивниот ефект сличен на [[дигоксин]] врз жабите ''[[Bufo]]''). Исто така, пријавени се болести кај домашните миленици, ''а [[Kalanchoe blossfeldiana]]'' е популарно украсно растение за домаќинството за време на Божиќ.{{Sfn|Gwaltney-Brant|2012}} == Употреба == Иако ниеден вид нема улога како земјоделска култура, тие се популарни хортикултурни производи како украсни растенија,{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2007}} додека други (на пр. ''[[Crassula helmsii]]'') може да имаат и досадна улога како плевел.{{Sfn|Wiersema|León|2016}} == Наводи == {{Наводи|2}} == Библиографија == * {{cite encyclopedia |last1= Hosch|first1=William L. |title=Crassulaceae |url=https://www.britannica.com/plant/Crassulaceae |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=18 August 2019 |date=27 Jun 2008}} * {{cite web |last=Stevens |first=P.F. |author-link=Peter F. Stevens|date=2019|orig-date= 2001 |title=Crassulaceae |website=[[Angiosperm Phylogeny Website|AP Web v. 14]]|publisher=[[Missouri Botanical Garden]] |url=http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/saxifragalesweb.htm#Crassulaceae |access-date=31 July 2019}} (''see also'' [[Angiosperm Phylogeny Website]]) * {{cite web |last1= Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael G.|year=2004|title=Crassulaceae Candolle |page=202 |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019|ref={{harvid|Fu et al|2004}}}}, in [[Flora of China (series)|Flora of China online]] vol. 8 * {{cite web |last1=Rosen |first1=Ralph |title=Crassuloideae |url=https://www.cactusexpert.org/world-of-succulents/crassuloideae.html |website=The Cactus Expert: World of Succulents |access-date=18 August 2019 |date=5 April 2018 |archive-date=2024-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211074038/https://www.cactusexpert.org/world-of-succulents/crassuloideae.html |url-status=dead }} * {{cite web |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019}} * {{cite web |last1=Etter |first1=Julia |last2=Kristen |first2=Martin |title=The Crassulaceae database |url=http://www.crassulaceae.com/crassulaceae.com/crassulaceae/crashome_en.asp |access-date=9 October 2019 |date=2019 |archive-date=2020-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123174327/http://www.crassulaceae.com/crassulaceae.com/crassulaceae/crashome_en.asp |url-status=dead }} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Crassulaceae}} * {{Викивидови-ред|Crassulaceae}} {{Taxonbar|from=Q155938}} [[Категорија:Сочници]] [[Категорија:Дебелци]] szl22qqtgyszqo6hxi3vf3bafbmjkxh 5590911 5590900 2026-07-12T11:26:50Z Bjankuloski06 332 5590911 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Crassula perfoliata, Allan Gardens.jpg |image_caption = ''[[Crassula perfoliata]]'' |taxon = Crassulaceae |authority = [[Jean Henri Jaume Saint-Hilaire|J.St.-Hil.]]{{sfn|APG IV|2016}} |synonyms = Sempervivae [Sempervivaceae] <small>Jussieu</small>{{sfn|Hart|1995}} |subdivision_ranks = Subfamilies |subdivision = * Crassuloideae <small>[[Gilbert Thomas Burnett|Burnett]]</small> * [[Kalanchoideae]] or Kalanchoöideae <small>[[A.Berger]]</small> * [[Sempervivoideae]] <small>[[Arn.]]</small> |type_genus = ''[[Crassula]]'' |type_genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name="IPNI">{{cite web |url=https://www.ipni.org/n/30000887-2 |title=''Crassulaceae'' J.St.-Hil., Expos. Fam. Nat. 2: 123 (1805) |website=[[International Plant Names Index]] (IPNI) |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |year=2025 |access-date=22 June 2025}}</ref> }} '''Дебелци''' ([[науч.]] ''Crassulaceae''''',''' од латинскиот збор ''crassus'', дебел) се разновидно семејство на цветни растенија кои првенствено се карактеризираат со сочни лисја и форма на фотосинтеза позната како [[САМ фотосинтеза|метаболизам на красулацеанска киселина]] (CAM), во која растенијата вршат фотосинтеза преку ден и разменуваат гасови за време на постудените температури на ноќта. Цветовите генерално имаат пет цветни делови. Crassulaceae се обично тревни, иако има и некои [[полугрмушка|полугрмушки]] и релативно малку дрвја или водни растенија. Crassulaceae е средно голема фамилија во основниот клад [[евдикоти]], заедно со редот [[Каменоломковидни|Saxifragales]], чија разновидност ја отежнува инфрафамилиската класификација. Семејството вклучува приближно 1.400 [[Вид (биологија)|видови]] и 34-35 [[Род (биологија)|родови]] - во зависност од обемот на родот ''[[Жедник|Sedum]]'' - распределени во три подфамилии. Членовите на Crassulaceae се наоѓаат низ целиот свет, иако се претежно концентрирани во Северната хемисфера и Јужна Африка (каде што се наоѓаат повеќето видови). Тие се прилагодени да напредуваат во типично суви, жешки или ладни области, каде што водата може да биде оскудна, а побогатите органски супстрати може да бидат минимални или воопшто да не постојат. ''[[Чуваркуќа (род)|Sempervivum]]'' (чуваркуќа) од Централна и Јужна Европа, или ''[[Orostachys]]'' од Азија, на пример, растат во карпести пукнатини на повисоки надморски височини, каде што почвата е минимална, но врнежите, изложеноста на сонце и ветровите може да бидат интензивни. Овие растенија се адаптирале да апсорбираат вода со тоа што имаат сочни лисја, и покрај тоа што често живеат на падини или речиси вертикални карпи, од кои водата обично брзо се исцедува. Нивните корења се лепливи, и се држат за секоја карпа, земја, дрво или друга површина со која доаѓаат во контакт, а истовремено собираат минерали. Садниците што можат да никнат во близина на потрајни извори на вода, како што се собирањето дождовница или истекувањата, може да доживеат гниење или промена на бојата со текот на времето и да не преживеат. Crassulaceae се главно [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни растенија]] и имаат огромно глобално економско значење како колекционерски примероци и како градинарски растенија за внатрешна и надворешна употреба. Многу видови во семејството, особено од африканските родови, имаат многу необични (за растенија) и вонземски изглед, често со интересни текстури (меки, влакнести, бодликави, лушпести) или чудни нодули или израстоци, од кои сите се резултат на еколошки адаптации, како што е ''[[Kalanchoe tomentosa]]'' кој ги користи своите влакна како крема за сончање. Освен некои чувствителни видови, повеќето се доволно отпорни, па обично им е потребна само минимална грижа. За секој вид со таков вонземски изглед, постојат исто толку други со поконвенционален изглед, како што е „Црна роза“ или „Дрвовидна чуваркуќа“, другото име за ''[[Дрвовидна чуваркуќа|Aeonium arboreum]]'' var. „Swartzkopf“. Добро познати родови и видови од ова семејство вклучуваат многу форми на ''[[Јајчест дебелец|Crassula ovata]]'' („јајчест дебелец“), ''[[Чуваркуќа (род)|Sempervivum]]'' (чуваркуќа) и ''[[Aeonium]]'' ([[дрвовидна чуваркуќа]], ''[[жедник]]'' и ''[[Dudleya]])''. == Опис == {{multiple image | header = Морфологија | align = left | direction = vertical | perrow = | width = 130 | image1 = Mediterranean Room at the US Botanic Garden (25916880472).jpg | caption1 = ''[[Aeonium arboreum]]'' (Aeonieae): Сочни лисја во розети | alt1 = Rosetted succulent leaves of Aeonium arboreum | image3 = Toxomerus on Sempervivum.jpg | caption3 = ''[[Sempervivum]]'' sp. (Sempervivoideae): Апопеталија, актиноморфија, полимерија, прашници во 2 спирали | alt3 = Apopetaly, actinomorphy, polymery, with stamens in 2 whorls, in Sempervivum | image2 = Kalanchoe pinnata (01).jpg | caption2 = ''[[Kalanchoe pinnata]]'' (Kalanchoöideae): Корола цевки | alt2 = Corolla tubes in Kalanchoe pinnata flower }} Општо: Crassulaceae е монофилетско семејство на морфолошки разновидни копнени [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]], ретко едногодишни или растенија кои цветаат еднаш во животот, цветни растенија кои покажуваат ксерофитски адаптации, со дебели сукулентни листови, дебела восочна [[кутикула]] и [[САМ фотосинтеза]]. Crassulaceae се генерално тревни, но има и некои полугрмушки и релативно малку дрвјави, [[епифити]]чни (растат на површината на растенијата), скандентни (како лоза) или водни растенија.{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Mayuzumi|Ohba|2004}} Повеќето видови се тревни лисни сукуленти, со правилни петделни цветови, изомерен слободен [[Толчник (ботаника)|толчник]] и една или две спирали од [[Прашник|прашници]].{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} Вегетативно: стеблата понекогаш се сокуларни, како и подземните коренови листови, и може да формираат [[ризом]]и или [[Грутчеста луковица|луковици]]. Луковиците може да се формираат по должината на рабовите на стеблото или на листот. Распоредот на листовите спротивно или наизменично и спирално, и тие често растат во розети. Обликот на листот е едноставен (ретко пердувест) и обично цел, или засечен до широко лобусен, понекогаш назабен или подлабоко засечен, мазен или вдлабнат. Во попречниот пресек, ливчињата на листот се рамни или тркалезни. Новите растенија често лесно се формираат од вегетативни делови што паѓаат од матичното растение.{{Sfn|Eggli|2003}}{{Sfn|Christenhusz et al|2017}} Репродуктивно: [[Соцветие|Цветната гранка]] е обично крајна до странична со многуцветни тирси од [[соцветие]], поретко класови, гроздови или метлици. Цветната гранка е често многуразгранета и зрнеста. Цветните гроздови се црвени, жолти или бели.{{Sfn|Hosch|2008}}{{Sfn|Christenhusz et al|2017}}{{Sfn|Eggli|2003}} Цветовите често се [[Венечно ливче|апопетални]] (одвоени сегменти на королата), петделни, радијално симетрични, освен зигоморфниот ''[[Tylecodon grandiflorus]]'', со еден до два вртлози од 4-20 [[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] кои обично се толку или двојно повеќе од бројот на ливчиња и два вртлози од прашници, по пет во секој вртлог. Антерите се базификсирани и отворени по должина. Цветовите се бисексуални, поретко еднополови (повеќе или помалку дводомни).{{Sfn|Eggli|2003}} Плодот е обично капсуларен со дехисцентни фоликули, кои се отвораат по должината на карпалниот шев и со многу семеници. Семето е мало (1,5–3&nbsp;мм), мазни, издолжени, папиларни до надолжно ребрести и генерално кафеави.{{Sfn|Eggli|2003}}{{Sfn|Christenhusz et al|2017}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2007}} Сепак, голем број родови (на пр. [[Чуваркуќа (род)|Чуваркуќа]], [[Aeonium]]) се полимерни (3-32), имаат базално споени или делумно споени сегменти на королата, каде што ливчињата можат да формираат цевка на королата со различна должина (на пр. ''[[Kalanchoe]]'', ''[[Cotyledon]]''), или имаат само една спирала од 5 прашници,{{Sfn|Mort et al|2010}} додека ''[[Sedum]]'' вклучува голем дел од морфолошката разновидност во рамките на семејството како целина.{{Sfn|Mort et al|2001}} Иако типичниот број на цветни делови е четири или пет, голем број родови, како што се ''[[Чуваркуќа (род)|Sempervivum]]'' и ''[[Jovibarba]]'', покажуваат полимерност (најмалку десет или повеќе делови).{{Sfn|Mort et al|2001}} === Геном === Геномот на ''[[Kalanchoe fedtschenkoi]]'' е секвенциониран како модел за проучување на еволуцијата на [[CAM фотосинтеза]].<ref>{{Наведено списание|last=Yang|first=Xiaohan|last2=Hu|first2=Rongbin|last3=Yin|first3=Hengfu|last4=Jenkins|first4=Jerry|last5=Shu|first5=Shengqiang|last6=Tang|first6=Haibao|last7=Liu|first7=Degao|last8=Weighill|first8=Deborah A.|last9=Cheol Yim|first9=Won|date=2017-12-01|title=The Kalanchoë genome provides insights into convergent evolution and building blocks of crassulacean acid metabolism|journal=Nature Communications|language=en|volume=8|issue=1|pages=1899|bibcode=2017NatCo...8.1899Y|doi=10.1038/s41467-017-01491-7|issn=2041-1723|pmc=5711932|pmid=29196618}}</ref> [[Плоидност|Бројот на хромозоми]] е многу варијабилен. === Фитохемија === CAM фотосинтезата е именувана по семејството, бидејќи за првпат е откриена кај овие растенија. Тоа е едно од ретките семејства кое сè уште ја врши таа фотосинтеза, и е единствено за кое е познато дека сите негови членови имаат CAM фотосинтеза.{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} == Таксономија == Првично опишан од Сен-Илер (1805) како Crassuleae,{{Sfn|Saint-Hilaire|1805}} и затоа го носи неговото.{{Sfn|APG IV|2016}} Авторитетот, понекогаш, му бил даден и на Де Кандол,{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} кој прв го употребил терминот „Crassulaceae“ во 1815 година.{{Sfn|de Lamarck|de Candolle|1815}} Подоцна го сместил семејството меѓу [[дикотиледони]]те.{{Sfn|de Candolle|1828}} Еден од најкомплетните третмани била ревизијата на [[Алвин Бергер]] во 1930 година.{{Sfn|Berger|1930}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Anonymous|1937}} Во тоа време, семејството се состоело од околу 1.500 видови, распоредени во шест потфамилии и 33 родови. Опсегот на семејството останал релативно стабилен, со исклучок на поставеноста на родот ''[[Penthorum]]'' и ''[[Tetracarpaea]]'', кои понекогаш биле сместени или во сопственото моногенерично семејство, Penthoraceae и Tetracarpaeaceae, или во [[Каменоломки|Saxifragaceae]]. Кога Penthorum и Tetracarpaea биле одвоени од Crassulaceae, тие станале природна монофилетска група.{{Sfn|Gontcharova et al|2006}}{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2009}}{{Sfn|Hart|1997}} Некои подоцнежни автори, како што е Кронквист, вклучиле само 900 видови.{{Sfn|Cronquist|1981}}{{Sfn|Christenhusz|Byng|2016}} Тиде и Егли (2007), во нивното проучување на семејството, опишуваат 34 родови со околу 1.410 видови.{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} Големината на родовите значително варира, од ''Sedum'', најголемиот со 300-500 видови, до најмалиот, кој е монотипичен.{{Sfn|Hart|1995}} Проценките за бројот на видови варираат помеѓу 1500 (Бергер, во 1930 г.){{Sfn|Berger|1930}} и 900 (Кронквист, во 1981 година).{{Sfn|Cronquist|1981}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} Молекуларната филогенетика покажа дека морфолошките карактеристики и броевите на хромозоми се толку лабилни во семејството, со раширена полиплоидија и анеуплоидија, што не можат да се користат сигурно за да се заклучи еволуцијата, дури и на ниски таксономски нивоа, со неколку исклучоци. На пример, ''Prometheum'' и ''Rosularia'' се одделени од ''Sedum'' според нивните броеви на хромозоми.{{Sfn|Mayuzumi|Ohba|2004}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2009}} Crassulaceae е монофилетска група со средна големина{{Sfn|Hart|1997}} во рамките на [[евдикоти]]те. Првично сметана за примитивен член на [[Rosidae]],{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} во редот [[Каменоломковидни|Saxifragales]], сега е ставена, со тој ред под системот за класификација на [[Група за истражување на филогенијата на скриеносемените растенија|групата за филогенија на ангиосперми]]. Таму, Saxifragales се сестринска група на [[розиди]]те.{{Sfn|APG IV|2016}}{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2009}} Класификацијата во рамките на семејството е тешка и комплексна, бидејќи многу од видовите лесно се хибридизираат, и во дивината и во одгледувањето, а семејството е [[Морфологија (биологија)|морфолошки]], [[Цитологија|цитолошки]] и географски разновидно. Како резултат на тоа, генеричките граници се сметаат за нејасни со честа интеграција на карактеристиките помеѓу [[таксон]]ите, што може да претставува повторлива адаптација кон ксеричните живеалишта.{{Sfn|Mort et al|2001}} === Родови === Прифатени се 39 родови.<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000887-2|title=''Crassulaceae'' J.St.-Hil.|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=17 July 2025}}</ref> {{Div col}} *''[[Adromischus]]'' {{small|Lem.}} *''[[Aeonium]]'' {{small|Webb & Berthel.}} *''[[Afrovivella]]'' {{small|A.Berger}} *''[[Aichryson]]'' {{small|Webb & Berthel.}} *''[[Chaloupkaea]]'' {{small|Niederle}} *''[[Chazaroa]]'' {{small|A.Vázquez, Padilla-Lepe & Rosales}} *''[[Chiastophyllum]]'' {{small|(Ledeb.) A.Berger}} *''[[Cotyledon (genus)|Cotyledon]]'' {{small|L.}} *''[[Crassula]]'' {{small|L.}} *''[[Cremnophila (plant)|Cremnophila]]'' {{small|Rose}} *''[[Dudleya]]'' {{small|Britton & Rose}} *''[[Echeveria]]'' {{small|DC.}} *''[[Graptopetalum]]'' {{small|Rose}} *''[[Hylotelephium]]'' {{small|H.Ohba}} *''[[Hypagophytum]]'' {{small|A.Berger}} *''[[Jeronimoa]]'' {{small|A.Vázquez, Islas & Rosales}} *''[[Kalanchoe]]'' {{small|Adans.}} *''[[Kungia]]'' {{small|K.T.Fu}} *''[[Lenophyllum]]'' {{small|Rose}} *''[[Meterostachys]]'' {{small|Nakai}} *''[[Monanthes]]'' {{small|Haw.}} *''[[Orostachys]]'' {{small|Fisch.}} *''[[Pachyphytum]]'' {{small|Link, Klotzsch & Otto}} *''[[Perrierosedum]]'' {{small|(A.Berger) H.Ohba}} *''[[Petrosedum]]'' {{small|Grulich}} *''[[Phedimus]]'' {{small|Raf.}} *''[[Pistorinia]]'' {{small|DC.}} *''[[Prometheum]]'' {{small|(A.Berger) H.Ohba}} *''[[Pseudosedum]]'' {{small|(Boiss.) A.Berger}} *''[[Quetzalcoatlia]]'' {{small|A.Vázquez, Rosales & Padilla-Lepe}} *''[[Rhodiola]]'' {{small|L.}} *''[[Rosularia]]'' {{small|(DC.) Stapf}} *''[[Sedum]]'' {{small|L.}} *''[[Sempervivum]]'' {{small|L.}} *''[[Sinocrassula]]'' {{small|A.Berger}} *''[[Thompsonella]]'' {{small|Britton & Rose}} *''[[Tylecodon]]'' {{small|Toelken}} *''[[Umbilicus (plant)|Umbilicus]]'' {{small|DC.}} *''[[Villadia]]'' {{small|Rose}} {{Div col end}} === Филогенеза === Crassulaceae се смета за дел од редот [[Каменоломковидни|Saxifragales]] од страна на повеќето современи автори, вклучувајќи ги Кронквист (1981),{{Sfn|Cronquist|1981}} Тахтајан (1987),{{Sfn|Takhtajan|1987}} и Торн (1992),{{Sfn|Thorne|1992}} врз основа на [[фенотип]]ските карактеристики, но последователно потврдено со молекуларни методи.{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2007}} Местото на Crassulaceae во рамките на Saxifragales варирало со текот на времето, како што се акумулирале молекуларните податоци. Бројот на семејства во рамките на Saxifragales варира во зависност од разграничувањето на поединечните семејства. === Биогеографија и еволуција === ''Crassulaceae'' еволуирале пред приближно 100-60 милиони години во јужна Африка, при што двете најбазни филогенетски гранки (''Crassula, Kalanchoe'') ги претставуваат претежно јужноафриканските членови.{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}} Други извори сугерираат дека ''Crassulaceae'' еволуирале пред приближно 70 милиони години заедно со Haloragaceae ''sensu lato'' ([[Penthoraceae]], [[Haloragaceae]]).{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2009}} Се смета дека семејството имало постепена еволуција, со базална поделба помеѓу Crassuloideae и остатокот од семејството (Kalanchoideae, Sempervivoideae). ''Sempervivoideae'' последователно се распространиле на север кон медитеранскиот регион, а оттаму во Источна Европа и Азија (кладови Sempervivum и Leucosedum), со повеќе групи што се ширеле на трите континенти на северната хемисфера. Две лози од европските Crassulaceae на крајот се распространиле во Северна Америка и претрпеле последователна диверзификација. Кладот Aeonium се распространил од северна Африка до соседна Макаронезија.{{Sfn|Mort et al|2001}} Различни центри на [[Видообразба|видообразување]] се развиле во Макаронезија (клада Aeonium), Мексико (''Sedum'' и Echeverioideae во клад 7) и југоисточна Азија (''Sedum sarmentosum'' и ''S. morissonensis'' во клад Acre). По пристигнувањето во северната хемисфера, Sempervivoideae ја достигнале својата најголема разновидност. Спротивно на тоа, малку претставници на Crassulaceae се среќаваат во Јужна Америка и Австралија.{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Mort et al|2001}} Северна Америка била достигната барем двапати, еднаш од предок на ''Parvisedum'' и ''Dudleya'', а еднаш од подклада на Acre. === Историја === [[Податотека:Crassula_capitella_-_CT_5.jpg|алт=Crassula capitella, the campfire plant|лево|мини|''[[Crassula capitella]]'']] Кога [[Карл Линеј]] го објавил своето дело ''„[[Species Plantarum]]“'' во 1753 година{{Sfn|Linnaeus|1753}}, опишани се само неколку родови, вклучени во современиот опис на Crassulaceae; родот ''[[Дебелец|Crassula]]'' (10 видови), ''[[Дебелец|Tillaea]]'' (3), ''[[Cotyledon]]'' (6), ''[[Чуваркуќа (род)|Sempervivum]]'' (6), ''[[Rhodiola]]'' (1) и ''Sedum'' (15). До 1777 година, ''Rhodiola'' била потопена во ''Sedum'', само за повторно да се одвои во дваесеттиот век.{{Sfn|Ohba|1978}} == Распространетост и живеалиште == Семејството ''Crassulaceae'' го има насекаде, особено ''Crassula'', но ретко во Јужна Америка и Австралија,{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} претежно во умерените и суптропските региони на северната хемисфера и Африка. Главните центри на разновидност се Мексико и југозападниот дел на САД (околу 300 видови), Јужна Африка (околу 250 видови), медитеранскиот регион (околу 177 видови) и соседниот архипелаг [[Макаронезија]] (200 видови) и југоисточна Азија (околу 200 видови), особено Хималаите. Медитеранскиот регион вклучува 12 рода.{{Sfn|Hart|1997}} Најголемата разновидност е во јужна Африка и Мадагаскар каде што се ограничени кладовите Crassula и Kalanchoe.{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2007}} ''Crassulaceae'' се наоѓаат претежно во полусуви карпести живеалишта со монсунски модели на врнежи и висока влажност, додека некои родови (на пр. ''Sempervivum'') се јавуваат првенствено во суви планински живеалишта и поголеми надморски височини. Иако нивните сочни лисја и [[САМ фотосинтеза]]та им овозможуваат да се прилагодат на променливо снабдување со вода, тие не живеат во вистински пустински области.{{Sfn|Mayuzumi|Ohba|2004}} Некои лози се прилагодиле на полуводни и сезонски водни области (''Crassula,'' ''Tillaea'', ''Sedella''), додека Echeveria и Aichryson се наоѓаат во влажни, ладни шумски области.{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2007}}{{Sfn|Mort et al|2010}}[[Податотека:Crassula_helmsii_8.JPG|алт=Crassula helmsii spreading in waterway|мини|''[[Crassula helmsii]]'' расте во [[Моклиште|мочуришта]]]] == Екологија == Додека повеќето ''Crassulaceae'' се повеќегодишни, ''Tillaea'' се едногодишни, а едногодишни видови се среќаваат и кај ''Aichryson'', ''Crassula'', ''Sedum'' и ''Monanthes''.{{Sfn|Mort et al|2010}} == Одгледување == Многу видови Crassulaceae се одгледуваат како саксиски растенија или во карпести градини.{{Sfn|Hosch|2008}} == Токсичност ==   Некои видови се отровни за животните, како на пр. ''Tylecodon wallichii''.{{Sfn|Wiersema|León|2016}} Сите видови на ''Kalanchoe'' се токсични, особено за добитокот во Австралија и Јужна Африка, каде што алтернативната храна е оскудна, при што цветовите содржат највисока концентрација на кардиотоксини, а активната состојка се [[буфадиенолид]]и (именувани по нивниот ефект сличен на [[дигоксин]] врз жабите ''[[Bufo]]''). Исто така, пријавени се болести кај домашните миленици, ''а [[Kalanchoe blossfeldiana]]'' е популарно украсно растение за домаќинството за време на Божиќ.{{Sfn|Gwaltney-Brant|2012}} == Употреба == Иако ниеден вид нема улога како земјоделска култура, тие се популарни хортикултурни производи како украсни растенија,{{Sfn|Gontcharova|Gontcharov|2007}} додека други (на пр. ''[[Crassula helmsii]]'') може да имаат и досадна улога како плевел.{{Sfn|Wiersema|León|2016}} == Наводи == {{Наводи|2}} == Библиографија == * {{cite encyclopedia |last1= Hosch|first1=William L. |title=Crassulaceae |url=https://www.britannica.com/plant/Crassulaceae |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=18 August 2019 |date=27 Jun 2008}} * {{cite web |last=Stevens |first=P.F. |author-link=Peter F. Stevens|date=2019|orig-date= 2001 |title=Crassulaceae |website=[[Angiosperm Phylogeny Website|AP Web v. 14]]|publisher=[[Missouri Botanical Garden]] |url=http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/saxifragalesweb.htm#Crassulaceae |access-date=31 July 2019}} (''see also'' [[Angiosperm Phylogeny Website]]) * {{cite web |last1= Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael G.|year=2004|title=Crassulaceae Candolle |page=202 |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019|ref={{harvid|Fu et al|2004}}}}, in [[Flora of China (series)|Flora of China online]] vol. 8 * {{cite web |last1=Rosen |first1=Ralph |title=Crassuloideae |url=https://www.cactusexpert.org/world-of-succulents/crassuloideae.html |website=The Cactus Expert: World of Succulents |access-date=18 August 2019 |date=5 April 2018 |archive-date=2024-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211074038/https://www.cactusexpert.org/world-of-succulents/crassuloideae.html |url-status=dead }} * {{cite web |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019}} * {{cite web |last1=Etter |first1=Julia |last2=Kristen |first2=Martin |title=The Crassulaceae database |url=http://www.crassulaceae.com/crassulaceae.com/crassulaceae/crashome_en.asp |access-date=9 October 2019 |date=2019 |archive-date=2020-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123174327/http://www.crassulaceae.com/crassulaceae.com/crassulaceae/crashome_en.asp |url-status=dead }} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Crassulaceae}} * {{Викивидови-ред|Crassulaceae}} {{Taxonbar|from=Q155938}} [[Категорија:Сочници]] [[Категорија:Дебелци]] 7u6nnchtl2il4pv87y37pg7tfkpnxz4 0 1386647 5590728 5519646 2026-07-12T06:56:36Z نوفاك اتشمان 11549 отстранета [[Категорија:Надворешни односи на Југославија]]; додадена [[Категорија:Договори на Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590728 wikitext text/x-wiki На 25 март 1941 година, [[Југославија]] го потпишала [[Троен пакт|Тројниот пакт]] со [[Сили на Оската|силите на Оската]]. Договорот бил постигнат по месеци преговори меѓу [[Трет Рајх|Германија]] и Југославија и бил потпишан во Белведере во [[Виена]] од страна на [[Јоаким фон Рибентроп]], германски министер за надворешни работи и [[Драгиша Цветковиќ]], југословенски премиер. Според сојузот, страните се согласиле дека силите на Оската ќе го почитуваат југословенскиот суверенитет и територијален интегритет, вклучувајќи ја и воздржувањето на Оската од барање дозвола за транспорт на трупи низ Југославија или барање каква било воена помош. Пристапување на Југославија кон Трипартитниот пакт ({{Langx|sh|Тројни пакт}}/{{Јаз|sh|Trojni pakt}}) сепак било краткотрајно. На 27 март 1941 година, два дена по потпишувањето на договорот, југословенската влада била соборена кога регентството предводено од принцот Павле завршило и кралот Петар II целосно ја презел власта. На 6 април 1941 година, помалку од две недели откако Југославија го потпишала Тројниот пакт, Оската [[Априлска војна|ја нападнала Југославија]]. До 18 април, земјата била освоена и окупирана од силите на Оската. == Позадина == [[Податотека:Second_World_War_Europe_10_1940_de.png|мини|260x260пкс|Политичка карта на Европа кон крајот на октомври 1940 година (на германски).]] [[Податотека:Second_World_War_Europe_03_1941_de.png|мини|260x260пкс|Политичка карта на Европа кон крајот на март 1941 година (на германски).]] [[Податотека:Prince_Paul_of_Yugoslavia.jpg|лево|мини|[[Павле Караѓорѓевиќ|Принцот Павле од Југославија]].]] По француското примирје во јуни 1940 година, само [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] изгледало дека има шанси да победи во борбата против Германците, а дури и тие имале поголеми шанси да преговараат за понижувачки мир.{{Sfn|Sotirović|2011}} Така, историчарот Владислав Сотировиќ напишал дека „не е ни чудо што британските политичари и дипломати се обидувале со сите средства, вклучително и со воени удари, да ја вовлечат која било друга неутрална земја во војна на нивна страна за конечна победа против Хитлерова Германија“.{{Sfn|Sotirović|2011}} Југославија била управувана како диктатура од страна на регентот, [[Павле Караѓорѓевиќ|принцот Павле]], уште од атентатот врз кралот [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I]] во 1934 година.{{Sfn|Sotirović|2011}} По [[Аншлус|Аншлусот]] во 1938 година, германската анексија на Австрија; [[Италијански протекторат на Албанија (1939–1943)|италијанската окупација на Албанија]] во 1939 година; и пристапувањето на Унгарија, Романија и Бугарија кон [[Троен пакт|Тројниот пакт]] на Оската од 20 ноември 1940 година до 1 март 1941 година, Југославија се граничела со силите на Оската од сите страни освен од јужната граница со [[Кралство Грција|Грција]].{{Sfn|Sotirović|2011}} Сите тие фактори, во комбинација со традиционалниот хрватски сепаратизам, го ставиле Павле во голема психолошка, политичка и патриотска дилема: станувало невозможно да се спротивстави на дипломатските притисоци на Хитлер и конкретните политички понуди за пристапување на Југославија кон пактот.{{Sfn|Sotirović|2011}} Павле повеќе не можел да одложува бидејќи Хитлер брзал да ја започне [[Операција Барбароса|германската инвазија на Советскиот Сојуз]]. Исто така, потенцијалот за хрватско предавство за време на германската инвазија бил главниот аргумент на Германија за време на овие преговори.{{Sfn|Sotirović|2011}} Во пролетта 1941 година, Југославија можела да се потпре само на Велика Британија, која имала повеќе економски и популациски ресурси од Германија поради нејзините колонии во [[Британска Империја|Британската Империја]].{{Sfn|Sotirović|2011}} На Југославија ѝ била потребна брза воена помош, која Велика Британија можела да ја понуди, доколку првата не го прифатела пактот.{{Sfn|Sotirović|2011}} Павле бил пробритански настроен и самиот роднина на британскиот крал [[Џорџ VI]]. Бидејќи Павле оставал впечаток дека повеќе би сакал да поднесе оставка отколку да ѝ сврти грб на Британија, Хитлер го сметал за британска марионета на [[Балкански Полуостров|Балканот]].{{Sfn|Sotirović|2011}} Исто така, постоел и перцепиран ризик од [[Комунизам|комунистичка]] петта колона поради [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]], кој го натерало генералот [[Милан Недиќ]] да подготви план во декември 1940 година за отворање шест логори за интернирање на комунистите доколку тоа биде потребно.{{Sfn|Sotirović|2011}} Недиќ, исто така, предложил Југословенската армија да го заземе [[Солун]] пред италијанските трупи да можат да го сторат тоа по [[Грчко-италијанска војна|италијанската инвазија на Грција]] во ноември 1940 година, бидејќи губењето на тоа пристаниште би ја направило евентуалната британска воена помош невозможна доколку Југославија била нападната.{{Sfn|Sotirović|2011}} Сепак, Грците цврсто се спротивставиле на Италијанците и дури влегле во [[Албанија]], од каде што започнала италијанската инвазија.{{Sfn|Sotirović|2011}} Планот на Недиќ за комунистите бил откриен од шпион, младиот офицер Живадин Симиќ, во Министерството за војна; тој го копирал документот од две страници, кој потоа брзо бил предаден во Белград од страна на комунистите.{{Sfn|Sotirović|2011}} За Хитлер било клучно да ги реши прашањата на Југославија и Грција пред да го нападне Советскиот Сојуз, бидејќи верувал дека Велика Британија, која заедно со Франција била во војна со Германија, ќе прифати мир само кога Советите повеќе нема да можат да ја загрозат Германија. (Велика Британија го сметала пактот Молотов-Рибентроп за нечесен, нестабилен и наметнат од надворешната ситуација.){{Sfn|Sotirović|2011}} Инвазијата на Советскиот Сојуз барало Балканот да биде прогермански ориентиран, а единствените несигурни земји во регионот биле Југославија, Србите биле традиционални непријатели на Германија, како и Грција, која била нападната од Италија по сопствена волја по германската анексија на Австрија,{{Sfn|Sotirović|2011}} но станало јасно дека [[Бенито Мусолини]] не можел сам да се справи во Грција.{{Sfn|Sotirović|2011}} Британската армија во континентална Европа успешно се борела само во Грција. Воената и политичката елиминација на Грција и Југославија, како потенцијални британски сојузници, би била затоа исклучително сериозна за Британија.{{Sfn|Sotirović|2011}} Така, седум германски дивизии биле преместени во Бугарија, а од Павле била побарана дозвола за шест дивизии да ја преминат Југославија во Грција.{{Sfn|Sotirović|2011}} На 1 март 1941 година, Хитлер го принудил Павле лично да го посети во неговото омилено одморалиште, во Берхтесгаден.{{Sfn|Sotirović|2011}} Тие тајно се сретнале во Бергхоф, резиденцијата на Хитлер, на 4 март.{{Sfn|Krizman|1977}} Во еден исклучително непријатен разговор за Павле, Хитлер рекол дека откако ќе ги протера британските трупи од Грција, ќе го нападне Советскиот Сојуз во текот на летото за да го уништи болшевизмот.{{Sfn|Sotirović|2011}} Југословенската историографија претежно молчи за фактот дека Хитлер му предложил на Павле потомок од [[Караѓорѓевиќи|династијата Караѓорѓевиќ]] да стане цар на Русија по победата на Германија. Се навестувало дека тоа е самиот Павле, чиј мандат на регентство ќе заврши на 6 септември 1941 година, кога Петар II ќе стане полнолетен и ќе стане владејачки крал на Југославија.{{Sfn|Sotirović|2011}} Сепак, понудата, која била повеќе имагинарна отколку реална, не била клучна во влијанието врз одлуката на Павле да се приклучи кон Тројниот пакт на 25 март 1941 година{{Sfn|Sotirović|2011}} бидејќи ''реалполитиката'' била клучен фактор. Павле прво се обратил до британските дипломатски кругови во Белград и Лондон за да побара помош и заштита, но Британија не понудила воена помош на Југославија и покрај тоа што го сторила тоа за Грција. Британците барале југословенска воена ангажираност против Германија, која тогаш ја победувала Британија и ветиле соодветна награда по нивната победа.{{Sfn|Sotirović|2011}} За време на преговорите со Хитлер, Павле се плашел дека Британија ќе бара формална јавна декларација за пријателство со Британија, што само ќе ја налути Германија, но нема да донесе ништо добро.{{Sfn|Sotirović|2011}} Конкретна британска помош не доаѓала во предвид, особено затоа што Југославија се граничела со Германија уште од анексијата на Австрија.{{Sfn|Sotirović|2011}} Југословенската армија била несоодветно вооружена и затоа немала шанса против Германија, која ја добила [[Битка за Франција|Битката за Франција]] само една година претходно.{{Sfn|Sotirović|2011}} На 12 јануари 1941 година, британскиот премиер [[Винстон Черчил]] го информирал Павле дека југословенската неутралност не е доволна.{{Sfn|Sotirović|2011}} Германските и британските барања затоа се разликувале огромно, бидејќи Германците барале само неутралност и пакт за неагресија, но Британците барале отворен конфликт.{{Sfn|Sotirović|2011}} На 6 март, југословенскиот воен министер Петар Пешиќ и покрај тоа што бил поддржан од Британците бидејќи бил антигермански настроен, ги изложил малите шанси на Југославија против Германија. Тој нагласил дека Германците брзо ќе ја преземат северна Југославија со Белград, [[Загреб]] и [[Љубљана]], а потоа ќе ја принудат југословенската армија да се повлече во [[Динариди|Динарските Алпи]], каде што армијата можела да издржи не повеќе од шест недели пред да се предаде, бидејќи немало доволно оружје, муниција и храна.{{Sfn|Sotirović|2011}} Според тоа, следниот ден, премиерот Цветковиќ ги презентирал условите на Југославија за потпишување на Пактот на германската амбасада во Белград: * Почитување на политичкиот суверенитет и територијалниот интегритет на Југославија. * Без воена помош за Југославија од која било друга земја за време на војната. * Без транспорт на трупи од која било друга земја низ Југославија за време на војната. * Разгледување на интересот на Југославија за пристап до [[Егејско Море|Егејското Море]] за време на повоената политичка реорганизација на Европа.{{Sfn|Sotirović|2011}} == Преговори == === Ноември 1940 === На 28 ноември 1940 година, југословенскиот министер за надворешни работи Александар Цинчар-Марковиќ се сретнал со Хитлер во Бергхоф.{{Sfn|Krizman|1977}} Хитлер зборувал за своите планови за „консолидација на Европа“ и повикал на склучување пакт за неагресија со Германија и Италија.{{Sfn|Krizman|1977}} Иако југословенската влада се согласила, Хитлер веднаш одговорил дека тоа не е доволно со тоа што не се задоволува потребата за подобрување на односите со силите на Оската и дека треба да се дискутира прашањето за пристапување на Југославија кон Тројниот пакт.{{sfn|Krizman|1977|p=517}} === Февруари 1941 === На 14 февруари 1941 година, премиерот [[Драгиша Цветковиќ]] и министерот за надворешни работи Цинцар-Марковиќ се сретнале со Хитлер, кој инсистирал на брза одлука за пристапување, бидејќи тоа била „последната шанса на Југославија“.{{Sfn|Krizman|1977}} Хитлер ги изменил своите барања правејќи посебни отстапки кон Југославија кои немале да вклучуваат ништо „спротивно на нејзините воени традиции и нејзината национална чест“.{{Sfn|Dragnich|1983}} Хитлер не барал премин на трупи, користење на железници, инсталирање на воени бази или воена соработка со Југославија и го гарантирал нејзиниот национален суверенитет и територијален интегритет.{{Sfn|Dragnich|1983}} Конечно, Хитлер рекол: „Она што ви го предлагам всушност не е Тројниот пакт“.{{Sfn|Dragnich|1983}} Југословените, сепак, успеале да одбијат и да ги одложат преговорите{{Sfn|Dragnich|1983}} со тоа што забележале дека одлуката е на принцот Павле.{{Sfn|Krizman|1977}} === 4 март 1941 === На 4 март 1941 година, принцот Павле тајно се сретнал со Хитлер во Бергхоф, каде што не биле преземени никакви обврски, а Павле забележал дека треба да се консултира со своите советници и владата.{{Sfn|Krizman|1977}} Хитлер понудил конкретни гаранции и му рекол на Павле дека пристапувањето ќе има „чисто формален карактер“.{{Sfn|Dragnich|1983}} === 6–14 март 1941 === [[Податотека:Aleksandar_Cincar-Marković_wiki.jpg|мини|227x227пкс|Александар Цинчар-Марковиќ]] На 6 март бил свикан Крунскиот совет, а принцот Павле го информирал за барањето на Хитлер за пристапување.{{Sfn|Krizman|1977}} Цинцар-Марковиќ ја презентирал надворешната ситуација и проблемите поврзани со пристапувањето на Југославија, а Пешиќ ја претставил лошата воена ситуација. Генерално, од дискусиите било заклучено дека пристапувањето ќе се случи{{Sfn|Krizman|1977}}, но дека од Германија треба да се побараат одредени ограничувања и резерви, а Цинцар-Марковиќ ќе биде задолжен за изготвување на тие точки, кои ќе се чуваат во најголема тајност.{{Sfn|Krizman|1977}} Конференцијата покажала дека прашањето за пристапување е многу сериозно, а во однос на јавното мислење, многу тешко.{{Sfn|Krizman|1977}} [[Податотека:Victor_von_Heeren_b_1.jpg|лево|мини|236x236пкс|Виктор фон Херен]] Следниот ден, Цинцар-Марковиќ го повикал Виктор фон Херен, германскиот министер во Белград, во министерството и го информирал дека Крунскиот совет се согласил со желбата на Хитлер за пристапување на Југославија кон пактот.{{Sfn|Krizman|1977}} Истовремено, до израз дошла нелагодност, предизвикана од антијугословенските манифестации и негативните написи во медиумите во Бугарија во последните денови.{{Sfn|Krizman|1977}} Потоа, од Рибентроп било побарано преку Херен да разјасни дали Југославија ќе добие писмена изјава од Германија и Италија доколку се согласи{{Sfn|Krizman|1977}} дека суверенитетот и територијалниот интегритет на Југославија ќе бидат почитувани; дека нема да се бара никаква југословенска воена помош и при создавањето нов поредок во Европа, дека ќе се земе предвид југословенскиот интерес за слободен пристап до Егејското Море преку Солун. Цинцар-Марковиќ, додека ги презентирал тие точки, забележал дека веќе имало консензус за сите прашања.{{Sfn|Krizman|1977}} Потоа го информирал Павле дека Рибентроп понудил писмени гаранции.{{Sfn|Krizman|1977}} За да ја разјасни ситуацијата, Цинцар-Марковиќ повторно побарал прецизен одговор од германската влада за да ги потврди тие прашања, што би ѝ помогнало на југословенската влада да ја спроведе посакуваната политика.{{Sfn|Krizman|1977}} На 8 март, Херен строго доверливо контактирал со германското министерство. Тој изјавил дека има силен впечаток дека Југославија веќе одлучила дека наскоро ќе се приклучи на пактот доколку Германците ги исполнат барањата презентирани од Цинцар-Марковиќ или само малку ги изменат германско-италијанските писмени изјави.{{Sfn|Krizman|1977}} Херен верувал дека поттикот на Рибентроп за уште еден разговор со Павле е многу соодветен и најдобро би се одржал во [[Брдо кај Крањ (замок)|замокот Брдо]], во близина на [[Крањ]].{{Sfn|Krizman|1977}} Во политичките и воените кругови на Белград, генерално се дискутирало за приклучување кон германскиот камп, но преовладувала мислата дека тоа ќе се случи во фази, со помош на владини изјави и дека со непристапувањето кон пактот ќе се поштеди непријателското расположение на населението.{{Sfn|Krizman|1977}} Истиот ден кога Херен го контактирал Рибентроп во врска со упатствата на вториот, Херен одлучил да се сретне со Цинцар-Марковиќ за веднаш да изјави дека германско-италијанскиот одговор на сите три точки бил позитивен.{{Sfn|Krizman|1977}} Потоа Херен го предупредил Цинцар-Марковиќ дека ситуацијата прави да изгледа дека е во најдобар интерес за Југославија да одлучи за нејзиното пристапување што е можно побрзо.{{Sfn|Krizman|1977}} На 9 март, продолжувајќи го својот телефонски разговор, Рибентроп му изјавил на Херен од Фушл ам Зе{{Sfn|Krizman|1977}} дека Германија е подготвена да го признае своето почитување на југословенскиот суверенитет и територијален интегритет во посебна нота, која би можела да ја објави југословенската влада. Германците биле подготвени да ветат дека нема да биде поднесено никакво барање за премин или префрлање на трупи до Југославија за време на војната, што можело да биде објавено доколку југословенската влада сметала дека внатрешната политика го прави тоа неопходно. Тоа и времето на објавувањето можеле да се дискутираат за време на склучувањето на пактот. === 20–24 март 1941 === На 20 март, тројца југословенски министри (Бранко Чубриловиќ, Михаило Константиновиќ и Срѓан Будисављевиќ) поднеле оставки во знак на протест.{{Sfn|Opačić|2003}} По консултациите со британските и американските министри, Крунскиот совет одлучил дека воената ситуација е безнадежна и гласале со 15-3 во корист на пристапувањето.{{Sfn|Dragnich|1983}} == Потпишување == [[Податотека:Dragiša_Cvetković_(1).jpg|мини|219x219пкс|Драгиша Цветковиќ.]] [[Податотека:GERibbentrop.jpg|лево|мини|245x245пкс|Јоаким фон Рибентроп.]] На 25 март, пактот бил потпишан во Белведере, во [[Виена]], а главни потписници биле Рибентроп и Цветковиќ. Бил одржан официјален банкет, за кој Хитлер се пожалил дека изгледа како погребна забава.{{Sfn|Presseisen|1960}} Германската страна ги прифатиле барањата што ги поставиле Павле и Цветковиќ, иако двајцата всушност се надевале дека Хитлер нема да ги прифати за да можат да ги продолжат преговорите.{{Sfn|Sotirović|2011}} Во договорот се наведувало дека Германија ќе го почитува суверенитетот и територијалниот интегритет на Југославија и дека силите на Оската нема ниту да бараат дозвола за транспорт на трупи низ Југославија, ниту да бараат каква било воена помош.{{Sfn|Sotirović|2011}} Југословенскиот амбасадор во Германија, [[Иво Андриќ]], попознат како писател, го транскрибирал документот.{{Sfn|Sotirović|2011}} Германското радио подоцна објавило дека „Силите на Оската нема да бараат право на премин на трупи или воен материјал“, иако во официјалниот документ се споменуваат само трупи и се изоставени никакви споменувања на воен материјал.{{Sfn|Presseisen|1960}} Исто така, во документот не се појавило никакво ветување за разгледување на можноста за давање на Солун на Југославија.{{Sfn|Presseisen|1960}} == Последици == === Демонстрации === Денот по потпишувањето на пактот, демонстрантите се собрале на улиците на Белград и извикувале: „Подобро гроб отколку роб, подобра војна отколку пакт“ ({{lang-sh-Latn|Bolje grob nego rob, Bolje rat nego pakt|links=no}}).{{Sfn|Ramet|2006}} === Државен удар === [[Податотека:Demonstracije_u_Beogradu_27._marta_1941.jpg|мини|260x260пкс|Белграѓани ја демонстрираат својата поддршка за раскинување на Тројниот пакт на 27 март, за време на југословенскиот државен удар.]] На 27 март, режимот бил соборен со државен удар кој имал британска поддршка. Кралот [[Петар II Караѓорѓевиќ|Петар II]] бил прогласен за полнолетен и покрај тоа што имал само 17 години. Новата југословенска влада, под премиерот и генерал [[Душан Симовиќ]], одбил да го ратификува потпишувањето на Тројниот пакт од страна на Југославија и започнал преговори со Обединетото Кралство и [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]. Разбеснетиот Хитлер ја издал Директивата 25 како одговор на пучот и ги нападнал и Југославија и [[Битка за Грција|Грција]] на 6 април. Германските воздухопловни сили го бомбардирале Белград три дена и ноќи. Германските копнени трупи влегле, а Југославија се предала на 17 април. === Наследство === Во септември 1945 година, Државната комисија на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] го нарекле Павле „криминалец“, една од причините е тоа што тој ја предизвикал Југославија да се приклучи на Тројниот пакт.{{Sfn|Sotirović|2011}} Србија го рехабилитирала на 14 декември 2011 година.{{Sfn|Sotirović|2011}} == Наводи == {{Наводи|3}} == Извори == * {{Наведено списание|last=Presseisen|first=Ernst L.|date=December 1960|title=Prelude to "Barbarossa": Germany and the Balkans, 1940–1941|journal=Journal of Modern History|publisher=University of Chicago Press|volume=32|issue=4|pages=359–370|doi=10.1086/238616|jstor=1872611}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FTw3lEqi2-oC&pg=PA110|title=The Three Yugoslavias: State-building and Legitimation, 1918-2005|last=Ramet|first=Sabrina P.|publisher=Indiana University Press|year=2006|isbn=0-253-34656-8|pages=110–}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=a--6hauBIb4C&pg=PA53|title=Contemporary Yugoslavia: Twenty Years of Socialist Experiment|last=Vucinich|first=Wayne S.|last2=Tomasevich|first2=Jozo|publisher=University of California Press|year=1969|pages=53–|id=GGKEY:5JR74ERLNET}} == Дополнително читање == * {{Наведено списание|last=Aleksić|first=Dragan|year=2011|title=General Petar Pešić o Paktu 25. marta 1941|url=http://www.arhivyu.gov.rs/index.php?download_command=attachment&file_command=download&file_id=438941&file_type=oFile&modul=Core::FileManagement::cFileModul|journal=Архив|language=sr|publisher=Архив Југославије|volume=1–2|pages=114–130|access-date=2026-02-15|archive-date=2022-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809203522/http://arhivyu.gov.rs/index.php?download_command=attachment&file_command=download&file_id=438941&file_type=oFile&modul=Core%3A%3AFileManagement%3A%3AcFileModul|url-status=dead}} * {{Наведено списание|last=Batowski|first=Henryk|year=1968|title=Proposal for a Second Front in the Balkans in September 1939|url=https://ojs.lib.uom.gr/index.php/BalkanStudies/article/download/788/796|journal=Balkan Studies|volume=9|issue=2|pages=335–358}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-84_kkgMf2QC&pg=PA132|title=The First Yugoslavia: Search for a Viable Political System|last=Dragnich|first=Alex N.|publisher=Hoover Press|year=1983|isbn=978-0-8179-7843-3|pages=132–}} * {{Наведено списание|last=Koljanin|first=Milan|year=2012|title=Pogled iz Vašingtona na martovske događaje 1941. u Beogradu|trans-title=Washington's View on the March Events in 1941 in Belgrade|journal=Istorija 20. Veka|language=sr|volume=1|pages=77–88|doi=10.29362/ist20veka.2012.1.kol.77-88|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Krizman|first=Bogdan|year=1977|title=Završni pregovori o pristupu Jugoslavije Trojnom paktu 1941. god.|url=http://www.historiografija.hr/hz/1976/HZ_29-30_47_KRIZMAN.pdf|journal=Historijski zbornik|language=hr|publisher=Savez povijesnih društava Hrvatske|pages=517–527|access-date=2026-02-15|archive-date=2016-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011224840/http://www.historiografija.hr/hz/1976/HZ_29-30_47_KRIZMAN.pdf|url-status=dead}} * {{Наведено списание|last=Krizman|first=Bogdan|year=1970|title=Pristup Jugoslavije Trojnom paktu u proljeće 1941. godine|journal=Zbornik Pravnog fakulteta|language=hr|volume=3–4|pages=377–404}} * {{Наведено списание|last=Mišina|first=Veljko Đurić|author-link=Veljko Đurić Mišina|year=2009|script-title=sr:Краљевина Југославија 1941.|trans-title=Kingdom of Yugoslavia in 1941|url=http://www.27mart.com/images/File/Veljko_Djuric_Kraljevina_Jugoslavija_1941_cir.pdf|journal=Okrugli sto 27. mart 1941: Knez Pavle u vihorima evropske politike [27 March 1941 Roundtable: Prince Paul in the whirlwinds of European policy]|language=sr|location=Belgrade|publisher=27. mart 1941}} * {{Наведување|last=Opačić|first=Petar|year=2003|trans_title=On accession of Yugoslavia to the Tripartite Pact in 1941|journal=Okrugli sto 27. mart 1941: Knez Pavle u vihorima evropske politike [27 March 1941 Roundtable: Prince Paul in the whirlwinds of European policy]|publisher=27. mart 1941|place=Belgrade|url=http://www.27mart.com/images/File/005%20Petar%20Opacic%20-%20O%20pristupanju%20Jugoslavije...%20_cir_.pdf|language=sr}} * {{Наведување|last=Popović|first=Vojin B.|trans_title=The Tripartite Pact and the March Events in 1941|year=1961|publisher=Politika|language=sr}} * {{Наведена книга|title=Ni rat ni pakt|last=Stojadinović|first=Milan|year=1963|location=Buenos Aires|language=sr|trans-title=Neither war nor pact|author-link=Milan Stojadinović}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.nspm.rs/istina-i-pomirenje-na-ex-yu-prostorima/knez-pavle-karadjordjevic-i-pristupanje-jugoslavije-trojnom-paktu.html|last=Sotirović|first=Vladislav B.|date=18 December 2011|publisher=NSPM|language=sr|script-title=sr:Кнез Павле Карађорђевић и приступање Југославије Тројном пакту}} [[Категорија:Политики во Втората светска војна]] [[Категорија:Сили на Оската]] [[Категорија:Договори од Втората светска војна]] [[Категорија:Договори на Третиот Рајх]] [[Категорија:Воени сојузи на Југославија]] [[Категорија:Договори на Југославија]] hhbli0lfy9res0c1u7hknvd50iq5t1y 5590731 5590728 2026-07-12T06:58:51Z نوفاك اتشمان 11549 отстранета [[Категорија:Договори на Југославија]]; додадена [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590731 wikitext text/x-wiki На 25 март 1941 година, [[Југославија]] го потпишала [[Троен пакт|Тројниот пакт]] со [[Сили на Оската|силите на Оската]]. Договорот бил постигнат по месеци преговори меѓу [[Трет Рајх|Германија]] и Југославија и бил потпишан во Белведере во [[Виена]] од страна на [[Јоаким фон Рибентроп]], германски министер за надворешни работи и [[Драгиша Цветковиќ]], југословенски премиер. Според сојузот, страните се согласиле дека силите на Оската ќе го почитуваат југословенскиот суверенитет и територијален интегритет, вклучувајќи ја и воздржувањето на Оската од барање дозвола за транспорт на трупи низ Југославија или барање каква било воена помош. Пристапување на Југославија кон Трипартитниот пакт ({{Langx|sh|Тројни пакт}}/{{Јаз|sh|Trojni pakt}}) сепак било краткотрајно. На 27 март 1941 година, два дена по потпишувањето на договорот, југословенската влада била соборена кога регентството предводено од принцот Павле завршило и кралот Петар II целосно ја презел власта. На 6 април 1941 година, помалку од две недели откако Југославија го потпишала Тројниот пакт, Оската [[Априлска војна|ја нападнала Југославија]]. До 18 април, земјата била освоена и окупирана од силите на Оската. == Позадина == [[Податотека:Second_World_War_Europe_10_1940_de.png|мини|260x260пкс|Политичка карта на Европа кон крајот на октомври 1940 година (на германски).]] [[Податотека:Second_World_War_Europe_03_1941_de.png|мини|260x260пкс|Политичка карта на Европа кон крајот на март 1941 година (на германски).]] [[Податотека:Prince_Paul_of_Yugoslavia.jpg|лево|мини|[[Павле Караѓорѓевиќ|Принцот Павле од Југославија]].]] По француското примирје во јуни 1940 година, само [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] изгледало дека има шанси да победи во борбата против Германците, а дури и тие имале поголеми шанси да преговараат за понижувачки мир.{{Sfn|Sotirović|2011}} Така, историчарот Владислав Сотировиќ напишал дека „не е ни чудо што британските политичари и дипломати се обидувале со сите средства, вклучително и со воени удари, да ја вовлечат која било друга неутрална земја во војна на нивна страна за конечна победа против Хитлерова Германија“.{{Sfn|Sotirović|2011}} Југославија била управувана како диктатура од страна на регентот, [[Павле Караѓорѓевиќ|принцот Павле]], уште од атентатот врз кралот [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I]] во 1934 година.{{Sfn|Sotirović|2011}} По [[Аншлус|Аншлусот]] во 1938 година, германската анексија на Австрија; [[Италијански протекторат на Албанија (1939–1943)|италијанската окупација на Албанија]] во 1939 година; и пристапувањето на Унгарија, Романија и Бугарија кон [[Троен пакт|Тројниот пакт]] на Оската од 20 ноември 1940 година до 1 март 1941 година, Југославија се граничела со силите на Оската од сите страни освен од јужната граница со [[Кралство Грција|Грција]].{{Sfn|Sotirović|2011}} Сите тие фактори, во комбинација со традиционалниот хрватски сепаратизам, го ставиле Павле во голема психолошка, политичка и патриотска дилема: станувало невозможно да се спротивстави на дипломатските притисоци на Хитлер и конкретните политички понуди за пристапување на Југославија кон пактот.{{Sfn|Sotirović|2011}} Павле повеќе не можел да одложува бидејќи Хитлер брзал да ја започне [[Операција Барбароса|германската инвазија на Советскиот Сојуз]]. Исто така, потенцијалот за хрватско предавство за време на германската инвазија бил главниот аргумент на Германија за време на овие преговори.{{Sfn|Sotirović|2011}} Во пролетта 1941 година, Југославија можела да се потпре само на Велика Британија, која имала повеќе економски и популациски ресурси од Германија поради нејзините колонии во [[Британска Империја|Британската Империја]].{{Sfn|Sotirović|2011}} На Југославија ѝ била потребна брза воена помош, која Велика Британија можела да ја понуди, доколку првата не го прифатела пактот.{{Sfn|Sotirović|2011}} Павле бил пробритански настроен и самиот роднина на британскиот крал [[Џорџ VI]]. Бидејќи Павле оставал впечаток дека повеќе би сакал да поднесе оставка отколку да ѝ сврти грб на Британија, Хитлер го сметал за британска марионета на [[Балкански Полуостров|Балканот]].{{Sfn|Sotirović|2011}} Исто така, постоел и перцепиран ризик од [[Комунизам|комунистичка]] петта колона поради [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]], кој го натерало генералот [[Милан Недиќ]] да подготви план во декември 1940 година за отворање шест логори за интернирање на комунистите доколку тоа биде потребно.{{Sfn|Sotirović|2011}} Недиќ, исто така, предложил Југословенската армија да го заземе [[Солун]] пред италијанските трупи да можат да го сторат тоа по [[Грчко-италијанска војна|италијанската инвазија на Грција]] во ноември 1940 година, бидејќи губењето на тоа пристаниште би ја направило евентуалната британска воена помош невозможна доколку Југославија била нападната.{{Sfn|Sotirović|2011}} Сепак, Грците цврсто се спротивставиле на Италијанците и дури влегле во [[Албанија]], од каде што започнала италијанската инвазија.{{Sfn|Sotirović|2011}} Планот на Недиќ за комунистите бил откриен од шпион, младиот офицер Живадин Симиќ, во Министерството за војна; тој го копирал документот од две страници, кој потоа брзо бил предаден во Белград од страна на комунистите.{{Sfn|Sotirović|2011}} За Хитлер било клучно да ги реши прашањата на Југославија и Грција пред да го нападне Советскиот Сојуз, бидејќи верувал дека Велика Британија, која заедно со Франција била во војна со Германија, ќе прифати мир само кога Советите повеќе нема да можат да ја загрозат Германија. (Велика Британија го сметала пактот Молотов-Рибентроп за нечесен, нестабилен и наметнат од надворешната ситуација.){{Sfn|Sotirović|2011}} Инвазијата на Советскиот Сојуз барало Балканот да биде прогермански ориентиран, а единствените несигурни земји во регионот биле Југославија, Србите биле традиционални непријатели на Германија, како и Грција, која била нападната од Италија по сопствена волја по германската анексија на Австрија,{{Sfn|Sotirović|2011}} но станало јасно дека [[Бенито Мусолини]] не можел сам да се справи во Грција.{{Sfn|Sotirović|2011}} Британската армија во континентална Европа успешно се борела само во Грција. Воената и политичката елиминација на Грција и Југославија, како потенцијални британски сојузници, би била затоа исклучително сериозна за Британија.{{Sfn|Sotirović|2011}} Така, седум германски дивизии биле преместени во Бугарија, а од Павле била побарана дозвола за шест дивизии да ја преминат Југославија во Грција.{{Sfn|Sotirović|2011}} На 1 март 1941 година, Хитлер го принудил Павле лично да го посети во неговото омилено одморалиште, во Берхтесгаден.{{Sfn|Sotirović|2011}} Тие тајно се сретнале во Бергхоф, резиденцијата на Хитлер, на 4 март.{{Sfn|Krizman|1977}} Во еден исклучително непријатен разговор за Павле, Хитлер рекол дека откако ќе ги протера британските трупи од Грција, ќе го нападне Советскиот Сојуз во текот на летото за да го уништи болшевизмот.{{Sfn|Sotirović|2011}} Југословенската историографија претежно молчи за фактот дека Хитлер му предложил на Павле потомок од [[Караѓорѓевиќи|династијата Караѓорѓевиќ]] да стане цар на Русија по победата на Германија. Се навестувало дека тоа е самиот Павле, чиј мандат на регентство ќе заврши на 6 септември 1941 година, кога Петар II ќе стане полнолетен и ќе стане владејачки крал на Југославија.{{Sfn|Sotirović|2011}} Сепак, понудата, која била повеќе имагинарна отколку реална, не била клучна во влијанието врз одлуката на Павле да се приклучи кон Тројниот пакт на 25 март 1941 година{{Sfn|Sotirović|2011}} бидејќи ''реалполитиката'' била клучен фактор. Павле прво се обратил до британските дипломатски кругови во Белград и Лондон за да побара помош и заштита, но Британија не понудила воена помош на Југославија и покрај тоа што го сторила тоа за Грција. Британците барале југословенска воена ангажираност против Германија, која тогаш ја победувала Британија и ветиле соодветна награда по нивната победа.{{Sfn|Sotirović|2011}} За време на преговорите со Хитлер, Павле се плашел дека Британија ќе бара формална јавна декларација за пријателство со Британија, што само ќе ја налути Германија, но нема да донесе ништо добро.{{Sfn|Sotirović|2011}} Конкретна британска помош не доаѓала во предвид, особено затоа што Југославија се граничела со Германија уште од анексијата на Австрија.{{Sfn|Sotirović|2011}} Југословенската армија била несоодветно вооружена и затоа немала шанса против Германија, која ја добила [[Битка за Франција|Битката за Франција]] само една година претходно.{{Sfn|Sotirović|2011}} На 12 јануари 1941 година, британскиот премиер [[Винстон Черчил]] го информирал Павле дека југословенската неутралност не е доволна.{{Sfn|Sotirović|2011}} Германските и британските барања затоа се разликувале огромно, бидејќи Германците барале само неутралност и пакт за неагресија, но Британците барале отворен конфликт.{{Sfn|Sotirović|2011}} На 6 март, југословенскиот воен министер Петар Пешиќ и покрај тоа што бил поддржан од Британците бидејќи бил антигермански настроен, ги изложил малите шанси на Југославија против Германија. Тој нагласил дека Германците брзо ќе ја преземат северна Југославија со Белград, [[Загреб]] и [[Љубљана]], а потоа ќе ја принудат југословенската армија да се повлече во [[Динариди|Динарските Алпи]], каде што армијата можела да издржи не повеќе од шест недели пред да се предаде, бидејќи немало доволно оружје, муниција и храна.{{Sfn|Sotirović|2011}} Според тоа, следниот ден, премиерот Цветковиќ ги презентирал условите на Југославија за потпишување на Пактот на германската амбасада во Белград: * Почитување на политичкиот суверенитет и територијалниот интегритет на Југославија. * Без воена помош за Југославија од која било друга земја за време на војната. * Без транспорт на трупи од која било друга земја низ Југославија за време на војната. * Разгледување на интересот на Југославија за пристап до [[Егејско Море|Егејското Море]] за време на повоената политичка реорганизација на Европа.{{Sfn|Sotirović|2011}} == Преговори == === Ноември 1940 === На 28 ноември 1940 година, југословенскиот министер за надворешни работи Александар Цинчар-Марковиќ се сретнал со Хитлер во Бергхоф.{{Sfn|Krizman|1977}} Хитлер зборувал за своите планови за „консолидација на Европа“ и повикал на склучување пакт за неагресија со Германија и Италија.{{Sfn|Krizman|1977}} Иако југословенската влада се согласила, Хитлер веднаш одговорил дека тоа не е доволно со тоа што не се задоволува потребата за подобрување на односите со силите на Оската и дека треба да се дискутира прашањето за пристапување на Југославија кон Тројниот пакт.{{sfn|Krizman|1977|p=517}} === Февруари 1941 === На 14 февруари 1941 година, премиерот [[Драгиша Цветковиќ]] и министерот за надворешни работи Цинцар-Марковиќ се сретнале со Хитлер, кој инсистирал на брза одлука за пристапување, бидејќи тоа била „последната шанса на Југославија“.{{Sfn|Krizman|1977}} Хитлер ги изменил своите барања правејќи посебни отстапки кон Југославија кои немале да вклучуваат ништо „спротивно на нејзините воени традиции и нејзината национална чест“.{{Sfn|Dragnich|1983}} Хитлер не барал премин на трупи, користење на железници, инсталирање на воени бази или воена соработка со Југославија и го гарантирал нејзиниот национален суверенитет и територијален интегритет.{{Sfn|Dragnich|1983}} Конечно, Хитлер рекол: „Она што ви го предлагам всушност не е Тројниот пакт“.{{Sfn|Dragnich|1983}} Југословените, сепак, успеале да одбијат и да ги одложат преговорите{{Sfn|Dragnich|1983}} со тоа што забележале дека одлуката е на принцот Павле.{{Sfn|Krizman|1977}} === 4 март 1941 === На 4 март 1941 година, принцот Павле тајно се сретнал со Хитлер во Бергхоф, каде што не биле преземени никакви обврски, а Павле забележал дека треба да се консултира со своите советници и владата.{{Sfn|Krizman|1977}} Хитлер понудил конкретни гаранции и му рекол на Павле дека пристапувањето ќе има „чисто формален карактер“.{{Sfn|Dragnich|1983}} === 6–14 март 1941 === [[Податотека:Aleksandar_Cincar-Marković_wiki.jpg|мини|227x227пкс|Александар Цинчар-Марковиќ]] На 6 март бил свикан Крунскиот совет, а принцот Павле го информирал за барањето на Хитлер за пристапување.{{Sfn|Krizman|1977}} Цинцар-Марковиќ ја презентирал надворешната ситуација и проблемите поврзани со пристапувањето на Југославија, а Пешиќ ја претставил лошата воена ситуација. Генерално, од дискусиите било заклучено дека пристапувањето ќе се случи{{Sfn|Krizman|1977}}, но дека од Германија треба да се побараат одредени ограничувања и резерви, а Цинцар-Марковиќ ќе биде задолжен за изготвување на тие точки, кои ќе се чуваат во најголема тајност.{{Sfn|Krizman|1977}} Конференцијата покажала дека прашањето за пристапување е многу сериозно, а во однос на јавното мислење, многу тешко.{{Sfn|Krizman|1977}} [[Податотека:Victor_von_Heeren_b_1.jpg|лево|мини|236x236пкс|Виктор фон Херен]] Следниот ден, Цинцар-Марковиќ го повикал Виктор фон Херен, германскиот министер во Белград, во министерството и го информирал дека Крунскиот совет се согласил со желбата на Хитлер за пристапување на Југославија кон пактот.{{Sfn|Krizman|1977}} Истовремено, до израз дошла нелагодност, предизвикана од антијугословенските манифестации и негативните написи во медиумите во Бугарија во последните денови.{{Sfn|Krizman|1977}} Потоа, од Рибентроп било побарано преку Херен да разјасни дали Југославија ќе добие писмена изјава од Германија и Италија доколку се согласи{{Sfn|Krizman|1977}} дека суверенитетот и територијалниот интегритет на Југославија ќе бидат почитувани; дека нема да се бара никаква југословенска воена помош и при создавањето нов поредок во Европа, дека ќе се земе предвид југословенскиот интерес за слободен пристап до Егејското Море преку Солун. Цинцар-Марковиќ, додека ги презентирал тие точки, забележал дека веќе имало консензус за сите прашања.{{Sfn|Krizman|1977}} Потоа го информирал Павле дека Рибентроп понудил писмени гаранции.{{Sfn|Krizman|1977}} За да ја разјасни ситуацијата, Цинцар-Марковиќ повторно побарал прецизен одговор од германската влада за да ги потврди тие прашања, што би ѝ помогнало на југословенската влада да ја спроведе посакуваната политика.{{Sfn|Krizman|1977}} На 8 март, Херен строго доверливо контактирал со германското министерство. Тој изјавил дека има силен впечаток дека Југославија веќе одлучила дека наскоро ќе се приклучи на пактот доколку Германците ги исполнат барањата презентирани од Цинцар-Марковиќ или само малку ги изменат германско-италијанските писмени изјави.{{Sfn|Krizman|1977}} Херен верувал дека поттикот на Рибентроп за уште еден разговор со Павле е многу соодветен и најдобро би се одржал во [[Брдо кај Крањ (замок)|замокот Брдо]], во близина на [[Крањ]].{{Sfn|Krizman|1977}} Во политичките и воените кругови на Белград, генерално се дискутирало за приклучување кон германскиот камп, но преовладувала мислата дека тоа ќе се случи во фази, со помош на владини изјави и дека со непристапувањето кон пактот ќе се поштеди непријателското расположение на населението.{{Sfn|Krizman|1977}} Истиот ден кога Херен го контактирал Рибентроп во врска со упатствата на вториот, Херен одлучил да се сретне со Цинцар-Марковиќ за веднаш да изјави дека германско-италијанскиот одговор на сите три точки бил позитивен.{{Sfn|Krizman|1977}} Потоа Херен го предупредил Цинцар-Марковиќ дека ситуацијата прави да изгледа дека е во најдобар интерес за Југославија да одлучи за нејзиното пристапување што е можно побрзо.{{Sfn|Krizman|1977}} На 9 март, продолжувајќи го својот телефонски разговор, Рибентроп му изјавил на Херен од Фушл ам Зе{{Sfn|Krizman|1977}} дека Германија е подготвена да го признае своето почитување на југословенскиот суверенитет и територијален интегритет во посебна нота, која би можела да ја објави југословенската влада. Германците биле подготвени да ветат дека нема да биде поднесено никакво барање за премин или префрлање на трупи до Југославија за време на војната, што можело да биде објавено доколку југословенската влада сметала дека внатрешната политика го прави тоа неопходно. Тоа и времето на објавувањето можеле да се дискутираат за време на склучувањето на пактот. === 20–24 март 1941 === На 20 март, тројца југословенски министри (Бранко Чубриловиќ, Михаило Константиновиќ и Срѓан Будисављевиќ) поднеле оставки во знак на протест.{{Sfn|Opačić|2003}} По консултациите со британските и американските министри, Крунскиот совет одлучил дека воената ситуација е безнадежна и гласале со 15-3 во корист на пристапувањето.{{Sfn|Dragnich|1983}} == Потпишување == [[Податотека:Dragiša_Cvetković_(1).jpg|мини|219x219пкс|Драгиша Цветковиќ.]] [[Податотека:GERibbentrop.jpg|лево|мини|245x245пкс|Јоаким фон Рибентроп.]] На 25 март, пактот бил потпишан во Белведере, во [[Виена]], а главни потписници биле Рибентроп и Цветковиќ. Бил одржан официјален банкет, за кој Хитлер се пожалил дека изгледа како погребна забава.{{Sfn|Presseisen|1960}} Германската страна ги прифатиле барањата што ги поставиле Павле и Цветковиќ, иако двајцата всушност се надевале дека Хитлер нема да ги прифати за да можат да ги продолжат преговорите.{{Sfn|Sotirović|2011}} Во договорот се наведувало дека Германија ќе го почитува суверенитетот и територијалниот интегритет на Југославија и дека силите на Оската нема ниту да бараат дозвола за транспорт на трупи низ Југославија, ниту да бараат каква било воена помош.{{Sfn|Sotirović|2011}} Југословенскиот амбасадор во Германија, [[Иво Андриќ]], попознат како писател, го транскрибирал документот.{{Sfn|Sotirović|2011}} Германското радио подоцна објавило дека „Силите на Оската нема да бараат право на премин на трупи или воен материјал“, иако во официјалниот документ се споменуваат само трупи и се изоставени никакви споменувања на воен материјал.{{Sfn|Presseisen|1960}} Исто така, во документот не се појавило никакво ветување за разгледување на можноста за давање на Солун на Југославија.{{Sfn|Presseisen|1960}} == Последици == === Демонстрации === Денот по потпишувањето на пактот, демонстрантите се собрале на улиците на Белград и извикувале: „Подобро гроб отколку роб, подобра војна отколку пакт“ ({{lang-sh-Latn|Bolje grob nego rob, Bolje rat nego pakt|links=no}}).{{Sfn|Ramet|2006}} === Државен удар === [[Податотека:Demonstracije_u_Beogradu_27._marta_1941.jpg|мини|260x260пкс|Белграѓани ја демонстрираат својата поддршка за раскинување на Тројниот пакт на 27 март, за време на југословенскиот државен удар.]] На 27 март, режимот бил соборен со државен удар кој имал британска поддршка. Кралот [[Петар II Караѓорѓевиќ|Петар II]] бил прогласен за полнолетен и покрај тоа што имал само 17 години. Новата југословенска влада, под премиерот и генерал [[Душан Симовиќ]], одбил да го ратификува потпишувањето на Тројниот пакт од страна на Југославија и започнал преговори со Обединетото Кралство и [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]. Разбеснетиот Хитлер ја издал Директивата 25 како одговор на пучот и ги нападнал и Југославија и [[Битка за Грција|Грција]] на 6 април. Германските воздухопловни сили го бомбардирале Белград три дена и ноќи. Германските копнени трупи влегле, а Југославија се предала на 17 април. === Наследство === Во септември 1945 година, Државната комисија на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] го нарекле Павле „криминалец“, една од причините е тоа што тој ја предизвикал Југославија да се приклучи на Тројниот пакт.{{Sfn|Sotirović|2011}} Србија го рехабилитирала на 14 декември 2011 година.{{Sfn|Sotirović|2011}} == Наводи == {{Наводи|3}} == Извори == * {{Наведено списание|last=Presseisen|first=Ernst L.|date=December 1960|title=Prelude to "Barbarossa": Germany and the Balkans, 1940–1941|journal=Journal of Modern History|publisher=University of Chicago Press|volume=32|issue=4|pages=359–370|doi=10.1086/238616|jstor=1872611}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FTw3lEqi2-oC&pg=PA110|title=The Three Yugoslavias: State-building and Legitimation, 1918-2005|last=Ramet|first=Sabrina P.|publisher=Indiana University Press|year=2006|isbn=0-253-34656-8|pages=110–}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=a--6hauBIb4C&pg=PA53|title=Contemporary Yugoslavia: Twenty Years of Socialist Experiment|last=Vucinich|first=Wayne S.|last2=Tomasevich|first2=Jozo|publisher=University of California Press|year=1969|pages=53–|id=GGKEY:5JR74ERLNET}} == Дополнително читање == * {{Наведено списание|last=Aleksić|first=Dragan|year=2011|title=General Petar Pešić o Paktu 25. marta 1941|url=http://www.arhivyu.gov.rs/index.php?download_command=attachment&file_command=download&file_id=438941&file_type=oFile&modul=Core::FileManagement::cFileModul|journal=Архив|language=sr|publisher=Архив Југославије|volume=1–2|pages=114–130|access-date=2026-02-15|archive-date=2022-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809203522/http://arhivyu.gov.rs/index.php?download_command=attachment&file_command=download&file_id=438941&file_type=oFile&modul=Core%3A%3AFileManagement%3A%3AcFileModul|url-status=dead}} * {{Наведено списание|last=Batowski|first=Henryk|year=1968|title=Proposal for a Second Front in the Balkans in September 1939|url=https://ojs.lib.uom.gr/index.php/BalkanStudies/article/download/788/796|journal=Balkan Studies|volume=9|issue=2|pages=335–358}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-84_kkgMf2QC&pg=PA132|title=The First Yugoslavia: Search for a Viable Political System|last=Dragnich|first=Alex N.|publisher=Hoover Press|year=1983|isbn=978-0-8179-7843-3|pages=132–}} * {{Наведено списание|last=Koljanin|first=Milan|year=2012|title=Pogled iz Vašingtona na martovske događaje 1941. u Beogradu|trans-title=Washington's View on the March Events in 1941 in Belgrade|journal=Istorija 20. Veka|language=sr|volume=1|pages=77–88|doi=10.29362/ist20veka.2012.1.kol.77-88|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Krizman|first=Bogdan|year=1977|title=Završni pregovori o pristupu Jugoslavije Trojnom paktu 1941. god.|url=http://www.historiografija.hr/hz/1976/HZ_29-30_47_KRIZMAN.pdf|journal=Historijski zbornik|language=hr|publisher=Savez povijesnih društava Hrvatske|pages=517–527|access-date=2026-02-15|archive-date=2016-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011224840/http://www.historiografija.hr/hz/1976/HZ_29-30_47_KRIZMAN.pdf|url-status=dead}} * {{Наведено списание|last=Krizman|first=Bogdan|year=1970|title=Pristup Jugoslavije Trojnom paktu u proljeće 1941. godine|journal=Zbornik Pravnog fakulteta|language=hr|volume=3–4|pages=377–404}} * {{Наведено списание|last=Mišina|first=Veljko Đurić|author-link=Veljko Đurić Mišina|year=2009|script-title=sr:Краљевина Југославија 1941.|trans-title=Kingdom of Yugoslavia in 1941|url=http://www.27mart.com/images/File/Veljko_Djuric_Kraljevina_Jugoslavija_1941_cir.pdf|journal=Okrugli sto 27. mart 1941: Knez Pavle u vihorima evropske politike [27 March 1941 Roundtable: Prince Paul in the whirlwinds of European policy]|language=sr|location=Belgrade|publisher=27. mart 1941}} * {{Наведување|last=Opačić|first=Petar|year=2003|trans_title=On accession of Yugoslavia to the Tripartite Pact in 1941|journal=Okrugli sto 27. mart 1941: Knez Pavle u vihorima evropske politike [27 March 1941 Roundtable: Prince Paul in the whirlwinds of European policy]|publisher=27. mart 1941|place=Belgrade|url=http://www.27mart.com/images/File/005%20Petar%20Opacic%20-%20O%20pristupanju%20Jugoslavije...%20_cir_.pdf|language=sr}} * {{Наведување|last=Popović|first=Vojin B.|trans_title=The Tripartite Pact and the March Events in 1941|year=1961|publisher=Politika|language=sr}} * {{Наведена книга|title=Ni rat ni pakt|last=Stojadinović|first=Milan|year=1963|location=Buenos Aires|language=sr|trans-title=Neither war nor pact|author-link=Milan Stojadinović}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.nspm.rs/istina-i-pomirenje-na-ex-yu-prostorima/knez-pavle-karadjordjevic-i-pristupanje-jugoslavije-trojnom-paktu.html|last=Sotirović|first=Vladislav B.|date=18 December 2011|publisher=NSPM|language=sr|script-title=sr:Кнез Павле Карађорђевић и приступање Југославије Тројном пакту}} [[Категорија:Политики во Втората светска војна]] [[Категорија:Сили на Оската]] [[Категорија:Договори од Втората светска војна]] [[Категорија:Договори на Третиот Рајх]] [[Категорија:Воени сојузи на Југославија]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] 4qo7pan27p4y5dbebalb75ff5o15vx1 5590747 5590731 2026-07-12T07:28:58Z نوفاك اتشمان 11549 додадена [[Категорија:Фашизам во Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590747 wikitext text/x-wiki На 25 март 1941 година, [[Југославија]] го потпишала [[Троен пакт|Тројниот пакт]] со [[Сили на Оската|силите на Оската]]. Договорот бил постигнат по месеци преговори меѓу [[Трет Рајх|Германија]] и Југославија и бил потпишан во Белведере во [[Виена]] од страна на [[Јоаким фон Рибентроп]], германски министер за надворешни работи и [[Драгиша Цветковиќ]], југословенски премиер. Според сојузот, страните се согласиле дека силите на Оската ќе го почитуваат југословенскиот суверенитет и територијален интегритет, вклучувајќи ја и воздржувањето на Оската од барање дозвола за транспорт на трупи низ Југославија или барање каква било воена помош. Пристапување на Југославија кон Трипартитниот пакт ({{Langx|sh|Тројни пакт}}/{{Јаз|sh|Trojni pakt}}) сепак било краткотрајно. На 27 март 1941 година, два дена по потпишувањето на договорот, југословенската влада била соборена кога регентството предводено од принцот Павле завршило и кралот Петар II целосно ја презел власта. На 6 април 1941 година, помалку од две недели откако Југославија го потпишала Тројниот пакт, Оската [[Априлска војна|ја нападнала Југославија]]. До 18 април, земјата била освоена и окупирана од силите на Оската. == Позадина == [[Податотека:Second_World_War_Europe_10_1940_de.png|мини|260x260пкс|Политичка карта на Европа кон крајот на октомври 1940 година (на германски).]] [[Податотека:Second_World_War_Europe_03_1941_de.png|мини|260x260пкс|Политичка карта на Европа кон крајот на март 1941 година (на германски).]] [[Податотека:Prince_Paul_of_Yugoslavia.jpg|лево|мини|[[Павле Караѓорѓевиќ|Принцот Павле од Југославија]].]] По француското примирје во јуни 1940 година, само [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] изгледало дека има шанси да победи во борбата против Германците, а дури и тие имале поголеми шанси да преговараат за понижувачки мир.{{Sfn|Sotirović|2011}} Така, историчарот Владислав Сотировиќ напишал дека „не е ни чудо што британските политичари и дипломати се обидувале со сите средства, вклучително и со воени удари, да ја вовлечат која било друга неутрална земја во војна на нивна страна за конечна победа против Хитлерова Германија“.{{Sfn|Sotirović|2011}} Југославија била управувана како диктатура од страна на регентот, [[Павле Караѓорѓевиќ|принцот Павле]], уште од атентатот врз кралот [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I]] во 1934 година.{{Sfn|Sotirović|2011}} По [[Аншлус|Аншлусот]] во 1938 година, германската анексија на Австрија; [[Италијански протекторат на Албанија (1939–1943)|италијанската окупација на Албанија]] во 1939 година; и пристапувањето на Унгарија, Романија и Бугарија кон [[Троен пакт|Тројниот пакт]] на Оската од 20 ноември 1940 година до 1 март 1941 година, Југославија се граничела со силите на Оската од сите страни освен од јужната граница со [[Кралство Грција|Грција]].{{Sfn|Sotirović|2011}} Сите тие фактори, во комбинација со традиционалниот хрватски сепаратизам, го ставиле Павле во голема психолошка, политичка и патриотска дилема: станувало невозможно да се спротивстави на дипломатските притисоци на Хитлер и конкретните политички понуди за пристапување на Југославија кон пактот.{{Sfn|Sotirović|2011}} Павле повеќе не можел да одложува бидејќи Хитлер брзал да ја започне [[Операција Барбароса|германската инвазија на Советскиот Сојуз]]. Исто така, потенцијалот за хрватско предавство за време на германската инвазија бил главниот аргумент на Германија за време на овие преговори.{{Sfn|Sotirović|2011}} Во пролетта 1941 година, Југославија можела да се потпре само на Велика Британија, која имала повеќе економски и популациски ресурси од Германија поради нејзините колонии во [[Британска Империја|Британската Империја]].{{Sfn|Sotirović|2011}} На Југославија ѝ била потребна брза воена помош, која Велика Британија можела да ја понуди, доколку првата не го прифатела пактот.{{Sfn|Sotirović|2011}} Павле бил пробритански настроен и самиот роднина на британскиот крал [[Џорџ VI]]. Бидејќи Павле оставал впечаток дека повеќе би сакал да поднесе оставка отколку да ѝ сврти грб на Британија, Хитлер го сметал за британска марионета на [[Балкански Полуостров|Балканот]].{{Sfn|Sotirović|2011}} Исто така, постоел и перцепиран ризик од [[Комунизам|комунистичка]] петта колона поради [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]], кој го натерало генералот [[Милан Недиќ]] да подготви план во декември 1940 година за отворање шест логори за интернирање на комунистите доколку тоа биде потребно.{{Sfn|Sotirović|2011}} Недиќ, исто така, предложил Југословенската армија да го заземе [[Солун]] пред италијанските трупи да можат да го сторат тоа по [[Грчко-италијанска војна|италијанската инвазија на Грција]] во ноември 1940 година, бидејќи губењето на тоа пристаниште би ја направило евентуалната британска воена помош невозможна доколку Југославија била нападната.{{Sfn|Sotirović|2011}} Сепак, Грците цврсто се спротивставиле на Италијанците и дури влегле во [[Албанија]], од каде што започнала италијанската инвазија.{{Sfn|Sotirović|2011}} Планот на Недиќ за комунистите бил откриен од шпион, младиот офицер Живадин Симиќ, во Министерството за војна; тој го копирал документот од две страници, кој потоа брзо бил предаден во Белград од страна на комунистите.{{Sfn|Sotirović|2011}} За Хитлер било клучно да ги реши прашањата на Југославија и Грција пред да го нападне Советскиот Сојуз, бидејќи верувал дека Велика Британија, која заедно со Франција била во војна со Германија, ќе прифати мир само кога Советите повеќе нема да можат да ја загрозат Германија. (Велика Британија го сметала пактот Молотов-Рибентроп за нечесен, нестабилен и наметнат од надворешната ситуација.){{Sfn|Sotirović|2011}} Инвазијата на Советскиот Сојуз барало Балканот да биде прогермански ориентиран, а единствените несигурни земји во регионот биле Југославија, Србите биле традиционални непријатели на Германија, како и Грција, која била нападната од Италија по сопствена волја по германската анексија на Австрија,{{Sfn|Sotirović|2011}} но станало јасно дека [[Бенито Мусолини]] не можел сам да се справи во Грција.{{Sfn|Sotirović|2011}} Британската армија во континентална Европа успешно се борела само во Грција. Воената и политичката елиминација на Грција и Југославија, како потенцијални британски сојузници, би била затоа исклучително сериозна за Британија.{{Sfn|Sotirović|2011}} Така, седум германски дивизии биле преместени во Бугарија, а од Павле била побарана дозвола за шест дивизии да ја преминат Југославија во Грција.{{Sfn|Sotirović|2011}} На 1 март 1941 година, Хитлер го принудил Павле лично да го посети во неговото омилено одморалиште, во Берхтесгаден.{{Sfn|Sotirović|2011}} Тие тајно се сретнале во Бергхоф, резиденцијата на Хитлер, на 4 март.{{Sfn|Krizman|1977}} Во еден исклучително непријатен разговор за Павле, Хитлер рекол дека откако ќе ги протера британските трупи од Грција, ќе го нападне Советскиот Сојуз во текот на летото за да го уништи болшевизмот.{{Sfn|Sotirović|2011}} Југословенската историографија претежно молчи за фактот дека Хитлер му предложил на Павле потомок од [[Караѓорѓевиќи|династијата Караѓорѓевиќ]] да стане цар на Русија по победата на Германија. Се навестувало дека тоа е самиот Павле, чиј мандат на регентство ќе заврши на 6 септември 1941 година, кога Петар II ќе стане полнолетен и ќе стане владејачки крал на Југославија.{{Sfn|Sotirović|2011}} Сепак, понудата, која била повеќе имагинарна отколку реална, не била клучна во влијанието врз одлуката на Павле да се приклучи кон Тројниот пакт на 25 март 1941 година{{Sfn|Sotirović|2011}} бидејќи ''реалполитиката'' била клучен фактор. Павле прво се обратил до британските дипломатски кругови во Белград и Лондон за да побара помош и заштита, но Британија не понудила воена помош на Југославија и покрај тоа што го сторила тоа за Грција. Британците барале југословенска воена ангажираност против Германија, која тогаш ја победувала Британија и ветиле соодветна награда по нивната победа.{{Sfn|Sotirović|2011}} За време на преговорите со Хитлер, Павле се плашел дека Британија ќе бара формална јавна декларација за пријателство со Британија, што само ќе ја налути Германија, но нема да донесе ништо добро.{{Sfn|Sotirović|2011}} Конкретна британска помош не доаѓала во предвид, особено затоа што Југославија се граничела со Германија уште од анексијата на Австрија.{{Sfn|Sotirović|2011}} Југословенската армија била несоодветно вооружена и затоа немала шанса против Германија, која ја добила [[Битка за Франција|Битката за Франција]] само една година претходно.{{Sfn|Sotirović|2011}} На 12 јануари 1941 година, британскиот премиер [[Винстон Черчил]] го информирал Павле дека југословенската неутралност не е доволна.{{Sfn|Sotirović|2011}} Германските и британските барања затоа се разликувале огромно, бидејќи Германците барале само неутралност и пакт за неагресија, но Британците барале отворен конфликт.{{Sfn|Sotirović|2011}} На 6 март, југословенскиот воен министер Петар Пешиќ и покрај тоа што бил поддржан од Британците бидејќи бил антигермански настроен, ги изложил малите шанси на Југославија против Германија. Тој нагласил дека Германците брзо ќе ја преземат северна Југославија со Белград, [[Загреб]] и [[Љубљана]], а потоа ќе ја принудат југословенската армија да се повлече во [[Динариди|Динарските Алпи]], каде што армијата можела да издржи не повеќе од шест недели пред да се предаде, бидејќи немало доволно оружје, муниција и храна.{{Sfn|Sotirović|2011}} Според тоа, следниот ден, премиерот Цветковиќ ги презентирал условите на Југославија за потпишување на Пактот на германската амбасада во Белград: * Почитување на политичкиот суверенитет и територијалниот интегритет на Југославија. * Без воена помош за Југославија од која било друга земја за време на војната. * Без транспорт на трупи од која било друга земја низ Југославија за време на војната. * Разгледување на интересот на Југославија за пристап до [[Егејско Море|Егејското Море]] за време на повоената политичка реорганизација на Европа.{{Sfn|Sotirović|2011}} == Преговори == === Ноември 1940 === На 28 ноември 1940 година, југословенскиот министер за надворешни работи Александар Цинчар-Марковиќ се сретнал со Хитлер во Бергхоф.{{Sfn|Krizman|1977}} Хитлер зборувал за своите планови за „консолидација на Европа“ и повикал на склучување пакт за неагресија со Германија и Италија.{{Sfn|Krizman|1977}} Иако југословенската влада се согласила, Хитлер веднаш одговорил дека тоа не е доволно со тоа што не се задоволува потребата за подобрување на односите со силите на Оската и дека треба да се дискутира прашањето за пристапување на Југославија кон Тројниот пакт.{{sfn|Krizman|1977|p=517}} === Февруари 1941 === На 14 февруари 1941 година, премиерот [[Драгиша Цветковиќ]] и министерот за надворешни работи Цинцар-Марковиќ се сретнале со Хитлер, кој инсистирал на брза одлука за пристапување, бидејќи тоа била „последната шанса на Југославија“.{{Sfn|Krizman|1977}} Хитлер ги изменил своите барања правејќи посебни отстапки кон Југославија кои немале да вклучуваат ништо „спротивно на нејзините воени традиции и нејзината национална чест“.{{Sfn|Dragnich|1983}} Хитлер не барал премин на трупи, користење на железници, инсталирање на воени бази или воена соработка со Југославија и го гарантирал нејзиниот национален суверенитет и територијален интегритет.{{Sfn|Dragnich|1983}} Конечно, Хитлер рекол: „Она што ви го предлагам всушност не е Тројниот пакт“.{{Sfn|Dragnich|1983}} Југословените, сепак, успеале да одбијат и да ги одложат преговорите{{Sfn|Dragnich|1983}} со тоа што забележале дека одлуката е на принцот Павле.{{Sfn|Krizman|1977}} === 4 март 1941 === На 4 март 1941 година, принцот Павле тајно се сретнал со Хитлер во Бергхоф, каде што не биле преземени никакви обврски, а Павле забележал дека треба да се консултира со своите советници и владата.{{Sfn|Krizman|1977}} Хитлер понудил конкретни гаранции и му рекол на Павле дека пристапувањето ќе има „чисто формален карактер“.{{Sfn|Dragnich|1983}} === 6–14 март 1941 === [[Податотека:Aleksandar_Cincar-Marković_wiki.jpg|мини|227x227пкс|Александар Цинчар-Марковиќ]] На 6 март бил свикан Крунскиот совет, а принцот Павле го информирал за барањето на Хитлер за пристапување.{{Sfn|Krizman|1977}} Цинцар-Марковиќ ја презентирал надворешната ситуација и проблемите поврзани со пристапувањето на Југославија, а Пешиќ ја претставил лошата воена ситуација. Генерално, од дискусиите било заклучено дека пристапувањето ќе се случи{{Sfn|Krizman|1977}}, но дека од Германија треба да се побараат одредени ограничувања и резерви, а Цинцар-Марковиќ ќе биде задолжен за изготвување на тие точки, кои ќе се чуваат во најголема тајност.{{Sfn|Krizman|1977}} Конференцијата покажала дека прашањето за пристапување е многу сериозно, а во однос на јавното мислење, многу тешко.{{Sfn|Krizman|1977}} [[Податотека:Victor_von_Heeren_b_1.jpg|лево|мини|236x236пкс|Виктор фон Херен]] Следниот ден, Цинцар-Марковиќ го повикал Виктор фон Херен, германскиот министер во Белград, во министерството и го информирал дека Крунскиот совет се согласил со желбата на Хитлер за пристапување на Југославија кон пактот.{{Sfn|Krizman|1977}} Истовремено, до израз дошла нелагодност, предизвикана од антијугословенските манифестации и негативните написи во медиумите во Бугарија во последните денови.{{Sfn|Krizman|1977}} Потоа, од Рибентроп било побарано преку Херен да разјасни дали Југославија ќе добие писмена изјава од Германија и Италија доколку се согласи{{Sfn|Krizman|1977}} дека суверенитетот и територијалниот интегритет на Југославија ќе бидат почитувани; дека нема да се бара никаква југословенска воена помош и при создавањето нов поредок во Европа, дека ќе се земе предвид југословенскиот интерес за слободен пристап до Егејското Море преку Солун. Цинцар-Марковиќ, додека ги презентирал тие точки, забележал дека веќе имало консензус за сите прашања.{{Sfn|Krizman|1977}} Потоа го информирал Павле дека Рибентроп понудил писмени гаранции.{{Sfn|Krizman|1977}} За да ја разјасни ситуацијата, Цинцар-Марковиќ повторно побарал прецизен одговор од германската влада за да ги потврди тие прашања, што би ѝ помогнало на југословенската влада да ја спроведе посакуваната политика.{{Sfn|Krizman|1977}} На 8 март, Херен строго доверливо контактирал со германското министерство. Тој изјавил дека има силен впечаток дека Југославија веќе одлучила дека наскоро ќе се приклучи на пактот доколку Германците ги исполнат барањата презентирани од Цинцар-Марковиќ или само малку ги изменат германско-италијанските писмени изјави.{{Sfn|Krizman|1977}} Херен верувал дека поттикот на Рибентроп за уште еден разговор со Павле е многу соодветен и најдобро би се одржал во [[Брдо кај Крањ (замок)|замокот Брдо]], во близина на [[Крањ]].{{Sfn|Krizman|1977}} Во политичките и воените кругови на Белград, генерално се дискутирало за приклучување кон германскиот камп, но преовладувала мислата дека тоа ќе се случи во фази, со помош на владини изјави и дека со непристапувањето кон пактот ќе се поштеди непријателското расположение на населението.{{Sfn|Krizman|1977}} Истиот ден кога Херен го контактирал Рибентроп во врска со упатствата на вториот, Херен одлучил да се сретне со Цинцар-Марковиќ за веднаш да изјави дека германско-италијанскиот одговор на сите три точки бил позитивен.{{Sfn|Krizman|1977}} Потоа Херен го предупредил Цинцар-Марковиќ дека ситуацијата прави да изгледа дека е во најдобар интерес за Југославија да одлучи за нејзиното пристапување што е можно побрзо.{{Sfn|Krizman|1977}} На 9 март, продолжувајќи го својот телефонски разговор, Рибентроп му изјавил на Херен од Фушл ам Зе{{Sfn|Krizman|1977}} дека Германија е подготвена да го признае своето почитување на југословенскиот суверенитет и територијален интегритет во посебна нота, која би можела да ја објави југословенската влада. Германците биле подготвени да ветат дека нема да биде поднесено никакво барање за премин или префрлање на трупи до Југославија за време на војната, што можело да биде објавено доколку југословенската влада сметала дека внатрешната политика го прави тоа неопходно. Тоа и времето на објавувањето можеле да се дискутираат за време на склучувањето на пактот. === 20–24 март 1941 === На 20 март, тројца југословенски министри (Бранко Чубриловиќ, Михаило Константиновиќ и Срѓан Будисављевиќ) поднеле оставки во знак на протест.{{Sfn|Opačić|2003}} По консултациите со британските и американските министри, Крунскиот совет одлучил дека воената ситуација е безнадежна и гласале со 15-3 во корист на пристапувањето.{{Sfn|Dragnich|1983}} == Потпишување == [[Податотека:Dragiša_Cvetković_(1).jpg|мини|219x219пкс|Драгиша Цветковиќ.]] [[Податотека:GERibbentrop.jpg|лево|мини|245x245пкс|Јоаким фон Рибентроп.]] На 25 март, пактот бил потпишан во Белведере, во [[Виена]], а главни потписници биле Рибентроп и Цветковиќ. Бил одржан официјален банкет, за кој Хитлер се пожалил дека изгледа како погребна забава.{{Sfn|Presseisen|1960}} Германската страна ги прифатиле барањата што ги поставиле Павле и Цветковиќ, иако двајцата всушност се надевале дека Хитлер нема да ги прифати за да можат да ги продолжат преговорите.{{Sfn|Sotirović|2011}} Во договорот се наведувало дека Германија ќе го почитува суверенитетот и територијалниот интегритет на Југославија и дека силите на Оската нема ниту да бараат дозвола за транспорт на трупи низ Југославија, ниту да бараат каква било воена помош.{{Sfn|Sotirović|2011}} Југословенскиот амбасадор во Германија, [[Иво Андриќ]], попознат како писател, го транскрибирал документот.{{Sfn|Sotirović|2011}} Германското радио подоцна објавило дека „Силите на Оската нема да бараат право на премин на трупи или воен материјал“, иако во официјалниот документ се споменуваат само трупи и се изоставени никакви споменувања на воен материјал.{{Sfn|Presseisen|1960}} Исто така, во документот не се појавило никакво ветување за разгледување на можноста за давање на Солун на Југославија.{{Sfn|Presseisen|1960}} == Последици == === Демонстрации === Денот по потпишувањето на пактот, демонстрантите се собрале на улиците на Белград и извикувале: „Подобро гроб отколку роб, подобра војна отколку пакт“ ({{lang-sh-Latn|Bolje grob nego rob, Bolje rat nego pakt|links=no}}).{{Sfn|Ramet|2006}} === Државен удар === [[Податотека:Demonstracije_u_Beogradu_27._marta_1941.jpg|мини|260x260пкс|Белграѓани ја демонстрираат својата поддршка за раскинување на Тројниот пакт на 27 март, за време на југословенскиот државен удар.]] На 27 март, режимот бил соборен со државен удар кој имал британска поддршка. Кралот [[Петар II Караѓорѓевиќ|Петар II]] бил прогласен за полнолетен и покрај тоа што имал само 17 години. Новата југословенска влада, под премиерот и генерал [[Душан Симовиќ]], одбил да го ратификува потпишувањето на Тројниот пакт од страна на Југославија и започнал преговори со Обединетото Кралство и [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]. Разбеснетиот Хитлер ја издал Директивата 25 како одговор на пучот и ги нападнал и Југославија и [[Битка за Грција|Грција]] на 6 април. Германските воздухопловни сили го бомбардирале Белград три дена и ноќи. Германските копнени трупи влегле, а Југославија се предала на 17 април. === Наследство === Во септември 1945 година, Државната комисија на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] го нарекле Павле „криминалец“, една од причините е тоа што тој ја предизвикал Југославија да се приклучи на Тројниот пакт.{{Sfn|Sotirović|2011}} Србија го рехабилитирала на 14 декември 2011 година.{{Sfn|Sotirović|2011}} == Наводи == {{Наводи|3}} == Извори == * {{Наведено списание|last=Presseisen|first=Ernst L.|date=December 1960|title=Prelude to "Barbarossa": Germany and the Balkans, 1940–1941|journal=Journal of Modern History|publisher=University of Chicago Press|volume=32|issue=4|pages=359–370|doi=10.1086/238616|jstor=1872611}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FTw3lEqi2-oC&pg=PA110|title=The Three Yugoslavias: State-building and Legitimation, 1918-2005|last=Ramet|first=Sabrina P.|publisher=Indiana University Press|year=2006|isbn=0-253-34656-8|pages=110–}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=a--6hauBIb4C&pg=PA53|title=Contemporary Yugoslavia: Twenty Years of Socialist Experiment|last=Vucinich|first=Wayne S.|last2=Tomasevich|first2=Jozo|publisher=University of California Press|year=1969|pages=53–|id=GGKEY:5JR74ERLNET}} == Дополнително читање == * {{Наведено списание|last=Aleksić|first=Dragan|year=2011|title=General Petar Pešić o Paktu 25. marta 1941|url=http://www.arhivyu.gov.rs/index.php?download_command=attachment&file_command=download&file_id=438941&file_type=oFile&modul=Core::FileManagement::cFileModul|journal=Архив|language=sr|publisher=Архив Југославије|volume=1–2|pages=114–130|access-date=2026-02-15|archive-date=2022-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809203522/http://arhivyu.gov.rs/index.php?download_command=attachment&file_command=download&file_id=438941&file_type=oFile&modul=Core%3A%3AFileManagement%3A%3AcFileModul|url-status=dead}} * {{Наведено списание|last=Batowski|first=Henryk|year=1968|title=Proposal for a Second Front in the Balkans in September 1939|url=https://ojs.lib.uom.gr/index.php/BalkanStudies/article/download/788/796|journal=Balkan Studies|volume=9|issue=2|pages=335–358}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-84_kkgMf2QC&pg=PA132|title=The First Yugoslavia: Search for a Viable Political System|last=Dragnich|first=Alex N.|publisher=Hoover Press|year=1983|isbn=978-0-8179-7843-3|pages=132–}} * {{Наведено списание|last=Koljanin|first=Milan|year=2012|title=Pogled iz Vašingtona na martovske događaje 1941. u Beogradu|trans-title=Washington's View on the March Events in 1941 in Belgrade|journal=Istorija 20. Veka|language=sr|volume=1|pages=77–88|doi=10.29362/ist20veka.2012.1.kol.77-88|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Krizman|first=Bogdan|year=1977|title=Završni pregovori o pristupu Jugoslavije Trojnom paktu 1941. god.|url=http://www.historiografija.hr/hz/1976/HZ_29-30_47_KRIZMAN.pdf|journal=Historijski zbornik|language=hr|publisher=Savez povijesnih društava Hrvatske|pages=517–527|access-date=2026-02-15|archive-date=2016-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011224840/http://www.historiografija.hr/hz/1976/HZ_29-30_47_KRIZMAN.pdf|url-status=dead}} * {{Наведено списание|last=Krizman|first=Bogdan|year=1970|title=Pristup Jugoslavije Trojnom paktu u proljeće 1941. godine|journal=Zbornik Pravnog fakulteta|language=hr|volume=3–4|pages=377–404}} * {{Наведено списание|last=Mišina|first=Veljko Đurić|author-link=Veljko Đurić Mišina|year=2009|script-title=sr:Краљевина Југославија 1941.|trans-title=Kingdom of Yugoslavia in 1941|url=http://www.27mart.com/images/File/Veljko_Djuric_Kraljevina_Jugoslavija_1941_cir.pdf|journal=Okrugli sto 27. mart 1941: Knez Pavle u vihorima evropske politike [27 March 1941 Roundtable: Prince Paul in the whirlwinds of European policy]|language=sr|location=Belgrade|publisher=27. mart 1941}} * {{Наведување|last=Opačić|first=Petar|year=2003|trans_title=On accession of Yugoslavia to the Tripartite Pact in 1941|journal=Okrugli sto 27. mart 1941: Knez Pavle u vihorima evropske politike [27 March 1941 Roundtable: Prince Paul in the whirlwinds of European policy]|publisher=27. mart 1941|place=Belgrade|url=http://www.27mart.com/images/File/005%20Petar%20Opacic%20-%20O%20pristupanju%20Jugoslavije...%20_cir_.pdf|language=sr}} * {{Наведување|last=Popović|first=Vojin B.|trans_title=The Tripartite Pact and the March Events in 1941|year=1961|publisher=Politika|language=sr}} * {{Наведена книга|title=Ni rat ni pakt|last=Stojadinović|first=Milan|year=1963|location=Buenos Aires|language=sr|trans-title=Neither war nor pact|author-link=Milan Stojadinović}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.nspm.rs/istina-i-pomirenje-na-ex-yu-prostorima/knez-pavle-karadjordjevic-i-pristupanje-jugoslavije-trojnom-paktu.html|last=Sotirović|first=Vladislav B.|date=18 December 2011|publisher=NSPM|language=sr|script-title=sr:Кнез Павле Карађорђевић и приступање Југославије Тројном пакту}} [[Категорија:Политики во Втората светска војна]] [[Категорија:Сили на Оската]] [[Категорија:Договори од Втората светска војна]] [[Категорија:Договори на Третиот Рајх]] [[Категорија:Воени сојузи на Југославија]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] [[Категорија:Фашизам во Југославија]] pb3f13fevfm7gqomjkdiuj3oexls46n 0 1389295 5590899 5526207 2026-07-12T11:24:15Z Bjankuloski06 332 Исправен поим, replaced: одгрмушк → олугрмушк 5590899 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Heliotropium peruvianum.jpg |image_caption = ''[[Heliotropium arborescens]]'' |taxon = Heliotropium |authority = [[Tourn.]] ex [[Carl Linnaeus|L.]] (1753) |synonyms = {{collapsible list| |title=List| *''Beruniella'' <small>Zakirov & Nabiev (1986)</small> *''Bourjotia'' <small>Pomel (1874)</small> *''Bucanion'' <small>Steven (1851)</small> *''Ceballosia'' {{small|G.Kunkel ex Förther (1998)}} *''Cochranea'' <small>Miers (1868)</small> *''Dialion'' {{small|Raf. (1838)}} *''Eliopia'' {{small|Raf. (1838)}} *''Heliophytum'' {{small|DC. (1845)}} *''Hieranthemum'' {{small|Spach (1840)}} *''Lithococca'' {{small|Small ex Rydb. (1932)}} *''Meladendron'' {{small|Molina (1810)}} *''Notonerium'' {{small|Benth. (1876)}} *''Oskampia'' {{small|Raf. (1838), nom. illeg.}} *''Parabouchetia'' <small>Baill. (1887)</small> *''Pentacarya'' {{small|DC. ex Meisn. (1840)}} *''Piptoclaina'' {{small|G.Don (1837)}} *''Pittonia'' {{small|Mill. (1754)}} *''Sarcanthus'' {{small|Andersson (1855)}} *''Schobera'' {{small|Scop. (1777)}} *''Scorpianthes'' {{small|Raf. (1838)}} *''Scorpiurus'' {{small|Heist. ex Fabr. (1763)}} *''Synzistachium'' {{small|Raf.(1838)}} *''Tetrandra'' {{small|Miq. (1858)}} *''Tiaridium'' {{small|Lehm. (1818)}} *''Valentina'' <small>Speg. (1902), nom. illeg.</small> *''Valentiniella'' {{small|Speg. (1903)}} }} |synonyms_ref = <ref name = powo>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:329805-2 ''Heliotropium'' Tourn. ex L.] ''[[Plants of the World Online]]''. Retrieved 25 July 2024.</ref> |type_species = ''[[Heliotropium europaeum]]'' |type_species_authority = L. <!--1753--><ref>{{cite web |url=http://www.tropicos.org/Name/40022910 |title=''Heliotropium'' L |work=TROPICOS |publisher=Missouri Botanical Garden |access-date=2010-01-12}}</ref> |subdivision_ranks = [[Species]] |subdivision = 250-300 }} '''''Heliotropium''''' или '''бубаќарка''' — род на цветни растенијасо околу 325 видови. Отровни се за мачки и кучиња, како и за луѓето. == Опис == Како и другите членови на Heliotropiaceae, растенијата во родот ''Heliotropium'' имаат петделни, тетрациклични цветови и актиноморфни [[Венечно ливче|венечни ливчиња]]. Видовите во родот се типично исклучиво билки или полугрмушки, и се карактеризираат со суви плодови кои се делат на два или четири мерикарпиди.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Diane|first=N.|last2=Forther|first2=H.|last3=Hilger|first3=H. H.|date=2002-02-01|title=A systematic analysis of Heliotropium, Tournefortia, and allied taxa of the Heliotropiaceae (Boraginales) based on ITS1 sequences and morphological data|url=http://doi.wiley.com/10.3732/ajb.89.2.287|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=89|issue=2|pages=287–295|bibcode=2002AmJB...89..287D|doi=10.3732/ajb.89.2.287|issn=0002-9122|pmid=21669738|url-access=subscription}}</ref> {{Галерија|Starr 010828-0009 Heliotropium anomalum var. argenteum.jpg|''[[Heliotropium anomalum]]'' var. ''argenteum''|Heliotropium europaeum 2004-10-xx-p1010074.jpg|''[[Heliotropium europaeum]]''|Indian Turnsole (Heliotropium indicum) W IMG 9746.jpg|''[[Heliotropium indicum]]''|Starr 050222-4160 Heliotropium procumbens.jpg|''[[Heliotropium procumbens]]''|Heliotropium strigosum in Keesaraguda, AP W2 IMG 9143.jpg|''[[Heliotropium strigosum|H. strigosum]]'' во Индија|Heliotropium strigosum. Synonyms Heliotropium constrictum.jpg|}} == Таксономија == Таксономската ревизија поддржана преку молекуларна филогенетика доведе до признавање на ''[[Euploca]]'' како род одделен од ''Heliotropium''.<ref name="HilgerDiane2003">{{Наведено списание|last=Hilger|first=H.H.|last2=Diane|first2=N.|year=2003|title=A systematic analysis of Heliotropiaceae (Boraginales) based on ''trnL'' and ITS1 sequence data|journal=Botanische Jahrbücher|volume=125|issue=1|pages=19–51|doi=10.1127/0006-8152/2003/0125-0019|issn=0006-8152}}</ref><ref name="LuebertCecchi2016">{{Наведено списание|last=Luebert|first=F.|last2=Cecchi|first2=L.|last3=Frohlich|first3=M.W.|last4=Gottschling|first4=M.|last5=Guilliams|first5=C.M.|last6=Hasenstab-Lehman|first6=K.E.|last7=Hilger|first7=H.H.|last8=Miller|first8=J.S.|last9=Mittelbach|first9=M.|displayauthors=3|year=2016|title=Familial classification of the Boraginales|url=https://www.researchgate.net/publication/304454062|journal=Taxon|volume=65|issue=3|pages=502–522|bibcode=2016Taxon..65..502L|doi=10.12705/653.5|issn=0040-0262|access-date=16 June 2018|hdl-access=free}}</ref> Спротивно на тоа, родот ''[[Tournefortia]]'' бил вклучен во ''Heliotropium'' во ревизијата од 2016 година.<ref name="LuebertCecchi2016" /> Во рамките на ''Heliotropium'', постојат четири главни [[клад]]и:<ref name="LuebertCecchi2016" /> * ''Heliotropium'' sect. ''Heliothamnus'' {{Мали|I.M.Johnst.}} * Old World ''Heliotropium'' clade * ''Heliotropium'' sect. ''Cochranea'' {{Мали|(Miers) Post & Kuntze}} * ''Tournefortia'' clade,кој се состои од ''Tournefortia'' sect. ''Tournefortia'' како и ''Heliotropium species'' Иако традиционално е вклучен во семејството [[Boraginaceae]] ''s.l.'', родот е сместен во семејството [[Heliotropiaceae]] во рамките на редот [[Boraginales]].<ref>{{Наведено списание|last=Luebert|first=Federico|last2=Cecchi|first2=Lorenzo|last3=Frohlich|first3=Michael W.|last4=Gottschling|first4=Marc|last5=Guilliams|first5=C. Matt|last6=Hasenstab-Lehman|first6=Kristen E.|last7=Hilger|first7=Hartmut H.|last8=Miller|first8=James S.|last9=Mittelbach|first9=Moritz|date=2016-06-24|title=Familial classification of the Boraginales|url=http://doi.wiley.com/10.12705/653.5|journal=Taxon|language=en|volume=65|issue=3|pages=502–522|bibcode=2016Taxon..65..502L|doi=10.12705/653.5|issn=0040-0262|hdl-access=free}}</ref> === Избрани видови === Во родот има околу 325 видови.<ref name="LuebertCecchi2016" /> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Heliotropium amplexicaule]]'' <small>Vahl</small> * ''[[Heliotropium anderssonii]]'' * ''[[Heliotropium angiospermum]]'' * ''[[Heliotropium anomalum]]'' <small>Hook. & Arn.</small> ** ''Heliotropium anomalum'' var. ''argenteum'' * ''[[Heliotropium arborescens]]'' * ''[[Heliotropium argenteum]]'' * ''[[Heliotropium asperrimum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium balfourii]]'' * ''[[Heliotropium bracteatum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium conocarpum]]'' <small>F.Muell. ex [[Benth.]]</small> * ''[[Heliotropium crispatum]]'' <small>F.Muell. ex Benth.</small> * ''[[Heliotropium diversifolium]]'' <small>F.Muell. ex Benth.</small> * ''[[Heliotropium chenopodiaceum]]'' <small>(A.DC.) Clos.</small> * ''[[Heliotropium claussenii]]'' <small>DC.</small> * ''[[Heliotropium curassavicum]]'' <small>L.</small> * ''[[Heliotropium dentatum]]'' * ''[[Heliotropium derafontense]]'' * ''[[Heliotropium ellipticum]]'' * ''[[Heliotropium epacrideum]]'' <small>F.Muell. ex Benth.</small> * ''[[Heliotropium europaeum]]'' <small>L.</small> * ''[[Heliotropium fasciculatum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium flintii]]'' <small>F.Muell. ex A.S.Mitch.</small> * ''[[Heliotropium foertherianum]]'' <small>[[Diane]] & [[Hilger]]</small> * ''[[Heliotropium foliatum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium glabellum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium heteranthum]]'' <small>(F.Muell.) Ewart & O.B.Davies</small> * ''[[Heliotropium indicum]]'' <small>L.</small> – Indian turnsole * ''[[Heliotropium keralense]]'' <small>Sivar. & Manilal</small> * ''[[Heliotropium kuriense]]'' * ''[[Heliotropium laceolatum]]'' <small>Loefg.</small> * ''[[Heliotropium lineariifolium]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Heliotropium megalanthumn]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Heliotropium nigricans]]'' * ''[[Heliotropium paniculatum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium pannifolium]]'' * ''[[Heliotropium pauciflorum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium paulayanum]]'' * ''[[Heliotropium pleiopterum]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Heliotropium popovii]]'' * ''[[Heliotropium prostratum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium ramosissimum]]'' * ''[[Heliotropium riebeckii]]'' * ''[[Heliotropium shoabense]]'' * ''[[Heliotropium sinuatum]]'' <small>(Miers) I.M.Johnst.</small> * ''[[Heliotropium socotranum]]'' * ''[[Heliotropium stenophyllum]]'' * ''[[Heliotropium strigosum]]'' <small>Willd.</small> * ''[[Heliotropium tenellum]]'' * ''[[Heliotropium ventricosum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium wagneri]]'' * [[Heliotropium aff. wagneri|''Heliotropium'' aff. ''wagneri'']] ([[Samhah]], [[Yemen]]) {{div col end}} ==== Претходно вклучени ==== * ''[[Chrozophora tinctoria]]'' (како ''H.&nbsp;tricoccum'') * ''[[Tournefortia gnaphalodes]]'' <small>(L.) R.Br. ex Roem. & Schult.</small> (како ''H.&nbsp;gnaphalodes'' <small>L.</small>)<ref name="GRINSpecies">{{cite web |title=GRIN Species Records of ''Heliotropium'' |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?5496 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20121211201253/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?5496 |archive-date=2012-12-11 |access-date=2010-09-17 |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Родот е речиси [[Космополитизам (биологија)|космополитски]] распространет. == Екологија == Некои данаински пеперутки, како што се машките кралици пеперутки, ги посетуваат овие растенија, привлечени од нивните [[пиролизидински алкалоид]].<ref>{{Наведено списание|last=Nishida|first=R.|last2=Schulz|first2=S.|last3=Kim|first3=C. S.|last4=Fukami|first4=H.|last5=Kuwahara|first5=Y.|last6=Honda|first6=K.|last7=Hayashi|first7=N.|year=1996|title=Male sex pheromone of a giant danaine butterfly, Idea leuconoe|url=https://doi.org/10.1007%2FBF02029947|journal=Journal of Chemical Ecology|volume=22|issue=5|pages=949–972|bibcode=1996JCEco..22..949N|doi=10.1007/BF02029947|pmid=24227617|url-access=subscription}}</ref> == Токсичност == Растенијата се многу отровни за кучињата и мачките, како и за луѓето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mason.gmu.edu/~sejtemai/projects/poison.htm#:~:text=All%20parts%20of%20the%20heliotrope,liver%20damage%20(atrophic%20hepatosis).|title=Poisonous Plants--Heliotrope|work=mason.gmu.edu|accessdate=2024-05-04}}</ref> [[Податотека:Heliotropium_ovalifolium_(Grey_leaf_heliotrope)_W_IMG_9949.jpg|мини|198x198пкс|''[[Heliotropium ovalifolium|H. ovalifolium]]'' во Индија]] Некои видови се плевел. Имало случаи на смрт кај кучиња поради прекумерно внесување на ова токсично растение.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.limerickvet.com/news-info/pet-news/in-remembrance-of-goldie/|title=Veterinarians and Animal Hospital in Limerick, PA|archive-url=https://web.archive.org/web/20180217091105/http://www.limerickvet.com/news-info/pet-news/in-remembrance-of-goldie/|archive-date=2018-02-17}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Kakar|first=Faizullah|last2=Akbarian|first2=Zarif|last3=Leslie|first3=Toby|last4=Mustafa|first4=Mir Lais|last5=Watson|first5=John|last6=Van Egmond|first6=Hans P.|last7=Omar|first7=Mohammad Fahim|last8=Mofleh|first8=Jawad|year=2010|title=An Outbreak of Hepatic Veno-Occlusive Disease in Western Afghanistan Associated with Exposure to Wheat Flour Contaminated with Pyrrolizidine Alkaloids|journal=Journal of Toxicology|volume=2010|pages=1–7|doi=10.1155/2010/313280|pmc=2905904|pmid=20652038|doi-access=free}}</ref> Иако не е вкусно и повеќето животни целосно го игнорираат, имало случаи на труење на коњи, свињи и говеда поради контаминација на сеното со ова растение.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pawsdogdaycare.com/toxic-and-non-toxic-plants/heliotrope|title=Heliotrope|last=Witherill|first=Richard|date=15 January 2013|work=PAWS Dog Daycare|accessdate=27 January 2014}}</ref> == Употреба == ''Heliotropium'' се популарни градинарски растенија, особено ''[[H.arborescens|H.&nbsp;arborescens]]''. Градинарскиот хелиотроп се одгледува во Јужна Европа како состојка за [[парфем]]и. Хелиотроп е главната состојка во некои парфеми. == Во културата == Еден класичен мит, раскажан во „''[[Метаморфози (Овидиј)|Метаморфози]]''“ на [[Овидиј]], замислува дека водната нимфа [[Клитија]], вљубена во богот на сонцето [[Хелиј (митологија)|Хелиј]], била презирана од него. Потоа, таа се трансформирала во ''Heliotropium'', чии цветови наводно секогаш се свртени кон Сонцето. Виолетовиот осип на лицето кај дерматомиозитис се нарекува „хелиотропски осип“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dermnetnz.org/immune/dermatomyositis.html|title=Dermatomyositis. DermNet NZ|archive-url=https://web.archive.org/web/20040604105037/http://www.dermnetnz.org/immune/dermatomyositis.html|archive-date=2004-06-04}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Владо Матевски: Флора на Република Македонија, том II, св. 1, стр. 78, издавач: МАНУ, Скопје, 2010 == Надворешни врски == * {{Викивидови-ред|''Heliotropium''}} * [https://web.archive.org/web/20170317234634/https://gardenerspath.com/plantguide/heliotrope/ A Heliotrope] at Gardener's Path * [https://www.chileflora.com/Florachilena/FloraEnglish/HighResPages/EH0829.htm Picture of Heliotropium chenopodiaceum] at Chileflora {{Таксонска лента}} [[Категорија:Бубаќарка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] mkoop2c3xjd7nhqwvlx4ugagd99sh9a 5590913 5590899 2026-07-12T11:27:03Z Bjankuloski06 332 5590913 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Heliotropium peruvianum.jpg |image_caption = ''[[Heliotropium arborescens]]'' |taxon = Heliotropium |authority = [[Tourn.]] ex [[Carl Linnaeus|L.]] (1753) |synonyms = {{collapsible list| |title=List| *''Beruniella'' <small>Zakirov & Nabiev (1986)</small> *''Bourjotia'' <small>Pomel (1874)</small> *''Bucanion'' <small>Steven (1851)</small> *''Ceballosia'' {{small|G.Kunkel ex Förther (1998)}} *''Cochranea'' <small>Miers (1868)</small> *''Dialion'' {{small|Raf. (1838)}} *''Eliopia'' {{small|Raf. (1838)}} *''Heliophytum'' {{small|DC. (1845)}} *''Hieranthemum'' {{small|Spach (1840)}} *''Lithococca'' {{small|Small ex Rydb. (1932)}} *''Meladendron'' {{small|Molina (1810)}} *''Notonerium'' {{small|Benth. (1876)}} *''Oskampia'' {{small|Raf. (1838), nom. illeg.}} *''Parabouchetia'' <small>Baill. (1887)</small> *''Pentacarya'' {{small|DC. ex Meisn. (1840)}} *''Piptoclaina'' {{small|G.Don (1837)}} *''Pittonia'' {{small|Mill. (1754)}} *''Sarcanthus'' {{small|Andersson (1855)}} *''Schobera'' {{small|Scop. (1777)}} *''Scorpianthes'' {{small|Raf. (1838)}} *''Scorpiurus'' {{small|Heist. ex Fabr. (1763)}} *''Synzistachium'' {{small|Raf.(1838)}} *''Tetrandra'' {{small|Miq. (1858)}} *''Tiaridium'' {{small|Lehm. (1818)}} *''Valentina'' <small>Speg. (1902), nom. illeg.</small> *''Valentiniella'' {{small|Speg. (1903)}} }} |synonyms_ref = <ref name = powo>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:329805-2 ''Heliotropium'' Tourn. ex L.] ''[[Plants of the World Online]]''. Retrieved 25 July 2024.</ref> |type_species = ''[[Heliotropium europaeum]]'' |type_species_authority = L. <!--1753--><ref>{{cite web |url=http://www.tropicos.org/Name/40022910 |title=''Heliotropium'' L |work=TROPICOS |publisher=Missouri Botanical Garden |access-date=2010-01-12}}</ref> |subdivision_ranks = [[Species]] |subdivision = 250-300 }} '''''Heliotropium''''' или '''бубаќарка''' — род на цветни растенијасо околу 325 видови. Отровни се за мачки и кучиња, како и за луѓето. == Опис == Како и другите членови на Heliotropiaceae, растенијата во родот ''Heliotropium'' имаат петделни, тетрациклични цветови и актиноморфни [[Венечно ливче|венечни ливчиња]]. Видовите во родот се типично исклучиво билки или [[полугрмушка|полугрмушки]], и се карактеризираат со суви плодови кои се делат на два или четири мерикарпиди.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Diane|first=N.|last2=Forther|first2=H.|last3=Hilger|first3=H. H.|date=2002-02-01|title=A systematic analysis of Heliotropium, Tournefortia, and allied taxa of the Heliotropiaceae (Boraginales) based on ITS1 sequences and morphological data|url=http://doi.wiley.com/10.3732/ajb.89.2.287|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=89|issue=2|pages=287–295|bibcode=2002AmJB...89..287D|doi=10.3732/ajb.89.2.287|issn=0002-9122|pmid=21669738|url-access=subscription}}</ref> {{Галерија|Starr 010828-0009 Heliotropium anomalum var. argenteum.jpg|''[[Heliotropium anomalum]]'' var. ''argenteum''|Heliotropium europaeum 2004-10-xx-p1010074.jpg|''[[Heliotropium europaeum]]''|Indian Turnsole (Heliotropium indicum) W IMG 9746.jpg|''[[Heliotropium indicum]]''|Starr 050222-4160 Heliotropium procumbens.jpg|''[[Heliotropium procumbens]]''|Heliotropium strigosum in Keesaraguda, AP W2 IMG 9143.jpg|''[[Heliotropium strigosum|H. strigosum]]'' во Индија|Heliotropium strigosum. Synonyms Heliotropium constrictum.jpg|}} == Таксономија == Таксономската ревизија поддржана преку молекуларна филогенетика доведе до признавање на ''[[Euploca]]'' како род одделен од ''Heliotropium''.<ref name="HilgerDiane2003">{{Наведено списание|last=Hilger|first=H.H.|last2=Diane|first2=N.|year=2003|title=A systematic analysis of Heliotropiaceae (Boraginales) based on ''trnL'' and ITS1 sequence data|journal=Botanische Jahrbücher|volume=125|issue=1|pages=19–51|doi=10.1127/0006-8152/2003/0125-0019|issn=0006-8152}}</ref><ref name="LuebertCecchi2016">{{Наведено списание|last=Luebert|first=F.|last2=Cecchi|first2=L.|last3=Frohlich|first3=M.W.|last4=Gottschling|first4=M.|last5=Guilliams|first5=C.M.|last6=Hasenstab-Lehman|first6=K.E.|last7=Hilger|first7=H.H.|last8=Miller|first8=J.S.|last9=Mittelbach|first9=M.|displayauthors=3|year=2016|title=Familial classification of the Boraginales|url=https://www.researchgate.net/publication/304454062|journal=Taxon|volume=65|issue=3|pages=502–522|bibcode=2016Taxon..65..502L|doi=10.12705/653.5|issn=0040-0262|access-date=16 June 2018|hdl-access=free}}</ref> Спротивно на тоа, родот ''[[Tournefortia]]'' бил вклучен во ''Heliotropium'' во ревизијата од 2016 година.<ref name="LuebertCecchi2016" /> Во рамките на ''Heliotropium'', постојат четири главни [[клад]]и:<ref name="LuebertCecchi2016" /> * ''Heliotropium'' sect. ''Heliothamnus'' {{Мали|I.M.Johnst.}} * Old World ''Heliotropium'' clade * ''Heliotropium'' sect. ''Cochranea'' {{Мали|(Miers) Post & Kuntze}} * ''Tournefortia'' clade,кој се состои од ''Tournefortia'' sect. ''Tournefortia'' како и ''Heliotropium species'' Иако традиционално е вклучен во семејството [[Boraginaceae]] ''s.l.'', родот е сместен во семејството [[Heliotropiaceae]] во рамките на редот [[Boraginales]].<ref>{{Наведено списание|last=Luebert|first=Federico|last2=Cecchi|first2=Lorenzo|last3=Frohlich|first3=Michael W.|last4=Gottschling|first4=Marc|last5=Guilliams|first5=C. Matt|last6=Hasenstab-Lehman|first6=Kristen E.|last7=Hilger|first7=Hartmut H.|last8=Miller|first8=James S.|last9=Mittelbach|first9=Moritz|date=2016-06-24|title=Familial classification of the Boraginales|url=http://doi.wiley.com/10.12705/653.5|journal=Taxon|language=en|volume=65|issue=3|pages=502–522|bibcode=2016Taxon..65..502L|doi=10.12705/653.5|issn=0040-0262|hdl-access=free}}</ref> === Избрани видови === Во родот има околу 325 видови.<ref name="LuebertCecchi2016" /> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Heliotropium amplexicaule]]'' <small>Vahl</small> * ''[[Heliotropium anderssonii]]'' * ''[[Heliotropium angiospermum]]'' * ''[[Heliotropium anomalum]]'' <small>Hook. & Arn.</small> ** ''Heliotropium anomalum'' var. ''argenteum'' * ''[[Heliotropium arborescens]]'' * ''[[Heliotropium argenteum]]'' * ''[[Heliotropium asperrimum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium balfourii]]'' * ''[[Heliotropium bracteatum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium conocarpum]]'' <small>F.Muell. ex [[Benth.]]</small> * ''[[Heliotropium crispatum]]'' <small>F.Muell. ex Benth.</small> * ''[[Heliotropium diversifolium]]'' <small>F.Muell. ex Benth.</small> * ''[[Heliotropium chenopodiaceum]]'' <small>(A.DC.) Clos.</small> * ''[[Heliotropium claussenii]]'' <small>DC.</small> * ''[[Heliotropium curassavicum]]'' <small>L.</small> * ''[[Heliotropium dentatum]]'' * ''[[Heliotropium derafontense]]'' * ''[[Heliotropium ellipticum]]'' * ''[[Heliotropium epacrideum]]'' <small>F.Muell. ex Benth.</small> * ''[[Heliotropium europaeum]]'' <small>L.</small> * ''[[Heliotropium fasciculatum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium flintii]]'' <small>F.Muell. ex A.S.Mitch.</small> * ''[[Heliotropium foertherianum]]'' <small>[[Diane]] & [[Hilger]]</small> * ''[[Heliotropium foliatum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium glabellum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium heteranthum]]'' <small>(F.Muell.) Ewart & O.B.Davies</small> * ''[[Heliotropium indicum]]'' <small>L.</small> – Indian turnsole * ''[[Heliotropium keralense]]'' <small>Sivar. & Manilal</small> * ''[[Heliotropium kuriense]]'' * ''[[Heliotropium laceolatum]]'' <small>Loefg.</small> * ''[[Heliotropium lineariifolium]]'' <small>Phil.</small> * ''[[Heliotropium megalanthumn]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Heliotropium nigricans]]'' * ''[[Heliotropium paniculatum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium pannifolium]]'' * ''[[Heliotropium pauciflorum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium paulayanum]]'' * ''[[Heliotropium pleiopterum]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Heliotropium popovii]]'' * ''[[Heliotropium prostratum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium ramosissimum]]'' * ''[[Heliotropium riebeckii]]'' * ''[[Heliotropium shoabense]]'' * ''[[Heliotropium sinuatum]]'' <small>(Miers) I.M.Johnst.</small> * ''[[Heliotropium socotranum]]'' * ''[[Heliotropium stenophyllum]]'' * ''[[Heliotropium strigosum]]'' <small>Willd.</small> * ''[[Heliotropium tenellum]]'' * ''[[Heliotropium ventricosum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Heliotropium wagneri]]'' * [[Heliotropium aff. wagneri|''Heliotropium'' aff. ''wagneri'']] ([[Samhah]], [[Yemen]]) {{div col end}} ==== Претходно вклучени ==== * ''[[Chrozophora tinctoria]]'' (како ''H.&nbsp;tricoccum'') * ''[[Tournefortia gnaphalodes]]'' <small>(L.) R.Br. ex Roem. & Schult.</small> (како ''H.&nbsp;gnaphalodes'' <small>L.</small>)<ref name="GRINSpecies">{{cite web |title=GRIN Species Records of ''Heliotropium'' |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?5496 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20121211201253/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?5496 |archive-date=2012-12-11 |access-date=2010-09-17 |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Родот е речиси [[Космополитизам (биологија)|космополитски]] распространет. == Екологија == Некои данаински пеперутки, како што се машките кралици пеперутки, ги посетуваат овие растенија, привлечени од нивните [[пиролизидински алкалоид]].<ref>{{Наведено списание|last=Nishida|first=R.|last2=Schulz|first2=S.|last3=Kim|first3=C. S.|last4=Fukami|first4=H.|last5=Kuwahara|first5=Y.|last6=Honda|first6=K.|last7=Hayashi|first7=N.|year=1996|title=Male sex pheromone of a giant danaine butterfly, Idea leuconoe|url=https://doi.org/10.1007%2FBF02029947|journal=Journal of Chemical Ecology|volume=22|issue=5|pages=949–972|bibcode=1996JCEco..22..949N|doi=10.1007/BF02029947|pmid=24227617|url-access=subscription}}</ref> == Токсичност == Растенијата се многу отровни за кучињата и мачките, како и за луѓето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mason.gmu.edu/~sejtemai/projects/poison.htm#:~:text=All%20parts%20of%20the%20heliotrope,liver%20damage%20(atrophic%20hepatosis).|title=Poisonous Plants--Heliotrope|work=mason.gmu.edu|accessdate=2024-05-04}}</ref> [[Податотека:Heliotropium_ovalifolium_(Grey_leaf_heliotrope)_W_IMG_9949.jpg|мини|198x198пкс|''[[Heliotropium ovalifolium|H. ovalifolium]]'' во Индија]] Некои видови се плевел. Имало случаи на смрт кај кучиња поради прекумерно внесување на ова токсично растение.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.limerickvet.com/news-info/pet-news/in-remembrance-of-goldie/|title=Veterinarians and Animal Hospital in Limerick, PA|archive-url=https://web.archive.org/web/20180217091105/http://www.limerickvet.com/news-info/pet-news/in-remembrance-of-goldie/|archive-date=2018-02-17}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Kakar|first=Faizullah|last2=Akbarian|first2=Zarif|last3=Leslie|first3=Toby|last4=Mustafa|first4=Mir Lais|last5=Watson|first5=John|last6=Van Egmond|first6=Hans P.|last7=Omar|first7=Mohammad Fahim|last8=Mofleh|first8=Jawad|year=2010|title=An Outbreak of Hepatic Veno-Occlusive Disease in Western Afghanistan Associated with Exposure to Wheat Flour Contaminated with Pyrrolizidine Alkaloids|journal=Journal of Toxicology|volume=2010|pages=1–7|doi=10.1155/2010/313280|pmc=2905904|pmid=20652038|doi-access=free}}</ref> Иако не е вкусно и повеќето животни целосно го игнорираат, имало случаи на труење на коњи, свињи и говеда поради контаминација на сеното со ова растение.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pawsdogdaycare.com/toxic-and-non-toxic-plants/heliotrope|title=Heliotrope|last=Witherill|first=Richard|date=15 January 2013|work=PAWS Dog Daycare|accessdate=27 January 2014}}</ref> == Употреба == ''Heliotropium'' се популарни градинарски растенија, особено ''[[H.arborescens|H.&nbsp;arborescens]]''. Градинарскиот хелиотроп се одгледува во Јужна Европа како состојка за [[парфем]]и. Хелиотроп е главната состојка во некои парфеми. == Во културата == Еден класичен мит, раскажан во „''[[Метаморфози (Овидиј)|Метаморфози]]''“ на [[Овидиј]], замислува дека водната нимфа [[Клитија]], вљубена во богот на сонцето [[Хелиј (митологија)|Хелиј]], била презирана од него. Потоа, таа се трансформирала во ''Heliotropium'', чии цветови наводно секогаш се свртени кон Сонцето. Виолетовиот осип на лицето кај дерматомиозитис се нарекува „хелиотропски осип“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dermnetnz.org/immune/dermatomyositis.html|title=Dermatomyositis. DermNet NZ|archive-url=https://web.archive.org/web/20040604105037/http://www.dermnetnz.org/immune/dermatomyositis.html|archive-date=2004-06-04}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Владо Матевски: Флора на Република Македонија, том II, св. 1, стр. 78, издавач: МАНУ, Скопје, 2010 == Надворешни врски == * {{Викивидови-ред|''Heliotropium''}} * [https://web.archive.org/web/20170317234634/https://gardenerspath.com/plantguide/heliotrope/ A Heliotrope] at Gardener's Path * [https://www.chileflora.com/Florachilena/FloraEnglish/HighResPages/EH0829.htm Picture of Heliotropium chenopodiaceum] at Chileflora {{Таксонска лента}} [[Категорија:Бубаќарка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] dk8hao625gn27g4czf2bkliocakzibe 0 1390083 5590552 5531780 2026-07-11T17:44:14Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590552 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Билярское городище (археологические руины рядом с соборной мечетью).jpg|мини|Остатоци од градба во Билар]] '''Билар''' или '''Билјарск''' ({{Langx|tt|Биләр}}; {{Langx|ru|Биля́р, Билярское городище|Bilyar, Bilyarskoye gorodishche}}) бил средновековен град во [[Волшка Бугарија]] и нејзин втор главен град пред монголската инвазија на Волшка Бугарија. Се наоѓал на левиот брег од реката Мал Черемшан во Алексеевскиот округ на [[Татарстан]], а неговата поранешна локација е 50км од денешно село со истото име и 150км од [[Казањ]]. == Историја == Градот е основан околу 10 век од домородното племе Билар од [[Волшка Бугарија]]. Во руските хроники, познат е и како „Голем град“ ({{Langx|ru|Великий город}}), бидејќи се вели дека неговото население броело повеќе од 100.000 жители.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/Islam_in_Russia/vIy3AwAAQBAJ|title=Islam in Russia: The Four Seasons|last=Bukharaev|first=Ravil|date=3 June 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80793-0|page=83|language=en}}</ref> Билар бил еден од главните трговски центри во Средна Волга, а наизменично со него и Нур-Сувар, кој служел како главен град на [[Волшка Бугарија]] во 12-ти и 13-ти век. Во 1236 година, градот бил ограбен од војската на Бату хан, а подоцна градот бил обновен, но никогаш не ја вратил својата поранешна големина и моќ. Урнатините на градот (скоро 8км) биле истражени од Ричков, Татишчев, Каликов и Кучин. Билар бил главен град на Волга-Кама-Бугарија од 10 век па се до почетокот на 13 век. Исто така, бил еден од најголемите градови во средновековна [[Евроазија]]. Пропаста на градот во 1236 година резултирала со губење на неговата монументална архитектура. Во 1654 година, во близина на местото Билар, била основана руска гранична тврдина наречена Билар. Билар Поинт на Островот [[Ливингстон (остров)|Ливингстон]] на Јужните Шетландски Острови, [[Антарктик]] е именувана по Билар. == Во популарната култура == Билар бил дом на фиктивна советска воздухопловна база во романот „''Фајерфокс''“ на Крег Томас и во последователниот [[Огнена лисица (филм од 1982)|филм]], за измислениот авион МиГ-31 Фајерфокс украден од пилотот [[Воздухопловни сили на САД|на воздухопловните сили на САД,]] Мичел Гант. Всушност, Билар нема аеродром, а најблискиот аеродром со целосна услуга е во [[Казањ|Казанњ]], [[Татарстан]] во [[Русија]], 98 км северозападно од Билар. == Значајни луѓе == * Александар Арбузов (1877–1968), хемичар == Галерија == <gallery> Податотека:Wikiexpedition_to_Bilyar_15.jpg|алт=Bilyar Historical Archeological Museum| Историски археолошки музеј Билар Податотека:Wikiexpedition_to_Bilyar_23.jpg|алт=A piece of Bilyar mill| Парче од мелницата Билар Податотека:Wikiexpedition_to_Bilyar_14.jpg|алт=Old Bilyar map| Стара карта на Билар Податотека:Wikiexpedition_to_Bilyar_10.jpg|алт=Old pots from ancient Bilyar| Стари садови од античкиот Билар </gallery> == Поврзано == * [[Прабугари|Бугари]] * [[Стара Велика Бугарија]] == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Фајаз Шарипович Хузин | БИЛЈАР - БУГАРСКИ ГОЛЕМИ ГРАД ( [http://zaman-izd.ru/ Издавач „Заман“ Република Татарстан] ). Руски (Хузин Фајаз Шариповичь | Биляр - Великий Город Болгарский ( [http://zaman-izd.ru/ Издательство «Заман» Республика Татарстан] )) == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20071221080928/http://www.tatar.ru/english/append91.html#Bilyar_Historical,_Archaeological_and_N#Bilyar_Historical,_Archaeological_and_N Локацијата на Билар] * [http://www.bulgars.ru/english/volga.htm Каде исчезна Волшка Бугарија?] * [http://archaeologie.pro/ru/archive/20/357/ 50-годишнина од археолошката експедиција Билар: резултати и проблеми од истражувањето на Големиот град] [[Категорија:Волшка Бугарија]] [[Категорија:Историја на Татарстан]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Поранешни градови]] teqp9rr26pz1o0jso4kannelti7nyam 0 1390086 5590553 5531782 2026-07-11T17:44:53Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5590553 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Гамсутль.jpg|мини|Гамсутл во 2018 година]] '''Гамсутл''' ({{Langx|ru|Гамсутль|Gamsutl'}}; {{Langx|av|Гъамсукь|Ghamsuk}}) е напуштен град во Гунибскиот округ во [[Дагестан]], Русија, кој се наоѓа на планината Гамсутлмер на околу 1.400 метри надморска височина.<ref name="atlasobscura">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atlasobscura.com/places/gamsutl|title=Gamsutl|publisher=Atlas Obscura|accessdate=25 October 2021}}</ref> == Историја == „Гамсутл“ на [[аварски јазик]] значи „во подножјето на тврдината на ханот“.<ref name="russia.travel">{{Наведена мрежна страница|url=https://russia.travel/places/71234/|title=Гамсутль — Республика Дагестан|work=russia.travel|publisher=Federal Agency for Tourism|accessdate=25 October 2021}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Точната старост на селото е непозната, но се смета за едно од најстарите населби во Дагестан кое е старо од 2.000 до 5.000 години. Во својот најголем подем, селото се состоело од 300 куќи<ref name="atlasobscura" /> со до 3.000 жители.<ref name="Kaukasus" /> Во 20 век селото имало продавници, пошта и болница<ref name="atlasobscura" />, а кон крајот на 1950-тите, луѓето почнале да го напуштаат селото и бројот на жители почнал да паѓа и во 1970 година останале 200, а веќе во 2002 година 17 жители.<ref name="Kaukasus" /> Во 2015 година, починал последниот жител на селото, Абдулжалил Абдулжалилов<ref name="atlasobscura" /> кој се нарекол градоначалник и станал доста познат по серија телевизиски извештаи.<ref name="Kaukasus" /> Сега Гамсутл е ненаселен и го посетуваат само туристи.<ref name="atlasobscura" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Градови во Дагестан]] [[Категорија:Поранешни градови во Русија]] [[Категорија:Поранешни градови]] ggx62s63mj9hcsta7zfs27i7nqpsthi 0 1390110 5590460 5542005 2026-07-11T12:35:29Z Andrew012p 85224 /* */ 5590460 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Ace of Diamond (том 1).jpg|230px]] | caption = Корицата на првиот том, вклучувајќи го Еиџун Савамура | ja_kanji = ダイヤのA | ja_romaji = Даија но есу | genre = [[Спортска манга|спорт]]<ref>{{cite web|last=Ressler|first=Karen|title=ComiXology Lists Ace of the Diamond, All-rounder Meguru Manga|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-03/comixology-lists-ace-of-the-diamond-all-rounder-meguru-manga/.112959|website=[[Anime News Network]]|access-date=29 мај 2018|date=3 март 2017|archive-date=14 ноември 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114001619/https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-03-03/comixology-lists-ace-of-the-diamond-all-rounder-meguru-manga/.112959|url-status=live}}</ref> |Закосен наслов=yes}} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Јуџи Тераџима]] | publisher = [[Kodansha]] | publisher_en = {{English manga publisher|NA=[[Kodansha USA]]}} | magazine = [[Weekly Shonen Magazine]] | imprint = Shonen Magazine Comics | first = 17 мај 2006 | last = 14 јануари 2015 | volumes = 47 | volume_list = }} {{Collapsed infobox section begin}} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = [[Мицујуки Масухара]] | producer = | writer = Кенџи Конута | music = Frying-Pan | studio = {{ubl|[[Madhouse]]|[[Production I.G]]}} | licensee = [[Crunchyroll]] | network = [[TX Network|TXN]] ([[TV Tokyo]]) | network_en = {{English anime network|PH=[[Yey!]]}} | first = 3 октомври 2013 | last = 28 март 2016 | episodes = 126 + 5 OVA | episode_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Ace of Diamond Act II | author = Јуџи Тераџима | publisher = Kodansha | publisher_en = {{English manga publisher|US=Kodansha}} | imprint = Shonen Magazine Comics | magazine = Weekly Shonen Magazine | first = 19 август 2015 | last = 26 октомври 2022 | volumes = 34 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | title = Ace of Diamond Act II | director = {{ubl|Мицујуки Масухара ({{Abbr|С1|Сезона 1)}})|Хидеаки Оба ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | producer = | writer = Кенџи Конута | music = Хаџиме Хјакоку | studio = {{ubl|Madhouse ({{Abbr|С1|Сезона 1)}})|[[OLM (студио)|OLM]] Team Yoshioka ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | licensee = {{ubl|Crunchyroll|{{English anime licensee|[[Јужна Азија|ЈА]]/[[Југоисточна Азија|ЈИА]]|[[Muse Communication]]}} ({{Abbr|С2|Сезона 2}})}} | network = TXN (TV Tokyo) | network_en = | first = 2 април 2019 | last = | episodes = 52 | episode_list = Ace of Diamond Act II }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Cat of Diamond | author = Јуки Окада | publisher = Kodansha | magazine = Magazine Pocket | first = 12 јануари 2022 | last = 30 ноември 2022 | volumes = 3 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = Ace of the Diamond Act II Side Story: Teito vs Ugumori | author = Јуџи Тераџима | publisher = Kodansha | publisher_en = {{English manga publisher|US=Kodansha}} | imprint = Shonen Magazine Comics | magazine = Weekly Shonen Magazine | first = 25 декември 2024 | last = 5 март 2025 | volumes = 1 | volume_list = }} {{Collapsed infobox section end}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} '''''Ace of Diamond''''' ({{Langx|ja|ダイヤのA}}, [[Македонски јазик|македонски]]: ''Дијамантски ас'') — спортска [[манга]] напишана и илустрирана од Јуџи Тераџима. Серијата се појавувала во списанието за [[шонен]]-манга на издавачката куќа [[Kodansha]], ''[[Weekly Shonen Magazine]]'', од мај 2006 до јануари 2015 г., а нејзините поглавја се собрани во 47 тома [[танкобон]]. Продолжението насловено како ''Ace of Diamond Act II'' излегувало од август 2015 до октомври 2022 г., со поглавја собрани во 34 тома танкобон. [[Аниме]]-адаптација во вид телевизиска серија од 126 епизоди, во производство на студијата [[Madhouse]] и [[Production I.G]], се прикажувала од октомври 2013 до март 2016 г. Телевизиска аниме-серија од 52 епизоди како адаптација на ''Ace of Diamond Act II'', анимирана од Madhouse, се прикажувала од април 2019 до март 2020 г.; втората сезона, анимирана од [[OLM]], е закажана за премиера во април 2026 г. До јули 2025 г., мангата имала над 45 милиони примероци во оптек, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња. Во 2008 г., ''Ace of Diamond'' ја добила 53-тата награда за манга на Shogakukan во категоријата „Шонен“. Во 2010 г., ја освоила 34-тата награда за манга на Kodansha за најдобра шонен-манга. == Содржина == Серијата го следи Еиџун Савамура, бејзболски [[фрлач]] со необичен стил на фрлање што прави топката да се движи непредвидливо кон противникот. Првичниот план на Савамура е да се запише во месно средно училиште заедно со неговите другари и да играат [[бејзбол]] за своја душа. Меѓутоа, еден скаут од престижното средно училиште „Сеидо“ ја забележува неговата дарба и му нуди стипендија, како и шанса да стигне до националниот шампионат. По посетата на училиштето, погледот на Савамура кон иднината целосно се менува. „Сеидо“ и нивните главни соперници се обидуваат да им помогнат на постарите ученици да стигнат до националното првенство за време на летниот турнир. По завршувањето на турнирот, матурантите ќе бидат принудени да се повлечат од клубот, но Савамура, и покрај неговиот недостиг на контрола, е решен да им помогне да постигнат успех. Подоцна, Савамура и неговите соиграчи — Сатору Фуруја, Харуичи Коминато и Казуја Мијуки — го предводат новиот клуб низ есенскиот турнир. Нивната честољубива цел е да стигнат до националниот шампионат и да го убедат тренерот Катаока дека нема потреба да поднесува оставка. ''Ace of Diamond Act II'' продолжува да ги следи Савамура и клубот додека се подготвуваат за летниот турнир. Со новата учебна година, во бејзболскиот клуб „Сеидо“ се појавуваат нови лица. Савамура и Фуруја се натпреваруваат против клубови на национално ниво, откривајќи ги сопствените силни и слаби страни, додека истовремено меѓусебно се борат за престижната титула „ас“ на тимот. Паралелно со нив, и удирачите на „Сеидо“ напредуваат за да станат исто толку застрашувачки како нивните претходници. Со вакви подготовки, целта на „Сеидо“ е да го освои летниот турнир пред матурантите да дипломираат. == Ликови == * {{Нихонго-н|'''Еиџун Савамура'''|沢村 栄純}} : Гласовна изведба: Рјота Осака * {{Нихонго-н|'''Сатору Фуруја'''|降谷 暁}} : Гласовна изведба: Нобунага Шимазаки * {{Нихонго-н|'''Казуја Мијуки'''|御幸 一也}} : Гласовна изведба: Такахиро Сакураи * {{Нихонго-н|'''Харуичи Коминато'''|小湊 春市}} : Гласовна изведба: Нацуки Ханае == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://pocket.shonenmagazine.com/episode/13932016480029113097|Матична страница на мангата}} * {{Official website|https://diaace.com|Матична страница на анимето}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2006 година]] [[Категорија:Манга од 2015 година]] [[Категорија:Манга од 2022 година]] [[Категорија:Манга од 2024 година]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:OVA]] icc06ecyf443q5yenptptamfaofdypd 0 1390291 5590823 5532160 2026-07-12T09:44:29Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590823 wikitext text/x-wiki '''''Господар на светот''''' ({{Langx|fr|Maître du monde}}), објавен во 1904 година, е еден од последните романи на францускиот писател на научна фантастика, [[Жил Верн]]. Во времето кога Верн го пишувал романот, неговото здравје се влошувало. ''Господар на светот'' е „црн роман“, исполнет со претчувства и страв од подемот на тирани како што е негативецот во романот, Робур, и [[Тоталитаризам|тоталитаризмот]]. Тоа е продолжение на неговиот роман од 1886 година ''Робур Освојувачот.'' [[File: 'Master of the World' by George Roux 01.jpg|thumb|Господар на светот]] Романот „Господар на светот“ вклучува многу научни идеи кои биле актуелни во времето на Верн, но денес се сметаат за неточни. На пример, движењето со голема брзина не доведува до намалување на тежината на возилото. == Заплет == Сместен во летото 1903 година, низ источните Соединети Американски Држави се случуваат низа необјаснети настани, предизвикани од предмети што се движат со толку голема брзина што се речиси невидливи. Џон Строк, „главен инспектор во федералната полициска станица“ во [[Вашингтон]], патува до планините Блу Риџ во [[Северна Каролина]] за да истражи. Тој открива дека сите феномени се предизвикани од Робур, брилијантен пронаоѓач. Строк се обидува да го фати ''Теророт'', но наместо тоа, самиот е заробен. Робур го лета возилото за да им избега на гонителите, упатувајќи се кон [[Кариби|Карибите]] во [[Грмежлива бура|бура]]. Возилото е погодено од [[Молња|гром]], се распаѓа и паѓа во океанот. Строк се спасува на остатоците на возилото, но телото на Робур никогаш не е пронајдено. Читателот е оставен да одлучи дали е починат или не. == Адаптации == * Во филмот ''Господар на светот'' (1961) главните улоги ги играле [[Винсент Прајс]] и Чарлс Бронсон. * Едночасовен ТВ цртан специјал со исто име бил продуциран во 1976 година. Цртаниот филм комбинира елементи од приказната за Робур каде го прикажува Робур како безмилосен терорист кој се обидува да го уништи Вашингтон со моќна бомба. Потоа неговиот брод се урива во реката Потомак откако е погоден од гром. * Ликот Робур се појавува и во алтернативно-историскиот роман ''Крвавиот црвен барон'' (1995) од Ким Њуман, каде што е прикажан како главен инженер на воздушен брод на Централните сили. Поглавјето во кое се опишани тој и неговиот воздушен брод го носи насловот ''Господар на светот''. * ''Теророт'' се појавува во играта ''Пиратите од мистериозните острови''. * Робур и Том Тарнер се претставени како централни ликови во стимпанк романите на Т.Е. Макартур, ''Дамата од вулканот: Том еден и Том два''. „Теророт“ е предложен како дел од поврзаноста со оригиналните романи на Верн, ''Робур Освојувачот'' и ''Господар на светот''. * ''Господар на светот'' бил адаптиран во серијата стрипови ''Илустирани класици'' околу 1962 година. Тоа е број 163 во таа серија. == Поврзано == * [[Научна фантастика]] [[Категорија:Романи на Жил Верн]] [[Категорија:Статии со врски до проектот „Гутенберг“]] 933o5l8hzmzxn53eyp1a6dug12u1kcs 0 1390385 5590542 5589997 2026-07-11T17:33:20Z Carshalton 30527 /* Четвртфинале */ 5590542 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUT}} |3||1||1||1||6||6||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ALG}} |3||1||1||1||5||7||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |3||0||0||3||3||8||-5||'''0''' |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Алжир - Австрија|3–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Рафик Белгали|Белгали]] {{goal|45}} *[[Ријад Марез|Марез]] {{goal|60}}, {{goal|90+3}} |голови2 = *{{goal|28}} [[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] *{{goal|55}} [[Марсел Забицер|Забицер]] *{{goal|90+6}} [[Саша Калајџиќ|Калајџиќ]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Аргентина|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = *[[Муса Ал-Тамари|Ал-Тамари]] {{goal|55}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Џовани Ло Селсо|Ло Селсо]] *{{goal|31|пен.}} [[Лаутаро Мартинес|Ла. Мартинес]] *{{goal|80}} [[Лионел Меси|Песи]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ROU}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|COL}} |3||2||1||0||4||1||+3||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|POR}} |3||1||2||0||6||1||+5||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|COD}} |3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|UZB}} |3||0||0||3||2||11||-9||'''0''' |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Јоан Виса|Виса]] {{goal|68|пен.}}, {{goal|90+1}} * [[Фистон Мајеле|Мејеле]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|10}} [[Елдор Шомуродов|Шомуродов]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |3||2||1||0||6||2||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |3||2||0||1||5||5||0||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |3||0||0||3||0||4||-4||'''0''' |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Англија|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|62}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|67}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Хрватска - Гана|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Петар Сучиќ|П. Сучиќ]] {{goal|31}} *[[Никола Влашиќ|Влашиќ]] {{goal|83}} |голови2 = *{{goal|75}} [[Дерик Лукасен|Лукасен]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=25%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|COD}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|SWE}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|GHA}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ECU}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|BIH}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || -1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ALG}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|PAR}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SEN}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|IRN}} | 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|KOR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || -1 || '''3''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SCO}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || -3 || '''3''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|URU}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || -1 || '''2''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}|1 (3)|{{fb|PAR}} {{pso}}|1 (4) |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}|3|{{fb|SWE}}|0 |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}|0|{{fb|CAN}}|1 |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}|1 (2)|{{fb|MAR}} {{pso}}|1 (3) |2. јули – [[Торонто]]|{{fb|POR}}|2|{{fb|CRO}}|1 |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}|3|{{fb|AUT}}|0 |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}|2|{{fb|BIH}}|0 |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}} {{aet}}|3|{{fb|SEN}}|2 |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}|2|{{fb|JPN}}|1 |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}|1|{{fb|NOR}}|2 |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}|2|{{fb|ECU}}|0 |1. јули – [[Атланта]]|{{fb|ENG}}|2|{{fb|COD}}|1 |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}} {{aet}}|3|{{fb|CPV}}|2 |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}|1 (2)|{{fb|EGY}} {{pso}}|1 (4) |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}|2|{{fb|ALG}}|0 |3. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|{{fb|COL}}|1|{{fb|GHA}}|0 <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|{{fb|PAR}}|0|{{fb|FRA}}|1 |4. јули – [[Хјустон]]|{{fb|CAN}}|0|{{fb|MAR}}|3 |6. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|POR}}|0|{{fb|ESP}}|1 |6. јули – [[Сиетл]]|{{fb|USA}}|1|{{fb|BEL}}|4 |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|BRA}}|1|{{fb|NOR}}|2 |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}|2|{{fb|ENG}}|3 |7. јули – [[Атланта]]|{{fb|ARG}}|3|{{fb|EGY}}|2 |7. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}} {{pso}}|0 (4)|{{fb|COL}}|0 (3) <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Фоксборо]]|{{fb|FRA}}||{{fb|MAR}}| |10. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||{{fb|BEL}}| |11. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|NOR}}||{{fb|ENG}}| |11. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|{{fb|ARG}}||{{fb|SUI}}| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |15. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Final--> |19. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| }} ===Шеснаесттинафинале=== <section begin=R32-1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 28 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Јужна Африка - Канада|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+2}} [[Стивен Еуштакио|Еуштакио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]] |гледачи = 69.237 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро]] }}<section end=R32-1 /> ---- <section begin=R32-2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Бразил - Јапонија|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Каземиро]] {{goal|56}} *[[Габриел Мартинели|Мартинели]] {{goal|90+5}} |голови2 = *{{goal|29}} [[Каишу Сано|Сано]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=R32-2 /> ---- <section begin=R32-3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јуни 2026 |време = 16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Германија - Парагвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Енсисо]] |aet = yes |пенали1= *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{penmiss}} *[[Јозуа Кимих|Кимих]] {{pengoal}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{pengoal}} *[[Ник Волтемаде|Волтемаде]] {{penmiss}} *[[Надием Амири|Амири]] {{pengoal}} *[[Џонатан Та|Та]] {{penmiss}} |пенали=3–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] *{{pengoal}} [[Густаво Гомес|Г. Гомес]] *{{pengoal}} [[Матијас Галарса|Галарса]] *{{penmiss}} [[Антонио Санабрија|Санабрија]] *{{penmiss}} [[Фабијан Балбуена|Балбуена]] *{{pengoal}} [[Хосе Канале|Канале]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.945 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=R32-3 /> ---- <section begin=R32-4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Холандија - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|72}} |голови2 = *{{goal|90+1}} [[Иса Диоп (фудбалер)|Диоп]] |aet = yes |пенали1= *[[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]] {{pengoal}} *[[Џастин Клајверт|Клајверт]] {{penmiss}} *[[Ваут Вегхорст|Вегхорст]] {{pengoal}} *[[Квинтен Тимбер|Тимбер]] {{penmiss}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{penmiss}} |пенали=2–3 |пенали2= *{{penmiss}} [[Нил Ел Ајнауи|Ел Ајнауи]] *{{pengoal}} [[Суфијан Рахими|Рахими]] *{{pengoal}} [[Шемсдин Талби|Талби]] *{{penmiss}} [[Ашраф Хакими|Хакими]] *{{pengoal}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=R32-4 /> ---- <section begin=R32-5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Брег на Слоновата Коска - Норвешка|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|74}} |голови2 = *{{goal|39}} [[Антонио Нуса|Нуса]] *{{goal|86}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69.665 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=R32-5 /> ---- <section begin=R32-6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Франција - Шведска|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|45}}, {{goal|74}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|53}} |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=R32-6 /> ---- <section begin=R32-7 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Мексико - Еквадор|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|22}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|31}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=R32-7 /> ---- <section begin=R32-8 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 1 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Англија - ДР Конго|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|75}}, {{goal|86}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Сипенга|Сипенга]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=R32-8 /> ---- <section begin=R32-9 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 1 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Белгија - Сенегал|3–2]] |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Ромелу Лукаку|Лукаку]] {{goal|86}} *[[Јури Тилеманс|Тилеманс]] {{goal|89}}, {{goal|120+5|пен.}} |голови2 = *{{goal|25}} [[Хабиб Диара|Диара]] *{{goal|51}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=R32-9 /> ---- <section begin=R32-10 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 1 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#САД - Босна и Херцеговина|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|45}} *[[Малик Тилман|Тилман]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=R32-10 /> ---- <section begin=R32-11 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Шпанија - Австрија|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|36}}, {{goal|89}} *[[Педро Поро|Поро]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=R32-11 /> ---- <section begin=R32-12 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 јули 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Португалија - Хрватска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|68|пен.}} *[[Гонсало Рамош|Рамош]] {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|53}} [[Иван Перишиќ|Перишиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=R32-12 /> ---- <section begin=R32-13 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 јули 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Швајцарија - Алжир|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Брил Емболо|Емболо]] {{goal|10}} *[[Дан Ндоје|Ндоје]] {{goal|46}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=R32-13 /> ---- <section begin=R32-14 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Австралија - Египет|1–1]] |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|55|авт.}} |голови2 = *{{goal|13}} [[Емам Ашур|Ашур]] |пенали1= *[[Хари Сутар|Сутар]] {{penmiss}} *[[Џексон Ирвајн|Ирвајн]] {{pengoal}} *[[Авер Мабил|Мабил]] {{pengoal}} *[[Лукас Херингтон|Херингтон]] {{penmiss}} |пенали=2–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Махмуд Сабер|Сабер]] *{{pengoal}} [[Рами Рабија|Рабија]] *{{pengoal}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{pengoal}} [[Хосам Абделмагид|Абделмагид]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.244 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=R32-14 /> ---- <section begin=R32-15 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Аргентина - Зелен ’Рт|3–2]] |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|29}} *[[Лисандро Мартинес|Ли. Мартинес]] {{goal|92}} *[[Дини (фудбалер 1995)|Дини]] {{goal|111|авт.}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Дерој Дуарте|Д. Дуарте]] *{{goal|103}} [[Сидни Лопеш Кабрал|С. Кабрал]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=R32-15 /> ---- <section begin=R32-16 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 јули 2026 |време = 20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Колумбија - Гана|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Џон Аријас|Џ. Аријас]] {{goal|14}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=R32-16 /> ---- ===Осминафинале=== <section begin=R16-1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Канада - Мароко|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|50}}, {{goal|82}} [[Азедин Унахи|Унахи]] *{{goal|90+8}} [[Суфијан Рахими|Рахими]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=R16-1 /> ---- <section begin=R16-2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Парагвај - Франција|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|70|пен.}} [[Килијан Мбапе|Мбапе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=R16-2 /> ---- <section begin=R16-3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Бразил - Норвешка|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Нејмар]] {{goal|90+10|пен.}} |голови2 = *{{goal|79}}, {{goal|90}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=R16-3 /> ---- <section begin=R16-4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Мексико - Англија|2–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|42}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|69|пен.}} |голови2 = *{{goal|36}}, {{goal|38}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|60|пен.}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80,824 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=R16-4 /> ---- <section begin=R16-5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Португалија - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+1}} [[Микел Мерино|Мерино]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=R16-5 /> ---- <section begin=R16-6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#САД - Белгија|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Малик Тилман|Тилман]] {{goal|31}} |голови2 = *{{goal|{{0}}9}}, {{goal|33}} [[Шарл Де Кетеларе|Де Кетеларе]] *{{goal|57}} [[Ханс Ванакен|Ванакен]] *{{goal|90+1}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=R16-6 /> ---- <section begin=R16-7 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Аргентина - Египет|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Кристијан Ромеро|Ромеро]] {{goal|79}} *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|83}} *[[Енцо Фернандес|Фернандес]] {{goal|90+2}} |голови2 = *{{goal|15}} [[Јасер Ибрахим|Ибрахим]] *{{goal|67}} [[Мостафа Зико|Зико]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=R16-7 /> ---- <section begin=R16-8 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Швајцарија - Колумбија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = |голови2 = |aet = yes |пенали1= *[[Гранит Џака|Џака]] {{pengoal}} *[[Зеки Амдуни|Амдуни]] {{pengoal}} *[[Мануел Аканџи|Аканџи]] {{penmiss}} *[[Седрик Итен|Итен]] {{pengoal}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{pengoal}} |пенали=3–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Хуан Фернандо Кинтеро|Кинтеро]] *{{penmiss}} [[Давинсон Санчес|Санчес]] *{{pengoal}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] *{{penmiss}} [[Чучо Ернандес|Ернандес]] *{{pengoal}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=R16-8 /> ---- ===Четвртфинале=== <section begin=QF-1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 9 јули 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Франција - Мароко|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|60}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.811 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=QF-1 /> ---- <section begin=QF-2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 10 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Шпанија - Белгија|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Фабијан Руис|Руис]] {{goal|30}} *[[Микел Мерино|Мерино]] {{goal|88}} |голови2 = *{{goal|41}} [[Шарл Де Кетеларе|Де Кетеларе]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=QF-2 /> ---- <section begin=QF-3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Норвешка - Англија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=QF-3 /> ---- <section begin=QF-4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јули 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Аргентина - Швајцарија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=QF-4 /> ---- == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] bgyef04r2w4hf6utfkjrbirq5jid2ke 14 1390545 5590746 5533809 2026-07-12T07:24:53Z نوفاك اتشمان 11549 отстранета [[Категорија:Кралство Југославија]]; додадена [[Категорија:Политика на Кралство Југославија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590746 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Договори на Југославија|*02]] [[Категорија:Политика на Кралство Југославија]] rkzhond54t636u2gqju3pscfhsitvt5 0 1391033 5590901 5587368 2026-07-12T11:24:26Z Bjankuloski06 332 /* Опис */ Исправен поим, replaced: одгрмушк → олугрмушк 5590901 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија |image = Sideritis syriaca (Ironwort scan).jpg |image_caption = ''Sideritis syriaca'' (ironwort) |taxon = Sideritis |authority = [[Карл Лине|L.]] |subdivision_ranks = Видови |subdivision = Види текс |synonyms = }} '''Железници''' ([[науч.]] ''Sideritis'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] познати по нивната употреба како хербален лек, најчесто во форма на [[билен чај]], и често се нарекуваат само „планински чај“. Тие се изобилни во медитеранските региони, на [[Балкански Полуостров|Балканот]], на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и [[Макаронезија]], но може да се најдат и во Средна Европа и умерена Азија. == Историја и етимологија == На грчки, „сидеритис“ ([[Грчки јазик|грчки]]: σιδηρίτης) може буквално да се преведе како „оној што е направен од железо“, па пттаму името на многу јазици. Растението им било познато на античките Грци, поточно на [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] и [[Теофраст]].<ref>{{cite web|url=http://www.aspropotamos.org/ecology.htm|title=οικολογια ασπροποταμος|publisher=Aspropotamos.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630185145/http://www.aspropotamos.org/ecology.htm|archive-date=2012-06-30|access-date=2013-11-30|url-status=dead}}</ref> Иако Диоскорид опишува три [[Вид (биологија)|вида]], се смета дека само еден (веројатно ''S. scordioides'') припаѓа на ''Sideritis''. Во античко време, ''Sideritis'' бил генерички назив за растенија способни за лекување на рани предизвикани од железно оружје за време на битките. Сепак, други сметаат дека името произлегува од обликот на [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]], кое наликува на врвот на копје. == Таксономија == [[Податотека:Sideritis_scardica_IMG_4653.jpg|мини|''[[Sideritis scardica]]'']] Во 2002 година, молекуларно филогенетски истражувања откриле дека ''Sideritis'' и пет други рода се вградени во ''[[Stachys]]''. Ќе бидат потребни дополнителни студии пред да можат да се ревидираат овие два рода, и нивните најблиски роднини. Според некои извори, се препознаваат и се категоризираат до 319 различни видови, [[подвид]]ови, екотипови, форми или сорти, вклучувајќи: * ''[[Sideritis barbellata]]'' Mend.-Heu. - ендемски вид за Канарските Острови, Ла Палма Шпанија * ''[[Sideritis candicans]]'' Aiton - ендемски вид за Мадејра, Бужиу и Порто Санто. * ''[[Sideritis curvidens]]'' - го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis cypria]]'' Post - ендемски вид за Кипар * ''[[Sideritis elica]]'' - ендемски вид за Родопите, Бугарија * ''[[Sideritis euboea]]'' Heldr - најден на островот [[Евбеја]] * ''[[Sideritis hyssopifolia]]'' L. - го има на [[Пиринејски Полуостров]] * ''[[Sideritis lanata]]'' L. - потекнува од [[Балкански Полуостров|Балкан]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis leucantha]]'' Cav. - ендемски вид за [[Шпанија]] * ''[[Sideritis macrostachyos]]'' Poir. - ендемски вид за [[Тенерифе]] * ''[[Sideritis montana]]'' L. - потекнува од [[Евроазија]], од [[Шпанија]] до [[Кина]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideris perfoliata]]'' - го има во [[Македонија]] подвидот subsp. ''athoa'' * ''[[Sideritis purpurea]]'' Talb. - го има во [[Грција]] и [[Крит]] * ''[[Sideritis pusilla]]'' * ''[[Sideritis raiseri]]'' Boiss & Heldr - најден на планината Томор во [[Албанија]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis romana]]'' L. - го има околу [[Медитеран]]от * ''[[Sideritis scardica]]'' Gris. - ендемски за [[Шар Планина]], го има од [[Косово]], [[Македонија]] и [[Албанија]]. * ''[[Sideritis syriaca]]'' L., ''S. cretica'' Boiss, ''S. boissieri'' Magn. - најден во [[Сирија]], [[Турција]], [[Крит]] * ''[[Sideritis theezans]]'' Boiss & Heldr - најден на [[Пелопонез]] Ботаничарите наидуваат на тешкотии при именувањето и класификацијата на сортите ''Sideritis'' поради нивните суптилни разлики. Еден особено збунувачки случај е оној на ''S. angustifolia'' Lagasca и ''S. tragoriganum'' Lagasca. == Опис == Родот е составен од кратки (8–50&nbsp;см) ксерофитски полугрмушки или [[Зелјесто растение|билки]], едногодишни или повеќегодишни, кои растат на голема надморска височина (обично над 1000 метри) со малку или без почва, често на површината на карпите. [[Соцветие|Цветовите]] се собрани во двоцветни до повеќецветни, густо збиени до раздалечени прешлени. Брактеоли отсуствуваат. Чашката е ѕвончевидна, со 10 ребра и со 5 запци, запците се еднакви помеѓу себе, или најгорниот забец е подолг во однос на останатите четири. Венчето е обично жолто, прашниците се четири, скриени во венечната трубичка.<ref name=":0">[[Владо Матевски]]: Флора на РС Македонија, том 2, свеска 2, стр. 235 МАНУ, Скопје, 2021</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Sideritis_montana_Sturm23.jpg|''[[Sideritis montana]]'' </gallery> == Употреба == [[Податотека:Greekmountaintea.jpg|лево|мини|Чај]] Во [[Албанија]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Македонија]] и [[Турција]], ''[[Sideritis scardica]]'', ''[[Sideritis clandestina]]'', ''[[Sideritis syriaca]]'', ''[[Sideritis perfoliata]]'' и разни други видови се користат како билки или за подготовка на билни чаеви или поради нивните ароматични својства во локалните кујни. Билниот чај најчесто се подготвува со [[декокт]], со варење на стебленцата, листовите и цветовите во тенџере со вода, а потоа често се служи со мед и лимон. Некои растенија од родот имаат историја на употреба во традиционалната билна медицина. Истражувања за потенцијалните ефекти се спроведени на универзитети во Холандија и на јужен Балкан каде што растението е автохтоно. Хемиските состојки вклучуваат дитерпеноиди и [[флавоноид]]и. == Одгледување == ''Sideritis raeseri'' е најчесто одгледуваниот вид од овој род на растенија во Албанија, Бугарија, Грција и Македонија. Садењето се препорачува во текот на два периода (октомври-ноември или февруари-март на северната хемисфера), а собирањето во јули, кога е во полн цвет. Растението обично се суши пред употреба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Sideritis}} {{Викивидови-ред|Sideritis}} {{Taxonbar|from=Q431310}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Железници (род)]] [[Категорија:Билни чаеви]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 1u5mmcidhhfo69idtl2nko3jtl5hw3a 5590912 5590901 2026-07-12T11:26:56Z Bjankuloski06 332 5590912 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија |image = Sideritis syriaca (Ironwort scan).jpg |image_caption = ''Sideritis syriaca'' (ironwort) |taxon = Sideritis |authority = [[Карл Лине|L.]] |subdivision_ranks = Видови |subdivision = Види текс |synonyms = }} '''Железници''' ([[науч.]] ''Sideritis'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] познати по нивната употреба како хербален лек, најчесто во форма на [[билен чај]], и често се нарекуваат само „планински чај“. Тие се изобилни во медитеранските региони, на [[Балкански Полуостров|Балканот]], на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и [[Макаронезија]], но може да се најдат и во Средна Европа и умерена Азија. == Историја и етимологија == На грчки, „сидеритис“ ([[Грчки јазик|грчки]]: σιδηρίτης) може буквално да се преведе како „оној што е направен од железо“, па пттаму името на многу јазици. Растението им било познато на античките Грци, поточно на [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] и [[Теофраст]].<ref>{{cite web|url=http://www.aspropotamos.org/ecology.htm|title=οικολογια ασπροποταμος|publisher=Aspropotamos.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630185145/http://www.aspropotamos.org/ecology.htm|archive-date=2012-06-30|access-date=2013-11-30|url-status=dead}}</ref> Иако Диоскорид опишува три [[Вид (биологија)|вида]], се смета дека само еден (веројатно ''S. scordioides'') припаѓа на ''Sideritis''. Во античко време, ''Sideritis'' бил генерички назив за растенија способни за лекување на рани предизвикани од железно оружје за време на битките. Сепак, други сметаат дека името произлегува од обликот на [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]], кое наликува на врвот на копје. == Таксономија == [[Податотека:Sideritis_scardica_IMG_4653.jpg|мини|''[[Sideritis scardica]]'']] Во 2002 година, молекуларно филогенетски истражувања откриле дека ''Sideritis'' и пет други рода се вградени во ''[[Stachys]]''. Ќе бидат потребни дополнителни студии пред да можат да се ревидираат овие два рода, и нивните најблиски роднини. Според некои извори, се препознаваат и се категоризираат до 319 различни видови, [[подвид]]ови, екотипови, форми или сорти, вклучувајќи: * ''[[Sideritis barbellata]]'' Mend.-Heu. - ендемски вид за Канарските Острови, Ла Палма Шпанија * ''[[Sideritis candicans]]'' Aiton - ендемски вид за Мадејра, Бужиу и Порто Санто. * ''[[Sideritis curvidens]]'' - го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis cypria]]'' Post - ендемски вид за Кипар * ''[[Sideritis elica]]'' - ендемски вид за Родопите, Бугарија * ''[[Sideritis euboea]]'' Heldr - најден на островот [[Евбеја]] * ''[[Sideritis hyssopifolia]]'' L. - го има на [[Пиринејски Полуостров]] * ''[[Sideritis lanata]]'' L. - потекнува од [[Балкански Полуостров|Балкан]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis leucantha]]'' Cav. - ендемски вид за [[Шпанија]] * ''[[Sideritis macrostachyos]]'' Poir. - ендемски вид за [[Тенерифе]] * ''[[Sideritis montana]]'' L. - потекнува од [[Евроазија]], од [[Шпанија]] до [[Кина]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideris perfoliata]]'' - го има во [[Македонија]] подвидот subsp. ''athoa'' * ''[[Sideritis purpurea]]'' Talb. - го има во [[Грција]] и [[Крит]] * ''[[Sideritis pusilla]]'' * ''[[Sideritis raiseri]]'' Boiss & Heldr - најден на планината Томор во [[Албанија]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis romana]]'' L. - го има околу [[Медитеран]]от * ''[[Sideritis scardica]]'' Gris. - ендемски за [[Шар Планина]], го има од [[Косово]], [[Македонија]] и [[Албанија]]. * ''[[Sideritis syriaca]]'' L., ''S. cretica'' Boiss, ''S. boissieri'' Magn. - најден во [[Сирија]], [[Турција]], [[Крит]] * ''[[Sideritis theezans]]'' Boiss & Heldr - најден на [[Пелопонез]] Ботаничарите наидуваат на тешкотии при именувањето и класификацијата на сортите ''Sideritis'' поради нивните суптилни разлики. Еден особено збунувачки случај е оној на ''S. angustifolia'' Lagasca и ''S. tragoriganum'' Lagasca. == Опис == Родот е составен од кратки (8–50&nbsp;см) ксерофитски [[полугрмушка|полугрмушки]] или [[Зелјесто растение|билки]], едногодишни или повеќегодишни, кои растат на голема надморска височина (обично над 1000 метри) со малку или без почва, често на површината на карпите. [[Соцветие|Цветовите]] се собрани во двоцветни до повеќецветни, густо збиени до раздалечени прешлени. Брактеоли отсуствуваат. Чашката е ѕвончевидна, со 10 ребра и со 5 запци, запците се еднакви помеѓу себе, или најгорниот забец е подолг во однос на останатите четири. Венчето е обично жолто, прашниците се четири, скриени во венечната трубичка.<ref name=":0">[[Владо Матевски]]: Флора на РС Македонија, том 2, свеска 2, стр. 235 МАНУ, Скопје, 2021</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Sideritis_montana_Sturm23.jpg|''[[Sideritis montana]]'' </gallery> == Употреба == [[Податотека:Greekmountaintea.jpg|лево|мини|Чај]] Во [[Албанија]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Македонија]] и [[Турција]], ''[[Sideritis scardica]]'', ''[[Sideritis clandestina]]'', ''[[Sideritis syriaca]]'', ''[[Sideritis perfoliata]]'' и разни други видови се користат како билки или за подготовка на билни чаеви или поради нивните ароматични својства во локалните кујни. Билниот чај најчесто се подготвува со [[декокт]], со варење на стебленцата, листовите и цветовите во тенџере со вода, а потоа често се служи со мед и лимон. Некои растенија од родот имаат историја на употреба во традиционалната билна медицина. Истражувања за потенцијалните ефекти се спроведени на универзитети во Холандија и на јужен Балкан каде што растението е автохтоно. Хемиските состојки вклучуваат дитерпеноиди и [[флавоноид]]и. == Одгледување == ''Sideritis raeseri'' е најчесто одгледуваниот вид од овој род на растенија во Албанија, Бугарија, Грција и Македонија. Садењето се препорачува во текот на два периода (октомври-ноември или февруари-март на северната хемисфера), а собирањето во јули, кога е во полн цвет. Растението обично се суши пред употреба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Sideritis}} {{Викивидови-ред|Sideritis}} {{Taxonbar|from=Q431310}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Железници (род)]] [[Категорија:Билни чаеви]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] iidrquaicv9s5cjfiy8tqkae35eaxaa 0 1391756 5590570 5588378 2026-07-11T18:32:58Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Chokorilo|Chokorilo]]) и ја поврати преработката 5542052 на BosaFi 5590570 wikitext text/x-wiki '''Натаниел Лорд Бритон''' (1859–1934) e американски [[Ботаника|ботаничар]] и [[Таксономија|таксоном]] кој е ко-основач на Њујоршката ботаничка градина во [[Бронкс]], [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]]. == Ран живот == Бритон бил роден на 15 јануари 1859 година во Њу Дорп, округ Ричмонд, [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк (држава)]] како син на Џаспер Александар Хамилтон Бритон и Хариет Лорд Тарнер.<ref name="nybg-bio">{{Наведена мрежна страница|url=http://sciweb.nybg.org/science2/libr/finding_guide/britwb2.asp.html|title=NATHANIEL LORD BRITTON RECORDS (1875-1934)|last=Fraser|first=Susan|publisher=New York Botanical Garden|accessdate=5 July 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://statenisland.pastperfectonline.com/webobject/27EAD842-5C22-41EA-ADB1-810313079220|title=Toddler's Dress|work=Online Collections Database|publisher=Staten Island Historical Society|accessdate=11 May 2011}}</ref> Неговите родители сакале да студира религија, но тој бил привлечен кон изучувањето на природата уште од рана возраст. Тој дипломирал на Рударскиот факултет при Универзитетот Колумбија, а потоа предавал [[геологија]] и [[ботаника]] на Универзитетот Колумбија. Веднаш по дипломирањето се приклучил на Ботаничкиот клуб Тори и бил член целиот свој живот. Бритон бил избран член на Националната академија на науките на Соединетите Американски Држави,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001077.html|title=Nathaniel Britton|work=www.nasonline.org|accessdate=2023-07-26}}</ref> на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметности и науки]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amacad.org/person/nathaniel-lord-britton|title=Nathaniel Lord Britton|date=2023-02-09|work=American Academy of Arts & Sciences|language=en|accessdate=2023-07-26}}</ref> и на Американското филозофско друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Nathaniel+L.+Britton&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2023-07-26}}</ref> Се оженил со Елизабет Гертруда Најт, бриолог, на 27 август 1885 година. Тие се запознале кога таа се приклучила на клубот и биле доживотни соработници во ботаничките истражувања. == Њујорк Ботаничка градина == За време на нивниот меден месец во 1888 година, тие ги посетиле градините Кју, што довело до тоа неговата сопруга да предложи ботаничка градина за Њујорк на состанокот на клубот Тори. Заедно, тие воделе кампања за основање на NYBG. Бритон ја напуштил Колумбија во 1895 година за да стане првиот директор на Ботаничката градина во Њујорк, позиција што ја држел до 1929 година. Тој бил во првиот Управен одбор на институцијата, заедно со Ендру Карнеги, Џ. Пјерпонт Морган и Корнелиус Вандербилт II. Тој обезбедил значителна финансиска поддршка за ботаничката градина со именување на растенијата по богати придонесувачи. == Научно истражување == Голем дел од неговата теренска работа ја извршувал на [[Кариби|Карибите]], каде што често доаѓал кога зимското време во Њујорк станувало премногу сурово. Неговиот придонес во проучувањето на карипската флора е неоспорен. Тој ја напишал ''Илустрирана флора на северните Соединети Американски Држави, Канада и британските поседи'' (1896) со Адисон Браун, и ''Кактусите'' со Џозеф Нелсон Роуз. Бритон е запаметен и како еден од потписниците на Американскиот кодекс за ботаничка номенклатура<ref>{{Наведено списание|year=1907|title=American Code of Botanical Nomenclature|journal=Bulletin of the Torrey Botanical Club|volume=34}}<br /><br />* {{Викиизвор-ред|Bulletin of the Torrey Botanical Club/V34/American Code of Botanical Nomenclature}}</ref>, кој предложил толку радикални промени во правилата што ја регулираат номенклатурата, што не бил постигнат компромис (и не биле усвоени некои од главните американски одредби) сè до речиси 30 години подоцна. == Смрт и наследство == Бритон починал во својот дом во Бронкс на 25 јуни 1934 година, откако доживеал мозочен удар 9 недели претходно. <ref name="obit">{{Наведени вести|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1934/06/26/93761609.pdf|title=Dr N.L. Britton, 74, Biologist, is dead|work=26 June 1934|access-date=5 July 2012|publisher=New York Times}}</ref> Куќата во која живеел и работел, Котиџот Бритон, е зачувана во Историскиот град Ричмонд на Стејтен Ајленд. == Дела == Џон Хендли Барнхарт приложил библиографија на сите дела на Бритон во ''„Биографски мемоари на Натаниел Лорд Бритон,1859-1934“,'' напишани од Елмер Дру Мерил и презентирани на Националната академија на науките на годишниот состанок во 1938 година.<ref name="britton-bib">{{Наведена книга|url=http://willow.nybg.org/record=b1050275|title=Biographical memoir of Nathaniel Lord Britton, 1859-1934|last=Merrill|first=Elmer D.|date=1938}}</ref> Во 1960 година, Хенри А. Глисон ја објавил ''Научната работа на Натаниел Лорд Бритон'', каде што ги сумирал и дал коментари за раните ботанички активности на Бритон, ботаничките организации, неговата номенклатурна работа, ''Илустрираната флора'', неговото водство на Њујоршката ботаничка градина, неговата ''Флора на Западна Индија'', неговата ''Флора'' ''на Северна Америка'', неговата ''Флора на Северна Јужна Америка'', неговите ''Северноамерикански дрвја'' и неговата монографска работа.<ref name="britton-gleason-works">{{Наведено списание|last=Gleason|first=Henry A.|date=1960|title=The Scientific Work of Nathaniel Lord Britton|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|volume=104|issue=2|pages=205–226}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Претседатели на Американското ботаничко друштво|state=collapsed}}{{DEFAULTSORT:Britton, Nathaniel Lord}} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Професори на универзитетот „Колумбија“]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Американски миколози]] [[Категорија:Починати во 1934 година]] [[Категорија:Родени во 1859 година]] 77o2y6x4faanwrkbylvkyhq5uffxr71 0 1391762 5590568 5588401 2026-07-11T18:31:27Z Gurther 105215 Одбиени последните 2 промени (од [[Специјална:Придонеси/Vodarosa|Vodarosa]]) и ја поврати преработката 5583895 на InternetArchiveBot 5590568 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Portrait of Botanist Edgar Nelson Transeau.png|мини|Едгар Нелсон Трансо]] '''Едгар Нелсон Трансо''' (1875–1960) бил американски [[Ботаника|ботаничар]] и [[Алгологија|психолог]] познат по својата работа во екологијата на растенијата и фитогеографијата.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://people.wku.edu/charles.smith/chronob/TRAN1875.htm|title=Chrono-Biographical Sketch: Edgar Transeau|work=people.wku.edu|accessdate=2026-02-10}}</ref> Најмногу е запаметен по неговиот влијателен труд ''Прерискиот полуостров'' објавен во ''Екологија'' во 1935 година, во кое се испитувало источното проширување на тревниците на Средниот Запад.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://search.library.wisc.edu/digital/AEUUSQ3V4L42D58R|title=The prairie peninsula--in the "shadow" of Transeau : proceedings of the sixth North American Prairie Conference, the Ohio State University, Columbus, Ohio, 12-17 August 1978 - UWDC - UW-Madison Libraries|work=search.library.wisc.edu|accessdate=2026-02-10}}</ref> Трансо го поминал поголемиот дел од својата академска кариера на Државниот универзитет во Охајо, каде што работел како професор по ботаника и претседавал со одделот од 1918 до 1946 година.Тој бил претседател на Еколошкото друштво на Америка и на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]]. == Ран живот и образование == Трансо бил роден во Вилијамспорт, Пенсилванија, на 21 октомври 1875 година. Дипломирал на колеџот „Франклин и Маршал“ во 1897 година, а подоцна продолжил со постдипломски студии на Универзитетот во Мичиген, каде што докторирал во 1904 година. По завршувањето на додипломските студии, работел како наставник по природни науки во средно училиште во Пенсилванија и Колорадо.<ref name=":02">{{Наведена мрежна страница|url=https://people.wku.edu/charles.smith/chronob/TRAN1875.htm|title=Chrono-Biographical Sketch: Edgar Transeau|work=people.wku.edu|accessdate=2026-02-10}}</ref> == Академска кариера == По завршувањето на докторските студии, Трансо имал наставнички и истражувачки позиции во неколку институции, вклучувајќи го колеџот Алма (1904–1906) и факултетот за наставници во Источен Илиноис (1907–1915). Се приклучил на факултетот на Државниот универзитет во Охајо во 1915 година, каде што го поминал остатокот од својата академска кариера.<ref name=":03">{{Наведена мрежна страница|url=https://people.wku.edu/charles.smith/chronob/TRAN1875.htm|title=Chrono-Biographical Sketch: Edgar Transeau|work=people.wku.edu|accessdate=2026-02-10}}</ref> На Државниот универзитет во Охајо, Трансо бил професор по ботаника и претседавал со Одделот за ботаника од 1918 до 1946 година. За време на неговиот мандат, одиграл централна улога во развојот на истражувачките и наставните програми на одделот поврзани со психологијата. Иако редовно не држел формален курс за алги, надгледувал бројни магистерски и докторски студенти чие истражување се фокусирало на слатководните алги.<ref name=":3">{{Наведено списание|last=Taft|first=Clarence E.|date=1973|title=Seventy Years of Phycology at The Ohio State University|url=https://kb.osu.edu/server/api/core/bitstreams/dd398349-2f83-5e1d-bd36-648e082f666f/content|journal=The Ohio Journal of Science|volume=73|issue=2|pages=103-110}}</ref> Тој продолжил да објавува за алгална таксономија и екологија сè до неговото пензионирање во 1946 година, кога бил именуван за емеритус професор.<ref name=":04">{{Наведена мрежна страница|url=https://people.wku.edu/charles.smith/chronob/TRAN1875.htm|title=Chrono-Biographical Sketch: Edgar Transeau|work=people.wku.edu|accessdate=2026-02-10}}</ref> == Истражување и придонеси == Трансо направил значаен придонес во екологијата на растенијата, фитогеографијата и [[Алгологија|фикологијата]]. Неговото највлијателно дело било трудот од 1935 година ''Прерискиот полуостров'', објавен во ''Екологија'', во кој го анализирал проширувањето на источните тревни површини на Средниот Запад и ги оспорил чисто климатолошките објаснувања за вегетациските модели.<ref name=":4">{{Наведено списание|last=Transeau|first=Edgar Nelson|date=1935|title=The Prairie Peninsula|url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1930078|journal=Ecology|language=en|volume=16|issue=3|pages=423–437|doi=10.2307/1930078|issn=0012-9658|url-access=subscription}}</ref><ref name=":05">{{Наведена мрежна страница|url=https://people.wku.edu/charles.smith/chronob/TRAN1875.htm|title=Chrono-Biographical Sketch: Edgar Transeau|work=people.wku.edu|accessdate=2026-02-10}}</ref> Трудот помогнал да се формализира концептот на прерискиот полуостров и станал основна референца во последователните студии за северноамериканската вегетација.<ref name=":12">{{Наведена мрежна страница|url=https://search.library.wisc.edu/digital/AEUUSQ3V4L42D58R|title=The prairie peninsula--in the "shadow" of Transeau : proceedings of the sixth North American Prairie Conference, the Ohio State University, Columbus, Ohio, 12-17 August 1978 - UWDC - UW-Madison Libraries|work=search.library.wisc.edu|accessdate=2026-02-10}}</ref> Во студијата од 1935 година, Трансо ги оценил спротивставените објаснувања за присуството на прериска вегетација во Индијана и Охајо. Некои екологисти ги припишуваат тревниците во регионот на лошата дренажа на почвата или постојаното палење, додека други тврделе дека климата треба да биде во корист на листопадните шуми како во околните области. Користејќи климатски податоци, граници на вегетацијата и глацијална историја, Трансо тврдел дека ниту еден фактор, како што се пожар или услови на почвата, не може да објасни зошто преријата и шумата постојат рамо до рамо во регионот. Наместо тоа, тој тврдел дека рамнотежата помеѓу врнежите од дожд и испарувањето, особено за време на сезоната на растење, помага во одржувањето на прериската вегетација во подолги временски периоди.<ref name=":42">{{Наведено списание|last=Transeau|first=Edgar Nelson|date=1935|title=The Prairie Peninsula|url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1930078|journal=Ecology|language=en|volume=16|issue=3|pages=423–437|doi=10.2307/1930078|issn=0012-9658|url-access=subscription}}</ref> Покрај неговите еколошки истражувања, Трансо спровел обемни студии за [[алги]], особено во рамките на семејството Zygnemataceae. Неговите рани публикации се занимавале со периодичноста и хибридизацијата на алгите меѓу видовите, а тој опишал или ревидирал повеќе родови во рамките на оваа група.<ref name=":32">{{Наведено списание|last=Taft|first=Clarence E.|date=1973|title=Seventy Years of Phycology at The Ohio State University|url=https://kb.osu.edu/server/api/core/bitstreams/dd398349-2f83-5e1d-bd36-648e082f666f/content|journal=The Ohio Journal of Science|volume=73|issue=2|pages=103-110}}</ref> Неговата монографија од 1951 година ''Zygnemataceae,'' синтетизирала децении таксономска работа и станала стандардна референца за семејството.<ref>{{Наведена книга|url=http://archive.org/details/zygnemataceaefre00tran|title=The Zygnemataceae (fresh-water conjugate algae) with keys for the identification of genera and species, and seven hundred eighty-nine illustrations|last=Transeau|first=Edgar Nelson|date=1951|publisher=Columbus, Ohio State University Press|others=MBLWHOI Library}}</ref> Оваа збирка покажала континуирана употреба во систематските и таксономските истражувања, демонстрирајќи ја нејзината трајна научна вредност.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Hoshaw|first=Robert W.|date=1983|title=SYSTEMATICS OF THE ZYGNEMATACEAE (CHLOROPHYCEAE). III. TRANSEAU COLLECTION OF THE ZYGNEMATACEAE: AN OLD COLLECTION WITH MODERN USES|url=https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/j.1537-2197.1983.tb12442.x|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=70|issue=1|pages=145–153|doi=10.1002/j.1537-2197.1983.tb12442.x|issn=0002-9122|url-access=subscription}}</ref> == Професионална услуга == Покрај неговата настава и истражување, Трансо бил активен во професионални научни организации. Тој бил претседател на Еколошкото друштво на Америка во 1924 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esa.org/history/2013/08/presidents/|title=Presidents|last=Tysor|first=Susannah|date=August 24, 2013|work=Ecological Society of America}}</ref> и претседател на Ботаничкото друштво на Америка во 1940 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://botany.org/home/about/current-officers/bsa-presidents.html|title=BSA Presidents|work=botany.org|language=en|accessdate=2026-03-02}}</ref> Тој исто така бил и претседател на [[Ohio Academy of Sciences|Академијата на науките во Охајо]] во 1924 година.<ref name=":06">{{Наведена мрежна страница|url=https://people.wku.edu/charles.smith/chronob/TRAN1875.htm|title=Chrono-Biographical Sketch: Edgar Transeau|work=people.wku.edu|accessdate=2026-02-10}}</ref> == Награди и почести == Трансо добил неколку признанија како признание за неговиот придонес во ботаниката и екологијата. Во 1941 година, бил награден со почесен докторат од факултетот Франклин и Маршал.<ref name=":07">{{Наведена мрежна страница|url=https://people.wku.edu/charles.smith/chronob/TRAN1875.htm|title=Chrono-Biographical Sketch: Edgar Transeau|work=people.wku.edu|accessdate=2026-02-10}}</ref> Во 1956 година, го добил сертификатот за заслуги од Ботаничкото друштво на Америка. Оваа награда е исто така позната како Златен јубилеј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://botany.org/psbarchive/issue/1956-v2-no-4.html|title=1956 v2 No 4 Winter|work=botany.org|language=en|accessdate=2026-02-10|archive-date=2025-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20251005215657/https://botany.org/psbarchive/issue/1956-v2-no-4.html|url-status=dead}}</ref> == Наследство == Истражувањето на Трансо за северноамериканската вегетација, особено неговата анализа на прерискиот полуостров, продолжил да влијае врз еколошката наука долго по неговата смрт. Неговата студија од 1935 година остана клучна референца во подоцнежните дискусии за границите на тревниците и шумите и регионалните модели на дистрибуција на растенијата.<ref name=":13">{{Наведена мрежна страница|url=https://search.library.wisc.edu/digital/AEUUSQ3V4L42D58R|title=The prairie peninsula--in the "shadow" of Transeau : proceedings of the sixth North American Prairie Conference, the Ohio State University, Columbus, Ohio, 12-17 August 1978 - UWDC - UW-Madison Libraries|work=search.library.wisc.edu|accessdate=2026-02-10}}</ref> Неговото научно наследство се рефлектира и во континуираната употреба на неговите колекции на алги во систематски и таксономски истражувања, особено студии за Zygnemataceae, демонстрирајќи ја долгорочната вредност на неговата теренска работа и курирање примероци.<ref name=":22">{{Наведено списание|last=Hoshaw|first=Robert W.|date=1983|title=SYSTEMATICS OF THE ZYGNEMATACEAE (CHLOROPHYCEAE). III. TRANSEAU COLLECTION OF THE ZYGNEMATACEAE: AN OLD COLLECTION WITH MODERN USES|url=https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/j.1537-2197.1983.tb12442.x|journal=American Journal of Botany|language=en|volume=70|issue=1|pages=145–153|doi=10.1002/j.1537-2197.1983.tb12442.x|issn=0002-9122|url-access=subscription}}</ref> По неговата смрт во 1960 година, Трансо бил одбележан со ''Резолуција за почит'' објавена од Еколошкото друштво на Америка, во која биле сумирани неговата кариера и неговите придонеси кон екологијата и ботаничката наука. Преку неговото истражување и менторство, Трансо помогнал во етаблирањето на Државниот универзитет во Охајо како важен центар за фиколошки истражувања на почетокот на дваесеттиот век.<ref name=":33">{{Наведено списание|last=Taft|first=Clarence E.|date=1973|title=Seventy Years of Phycology at The Ohio State University|url=https://kb.osu.edu/server/api/core/bitstreams/dd398349-2f83-5e1d-bd36-648e082f666f/content|journal=The Ohio Journal of Science|volume=73|issue=2|pages=103-110}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=1960|title=Resolution of Respect: Edgar Nelson Transeau 1875‐1960, President (1924) of the E.S.A.|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/20165532|journal=The Bulletin of the Ecological Society of America|language=en|volume=41|issue=2|pages=62–64|doi=10.2307/20165532|issn=0012-9623|url-access=subscription}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == *{{Internet Archive author|sname=Edgar Nelson Transeau}} [[Категорија:Родени во 1875 година]] [[Категорија:Починати во 1960 година]] [[Категорија:Апсолвенти на Мичигенскиот универзитет]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] rfz3aueyx7rjim16gkkbj1veym7bsk1 0 1391811 5590637 5577644 2026-07-11T21:01:59Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590637 wikitext text/x-wiki [[Податотека:RIAN_archive_61150_Great_Patriotic_War.jpg|алт=|мини|Советски војници кај [[Сталинградска битка|Сталинград]] за време на краток одмор по борбата <ref>{{Наведена книга|title=German Soldier vs Soviet Soldier: Stalingrad 1942–43|last=McNab|first=Chris|publisher=Osprey PUBLISHING|year=2017|isbn=978-1472824561|pages=66}}</ref>]] [[Податотека:Teheran_conference-1943.jpg|десно|мини|од лево кон десно: [[Јосиф Сталин]], [[Франклин Д. Рузвелт]] и [[Винстон Черчил]] на средба на [[Техеранска конференција|Техеранската конференција]] во 1943 година]] По [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]], [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] продолжил со зближување со [[Трет Рајх|нацистичка Германија]], а веќе на 23 август 1939 година потпишал [[Пакт Рибентроп-Молотов|пакт за ненапаѓање]] со Германија, кој вклучувал таен протокол со кој била поделена Источна Европа на германски и советски [[Сфера на влијание|сфери на влијание]], предвидувајќи потенцијални „територијални и политички преуредувања“ на овие земји. На 1 септември 1939 година Германија [[Инвазија на Полска (1939)|ја нападнала Полска]] со што официјално започнала [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а веќе 16 дена подоцна, на 17 септември Советите ја нападнале источна Полска.{{Sfn|Goldman|2012}} По [[Зимска војна|Зимската војна]] со Финска која траела од [[30 ноември]] [[1939]] година до [[12 март]] [[1940]] година, на Советите им биле отстапени територии од Финска, а по ова веќе во јуни 1940 година следела анексија на балтичките држави и делови од Романија. На 22 јуни 1941 година, [[Адолф Хитлер]] ја започнал [[Операција Барбароса|операцијата Барбароса]], која била најголемата воена инвазија во историјата, насочена кон Советскиот Сојуз и која резултирала со низа жестоки и крвави битки, како и ужасни злосторства. Оваа офанзива се состоела од три армиски групи, односно Север, Центар и Југ на кои биле распоредени на стратешки правци: Армиската група Север чија цел била кон Балтикот и [[Ленинград]], Армиската група Центар се движела кон [[Москва]] како главна политичка и воена цел, а додека Армиската група Југ напредувала кон [[ССР Украина]], со цел освојување на економски значајните области како и подоцна нафтените ресурси во [[Кавказ]] и околината на [[Сталинград]]. Овие три правци биле дел од поширока стратегија за брзо уништување на Советскиот Сојуз преку координиран и масовен напад на повеќе фронтови. Градот [[Санкт Петербург|Ленинград]] бил под опсада, додека другите поголеми градови паднале во рацете на Германците, но и покрај почетните успеси, германската офанзива запрела во [[Битка за Москва|Битката кај Москва]] на само 20км до 30км оддалеченост од градот, а Советите започнале контраофанзива, потиснувајќи ги Германците назад. Неуспехот на операцијата Барбароса ја сменила судбината на Германија, а Сталин бил уверен дека [[Сојузници во Втората светска војна|сојузничката]] воена машина на крајот ќе ја победи Германија.<ref name="History Review">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.historytoday.com/clive-pearson/stalin-war-leader|title=Stalin as War Leader|last=Pearson, Clive|date=December 2008|work=History Review 62|publisher=[[History Today]]|accessdate=5 December 2017}}</ref> Советскиот Сојуз ги одбил нападите на Оската, како што се [[Сталинградска битка|Битката кај Сталинград]] и [[Битка за Курск|Битката кај Курск]], што означувало пресвртница во војната. Западните сојузници им обезбедиле поддршка на Советите во форма на заем-лизинг, како и воздушна и поморска поддршка. Сталин се сретнал со своите колеги [[Винстон Черчил]] и [[Франклин Д. Рузвелт]] на [[Техеранска конференција|Техеранската конференција]] и разговарал за војна на два фронта против Германија и иднината на Европа по војната. Советите започнале успешни офанзиви за да ги вратат територијалните загуби и започнале напад кон Берлин со што во мај 1945 година Германците безусловно се предале по [[Битка за Берлин|падот на Берлин]]. Најголемиот дел од советските борбите, а воедно и од цела Европа се воделе на Источниот фронт, како и Продолжената војна со Финска, но тие исто така го нападнале Иран во август 1941 година заедно со Британците. Веќе во август 1945 година советскиот сојуз влегол во војната [[Советско-јапонска војна|против Јапонија]], која започнала со [[Советска инвазија на Манџурија|инвазија на Манџурија]]. Тие имале гранични конфликти со Јапонија до 1939 година пред да потпишат пакт за ненапаѓање во 1941 година. Сталин се согласил со западните сојузници да влезат во војната против Јапонија на Техеранската конференција во 1943 година и на [[Кримска конференција|Кримаската конференција]] во февруари 1945 година, откако Германија била поразена. Влегувањето на Советскиот Сојуз во војната против Јапонија, заедно со [[Атомски бомбардирања на Хирошима и Нагасаки|атомските бомбардирања]] од страна на Соединетите Американски Држави, довело до капитулација на Јапонија, што го означило крајот на Втората светска војна. За време на војната, Советскиот Сојуз, заедно со Соединетите Американски Држави, Обединетото Кралство и Кина, се сметале за [[Четворица полицајци|Големата четворка сојузнички сили]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&pg=PA62|title=Debating Franklin D. Roosevelt's foreign policies, 1933–1945|last=Doenecke|first=Justus D.|last2=Stoler|first2=Mark A.|publisher=Rowman & Littlefield|year=2005|isbn=0-8476-9416-X}}</ref> Советскиот Сојуз претрпел најголем број жртви во војната, губејќи повеќе од 20 милиони граѓани, околу една третина од сите [[жртви во Втората светска војна]] и воедно е и најзаслужна за победата над фашизмот. Целосната демографска загуба за советскиот народ била уште поголема.<ref>Geoffrey A. Hosking (2006). ''[https://books.google.com/books?id=CDMVMqDvp4QC&pg=PA242 Rulers and victims: the Russians in the Soviet Union]''. Harvard University Press. p. 242. {{ISBN|0-674-02178-9}}</ref> Германскиот ''Генерален план Ост'' имал за цел да создаде повеќе ''Lebensraum'' ( {{Lit|living space}}) за Германија преку истребување. Се проценува дека 3,5 милиони советски воени заробеници загинале во германско заробеништво како резултат на намерно малтретирање и злосторства, а милиони цивили, биле убиени во [[Холокауст]]от. Сепак, по цена на голема жртва, Советскиот Сојуз се појавил како глобална суперсила.<ref name="superpower">{{Наведена книга|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv2t4dn7.14|title=About Russia, Its Revolutions, Its Development and Its Present|last=Reiman|first=Michael|date=2016|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]]|isbn=978-3-631-67136-8|pages=169–176|chapter=The USSR as the New World Superpower|jstor=j.ctv2t4dn7.14}}</ref> Советите воспоставиле зависни комунистички влади во Источна Европа, а тензиите со Соединетите Американски Држави и западните сојузници прераснале во она што станало познато како [[Студена војна]].<ref>{{Наведено списание|last=Bunce|first=Valerie|year=1985|title=The Empire Strikes Back: The Evolution of the Eastern Bloc from a Soviet Asset to a Soviet Liability|journal=[[International Organization]]|publisher=The [[MIT Press]]|volume=39|pages=1–46|doi=10.1017/S0020818300004859|jstor=2706633|doi-access=free}}</ref> [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_183-H27337,_Moskau,_Stalin_und_Ribbentrop_im_Kreml.jpg|мини|[[Јосиф Сталин|Сталин]] и [[Јоаким фон Рибентроп|Рибентроп]] при потпишувањето на [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]] на 23 август 1939 година.]] Во текот на триесетите години од 20 век, советскиот министер за надворешни работи Максим Литвинов се појавил како водечки глас за официјалната советска политика на колективна безбедност со западните сили против [[Трет Рајх|нацистичка Германија]],<ref name="britannica">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Maksim-Litvinov|title=Maksim Litvinov|publisher=Encyclopaedia Britannica}}</ref> а во 1935 година, Литвинов преговарал за договори за меѓусебна помош со Франција и со [[Чехословачка]] со цел да се спречи експанзијата на Хитлер.<ref name="britannica" /> По Минхенскиот договор, кој ѝ дал делови од Чехословачка на нацистичка Германија, политиката на смирување на западните демократии го навела Советскиот Сојуз да ја преориентира својата надворешна политика кон зближување со Германија.<ref name="britannica" /> На 3 мај 1939 година, Сталин го заменил Литвинов, кој бил тесно идентификуван со антигерманската позиција,<ref name="britannica" /> со [[Вјачеслав Молотов]]. Во август 1939 година, Сталин го прифатил предлогот на Хитлер за ненапаѓање со Германија, договорен од министрите за надворешни работи [[Вјачеслав Молотов]] и [[Јоаким фон Рибентроп]].<ref name="roberts">{{Harvnb|Roberts|1992}}</ref> Иако официјално бил само договор за ненапаѓање, додаден таен протокол, исто така постигнат на 23 август, ја поделил цела Источна Европа на германски и советски сфери на влијание. На СССР му бил ветен источниот дел од [[Полска]], во случај на негово распаѓање, а Германија ги признала [[Латвија]], [[Естонија]] и [[Финска]] како делови од советската сфера на влијание, а [[Литванија]] била додадена во втор таен протокол во септември 1939 година.<ref name="christie">Christie, Kenneth, ''Historical Injustice and Democratic Transition in Eastern Asia and Northern Europe: Ghosts at the Table of Democracy'', RoutledgeCurzon, 2002, {{ISBN|0-7007-1599-1}}</ref> Друга клаузула од договорот била дека [[Бесарабија]], тогаш дел од Романија, требало да се придружи на Молдавската ССР и да стане Молдавска ССР под контрола на Москва. Пактот бил постигнат два дена по прекинот на советските воени разговори со британските и француските претставници во август 1939 година за потенцијален француско-англо-советски сојуз,<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а политичките дискусии биле прекинати на 2 август, кога Молотов изјавил дека тие не можеле да се продолжат сè додека не се постигнел напредок во воените разговори кон крајот на август,<ref>{{Наведување|last=Shirer|first=William L.|title=The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany|publisher=Simon and Schuster|year=1990|isbn=0-671-72868-7|page=504}}</ref> откако разговорите застанале околу гаранциите за балтичките држави,<ref name="dwatson713">{{Harvnb|Watson|2000}}</ref><ref>Michael Jabara Carley (1993). End of the 'Low, Dishonest Decade': Failure of the Anglo-Franco-Soviet Alliance in 1939. ''[[Europe-Asia Studies]]'' 45 (2), 303–341. {{JSTOR|152863}}</ref> додека воените разговори на кои инсистирал Молотов<ref name="dwatson713"/> започнаа на 11 август.<ref name="stalinswars202-203"/><ref name="dwatson713">{{Harvnb|Watson|2000}}</ref> Во исто време, Германија, со која Советите започнале тајни преговори на 29 јули<ref name="roberts">{{Harvnb|Roberts|1992}}</ref><ref name="dwatson713">{{Harvnb|Watson|2000}}</ref><ref>Fest, Joachim C., ''Hitler'', Houghton Mifflin Harcourt, 2002, {{ISBN|0-15-602754-2}}, page 588</ref><ref name="ulam509">Ulam, Adam ,''Stalin: The Man and His Era'', Beacon Press, 1989, {{ISBN|0-8070-7005-X}}, page 509-10</ref><ref name="shirer503">Shirer, William L., ''The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany'', Simon and Schuster, 1990 {{ISBN|0-671-72868-7}}, page 503</ref> тврдела дека може да им понуди на Советите подобри услови од Велика Британија и Франција, при што Рибентроп инсистирал дека „нема проблем помеѓу [[Балтичко Море|Балтичкото Море]] и [[Црно Море|Црното Море]] што не може да се реши меѓу нас двајца“.<ref name="stalinswars202-203"/><ref name="fest589">Fest, Joachim C., ''Hitler'', Harcourt Brace Publishing, 2002 {{ISBN|0-15-602754-2}}, page 589-90</ref><ref>Vehviläinen, Olli, ''Finland in the Second World War: Between Germany and Russia'', Macmillan, 2002, {{ISBN|0-333-80149-0}}, page 30</ref> Германските службеници изјавиле дека, за разлика од Велика Британија, Германија може да им дозволи на Советите да продолжат со нивниот развој непречено и дека „постои еден заеднички елемент во идеологијата на Германија, Италија и Советскиот Сојуз, а тоа било спротивставување на капиталистичките демократии на Западот“.<ref name="fest589" /><ref>Bertriko, Jean-Jacques Subrenat, A. and David Cousins, ''Estonia: Identity and Independence'', Rodopi, 2004, {{ISBN|90-420-0890-3}} page 131</ref> До тогаш, Молотов добил информации во врска со англо-германските преговори и песимистички извештај од советскиот амбасадор во Франција.<ref name="dwatson713" /> [[Податотека:Lviv_1939_Sov_Cavalry.jpg|лево|мини|Советска коњаница на парада во [[Лавов]] (тогашен Лвов), по предавањето на градот за време на советската инвазија на Полска во 1939 година]] По несогласувањето со Сталин при неговото барање за преместување на трупите на [[Црвена армија|Црвената армија]] низ Полска и Романија (на што се спротивставиле Полска и Романија),<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref><ref name="dwatson713">{{Harvnb|Watson|2000}}</ref> на 21 август, Советите предложиле прекин на воените разговори користејќи го изговорот дека отсуството на висок советски персонал на разговорите се меша во есенските маневри на советските сили, иако главната причина била напредокот што се постигнувал во советско-германските преговори.<ref name="dwatson713"/> Истиот ден, Сталин добил уверение дека Германија ќе одобри тајни протоколи кон предложениот пакт за неагресија, со кој на Советите им било понудено дел од Полска, балтичките држави, Финска и Романија,<ref name="murphyxv">{{Harvnb|Murphy|2006}}</ref> а Сталин му испратил телеграма на Хитлер истата вечер дека Советите биле подготвени да го потпишат пактот и дека тој ќе го примел Рибентроп на 23 август.<ref name="shirer528">Shirer, William L., ''The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany'', Simon and Schuster, 1990 {{ISBN|0-671-72868-7}}, pages 528</ref> Во врска со поголемото прашање за колективната безбедност, некои историчари верувале дека една од причините зошто Сталин одлучил да ја напушти доктрината била обликувањето на неговите ставови за Франција и Велика Британија со нивното влегување во [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]] и последователниот неуспех да се спречи германската окупација на Чехословачка, но Сталин можеби го гледал пактот и како начин за добивање време во евентуална војна со Хитлер, со цел зајакнување на советската војска и поместување на советските граници кон запад, што би било воено корисно во таква војна.<ref name="dwatson713"/><ref>Yuly Kvitsinsky. ''Russia-Germany: memoirs of the future'', Moscow, 2008 {{ISBN|5-89935-087-3}} p.95</ref> Сталин и Рибентроп го поминале поголемиот дел од ноќта на потпишување на пактот разменувајќи пријателски приказни за светските работи и шегувајќи се за слабоста на Велика Британија. Двајцата дури се шегувале и за тоа како [[Антикоминтернски пакт|Антикоминтернскиот пакт]] првенствено ги исплашил „британските трговци.<ref name="shirer541">Shirer, William L., ''The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany'', Simon and Schuster, 1990 {{ISBN|0-671-72868-7}}, pages 541</ref> Тие понатаму размениле здравици, при што Сталин предложил здравица за здравјето на Хитлер, а Рибентроп предложил здравица за Сталин.<ref name="shirer541" /> == Поделбата на Источна Европа и други инвазии == [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_101I-121-0011-20,_Polen,_deutsch-sowjetische_Siegesparade.jpg|мини|Германски и советски војници на парадата во Брест пред фотографија од Сталин]] На 1 септември 1939 година, [[Инвазија на Полска (1939)|германската инвазија на договорениот дел од Полска]] ја започнала [[Втора светска војна|Втората светска војна]],<ref name="roberts">{{Harvnb|Roberts|1992}}</ref> а веќе на 17 септември [[Црвена армија|Црвената армија]] ја нападна источна Полска и ја окупирала полската територија доделена со [[пактот Молотов-Рибентроп]], по што следела координација со германските сили во Полска,<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref><ref name="sanford">{{Наведена книга|title=Katyn and the Soviet Massacre Of 1940: Truth, Justice And Memory|last=Sanford|first=George|publisher=[[Routledge]]|year=2005|isbn=0-415-33873-5|location=London, New York|author-link=George Sanford (scholar)}}</ref> а 11 дена подоцна на 28 септември, тајниот протокол на пактот Молотов-Рибентроп бил изменет, со што на Германија ѝ била доделена поголем дел од Полска, додека поголемиот дел од [[Литванија]] му била отстапена на Советскиот Сојуз.<ref name="wettig49">{{Harvnb|Wettig|2008}}</ref> Советските делови се наоѓале источно од таканаречената [[Керзонова линија|линија Курзон]], етнографска граница меѓу Русија и Полска, нацртана од комисија на Париската мировна конференција во 1919 година.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> [[Податотека:Ribbentrop-Molotov.svg|лево|мини|Планирани и фактички територијални промени во Источна и Средна Европа 1939–1940 (кликнете за да зголемите)]] [[Податотека:Katyn_-_decision_of_massacre_p1.jpg|мини|Дел од меморандумот од 5 март 1940 година од [[Лаврентиј Берија]] до Сталин, во кој се предлага егзекуција на полски офицери]] Откако заробиле околу 300.000 полски затвореници во 1939 и почетокот на 1940 година,<ref name="Молотов">{{In lang|ru}} Молотов на V сессии Верховного Совета 31 октября цифра «примерно 250 тыс.» (Please provide translation of the reference title and publication data and means)</ref> службениците на НКВД спровеле долги испрашувања на затворениците во логорите, што всушност претставувало процес на селекција за да се утврди кој ќе биде убиен. На 5 март 1940 година, согласно со нота до Сталин од [[Лаврентиј Берија]], членовите на Советското [[Политбиро]] (вклучувајќи го и Сталин) потпишале и 22.000 војници биле убиени бидејќи биле етикетирани како „националисти и контрареволуционери“, држени во логори и затвори во окупирана западна Украина и Белорусија, а ова станало познато како [[Катински масакр|Катинскиот масакр]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/kent-csi/pdf/v43i3a06p.pdf|title=Stalin's Killing Field|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613053716/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/kent-csi/pdf/v43i3a06p.pdf|archive-date=13 June 2007|accessdate=2008-07-19}}</ref> [[Генерал-мајор]] Василиј М. Блохин се претпоставува дека лично застрелал 6.000 од заробените полски офицери во 28 последователни ноќи, што останало едно од најорганизираните и најдолготрајните масовни убиства од страна на една личност до ден денес,<ref name="lessterr" /><ref name="court">{{Наведена книга|url=http://isbndb.com/d/book/stalin_the_court_of_the_red_tsar_a02.html|title=Stalin: The Court of the Red Tsar|last=Montefiore|first=Simon Sebag|date=2005-09-13|publisher=[[Vintage Books]]|isbn=978-1-4000-7678-9|location=[[New York City|New York]]|pages=197–8, 332–4|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604124035/http://isbndb.com/d/book/stalin_the_court_of_the_red_tsar_a02.html|archive-date=4 June 2011|df=dmy-all}}</ref> а за време на неговата 29-годишна кариера, Блохин застрелал околу 50.000 луѓе, што го прави наводно најплодниот официјален џелат во запишаната светска историја.<ref name="lessterr">{{Наведена книга|url=http://isbndb.com/d/book/the_lesser_terror.html|title=The Lesser Terror: Soviet state security, 1939–1953|last=Parrish|first=Michael|publisher=Praeger Press|year=1996|isbn=0-275-95113-8|location=[[Westport, CT]]|pages=324–325}}</ref> Во август 1939 година, Сталин изјавил дека ќе го реши „балтичкиот проблем“ така што Литванија, Латвија и Естонија потпишале договори за „заемна помош“.<ref name="wettig49">{{Harvnb|Wettig|2008}}</ref> Во ноември 1939 година, Советскиот Сојуз [[Зимска војна|ја нападнал Финска]], но финските одбранбени напори ги побиле советските очекувања и по големите загуби, како и неуспешниот обид да се воспостави [[Финска Демократска Република|марионетска влада]] во Хелсинки, Сталин се согласил на привремен мир со кој на Советскиот Сојуз му биле вратени делови од Карелија и Сала кои биле претходно одземени од нив.<ref name="ckpipe">Kennedy-Pipe, Caroline, ''Stalin's Cold War'', New York : Manchester University Press, 1995, {{ISBN|0-7190-4201-1}}</ref> Бројот на жртви на Советскиот Сојуз во војната надминал 200.000,<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> додека советскиот премиер [[Никита Хрушчов]] подоцна тврдел дека жртвите можеби биле многу повеќе.<ref>Mosier, John, ''The Blitzkrieg Myth: How Hitler and the Allies Misread the Strategic Realities of World War II'', HarperCollins, 2004, {{ISBN|0-06-000977-2}}, page 88</ref> По оваа кампања, Сталин презел мерки за модифицирање на обуката и подобрување на пропагандните напори во советската војска.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Кон средината на јуни 1940 година, кога меѓународното внимание било насочено кон [[Битка за Франција|германската инвазија на Франција]], советските трупи на НКВД извршиле напади врз граничните премини во балтичките земји,<ref name="wettig49">{{Harvnb|Wettig|2008}}</ref><ref name="senn">Senn, Alfred Erich, ''Lithuania 1940 : revolution from above'', Amsterdam, New York, Rodopi, 2007 {{ISBN|978-90-420-2225-6}}</ref> а Сталин тврдел дека договорите за меѓусебна помош се прекршени и дал шестчасовни ултиматуми за формирање нови влади во секоја земја, вклучувајќи и списоци на лица за владини места обезбедени од Кремљ.<ref name="wettig49"/> Потоа, државните администрации биле ликвидирани и заменети со советски кадри, по што следела масовна репресија<ref name="wettig49"/> во која 34.250 Летонци, 75.000 Литванци и речиси 60.000 Естонци биле депортирани или убиени.<ref>{{Наведена книга|title=Stalin: The Court of the Red Tsar|last=Simon Sebag Montefiore|pages=334|author-link=Simon Sebag Montefiore}}</ref> Изборите за парламентот и други функции биле одржани со единствени кандидати, чии официјални резултати покажале дека просоветските кандидати добиле поддршка од 92,8 проценти од гласачите во Естонија, 97,6 проценти од гласачите во Латвија и 99,2 проценти од гласачите во Литванија.<ref name="wettig49">{{Harvnb|Wettig|2008}}</ref> Добиените народни собранија веднаш побарале прием во СССР, што било одобрено.<ref name="wettig49"/> Кон крајот на јуни 1940 година, Сталин ја наредил советската анексија на [[Бесарабија]] и [[северна Буковина]], прогласувајќи ја оваа поранешна романска територија за дел од [[Молдавска Советска Социјалистичка Република|Молдавската ССР]],<ref name="brackman343">{{Harvnb|Brackman|2001}}</ref> но со анексија на северна Буковина, Сталин ги надминал договорените граници.<ref name="brackman343"/> Инвазијата на Буковина го прекршила пактот, бидејќи излегла надвор од советската сфера на влијание договорена со Германија. [[Податотека:Matsuoka_signs_the_Soviet–Japanese_Neutrality_Pact-1.jpg|десно|мини|Сталин и Молотов за потпишувањето на советско-јапонскиот пакт за неутралност со [[Јапонска Империја|Јапонското Царство]], 1941 година]] Откако [[Троен пакт|Тројниот пакт]] бил потпишан од [[Сили на Оската|силите на Оската]]: Германија, Јапонија и Италија, во октомври 1940 година, Сталин лично му пишал на Рибентроп за склучување договор во врска со „трајна основа“ за нивните „заемни интереси“.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> со што Сталин го испратил Молотов во Берлин за да преговара за условите за Советскиот Сојуз да се приклучи на Оската и потенцијално да ужива во пленот од пактот.<ref name="brackman343">{{Harvnb|Brackman|2001}}</ref> По наредба на Сталин,<ref name="brackman343">{{Harvnb|Brackman|2001}}</ref> Молотов инсистирал на советскиот интерес во Турција, Бугарија, Романија, Унгарија, Југославија и Грција.<ref name="brackman343" /> Иако Сталин претходно неуспешно лично лобирал кај турските лидери да не потпишат пакт за заемна помош со Велика Британија и Франција.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Рибентроп го замолил Молотов да потпише уште еден таен протокол со изјава: „Фокалната точка на територијалните аспирации на Советскиот Сојуз веројатно би била центрирана јужно од територијата на Советскиот Сојуз во правец на Индискиот Океан“.<ref name="brackman343" /> Молотов зазел став дека не можел да заземе „дефинитивен став“ за ова без согласност на Сталин.<ref name="brackman343" /> Сталин не се согласил со предложениот протокол и преговорите пропаднале.<ref name="stalinswars202-203"/> Како одговор на подоцнежниот германски предлог, Сталин изјавил дека Советите би се приклучиле на Оската доколку Германија го спречела дејствувањето во сферата на влијание на Советскиот Сојуз.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Кратко потоа, Хитлер издал тајна внатрешна директива поврзана со неговиот план за инвазија на Советскиот Сојуз.<ref name="stalinswars202-203"/> [[Податотека:Katyn_massacre_5.jpg|лево|мини|Фотографија од ексхумација на масовна гробница на полски офицери убиени од НКВД во [[Катински масакр|Катинската шума]] во 1940 година, направена во 1943 година.]] На 13 април 1941 година како обид за демострација на мирни намери кон Германија, [[Јосиф Сталин|Сталин]] го надгледувал потпишувањето на пакт за неутралност со Јапонија<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> и со [[Договор од Портсмут|Договорот од Портсмут]], Русија се натпреварувала со Јапонија за сфери на влијание на [[Далечен Исток|Далечниот Исток]], каде што постоел вакуум во моќта со колапсот на Империјална Кина. Иако сличен на пактот Молотов-Рибентроп со [[Трет Рајх|Третиот Рајх]], Советски Сојуз потпишал пакт за неутралност на Советскиот Сојуз со Јапонија, за да го одржи националниот интерес на сферата на влијание на Советскиот Сојуз на европскиот континент, како и освојувањето на Далечниот Исток, додека бил меѓу ретките земји во светот што дипломатски го признале [[Манџукуо]], и дозволиле подем на германската инвазија во Европа и јапонската агресија во Азија, но поразот на Јапонија во [[Битка на Халкин Гол|битките кај Халхин Гол]] бил силен фактор за привременото решавање пред [[Советска инвазија на Манџурија|советската инвазија на Манџурија]] во 1945 година како резултат на [[Кримска конференција|Кримската конференција]]. Иако Сталин имал мала доверба во посветеноста на Јапонија на неутралност, тој сметал дека пактот е важен поради неговиот политички симболизам, за да се зајакне јавната наклонетост кон Германија, пред воената конфронтација кога [[Адолф Хитлер|Хитлер]] ја контролирал [[Западна Европа]] и за Советскиот Сојуз да ја преземе контролата врз [[Источна Европа]].<ref name="stalinswars202-203"/> Сталин сметал дека во германските кругови постоела растечка поделба околу тоа дали Германија треба да започне војна со Советскиот Сојуз, иако Сталин не бил свесен за понатамошните воени амбиции на Хитлер.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> == Раскинување на договорот == Во раните утрински часови на 22 јуни 1941 година, [[Адолф Хитлер|Хитлер]] го раскинал пактот со започнување на [[Операција Барбароса|операцијата Барбароса]], односно инвазијата од страна на силите на Оската врз Советскиот Сојуз и териториите што тој ги освоил во претходните години, со што официјално започнала војната на Источниот фронт. Пред инвазијата, Сталин сметал дека Германија нема да го нападне Советскиот Сојуз сè додека Германија не ја победи Британија, но во исто време, советските генерали го предупредувале Сталин дека Германија концентрирала сили на своите граници, а двајца високо рангирани советски шпиони во Германија, [[„Старшина“]] и [[„Корсиканец“]], испратиле десетици извештаи до Москва што содржеле докази за подготовка за германски напад, а дополнителни предупредувања дошле и од Рихард Зорге кој бил советски шпион во [[Токио]] и работел како германски новинар и длабоко навлегол во германската амбасада во Токио заведувајќи ја сопругата на генералот Еуген От, германскиот амбасадор во Јапонија.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_146-1989-030-27,_Russland,_Infanterie_vor_brennendem_Haus.jpg|мини|Германски војници маршираат покрај запален дом во Украина, октомври 1941 година.]] На 15 јуни, на само седум дена пред инвазијата, советски шпион во Берлин кој бил дел од шпионската мрежа Роте Капеле (Црвен оркестар), го предупредил Сталин дека движењето на германските дивизии кон границите било знак за започнување војна против Советскиот Сојуз,<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а на 17 јуни, пет дена пред нападот, Сталин добил извештај од шпион во германското Министерство за воздухопловство дека „сите подготовки на Германија за вооружен напад врз Советскиот Сојуз се завршени и ударот може да се очекува во секое време“.<ref name="murphyxv">{{Harvnb|Murphy|2006}}</ref> На маргината, Сталин му пишал на народниот комесар за државна безбедност: „Можете да го испратите вашиот „извор“ од седиштето на германската авијација до неговата мајка. Ова не е „извор“, туку ''дезинформатор“.''<ref name="murphyxv" /> Иако Сталин ги зголемил советските западни гранични сили на 2,7 милиони луѓе и им наредил да очекуваат можна германска инвазија, тој не наредил целосна мобилизација на силите за подготовка за напад.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Сталин сметал дека мобилизацијата може да го испровоцира Хитлер предвреме да започне војна против Советскиот Сојуз, што Сталин сакал да ја одложи до 1942 година со цел да ги зајакне советските сили.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во првите часови од почетокот на германската инвазија, Сталин се двоумел, сакајќи да се осигура дека германскиот напад е одобрен од Хитлер, а не дека станува збор за неовластено дејство на некој одметнат генерал,<ref name="RedTsar">Simon Sebag Montefiore. ''Stalin: The Court of the Red Tsar'', Knopf, 2004 ({{ISBN|1-4000-4230-5}})</ref> а извештаите на [[Никита Хрушчов]] и Анастас Микојан тврделе дека, по инвазијата, Сталин се повлекол во својата [[дача]] во очај неколку дена и не учествувал во одлуките на раководството,<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> но некои документарни докази за наредбите дадени од Сталин се спротивставувале на овие извештаи, што ги наведувале историчарите како Робертс да шпекулираат дека извештајот на Хрушчов е неточен.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Сталин набрзо се прогласил за Маршал на Советскиот Сојуз, тогаш највисок воен чин во земјата, како и врховен командант на советските вооружени сили, но и покрај тоа што бил премиер и генерален секретар на владејачката [[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз]], што го направила водач на нацијата, како и Народен комесар за одбрана, што е еквивалентно на воениот секретар на САД во тоа време и министерот за одбрана на Велика Британија, и го формирал Државниот комитет за одбрана за координирање на воените операции на која тој самиот бил и претседател. Тој воедно претседавал и со Ставката која била највисоката одбранбена организација во земјата. Во меѓувреме, легендарниот маршалот [[Георги Жуков]] бил именуван за заменик-врховен командант на советските вооружени сили. [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_192-208,_KZ_Mauthausen,_Sowjetische_Kriegsgefangene.jpg|мини|Советски воени затвореници гладуваат во нацистичкиот [[Маутхаузен|концентрационен логор Маутхаузен]].]] Во првите три недели од инвазијата, додека Советскиот Сојуз се обидувал да се одбрани од големите германски напредувања од кои претрпел 750.000 жртви и загубил 10.000 тенкови и 4.000 авиони.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во јули 1941 година, Сталин целосно ја реорганизирал советската војска, ставајќи се директно задолжен за неколку воени организации со што му дало целосна контрола врз целиот воен напор на неговата земја; поголема контрола од кој било друг лидер во Втората светска војна.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Наскоро се појавила шема каде што Сталин ја прифатил стратегијата на [[Црвена армија|Црвената армија]] за спроведување повеќекратни офанзиви, додека Германците ги зазеле сите мали, новоосвоени територии, нанесувајќи им на Советите тешки жртви,<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а најзначаен пример за ова била Битката кај Киев, каде што над 600.000 советски војници биле брзо убиени, заробени или исчезнати.<ref name="stalinswars202-203"/> До крајот на 1941 година, советската војска претрпела 4,3 милиони жртви<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref>, а Германците заробиле 3 милиони советски затвореници, од кои 2 милиони починале во германско заробеништво до февруари 1942 година.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Германските сили напредувале околу 1.700 километри и одржувале линеарно измерен фронт од 3.000 километри. Иако [[Црвена армија|Црвената армија]] пружила жесток отпор во раните фази на војната, сепак, според Гланц, тие биле погодени од неефикасна одбранбена доктрина против добро обучените и искусни германски сили, и покрај тоа што поседувале одредена модерна советска опрема, како што се тенковите КВ-1 и [[Т-34]]. == Советите ги запираат Германците == Во 1941 година германците постигнале огромен напредок убивајќи милиони советски војници, а по наредба на Сталин, Црвената армија насочила значителни ресурси за да ги спречи Германците да постигнат една од нивните клучни стратешки цели, обидот за заземање на Ленинград кој го држеле градот по цена на повеќе од еден милион советски војници во регионот и повеќе од еден милион цивили, од кои многумина починале од глад.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Додека Германците напредувале, Сталин бил уверен во евентуална победа на сојузниците над Германија, па така во септември 1941 година, Сталин им кажал на британските дипломати дека сакал два договора од кои првиот бил пакт за заемна помош/помош, а вториот признание/ветување дека, по војната, Советскиот Сојуз ќе ги добиел териториите во земјите што ги зел согласно поделбата на Источна Европа со Хитлер во [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]].<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Британците се согласиле на помош, но одбиле да се согласат со територијалните придобивки, што Сталин го прифатил неколку месеци подоцна, бидејќи воената ситуација донекаде се влошила до средината на 1942 година.<ref name="stalinswars202-203"/> На 6 ноември 1941 година, Сталин ги собрал своите генерали во говор одржан подземно во Москва, велејќи им дека [[Германскиот блицкриг|германскиот ''блицкриг'']] ќе пропаднел поради слабостите во германската задна страна во Европа окупирана од нацистите и потценувањето на силата на Црвената армија, и дека германските воени напори ќе се распаднат против англо-,,американско"-советскиот „воен мотор“.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Така Сталин правилно пресметал дека Хитлер најверојатно ќе ги насочел напорите за освојување на Москва, со што ги концентрирал своите сили за да го одбрани градот, вклучувајќи бројни дивизии префрлени од советските источни сектори откако утврдил дека Јапонија нема да се обиде да нападне во тие области.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> До декември трупите на Хитлер напреднале до 25км од [[Московски кремљ|Кремљ]] во [[Москва]],<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а веќе на 5 декември, Советите започнале контраофанзива, потиснувајќи ги германските трупи назад дури 80км од Москва во она што бил првиот голем пораз на [[Вермахт]]от во војната.<ref name="stalinswars202-203"/> [[Податотека:RIAN_archive_543_A_battalion_commander.jpg|мини|Иконска фотографија од советски офицер како ги води своите војници во битка против напаѓачката германска армија, 12 јули 1942 година, во Советска Украина]] На почетокот на 1942 година, Советите започнале серија офанзиви наречени „Први стратешки офанзиви на Сталин“, но контраофанзивата заглавила, делумно поради калта од дождот во пролетта 1942 година.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Обидот на Сталин да го врати Харков во Украина завршил со катастрофално опкружување на советските сили, со над 200.000 советски жртви.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Сталин ја нападнал компетентноста на вклучените генерали,<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а Генералот [[Георги Жуков]] и други подоцна откриле дека некои од тие генерали сакале да останат во одбранбена положба во регионот, но Сталин и други инсистирале на офанзива, но некои историчари се сомневаат во исказот на Жуков.<ref name="stalinswars202-203"/> [[Податотека:Maximlitvinov.jpg|мини|Максим Литвинов, советски амбасадор во Соединетите Американски Држави]] Во исто време, Хитлер бил загрижен за американската популарна поддршка по влегувањето на САД во војната по [[Напад на Перл Харбор|нападот на Перл Харбор]] и потенцијалната англо-американска инвазија на [[Западен фронт|Западниот фронт]] во 1942 година која се случила тек во летото 1944 година со [[Битката за Нормандија]]. Тој ја променил својата примарна цел од непосредна победа на Истокот, на долгорочна цел да го обезбеди јужниот дел на Советскиот Сојуз за да ги заштити нафтените полиња кои биле од витално значење за долгорочните германски воени напори.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Додека генералите на Црвената армија правилно ги процениле доказите дека Хитлер ќе ги префрли своите напори на југ, Сталин сметал дека тоа е страничен потег во германскиот обид да ја освои Москва.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Германската јужна кампања започнала со напад за освојување на Крим, што завршила со катастрофа за Црвената армија, по што Сталин јавно го критикувал водството на своите генерали.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во нивните јужни кампањи, Германците заробиле 625.000 затвореници на Црвената армија само во јули и август 1942 година,<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а во исто време, на состанок во Москва, Черчил приватно му кажал на Сталин дека Британците и Американците сè уште не се подготвени да извршат амфибиско слетување врз утврдениот француски брег, кој го држеле нацистите во 1942 година и дека ќе ги насочат своите напори кон инвазија на Северна Африка, која ја држеле Германија во познатата [[oперација „Факел“]], но ветил кампања на масовно стратешко бомбардирање, кое ги вклучило и германските цивилни цели.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Проценувајќи дека Русите се „завршени“, Германците започнале уште една јужна операција во есента 1942 година позната како [[Сталинградска битка|Битката кај Сталинград]].<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а Хитлер инсистирал на разделување на германските јужни сили во истовремена опсада на Сталинград и офанзива врз [[Баку]] на [[Касписко Езеро|Каспиското Море]].<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Сталин им наложил на своите генерали да не штедат труд за да го одбранат Сталинград<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> и иако Советите претрпеле повеќе од 2 милиони жртви кај Сталинград и целосно разрушување на градот, сепак нивната победа над германските сили, вклучително и опколувањето на 290.000 војници на Оската, означувала пресвртница во војната.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во рок од една година по Барбароса, Сталин повторно ги отворил црквите во Советскиот Сојуз со што можеби сакал да го мотивира мнозинството од населението кое имало христијански верувања, така со промена на официјалната политика на партијата и државата кон религијата, тој можел да ја вклучи Црквата и нејзиното свештенство во мобилизирање на воените напори. На 4 септември 1943 година, Сталин ги поканил митрополитите Сергеј, [[Алексиј I|Алексеј]] и Николај во Кремљ и предложил повторно да се воспостави [[Патријарх Московски и на сите Руси|Московската патријаршија]], која била суспендирана од 1925 година и избор на [[Патријарх Московски и на сите Руси|патријарх]]. На 8 септември 1943 година, митрополитот Сергеј бил избран за патријарх, а еден извештај вели дека пресвртот на Сталин следел по знак што наводно го добил од небото. == ''Фронтовиките'' == Над 75% од дивизиите на Црвената армија биле наведени како „стрелни дивизии“.Во царската руска армија, ''стрелните'' (стрелни) дивизии биле сметани за попрестижни од ''пехотните'' (пешадиски) дивизии, но во Црвената армија, сите пешадиски дивизии биле означени како ''стрелни'' дивизии, а Советскиот стрелец бил познат како ''пешком'' („пеш“) или почесто како ''фронтовик'' ({{Langx|ru|фронтовик}} — преден борец). Терминот ''фронтовик'' не бил еквивалентен на германскиот термин ''Ландсер'', на американскиот ''Џи Ај Џо'', а ни на британскиот ''Томи Аткинс'', кои сите се однесувале на војниците воопшто, бидејќи терминот ''фронтовик'' се однесувал само на оние пешадијци кои се бореле на фронтот. Сите способни мажи во Советскиот Сојуз биле подобни за регрутација на 19 годишна возраст, а оние кои посетувале универзитет или техничко училиште можеле да избегнат регрутација, па дури и тогаш можеле да ја одложат воената служба за период од 3 месеци до една година,а одложувањата можеле да се понудат само три пати. Советскиот Сојуз се состоел од 20 воени окрузи, кои одговарале на границите на областите и биле понатаму поделени на ''реони'' (окрузи) ''кои'' имале доделено квоти со кои се специфицирале бројките на луѓе што морале да ги произведат за Црвената армија секоја година. Огромно мнозинство од ''фронтовиците'' биле родени во 1920-тите и пораснале не знаејќи ништо друго освен советскиот систем и секоја година, мажите добивале известувања за регрутација по пошта со кои биле информирани да се пријават на место за собирање, кое обично било локално училиште и вообичаено се пријавувале на должност со торба или куфер што носел резервна облека, долна облека и тутун, а потоа, регрутите се качувале на воз до воен приемен центар каде што им биле издадени униформи и подложени на физички тест, а воедно им биле избричени главите и дадено парна бања за да се ослободат од вошките. На еден типичен војник му биле давани кесички со муниција, наметка за засолниште, кеса за храна, тенџере за готвење, шише за вода и туба за идентификација што содржела документи со релевантни лични информации. За време на обуката, регрутите се буделе помеѓу 5 и 6 часот наутро, a обуката траела од 10 до 12 часа, шест дена во неделата. Голем дел од обуката се изведувала напамет и се состоела од инструкции. Пред 1941 година, обуката траела шест месеци, но по војната, обуката била скратена на неколку недели, а по завршувањето на обуката, сите мажи морале да ја положат Заклетвата на Црвената армија, која гласела:  {{Цитат|Јас______, граѓанин на Сојузот на Советските Социјалистички Републики, влегувајќи во редовите на Црвената Армија на Работниците и Селаните, давам заклетва и свечено ветувам дека ќе бидам чесен, храбар, дисциплиниран, буден борец, цврсто да ги заштитувам воените и државните тајни и безусловно да ги почитувам сите воени прописи и наредби на командантите и претпоставените. Ветувам совесно да ги изучувам воените работи, на секој начин да ги заштитувам државните тајни и државниот имот и до последен здив да бидам верен на народот, Советската Татковина и Работничко-селанската влада. Секогаш сум подготвен, по наредба на Работничко-селанската влада, да се кренам во одбрана на мојата Татковина, Сојузот на Советските Социјалистички Републики; и како борец на Црвената Армија на Работниците и Селаните, ветувам дека ќе ја бранам храбро, вешто, со достоинство и чест, не штедејќи ја ниту мојата крв ниту самиот свој живот за постигнување целосна победа над нашите непријатели. Ако со злобна намера ја прекршам оваа моја свечена заклетва, тогаш нека ме снајде строгата казна на советскиот закон и целосната омраза и презир кон работничката класа.<ref>Ротман, Гордон „Советски стрелец 1941-45“, Лондон: Osprey, 2007. стр. 11-12.</ref>}} Тактиките се базирале на прирачникот за обука од 1936 година и на ревидираното издание од 1942 година, а движењата на малите единици и начинот на градење одбранбени позиции биле поставени на начин што бил лесен за разбирање и меморирање. Прирачниците имаа сила на закон, а прекршувањата на прирачниците се сметал за законски прекршоци. Советските тактики секогаш ги наведувале војниците да напаѓаат на ист начин, при што водовите обично биле поделени во четири секции кои зафаќале околу 91м во просек, а единствената комплексна формација била [[дијамантската формација]] со еден дел што напредувал, два позади и еден во задниот дел. За разлика од Вермахтот, Црвената армија не се вклучила во скокови на деловите, при што еден дел обезбедувал огнена поддршка на деловите што напредувале: наместо тоа, сите делови и водови напаѓале ''масовно,'' а другата единствена варијација била деловите да „се пробијат“ во позиција преку инфилтрација. [[Податотека:INF3-327_Unity_of_Strength_British_and_Russian_servicemen_over_body_of_swastikaed_dragon.jpg|мини|271x271пкс|Британски и советски војници над тело на змеј [[Свастика|со свастика]]]] [[Податотека:Poster_russian.jpg|мини|263x263пкс|Постер од американската влада на кој е прикажан пријателски расположен војник на Црвената армија, 1942 година]] Кога ќе се дадела наредбата ''„На штурм, марш!“'' (Напад, марш!), советската пешадија ќе го нападнела непријателот извикувајќи го традиционалниот руски борбен извик ''„Ура!“'' ({{Langx|ru|ура !}}), звукот што многу германски ветерани го сметале за застрашувачки. За време на нападот, стрелците пукале со пушки и полумитралези додека фрлале гранати пред да се приближат кон тесна борба/борба од блиску (со пушки, бајонети, кундаци од пушки, ножеви, алатки за копање и тупаници), кој бил вид борба во која Црвената армија се истакнувала, а во одбрана, ''фронтовиките'' имале репутација за нивната вештина во камуфлирањето на своите позиции и за нивната дисциплина во задржувањето на оган сè додека силите на Оската не се доближеле до нив. Пред 1941 година, доктрината на Црвената армија барала отворање оган од максимален дострел, но искуството брзо ги научи предностите од поставувањето заседа на непријателот со изненадувачки оган од блиску од повеќе позиции. Типичниот ''фронтовик'' за време на војната бил на возраст од 19 до 24 години со просечна висина од 1.68м, а повеќето мажи биле избричени ќелави за да се спречат вошки, а малкуте што ја растеле косата ја држеле многу кратка. Американскиот историчар Гордон Ротман ги опишувал униформите како „едноставни и функционални“, а во борба, мажите носеле маслинесто-кафеави шлемови или ''пилотка'' (странична капа), додека офицерите носеле шлем или {{Langx|ru|фуражка}}, тркалезна службена капа со црн визир и црвена ѕвезда, а воедно советското оружје го опишал како „...познато по својата едноставност, робусност и општа сигурност“. Стандардната пушка, Мосин-Нагант 7.62mm M 1891/30, иако тежок, било ефикасно оружје кое најбитно од се не било засегнато од студот,а секој дел од пушката имал еден или два калибрати од 7,62лесни митралези „Дегтјарјов ДП“ од мм за обезбедување огнева поддршка. До 1944 година, еден од секои четири ''фронтовики'' бил вооружен со 7.62мм ППШ-41 (Пиштол Автоматски Шпагин), вид полумитралез познат како „робусно и сигурно оружје“, иако е донекаде слаб. ''Фронтовикот'' обично носел сè што имал во едноставна торба, а повеќето ''фронтовики'' имале ''перевјазочни пакет'' (пакет за преврски на рани), брич, лопата, како и во среќни околности, крпа и четка за заби. Пастата за заби, шампонот и сапунот биле исклучително ретки и Обично стапчиња со изџвакани краеви се користеле за миење заби. Се копале тоалети, бидејќи преносните тоалети биле ретки во Црвената армија, а војниците често спиеле на отворено, дури и во текот на зимата. Храната обично била лоша и честопати дефицитарна, особено во 1941 и 1942 година. ''Фронтовиките'' ги мразеле трупите од заднината кои не се соочувале со опасностите од борбата. ''Фронтовикот'' живеел на исхрана од црн ’ржан леб; конзервирано месо како риба и ''тушонка'' (варено свинско месо); ''[[шчи]]'' (супа од зелка) и ''каша'' (каша), ''Каша'' и ''шчи'' биле толку вообичаени што популарен слоган во Црвената армија бил „''шчи'' и ''каша'', тоа е нашата храна“. ''Чај'' ({{Langx|ru|чай}}) бил исклучително популарен пијалок, заедно со пиво и [[вотка]]. ''[[Селски тутун|Махорка]]'', вид евтин тутун завиткан во рачно изработени цигари, бил стандард за пушење. Ротман ја опишувал медицинската грижа како „маргинална“, а недостатокот на лекари, медицинска опрема и лекови значел дека ранетите често умирале, а морфинот бил непознат во Црвената армија. Повеќето војници на Црвената армија не примиле превентивни вакцини, а со тоа болестите станале голем проблем - маларијата, пневмонијата, дифтеријата, туберкулозата, тифус, дизентерија и менингитис, особено, редовно ги разболувале војниците од Црвената армија. Во зима, смрзнатини честопати ги испраќале војниците во медицинскиот систем, додека во пролетните и есенските дождови го правеле рововското стапало честа болест. ''Фронтовиките'' имале ден за исплата еднаш месечно, но честопати не ги добивале своите плати, но сите војници биле ослободени од даноци. Во 1943 година, еден војник добивал 600 рубли месечно, еден каплар 1.000 рубли, еден помлад водник 2.000 рубли и еден водник 3.000 рубли, а посебна плата им се доделувала на оние што служеле во гардиски единици, тенкови и противтенковски единици, на падобранци и на оние што се одликувале за храброст во борба. Оние единици што многу се истакнувале во борба го имале префиксот „Гардија“ ({{Langx|ru|Гвардии}}) префикс на нивната титула во единицата, титула на големо почитување и чест што носел подобри плати и оброци. Во Царската руска армија, елитата отсекогаш била Царските гардиски полкови, а титулата „Гардијанти“ кога се применува на воена единица во Русија сè уште има елитистички конотации. Дисциплината била сурова и за дезертерство и наредба за повлекување без наредби можеле да бидат погубени. За да се одржи моралот, мажите често се забавувале со филмови прикажани на надворешни екрани, заедно со музички трупи кои изведувале музика, пееја и танцуваа. ''[[Балалајката]]'' {{--}} која се сметала за руски „национален инструмент“ често се појавувала како дел од забавата. Откако Германците ја обесиле 18-годишната партизанска хероина [[Зоја Космодемјанскаја]] (29 ноември 1941 година), фотографијата од нејзиното тело предизвикала сензација кога била објавена на почетокот на 1942 година бидејќи била гола, што осигурало дека фотографијата привлекла голем похотен интерес. ''Фронтовиките'' морале да живеат, да се борат и да умираат во мали кружни дупки за лисици ископани во земјата, со доволно простор за еден или двајца мажи, а Вдлабнатите ровови ги поврзувале она што Германците го нарекувале „руски дупки“. На војниците обично не им биле давани ќебиња или вреќи за спиење, дури ни во зима, а наместо тоа, ''фронтовиките'' спиеле во своите палта и наметки за засолниште, обично на бор, зимзелени иглички, гранки од ела, натрупани лисја или слама. Во зима, температурата можела да падне и до -60 степени, правејќи го ''студот'' исто толку непријател колку и Германците. Пролетта започнала во април и со неа се појавиле дождови и топење на снегот, претворајќи ги бојните полиња во калливо мочуриште, а летата биле прашливи и жешки, додека со есента доаѓала ''распутица'' (време без патишта), бидејќи обилните есенски дождови повторно ги претвориле бојните полиња во калливи мочуришта што ги правеле пролетните дождови да изгледаат питоми во споредба со есенските. Советскиот Сојуз опфаќал над 150 различни јазици и дијалекти, но Русите го сочинувале мнозинството во Црвената армија, а рускиот бил јазик на команда и Црвената армија имала многу малку етнички единици, бидејќи политиката била политика на ''слојанство'' ({{Langx|ru|слияние}}) во која мажи од неруските групи биле распоредени во единици со руско мнозинство. Малкуте исклучоци од ова правило ги вклучувале козачките единици и трупите од балтичките држави Естонија, Латвија и Литванија, кои сепак биле малкубројни. Искуството од борбата имало тенденција да ги зближи мажите без оглед на нивниот јазик или етничка припадност, а еден советски ветеран се присетил: „Сите крваревме иста крв.“, а еврејските ветерани кои служеле во единиците ''на фронтовиците'' имале чувство на припадност. Во текот на првите шест месеци од операцијата Барбароса, [[Вермахт]]от и [[Шуцштафел|СС]] имале политика на стрелање на сите комесари, евреите кои служеа во Црвената армија, а биле заробени од германските сили, исто така биле поштедени.<ref>Compare: {{Наведена мрежна страница|url=http://www.historynet.com/soviet-prisoners-of-war-forgotten-nazi-victims-of-world-war-ii.htm|title=Soviet Prisoners of War: Forgotten Nazi Victims of World War II|last=North|first=Jonathan|date=12 June 2006|publisher=History.net|accessdate=1 February 2015|quote=As a reflection of the racial nature of the war, Jewish prisoners were often held for execution by mobile SD squads or by Wehrmacht commanders.}} </ref><ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cxYqYIn73SgC|title=Holocaust: The Nazi Persecution and Murder of the Jews|last=Longerich|first=Peter|date=2010|publisher=Oxford University Press|isbn=9780192804365|edition=reprint|location=Oxford|page=247|quote=From the very earliest stages, the policies for annihilating the Jewish population of the Soviet Union particularly affected the Jewish soldiers of the Red Army. They were amongst those groups of prisoners who were separated out in the camps and liquidated as a matter of course. [...] In Deployment Order no. 8 from 17 July 1941 Heydrich instructed the commanders of the Security police in the General Government and the Gestapo in East Prussia to comb the prisoner-of-war camps in those areas. [...] These commandos were to conduct a 'political monitoring of all inmates' and separate out certain groups of prisoners, including state and Party functionaries, Red Army commissars, leading economic figures, 'members of the intelligentsia', 'agitators', and, quite specifically, 'all Jews'.|author-link=Peter Longerich|access-date=2019-01-07}} </ref> За време на војната, советските власти ја ублажиле проатеистичката пропаганда, а [[Православна црква|православните]] свештеници ги благословувале единиците што оделе во битка, иако на капеланите не им било дозволено. На муслиманите од Централна Азија, Кавказ, Волга и Крим им било дозволено дискретно да ја практикуваат својата религија, иако како и кај источноправославните на капеланите не им било дозволено, а повеќето војници носеле талисмани за среќа, а покрај официјалниот советски атеизам, многу војници носеле крстови околу вратот и се прекрстувале на традиционалниот источноправославен начин пред да одат во битка, иако британската историчарка [[Кетрин Меридејл]] ги толкувала овие постапки како повеќе „тотемски“ гестови наменети да обезбедат среќа, а не изрази на „вистинска“ вера. Еден од најпопуларните талисмани била поемата „Чекај ме“ од Константин Симонов, која ја напишал во октомври 1941 година за неговата свршеница Валентина Серова. Популарноста на поемата била таква што речиси сите етнички Руси во Црвената армија ја знаеле песната напамет и носеле копија од песната како и фотографии од нивните девојки или сопруги дома за да ја одразат нивната желба да се вратат кај своите најблиски. „Политичката работа“ што ја извршувале ''политруците'' и комесарите им одземала голем дел од слободното време на војниците, бидејќи најмалку еден час секој ден бил посветен на политичка индоктринација во комунизмот за војниците кои не биле вклучени во борба, а терминот ''нацист'' никогаш не бил користен за да се опише непријателот, бидејќи терминот бил акроним за ''National-Sozialistische Deutsche Arbeiterpartei'' ([[Националсоцијалистичка германска работничка партија|Национал-Социјалистичка Германска Работничка Партија]]), а ''политруците'' и ''комесарите'' сметале дека објаснувањето зошто непријателот се нарекувал себеси „националсоцијалисти“ е премногу збунувачко за ''фронтовиците'' и со тоа преферираните термини за непријателот биле „фашисти“, ''Гитлерци'' (Хитлеристи), ''Германски'' и ''Немецкије'' ({{Langx|ru|немецкие}} кој бил руски термин за Германци). Комесарите имале должност да ги следат офицерите на Црвената армија за каков било знак на нелојалност и одржувале мрежа од информатори познати како ''сексоти'' ({{Langx|ru|сексоты}}, тајни соработници) во редовите. Во октомври 1942 година, системот на двојна команда, кој датирал од крвавата и грозоморна [[Руската граѓанска војна]] во која офицерите ја делеле власта со комесарите, била укинат и оттогаш само офицерите имале моќ на команда. Многу комесари по Сталиновиот декрет 307 од 9 октомври 1942 година биле шокирани кога откриле колку офицерите и војниците ги мразат. Комесарите сега станувале ''политруци'' или заменик-команданти за политички работи, ''а Политруците'' повеќе немале моќ на команда, но сè уште ги оценувале и офицерите и луѓето за нивната политичка лојалност, вршеле политичка индоктринација и имале моќ да наредуваат егзекуции по кратки рокови на секој што бил осомничен за кукавичлук или предавство, а ваквите егзекуции биле познати како ''девјат грам'' (девет грама - референца за тежината на куршум), ''пустит в раход'' (да се потроши некого) или ''вишка'' (скратена форма на ''вишаја мера наказанија'' - екстремна казна). И покрај овие застрашувачки моќи, многу од ''фронтовиците'' честопати отворено ги презирале ''политруците'' доколку биле подложени на претерано долги здодевни предавања за пофините точки на марксизмот-ленинизмот, а офицерите имале тенденција да победуваат во конфликтите со ''полтитруците'' бидејќи воената заслуга почнала да има поголема важност во Големата патриотска војна отколку политичката ревност. Односите меѓу офицерите и војниците обично биле добри, при што помладите офицери биле сметани за ''соратници'' (другари по оружје) бидејќи живееле под исти услови и се соочувале со истите опасности како и ''фронтовиците''. Офицерите обично имале само средно образование, малкумина оделе на универзитет, а доаѓањето од истата социјална средина како и нивните луѓе осигурувало дека можат да се поврзат со нив. ''Фронтовиките'' обично им се обраќале на командантите на своите чети со ''Батја'' (татко). == Советскиот притисок врз Германија == [[Податотека:RIAN_archive_602161_Center_of_Stalingrad_after_liberation.jpg|мини|Центарот на [[Волгоград|Сталинград]] по ослободувањето во 1943 година]] Советите ја одбиле важната германска стратешка јужна кампања и иако во тој напор претрпеле 2,5 милиони советски жртви, тоа им овозможило да ја преземат офанзивата во поголемиот дел од остатокот од војната на Источниот фронт,<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а Сталин лично му кажал на еден полски генерал кој барал информации за исчезнатите полски офицери дека сите Полјаци се ослободени и дека не можат да се сметаат за сите бидејќи Советите „изгубиле трага“ од нив во [[Манџурија]].<ref name="brackman343"/><ref name="Biuletyn">{{In lang|pl}} Various authors. [http://www.udskior.gov.pl/kombatant/200306_spec.pdf Biuletyn „Kombatant" nr specjalny (148) czerwiec 2003] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110717081820/http://www.udskior.gov.pl/kombatant/200306_spec.pdf}} Special Edition of Kombatant Bulletin No.148 6/2003 on the occasion of the Year of General Sikorski. Official publication of the Polish government Agency of Combatants and Repressed</ref><ref name="VIZH">Ромуальд Святек, "Катынский лес", Военно-исторический журнал, 1991, №9, {{ISSN|0042-9058}}</ref> Откако полските железнички работници ја пронашле масовната гробница,<ref name="BIPN1">{{Наведено списание|last=Barbara Polak|author-link=Barbara Polak|year=2005|title=Zbrodnia katynska|url=http://www.ceeol.com/aspx/getdocument.aspx?logid=5&id=f4349d43-b13d-4c2c-a70d-056e8801493d|format=pdf|journal=Biuletyn IPN|language=pl|pages=4–21|access-date=2007-09-22}}</ref> нацистите го искористиле масакрот за да се обидат да внесат раздор меѓу Сталин и другите сојузници, вклучително и со повикување на европска комисија од истражители од дванаесет земји за да ги испитаат гробовите. Во 1943 година, додека Советите се подготвувале да ја вратат Полска, нацистичкиот министер за пропаганда [[Јозеф Гебелс]] претпоставил дека Сталин ќе се обидел да тврди дека Германците ги масакрирале жртвите што делумно и било така. Како што предвидел Гебелс, Советите имале „комисија“ која го истражила случајот, заклучувајќи дека Германците ги убиле воените заробеници и не ја признале одговорноста сè до 1990 година. Во 1943 година, Сталин се согласил со повикот на своите генерали да заземе одбранбен став поради разочарувачките загуби по Сталинград, недостатокот на резерви за офанзивни мерки како и предвидувањето дека Германците веројатно следниот пат ќе ја нападнеле испакнатина на советскиот фронт кај [[Курск]], така што одбранбените подготовки таму поефикасно ќе ги користеле ресурсите.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Германците се [[Битка за Курск|обиделе да извршат напад со опкружување кај Курск]], кој бил успешно одбиен од Советите<ref name="stalinswars202-203"/> откако Хитлер ја откажал офанзивата, делумно поради инвазијата на сојузниците на Сицилија,<ref>McCarthy, Peter, ''Panzerkrieg: The Rise and Fall of Hitler's Tank Divisions'', Carroll & Graf Publishers, 2003, {{ISBN|0-7867-1264-3}}, page 196</ref> но иако Советите претрпеле над 800.000 жртви,<ref>Russian Central Military Archive TsAMO, f. (16 VA), f.320, op. 4196, d.27, f.370, op. 6476, d.102, ll.6, 41, docs from the Russian Military Archive in Podolsk. Loss records for 17 VA are incomplete. It records 201 losses for 5–8 July. From 1–31 July it reported the loss of 244 (64 in air-to-air combat, 68 to AAA fire. It reports a further 108 missing on operations and four lost on the ground). 2 VA lost 515 aircraft missing or due to unknown/unrecorded reasons, a further 41 in aerial combat and a further 31 to AAA fire, between 5–18 July 1943. Furthermore, another 1,104 Soviet aircraft were lost between 12 July and 18 August. Bergström, Christer (2007). Kursk — The Air Battle: July 1943. Chevron/Ian Allan. {{ISBN|978-1-903223-88-8}}, page 221.</ref> сепак Курск го означил почетокот на период кога Сталин станал поподготвен да ги слуша советите на своите генерали.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> До крајот на 1943 година, Советите окупирале половина од територијата што ја зазеле Германците во периодот од 1941 до 1942 година,<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а советското воено индустриско производство значително се зголемило од крајот на 1941 до почетокот на 1943 година, откако Сталин ги преселил фабриките источно од фронтот, безбедни од германската инвазија и воздушните напади.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Оваа стратегијата се исплатела бидејќи таквите индустриски зголемувања можеле да се случат дури и додека Германците кон крајот на 1942 година окупирале повеќе од половина од европска Русија, вклучувајќи 40 проценти (80 милиони) од нејзиното население и приближно 2,500,000км'''²''' од советската територија.<ref name="stalinswars202-203"/> Водено советскиот сојуз исто така се подготвувал за војна повеќе од една деценија, вклучително и подготовка на 14 милиони цивили со одредена воена обука<ref name="stalinswars202-203"/> и според тоа, додека речиси сите од првичните 5 милиони луѓе на советската армија биле збришани до крајот на 1941 година, советската војска се зголемила на 8 милиони членови до крајот на истата година,<ref name="stalinswars202-203"/> и покрај значителните загуби во 1942 година, далеку поголеми од германските загуби, големината на Црвената армија пораснала уште повеќе, на 11 милиони.<ref name="stalinswars202-203"/> Иако постои значителна дебата дали Сталин им помогнал или ги попречил овие индустриски и човечки напори, Сталин ги оставил повеќето одлуки за економско воено управување во рацете на своите економски експерти.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Додека некои научници тврдат дека доказите сугерираат дека Сталин размислувал, па дури и се обидел, да преговара за мир со Германија во 1941 и 1942 година, други сметаат дека овие докази се неубедливи, па дури и измислени.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> [[Податотека:Eastern_Front_1943-08_to_1944-12.png|мини|Советскиот напредок од 1 август 1943 до 31 декември 1944 година:]] Во ноември 1943 година, Сталин се сретнал со Черчил и Рузвелт во [[Техеранска конференција|Техеран]]<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> каде Рузвелт му рекол на Сталин дека се надевал со отварање на втор фронт против Германија од страна на Британија и Америка, првично би можеле да извлечат 30-40 германски дивизии од Источниот фронт.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Сталин и Рузвелт, всушност, се здружиле со Черчил нагласувајќи ја важноста на [[Ламанш|прекуканалната]] инвазија на северна Франција, која била под германска контрола, додека Черчил отсекогаш сметал дека Германија е поранлива во „мекиот стомак“ на Италија (која Сојузниците веќе ја нападнале) и Балканот.<ref name="stalinswars202-203"/> Страните подоцна се согласиле дека Британија и Америка ќе започнат прекуканална инвазија на Франција во мај 1944 година, заедно со посебна инвазија на [[јужна Франција]],<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а Сталин инсистирал дека, по војната, Советскиот Сојуз треба да ги инкорпорира деловите од Полска што ги окупирале согласно [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]] со Германија, кој го предложил Черчил.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во 1944 година, Советскиот Сојуз оствари значаен напредок низ Источна Европа кон Германија,<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> вклучувајќи ја и операцијата Баграција, која била масовна офанзива во Белорусија против германската [[армиска група Центар]],<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а во самата операција Сталин, Рузвелт и Черчил биле тесно координирани, така што Баграцијата се случила приближно во исто време кога американските и британските сили ја започнале [[Операција Оверлорд|инвазијата на Западна Европа, која била под германска контрола,]] на [[Операција Оверлорд|северниот брег на Франција]].<ref name="stalinswars202-203"/> Операцијата резултирала со враќање на Советите во Белорусија и западна Украина, заедно со успешното ефикасно уништување на германската [[армиска група Центар]] и 300.000 германски жртви, иако по цена од повеќе од 750.000 советски жртви.<ref name="stalinswars202-203"/> [[Податотека:Red_Army_greeted_in_Bucharest.jpg|лево|мини|Романците ја поздравуваат советската армија при влегувањето во градот [[Букурешт]] на 31 август 1944 година.]] Успесите во операцијата „Баграција“ и во годината што следела, во голема мера, се должела на оперативното подобрување на Црвената армија, која научила болни лекции од претходните години во борбата против моќниот Вермахт со што почнале подобро планирање на офанзивите, ефикасна употреба на артилеријата, подобро управување со времето како и со просторот за време на нападите во спротивност со Сталиновата наредба „ни чекор назад“. Во помала мера, успехот на „Баграција“ се должела на ослабениот [[Вермахт]] на кој му недостасувал гориво и вооружување што му било потребно за ефикасно работење,<ref name="williams213">Williams, Andrew, ''D-Day to Berlin. Hodder'', 2005, {{ISBN|0-340-83397-1}}, page 213</ref> растечките советски предности во човечка сила и материјали и нападите на сојузниците на Западниот фронт.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во својот говор за Први мај во 1944 година, Сталин ги пофалил западните сојузници за пренасочување на германските ресурси во италијанската кампања, а Тас објавил детални списоци на големиот број залихи што доаѓале од западните сојузници, а Сталин одржа говор во ноември 1944 година во кој навел дека сојузничките напори на Западот веќе брзо привлекле 75 германски дивизии за да го бранат тој регион, без кои Црвената армија сè уште не можеше да го избрка Вермахтот од советските територии.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Ослабениот Вермахт, исто така, им помогнал на советските офанзиви бидејќи не можело да се започне ефикасна германска контраофанзива.<ref name="stalinswars202-203"/> [[Податотека:Jalta_1945.jpg|мини|Британскиот премиер [[Винстон Черчил]], американскиот претседател [[Франклин Д. Рузвелт]] и советскиот лидер [[Јосиф Сталин]] во [[Кримска конференција|Јалта]], Советски Сојуз во февруари 1945 година]] Почнувајќи од летото 1944 година, зајакната Централна група на германската армија ги спречила Советите да напредуваат околу Варшава речиси половина година,<ref name="stalinswars202-203"/> а некои историчари тврдат дека неуспехот на Советите да напредуваат бил намерен советски застој за да му дозволат на Вермахтот да ги убие членовите на [[Варшавско востание|Варшавското востание]] од страна на [[Армија Крајова|полската домашна армија]] во август 1944 година, што се случило додека се приближувала Црвената армија, иако други се по веродостојни и го оспоруваат тврдењето и наведуваат значителни неуспешни обиди на Црвената армија да се обиде да го порази Вермахтот во тој регион.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Порано во 1944 година, Сталин инсистирал Советите да ги анектираат деловите од Полска што ги поделиле со Германија во [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]], додека полската влада во егзил, за која Британците инсистирале дека мора да биде вклучена во повоена Полска, барала полската граница да се врати на предвоените локации.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Раздорот дополнително го истакнал очигледниот непријателство на Сталин кон антикомунистичката полска влада во егзил и нивната полска домашна армија, за која Сталин сметал дека ги загрозува неговите планови за создавање повоена Полска пријателска кон Советскиот Сојуз.<ref name="stalinswars202-203"/> Дополнително го влошила раздорот со одбивањето на Сталин да ја снабдува полската домашна армија и неговото одбивање да им дозволи на американските авиони за снабдување да ги користат потребните советски воздухопловни бази за да доставуваат залихи до полската домашна армија, што Сталин во писмо до Рузвелт и Черчил го нарече „криминалци кои се борат за власт“.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Загрижен за можните последици од тие дејствија, Сталин подоцна започна со советско испорачување залихи од воздух до полските бунтовници, иако поголемиот дел од залихите завршија во рацете на Германците.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Востанието завршило со катастрофа со 20.000 полски бунтовници и до 200.000 цивили убиени од германските сили, при што советските сили влегле во градот во јануари 1945 година.<ref name="stalinswars202-203"/> [[Податотека:19440816_soviet_soldiers_attack_jelgava.jpg|лево|мини|Советски војници од Првиот Балтички фронт за време на нападот во латвискиот град Јелгава, 16 август 1944 година]] Други важни напредоци се случиле кон крајот на 1944 година, како што се инвазијата на Романија во август и [[Бугарија]] која со светлосна брзина сменила страни на крајот.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Советскиот Сојуз објавил војна на Бугарија во септември 1944 година и ја нападнал земјата, инсталирајќи комунистичка влада,<ref name="wettig49">{{Harvnb|Wettig|2008}}</ref> а по инвазијата на овие балкански земји, Сталин и Черчил се сретнале на есен 1944 година, каде што се согласиле за различни проценти за „сфери на влијание“ во неколку балкански држави, иако дипломатите на ниту еден лидер не знаеле што всушност значи терминот.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Исто така Црвената армија ги протерала германските сили од Литванија и Естонија кон крајот на 1944 година, по цена од 260.000 советски жртви. Офанзивата Виборг-Петрозаводск успешно ги протерала досадните фински сили од територијата што ја окупирале во 1941 година, но советскиот напредок бил запрен во битката кај Тали-Ихантала, а посеверно, финските победи во битките кај Вуосалми и Иломанци ги запрела дополнителните советски обиди да ги пробијат финските линии и така на 19 септември 1944 година Финците и Советите го потпишале Московското примирје со што завршила [[Продолжена војна|Продолжената војна]]. Кон крајот на 1944 година, советските сили се бореле за да ја освојат Унгарија во Будимпештанската офанзива, но не можеле да ја освојат.<ref name="erickson445">Erickson, John, ''The Road to Berlin'', Yale University Press, 1999 {{ISBN|0-300-07813-7}}, page 396-7.</ref> Германците издржале во последователната Битка кај Будимпешта до февруари 1945 година, кога преостанатите Унгарци потпишале примирје со Советскиот Сојуз,<ref name="erickson445" /> а победата кај Будимпешта ѝ овозможила на Црвената армија да ја започне Виенската офанзива во април 1945 година. На североисток, освојувањето на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белорусија]] и западна [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украина]] им овозможила на Советите да ја започнат масовната [[Висланско-одранска операција|Висла-Одерска офанзива]], каде што германската разузнавачка служба погрешно претпостави дека Советите имале предност во бројчена супериорност од 3 спрема 1, што всушност била 5 спрема 1 (над 2 милиони војници на Црвената армија напаѓале 450.000 германски бранители), чија успешна кулминација резултирала со напредување на Црвената армија од реката [[Висла]] во Полска до германската река [[Одра]] во Источна Германија.<ref>Duffy, C., ''Red Storm on the Reich: The Soviet March on Germany 1945'', Routledge, 1991, {{ISBN|0-415-22829-8}}</ref> Недостатоците на Сталин како стратег често се забележувале во врска со масовните загуби на животи од страна на Советскиот Сојуз и раните порази на Советскиот Сојуз, а пример за тоа е летната офанзива од 1942 година, што довела до уште поголеми загуби од страна на Црвената армија и повторно преземање на иницијативата од страна на Германците. Сталин на крајот го препознал својот недостаток на знаење и се потпрел на своите професионални генерали за водење на војната. Дополнително, Сталин бил добро свесен дека другите европски армии целосно се распаднале кога се соочиле со ефикасноста на нацистичката војска и ефикасно реагирал со тоа што ја подложил својата армија на поттикнување на терор и националистички апели за патриотизам. Тој, исто така, се обратил до [[Руска православна црква|Руската православна црква]]. == Конечна победа == {{Повеќе|Battle of Berlin|East Prussian Offensive|Battle of the Oder-Neisse}} [[Податотека:AmericanAndSovietAtElbe.jpg|мини|Американските и советските трупи се среќаваат источно од [[Елба|реката Елба]], април 1945 година]] Веќе во април 1945 година, нацистичка Германија се соочила со своите последни денови, со само 1,9 милиони германски војници на Исток кои се бореле против 6,4 милиони војници на Црвената армија, а само 1 милион германски војници на Запад се бореле против 4 милиони војници на западните сојузници.<ref name="glantz.sgw">Glantz, David, ''The Soviet-German War 1941–45: Myths and Realities: A Survey Essay'', 11 October 2001 {{Наведена мрежна страница|url=http://www.strom.clemson.edu/publications/sg-war41-45.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20110617094931/http://www.strom.clemson.edu/publications/sg-war41-45.pdf|archive-date=17 June 2011|accessdate=2011-06-17}}</ref> Иако првичните разговори претпоставувале трка кон Берлин од страна на сојузниците, откако Сталин успешно лобираше Источна Германија да падне во рамките на советската „сфера на влијание“ на [[Кримска конференција|Јалта]] во февруари 1945 година, [[Сојузници во Втората светска војна|западните сојузници]] не направиле планови да го освојат градот со копнена операција.<ref name="Beevor194">Beevor, Antony, ''Berlin: The Downfall 1945'', Viking, Penguin Books, 2005, {{ISBN|0-670-88695-5}}, page 194</ref><ref>Williams, Andrew (2005). D-Day to Berlin. Hodder. {{ISBN|0-340-83397-1}}., page 310-1</ref> Сталин останал сомничав дека западните сојузнички сили што се држат кај [[Елба|реката Елба]] би можеле да се движат кон германската престолнина и дури и во последните денови, дека Американците би можеле да ги употребат своите две воздушно-десантни дивизии за да го освојат градот.<ref name="erickson554">Erickson, John, ''The Road to Berlin'', Yale University Press, 1999 {{ISBN|0-300-07813-7}}, page 554</ref> Сталин ѝ наложил на Црвената армија брзо да се движи на широк фронт во Германија бидејќи не верувал дека западните сојузници ќе ја предадат територијата што ја окупирале, додека освојувањето на Берлин го поставил како главна цел.<ref name="Beevor219">Beevor, Antony, ''Berlin: The Downfall 1945'', Viking, Penguin Books, 2005, {{ISBN|0-670-88695-5}}, page 219</ref> По [[Источнопруска операција|успешното освојување на Источна Прусија]], три фронта на Црвената армија се собрале во срцето на источна Германија, а Битката кај Одра-Ниса ги ставила Советите практично пред портите на Берлин. До 24 април, елементи од два советски фронта го [[Битка за Берлин|опколиле Берлин]],а на 20 април, Првиот белоруски фронт на Жуков започнал масовно гранатирање на Берлин кое немало да заврши сè до предавањето на градот. На 30 април 1945 година, Хитлер и [[Ева Браун]] извршиле самоубиство, по што советските сили ги пронашле нивните останки, кои биле запалени по наредба на Хитлер, а преостанатите германски сили официјално се предале безусловно на 7 мај 1945 година. Некои историчари тврделе дека Сталин го одложил последниот напад врз Берлин за два месеци со цел да ги освои другите области од политички причини, за кои, според нив, му дал време на Вермахтот да се подготви и ги зголемил советските жртви (кои надминале 400.000), а нормално како и секогаш мора да има други историчари кои го оспорувале ова тврдење. [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_146-1970-043-52,_Russland,_bei_Minsk,_tote_Zivilisten.jpg|лево|мини|Масовно убиство на советски цивили во близина на [[Минск]]. Нацистите убиле цивили на 5.295 различни локации во [[Германска окупација на Белорусија (1941-1944)|окупираната Советска Белорусија]].]] И покрај тоа што Советите ги поседувале останките на Хитлер, Сталин не верувал дека неговиот стар непријател е всушност мртов, верување кое опстојувало со години по војната.<ref name="kershaw">Kershaw, Ian, ''Hitler, 1936–1945: Nemesis'', W. W. Norton & Company, 2001, {{ISBN|0-393-32252-1}}, pages 1038–39</ref><ref>Dolezal, Robert, ''Truth about History: How New Evidence Is Transforming the Story of the Past'', Reader's Digest, 2004, {{ISBN|0-7621-0523-2}}, page 185-6</ref> [[Податотека:Встреча_демобилизованных_на_минском_вокзале.jpg|мини|Средба со демобилизирани војници на железничката станица во Минск, јули 1945 година]] Одбивањето на германската инвазија и притискањето кон победа над нацистичка Германија во Втората светска војна барало огромна жртва од страна на Советскиот Сојуз (повеќе отколку од која било друга земја во човечката историја) и со право можело да се каже дека СССР бил најзаслужен за крајот на втората светска војна за разлика од неговиот сојузник Америка која своите врвни достигнувања ги имала само во пацификот против Јапонија. Советските жртви изнесуваа вкупно околу 30 милиони. Иако бројките варираат, бројот на советски цивилни жртви веројатно достигнал 18 милиони, а од нив милиони советски војници и цивили исчезнале во германските логори за притвор и фабрики за робови, додека милиони други претрпеле трајни физички и ментални оштетувања. Советските економски загуби, вклучително и загубите на ресурси и производствен капацитет во западна Русија и Украина, биле исто така катастрофални. Војната резултирала со уништување на приближно 70.000 советски градови, места и села од кои најпогоден и најразорен бил Сталинград.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Вкупно 6 милиони куќи, 98.000 фарми, 32.000 фабрики, 82.000 училишта, 43.000 библиотеки, 6.000 болници и илјадници километри патишта и железничка пруга била уништена,<ref name="stalinswars202-203"/> а интересен факт е што библиотеки и архиви биле намерно таргетирани од германците со што довело до големо оштетување во историската, литературна, книжевна и културна свера. На 9 август 1945 година, Советскиот Сојуз го нападнал [[Манџукуо]], кој бил марионета контролирана од Јапонија, објавувајќи и [[Советско-јапонска војна|војна на Јапонија]]. Сега Советските трупи, искусни во битки, брзо ги освоиле териториите што ги држеле Јапонците во [[Советска инвазија на Манџурија|Манџурија]], јужен Сахалин (11-25 август 1945 година), Курилските Острови (18 август до 1 септември 1945 година) и делови од Кореја (14 август 1945 година до 24 август 1945 година). Империјалната јапонска влада, колебајќи се по грозоморното [[Атомски бомбардирања на Хирошима и Нагасаки|бомбардирањето на Хирошима (6 август 1945 година) и Нагасаки (9 август 1945 година)]], но соочена со советските сили што брзо се приближувале кон јадрото на Јапонија, објавила свое ефективно предавање на Сојузниците на 15 август 1945 година и формално капитулираше на 2 септември 1945 година. Во јуни 1945 година, [[Политбиро на Централниот комитет на Комунистичката партија на СССР|Политбирото на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз]] му го доделил на Сталин, за неговата улога во победата на Советскиот Сојуз, новоизмислениот чин Генералисимус на Советскиот Сојуз, кој стана највисок воен чин во земјата (супериорен од Маршалот ). Сталиновиот „култ на личноста“ го нагласувал неговото лично воено водство по набројувањето на „ десетте победи на Сталин “ - извадок од говорот на Сталин од 6 ноември 1944 година „27-годишнина од Големата октомвриска социјалистичка револуција“ ( {{Langx|ru|«27-я годовщина Великой Октябрьской социалистической революции»}} ) за време на состанокот на Московскиот совет на народни пратеници во 1944 година. == Репресии == На 16 август 1941 година, во обидите да го оживее неорганизираниот советски одбранбен систем, Сталин издал Наредба бр. 270, барајќи од сите команданти или комесари кои „ги кинат своите ознаки и дезертираат или се предаваат“ да се сметаат за злонамерни дезертери. Наредбата барала од претпоставените да ги застрелаат овие дезертери на лице место. Членовите на нивните семејства биле подложени на апсење.<ref name="stalinswars202-203"/> Втората одредба од наредбата им наложила на сите единици што се борат во опкружувања да ја искористат секоја можност за борба.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Наредбата, исто така, барала од командантите на дивизиите да ги деградираат, а доколку е потребно, дури и да ги застрелаат на лице место оние команданти кои не успеале директно да ја командуваат битката на бојното поле.<ref name="stalinswars202-203"/> Потоа, Сталин, исто така, спроведе чистка на неколку воени команданти кои биле застрелани за „кукавичлук“ без судење.<ref name="stalinswars202-203"/> Во јуни 1941 година, неколку недели по [[Операција Барбароса|почетокот на германската инвазија]], Сталин наредил Црвената армија во повлекување да се обиде да ги лиши ресурсите на непријателот преку политика на изгорена земја со уништување на инфраструктурата и залихите со храна во областите пред Германците да можат да ги заземат, а партизаните да бидат распоредени во евакуираните области.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Ова, заедно со злоупотребата од страна на германските трупи, предизвикало глад и страдање кај цивилното население што останало. Сталин се плашел дека Хитлер ќе ги искористи незадоволните советски граѓани за борба против неговиот режим, особено луѓето затворени во [[Гулаг|Гулазите]]. Затоа му наредил на НКВД да се справи со ситуацијата. Тие одговориле со убивање на приближно 100.000 политички затвореници низ западните делови на Советскиот Сојуз, со методи што вклучувале бајонетирање на луѓе до смрт и фрлање гранати во преполни ќелии. Многу други едноставно биле депортирани на исток.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/mastersofdeathss00rhod/page/46|title=Masters of Death: The SS-Einsatzgruppen and the Invention of the Holocaust|last=Richard Rhodes|publisher=Alfred A. Knopf|year=2002|isbn=0-375-40900-9|location=New York|pages=[https://archive.org/details/mastersofdeathss00rhod/page/46 46–47]|author-link=Richard Rhodes}} See also: Allen Paul. ''Katyn: Stalin's Massacre and the Seeds of Polish Resurrection'', Naval Institute Press, 1996, ({{ISBN|1-55750-670-1}}), p. 155</ref> [[Податотека:Red_Army_purge_1941.jpg|мини|Предлогот на [[Лаврентиј Берија|Берија]] од 29 јануари 1942 година, за егзекуција на 46 советски генерали. Резолуцијата на Сталин: „Стрелајте ги сите наведени на списокот. – Ј. Ст.“]] Во јули 1942 година, Сталин издал Наредба бр. 227, со која се наведува дека секој командант или комесар на полк, баталјон или армија, кој дозволува повлекување без дозвола од своите претпоставени, подлежи на воен трибунал.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Наредбата предвидувала војниците прогласени за виновни за дисциплински прекршоци да бидат принудени да бидат сместени во „ казнени баталјони “, кои биле испраќани во најопасните делови од фронтовските линии.<ref name="stalinswars202-203"/> Од 1942 до 1945 година, 427.910 војници биле распоредени во казнени баталјони.<ref name="Krivosheev">G. I. Krivosheev. Soviet Casualties and Combat Losses. Greenhill 1997 {{ISBN|1-85367-280-7}}</ref> Наредбата, исто така, им наложила на „блокирачките одреди“ да пукаат во панични војници што бегаат во задниот дел.<ref name="stalinswars202-203"/> Во првите три месеци по наредбата, 1.000 казнени војници беа застрелани од „блокирачки одреди“, а 24.933 војници беа испратени во казнени баталјони.<ref name="stalinswars202-203"/> И покрај тоа што првично имаше одреден ефект, оваа мерка се покажа како влошувачки ефект врз моралот на војниците, па до октомври 1942 година идејата за редовни блокирачки одреди беше тивко отфрлена. До 29 ''октомври'' 1944 година, блокирачките одреди беа официјално распуштени.<ref name="Krivosheev" /><ref>{{Наведена книга|title=Why Stalin's Soldiers Fought: The Red Army's Military Effectiveness in World War II|last=Reese|first=Roger|publisher=University Press of Kansas|year=2011|isbn=9780700617760|pages=164}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bdsa.ru/%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D0%B7%D0%B0-1944-%D0%B3%D0%BE%D0%B4/784-636|title=ПРИКАЗ О РАСФОРМИРОВАНИИ ОТДЕЛЬНЫХ ЗАГРАДИТЕЛЬНЫХ ОТРЯДОВ|work=bdsa.ru|accessdate=2019-03-08|archive-date=2018-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220095346/http://bdsa.ru/%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D0%B7%D0%B0-1944-%D0%B3%D0%BE%D0%B4/784-636|url-status=dead}}</ref> Советските воени заробеници и принудните работници кои преживеале германско заробеништво биле испратени во специјални „транзитни“ или „филтрациски“ логори со цел да се утврди кои се потенцијални предавници.<ref name="stalinswars202-203"/> Од приближно 4 милиони што требало да се репатрираат, 2.660.013 биле цивили, а 1.539.475 биле поранешни воени заробеници.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Од вкупниот број, 2.427.906 биле испратени дома, 801.152 биле регрутирани во вооружените сили,<ref name="stalinswars202-203"/> 608.095 биле запишани во работните баталјони на Министерството за одбрана,<ref name="stalinswars202-203"/> 226.127 биле префрлени во надлежност на НКВД за казнување, што значело префрлање во системот Гулаг <ref name="stalinswars202-203"/> и 89.468 останале во транзитните логори како приемен персонал сè додека процесот на репатријација конечно не бил завршен во раните 1950-ти.<ref name="stalinswars202-203"/> == Воени злосторства од страна на нацистичка Германија == [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_101I-031-2436-01A,_Russland,_Hinrichtung_von_Partisanen.jpg|мини|Мажи обесени како осомничени партизани некаде во Советскиот Сојуз]] [[Податотека:Einsatzgruppen_murder_Jews_in_Ivanhorod,_Ukraine,_1942.jpg|алт=|мини|Германски ''Ајнсатцгрупен'' убива Евреи во Иванхород, Украина, 1942 година]] Нацистичката пропаганда им кажувала на војниците на Вермахт дека инвазијата на Советскиот Сојуз била војна на истребување на словените и православните христијани, геноцид по масовен и од еврејскиот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-german-military-and-the-holocaust|title=The German Military and the Holocaust|work=encyclopedia.ushmm.org|language=en|accessdate=2019-03-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/invasion-of-the-soviet-union-june-1941|title=Invasion of the Soviet Union, June 1941|work=encyclopedia.ushmm.org|language=en|accessdate=2019-03-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/nazi-persecution-of-soviet-prisoners-of-war|title=Nazi Persecution of Soviet Prisoners of War|work=encyclopedia.ushmm.org|language=en|accessdate=2019-03-07}}</ref> Британскиот историчар Иан Кершо заклучува дека должноста на Вермахтот била да обезбеди луѓето кои ги исполнувале барањата на Хитлер да бидат дел од [[Ариевска раса|ариевската]] ''Херенволк'' („ариевска господна раса“) да имаат простор за живеење. Тој напишал дека: Нацистичката револуција била поширока од само Холокаустот. Нејзината втора цел била да ги елиминира Словените од Средна и Источна Европа и да создаде ''Lebensraum'' за Ариевците.... Како што покажува Бартов (''Источниот фронт; Хитлерова армија''), таа ги варваризираше германските армии на источниот фронт. Повеќето од нивните три милиони луѓе, од генерали до обични војници, помогнаа во истребувањето на заробените словенски војници и цивили. Ова понекогаш било ладно и намерно убиство на поединци (како кај Евреите), понекогаш генерализирана бруталност и занемарување.... Писмата и мемоарите на германските војници го откриваат нивното ужасно расудување: Словените беа „азијатско-болшевичката“ орда, инфериорна, но заканувачка раса.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=_tmGaItZ0tsC|title=Stalinism and Nazism: Dictatorships in Comparison|last=Kershaw|first=Professor of Modern History Ian|last2=Kershaw|first2=Ian|last3=Lewin|first3=Moshe|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521565219|pages=150|language=en}}</ref> За време на брзиот германски напредок во првите месеци од војната, речиси достигнувајќи ги градовите [[Москва]] и [[Санкт Петербург|Ленинград]], најголемиот дел од советската индустрија што не можел да се евакуира била или уништена или изгубена поради германската окупација. Земјоделското производство било прекинато, а жетвите на жито останале на полињата, што подоцна ќе предизвика глад што потсетувало на [[Гладомор|почетокот на 1930-тите]]. Во еден од најголемите подвизи на воената логистика, фабриките биле евакуирани во огромни размери, при што 1523 фабрики биле демонтирани и испратени кон исток по четири главни рути до регионите на [[Кавказ]], [[Средна Азија|Централна Азија]], Урал и Сибир. Општо земено, алатите, калапите и производствената технологија биле преместени, заедно со плановите и нивното управување, инженерскиот персонал и квалификуваната работна сила.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=dcAgT_2uiYgC&pg=PA34|title=The Soviet Economy and the Red Army, 1930–1945|last=Walter Scott Dunn|publisher=Greenwood|year=1995|isbn=9780275948931|page=34}}</ref> Целиот Советски Сојуз се посвети на воените напори. Населението на Советскиот Сојуз веројатно било подобро подготвено од која било друга нација вклучена во борбите во Втората светска војна да ги издржи материјалните тешкотии на војната. Ова е првенствено затоа што Советите биле толку навикнати на недостиг и справување со економска криза во минатото, особено за време на војна - Првата светска војна донела слични ограничувања за храната. Сепак, условите биле тешки. Втората светска војна била особено катастрофална за советските граѓани бидејќи се водела на нивна територија и предизвика огромно уништување. Во Ленинград, под германска опсада, над еден милион луѓе починале од глад и болести. Многу фабрички работници биле тинејџери, жени и постари лица. Владата спровела рационирање во 1941 година и прво го применила на леб, брашно, житарки, тестенини, путер, маргарин, растително масло, месо, риба, шеќер и слатки низ целата земја. Ординации останале во голема мера стабилни на други места за време на војната. Дополнителните ординации честопати биле толку скапи што не можеле значително да го зголемат снабдувањето со храна на граѓанинот, освен ако тоа лице не било особено добро платено. Селаните не добивале ординации и морале да се справат со локалните ресурси што ги одгледувале сами. Повеќето рурални селани се бореле и живееле во неподнослива сиромаштија, но други го продавале вишокот што го имале по висока цена, а неколкумина станале милионери во рубљата, сè додека валутата не го уништила нивното богатство две години по завршувањето на војната. И покрај суровите услови, војната довела до пораст на советскиот национализам и единство. Советската пропаганда ја ублажила екстремната комунистичка реторика од минатото, бидејќи луѓето сега се обединиле со верувањето дека ја штитат својата татковина од злото на германските освојувачи. Етничките малцинства за кои се сметало дека се колаборационисти биле принудени на егзил. Религијата, која претходно била избегнувана, станала дел од пропагандната кампања на Комунистичката партија во советското општество со цел да се мобилизираат религиозните елементи. Социјалниот состав на советското општество драстично се променил за време на војната. Во јуни и јули 1941 година имало наплив на бракови меѓу луѓе кои војната требало да ги раздели, а во следните неколку години стапката на бракови нагло опаднал, а наталитетот кратко потоа паднал само на околу половина од она што би било во мирно време. Поради оваа причина, мајките со неколку деца за време на војната добивале значителни почести и парични бенефиции ако имал доволен број деца - мајките можеле да заработат околу 1.300 рубли за четврто дете и до 5.000 рубли за десеттото. Германските војници ги жигосувале телата на заробените партизанки - како и на други жени - со зборовите „Курва за Хитлеровите трупи“ и ги силувале. По нивното заробување, некои германски војници живописно се фалеле дека извршиле силување и убиство од силување. Сузан Браунмилер тврди дека силувањето играло клучна улога во нацистичката цел да ги освојат и уништат луѓето што ги сметале за инфериорни, како што се Евреите, Русите и Полјаците. Обемна листа на силувања извршени од германски војници е составена во таканаречената „Молотова нота“ во 1942 година. Браунмилер истакнува дека нацистите го користеле силувањето како оружје на терор.<ref>{{Наведена книга|title=War and Rape: Law, Memory and Justice|last=Henry|first=Nicola|date=20 January 2011|publisher=Routledge|isbn=978-0415564731|pages=30–32}}</ref> == Преживување во Ленинград == [[Податотека:RIAN_archive_58228_Leningrad_Front_Soldiers_Before_Offensive.jpg|мини|Советски војници на фронтот во Ленинград]] Градот Ленинград претрпел повеќе страдања и тешкотии од кој било друг град во Советскиот Сојуз за време на војната, бидејќи бил под опсада 872 дена, од 8 септември 1941 година до 27 јануари 1944 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7AaaVUGaOVcC|title=Leningrad 1941–44: The epic siege|last=Robert Forczyk|publisher=Osprey|year=2009|isbn=9781846034411}}</ref> Глад, неухранетост, болести, изгладнетост, па дури и канибализам станале вообичаени за време на опсадата на Ленинград; цивилите ослабеле, ослабеле и станале поранливи на болести. Граѓаните на Ленинград успеале да преживеат преку голем број методи со различен степен на успех. Бидејќи само 400.000 луѓе биле евакуирани пред да започне опсадата, ова оставило 2,5 милиони во Ленинград, вклучувајќи 400.000 деца. Повеќе успеале да избегаат од градот; ова било најуспешно кога [[Ладога (езеро)|езерото Ладога]] замрзнало и луѓето можеле да одат по ледениот пат - или „Патот на животот“ - на безбедно.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-g2b__W4cQAC&pg=PA406|title=The Leningrad Blockade, 1941–1944: A New Documentary History from the Soviet Archives|last=Richard Bidlack|last2=Nikita Lomagin|date=26 June 2012|publisher=Yale U.P.|isbn=978-0300110296|page=406}}</ref> [[Податотека:Дистрофия_алиментарная.jpg|лево|мини|Жртва на глад во опсадениот Ленинград во 1941 година]] Сепак, повеќето стратегии за преживување за време на опсадата вклучувале останување во градот и справување со проблемите преку снаодливост или среќа. Еден начин да се направи ова било преку обезбедување вработување во фабриките, бидејќи многу фабрики станале автономни и поседувале повеќе алатки за преживување во текот на зимата, како што се храна и греење. Работниците добивале поголеми оброци од обичните цивили, а фабриките веројатно имале електрична енергија ако произведувале клучни стоки. Фабриките служеле и како центри за меѓусебна поддршка и имале клиники и други услуги како што се екипи за чистење и тимови од жени кои шиеле и поправале облека. Вработените во фабриките сè уште повремено биле доведени до очај, а луѓето прибегнувале кон јадење лепак или коњи во фабриките каде што храната била оскудна, но вработувањето во фабриките било најпостојано успешен метод за преживување, а во некои погони за производство на храна не починло ниту едно лице. Можностите за преживување што ѝ биле отворени на пошироката советска заедница вклучувале размена на стоки и земјоделство на приватно земјиште. Црните пазари напредувале како што приватната размена на стоки и трговијата станале почести, особено меѓу војниците и цивилите. Војниците, кои имале повеќе храна за резерва, биле желни да тргуваат со советските граѓани кои имале дополнителна топла облека за размена. Садењето зеленчукови градини напролет станало популарно, првенствено затоа што граѓаните можеле да чуваат сè што расте на своите парцели. Кампањата, исто така, имала моќен психолошки ефект и го подигнала моралот, компонента за преживување речиси исто толку важна како лебот. Некои од најочајните советски граѓани се свртиле кон криминалот како начин да се издржуваат во тешки времиња. Најчеста била кражбата на храна и на картички за рационалност, што можело да биде фатално за неухрането лице ако неговата картичка била украдена повеќе од еден или два дена пред да се издаде нова картичка. Поради овие причини, кражбата на храна била строго казнета и едно лице можело да биде застрелано дури и за кражба на векна леб. Се случувале и посериозни кривични дела, како што се убиство и канибализам, а биле формирани специјални полициски одреди за борба против овие злосторства, иако до крајот на опсадата, околу 1.500 биле уапсени за канибализам. == Последици и штети == [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_101I-004-3633-30A,_Russland,_Cholm,_gefallene_Rotarmisten.jpg|мини|Советски војници убиени за време на офанзивата Торопец-Холм, јануари 1942 година]] Иако победиле во конфликтот, војната имала длабок и разорен долгорочен ефект врз Советскиот Сојуз. Финансискиот товар беше катастрофален: според една проценка, Советскиот Сојуз потроши 192 милијарди долари. САД испратиле околу 11 милијарди долари во залихи преку заем-лизинг на Советскиот Сојуз за време на војната.{{Sfn|Wells|Wells|2011}} Американските експерти проценуваат дека Советскиот Сојуз го изгубил речиси целото богатство што го стекнал од напорите за индустријализација во текот на 1930-тите. Неговата економија, исто така, се намалила за 20% помеѓу 1941 и 1945 година и не ги вратила своите нивоа од пред војната сè до 1960-тите. Британскиот историчар Клајв Понтинг проценува дека воените штети изнесувале 25 години од советскиот бруто национален производ.{{Sfn|Pauwels|2015}} Четириесет проценти од советските станови биле оштетени или уништени.{{Sfn|U.S. Government Printing Office|1971}} Од 2,5 милиони станбени објекти на териториите окупирани од Германија, над еден милион биле уништени. Ова оставило околу 25 милиони советски граѓани без дом.{{Sfn|Varga-Harris|2015}} Германската окупација опфатила околу 85 милиони советски граѓани, или речиси 45% од целото советско население. Најмалку 12 милиони Совети избегале кон исток, подалеку од напаѓачката германска армија. Советските извори тврдат дека силите на Оската уништиле 1.710 градови и 70.000 села, како и 65.000&nbsp;км железнички пруги.{{Sfn|Lee|2016}} Советската територија окупирана од Германија опфаќала 2,201,489 км.{{Sfn|Roy|2022}} Постсоветската влада на Русија ги проценува советските воени „загуби“ на 26,6 милиони, врз основа на студијата од 1993 година на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]], вклучувајќи ги и луѓето што загинале како резултат на битка и изложеност поврзана со војната. Ова вклучува 8.668.400 воени смртни случаи, пресметани од руското Министерство за одбрана.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/history/more.htm?id=11359251@cmsArticle|title=war dead|work=encyclopedia.mil.ru|accessdate=2019-02-25}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://documents.theblackvault.com/documents/SovietLosses.pdf|title=soviet war losses}}</ref> Бројките објавени од руското Министерство за одбрана се прифатени од мнозинството историчари и академици, некои историчари и академици даваат различни проценки. Брус Робелет Кунихолм, професор по јавна политика и историја, проценува дека советската страна претрпела 11.000.000 воени жртви и дополнителни 7.000.000 цивилни жртви, со што вкупно загинале 18 милиони луѓе.{{Sfn|Kuniholm|2014}}{{Sfn|Poetschke|2008}} Американскиот воен историчар Ерл Ф. Зимке дава бројка од 12 милиони загинати советски војници и дополнителни седум милиони загинати цивили - вкупно 19 милиони загинати. Тој исто така забележува дека од есента 1941 година до есента 1943 година фронтот никогаш не бил помал од 3862 км.{{Sfn|Ziemke|1971}} Германската професорка Беате Физелер проценува дека 2,6 милиони луѓе, или 7,46 проценти од Советската армија, останале [[Попреченост|инвалиди]] по војната.{{Sfn|Phillips|2009}} == Анкета на јавното мислење == Анкета спроведена од YouGov во 2015 година покажала дека само 11% од Американците, 15% од Французите, 15% од Британците и 27% од Германците веруваат дека Советскиот Сојуз најмногу придонел за поразот на нацистичка Германија во Втората светска војна. Спротивно на тоа, анкетата спроведена во мај 1945 година покажала дека 57% од француската јавност верува дека Советскиот Сојуз најмногу придонел, а тоа е факт дека се најзаслужни.<ref>{{Наведени вести|url=https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2015/05/01/Britain-America-disagree-who-did-more-beat-nazis|title=People in Britain and the U.S. disagree on who did more to beat the Nazis|date=1 May 2015|work=YouGov|access-date=2026-04-17|archive-date=2021-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719195220/https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2015/05/01/Britain-America-disagree-who-did-more-beat-nazis|url-status=dead}}</ref> == Цитати == {{Наводи|2}} == Литература == * {{Наведување|last=Brackman|first=Roman|title=The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life|publisher=Frank Cass Publishers|year=2001|isbn=0-7146-5050-1}} * {{Наведување|last=Brent|first=Jonathan|last2=Naumov|first2=Vladimir|title=Stalin's Last Crime: The Plot Against the Jewish Doctors, 1948–1953|publisher=HarperCollins|year=2004|isbn=0-06-093310-0}} * {{Наведување|last=Dowling|first=Timothy C.|title=Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond|publisher=[[ABC-CLIO]]|year=2014|isbn=9781598849486|url=https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA172}} * {{Наведена книга|title=Nomonhan, 1939; The Red Army's Victory That Shaped World War II|last=Goldman|first=Stuart D.|publisher=Naval Institute Press|year=2012|isbn=978-1-61251-098-9}} * {{Наведување|last=Henig|first=Ruth Beatrice|title=The Origins of the Second World War, 1933–41|publisher=Routledge|year=2005|isbn=0-415-33262-1}} * {{Наведување|last=Kuniholm|first=Bruce Robellet|title=The Origins of the Cold War in the Near East: Great Power Conflict and Diplomacy in Iran, Turkey, and Greece|edition=revised|publisher=Princeton University Press|year=2014|isbn=9781400855759|url=https://books.google.com/books?id=QMz_AwAAQBAJ&pg=PA206}} * {{Наведување|last=Lee|year=2016|url=https://books.google.com/books?id=vssYDQAAQBAJ&pg=PT307|title=World War Two: Crucible of the Contemporary World - Commentary and Readings|first=Lily Xiao Hong|publisher=Routledge|isbn=9781315489551}} * Lewkowicz Nicolas, ''The German Question and the Origins of the Cold War'' (IPOC, Milan) (2008) {{ISBN|8895145275}} * {{Наведена книга|title=Ivan's War: Life and Death in the Red Army, 1939–1945|last=Merridale, Catherine|publisher=New York : Metropolitan Books|year=2006|isbn=978-0-312-42652-1|oclc=60671899|author-link=Catherine Merridale}} * {{Наведување|last=Murphy|first=David E.|title=What Stalin Knew: The Enigma of Barbarossa|publisher=Yale University Press|year=2006|isbn=0-300-11981-X}} * {{Наведување|last=Nekrich|first=Aleksandr Moiseevich|last2=Ulam|first2=Adam Bruno|last3=Freeze|first3=Gregory L.|title=Pariahs, Partners, Predators: German-Soviet Relations, 1922–1941|publisher=Columbia University Press|year=1997|isbn=0-231-10676-9}} * {{Наведување|last=Pauwels|first=Jacques|url=https://books.google.com/books?id=n9hjCAAAQBAJ&pg=PT377|title=The Myth of the Good War: America in the Second World War|edition=second|publisher=James Lorimer & Company|year=2015|isbn=9781459408739}} * {{Наведено списание|last=Phillips|first=Sarah D.|year=2009|title="There Are No Invalids in the USSR!": A Missing Soviet Chapter in the New Disability History|url=http://www.dsq-sds.org/article/view/936/1111|journal=Disability Studies Quarterly|publisher=Indiana University|volume=29|issue=3|doi=10.18061/dsq.v29i3.936|doi-access=free|access-date=2026-04-17|archive-date=2021-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424065809/https://dsq-sds.org/article/view/936/1111|url-status=dead}} * {{Наведување|last=Poetschke|title=Memoirs from the Turbulent Years and Beyond: Analysis and Consequences of the World War II|first=Hubert|publisher=[[Xlibris Corporation]]|year=2008|isbn=9781453583401|url=https://books.google.com/books?id=rT5MSrisNTIC&pg=PA78}} * {{Наведување|last=Roberts|first=Geoffrey|title=Stalin's Wars: From World War to Cold War, 1939–1953|publisher=Yale University Press|year=2006|isbn=0-300-11204-1}} * {{Наведување|last=Roberts|first=Geoffrey|title=Stalin, the Pact with Nazi Germany, and the Origins of Postwar Soviet Diplomatic Historiography|year=2002|volume=4|number=4}} * {{Наведување|last=Roberts|first=Geoffrey|title=The Soviet Decision for a Pact with Nazi Germany|journal=Soviet Studies|year=1992|volume=55|number=2|pages=57–78|jstor=152247|doi=10.1080/09668139208411994}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CHh3EAAAQBAJ&pg=PT74|title=Modern Insurgencies and Counterinsurgencies: A Global History|last=Roy|first=Kaushik|publisher=Taylor & Francis|year=2022|isbn=9781000628753}} * {{Наведување|last=Soviet Information Bureau|title=Falsifiers of History (Historical Survey)|publisher=Foreign Languages Publishing House|place=Moscow|year=1948|id=272848}} * {{Наведување|last=Department of State|title=Nazi-Soviet Relations, 1939–1941: Documents from the Archives of The German Foreign Office|publisher=Department of State|year=1948|url=http://www.ibiblio.org/pha/nsr/nsr-preface.html}} * {{Наведување|last=[[U.S. Government Printing Office]]|url=https://books.google.com/books?id=_jCydcbqf5kC&pg=PA9|year=1971|title=Industrialized Building in the Soviet Union: a Report of the U.S. Delegation to the U.S.S.R.|volume=13}} * {{Наведување|last=Taubert|first=Fritz|title=The Myth of Munich|publisher=Oldenbourg Wissenschaftsverlag|year=2003|isbn=3-486-56673-3}} * {{Наведување|last=Varga-Harris|url=https://books.google.com/books?id=H7hIDwAAQBAJ&pg=PA4|title=Stories of House and Home: Soviet Apartment Life During the Khrushchev Years|first=Christine|publisher=Cornell University Press|year=2015|isbn=9781501701849}} * {{Наведување|last=Watson|first=Derek|title=Molotov's Apprenticeship in Foreign Policy: The Triple Alliance Negotiations in 1939|journal=Europe-Asia Studies|year=2000|volume=52|number=4|pages=695–722|jstor=153322|doi=10.1080/713663077}} * {{Наведување|last=Wells|last2=Wells|first=Michael|first2=Mike|title=History for the IB Diploma: Causes, Practices and Effects of Wars|url=https://books.google.com/books?id=85i2HAy5bZEC&pg=PT122|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=9780521189316}} * {{Наведување|last=Wettig|first=Gerhard|title=Stalin and the Cold War in Europe|publisher=Rowman & Littlefield|year=2008|isbn=978-0-7425-5542-6}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Pr6HhrecbZ8C&pg=PA500|title=Stalingrad to Berlin: The German Defeat in the East|last=Ziemke|first=Earl F.|publisher=Government Printing Office|year=1971|isbn=9780160882746|author-link=Earl F. Ziemke}} === Домашен фронт === * Абрамов, Владимир К. „Мордовија за време на Втората светска војна“, ''Весник за словенски воени студии'' (2008) 21#2 стр. 291–363. * Анаоразов, Џумадурди. „Туркменистан за време на Втората светска војна“, ''Весник за словенски воени студии'' (2012) 25#1 стр. 53–64. * Барбер, Џон и Марк Харисон. ''Советскиот домашен фронт: Социјална и економска историја на СССР во Втората светска војна,'' Лонгман, 1991. * Беркхоф, Карел Ц. ''Жетва на очајот: Живот и смрт во Украина под нацистичка власт.'' Харвард У. Прес, 2004. 448 стр. * Брејтвејт, Родриќ. ''Москва 1941: Градот и неговите луѓе во војна'' (2006) * Кармак, Роберто Ј. ''Казахстан во Втората светска војна: Мобилизација и етничка припадност во Советската империја'' (Универзитетски печат на Канзас, 2019) [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=55099 онлајн преглед] * Далин, Александар. ''Одеса, 1941–1944: Студија на случај на советска територија под странска власт.'' Портланд: Меѓународна специјализирана книжевна служба, 1998. 296 стр. * Елмана, Мајкл и С. Максудовб. „Советски жртви во Големата патриотска војна: Белешка“, ''Европско-азиски студии'' (1994) 46#4 стр. 671–680 * Голдман, Венди З. и Доналд Филцер. ''Тврдина Темна и Стерн: Советскиот домашен фронт за време на Втората светска војна'' (Oxford University Press, 2021). [https://muse.jhu.edu/article/856671 онлајн преглед] * Голдман, Венди З. и Доналд Филцер. ''Глад и војна: Обезбедување храна во Советскиот Сојуз за време на Втората светска војна'' (Универзитет на Индијана, 2015) * Хил, Александар. „Британска помош преку заем-лизинг и советските воени напори, јуни 1941 – јуни 1942“, ''Весник за воена историја'' (2007) 71#3 стр. 773–808. * Овери, Ричард. ''Руската војна: Историја на советските напори: 1941–1945'' (1998) 432 стр. [https://www.amazon.com/gp/reader/0140271694/ извадок и пребарување во текст] * Рис, Роџер Р. „Мотивации за служење: Советскиот војник во Втората светска војна“, ''Весник за словенски воени студии'' (2007) 10#2 стр. 263–282. * Валин, Жак; Месле, Франција; Адамец, Сергеј; и Пирожков, Сергеј. „Нова проценка на загубите на населението на Украина за време на кризите од 1930-тите и 1940-тите.“ ''Студии за популацијата'' (2002) 56(3): 249–264. {{JSTOR|3092980}} Според извештаите, очекуваниот животен век при раѓање паднал на ниво од само десет години за жените и седум за мажите во 1933 година и се задржал на околу 25 години за жените и 15 за мажите во периодот 1941–44 година. ==== Примарни извори ==== * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-g2b__W4cQAC|title=The Leningrad Blockade, 1941–1944: A New Documentary History from the Soviet Archives|date=26 June 2012|publisher=Yale U.P.|isbn=978-0300110296|editor-last=Bidlack|editor-first=Richard|editor-last2=Nikita Lomagin}} * Hill, Alexander, ed. ''The Great Patriotic War of the Soviet Union, 1941–45: A Documentary Reader'' (2011) 368pp === Историографија === * Едел, Марк. „Водењето на руските историски војни: Владимир Путин и кодификацијата на Втората светска војна“. ''Историја и меморија'' (2017) 29#2:90-124 * Хавлат, Денис. „Западна помош за Советскиот Сојуз за време на Втората светска војна: Дел I“. ''Весник за словенски воени студии'' 30.2 (2017): 290–320. ** Хавлат, Денис. „Западна помош за Советскиот Сојуз за време на Втората светска војна: Втор дел“. ''Весник за словенски воени студии'' 30.4 (2017): 561–601. Тврди дека залихите дале одлучувачки придонес за советската победа, и покрај негирањата од страна на сталинистичките историчари. * Улдрикс, Теди Џ. „Војна, политика и сеќавање: Руските историчари го преиспитуваат потеклото на Втората светска војна“. ''Историја и сеќавање'' 21#2 (2009), стр.&nbsp;60–82. {{JSTOR|10.2979/his.2009.21.2.60}}. Историографија. * Вајнер, Амир. „Создавањето на доминантен мит: Втората светска војна и конструирањето на политички идентитети во рамките на советскиот политички систем.“ ''Russian Review'' 55.4 (1996): 638–660. {{JSTOR|131868}}. {{Втора светска војна}} [[Категорија:Articles containing Russian-language text]] [[Категорија:Воена историја на Советскиот Сојуз во Втората светска војна]] [[Категорија:Јосиф Сталин]] [[Категорија:Источен фронт (Втора светска војна)]] [[Категорија:Советскиот Сојуз во Втората светска војна]] quw9eay70kp61l8n4otsubypoez4l68 0 1392946 5590692 5553099 2026-07-11T22:58:34Z Andrew012p 85224 /* */ 5590692 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | name = Лазар | image = [[Податотека:Лазар (аниме).jpg|230px]] | caption = Плакатот на анимето | ja_kanji = ラザロ | ja_romaji = Разаро | genre = [[научна фантастика]]<br />[[Акција (жанр)|акција]]<br />[[Трилер (жанр)|трилер]] }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = [[Шиничиро Ватанабе]] | writer = Шиничиро Ватанабе<br />Даи Сато<br />Такахиро Озава<br />Цукаса Кондо | music = [[Камаси Вашингтон]]<br />[[Bonobo]]<br />Floating Points | studio = [[MAPPA]]<br />Sola Entertainment | network = [[Adult Swim]]<br>[[TV Tokyo]] (TXN) | network_other = | first = 5 април 2025 | last = 29 јуни 2025 | episodes = 13 }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}{{Нихонго-н|'''''Лазар'''''|LAZARUS ラザロ|Разаро|en=Lazarus}} — [[аниме]]-серија произведена од студијата [[MAPPA]] и [[Sola Entertainment]] за ноќниот блок на [[Cartoon Network]], [[Adult Swim]]. Серијата е создадена и режирана од [[Шиничиро Ватанабе]]. Се прикажувала речиси симултано во Јапонија на [[TV Tokyo]] и нивните претставништва, и во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] на програмата [[Toonami]] на Adult Swim (заедно со симултано прикажување на Adult Swim Canada) во периодот од април до јуни 2025 г. Во [[Македонија]] анимето се прикажувало на HBO Max со [[Македонски јазик|македонски]] превод. == Содржина == Во утописката 2049 г., светски познатиот [[невролог]] д-р Скинер открива чудотворен аналгетик познат како „Хапна“, кој целосно го ослободува корисникот од каква било болка, за кратко потоа д-р Скинер да исчезне без трага. Три години подоцна, во октомври 2052 г., Скинер повторно се појавува во јавноста преку онлајн видеозапис за да објави дека лекот има тригодишен [[период на полураспад]] и дека набргу сите што го зеле — ќе умрат.<ref name="WBD">{{Cite press release|url=https://wbd.com/adult-swim-greenlights-anime-legend-shinichiro-watanabes-new-series-lazarus/|title=Adult Swim Greenlights Anime Legend Shinichirō Watanabe's New Series "Lazarus"|publisher=[[Warner Bros. Discovery]]|date=July 20, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230720195337/https://wbd.com/adult-swim-greenlights-anime-legend-shinichiro-watanabes-new-series-lazarus/|archive-date=July 20, 2023|url-status=live|access-date=July 21, 2023}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240816010236/https://wbd.com/adult-swim-greenlights-anime-legend-shinichiro-watanabes-new-series-lazarus/ |date=2024-08-16 }}</ref> Основан е посебен одред од пет агенти наречен „Лазар“, со задача да го најдат Скинер во рок од 30 дена и да го принудат да ја открие вакцината пред да умре првиот бран корисници на Хапна. == Ликови == === Членови на „Лазар“ === {{Нихонго-н|'''Аксел Гилберто'''|アクセル・ギルベルト|Akuseru Giruberuto}} : 23-годишен Бразилец што првично бил во затвор три години за помал прекршок, но оттогаш насобрал неколку доживотни казни во вкупно траење од 888 години поради неговата навика да наоѓа начини да избега од секој затвор во кој ќе биде испратен. Исклучително жилав и навидум без страв, тој ги користи својата итрост и способностите за [[паркур]] за да избега од речиси секоја ситуација. Тој е директна и пријателска личност, но исто така зрачи со донекаде осамена аура. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.adultswim.com/videos/lazarus}} на [[Adult Swim]] * {{Official website|https://lazarus.aniplex.co.jp/|Матична страница}} {{In lang|ja}} {{IMDb title}} [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Оригинални програми на Adult Swim]] hoys8le7e50r3rm0f99l7lwpvnlhv8v 0 1393333 5590895 5548087 2026-07-12T11:24:01Z Bjankuloski06 332 Исправен поим, replaced: одгрмушк → олугрмушк 5590895 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Pollichia campestris 23910132.jpg | genus = Pollichia | parent_authority = [[Aiton]], 1789 | species = campestris | authority = [[Aiton]] | synonyms = * ''Bergia abyssinica'' <small>[[A. Rich.]] (1847)</small> * ''Meerburgia glomerata'' <small>[[Moench]]</small> * ''Neckeria campestris'' <small>[[J.F.Gmel.]]</small> }} '''''Pollichia campestris''''' е [[Зелјесто растение|тревесто растение]] од фамилијата [[Каранфили|Caryophyllaceae]] и единствениот вид во монотипскиот род ''Pollichia''. Се среќава во јужна и источна Африка и на [[Арапскиот Полуостров]].<ref name="Kew">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:435155-1|title=''Pollichia campestris'' Aiton|work=Plants of the World Online|publisher=Kewscience|accessdate=21 July 2019}}</ref> == Таксономија == ''Pollichia campestris'' првпат е опишана во 1789 година од шкотскиот ботаничар [[Вилијам Ајтон]] во публикацијата ''Хортус Кевенсис'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tropicos.org/Name/6301307|title=''Pollichia campestris''|publisher=Tropicos.org. [[Missouri Botanical Garden]]|accessdate=21 July 2019}}</ref> каталог на сите растенија што тогаш се одгледувале во градините Кју.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Z2wGywAACAAJ|title=The Aitons: Gardeners to their Majesties|last=Pagmenta|first=Frank|date=2009|publisher=[[Richmond, London#Societies|Richmond Local History Society]]|isbn=9780955071751|location=Richmond}}</ref> == Опис == ''Pollichia campestris'' е многу разгранета [[полугрмушка]] која расте до висина од околу 60 сантиметри. Исправените стебла имаат покривка од тенки влакна кога се млади. Листовите се сиво-зелени и влакнести на почетокот, со димензии од 3 до 1 сантиметар, тесно ланцетна или елиптична, со остри врвови, кратки стебленца и мали, мембранозни стипули. Плодот е капсула со перзистентен сад и [[чашкино ливче]], а брактите стануваат отечени и месести, восочно-бели или матно портокалови.<ref name="Kew" /> == Распространетост и живеалиште == ''Pollichia campestris'' расте на Арапскиот Полуостров, источна Африка и јужна Африка. Можат да се најдат во пределите на Саудиска Арабија и Јемен, преку Еритреја и на југ во Источна Африка до Ангола, Намибија, Зимбабве и Јужна Африка. Нивното типично живеалиште се тревни површини, грмушки и отворени шуми на лесни, песокливи почви, на надморска височина до 2340 метри.<ref name="Kew" /> == Екологија == Ова е вообичаено растение низ поголемиот дел од Африка. Честопати формира дел од поткрошната површина во регионот [[Калахари]] во Јужна Африка, но во [[Боцвана]] најчесто расте во поотворени живеалишта. Плодовите се привлечни за птиците,а семето тие го распростануваат низ земјата.<ref name="Maesen">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=993zCAAAQBAJ&pg=PA175|title=The Biodiversity of African Plants|last=L.J.G. Van der Maesen|last2=X.M. van der Burgt|last3=J.M. van Medenbach de Rooy|publisher=Springer Science & Business Media|year=1996|isbn=978-0-7923-4095-9|pages=175–176}}</ref> Плодовите ги јадат и луѓето, животните ги брстат лисјата, а растението се користи во традиционалната медицина за лекување на [[ревматизам]] и проблеми со градите. == Наводи == {{наводи}} {{Wikispecies}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Каранфили]] [[Категорија:Флора на Африка]] n6a5t7gs3i7jmeqdwss8r1eixg8ysra 0 1393613 5590894 5561748 2026-07-12T11:23:53Z Bjankuloski06 332 Исправен поим, replaced: одгрмушк → олугрмушк 5590894 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Hijmania'' | status = | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Tanom nga bulak (tanom)|Magnoliopsida]] | ordo = [[Tanom nga rosas|Rosales]] | familia = [[Moraceae]] | genus = '''''Hijmania''''' | species = | binomial = ''Hijmania'' | binomial_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''''Hijmania''''' претставува род на [[скриеносеменици]] од фамилијата [[црници]] и вклучува четири вида грмушки и полугрмушки кои растат во тропска Африка, почнувајќи од Гвинеја на запад, па преку западна и западно-централна Африка, па сè до Кенија и Танзанија во источна Африка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77153260-1|title=Hijmania M.D.M.Vianna {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2026-05-05}}</ref> == Видови == Прифатени се четири видови. * ''[[Hijmania alta]]'' {{Мали|(Engl.) M.D.M.Vianna}} – источна Демократска Република Конго до југоисточна Кенија и источна Танзанија * ''[[Hijmania angusticornis]]'' {{Мали|(Engl.) M.D.M.Vianna}} – Камерун * ''[[Hijmania scaphigera]]'' {{Мали|(Bureau) M.D.M.Vianna}} – Централноафриканска Република, Република Конго и Демократска Република Конго * ''[[Hijmania turbinata]]'' {{Мали|(Engl.) M.D.M.Vianna}} – Гвинеја до Гана и Нигерија до Република Конго == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Црници]] 2nw98cu3zj4q6kue547uaatybpbhnkc 5590908 5590894 2026-07-12T11:26:22Z Bjankuloski06 332 5590908 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Hijmania'' | status = | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Tanom nga bulak (tanom)|Magnoliopsida]] | ordo = [[Tanom nga rosas|Rosales]] | familia = [[Moraceae]] | genus = '''''Hijmania''''' | species = | binomial = ''Hijmania'' | binomial_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''''Hijmania''''' претставува род на [[скриеносеменици]] од фамилијата [[црници]] и вклучува четири вида грмушки и [[полугрмушка|полугрмушки]] кои растат во тропска Африка, почнувајќи од Гвинеја на запад, па преку западна и западно-централна Африка, па сè до Кенија и Танзанија во источна Африка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77153260-1|title=Hijmania M.D.M.Vianna {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2026-05-05}}</ref> == Видови == Прифатени се четири видови. * ''[[Hijmania alta]]'' {{Мали|(Engl.) M.D.M.Vianna}} – источна Демократска Република Конго до југоисточна Кенија и источна Танзанија * ''[[Hijmania angusticornis]]'' {{Мали|(Engl.) M.D.M.Vianna}} – Камерун * ''[[Hijmania scaphigera]]'' {{Мали|(Bureau) M.D.M.Vianna}} – Централноафриканска Република, Република Конго и Демократска Република Конго * ''[[Hijmania turbinata]]'' {{Мали|(Engl.) M.D.M.Vianna}} – Гвинеја до Гана и Нигерија до Република Конго == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Црници]] p87e0wrfwwki50vyt6ra99ekvkf7xcr 0 1393782 5590623 5552184 2026-07-11T21:01:29Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: одалеч → оддалеч 5590623 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река|name=Кострома|image=Kostromka.jpg|image_size=250|image_alt=Кострома во близина на Мост Сандогора|image_caption=Поглед на Кострома во близина на селото Мост Сандогора|map=Volga basin.png|map_size=200|map_alt=Слив на Волга|map_caption=Слив на Волга|source1_location=во близина на Књажево Чухломского|mouth_location=[[Горкиево Езеро]] во [[Кострома]]|mouth_coordinates={{coord|55.9283|34.5382|region:RU|display=it}}|subdivision_type1=Држава|subdivision_name1=Русија|progression=[[Волга]]→ [[Касписко Море]]|length=354 км|source1_elevation=|mouth_elevation=|discharge1_avg=85 м³/с|basin_size=16000 км²|river_system=Волга|tributaries_left=[[Воча (река)|Воча]], [[Мезенда]], [[Вјокса]], [[Тјобза]], [[Шача (Костромска Област)|Шача]]|tributaries_right=[[Шугома]], [[Светица (река)|Светица]], [[Селма (река)|Селма]], [[Монца (река)|Монца]], [[Обнора]]}}'''Кострома''' ({{Langx|ru|Кострома́}}) — [[река]] и лева [[притока]] на [[Волга]] која се наоѓа во европскиот дел на Русија и тече низ [[Костромска Област|Костромската]] и [[Јарославска Област|Јарославската Област]], а се влева во [[Горкиево Езеро|Горкиевото Езеро]], кај истоимениот градот [[Кострома]]. Пред поплавувањето на [[Горкиево Езеро|Горкиевото Езеро]] во 1955-1957 година, реката Кострома се влевала во Волга во границите на градот Кострома, а на стариот влив на Кострома и Волга се наоѓал Манастирот Ипатиев. Реката е долга 354 километри и има [[слив]]на површина од 16,000 км². Просечниот проток на вода е 71 м³ кај градот Бај на оддалеченост од 124 км од устието<ref>[https://bse.sci-lib.com/article065253.html ''Kostroma (river in Kostroma reg.)'' article from the Great Soviet Encyclopedia] {{In lang|ru}}</ref> и 85 м³ на самото устие. Главни притоки се [[Воча (река)|Воча]], [[Мезенда]], Вјокса, [[Tyobza|Тјобза]] и [[Шача]] од лево и [[Шугома]], [[Светица (река)|Светица]], [[Селма (река)|Селма]], [[Монца (река)|Монца]] и [[Обнора]] од десно, а пред основањето на вештачкото езеро Горки, [[Река Сот (Русија)|Сот]] и [[Река Меса (Русија)|Меса]] исто така биле притоки, а сега се влеваат директно во вештачкото езеро. На реката се наоѓаат градовите Солигалич и Бај, а реката замрзнува во ноември и не се одмрзнува се до април или почетокот на мај и извира во близина на селото [[Књажево Чухломского]] во [[Костромска Област|Костромската Област]]. Горниот тек на реката е релативно тесен и кривулест, но скоро ја собира водата од многу притоки па така зголемувајќи ја својата ширина за дури околу 30 м или 40 м. Во горниот и средниот дел од речното корито има брзаци, а бреговите често се пошумени и понекогаш стрмни, а исто така овде е погодно за пливање поради големата количина на пречки и отпад. Додека тече покрај градот [[Бај]], ширината на реката надминува над 60 м, а од оваа точка реката е пловна, па така од тука до вештачкото езеро почнува да се формираат големи кривини и [[мртвица]], а понекогаш и поплави. Последните 50 км од течението на Кострома ја формираат границата помеѓу областите Јарослав и Кострома. == Етимологија == Реката го носи името на словенската божица Кострома. == Наводи == {{Наводи}}{{Волга}} [[Категорија:Реки во Јарославската област]] [[Категорија:Реки во Костромската област]] [[Категорија:Притоки на Волга]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] pya515qjxn78crllm7z1spa1dszirip 0 1394071 5590511 5558406 2026-07-11T14:51:05Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5590511 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Philosophy_of_Furniture.jpg|мини|Прва страница од „Филозофијата на мебелот“, објавена во ''списанието „Бартон џентлменс“'', мајско издание 1840 година]] „'''Филозофијата на мебелот'''“ претставува [[есеј]] напишан од американскиот автор [[Едгар Алан По]] и бил објавен во 1840 година во кој биле претставени теориите на По за [[внатрешно уредување]]. == Преглед == По започнува со сугестија дека Англичаните се „врховни“ примери за внатрешна декорација и биле над Италијанците, Французите, Кинезите, Шкотланѓаните, Холанѓаните, Шпанците и Русите, а „Јенките“, вели тој, „се апсурдни“. Тој го обвинувал овој неуспех на Американците поради недостатокот на [[аристократија]] по крв, наместо тоа имајќи „аристократија од долари“. Поради тоа, декорацијата во Америка станале „обична парада на скапи додатоци“ за да се создаде „впечаток на убавото“. Тој го споредува ова со Англија, каде што богатството не е највисоката амбиција за конституирање на „благородништво“. Како резултат на тоа По рекол: „нема ништо што е подиректно навредливо за окото на еден уметник од ентериерот на она што во Соединетите Држави се нарекува... добро опремен стан“. Бидејќи уредувањето соби е форма на уметност, треба да се оценува слично како и секое друго уметничко дело. Елементите на една соба треба добро да се комбинираат, исто како во слика. По почнувал да ги дава своите совети, почнувајќи со завесите. Прекумерната драперија, вели тој, е „неспоива со добриот вкус“. Завесите треба да се избираат врз основа на општиот карактер на собата. Тој воедно ставил силен акцент на теписите, кои ги нарекол „душата на станот“. Од тепихот можеле да се утврдат боите и формите на остатокот од собата. Тој препорачува шари „без значење“, бидејќи „не треба да се толерира гнасноста на [[Цвет|цвеќињата]] или претставите на добро познати предмети од каков било вид“. Теписите, завесите, таписериите, па дури и отоманските прекривки и тапацирите од каков било вид требало да бидат „круто арабески “. Шарените шари „славни со сите нијанси“ се платнена верзија на [[калеидоскоп]] и им служеле само на обожавателите на Мамон. Осветлувањето со гас било „неприфатливо“ за По, бидејќи е грубо и нестабилно: „Никој што има и мозок и очи нема да го користи“, вели тој, додека во исто време ги отфрла големите [[Лустер|лустери]] како „квинтесенција на сè што е лажно по вкус или апсурдно по глупост“. Во есејот, По продолжил со критиките кон земјата на која ѝ недостасува естетски вкус и го припишал вишокот во американските домови на влошување на вредностите, а понатаму изразил загриженост за потрагата по долари и углед во американското општество.<ref>Silverman, Kenneth. ''Edgar A. Poe: Mournful and Never-Ending Remembrance''. New York: Harper Perennial: 149. {{ISBN|978-0-06-092331-0}}.</ref> == Идеалната соба на По == Идеалната соба на По била правоаголна, долга околу 30м и широка 20м. Требало да има само една врата, не премногу широка, со два прозорци од другата страна, а прозорците требало да бидат големи, до подот, и да се отвораат кон веранда, со рамки од розово дрво, „помасивни од вообичаеното“. Двоен слој од сребро и „исклучително богата црвена [[свила]]“ со златни јажиња што ги врзуваат. Тие нијанси на црвена и златна, вели тој, треба да одекнуваат низ целата соба за да се одреди нејзиниот „карактер“. Тепихот, особено, треба да одговара на овие тонови. Ѕидовите требало да бидат обложени во сребрено-сива боја со мали, црвени арабески дизајни. На ѕидовите требало да висат релативно големи слики, „главно [[Пределно сликарство|пејзажи]]“ и три или четири портрети на [[Жена|жени]] со „етерска убавина“, насликани во стилот на Томас Сали и закачени рамно на ѕидовите, а не со врвки. Во просторијата требало да биде вклучено само едно огледало, кое требало да биде кружно и закачено „така што од него не може да се добие одраз на личноста на ниту едно од обичните места за седење во просторијата“. Тој, исто така, барал две големи [[Миндер|софи]] со црвена свила украсени со скромен златен цветен дезен со соодветни „столици за разговор“, а воедно требало да се остави [[пијано]] од розово дрво со видливи [[Клавиш|клавиши]]. Собата треба да има и осумаголна [[Мермер|мермерна]] маса, оставена непокриена и „двесте или триста величествено поврзани книги“. == Историја на објавување == „Филозофијата на мебелот“ првпат била објавена во мајското издание на ''списанието „Бартон џентлменс“'' од 1840 година, а подоцна повторно објавена во ''Бродвеј џурнал'' на 3 мај 1845 година, како „Куќа на мебел“.<ref>Sova, Dawn B. ''Edgar Allan Poe: A to Z''. New York: Checkmark Books, 2001: 186. {{ISBN|0-8160-4161-X}}</ref> Напишана е во период во кој По создал широк спектар на дела од „екстреми на висок дискурс и слапстик“, според биографот Кенет Силверман, меѓу кои и „Разговорот на Еирос и Чармион“, „Деловниот човек“ и „Човекот што беше истрошен“.<ref>Silverman, Kenneth. ''Edgar A. Poe: Mournful and Never-Ending Remembrance''. New York: Harper Perennial: 147. {{ISBN|978-0-06-092331-0}}.</ref> == Во популарната култура == [[Податотека:EdgarAllanPoe-ReadingRoom.JPG|десно|мини|Читалната на Националниот историски локалитет „Едгар Алан По“ ја пресоздава „Филозофијата на мебелот“.]] Националниот историски локалитет „Едгар Алан По“ во [[Филаделфија]], [[Пенсилванија|Пенсилванија,]] рекреирал соба базирана на „Филозофијата на мебелот“ и е единствената опремена соба на локацијата. Била наречена „Читална“, и ги содржела собраните дела на По (некои дела на други јазици) и аудио запис инспириран од По. Собата вклучувала репродукција на слика од Сали и маса со 8 страни, како што препорачал По. Делото на Роберто Болањо од 1996 година, ''Нацистичка литература во Америка'', го цитирал Поевото дело „Филозофија на мебелот“ во својот запис за делото на фиктивната аргентинска поетеса Еделмира Томпсон де Мендилусе. Записот го опишува нејзиното создавање на книга насловена ''Собата на По''. Ова дело го земало есејот на По како појдовна точка, што доведува до создавањето на Мендилусе на несовршена реплика на собата на нејзиниот ранч Азул, а во него се обработени оригиналниот есеј, како и нејзиниот последователен процес на толкување на неговите упатства и конечниот, донекаде изменет резултат. == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == * {{Викиизвор-ред}} * [https://www.eapoe.org/works/info/petpf.htm Publications of "The Philosophy of Furniture"] from the Edgar Allan Poe Society of Baltimore {{Дела на Едгар Алан По}} [[Категорија:Дела на Едгар Алан По]] bdfhquk9lacfg2vdtr96anskd3gs67t 4 1394634 5590751 5589843 2026-07-12T07:42:25Z Bjankuloski06 332 5590751 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">[[Корисник:Bjankuloski06|'''Bjankuloski06''']]</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема. == Резултати == ''' {| class="wikitable" |+ Создадени статии |- ! реден број !! новосоздадена статија |- | 1. || [[Гроздести руеви]] |- | 2. || [[Гроздест руј]] |- | 3. || [[Ф’стак (род)]] |- | 4. || [[Седефчиња]] |- | 5. || [[Седефче (род)]] |- | 6. || [[Целолист]] |- | 7. || [[Русан]] |- | 8. || [[Бел русан]] |- | 9. || [[Клокочки]] |- | 10. || [[Переста клокочка]] |- | 11. || [[Јавори]] |- | 12. || [[Млеч (дрво)]] |- | 14. || [[Клен (дрво)]] |- | 15. || [[Жестил]] |- | 16. || [[Планински јавор]] |- | 17. || [[Балкански јавор]] |- | 18. || [[Кленика]] |- | 19. || [[Горски јавор]] |- | 20. || [[Јаворец (дрво)]] |- | 21. || [[Дивокостенови]] |- | 22. || [[Див костен (род)]] |- | 23. || [[Лен (род)]] |- | 24. || [[Жолт лен]] |- | 25. || [[Повеќегодишен лен]] |- | 25. || [[Австриски лен]] |- | 26. || [[Двогодишен лен]] |- | 27. || [[Галски лен]] |- | 27. || [[Теснолистен лен]] |- | 28. || [[Прочистувачки лен]] |- | 29. || [[Џуџест лен]] |- | 30. || [[Зрнеш]] |- | 31. || [[Бабин заб (род)]] |- | 32. || [[Плускавец (растение)]] |- | 33. || [[Смрдлива коприва]] |- | 34. || [[Ситка]] |- | 35. || [[Копривка]] |- | 36. || [[Јужна копривка]] |- | 37. || [[Жолтоплодна копривка]] |- | 38. || [[Гола копривка]] |- | 39. || [[Дива лобода]] |- |} == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] g3pwr888a7a0lb1l1nx0yru0yv11c6d 0 1395404 5590892 5561448 2026-07-12T11:23:41Z Bjankuloski06 332 Исправен поим, replaced: одгрмушк → олугрмушк (2) 5590892 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}'''''Borealandea''''' — род на [[скриеносеменици]] од семејството [[зелки]]. Вклучува три вида [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Полугрмушка|полугрмушки]] ендемски на [[Колумбија]] и [[Еквадор]], кои растат во планинските живеалишта во [[Анди]]те.<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77320925-1|title=''Borealandea'' Al-Shehbaz, Salariato, A.Cano & Zuloaga|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=27 July 2025}}</ref> == Видови == * ''[[Borealandea colombiana]]'' {{small|([[Al-Shehbaz]]) Al-Shehbaz, [[Salariato]],[[A.Cano]] & [[Zuloaga]]}} – источно-централна и североисточна Колумбија * ''[[Borealandea ecuadoriana]]'' {{small|([[Al-Shehbaz]]) Al-Shehbaz, [[Salariato]], [[A.Cano]] & [[Zuloaga]]}} – Еквадор * ''[[Borealandea nubigena]]'' {{small|([[Bonpl.]]) [[Al-Shehbaz]], [[Salariato]], [[A.Cano]] & [[Zuloaga]]}} – Еквадор == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Ихсан Али Ал-Шехбаз]] [[Категорија:Растенија опишани во 2023 година]] [[Категорија:Флора на Јужна Америка]] [[Категорија:Brassicaceae genera]] [[Категорија:Флора на Андите]] 85awt0j7teekjhdgu7mkku8asuvffba 5590907 5590892 2026-07-12T11:26:13Z Bjankuloski06 332 5590907 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}'''''Borealandea''''' — род на [[скриеносеменици]] од семејството [[зелки]]. Вклучува три вида [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[полугрмушка|полугрмушки]] [[ендемизам|ендемски]] во [[Колумбија]] и [[Еквадор]], кои растат во планинските живеалишта во [[Анди]]те.<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77320925-1|title=''Borealandea'' Al-Shehbaz, Salariato, A.Cano & Zuloaga|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=27 July 2025}}</ref> == Видови == * ''[[Borealandea colombiana]]'' {{small|([[Al-Shehbaz]]) Al-Shehbaz, [[Salariato]],[[A.Cano]] & [[Zuloaga]]}} – источно-централна и североисточна Колумбија * ''[[Borealandea ecuadoriana]]'' {{small|([[Al-Shehbaz]]) Al-Shehbaz, [[Salariato]], [[A.Cano]] & [[Zuloaga]]}} – Еквадор * ''[[Borealandea nubigena]]'' {{small|([[Bonpl.]]) [[Al-Shehbaz]], [[Salariato]], [[A.Cano]] & [[Zuloaga]]}} – Еквадор == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Ихсан Али Ал-Шехбаз]] [[Категорија:Растенија опишани во 2023 година]] [[Категорија:Флора на Јужна Америка]] [[Категорија:Brassicaceae genera]] [[Категорија:Флора на Андите]] idd61m2dwilt0ta5nn264tcjyzabmd1 5590916 5590907 2026-07-12T11:27:40Z Bjankuloski06 332 отстранета [[Категорија:Brassicaceae genera]]; додадена [[Категорија:Зелки]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590916 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}'''''Borealandea''''' — род на [[скриеносеменици]] од семејството [[зелки]]. Вклучува три вида [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[полугрмушка|полугрмушки]] [[ендемизам|ендемски]] во [[Колумбија]] и [[Еквадор]], кои растат во планинските живеалишта во [[Анди]]те.<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77320925-1|title=''Borealandea'' Al-Shehbaz, Salariato, A.Cano & Zuloaga|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=27 July 2025}}</ref> == Видови == * ''[[Borealandea colombiana]]'' {{small|([[Al-Shehbaz]]) Al-Shehbaz, [[Salariato]],[[A.Cano]] & [[Zuloaga]]}} – источно-централна и североисточна Колумбија * ''[[Borealandea ecuadoriana]]'' {{small|([[Al-Shehbaz]]) Al-Shehbaz, [[Salariato]], [[A.Cano]] & [[Zuloaga]]}} – Еквадор * ''[[Borealandea nubigena]]'' {{small|([[Bonpl.]]) [[Al-Shehbaz]], [[Salariato]], [[A.Cano]] & [[Zuloaga]]}} – Еквадор == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Ихсан Али Ал-Шехбаз]] [[Категорија:Растенија опишани во 2023 година]] [[Категорија:Флора на Јужна Америка]] [[Категорија:Зелки]] [[Категорија:Флора на Андите]] b8ouqxbryvpvuiwk6hqyjvp76g06teq 0 1395594 5590896 5583619 2026-07-12T11:24:07Z Bjankuloski06 332 /* Опис */ Исправен поим, replaced: одгрмушк → олугрмушк 5590896 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Speciesbox | image = VincaMinor_closeup.jpg | image_caption = ''[[Vinca major]]'' | display_parents = 3 | parent_authority = M.E.Endress | taxon = Vinca | authority = [[L.]] 1753 | synonyms = * ''Pervinca'' <small>Mill.</small> | synonyms_ref = <ref name=u>{{cite web |url=http://apps.kew.org/wcsp/synonomy.do?name_id=213142 |title=World Checklist of Selected Plant Families |access-date=May 17, 2014}}</ref> }} '''''Vinca''''' (од [[Латински јазик|латински]]: ''vincire'' „да се врзува“) е род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Стар Свет|Стариот Свет]] во семејството кучешки чемери ([[Кучешки чемери|Apocynaceae]]). Некои видови од овој род се одгледуваат, но се шират и [[Инвазивен вид|инвазивно]]. Дополнително, некои видови имаат медицинска употреба. Најраспространетиот вид е ''[[Зелениче (растение)|зелениче]]''. == Опис == [[Податотека:Vinca-difformis-20090309-1.jpg|мини|''[[Vinca difformis]]'' ]] Растенијата од родот ''Vinca'' се полугрмушки или [[Зелјесто растение|тревни]] растенија, и имаат тенки заостанати стебла. Стеблото често се вкоренува таму каде што ја допира земјата, овозможувајќи му на растението да се шири. [[Лист]]овите се спротивни, едноставни широки ланцетни до овални, [[Зимзелено растение|зимзелени]] во четири вида, но [[Листопадни растенија|листопадни]] во тревната [[Vinca herbacea|''V.''&nbsp;''herbacea'']], која во зима се враќа назад кон кореновиот систем. [[Цвет]]овите, кои се создаваат во текот на поголемиот дел од сезоната на растење, се едноставни, широки 2,5-7 см, со пет обично виолетови (повремено бели) ливчиња споени во основата за да формираат цевка. Плодот се состои од пар дивергентни фоликули. Сувиот плод се распаѓа за да ослободи семе. == Видови == Прифатени видови:<ref name="u" /> * ''[[Vinca difformis]]'' <small>Pourr.</small> – Азори, западен и централен Медитеран * ''[[Vinca erecta]]'' <small>Regel & Schmalh.</small> – Авганистан, Киргистан, Таџикистан, Узбекистан * ''[[Vinca herbacea]]'' <small>Waldst. & Kit.</small> – расте во Македонија, средна, источна и јужна Европа, Близок Исток * ''[[Vinca ispartensis]]'' <small>Koyuncu & Ekşi</small> – Турција<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Vinca ispartensis Koyuncu & Eksi |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77174889-1 |access-date=2021-01-15 |website=Plants of the World Online |publisher=Kew Science |language=en}}</ref> * ''[[Vinca major]]'' <small>L.</small> – расте во Македонија, јужна Европа, Турција, Сирија, Кавказ, донесена во Нов Зеланд, Калифорнија, Британските Острови, средна Европа, Украина, Северна Африка, Кина, Канарски Острови, Мадеира, Северна Америка * ''[[Vinca minor]]'' <small>L.</small> – расте во Македонија, средна и југоисточна Европа, Украина, Кавказ, донесена во Нов Зеланд * ''[[Vinca soneri]]'' <small>Koyuncu</small> – Турција == Распространетост и живеалиште == Родот потекнува од [[Европа]], северозападна [[Африка]] и југозападна [[Азија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=2523&PTRefFk=500000|title=EuroMed Plantbase Project: ''Vinca''|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309181407/http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=2523&PTRefFk=500000|archive-date=2012-03-09|accessdate=2010-05-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=134598|title=Vinca in Flora of Pakistan @ efloras.org|work=Efloras|accessdate=2026-05-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/floraspecie.php?genere=Vinca|title=Genere Vinca - Flora Italiana|work=luirig.altervista.org|accessdate=2026-05-09}}</ref> Некои видови растат во Македонија. == Одгледување == ''Vinca major'' и ''Vinca minor'' се широко одгледувани како цветно зимзелено [[Украсни растенија|украсно растение]]. Бидејќи растенијата се ниски и брзо се шират, тие често се користат како покривка на земја во градинарски пејзажи и саксиски градини. Тие традиционално се користат и на постари гробишта како зимзелена покривка на земја без одржување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~mdcpmbs/periwinkle.html|title=Periwinkle|accessdate=16 November 2012}}</ref> Достапни се многу сорти, со различни бои, големини и навики на растенијата, листовите и цветовите. [[Податотека:Vinca_spreading_along_a_border.jpg|мини|''Vinca'' растенија се шират по должината на границата]] == Медицинска употреба == Алкалоидите кои ги содржат овие растенија вклучуваат најмалку 86 [[алкалоид]]и екстрахирани од растенија од родот ''Vinca''.<ref>{{Наведена книга|title=Alkaloids: Nature's Curse or Blessing?|last=Hesse|first=Manfred|publisher=Wiley-VCH|year=2002|isbn=978-3-906390-24-6|page=7}}</ref><ref name="Pharmacognosy">{{Наведено списание|last=van Der Heijden|first=Robert|last2=Jacobs|first2=Denise I.|last3=Snoeijer|first3=Wim|last4=Hallard|first4=Didier|last5=Verpoorte|first5=Robert|year=2004|title=The Catharanthus alkaloids: Pharmacognosy and biotechnology|journal=[[Current Medicinal Chemistry]]|volume=11|issue=5|pages=607–628|doi=10.2174/0929867043455846|pmid=15032608}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Botanical Miracles: Chemistry of Plants That Changed the World|last=Cooper|first=Raymond|last2=Deakin|first2=Jeffrey John|publisher=[[CRC Press]]|year=2016|isbn=9781498704304|pages=46–51|chapter=Africa's gift to the world|chapter-url=https://books.google.com/books?id=aXGmCwAAQBAJ&pg=PA46}}</ref> [[Хемотерапија|Хемотерапевтскиот]] агенс винкристин е екстрахиран од тесно поврзан вид, ''[[Catharanthus roseus]]'',<ref name="TopicsCurrentChem">{{Наведена книга|title=Metal Catalyzed Reductive C&mdash;C Bond Formation: A Departure from Preformed Organometallic Reagents|last=Gansäuer|first=Andreas|last2=Justicia|first2=José|last3=Fan|first3=Chun-An|last4=Worgull|first4=Dennis|last5=Piestert|first5=Frederik|publisher=[[Springer Science & Business Media]]|year=2007|isbn=9783540728795|editor-last=Krische|editor-first=Michael J.|editor-link=Michael J. Krische|series=Topics in Current Chemistry|volume=279|pages=25–52|chapter=Reductive C&mdash;C bond formation after epoxide opening via electron transfer|doi=10.1007/128_2007_130|chapter-url=https://books.google.com/books?id=A5xcVmT9iIQC&pg=PA25}}</ref><ref name="MoleculesReview">{{Наведено списание|last=Keglevich|first=Péter|last2=Hazai|first2=Laszlo|last3=Kalaus|first3=György|last4=Szántay|first4=Csaba|year=2012|title=Modifications on the basic skeletons of vinblastine and vincristine|journal=[[Molecules (journal)|Molecules]]|volume=17|issue=5|pages=5893–5914|doi=10.3390/molecules17055893|pmc=6268133|pmid=22609781|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The evolution of drug discovery: From traditional medicines to modern drugs|last=Raviña|first=Enrique|publisher=[[John Wiley & Sons]]|year=2011|isbn=9783527326693|pages=157–159|chapter=Vinca alkaloids|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iDNy0XxGqT8C&pg=PA157}}</ref> и се користи за лекување на некои видови [[леукемија]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cancer.org/cancer/acute-lymphocytic-leukemia/treating/chemotherapy.html|title=Chemotherapy for Acute Lymphocytic Leukemia|date=February 18, 2016|work=[[cancer.org]]|publisher=[[American Cancer Society]]|accessdate=June 22, 2017}}</ref> [[лимфом]]и,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cancer.org/cancer/hodgkin-lymphoma/treating/chemotherapy.html|title=Chemotherapy for Hodgkin Lymphoma|date=March 29, 2017|work=[[cancer.org]]|publisher=[[American Cancer Society]]|accessdate=June 22, 2017}}</ref> и детски рак,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cancer.org/cancer/neuroblastoma/treating/chemotherapy.html|title=Chemotherapy for Neuroblastoma|date=January 22, 2016|work=[[cancer.org]]|publisher=[[American Cancer Society]]|accessdate=June 22, 2017}}</ref> како и неколку други видови рак, и некои неканцерозни состојби. Димерните алкалоиди како што се винкристинот и винбластинот се произведуваат со спојување на помалите индолски алкалоиди виндолин и катарантин.<ref name="Pharmacognosy" /><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/medicinalaromati0006unse/page/46|title=Biotechnology in Agriculture and Forestry 26|last=Hirata|first=K.|last2=Miyamoto|first2=K.|last3=Miura|first3=Y.|publisher=[[Springer-Verlag]]|year=1994|isbn=9783540563914|editor-last=Bajaj|editor-first=Y. P. S.|series=Medicinal and Aromatic Plants|volume=VI|pages=[https://archive.org/details/medicinalaromati0006unse/page/46 46–55]|chapter=''Catharanthus roseus'' L. (Periwinkle): Production of Vindoline and Catharanthine in Multiple Shoot Cultures|chapter-url=https://books.google.com/books?id=e64hCDBddowC&pg=PA47}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски ==  {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Кучешки чемери]] 0ahfcg6kr6qxl2bisu5kwvt3wh86m7u 5590914 5590896 2026-07-12T11:27:09Z Bjankuloski06 332 5590914 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Speciesbox | image = VincaMinor_closeup.jpg | image_caption = ''[[Vinca major]]'' | display_parents = 3 | parent_authority = M.E.Endress | taxon = Vinca | authority = [[L.]] 1753 | synonyms = * ''Pervinca'' <small>Mill.</small> | synonyms_ref = <ref name=u>{{cite web |url=http://apps.kew.org/wcsp/synonomy.do?name_id=213142 |title=World Checklist of Selected Plant Families |access-date=May 17, 2014}}</ref> }} '''''Vinca''''' (од [[Латински јазик|латински]]: ''vincire'' „да се врзува“) е род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Стар Свет|Стариот Свет]] во семејството кучешки чемери ([[Кучешки чемери|Apocynaceae]]). Некои видови од овој род се одгледуваат, но се шират и [[Инвазивен вид|инвазивно]]. Дополнително, некои видови имаат медицинска употреба. Најраспространетиот вид е ''[[Зелениче (растение)|зелениче]]''. == Опис == [[Податотека:Vinca-difformis-20090309-1.jpg|мини|''[[Vinca difformis]]'' ]] Растенијата од родот ''Vinca'' се [[полугрмушка|полугрмушки]] или [[Зелјесто растение|тревни]] растенија, и имаат тенки заостанати стебла. Стеблото често се вкоренува таму каде што ја допира земјата, овозможувајќи му на растението да се шири. [[Лист]]овите се спротивни, едноставни широки ланцетни до овални, [[Зимзелено растение|зимзелени]] во четири вида, но [[Листопадни растенија|листопадни]] во тревната [[Vinca herbacea|''V.''&nbsp;''herbacea'']], која во зима се враќа назад кон кореновиот систем. [[Цвет]]овите, кои се создаваат во текот на поголемиот дел од сезоната на растење, се едноставни, широки 2,5-7 см, со пет обично виолетови (повремено бели) ливчиња споени во основата за да формираат цевка. Плодот се состои од пар дивергентни фоликули. Сувиот плод се распаѓа за да ослободи семе. == Видови == Прифатени видови:<ref name="u" /> * ''[[Vinca difformis]]'' <small>Pourr.</small> – Азори, западен и централен Медитеран * ''[[Vinca erecta]]'' <small>Regel & Schmalh.</small> – Авганистан, Киргистан, Таџикистан, Узбекистан * ''[[Vinca herbacea]]'' <small>Waldst. & Kit.</small> – расте во Македонија, средна, источна и јужна Европа, Близок Исток * ''[[Vinca ispartensis]]'' <small>Koyuncu & Ekşi</small> – Турција<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Vinca ispartensis Koyuncu & Eksi |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77174889-1 |access-date=2021-01-15 |website=Plants of the World Online |publisher=Kew Science |language=en}}</ref> * ''[[Vinca major]]'' <small>L.</small> – расте во Македонија, јужна Европа, Турција, Сирија, Кавказ, донесена во Нов Зеланд, Калифорнија, Британските Острови, средна Европа, Украина, Северна Африка, Кина, Канарски Острови, Мадеира, Северна Америка * ''[[Vinca minor]]'' <small>L.</small> – расте во Македонија, средна и југоисточна Европа, Украина, Кавказ, донесена во Нов Зеланд * ''[[Vinca soneri]]'' <small>Koyuncu</small> – Турција == Распространетост и живеалиште == Родот потекнува од [[Европа]], северозападна [[Африка]] и југозападна [[Азија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=2523&PTRefFk=500000|title=EuroMed Plantbase Project: ''Vinca''|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309181407/http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=2523&PTRefFk=500000|archive-date=2012-03-09|accessdate=2010-05-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=134598|title=Vinca in Flora of Pakistan @ efloras.org|work=Efloras|accessdate=2026-05-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/floraspecie.php?genere=Vinca|title=Genere Vinca - Flora Italiana|work=luirig.altervista.org|accessdate=2026-05-09}}</ref> Некои видови растат во Македонија. == Одгледување == ''Vinca major'' и ''Vinca minor'' се широко одгледувани како цветно зимзелено [[Украсни растенија|украсно растение]]. Бидејќи растенијата се ниски и брзо се шират, тие често се користат како покривка на земја во градинарски пејзажи и саксиски градини. Тие традиционално се користат и на постари гробишта како зимзелена покривка на земја без одржување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~mdcpmbs/periwinkle.html|title=Periwinkle|accessdate=16 November 2012}}</ref> Достапни се многу сорти, со различни бои, големини и навики на растенијата, листовите и цветовите. [[Податотека:Vinca_spreading_along_a_border.jpg|мини|''Vinca'' растенија се шират по должината на границата]] == Медицинска употреба == Алкалоидите кои ги содржат овие растенија вклучуваат најмалку 86 [[алкалоид]]и екстрахирани од растенија од родот ''Vinca''.<ref>{{Наведена книга|title=Alkaloids: Nature's Curse or Blessing?|last=Hesse|first=Manfred|publisher=Wiley-VCH|year=2002|isbn=978-3-906390-24-6|page=7}}</ref><ref name="Pharmacognosy">{{Наведено списание|last=van Der Heijden|first=Robert|last2=Jacobs|first2=Denise I.|last3=Snoeijer|first3=Wim|last4=Hallard|first4=Didier|last5=Verpoorte|first5=Robert|year=2004|title=The Catharanthus alkaloids: Pharmacognosy and biotechnology|journal=[[Current Medicinal Chemistry]]|volume=11|issue=5|pages=607–628|doi=10.2174/0929867043455846|pmid=15032608}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Botanical Miracles: Chemistry of Plants That Changed the World|last=Cooper|first=Raymond|last2=Deakin|first2=Jeffrey John|publisher=[[CRC Press]]|year=2016|isbn=9781498704304|pages=46–51|chapter=Africa's gift to the world|chapter-url=https://books.google.com/books?id=aXGmCwAAQBAJ&pg=PA46}}</ref> [[Хемотерапија|Хемотерапевтскиот]] агенс винкристин е екстрахиран од тесно поврзан вид, ''[[Catharanthus roseus]]'',<ref name="TopicsCurrentChem">{{Наведена книга|title=Metal Catalyzed Reductive C&mdash;C Bond Formation: A Departure from Preformed Organometallic Reagents|last=Gansäuer|first=Andreas|last2=Justicia|first2=José|last3=Fan|first3=Chun-An|last4=Worgull|first4=Dennis|last5=Piestert|first5=Frederik|publisher=[[Springer Science & Business Media]]|year=2007|isbn=9783540728795|editor-last=Krische|editor-first=Michael J.|editor-link=Michael J. Krische|series=Topics in Current Chemistry|volume=279|pages=25–52|chapter=Reductive C&mdash;C bond formation after epoxide opening via electron transfer|doi=10.1007/128_2007_130|chapter-url=https://books.google.com/books?id=A5xcVmT9iIQC&pg=PA25}}</ref><ref name="MoleculesReview">{{Наведено списание|last=Keglevich|first=Péter|last2=Hazai|first2=Laszlo|last3=Kalaus|first3=György|last4=Szántay|first4=Csaba|year=2012|title=Modifications on the basic skeletons of vinblastine and vincristine|journal=[[Molecules (journal)|Molecules]]|volume=17|issue=5|pages=5893–5914|doi=10.3390/molecules17055893|pmc=6268133|pmid=22609781|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The evolution of drug discovery: From traditional medicines to modern drugs|last=Raviña|first=Enrique|publisher=[[John Wiley & Sons]]|year=2011|isbn=9783527326693|pages=157–159|chapter=Vinca alkaloids|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iDNy0XxGqT8C&pg=PA157}}</ref> и се користи за лекување на некои видови [[леукемија]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cancer.org/cancer/acute-lymphocytic-leukemia/treating/chemotherapy.html|title=Chemotherapy for Acute Lymphocytic Leukemia|date=February 18, 2016|work=[[cancer.org]]|publisher=[[American Cancer Society]]|accessdate=June 22, 2017}}</ref> [[лимфом]]и,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cancer.org/cancer/hodgkin-lymphoma/treating/chemotherapy.html|title=Chemotherapy for Hodgkin Lymphoma|date=March 29, 2017|work=[[cancer.org]]|publisher=[[American Cancer Society]]|accessdate=June 22, 2017}}</ref> и детски рак,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cancer.org/cancer/neuroblastoma/treating/chemotherapy.html|title=Chemotherapy for Neuroblastoma|date=January 22, 2016|work=[[cancer.org]]|publisher=[[American Cancer Society]]|accessdate=June 22, 2017}}</ref> како и неколку други видови рак, и некои неканцерозни состојби. Димерните алкалоиди како што се винкристинот и винбластинот се произведуваат со спојување на помалите индолски алкалоиди виндолин и катарантин.<ref name="Pharmacognosy" /><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/medicinalaromati0006unse/page/46|title=Biotechnology in Agriculture and Forestry 26|last=Hirata|first=K.|last2=Miyamoto|first2=K.|last3=Miura|first3=Y.|publisher=[[Springer-Verlag]]|year=1994|isbn=9783540563914|editor-last=Bajaj|editor-first=Y. P. S.|series=Medicinal and Aromatic Plants|volume=VI|pages=[https://archive.org/details/medicinalaromati0006unse/page/46 46–55]|chapter=''Catharanthus roseus'' L. (Periwinkle): Production of Vindoline and Catharanthine in Multiple Shoot Cultures|chapter-url=https://books.google.com/books?id=e64hCDBddowC&pg=PA47}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски ==  {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Кучешки чемери]] 2n13imahb64776rud6bzp1gfbr9hj92 0 1395679 5590582 5565697 2026-07-11T19:26:48Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590582 wikitext text/x-wiki {{Глумец | име = Владимир Кристл | изворно_име = Vladimir Kristl | жанр = [[информелна уметност]], [[Апстрактна уметност|апстракција]] | датум_на_раѓање = [[24 јануари]] [[1923]] | датум_на_смрт = [[7 јули]] [[2004]] | занимање = [[слика]], [[цртан филм]], [[Филм|експериментален филм]] | место_на_раѓање = [[Загреб]] | место_на_смрт = [[Минхен]] }}'''Владимир Кристл''' ([[Загреб]],{{роден на|24|јануари|1923}} — [[Минхен]], {{починат на|7|јули|2004}}) — [[Хрвати|хрватски]] [[Сликарство|сликар]], [[Цртање|цртач]], аниматор, [[сценарист]], [[филмски режисер]], експериментатор и уметнички педагог и најголемиот промотор [[Апстрактна уметност|на апстрактното сликарство]] од 20 век и еден од великаните на хрватската [[авангарда]] и [[Цртан филм|анимација]]. [[File:Bratstvom i jedinstvom omladina izgrađuje svoj novi život.jpg|thumb|Владо Кристл: „Братство и единство омладина изведба со нов живот“, 1944 година. Година, 218 x 182 mm, линорез]] == Биографија == Студирал сликарство на Академијата за ликовни уметности во Загреб и [[Белград]] од 1942 до 1949 година. Се приклучил [[Партизан|на партизаните]] и бил особено вклучен во [[Агитпроп]] Завноха, каде што изработувал постери, летоци и весници. По враќањето, го завршил своето образование, а потоа во 50-ти години од 20 век работел како слободен уметник, илустрирајќи весници (Вјесник, Керемпух), рекламирајќи, сликајќи и објавувајќи поезија. Тој бил еден од основачите на [[Авангарда|авангардната]] уметничка група [[EXAT 51]] со кои во март 1953 година ги изложил своите строго геометриски апстрактни слики. Кристл најпрво бил автентичен неконформист, голем слободоумник кој не сакал да биде ограничен и во многу аспекти [[Анархизам|анархист]]. Поради неговата импулсивна природа, тој често запаѓал во конфликти, а бидејќи не бил склон кон компромиси обично запаѓал во тешкотии и проблеми поради нив. Тесните граници на повоена [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] не му биле доволни, па во 1954 година тргнал на пат кон светот преку [[Франција]] и [[Белгија]], стигнувајќи до [[Чиле]], каде што останал до 1958 година, каде наводно одржал самостојна изложжба.<ref>{{Наведено списание|title=Ivica Župan: Vlado Kristl, galerija Ina, str. 1|url=http://www.ina.hr/UserDocsImages/Ina_casopis/zima08-09/92-95-galerija.pdf|journal=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309072054/http://ina.hr/userdocsimages/ina_casopis/zima08-09/92-95-galerija.pdf|archive-date=9. ožujka 2016.|access-date=14. veljače 2010.}}</ref> Се вратил во Хрватска во [[1959|1959 година]] и почнал интензивно да работи на [[Цртан филм|цртани филмови]], а тој уште пред тоа, во [[1952|1952 година]], работел на [[Цртан филм|цртани филмови]] за филмот Дуга во тоа време, како карикатурист и аниматор и за нив, тој подготвил книга за снимање за филмот ''Магични звуци'' кој никогаш не бил реализиран. После тоа, тој започнал да работи со нова компанија, [[Zagreb film|Загреб филм]], и за нив ги снимил своите први филмови ''Кражба на скапоцености'' ([[1959]]) и ''Шагранска кожа'' ([[1960]]), кои му донеле први награди на фестивали во [[Белград]] и [[Ванкувер]]. Неговиот најдобар филм од оваа фаза бил анимираниот филм ''Дон Кихот'', продуциран од ''Загреб филм'' во кој со помош на современа какофонична музичка подлога и неговите екстремно минималистички геометриски ликови, ги превртувал сите постоечки конвенции на анимираниот филм наопаку. Филмот му ја донел првата награда на Фестивалот во [[Оберхаузен]]. Во текот на овој период, Кристл бил интензивно вклучен и во сликарството и бил меѓу првите што ја прифатиле новата француска мода - енформелско сликарство, а [[1959|во 1959 година]] изложил 12 ''позитиви и негативи'', 2 серии од по 6 црно-бели слики. Во 1959 година изложувал на [[Венецијанско биенале|Венециското биенале]] заедно со својот пријател од Загреб, Иван Пицељ, на придружната изложба „Манифест на уметноста“ и исто така, изложувал на изложби ''на Новите трендови'' во раните 60 години на 20 век. Откако неговиот краток филм ''Генералот и сериозниот човек'', направен за Виба филм, бил забранет за прикажување поради неговата политичка сатира, тој ја напуштил [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] и се преселил во [[Минхен]] [[1963|во 1963 година]] изјавувајќи дека никогаш повеќе нема да стапне во Загреб, и покрај бројните убедувања од познаници кои го посетувале - никогаш повеќе не го посетил Загреб.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.matica.hr/Vijenac/vijenac271.nsf/AllWebDocs/Kristl|title=Joško Marušić: U sjećanje, Vijenac broj 271-3, 22.srpnja 2004.|archive-url=https://web.archive.org/web/20041107025024/http://www.matica.hr/Vijenac/vijenac271.nsf/AllWebDocs/Kristl|archive-date=7. studenoga 2004.|accessdate=14. veljače 2010.}}</ref> Тој воедно секогаш пишувал интензивно, па во [[1959|1959 година]] објавил книги со песни; ''Незначителна лирика'' и во [[1961|1961 година]] ''Пет бели чекори'', а со заминувањето во Германија продолжил интензивно да пишува и објавил неколку книги и есеи. Во Германија, тој снимил повеќе од 30 експериментални и играни филмови, од кои имал најголемо влијание; ''Мадлен, Мадлен'' (краток филм од [[1963|1963 година]]), ''Дер Бриф'' ([[1966]]) и ''Секунденфилм'' ([[1968]]). Од [[1979|1979 година]] кратко предавал во ''Средното училиште за визуелни уметности (HFBK)'' во [[Хамбург]], со што влијаел врз многу автори на германскиот нов бран и до крајот на својот живот живеел релативно скромно со мала пензија, но останал бескомпромисен и доследен кон себе и својата уметност како што бил и во помладите денови. == Филмографија == === Филмови направени во Југославија === * [[1959|1959.]] ''Кражба на скапоцености'' - режија, сценарио и анимација: Владо Кристл, музика: Миљенко Прохаска (ко-режисер: Младен Феман) - 9 мин. * [[1960|1960.]] ''Шагринска кожа'' - режија и анимација: Владо Кристл, сценарио: Д. Ванек и Т. Баторец, според приказната на Оноре де Балзак, музика: Миљенко Прохаска (корежисер: Иво Врбаниќ) 10 мин., Продукција: Загреб-филм * [[1960|1960.]] ''Дон Кихот'' - режија, сценарио и анимација: Владо Кристл, музика: Милко Келеман (според романот на Мигел де Сервантес) - 10 мин., Продукција: Загреб-филм * [[1962|1962.]] ''Генералот и сериозен човек'' - режисер, сценарио и глума: Владо Кристл, 10 мин., продукција: Виба-филм === Филмови направени во Германија === * 1963. ''Кутри луѓе'', режија и сценарио: Владо Кристл, камера: Волф Вирт, музика: Ханс Посега, улоги: Владо Кристл, Кристијан Доермер, Питер Шамони, Волф Вирт - 8 мин., продукција: Питер Шамони * 1963 ''година''. * 1964 ''Браната'', режисер и сценарио: Владо Кристл, камера: Жерар Ванденберг — актери: Петра Краузе-Нетелбек, Владо Кристл, Феликс Потиск, Ерих Глоклер - 81 мин. * 1965 ''Трки со автомобили'', режисер и сценарио: Владо Кристл, камера: Волф Вирт, актери: Карл Валтер, Мирослав Спаниќ, Марки Хас - 10 мин. * 1966. ''Писмото'', режисер и сценарио: Владо Кристл, камера: Волф Вирт, актери: Владо Кристл, Мехтилд Енгел и други - 79 мин. * 1966. ''Прометеј'', режија, сценарио и анимација: Владо Кристл - 10 мин. * 1967. ''Удавените'', режија, сценарио и анимација: Владо Кристл, музика: Јозеф Антон Ридл - 10 мин. * 1968 ''Втори филмови'', режисер и сценарио: Владо Кристл, камера: Манфред Фајхтнер, глума: Ролф Швентер, музика: Јозеф Антон Ридл, - 19 мин. * 1968. ''100 листови блок за пишување'', режија, сценарио и камера: Владо Кристл, музика: Јозеф Антон Ридл - 26 мин. * ''1969, Италијанско капричо'', режија, сценарио и камера: Владо Кристл, глумат: Владо и Јелена Кристл — 28 мин. * ''1970. Филм или моќ'', режија, сценарио и камера: Владо Кристл, глумат: семејството Кристл, Хјалмар-Максимилијан Ринго Праторис, Силвија Кекуле, Хајнц Бадевиц, Волф Вондрачек и други — 101 мин. * ''1971. Филм за власта'', режија, сценарио и камера: Владо Кристл, музика: Хјалмар-Максимилијан Ринго Праторис, глумат: Дагмар Зилаф, Дирк Фламер, Герхард фон Гревениц, Ангела Елснер, Жан Мари Страуб, Даниел Хуилет, Антје Елерман, Цајтлер — 90 мин. * ''1973. Екранизација на книжевно дело'', режија, сценарио и камера: Владо Кристл, според прозната песна „Лошиот стаклар“ од Шарл Бодлер, музика: Хјалмар-Максимилијан Ринго Праторис, глумат: Владо Кристл, Хјалмар-Максимилијан Ринго Праторис, Тони Хел, Фриц Есер, Паул Фракевиц, Алекс Зајдл — 10 мин. * ''1973. Хоризонти'', режија, сценарио и камера: Владо Кристл, музика: Хјалмар-Максимилијан Ринго Праторис — 8 мин. * ''1974. Колективен филм'' — 18 мин. * ''1975. Овие песни: Смртта на хиерархијата'', режија, сценарио и камера: Владо Кристл — 57 мин. * ''1982. Предавниците на младиот германски филм не спијат'', режија, сценарио, камера и анимација: Владо Кристл — 6 мин. * ''1983. Смртта на гледачите'', режија, сценарио, камера и цртежи: Владо Кристл, глумат: Ханс Јирген Маш, Киев Штингл, Милан Хорачек, Бригита Грабенкамп, Дејвид Робертс, Силке Паузе, Дитрих Кулбродт, Хунд Бергер — 95 мин. * ''1990. Школата на постмодерната'', режија, сценарио и камера: Владо Кристл — 15 мин. ''Половина од богатството за половина од убавината'', режија, сценарио, камера и анимација: Владо Кристл, музика: Маркус Гилтјес — 9 мин. * ''1994. Кога сè уште се живеело од лични причини'', режија, сценарио, камера и цртежи: Владо Кристл — 6 мин. * 1998. ''Последниот клон'', режија, сценарио, камера и цртежи: Владо Кристл, музика: Владо Кристл, Мориц фон Воелварт, Ралф Клинемас - 6 мин. * 2000. ''Три мрзливи свињи'', режисер и сценарио: Владо Кристл, камера: Берт Шмит, актери: Владо Кристл, Дитер Рајфарт, Берт Шмит - 7 мин. * 2002. ''Уметноста е само надвор од човечкото општество'', режисер, сценарио и камера: Владо Кристл, актери: Карола Регние - 9 мин. * 2004 ''Светски конгрес на бездомници'' - 5 мин. == Библиографија == === Библиографија (Хрватска) === * [[1959|1959.]] ''Мали лирики'', книга со песни * [[1961|1961.]] ''Пет бели скали'', книга поезија * [[2007|2007.]] ''Крај на редот'', ДАФ, Загреб, {{ISBN|978-953-6956-13-5}} == Изложби == * [[Darko Glavan|Дарко Главан]] : ''(Владо Кристл) Пред егзил - Дела од 1943'' ''до 1962 година.'' [[Umjetnički paviljon|Уметнички павилјон]] - Загреб 2007 == Владо Кристл како инспирација за други уметници == * Рене Медвешек: ''Најдобрата супа, најдобрата супа'', театарска претстава инспирирана од животот на Владо Кристл во Загребскиот младински театар * Ана Марија Хабјан и Данко Волариќ: документарен ТВ филм ''Кристл'', 2004. ТВ Загреб == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.filmski.net/dossier/331/vlado_kristl За Влад Кристл на порталот Film.hr] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090210084013/http://filmski.net/dossier/331/vlado_kristl/ |date=2009-02-10 }} {{Hr}} * [http://www.filmski.net/dossier/331/vlado_kristl За Влада Кристл на порталот Filmski.net] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090210084013/http://filmski.net/dossier/331/vlado_kristl/ |date=2009-02-10 }} {{Hr}} * [http://www.ina.hr/UserDocsImages/Ina_casopis/zima08-09/92-95-galerija.pdf Ивица Жупан: Владо Кристл, галерија Ина. pdf] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160309072054/http://ina.hr/userdocsimages/ina_casopis/zima08-09/92-95-galerija.pdf |date=2016-03-09 }} {{Hr}} * [http://www.artechock.de/film/text/artikel/2004/07_21_kristl.htm Некролог] {{De}} * [https://portal.d-nb.de/opac.htm?query=Woe%3D11856689X&method=simpleSearch Литература посветена на Влад Кристл на порталот Deutsche Nationalbibliothek] {{De}} * [[imdbname:0471674|Владо Кристл на порталот Интернет Филмска база на податоци]] {{En}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кристл, Владимир }} [[Категорија:Луѓе од Загреб]] [[Категорија:Апстрактни сликари]] [[Категорија:Хрватски филмски режисери]] [[Категорија:Хрватски сликари]] kyrz42h2vyq5evaxh9wtcm7x6ppao7y 0 1395889 5590783 5565569 2026-07-12T09:01:44Z Andrew012p 85224 5590783 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = Совршено сино | image = Perfectblueposter.png | caption = Плакатот на филмот | director = [[Сатоши Кон]] | screenplay = Садајуки Мураи | based_on = {{Based on|''Perfect Blue: Complete Metamorphosis''|[[Јошиказу Такеучи]]}} | producer = {{Plainlist| * [[Масао Марујама]] * Хитоми Накагаки * Јошихиса Ишихара * Јутака Того * Хироаки Иноуе }} | starring = {{Plainlist| * [[Џунко Ивао]] * [[Рика Мацумото]] * [[Шихо Нијама]] * Масаки Окура * Шинпачи Цуџи * Емико Фурукава }} | cinematography = Хисао Шираи | editing = Харутоши Огата | music = Масахиро Икуми | studio = [[Madhouse]] | distributor = Rex Entertainment | released = {{Film date|1997|8|5|[[Фантазија (филмски фестивал)|Фантазија]]|1998|2|28|Јапонија}} | runtime = 81 минута | country = {{знаме|Јапонија}} | language = {{Plainlist| * [[јапонски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 90 милиони јени<ref>{{cite web|url=http://konstone.s-kon.net/modules/pb/index.php?content_id=2|title=パーフェクトブルー戦記1 発端|access-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130180623/http://konstone.s-kon.net/modules/pb/index.php?content_id=2|archive-date=January 30, 2019|url-status=live}}</ref> (830.442 долари)<ref>{{cite web |title=Official exchange rate (LCU per US$, period average) |url=https://data.worldbank.org/indicator/PA.NUS.FCRF?end=1998&locations=JP&start=1997 |website=[[World Bank]] |year=1998 |access-date=26 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190127152602/https://data.worldbank.org/indicator/PA.NUS.FCRF?end=1998&locations=JP&start=1997 |archive-date=January 27, 2019 |url-status=live }}</ref> | gross = 3 милиони долари<ref>{{cite web |title=Pâfekuto burû (1999) – Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Pafekuto-buru-(Japan) |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |access-date=October 17, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075520/https://www.the-numbers.com/movie/Pafekuto-buru-(Japan) |archive-date=November 28, 2018 |url-status=live }}</ref><br /> 572.669 евра (повторно прикажување во Италија)<ref>{{cite web | url=https://cineguru.screenweek.it/2024/05/il-regno-del-pianeta-delle-scimmie-parte-al-primo-posto-42430/ | title=Il regno del pianeta delle scimmie parte al primo posto - Il box office di mercoledì 8 maggio | date=May 9, 2024 }}</ref> }} '''''Совршено сино''''' ({{Langx|ja|パーフェクト・ブルー}} ''Пафекуто буру'') — јапонски анимиран [[психолошки трилер]] од 1997 г., во режија на [[Сатоши Кон]], заснован на романот на Јошиказу Такеучи. Филмот е произведен од студиото [[Madhouse]]. Премиерата се одржала на 5 август 1997 г. на меѓународниот фестивал „Фантазија“ во [[Монтреал]], а во [[Јапонија]] бил прикажан на 28 февруари 1998 г.<ref>{{Cite news|url=https://phasrmedia.com/most-disturbing-horror-movies/|title=Extreme Cinema: The 40 Most Disturbing Horror Movies Ever Made|last=McDonald|first=Chris|date=2022-01-21|work=PHASR|access-date=2026-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329183803/https://phasrmedia.com/most-disturbing-horror-movies/|archive-date=2022-03-29|language=en-US|url-status=usurped}}</ref> == Содржина == Главната хероина е Мима Киригое, водачка на џеј-поп групата „CHAM!“. Филмот започнува со нејзината одлука да ја напушти музичката кариера за да се посвети на глумата. Оваа одлука предизвикува бурни реакции кај нејзините обожаватели. Дома, Мима открива интернет-страница наречена „Собата на Мима“ — семрежен дневник во кој некој друг подробно го опишува нејзиниот секојдневен живот, што во неа буди немир и страв. Додека Мима се обидува да се докаже како [[Глумец|глумица]], нејзината психа започнува да пука. Таа сѐ почесто доживува халуцинации во кои ја гледа „старата“ Мима — поп-идолот, која ја обвинува за предавство. Истовремено, луѓето околу неа на снимањето почнуваат да бидат жртви на таинствени убиства. Границата меѓу стварноста и нејзината раздвоена личност станува сѐ поматновидлива, додека нејзиниот демнач станува сѐ поагресивен. == Гласовни улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Џунко Ивао]] || Мима Киригое |- | [[Рика Мацумото]] || Руми |- | [[Шинпачи Цуџи]]|| Тадокоро |- | [[Масаки Окура]]|| Мамору Учида |- | [[Јосуке Акимото]]|| Теџима |- | [[Ёку Шиоја]] || Такао Шибуја |- | [[Хидејуки Хори]] || Сакураги |- | [[Еми Шинохара]] || Ери Очиаи |- | [[Масаши Ебара]] || Мурано |- | [[Кијојуки Јанада]] || режисерот |- | [[Тору Фурусава]] || Јада |- | [[Емико Фурукава]] || Јукико |- | [[Шихо Нијама]]|| Реи |- | [[Акио Сујама]]|| Тадаши Дои |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20110906042705/http://www.geneonuniversal.jp/rondorobe/perfect-blue/ Матична страница] {{IMDb title}} [[Категорија:Јапонски филмови]] [[Категорија:Јапонски филмови]] [[Категорија:Филмови на јапонски јазик]] [[Категорија:Аниме-филмови]] 52liw61fi0xqagiby9elwa8xdgq2axv 0 1397725 5590768 5581032 2026-07-12T08:01:22Z Chnitke 80568 #WPWPMK, #WPWP 5590768 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник |name = Маќеј Кавка |image = |caption = |birth_date = 19 јануари 1948 |birth_place = Тшебиња кај Краков, Полска |citizenship = Полска |field = лингвистика, славистика, македонистика, медиумска комуникација |work_institutions = [[Јагелонски универзитет|Јагелонскиот универзитет]]; [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]; Универзитетот на Комисијата за народно образование во Краков |alma_mater = [[Јагелонски универзитет]] |footnotes = Докторат: 1980; хабилитација: 1990; професорска титула: 2000/2001 |known_for = истражувања од областа на текстуалната лингвистика, дискурсот, медиумската комуникација и полско-македонските јазични и културни врски |prizes = Златна плакета на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“; „Воздејства“; Почесно Рациново признание }} [[File:Uniwersytet Pedagogiczny front.jpg|thumb|„Новата зграда“ на Педагошкиот универзитет]] '''Маќеј Кавка''' (полски: ''Maciej Kawka''; роден на 19 јануари 1948 во Тшебиња кај Краков) — полски лингвист, славист, македонист, медиолог, универзитетски професор и преведувач на македонска поезија на полски јазик.<ref name="enc">[https://macedonism.org/Македонска-Енциклопедија/кавка-маќеј/ „КАВКА, Маќеј“], ''Македонска енциклопедија''. Посетено на 17 јуни 2026.</ref><ref name="rocznik">[https://journals.akademicka.pl/rocznikmedioznawczy/article/view/6444 „Medioznawstwo lingwistyczne“], ''Rocznik Medioznawczy'', 2024. Посетено на 17 јуни 2026.</ref> Неговата научна работа опфаќа лингвистика на текстот, семантика, прагматика, анализа на дискурсот, јазик на медиумите, славистика и полско-македонски јазични и културни врски.<ref name="wuj-md">[https://wuj.pl/ksiazka/macedonian-discourses ''Macedonian Discourses. Text Linguistics and Pragmatics''], Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Посетено на 17 јуни 2026.</ref> Кавка е поврзан со македонистиката повеќе децении. Работел како лектор по полски јазик на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, повеќепати учествувал на Семинарот за македонски јазик и литература во Охрид, а дел од неговиот опус е посветен на македонскиот јазик, литература, култура и јавен дискурс.<ref name="enc" /><ref name="wuj-md" /> Во 2026 година бил добитник на Почесното Рациново признание за афирмација и промоција на македонскиот јазик, литература и култура во странство.<ref name="mia-racin">[https://mia.mk/story/добитник-на-почесното-рациново-признание-за-2026-е-маќеј-кавка-од-полска „Добитник на Почесното Рациново признание за 2026 е Маќеј Кавка од Полска“], МИА, 3 јуни 2026. Посетено на 17 јуни 2026.</ref> == Животопис == Кавка завршил полонистички студии на [[Јагелонски универзитет|Јагелонскиот универзитет]] во Краков. По студиите работел во Катедрата за полски јазик на Јагелонскиот универзитет, а во 1980 година докторирал од областа на јазикознанието.<ref name="dorobek" /> Во периодот 1981–1986 работел во Институтот за полски јазик при Полската академија на науките. Потоа бил лектор по полски јазик на Катедрата за славистика на [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје]], што претставувало еден од важните почетоци на неговата долготрајна поврзаност со македонистиката и со македонската академска средина.<ref name="dorobek" /><ref name="wuj-md" /> Во 1990 година стекнал хабилитација во областа на хуманистичките науки и јазикознанието. Хабилитацијата била поврзана со неговите истражувања за метатекстот во литературата за деца, а како труд поврзан со оваа постапка се наведува монографијата ''Metatekst w tekście narracyjnym na przykładzie współczesnych utworów literatury dla dzieci''.<ref name="ludzie-nauki">[https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/QELbRWd09aw „Maciej Kawka“], ''Ludzie Nauki''. Посетено на 17 јуни 2026.</ref><ref name="metatekst">[https://rep.up.krakow.pl/xmlui/handle/11716/2694 ''Metatekst w tekście narracyjnym na przykładzie współczesnych utworów literatury dla dzieci''], Репозиториум на Универзитетот на Комисијата за народно образование во Краков. Посетено на 17 јуни 2026.</ref> Во полската база ''Ludzie Nauki'' кај неговото име е заведена професорска титула од областа на хуманистичките науки во 2000 година, како и професорска титула од областа на јазикознанието во 2001 година.<ref name="ludzie-nauki" /> По хабилитацијата работел на Педагошката академија во Краков, каде што раководел со единици поврзани со дидактиката на полскиот јазик, теоријата на текстот и уредуваштвото.<ref name="dorobek" /> Во периодот 1999–2001 држел настава и на Универзитетот во Екс-ан-Прованс.<ref name="wuj-md" /> Во 2006 година го презел раководењето со Центарот за истражување на печатот при Јагелонскиот универзитет, со кој раководел до 2019 година.<ref name="dorobek" /> Во профилот на Универзитетот на Комисијата за народно образование во Краков е наведен како професор во Институтот за новинарство и меѓународни односи.<ref name="uken" /> == Научна дејност == Научниот опус на Кавка ги опфаќа полската и словенската лингвистика, семантиката, синтаксата, теоријата на текстот, теоријата на дискурсот, прагматиката, медиумската комуникација и лингвистичките истражувања на медиумите.<ref name="rocznik" /> Во биографска белешка објавена во ''Rocznik Medioznawczy'' е наведено дека е автор на речиси двесте трудови од областа на полската и словенската лингвистика, теоријата на текстот и дискурсот и лингвистичкото медиумознание.<ref name="rocznik" /> Во неговите трудови се јавуваат теми како метатекстот, училишниот дискурс, јазикот на медиумите, мултимодалноста, поствистината, говорот на омраза, авторитетот во јавната комуникација и политичките и медиумските дискурси во Средна и Југоисточна Европа.<ref name="postprawda">[https://books.akademicka.pl/publishing/en/catalog/book/790/chapter/17248 „O języku postprawdy, mowie nienawiści i autorytetach w macedońskich mediach (1991–2024)“], Księgarnia Akademicka Publishing, 2025. Посетено на 17 јуни 2026.</ref> == Македонистика == Македонистиката зазема значајно место во научната работа на Кавка. Тој се занимава со македонскиот јазик, македонската литература, културата, јавниот дискурс и полско-македонските јазични односи.<ref name="wuj-md" /> Во описот на книгата ''Macedonian Discourses. Text Linguistics and Pragmatics'' е претставен како лингвист, славист и македонист, чиј научен интерес е насочен кон лингвистиката на текстот, дискурсот, прагматиката и медиумската комуникација, со посебно внимание кон конфронтативниот опис на полскиот во споредба со македонскиот јазик.<ref name="wuj-md" /> Бил лектор по полски јазик на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје и повеќепати учествувал на Семинарот за македонски јазик и литература во Охрид.<ref name="enc" /><ref name="wuj-md" /> Во македонски извори неговата работа е опишана како придонес кон афирмацијата и меѓународната видливост на македонскиот јазик, литература и култура.<ref name="mia-racin" /><ref name="veles">[https://veles.gov.mk/63-racinovi-sredbi-ma-e-kafka-dobitnik/ „63. Рацинови средби: Маќеј Кавка добитник на Почесното Рациново признание“], Општина Велес, 3 јуни 2026. Посетено на 17 јуни 2026.</ref> Меѓу неговите книги и трудови поврзани со Македонија се вбројуваат ''Polski–macedoński. Studia konfrontatywne'', ''Sześć dyskursów o języku'', ''Dyskursy o Macedonii'' и ''Macedonian Discourses. Text Linguistics and Pragmatics''.<ref name="wuj-md" /><ref name="wuj-dyskursy">[https://wuj.pl/ksiazka/dyskursy-o-macedonii ''Dyskursy o Macedonii''], Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Посетено на 17 јуни 2026.</ref> Книгата ''Dyskursy o Macedonii'', напишана заедно со Павел Пленета, е посветена на македонската култура, јазик, литература, политика и медиуми во перспектива на анализата на дискурсот.<ref name="wuj-dyskursy" /> Кавка исто така уредувал публикации посветени на Македонија, меѓу кои и томови подготвени заедно со Ирина Ставови-Кавка: ''Tożsamość narodowa w społeczeństwie multietnicznym Macedonii. Historia, kultura, literatura, język, media'' и ''Macedoński dyskurs niepodległościowy. Historia, kultura, literatura, język, media''.<ref name="wuj-dyskursy" /> Во 2025 година објавил труд посветен на јазикот на поствистината, говорот на омраза и авторитетите во македонските медиуми во периодот од 1991 до 2024 година.<ref name="postprawda" /> == Преводи од македонски јазик == Кавка е преведувач на македонска поезија на полски јазик. Во 2023 година во негов превод бил објавен двојазичниот избор од поезијата на [[Ацо Шопов]] ''Z najstarszego i najczystszego światła słonecznego / Од најстара и најчиста сончевина''.<ref name="rocznik" /> На преведувањето на Шопов му го посветил и трудот ''Przekład poetycki a komunikacja międzykulturowa (polskie tłumaczenie poezji Aco Szopowa)'', објавен во списанието ''Politeja'' во 2024 година.<ref name="politeja">[https://journals.akademicka.pl/politeja/article/view/6151 „Przekład poetycki a komunikacja międzykulturowa (polskie tłumaczenie poezji Aco Szopowa)“], ''Politeja'', 2024. Посетено на 17 јуни 2026.</ref> Во апстрактот на трудот се истакнува дека поезијата на Шопов преку преводот ја открива универзалната вредност на македонскиот јазик во контекст на современи закани и културни искуства.<ref name="politeja" /> == Признанија == * 2007 и 2009 — Златна плакета на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје за придонес во развојот и афирмацијата на македонскиот јазик, литература и култура.<ref name="wuj-md" /> * 2025 — награда „Воздејства“, доделена од Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, како признание за исклучителни, долготрајни и повеќедецениски достигнувања и придонес во научноистражувачката и културната афирмација на македонистиката.<ref name="ukim-vozdejstva">[https://ukim.edu.mk/na-svechenoto-otvoranje-na-58-letna-shkola-na-msmjlk-pri-ukim-rektorkata-prof-d-r-biljana-angelova-gi-vrachi-blagodarnicite-sinergii-i-ja-dodeli-nagradata-vozdejstva/ „На свеченото отворање на 58. Летна школа на МСМЈЛК при УКИМ...“], Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, 18 август 2025. Посетено на 17 јуни 2026.</ref> * 2026 — Почесно Рациново признание за афирмација и промоција на македонскиот јазик, литература и култура во странство, доделено во рамките на 63. Рацинови средби во Велес.<ref name="mia-racin" /><ref name="veles" /> == Избрани дела == * ''Słownik syntaktyczno-semantyczny czasowników polskich'', Краков, 1981. * ''Metatekst w wybranych utworach literatury dziecięcej'', Краков, 1991. * ''Polski–macedoński. Studia konfrontatywne'', Краков, 1996. * ''Dyskurs szkolny. Zagadnienia języka'', Краков, 2001. * ''Sześć dyskursów o języku'', Скопје, 2012. * ''Dyskursy o Macedonii'', со Павел Пленета, Краков, 2013. * ''Macedonian Discourses. Text Linguistics and Pragmatics'', Краков, 2016. * ''Język postprawdy – jak fikcja stała się rzeczywistością'', 2019. * ''Przekład poetycki a komunikacja międzykulturowa (polskie tłumaczenie poezji Aco Szopowa)'', 2024. * ''Medioznawstwo lingwistyczne'', 2024. * ''O języku postprawdy, mowie nienawiści i autorytetach w macedońskich mediach (1991–2024)'', 2025. == Наводи == <references> <ref name="dorobek">[https://ruj.uj.edu.pl/entities/publication/992df5e6-7c02-4933-8f95-590b5db5322a „Professor Maciej Kawka and his scientific achievements“], Репозиториум на Јагелонскиот универзитет. Посетено на 17 јуни 2026.</ref> <ref name="uken">[https://bazawiedzy.uken.krakow.pl/info/author/UKEN2cbd0088eff24c99a64c0151e7c867a9/ „Профил на Маќеј Кавка во Базата на знаење на Универзитетот на Комисијата за народно образование во Краков“], Универзитет на Комисијата за народно образование во Краков. Посетено на 17 јуни 2026.</ref> </references> == Надворешни врски == * [https://bazawiedzy.uken.krakow.pl/info/author/UKEN2cbd0088eff24c99a64c0151e7c867a9/ Профил на Маќеј Кавка во Базата на знаење на Универзитетот на Комисијата за народно образование во Краков] * [https://orcid.org/0000-0001-7875-4767 ORCID профил] * [https://ruj.uj.edu.pl/entities/publication/992df5e6-7c02-4933-8f95-590b5db5322a „Professor Maciej Kawka and his scientific achievements“ во Репозиториумот на Јагелонскиот универзитет] * [https://macedonism.org/Македонска-Енциклопедија/кавка-маќеј/ Одредница „КАВКА, Маќеј“ во Македонската енциклопедија] {{DEFAULTSORT:Кавка, Маќеј}} [[Категорија:Родени во 1948 година]] [[Категорија:Македонисти]] [[Категорија:Полски слависти]] [[Категорија:Професори]] 71kghgxl131p0z158d3npw61m00wvb9 4 1398071 5590760 5590372 2026-07-12T07:46:47Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5590760 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во јули е планирано да се одржат 4 (четири) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] ==Претстојни викенди== === Фудбалери на Светско првенство 2026 === [[Податотека:Soccer ball.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Фудбалери на Светско првенство 2026“]] Во периодот 4-5 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Фудбалери на Светско првенство 2026“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за музеите во Европа може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:2026 FIFA World Cup players]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Дезире Дуе]] (Н)|[[Ману Коне]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] | {{подреден список|[[Луис Суарес (фудбалер 1997)|Луис Суарес]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови од родот слива === [[Податотека:.00 3019 Japanische Blütenkirsche (Prunus serrulata).jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови од родот слива“]] Во периодот 11-12 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови од родот слива“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите од родот слива може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Слива (род)#Видови|Видови од родот слива]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Prunus webbii]] (Н)|[[Prunus tenella]] (Н)|[[Prunus cerasifera]] (Н) | [[Prunus domestica]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] | {{подреден список|[[Prunus cocomilia]] (Н)|[[Prunus ursina]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Неоготски архитекти === [[Податотека:Architecture-1298980.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Неоготски архитекти“]] Во периодот 18-19 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Неоготски архитекти“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за неоготските архитекти може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Gothic Revival architects]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Земјотреси во 21 век === [[Податотека:Earthquake - The Noun Project.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Земјотреси во 21 век“]] Во периодот 25-26 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Земјотреси во 21 век“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за земјотресите во 21 век може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:21st-century earthquakes]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|6]] 5pxn21wi4hn57twxc1q59cd65e15pap 0 1398520 5590548 5590318 2026-07-11T17:39:19Z Carshalton 30527 /* Четвртфинале */ 5590548 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза''' била втората и последна фаза на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]], по [[Светско првенство во фудбал 2026#Групна фаза|групната фаза]]. Започнала на 28 јуни, а завршила на 19 јули 2026 година, со [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето]], се одиграло на стадионот [[МетЛајф]] во [[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]], [[Њу Џерзи]].<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=ФИФА Светско првенство 26 – Распоред на натпревари |publisher=[[ФИФА]] ​​|date=4 февруари 2024 година |access-date=4 февруари 2024 година}}</ref> Првите две екипи од секоја од дванаесетте групи, заедно со [[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|најдобрите осум третопласирани екипи]], ќе се пласираат во нокаут фазата за да се натпреваруваат во турнир со еднократна елиминација. Во нокаут фазата ќе има 32 натпревари, вклучувајќи и натпревар за третото место.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=Прописи за Светското првенство во ФИФА 2026 |publisher=FIFA |date=мај 2025 |access-date=7 јуни 2025 |archive-date=23 јуни 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Формат== Во нокаут фазата на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] се натпреварувале 32 екипи кои се квалификувале од групната фаза. Натпреварите во нокаут-фазата се играле додека не се добие победник. Доколку резултатот е нерешен по истекот на 90 минути, ќе се играат продолженија од 30 минути. Ако и по продолженијата резултатот остане нерешен, победникот ќе биде одлучен по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]].<ref name="regulations"/> Сите наведени времиња се локални.<ref name="match schedule"/> Во шеснаесетфиналето (рундата од 32 екипи), четири од победниците на групите ќе играат против второпласирани репрезентации од групите. Останатите осум победници на групите ќе играат против четири од најдобрите третопласирани репрезентации кои ќе обезбедат пласман. Осумте преостанати второпласирани репрезентации ќе играат меѓусебно. ФИФА го утврдила следниот распоред за шеснаесетфиналето:<ref name="regulations" /> *'''Натпревар 73''': Второпласираниот од група А – Второпласираниот од група Б *'''Натпревар 74''': Победникот на група Е – Третопласираниот од групите А/Б/Ц/Д/Ф *'''Натпревар 75''': Победникот на група Ф – Второпласираниот од група Ц *'''Натпревар 76''': Победникот на група Ц – Второпласираниот од група Ф *'''Натпревар 77''': Победникот на група И – Третопласираниот од групите Ц/Д/Ф/Г/Х *'''Натпревар 78''': Второпласираниот од група Е – Второпласираниот од група И *'''Натпревар 79''': Победникот на група А – Третопласираниот од групите Ц/Е/Ф/Х/И *'''Натпревар 80''': Победникот на група Л – Третопласираниот од групите Е/Х/И/Ј/К *'''Натпревар 81''': Победникот на група Д – Третопласираниот од групите Б/Е/Ф/И/Ј *'''Натпревар 82''': Победникот на група Г – Третопласираниот од групите А/Е/Х/И/Ј *'''Натпревар 83''': Второпласираниот од група К – Второпласираниот од група Л *'''Натпревар 84''': Победникот на група Х – Второпласираниот од група Ј *'''Натпревар 85''': Победникот на група Б – Третопласираниот од групите Е/Ф/Г/И/Ј *'''Натпревар 86''': Победникот на група Ј – Второпласираниот од група Х *'''Натпревар 87''': Победникот на група К – Третопласираниот од групите Д/Е/И/Ј/Л *'''Натпревар 88''': Второпласираниот од група Д – Второпласираниот од група Г ===Комбинации за натпреварите од шеснаесттинафиналето=== Паровите во кои учествуваат третопласираните репрезентации зависат од тоа кои осум третопласирани репрезентации ќе обезбедат пласман во шеснаесетфиналето. Сите 495 можни комбинации, се објавени во Анекс Ц од правилникот на турнирот.<ref name="regulations"/> Третопласирани екипи од следниве групи, биле во [[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|првите осум во поредокот]]: Б, Д, Е, Ф, И, Ј, К и Л. Според табелата со комбинации, натпреварите во кои учествувале третопласираните екипи биле следниве:<ref name="regulations"/> *1А (Мексико) vs 3Е (Еквадор) *1Б (Швајцарија) vs 3Ј (Алжир) *1Д (САД) vs 3Б (Босна и Херцеговина) *1Е (Германија) vs 3Д (Парагвај) *1Г (Белгија) vs 3И (Сенегал) *1И (Франција) vs 3Ф (Шведска) *1К (Колумбија) vs 3Л (Гана) *1Л (Англија) vs 3К (ДР Конго) ==Квалификувани репрезентации== Првите две екипи од секоја од дванаесетте групи, заедно со осумте најдобро рангирани третопласирани екипи, се квалификувaле за нокаут фазата.<ref name="regulations"/> <section begin="Qualified teams" /> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap;" |- ! Група ! style="width:150px" | Победник ! style="width:150px" | Второпласиран ! style="width:150px" | Третопласиран<br />([[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|Најдобрите 8]] се квалификуваат) |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]] | {{fb|MEX}} | {{fb|RSA}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]] | {{fb|SUI}} | {{fb|CAN}} | {{fb|BIH}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]] | {{fb|BRA}} | {{fb|MAR}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]] | {{fb|USA}} | {{fb|AUS}} | {{fb|PAR}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]] | {{fb|GER}} | {{fb|CIV}} | {{fb|ECU}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]] | {{fb|NED}} | {{fb|JPN}} | {{fb|SWE}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]] | {{fb|BEL}} | {{fb|EGY}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]] | {{fb|ESP}} | {{fb|CPV}} | {{N/a}} |-0 ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]] | {{fb|FRA}} | {{fb|NOR}} | {{fb|SEN}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]] | {{fb|ARG}} | {{fb|AUT}} | {{fb|ALG}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]] | {{fb|COL}} | {{fb|POR}} | {{fb|COD}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]] | {{fb|ENG}} | {{fb|CRO}} | {{fb|GHA}} |}<section end="Qualified teams" /> ==Жреб== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}|0|{{fb|CAN}}|1 |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||{{fb|SEN}}| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ECU}}| |1. јули – [[Атланта]]|{{fb|ENG}}||{{fb|COD}}| |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |3. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Фоксборо]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |10. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |15. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Final--> |19. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| }} ==Шеснаесттинафинале== ===Јужна Африка - Канада=== <section begin=R32-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јужна Африка - Канада|Јужна Африка - Канада]] |дата = 28 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+2}} [[Стивен Еуштакио|Еуштакио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]] |гледачи = 69.237 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро]] }}<section end=R32-1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Јужна&nbsp;Африка}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Канада<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ронвен Вилијамс]] {{Капитен}} |- |RB ||'''20'''||[[Хулисо Мудау]] |- |CB ||'''21'''||[[Име Окон]] |- |CB ||'''14'''||[[Мбекезели Мбокази]] |- |LB ||'''6''' ||[[Обри Модиба]] |- |CM ||'''13'''||[[Сфефело Ситоле]] |- |CM ||'''4''' ||[[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Тебохо Мокоена]] |- |RW ||'''12'''||[[Тапело Масеко]] || || {{suboff|86}} |- |AM ||'''10'''||[[Релебохиле Мофокенг]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''7''' ||[[Освин Аполис]] |- |CF ||'''17'''||[[Евиденс Макгопа]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Таленте Мбата]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''15'''||[[Икрам Рајнерс]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''8''' ||[[Тшепанг Мореми]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|BEL}} [[Уго Брос]] |} |valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Максим Крепо]] |- |RB ||'''2''' ||[[Алистер Џонстон]] |- |CB ||'''15'''||[[Моиз Бомбито]] || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''13'''||[[Дерек Корнелиус]] |- |LB ||'''22'''||[[Ричи Лареја]] |- |RM ||'''17'''||[[Тејџон Бјукенан]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''25'''||[[Нејтн Салиба]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Стивен Еуштакио]] {{Капитен}} |- |LM ||'''11'''||[[Лиам Милар]] || || {{suboff|70}} |- |CF ||'''10'''||[[Џонатан Дејвид]] |- |CF ||'''12'''||[[Тани Олувасеји]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''23'''||[[Нико Сигур]] || {{yel|67}} || {{subon|59}} |- |DF ||'''4''' ||[[Лук де Фужерол]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''24'''||[[Промис Дејвид]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''14'''||[[Џејкоб Шафелбург]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''19'''||[[Алфонсо Дејвис]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|USA}} [[Џеси Марш]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Стивен Еуштакио]] (Канада)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="RSA-CAN line-ups"/> <br />{{flagsport|POR}} Бруно Жезус <br />{{flagsport|POR}} Лусијано Маја <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Родолфо Тоски]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] |} ===Бразил - Јапонија=== <section begin=R32-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Јапонија|Бразил - Јапонија]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Каземиро]] {{goal|56}} *[[Габриел Мартинели|Мартинели]] {{goal|90+5}} |голови2 = *{{goal|29}} [[Каишу Сано|Сано]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=R32-2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Бразил<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Јапонија<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило Луис]] || {{yel|48}} |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос]] |- |DM ||'''5''' ||[[Каземиро]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|90+7}} |- |CM ||'''20'''||[[Лукас Пакета]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''26'''||[[Рајан (фудбалер 2006)|Рајан]] |- |CF ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''19'''||[[Ендрик (фудбалер 2006)|Ендрик]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''22'''||[[Габриел Мартинели]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] || || {{subon|90+1}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Зион Сузуки]] |- |CB ||'''22'''||[[Такехиро Томијасу]] |- |CB ||'''3''' ||[[Шого Танигучи]] |- |CB ||'''21'''||[[Хироки Ито (фудбалер 1999)|Хироки Ито]] |- |RM ||'''10'''||[[Рицу Доан]] {{Капитен}} || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''24'''||[[Каишу Сано]] || {{yel|12}} |- |CM ||'''15'''||[[Даичи Камада]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}} |- |LM ||'''13'''||[[Кеито Накамура]] || || {{suboff|66}} |- |RF ||'''14'''||[[Џунја Ито]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''18'''||[[Ајасе Уеда]] |- |LF ||'''11'''||[[Даизен Маеда]] || || {{suboff|90+7}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''25'''||[[Џуносуке Сузуки]] || {{yel|84}} || {{subon|66}} |- |DF ||'''2''' ||[[Јукинари Сугавара]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''7''' ||[[Ао Танака]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''6''' ||[[Шуто Мачино]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''19'''||[[Коки Огава (фудбалер)|Коки Огава]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хаџиме Моријасу]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Каземиро]] (Бразил)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-JPN line-ups"/> <br />{{flagsport|ITA}} Даниеле Биндони <br />{{flagsport|ITA}} Алберто Тегони <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Германија - Парагвај=== <section begin=R32-3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Германија - Парагвај|Германија - Парагвај]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Енсисо]] |aet = yes |пенали1= *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{penmiss}} *[[Јозуа Кимих|Кимих]] {{pengoal}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{pengoal}} *[[Ник Волтемаде|Волтемаде]] {{penmiss}} *[[Надием Амири|Амири]] {{pengoal}} *[[Џонатан Та|Та]] {{penmiss}} |пенали=3–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] *{{pengoal}} [[Густаво Гомес|Г. Гомес]] *{{pengoal}} [[Матијас Галарса|Галарса]] *{{penmiss}} [[Антонио Санабрија|Санабрија]] *{{penmiss}} [[Фабијан Балбуена|Балбуена]] *{{pengoal}} [[Хосе Канале|Канале]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.945 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=R32-3 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Германија<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | title = Парагвај<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Мануел Нојер]] |- |RB ||'''6''' ||[[Јозуа Кимих]] {{Капитен}} |- |CB ||'''4''' ||[[Џонатан Та]] |- |CB ||'''2''' ||[[Антонио Ридигер]] || || {{suboff|110}} |- |LB ||'''18'''||[[Натаниел Браун (фудбалер)|Натаниел Браун]] |- |CM ||'''23'''||[[Феликс Нмеча]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''5''' ||[[Александар Павловиќ (фудбалер)|Александар Павловиќ]] || || {{suboff|79}} |- |RW ||'''19'''||[[Лерој Сане]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''7''' ||[[Каи Хаверц]] || {{yel|106}} |- |LW ||'''17'''||[[Флоријан Вирц]] || || {{suboff|110}} |- |CF ||'''26'''||[[Дензи Ундав]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Леон Горецка]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''10'''||[[Џамал Мусиала]] || {{yel|115}} || {{subon|63}} |- |DF ||'''3''' ||[[Валдемар Антон]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''11'''||[[Ник Волтемаде]] || || {{subon|88}} |- |MF ||'''20'''||[[Надием Амири]] || || {{subon|110}} |- |DF ||'''24'''||[[Малик Тиао]] || || {{subon|110}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Јулијан Нагелсман]] || {{yel|105+1}} |} |valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Орландо Хил]] |- |RB ||'''4''' ||[[Хуан Хосе Касерес]] || || {{suboff|99}} |- |CB ||'''15'''||[[Густаво Гомес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''13'''||[[Хосе Канале]] |- |LB ||'''6''' ||[[Хуниор Алонсо]] || || {{suboff|120+2}} |- |RM ||'''10'''||[[Мигел Алмирон]] || || {{suboff|91}} |- |CM ||'''16'''||[[Дамиан Бобадиља]] || || {{suboff|99}} |- |CM ||'''14'''||[[Андрес Кубас]] || {{yel|65}} |- |LM ||'''23'''||[[Матијас Галарса]] || {{yel|117}} |- |CF ||'''21'''||[[Габриел Авалос]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''19'''||[[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Хулио Енсисо]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''24'''||[[Густаво Кабаљеро]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''11'''||[[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''2''' ||[[Густаво Васкес]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''9''' ||[[Антонио Санабрија]] || || {{subon|99}} |- |MF ||'''20'''||[[Брајан Охеда]] || || {{subon|99}} |- |DF ||'''5''' ||[[Фабијан Балбуена]] || || {{subon|120+2}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Густаво Алфаро]] || {{yel|105}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Орландо Хил]] (Парагвај)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="GER-PAR line-ups"/> <br />{{flagsport|MAR}} Закрија Бринси <br />{{flagsport|MAR}} Мостафа Акаркад <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг (фудбалски судија)|Ма Нинг]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|MAR}} Хамза Ел-Фарик <br />{{flagsport|SAU}} Абдула Ал-Шехри |} ===Холандија - Мароко=== <section begin=R32-4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Холандија - Мароко|Холандија - Мароко]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|72}} |голови2 = *{{goal|90+1}} [[Иса Диоп (фудбалер)|Диоп]] |aet = yes |пенали1= *[[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]] {{pengoal}} *[[Џастин Клајверт|Клајверт]] {{penmiss}} *[[Ваут Вегхорст|Вегхорст]] {{pengoal}} *[[Квинтен Тимбер|Тимбер]] {{penmiss}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{penmiss}} |пенали=2–3 |пенали2= *{{penmiss}} [[Нил Ел Ајнауи|Ел Ајнауи]] *{{pengoal}} [[Суфијан Рахими|Рахими]] *{{pengoal}} [[Шемсдин Талби|Талби]] *{{penmiss}} [[Ашраф Хакими|Хакими]] *{{pengoal}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=R32-4 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = Холандија<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Мароко<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Барт Вербруген]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јан Пол ван Хеке]] |- |CB ||'''4''' ||[[Вирџил ван Дајк]] {{Капитен}} |- |CB ||'''5''' ||[[Натан Аке]] || {{suboff|71}} |- |RM ||'''22'''||[[Дензел Думфрис]] |- |CM ||'''8''' ||[[Рајан Гравенберх]] || {{suboff|86}} |- |CM ||'''21'''||[[Френки де Јонг]] || {{suboff|110}} |- |LM ||'''15'''||[[Мики ван де Вен]] || {{suboff|86}} |- |RF ||'''24'''||[[Крисенсио Самервил]] |- |CF ||'''19'''||[[Брајан Броби]] || {{suboff|71}} |- |LF ||'''11'''||[[Коди Гакпо]] || {{suboff|113}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''20'''||[[Тен Копмејнерс]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''9''' ||[[Ваут Вегхорст]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''26'''||[[Квинтен Тимбер]] || {{subon|86}} |- |DF ||'''25'''||[[Јорел Хато]] || {{subon|86}} |- |MF ||'''3''' ||[[Мартен де Рон]] || {{subon|110}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џастин Клајверт]] || {{subon|113}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Роналд Куман]] |} |valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] || {{yel|47}} |- |CB ||'''18'''||[[Шади Риад]] || || {{suboff|75}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|79}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''16'''||[[Џесим Јасин]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|86}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] (Мароко)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="NED-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|BRA}} Бруно Пирес <br />{{flagsport|BRA}} Бруно Боскиља <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} [[Кристија Гарај]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Никола Гало]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />{{flagsport|USA}} [[Армандо Виљареал]] |} ===Брег на Слоновата Коска - Норвешка=== <section begin=R32-5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Брег на Слоновата Коска - Норвешка|Брег на Слоновата Коска - Норвешка]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = 1–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|74}} |голови2 = *{{goal|39}} [[Антонио Нуса|Нуса]] *{{goal|86}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69.665 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=R32-5 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Брег&nbsp;на&nbsp;Слоновата&nbsp;Коска}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Норвешка<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јахија Фофана]] |- |RB ||'''17'''||[[Гела Дуе]] |- |CB ||'''7''' ||[[Одилон Косуну]] |- |CB ||'''20'''||[[Емануел Агбаду]] |- |LB ||'''3''' ||[[Гислен Конан]] || {{suboff|90+3}} |- |DM ||'''18'''||[[Ибрахим Сангаре]] |- |CM ||'''8''' ||[[Франк Кесие]] {{Капитен}} |- |CM ||'''26'''||[[Крист Инао Улаи]] || {{suboff|60}} |- |RF ||'''19'''||[[Никола Пепе]] || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Анже-Јоан Бони]] || {{suboff|60}} |- |LF ||'''11'''||[[Јан Диоманде]] || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''15'''||[[Амад Диало]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''12'''||[[Елје Вахи]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Умар Диаките]] || {{subon|87}} |- |FW ||'''22'''||[[Еван Гесан]] || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''24'''||[[Базумана Туре]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Емерсе Фае]] |} |valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ерјан Ниланд]] |- |RB ||'''16'''||[[Маркус Холмгрен Педерсен]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кристофер Ајер]] |- |CB ||'''17'''||[[Торбјерн Хегем]] |- |LB ||'''5''' ||[[Давид Мелер Волфе]] |- |CM ||'''6''' ||[[Патрик Берг]] |- |CM ||'''8''' ||[[Сандер Берге]] |- |AM ||'''10'''||[[Мартин Едегор]] {{Капитен}} |- |RF ||'''7''' ||[[Александер Серлот]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ерлинг Холанд]] |- |LF ||'''20'''||[[Антонио Нуса]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''21'''||[[Андреас Шелдеруп]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Оскар Боб]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Фредрик Аурснес]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Сеелктор:''' |- |colspan=3|[[Столе Солбакен]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Антонио Нуса]] (Норвешка)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/> <br />{{flagsport|VEN}} Хорхе Урего <br />{{flagsport|VEN}} Тулио Морено <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} Хуан Лара <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] |} ===Франција - Шведска=== <section begin=R32-6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Франција- Шведска|Франција - Шведска]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|45}}, {{goal|74}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|53}} |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=R32-6 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Франција<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Шведска<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Мајк Мењан]] |- |RB ||'''5''' ||[[Жул Кунде]] || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Дајо Упамекано]] |- |CB ||'''17'''||[[Вилијам Салиба]] |- |LB ||'''3''' ||[[Лука Дињ]] || {{suboff|78}} |- |CM ||'''8''' ||[[Орелијен Чуамени]] |- |CM ||'''14'''||[[Адријан Рабио]] |- |RW ||'''7''' ||[[Усман Дембеле]] || {{suboff|75}} |- |AM ||'''11'''||[[Мајкл Олисе]] || {{suboff|85}} |- |LW ||'''12'''||[[Бредли Баркола]] |- |CF ||'''10'''||[[Килијан Мбапе]] {{Капитен}} || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Дезире Дуе]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''2''' ||[[Мало Густо]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''19'''||[[Тео Ернандес]] || {{subon|78}} |- |FW ||'''22'''||[[Жан-Филип Матета]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''24'''||[[Рајан Шерки]] || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Дидје Дешан]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јакоб Видел Зетерстрем]] |- |RB ||'''8''' ||[[Даниел Свенсон (фудбалер 2002)|Даниел Свенсон]] || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Густаф Лагербилке]] |- |CB ||'''3''' ||[[Виктор Линделоф]] {{Капитен}} |- |LB ||'''5''' ||[[Габриел Гудмундсон]] |- |RM ||'''11'''||[[Антони Еланга]] |- |CM ||'''7''' ||[[Лукас Бергвал]] || {{suboff|66}} |- |CM ||'''18'''||[[Јасин Ајари]] || {{suboff|82}} |- |LM ||'''24'''||[[Елиот Струд]] || {{suboff|66}} |- |CF ||'''17'''||[[Виктор Ѓекереш]] |- |CF ||'''9''' ||[[Александер Исак]] || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''26'''||[[Таха Али]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''22'''||[[Бесфорт Зенели]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''10'''||[[Бенјамин Нигрен]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''19'''||[[Матијас Сванберг]] || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Густаф Нилсон (фудбалер 1997)|Густаф Нилсон]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ENG}} [[Греам Потер]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Килијан Мбапе]] (Франција)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/> <br />{{flagsport|NED}} Хесел Стегстра <br />{{flagsport|NED}} Јан де Врис <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BEL}} Брам ван Дрише <br />{{flagsport|POL}} [[Тома Квјатковски]] |} ===Мексико - Еквадор=== <section begin=R32-7 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мексико- Еквадор|Мексико - Еквадор]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|22}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|31}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=R32-7 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Мексико<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Еквадор<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Раул Ранхел (фудбалер)|Раул Ранхел]] |- |RB ||'''2''' ||[[Хорхе Санчес (фудбалер 1997)|Хорхе Санчес]] |- |CB ||'''3''' ||[[Сесар Монтес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''5''' ||[[Хоан Васкес]] |- |LB ||'''23'''||[[Хесус Гаљардо]] |- |DM ||'''6''' ||[[Ерик Лира]] |- |CM ||'''19'''||[[Хилберто Мора]] || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Луис Ромо]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''25'''||[[Роберто Алварадо]] || {{suboff|80}} |- |CF ||'''9''' ||[[Раул Хименес]] || {{suboff|73}} |- |LF ||'''16'''||[[Хулијан Кињонес]] || {{suboff|80}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Брајан Гутиерес]] || {{subon|59}} |- |MF ||'''18'''||[[Обед Варгас]] || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Сантјаго Хименес]] || {{subon|73}} |- |DF ||'''15'''||[[Исраел Рејес]] || {{subon|80}} |- |MF ||'''17'''||[[Орбелин Пинеда]] || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хавиер Агире]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ернан Галиндес]] |- |RB ||'''21'''||[[Алан Франко (фудбалер 1998)|Алан Франко]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Хоел Ордоњес]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''6''' ||[[Вилијан Пачо]] |- |LB ||'''3''' ||[[Пјеро Инкапје]] || {{sent off|0|90+5}} |- |RM ||'''9''' ||[[Џон Јебоа]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''23'''||[[Моисес Каиседо]] {{Капитен}} || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''15'''||[[Педро Вите]] |- |LM ||'''20'''||[[Нилсон Ангуло]] || || {{suboff|79}} |- |CF ||'''19'''||[[Гонсало Плата]] |- |CF ||'''13'''||[[Енер Валенсија]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Јајмар Медина]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''17'''||[[Анхело Пресијадо]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''11'''||[[Кевин Родригес (фудбалер 2000)|Кевин Родригес]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''10'''||[[Кендри Паес]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}} |- |FW ||'''16'''||[[Хорди Каиседо]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Себастијан Бекасесе]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хулијан Кињонес]] (Мексико)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/> <br />{{flagsport|SLO}} Томаж Кланчник <br />{{flagsport|SLO}} Андраж Ковачиќ <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|EGY}} [[Махмуд Ашур]] |} ===Англија - ДР Конго=== <section begin=R32-8 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - ДР Конго|Англија - ДР Конго]] |дата = 1 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|75}}, {{goal|86}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Сипенга|Сипенга]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=R32-8 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Англија<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = ДР Конго<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џордан Пикфорд]] |- |RB ||'''25'''||[[Џед Спенс]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''2''' ||[[Езри Конса]] |- |CB ||'''6''' ||[[Марк Гехи]] |- |LB ||'''3''' ||[[Нико О'Рајли]] |- |CM ||'''8''' ||[[Елиот Андерсон (фудбалер)|Елиот Андерсон]] |- |CM ||'''4''' ||[[Деклан Рајс]] || || {{suboff|90+1}} |- |RW ||'''20'''||[[Нони Мадуеке]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''10'''||[[Џуд Белингам]] || {{yel|19}} |- |LW ||'''11'''||[[Маркус Рашфорд]] || || {{suboff|60}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хари Кејн]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Букајо Сака]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''18'''||[[Антони Гордон (фудбалер)|Антони Гордон]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''21'''||[[Еберечи Езе]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''5''' ||[[Џон Стоунс]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Томас Тухел]] |} |valign="top"|[[File:ENG-COD 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лионел Мпаси]] |- |RB ||'''2''' ||[[Арон Ван-Бисака]] |- |CB ||'''22'''||[[Шансел Мбемба]] {{Капитен}} |- |CB ||'''4''' ||[[Аксел Туанзебе]] |- |LB ||'''26'''||[[Артур Масуаку]] || || {{suboff|89}} |- |DM ||'''8''' ||[[Самуел Мутусами]] || || {{suboff|89}} |- |RM ||'''7''' ||[[Натанаел Мбуку]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''6''' ||[[Нгалајел Мукау]] || || {{suboff|76}} |- |CM ||'''14'''||[[Ноа Садики]] || {{yel|27}} |- |LM ||'''9''' ||[[Брајан Сипенга]] || || {{suboff|76}} |- |CF ||'''20'''||[[Јоан Виса]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''13'''||[[Мешак Елија]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''10'''||[[Тео Бонгонда]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''25'''||[[Едо Кајембе]] || || {{subon|76}} |- |DF ||'''12'''||[[Јорис Кајембе]] || || {{subon|89}} |- |FW ||'''19'''||[[Фистон Мајеле]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектиор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Себастјен Десабр]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хари Кејн]] (Англија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ENG-COD line-ups"/> <br />{{flagsport|JOR}} Мохамад Ал-Калаф <br />{{flagsport|JOR}} Ахмад Ал-Роале <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SAU}} [[Халид Ал-Тураис]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|QAT}} [[Хамис Ал-Мари]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|UAE}} Мохамед Обаид Хадим <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Белгија - Сенегал=== <section begin=R32-9 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Белгија - Сенегал|Белгија - Сенегал]] |дата = 1 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = 3–2 |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Ромелу Лукаку|Лукаку]] {{goal|86}} *[[Јури Тилеманс|Тилеманс]] {{goal|89}}, {{goal|120+5|пен.}} |голови2 = *{{goal|25}} [[Хабиб Диара|Диара]] *{{goal|51}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=R32-9 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Белгија<ref name="BEL-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Belgium v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Сенегал<ref name="BEL-SEN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Тибо Куртоа]] |- |RB ||'''21'''||[[Тимоти Кастањ]] |- |CB ||'''4''' ||[[Брендон Мехеле]] || {{yel|64}} |- |CB ||'''3''' ||[[Артур Теат]] |- |LB ||'''5''' ||[[Максим Де Кујпер]]|| || {{suboff|78}} |- |CM ||'''20'''||[[Ханс Ванакен]]|| || {{suboff|63}} |- |CM ||'''8''' ||[[Јури Тилеманс]] {{Капитен}} |- |RW ||'''10'''||[[Леандро Тросар]]|| || {{suboff|109}} |- |AM ||'''7''' ||[[Кевин Де Бројне]]|| || {{suboff|56}} |- |LW ||'''11'''||[[Жереми Доку]]|| || {{suboff|56}} |- |CF ||'''17'''||[[Шарл Де Кетеларе]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Ромелу Лукаку]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''14'''||[[Доди Лукебакио]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''23'''||[[Никола Раскин]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''19'''||[[Диего Мореира]] || || {{subon|63}} |- |DF ||'''15'''||[[Тома Меније]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''24'''||[[Амаду Онана]] || || {{subon|109}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Руди Гарсија]]|| {{yel|90}} |} |valign="top"|[[File:BEL-SEN 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Мори Диао]] |- |RB ||'''15'''||[[Крепен Диата]] |- |CB ||'''6''' ||[[Пате Сис]] |- |CB ||'''19'''||[[Муса Ниакате]] |- |LB ||'''14'''||[[Исмаил Јакобс]]|| || {{suboff|93}} |- |CM ||'''21'''||[[Хабиб Диара]]|| || {{suboff|73}} |- |CM ||'''5''' ||[[Идриса Геј]] {{Капитен}} || || {{suboff|95}} |- |CM ||'''26'''||[[Папе Геј]]|| || {{suboff|66}} |- |RF ||'''13'''||[[Илиман Ндиај]]|| || {{suboff|73}} |- |CF ||'''18'''||[[Исмаила Сар]] |- |LF ||'''10'''||[[Садио Мане]] || || {{suboff|93}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Ламин Камара]] || {{yel|67}} || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Папе Матар Сар]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''20'''||[[Ибрахим Мбаје]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Николас Џексон]] || || {{subon|93}} |- |DF ||'''25'''||[[Ел Хаџи Малик Диуф]] || || {{subon|93}} |- |MF ||'''22'''||[[Бара Сапоко Ндиај]] || || {{subon|95}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Папе Тиао]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Јури Тилеманс]] (Белгија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BEL-SEN line-ups"/> <br />{{flagsport|HON}} Валтер Лопес <br />{{flagsport|HON}} Кристијан Рамирес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Андрес Рохас]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} Гиљермо Пачеко <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Родолфо Тоски]] <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] |} ===САД - Босна и Херцеговина=== <section begin=R32-10 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари САД - Босна и Херцеговина|САД - Босна и Херцеговина]] |дата = 1 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|45}} *[[Малик Тилман|Тилман]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=R32-10 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = САД<ref name="USA-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12533/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Босна&nbsp;и&nbsp;Херцеговина}}<ref name="USA-BIH line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''24'''||[[Мат Фрис]] |- |CB ||'''16'''||[[Алекс Фриман]] |- |CB ||'''3''' ||[[Крис Ричардс (фудбалер)|Крис Ричардс]] |- |CB ||'''13'''||[[Тим Рим]] {{Капитен}} |- |RM ||'''2''' ||[[Сержињо Дест]] || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''8''' ||[[Вестон Мекени]] || || {{suboff|90+5}} |- |CM ||'''4''' ||[[Тајлер Адамс]] |- |CM ||'''17'''||[[Малик Тилман]] |- |LM ||'''5''' ||[[Антони Робинсон]] |- |CF ||'''10'''||[[Кристијан Пулишиќ]] || || {{suboff|87}} |- |CF ||'''20'''||[[Фоларин Балогун]] || {{sent off|0|64}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''14'''||[[Себастијан Берхалтер]] || || {{subon|87}} |- |FW ||'''9''' ||[[Рикардо Пепи]] || || {{subon|87}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џовани Рејна]] || || {{subon|90+5}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Маурисио Почетино]] |} |valign="top"|[[File:USA-BIH 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Никола Васиљ]] |- |RB ||'''7''' ||[[Амар Дедиќ]] |- |CB ||'''18'''||[[Никола Катиќ]] || || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Тарик Мухаремовиќ]] |- |LB ||'''21'''||[[Стјепан Радељиќ]] || {{yel|80}} |- |RM ||'''8''' ||[[Армин Гиговиќ]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''14'''||[[Иван Шуњиќ]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''19'''||[[Керим Алајбеговиќ]] |- |LM ||'''5''' ||[[Сеад Колашинац]] || || {{suboff|75}} |- |CF ||'''10'''||[[Ермедин Демировиќ]] |- |CF ||'''11'''||[[Един Џеко]] {{Капитен}} || || {{suboff|51}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Ермин Махмиќ]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''6''' ||[[Бенјамин Тахировиќ]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''20'''||[[Есмир Бајрактаревиќ]] || || {{subon|51}} |- |FW ||'''23'''||[[Харис Табаковиќ]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Амар Мемиќ]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Сергеј Барбарез]] || {{yel|80}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Малик Тилман]] (САД)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="USA-BIH line-ups"/> <br />{{flagsport|BRA}} Данило Манис <br />{{flagsport|BRA}} Родриго Фигуеиредо <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Николас Гало]] <br />{{flagsport|FRA}} [[Жером Брисар]] |} ===Шпанија - Австрија=== <section begin=R32-11 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Австрија|Шпанија - Австрија]] |дата = 2 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|36}}, {{goal|89}} *[[Педро Поро|Поро]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=R32-11 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Шпанија<ref name="ESP-AUT line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12528/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Spain v. Austria |publisher=[[FIFA]] |date=July 2, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Австрија<ref name="ESP-AUT line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Унаи Симон]] |- |RB ||'''12'''||[[Педро Поро]] |- |CB ||'''22'''||[[Пау Кубарси]] |- |CB ||'''14'''||[[Емерик Лапорт]] || {{suboff|90+3}} |- |LB ||'''24'''||[[Марк Кукуреља]] |- |DM ||'''16'''||[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] {{Капитен}} |- |CM ||'''10'''||[[Дани Олмо]] || {{suboff|71}} |- |CM ||'''20'''||[[Педри]] || {{suboff|90+3}} |- |RF ||'''19'''||[[Ламин Јамал]] || {{suboff|85}} |- |CF ||'''21'''||[[Микел Ојарсабал]] |- |LF ||'''15'''||[[Алекс Баена]] || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Феран Торес]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''6''' ||[[Микел Мерино]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''9''' ||[[Гави (фудбалер)|Гави]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''8''' ||[[Фабијан Руис]] || {{subon|90+3}} |- |DF ||'''2''' ||[[Марк Пубиљ]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Луис де ла Фуенте (фудбалер 1961)|Луис де ла Фуенте]] |} |valign="top"|[[File:ESP-AUT 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Александер Шлагер]] |- |RB ||'''5''' ||[[Штефан Пош]] || {{yel|83}} || {{suboff|85}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кевин Дансо]] |- |CB ||'''8''' ||[[Давид Алаба]] {{Капитен}} |- |LB ||'''20'''||[[Конрад Лајмер]] |- |CM ||'''6''' ||[[Николас Зајвалд]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''4''' ||[[Ксавер Шлагер]] || || {{suboff|46}} |- |RW ||'''18'''||[[Романо Шмид]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''24'''||[[Пол Ванер]] |- |LW ||'''9''' ||[[Марсел Забицер]] |- |CF ||'''11'''||[[Михаел Грегорич]] || || {{suboff|60}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Флоријан Грилич]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17'''||[[Карни Чуквуемека]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''7''' ||[[Марко Арнаутовиќ]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Саша Калајџиќ]] || || {{subon|60}} |- |DF ||'''22'''||[[Александер Прас]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Ралф Рагник]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Ламин Јамал]] (Шпанија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ESP-AUT line-ups"/> <br />{{flagsport|SWE}} Махбод Беиги <br />{{flagsport|SWE}} Андреас Седерквист <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|POL}} [[Томаш Квјатковски]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Федаји Сан]] <br />{{flagsport|AUS}} [[Шон Еванс (фудбалски судија)|Шон Еванс]] |} ===Португалија - Хрватска=== <section begin=R32-12 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - Хрватска|Португалија - Хрватска]] |дата = 2 јули 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|68|пен.}} *[[Гонсало Рамос|Рамос]] {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|53}} [[Иван Перишиќ|Перишиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=R32-12 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Португалија<ref name="POR-CRO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12535/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Portugal v. Croatia |publisher=[[FIFA]] |date=July 2, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Хрватска<ref name="POR-CRO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Диого Кошта]] |- |RB ||'''20'''||[[Жоао Кансело]] || || {{suboff|62}} |- |CB ||'''3''' ||[[Рубен Дијаш]] || {{yel|17}} |- |CB ||'''13'''||[[Ренато Веига]] |- |LB ||'''25'''||[[Нуно Мендеш (фудбалер 2002)|Нуно Мендеш]] |- |CM ||'''15'''||[[Жоао Невеш]] |- |CM ||'''23'''||[[Витиња]] || || {{suboff|62}} |- |RW ||'''18'''||[[Педро Нето]] || || {{suboff|62}} |- |AM ||'''8''' ||[[Бруно Фернандеш]] || || {{suboff|62}} |- |LW ||'''17'''||[[Рафаел Леао]] |- |CF ||'''7''' ||[[Кристијано Роналдо]] {{Капитен}} || || {{suboff|81}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Бернардо Силва]] || || {{subon|62}} |- |DF ||'''2''' ||[[Нелсон Семедо]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''26'''||[[Франсиско Консеисао]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''9''' ||[[Гонсало Рамос]] || || {{subon|62}} |- |MF ||'''21'''||[[Рубен Невеш]] || || {{subon|81}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Роберто Мартинес]] |} |valign="top"|[[File:POR-CRO 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Доминик Ливаковиќ]] |- |RB ||'''2''' ||[[Јосип Станишиќ]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јосип Шутало]] |- |CB ||'''3''' ||[[Марин Понграчиќ]] |- |LB ||'''14'''||[[Иван Перишиќ]] || {{yel|90+8}} |- |CM ||'''10'''||[[Лука Модриќ]] {{Капитен}} || {{yel|59}} |- |CM ||'''8''' ||[[Матео Ковачиќ]] || || {{suboff|90+6}} |- |RW ||'''13'''||[[Никола Влашиќ]] || || {{suboff|90+2}} |- |AM ||'''17'''||[[Петар Сучиќ]] |- |LW ||'''16'''||[[Мартин Батурина]] || || {{suboff|68}} |- |CF ||'''11'''||[[Анте Будимир]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Игор Матановиќ]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''15'''||[[Марио Пашалиќ]] || || {{subon|68}} |- |DF ||'''4''' ||[[Јошко Гвардиол]] || || {{subon|90+2}} |- |FW ||'''9''' ||[[Андреј Крамариќ]] || || {{subon|90+6}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Златко Далиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Кристијано Роналдо]] (Португалија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="POR-CRO line-ups"/> <br />{{flagsport|NOR}} Јан Ерик Енган <br />{{flagsport|NOR}} Исак Басхевкин <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} [[Абонџиле Том]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] |} ===Швајцарија - Алжир=== <section begin=R32-13 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Швајцарија - Алжир|Швајцарија - Алжир]] |дата = 2 јули 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Брил Емболо|Емболо]] {{goal|10}} *[[Дан Ндоје|Ндоје]] {{goal|46}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=R32-13 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Швајцарија<ref name="SUI-ALG line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12536/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Switzerland v. Algeria |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Алжир<ref name="SUI-ALG line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Грегор Кобел]] |- |RB ||'''6''' ||[[Денис Закарија]] || {{suboff|87}} |- |CB ||'''4''' ||[[Нико Елведи]] |- |CB ||'''5''' ||[[Мануел Аканџи]] |- |LB ||'''13'''||[[Рикардо Родригес (фудбалер)|Рикардо Родригес]] |- |CM ||'''8''' ||[[Ремо Фројлер]] |- |CM ||'''10'''||[[Гранит Џака]] {{Капитен}} |- |RW ||'''11'''||[[Дан Ндоје]] || {{suboff|87}} |- |AM ||'''9''' ||[[Јохан Манзамби]] || {{suboff|70}} |- |LW ||'''17'''||[[Рубен Варгас]] || {{suboff|70}} |- |CF ||'''7''' ||[[Брил Емболо]] || {{suboff|82}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''22'''||[[Фабијан Ридер]] || {{subon|70}} |- |FW ||'''19'''||[[Ноа Окафор]] || {{subon|70}} |- |FW ||'''23'''||[[Зеки Амдуни]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''20'''||[[Мишел Ебишер]] || {{subon|87}} |- |DF ||'''3''' ||[[Силван Видмер]] || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мурат Јакин]] |} |valign="top"|[[File:SUI-ALG 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Лука Зидан]] |- |RB ||'''17'''||[[Рафик Белгали]] || || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Аиса Манди]] |- |CB ||'''21'''||[[Рами Бенсебаини]] |- |LB ||'''15'''||[[Рајан Аит-Нури]] |- |DM ||'''19'''||[[Набил Бенталеб]] || || {{suboff|71}} |- |CM ||'''6''' ||[[Рамиз Зеруки]] || || {{suboff|58}} |- |CM ||'''10'''||[[Фарес Шаиби]] || {{yel|36}} |- |RF ||'''7''' ||[[Ријад Марез]] {{Капитен}} || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''22'''||[[Ибрахим Маза]] |- |LF ||'''8''' ||[[Усем Ауар]] || || {{suboff|58}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Жауен Хаџам]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''9''' ||[[Амин Гуири]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''11'''||[[Анис Хаџ Муса]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Хишам Будауи]] || {{yel|72}} || {{subon|71}} |- |FW ||'''20'''||[[Адил Булбина]] || || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|BIH}} [[Владимир Петковиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Брил Емболо]] (Швајцарија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="SUI-ALG line-ups"/> <br />{{flagsport|ARG}} Масимилијано Дел Јесо <br />{{flagsport|ARG}} Факундо Родригес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|PER}} [[Кевин Ортега (фудбалски судија)|Кевин Ортега]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} Ерик Миранда <br />{{flagsport|CHL}} Хуан Лара |} ===Австралија - Египет=== <section begin=R32-14 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Австралија - Египет|Австралија - Египет]] |дата = 3 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = 1–1 |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|55|авт.}} |голови2 = *{{goal|13}} [[Емам Ашур|Ашур]] |пенали1= *[[Хари Сутар|Сутар]] {{penmiss}} *[[Џексон Ирвајн|Ирвајн]] {{pengoal}} *[[Авер Мабил|Мабил]] {{pengoal}} *[[Лукас Херингтон|Херингтон]] {{penmiss}} |пенали=2–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Махмуд Сабер|Сабер]] *{{pengoal}} [[Рами Рабија|Рабија]] *{{pengoal}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{pengoal}} [[Хосам Абделмагид|Абделмагид]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.244 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=R32-14 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Австралија<ref name="AUS-EGY line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12524/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Australia v. Egypt |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 3, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _egy26h |pattern_b = _egy26h |pattern_ra = _egy26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = Египет<ref name="AUS-EGY line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''18'''||[[Патрик Бич]] || || {{suboff|119}} |- |CB ||'''3''' ||[[Алесандро Чиркати]] |- |CB ||'''19'''||[[Хари Сутар]] {{Капитен}} |- |CB ||'''25'''||[[Лукас Херингтон]] |- |RM ||'''5''' ||[[Џордан Бос]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''22'''||[[Џексон Ирвајн]] |- |CM ||'''13'''||[[Ејден О'Нил]] || || {{suboff|91}} |- |LM ||'''16'''||[[Азиз Бехич]] |- |RF ||'''20'''||[[Кристијан Волпато]] || || {{suboff|74}} |- |CF ||'''17'''||[[Нестори Иранкунда]] || || {{suboff|74}} |- |LF ||'''8''' ||[[Конор Меткалф]] || || {{suboff|91}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''15'''||[[Каи Труин]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''10'''||[[Ајдин Хрустиќ]] || || {{subon|74}} |- |FW ||'''9''' ||[[Мохамед Туре (фудбалер 2004)|Мохамед Туре]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''24'''||[[Пол Окон-Енгстлер]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''11'''||[[Авер Мабил]] || || {{subon|91}} |- |GK ||'''1''' ||[[Метју Рајан]] || || {{subon|119}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Тони Поповиќ]] |} |valign="top"|[[File:AUS-EGY 2026-07-03.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Мостафа Шобеир]] |- |RB ||'''3''' ||[[Мохамед Хани]] |- |CB ||'''2''' ||[[Јасер Ибрахим]] || {{yel|120}} |- |CB ||'''5''' ||[[Рами Рабија]] |- |LB ||'''15'''||[[Карим Хафез]] || || {{suboff|80}} |- |RM ||'''8''' ||[[Емам Ашур]] |- |CM ||'''14'''||[[Хамди Фати]] || || {{suboff|67}} |- |CM ||'''19'''||[[Марван Атија]] || || {{suboff|120+1}} |- |LM ||'''11'''||[[Мостафа Зико]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''10'''||[[Мохамед Салах]] {{Капитен}} |- |CF ||'''22'''||[[Омар Мармуш]] || || {{suboff|106}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''12'''||[[Хаисем Хасан]] || {{yel|105}} || {{subon|67}} |- |DF ||'''4''' ||[[Хосам Абделмагид]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''7''' ||[[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''9''' ||[[Хамза Абделкарим]] || || {{subon|106}} |- |MF ||'''21'''||[[Махмуд Сабер]] || || {{subon|120+1}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хосам Хасан]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Мохамед Салах]] (Египет)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="AUS-EGY line-ups"/> <br />{{flagsport|URU}} Карлос Бареиро <br />{{flagsport|URU}} Николас Таран <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} Антонио Гарсија <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] |} ===Аргентина - Зелен ’Рт=== <section begin=R32-15 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Аргентина - Зелен ’Рт|Аргентина - Зелен ’Рт]] |дата = 3 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = 3–2 |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|29}} *[[Лисандро Мартинес|Ли. Мартинес]] {{goal|92}} *[[Дини (фудбалер 1995)|Дини]] {{goal|111|авт.}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Дерој Дуарте|Д. Дуарте]] *{{goal|103}} [[Сидни Лопеш Кабрал|С. Кабрал]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=R32-15 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _arg26h |pattern_b = _arg26hA_wc |pattern_ra = _arg26h |pattern_sh = _arg26h2 |pattern_so = _arg26h2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Аргентина<ref name="ARG-CPV line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12530/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Argentina v. Cabo Verde |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 3, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cpv26h |pattern_b = _cpv26h |pattern_ra = _cpv26h |pattern_sh = _cpv26h |pattern_so = _cpv26hl |leftarm = 1A3CB0 |body = 1A3CB0 |rightarm = 1A3CB0 |shorts = 1A3CB0 |socks = 1A3CB0 |title = Зелен ’Рт<ref name="ARG-CPV line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Емилијано Мартинес]] |- |RB ||'''26'''||[[Науел Молина]] || || {{suboff|104}} |- |CB ||'''13'''||[[Кристијан Ромеро]] |- |CB ||'''6''' ||[[Лисандро Мартинес]] |- |LB ||'''25'''||[[Факундо Медина]] || || {{suboff|85}} |- |RM ||'''7''' ||[[Родриго Де Паул]] || || {{suboff|84}} |- |CM ||'''20'''||[[Алексис Макалистер]] |- |CM ||'''24'''||[[Енцо Фернандес]] |- |LM ||'''16'''||[[Тијаго Алмада]] || || {{suboff|63}} |- |CF ||'''10'''||[[Лионел Меси]] {{Капитен}} |- |CF ||'''22'''||[[Лаутаро Мартинес]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''15'''||[[Николас Гонсалес|Нико Гонсалес]] || || {{subon|63}} |- |FW ||'''9''' ||[[Хулијан Алварес]] || || {{subon|63}} |- |MF ||'''5''' ||[[Леандро Паредес]] || || {{subon|84}} |- |DF ||'''3''' ||[[Николас Таљафико]] || || {{subon|85}} |- |DF ||'''4''' ||[[Гонсало Монтиел]] || {{yel|115}} || {{subon|104}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Лионел Скалони]] |} |valign="top"|[[File:ARG-CPV 2026-07-03.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Возиња]] |- |RB ||'''22'''||[[Стивен Мореира]] |- |CB ||'''4''' ||[[Роберто Лопеш (фудбалер 1992)|Роберто Лопеш]] |- |CB ||'''3''' ||[[Дини (фудбалер 1995)|Дини]] |- |LB ||'''13'''||[[Сидни Лопеш Кабрал]] |- |DM ||'''6''' ||[[Кевин Пина (фудбалер)|Кевин Пина]] || {{yel|68}} || {{suboff|100}} |- |RM ||'''20'''||[[Рајан Мендеш]] {{Капитен}} || || {{suboff|80}} |- |CM ||'''15'''||[[Ларош Дуарте]] || || {{suboff|67}} |- |CM ||'''14'''||[[Дерој Дуарте]] || || {{suboff|100}} |- |LM ||'''7''' ||[[Жоване Кабрал]] || || {{suboff|80}} |- |CF ||'''21'''||[[Нуно да Кошта]] || || {{suboff|67}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Жамиро Монтеиро]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''19'''||[[Даилон Ливременто]] || || {{subon|67}} |- |MF ||'''17'''||[[Вили Семедо]] || || {{subon|80}} |- |MF ||'''26'''||[[Хелио Варела]] || || {{subon|80}} |- |MF ||'''16'''||[[Јаник Семедо]] || || {{subon|100}} |- |FW ||'''9''' ||[[Жилсон Тавареш]] || || {{subon|100}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Бубиста]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Лионел Меси]] (Аргентина)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ARG-CPV line-ups"/> <br />{{flagsport|CAN}} Мајкл Барвеген <br />{{flagsport|CAN}} Лајес Арфа <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија|Катја Гарсија]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Армандо Виљареал]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] |} ===Колумбија - Гана=== <section begin=R32-16 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - Гана|Колумбија - Гана]] |дата = 3 јули 2026 |време = 20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Џон Аријас|Џ. Аријас]] {{goal|14}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=R32-16 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _col26h |pattern_b = _col26h |pattern_ra = _col26h |pattern_sh = _col26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF0000 |title = Колумбија<ref name="COL-GHA line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12526/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Colombia v. Ghana |publisher=[[FIFA]] |date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _gha26h |pattern_b = _gha26h |pattern_ra = _gha26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Гана<ref name="COL-GHA line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Камило Варгас]] |- |RB ||'''2''' ||[[Даниел Муњос (фудбалер)|Даниел Муњос]] |- |CB ||'''23'''||[[Давинсон Санчес]] |- |CB ||'''3''' ||[[Џон Лукуми]] |- |LB ||'''17'''||[[Хоан Мохика]] |- |DM ||'''16'''||[[Џеферсон Лерма]] |- |CM ||'''14'''||[[Густаво Пуерта]] |- |CM ||'''11'''||[[Џон Аријас]] || {{yel|12}} || {{suboff|72}} |- |RF ||'''10'''||[[Хамес Родригес]] {{Капитен}} || || {{suboff|46}} |- |CF ||'''9''' ||[[Џон Кордоба]] || || {{suboff|8}} |- |LF ||'''7''' ||[[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Луис Дијас]] || || {{suboff|90}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''25'''||[[Луис Суарес (фудбалер 1997)|Луис Суарес]] || || {{subon|8}} |- |MF ||'''6''' ||[[Ричард Риос]] || {{yel|78}} || {{subon|46}} |- |MF ||'''20'''||[[Хуан Фернандо Кинтеро|Хуан Кинтеро]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''21'''||[[Хаминтон Кампас]] || || {{subon|90}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Нестор Лоренцо]] |} |valign="top"|[[File:COL-GHA 2026-07-03.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лоренс Ати-Зигу]] |- |RB ||'''26'''||[[Марвин Сенаја]] || || {{suboff|13}} |- |CB ||'''23'''||[[Дерик Лукасен]] |- |CB ||'''18'''||[[Џером Опоку]] |- |LB ||'''14'''||[[Гидеон Менса (фудбалер 1998)|Гидеон Менса]] |- |DM ||'''5''' ||[[Томас Партеј]] |- |CM ||'''3''' ||[[Кејлеб Јиренки]] || {{yel|49}} || {{suboff|79}} |- |CM ||'''8''' ||[[Кваси Сибо]] || || {{suboff|62}} |- |RF ||'''19'''||[[Ињаки Вилијамс]] || || {{suboff|62}} |- |CF ||'''9''' ||[[Џордан Ају]] {{Капитен}} || || {{suboff|79}} |- |LF ||'''11'''||[[Антуан Семењо]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''2''' ||[[Алиду Сеиду]] || {{yel|76}} || {{subon|13}} |- |FW ||'''7''' ||[[Абдул Фатаву]] || {{yel|66}} || {{subon|62}} |- |MF ||'''15'''||[[Елиша Овусу]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''25'''||[[Принс Квабена Аду|Принс Аду]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''24'''||[[Ернест Нуама]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|POR}} [[Карлош Кеирош]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Луис Дијас]] (Колумбија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="COL-GHA line-ups"/> <br />{{flagsport|FRA}} Никола Дано <br />{{flagsport|FRA}} Бенжамен Пажес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Жером Брисар]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|CHN}} [[Фу Минг]] |} ==Осминафинале== ===Канада - Мароко=== <section begin=R16-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = 0–3 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|50}}, {{goal|82}} [[Азедин Унахи|Унахи]] *{{goal|90+8}} [[Суфијан Рахими|Рахими]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=R16-1 /> {| style="width:92%" |- |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Канада<ref name="CAN-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12539/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – Canada v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Мароко<ref name="CAN-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''|| [[Максим Крепо]] |- |RB ||'''2''' ||[[Алистер Џонсон]] |- |CB ||'''15'''||[[Моиз Бомбито]] |- |CB ||'''4''' ||[[Лук де Фужерол]] || {{yel|49}} |- |LB ||'''22'''||[[Ричи Лареја]] || {{yel|40}} || {{suboff|78}} |- |RM ||'''17'''||[[Тејџон Бјукенан]] || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''23'''||[[Нико Сигур]] || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''7''' ||[[Стивен Еуштакио]] {{Капитен}} |- |LM ||'''20'''||[[Али Ахмед]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''10'''||[[Џонатан Дејвид]] || {{yel|43}} |- |CF ||'''12'''||[[Тани Олувасеји]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Кајл Ларин]] || {{yel|67}} || {{subon|63}} |- |FW ||'''24'''||[[Промис Дејвид]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''14'''||[[Џејкоб Шафелбург]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''26'''||[[Џејден Нелсон]] || || {{subon|87}} |- |MF ||'''21'''||[[Џонатан Осорио]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|USA}} [[Џеси Марш]] |} |style="vertical-align:top"|[[File:CAN-MAR 2026-07-04.svg|300px]] |style="vertical-align:top;width:50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} || {{yel|40}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] || || {{suboff|87}} |- |CB ||'''25'''||[[Редуан Алал]] || {{yel|20}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] || || {{suboff|63}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || {{yel|45}} || {{suboff|87}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || {{yel|45+6}} || {{suboff|63}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] || || {{suboff|22}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|22}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|63}} |- |MF ||'''4''' ||[[Софјан Амрабат]] || || {{subon|63}} |- |DF ||'''5''' ||[[Марван Саадане]] || || {{subon|87}} |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Азедин Унахи]] (Мароко)<ref name="CAN-MAR line-ups"/> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="CAN-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|ENG}} [[Стјуарт Брт]] <br />{{flagsport|ENG}} Џејмс Мејнверинг <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />{{flagsport|POL}} [[Томаш Квјатковски]] |} ===Парагвај - Франција=== <section begin=R16-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|70|пен.}} [[Килијан Мбапе|Мбапе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=R16-2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _par26h |pattern_b = _par26h |pattern_ra = _par26h |pattern_sh = _par26h2 |pattern_so = _par26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Парагвај<ref name="PAR-FRA line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12542/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – Paraguay v. France |publisher=[[FIFA]] |date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H |pattern_so = _fra26H2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Франција<ref name="PAR-FRA line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Орландо Хил]] |- |CB ||'''2''' ||[[Густаво Веласкес]] |- |CB ||'''15'''||[[Густаво Гомес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Омар Алдерете]] || || {{suboff|58}} |- |RWB||'''4''' ||[[Хуан Хосе Касерес]] |- |LWB||'''6''' ||[[Хуниор Алонсо]] |- |RM ||'''10'''||[[Мигел Алмирон]] || || {{suboff|71}} |- |CM ||'''8''' ||[[Диего Гомес Амариља|Диего Гомес]] || || {{suboff|71}} |- |CM ||'''14'''||[[Андрес Кубас]] |- |LM ||'''23'''||[[Матијас Галарса]] |- |CF ||'''19'''||[[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Хулио Енсисо]] || || {{suboff|61}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Хосе Канале]] || || {{subon|58}} |- |MF ||'''24'''||[[Густаво Кабаљеро]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''21'''||[[Габриел Авалос]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''11'''||[[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] || || {{subon|71}} |- |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Густаво Алфаро]] |} |valign="top"|[[File:PAR-FRA 2026-07-04.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Мајк Мењан]] |- |RB ||'''5''' ||[[Жул Кунде]] |- |CB ||'''4''' ||[[Дајо Упамекано]] |- |CB ||'''17'''||[[Вилијам Салиба]] |- |LB ||'''3''' ||[[Лука Дињ]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ману Коне]] || {{yel|81}} |- |CM ||'''14'''||[[Адријан Рабио]] |- |RW ||'''7''' ||[[Усман Дембеле]] || || {{suboff|84}} |- |AM ||'''11'''||[[Мајкл Олисе]] || {{yel|90+7}} |- |LW ||'''12'''||[[Бредли Баркола]] || {{yel|19}} || {{suboff|61}} |- |CF ||'''10'''||[[Килијан Мбапе]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Дезире Дуе]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''24'''||[[Рајан Шерки]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Дидје Дешан]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Орландо Хил]] (Парагвај)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="PAR-FRA line-ups"/> <br />{{flagsport|UZB}} Андреј Цапенко <br />{{flagsport|UZB}} Тимур Гајнулин <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} [[Хуан Лара (фудбалски судија)|Хуан Лара]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Бразил - Норвешка=== <section begin=R16-3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 1–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Нејмар]] {{goal|90+10|пен.}} |голови2 = *{{goal|79}}, {{goal|90}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=R16-3 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = FFE540 |body = FFE540 |rightarm = FFE540 |shorts = 4080FF |socks = FFFFFF |title = Бразил<ref name="BRA-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12541/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – Brazil v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=July 5, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26h |pattern_b = _nor26h |pattern_ra = _nor26h |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = BA0C2F |body = BA0C2F |rightarm = BA0C2F |shorts = FFFFFF |socks = 00205B |title = Норвешка<ref name="BRA-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило Луис]] |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореа|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос (фудбалер 1994)|Даглас Сантос]] |- |DM ||'''5''' ||[[Каземиро]] |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''22'''||[[Габриел Мартинели]] || || {{suboff|67}} |- |RF ||'''26'''||[[Рајан (фудбалер 2006)|Рајан]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{suboff|58}} |- |LF ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''19'''||[[Ендрик]] || || {{subon|58}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''10'''||[[Нејмар]] || {{yel|90+6}} || {{subon|67}} |- |MF ||'''2''' ||[[Едерсон (фудбалер 1999)|Едерсон]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-NOR 2026-07-05.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ерјан Ниланд]] |- |RB ||'''26'''||[[Јулијан Рајерсон]] || {{suboff|63}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кристофер Ајер]] |- |CB ||'''17'''||[[Торбјерн Хегем]] |- |LB ||'''5''' ||[[Давид Мелер Волфе]] || {{suboff|90+5}} |- |DM ||'''8''' ||[[Сандер Берге]] |- |CM ||'''10'''||[[Мартин Едегор]] {{Капитен}} |- |CM ||'''6''' ||[[Патрик Берг]] |- |RF ||'''7''' ||[[Александер Серлот]] || {{suboff|46}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ерлинг Холанд]] |- |LF ||'''20'''||[[Антонио Нуса]] || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени''' |- |FW ||'''22'''||[[Оскар Боб]] || {{subon|46}} |- |FW ||'''21'''||[[Андреас Шелдеруп]] || {{subon|46}} |- |MF ||'''14'''||[[Фредрик Аурснес]] || {{subon|63}} |- |DF ||'''4''' ||[[Лео Естогор]] || {{subon|90+5}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Столе Солбакен]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Ерлинг Холанд]] (Норвешка)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-NOR line-ups"/> <br />{{flagsport|USA}} Кори Паркер <br />{{flagsport|USA}} Кајл Еткинс <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] |} ===Мексико - Англија=== <section begin=R16-4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = 2–3 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|42}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|69|пен.}} |голови2 = *{{goal|36}}, {{goal|38}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|60|пен.}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80,824 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=R16-4 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26hA |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = FFFFFF |socks = DE0000 |title = Мексико<ref name="MEX-ENG line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12540/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – Mexico v. England |publisher=[[FIFA]] |date=July 5, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26A |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Англија<ref name="MEX-ENG line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Раул Ранхел (фудбалер)|Раул Ранхел]] |- |RB ||'''2''' ||[[Хорхе Санчес (фудбалер 1997)|Хорхе Санчес]] || {{yel|71}} || {{suboff|79}} |- |CB ||'''3''' ||[[Сесар Монтес]] {{Капитен}} || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''5''' ||[[Хоан Васкес (фудбалер 1998)|Хоан Васкес]] || {{yel|90+8}} |- |LB ||'''23'''||[[Хесус Гаљардо]] |- |DM ||'''6''' ||[[Ерик Лира]] |- |CM ||'''19'''||[[Хилберто Мора (фудбалер 2008)|Хилберто Мора]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''7''' ||[[Луис Ромо]] || || {{suboff|61}} |- |RF ||'''25'''||[[Роберто Алварадо]] |- |CF ||'''9''' ||[[Раул Хименес]] |- |LF ||'''16'''||[[Хулијан Кињонес]] || || {{suboff|81}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''4''' ||[[Едсон Алварес]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''26'''||[[Брајан Гутиерес]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''11'''||[[Сантјаго Хименес]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''8''' ||[[Алваро Фидалго]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''22'''||[[Гиљермо Мартинес (фудбалер)|Гиљермо Мартинес]] || || {{subon|81}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хавиер Агире]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ENG 2026-07-05.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џордан Пикфорд]] |- |RB ||'''26'''||[[Џарел Кванза]] || {{sent off|0|54}} |- |CB ||'''2''' ||[[Езри Конса]] |- |CB ||'''6''' ||[[Марк Гехи]] || {{yel|68}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нико О'Рајли]] || {{yel|72}} || {{suboff|75}} |- |CM ||'''8''' ||[[Елиот Андерсон (фудбалер)|Елиот Андерсон]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''4''' ||[[Деклан Рајс]] || {{yel|1}} |- |RW ||'''7''' ||[[Букајо Сака]] || || {{suboff|57}} |- |AM ||'''10'''||[[Џуд Белингам]] |- |LW ||'''18'''||[[Антони Гордон (фудбалер)|Антони Гордон]] |- |CF ||'''9''' ||[[Хари Кејн]] {{Капитен}} || || {{suboff|90}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''5''' ||[[Џон Стоунс]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''15'''||[[Дан Брн]] || || {{subon|75}} |- |DF ||'''25'''||[[Џед Спенс]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''17'''||[[Морган Роџерс]] || || {{subon|90}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Томас Тухел]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Џуд Белингам]] (Англија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="MEX-ENG line-ups"/> <br />{{flagsport|AUS}} Џорџ Лакринидис <br />{{flagsport|AUS}} Џејмс Линдзи <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Николас Гало (фудбалски судија)|Николас Гало]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} [[Хуан Лара (фудбалски судија)|Хуан Лара]] <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] |} ===Португалија - Шпанија=== <section begin=R16-5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+1}} [[Микел Мерино|Мерино]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=R16-5 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26h |pattern_b = _por26h |pattern_ra = _por26h |pattern_sh = _por26h |pattern_so = _por26h2l |leftarm = a73737 |body = a73737 |rightarm = a73737 |shorts = a73737 |socks = a73737 |title = Португалија<ref name="POR-ESP line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12538/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – Portugal v. Spain |publisher=[[FIFA]] |date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _esp26a |pattern_b = _esp26a |pattern_ra = _esp26a |pattern_sh = _esp26a2 |pattern_so = _esp26a2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Шпанија<ref name="POR-ESP line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Диого Кошта]] |- |RB ||'''20'''||[[Жоао Кансело]] || || {{suboff|71}} |- |CB ||'''3''' ||[[Рубен Дијаш]] |- |CB ||'''13'''||[[Ренато Веига]] || {{yel|90+3}} |- |LB ||'''25'''||[[Нуно Мендеш]] || || {{suboff|56}} |- |CM ||'''15'''||[[Жоао Невеш]] |- |CM ||'''23'''||[[Витиња]] || || {{suboff|83}} |- |RW ||'''18'''||[[Педро Нето]] || || {{suboff|83}} |- |AM ||'''8''' ||[[Бруно Фернандеш]] |- |LW ||'''11'''||[[Жоао Феликс]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''7''' ||[[Кристијано Роналдо]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''2''' ||[[Нелсон Семедо]] || || {{subon|56}} |- |FW ||'''17'''||[[Рафаел Леао]] || || {{subon|71}} |- |DF ||'''5''' ||[[Диого Дало]] || || {{subon|71}} |- |FW ||'''26'''||[[Франсиско Консеисао]] || || {{subon|83}} |- |MF ||'''10'''||[[Бернардо Силва]] || {{yel|89}} || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Роберто Мартинес]] |} |valign="top"|[[File:POR-ESP 2026-07-06.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Унаи Симон]] |- |RB ||'''12'''||[[Педро Поро]] |- |CB ||'''22'''||[[Пау Кубарси]] |- |CB ||'''14'''||[[Емерик Лапорт]] |- |LB ||'''24'''||[[Марк Кукуреља]] |- |DM ||'''16'''||[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] {{Капитен}} |- |CM ||'''10'''||[[Дани Олмо]] || || {{suboff|85}} |- |CM ||'''20'''||[[Педро]] || || {{suboff|85}} |- |RF ||'''19'''||[[Ламин Јамал]] |- |CF ||'''21'''||[[Микел Ојарсабал]] || || {{suboff|90+7}} |- |LF ||'''15'''||[[Алекс Баена]] || || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замена:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Феран Торес]] || {{yel|90+8}} || {{subon|75}} |- |MF ||'''6''' ||[[Микел Мерино]] || || {{subon|85}} |- |MF ||'''8''' ||[[Фабијан Руис]] || || {{subon|85}} |- |FW ||'''26'''||[[Борха Иглесијас]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Луис де ла Фуенте (фудбалер 1961)|Луис де ла Фуенте]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] (Шпанија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="POR-ESP line-ups"/> <br />{{flagsport|ENG}} Гари Бесвик <br />{{flagsport|ENG}} Адам Нан <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} Антонио Гарсија <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] |} ===САД - Белгија=== <section begin=R16-6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = 1–4 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Малик Тилман|Тилман]] {{goal|31}} |голови2 = *{{goal|{{0}}9}}, {{goal|33}} [[Шарл Де Кетеларе|Де Кетеларе]] *{{goal|57}} [[Ханс Ванакен|Ванакен]] *{{goal|90+1}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=R16-6 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26a |pattern_b = _usa26a |pattern_ra = _usa26a |pattern_sh = _usa26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 090b02 |title = САД<ref name="USA-BEL line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12543/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – USA v. Belgium |publisher=[[FIFA]] |date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Белгија<ref name="USA-BEL line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''24'''||[[Мат Фрис]] |- |CB ||'''16'''||[[Алекс Фриман]] |- |CB ||'''3''' ||[[Крис Ричардс (фудбалер)|Крис Ричардс]] |- |CB ||'''13'''||[[Тим Рим]] {{Капитен}} |- |RM ||'''2''' ||[[Сержињо Дест]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''17'''||[[Малик Тилман]] || {{yel|69}} |- |CM ||'''4''' ||[[Тајлер Адамс]] || || {{suboff|72}} |- |CM ||'''8''' ||[[Вестон Мекени]] || {{yel|35}} |- |LM ||'''5''' ||[[Антони Робинсон]] || || {{suboff|90+2}} |- |CF ||'''10'''||[[Кристијан Пулишиќ]] || || {{suboff|59}} |- |CF ||'''20'''||[[Фоларин Балогун]] || || {{suboff|90+2}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''7''' ||[[Џовани Рејна]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''14'''||[[Себастијан Берхалтер]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''9''' ||[[Рикардо Пепи]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''19'''||[[Хаџи Рајт]] || || {{subon|90+2}} |- |DF ||'''18'''||[[Макс Арфстен]] || || {{subon|90+2}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Маурисио Почетино]] |} |valign="top"|[[File:USA-BEL 2026-07-06.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Тибо Куртоа]] |- |RB ||'''21'''||[[Тимоти Кастањ]] |- |CB ||'''25'''||[[Натан Нгој]] |- |CB ||'''4''' ||[[Брендон Мехеле]] |- |LB ||'''5''' ||[[Максим Де Кујпер]] |- |CM ||'''24'''||[[Амаду Онана]] || {{suboff|21}} |- |CM ||'''23'''||[[Николас Раскин]] || {{suboff|89}} |- |RW ||'''14'''||[[Доди Лукебакио]] || {{suboff|67}} |- |AM ||'''8''' ||[[Јури Тилеманс]] {{Капитен}} |- |LW ||'''10'''||[[Леандро Тросар]] || {{suboff|89}} |- |CF ||'''17'''||[[Шарл Де Кетеларе]] || {{suboff|67}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''20'''||[[Ханс Ванакен]] || {{subon|21}} |- |FW ||'''11'''||[[Жереми Доку]] || {{subon|67}} |- |FW ||'''9''' ||[[Ромелу Лукаку]] || {{subon|67}} |- |MF ||'''22'''||[[Алексис Салемакерс]] || {{subon|89}} |- |MF ||'''6''' ||[[Аксел Витсел]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Руди Гарсија]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Шарл Де Кетеларе]] (Белгија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="USA-BEL line-ups"/> <br />{{flagsport|JOR}} Мохамед Ал-Калаф <br />{{flagsport|JOR}} Ахмад Ал-Роале <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] <br />'''[[Video assi0stant referee]]:''' <br />{{flagsport|QAT}} [[Хамис Ал-Мари]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Николас Гало]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] |} ===Аргентина - Египет=== <section begin=R16-7 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = 3–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Кристијан Ромеро|Ромеро]] {{goal|79}} *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|83}} *[[Енцо Фернандес|Фернандес]] {{goal|90+2}} |голови2 = *{{goal|15}} [[Јасер Ибрахим|Ибрахим]] *{{goal|67}} [[Мостафа Зико|Зико]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=R16-7 /> ===Швајцарија - Колумбија=== <section begin=R16-8 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = |голови2 = |aet = yes |пенали1= *[[Гранит Џака|Џака]] {{pengoal}} *[[Зеки Амдуни|Амдуни]] {{pengoal}} *[[Мануел Аканџи|Аканџи]] {{penmiss}} *[[Седрик Итен|Итен]] {{pengoal}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{pengoal}} |пенали=3–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Хуан Фернандо Кинтеро|Кинтеро]] *{{penmiss}} [[Давинсон Санчес|Санчес]] *{{pengoal}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] *{{penmiss}} [[Чучо Ернандес|Ернандес]] *{{pengoal}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=R16-8 /> ==Четвртфинале== ===Франција - Мароко=== <section begin=QF-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 9 јули 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|60}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.811 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=QF-1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26a |pattern_b = _fra26a |pattern_ra = _fra26a |pattern_sh = _fra26a |pattern_so = _fra26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Франција<ref name="FRA-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12545/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Quarter-final – France v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=July 9, 2026 |access-date=July 9, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26h |pattern_b = _mrc26h |pattern_ra = _mrc26h |pattern_sh = _mrc26h2 |pattern_so = _mrc26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Мароко<ref name="FRA-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Мајк Мењан]] |- |RB ||'''5''' ||[[Жул Кунде]] || {{suboff|87}} |- |CB ||'''4''' ||[[Дајо Упамекано]] |- |CB ||'''17'''||[[Вилијам Салиба]] |- |LB ||'''3''' ||[[Лука Дињ]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ману Коне]] || {{suboff|71}} |- |CM ||'''14'''||[[Адријан Рабио]] |- |RW ||'''7''' ||[[Усман Дембеле]] |- |AM ||'''11'''||[[Мајкл Олисе]] |- |LW ||'''20'''||[[Дезире Дуе]] || {{suboff|77}} |- |CF ||'''10'''||[[Килијан Мбапе]] {{Капитен}} || {{suboff|77}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Ворен Заир-Емри]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''22'''||[[Жан-Филип Матета]] || {{subon|77}} |- |FW ||'''12'''||[[Бредли Баркола]] || {{subon|77}} |- |DF ||'''2''' ||[[Мало Густо]] || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Сеелктор:''' |- |colspan=3|[[Дидје Дешан]] |} |valign="top"|[[File:FRA-MAR 2026-07-09.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] || {{yel|63}} |- |CB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] |- |LB ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{suboff|74}} |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] || || {{suboff|62}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|74}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] |- |LW ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{suboff|85}} |- |CF ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|62}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''4''' ||[[Софјан Амрабат]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфјан Рахими]] || || {{subon|62}} |- |DF ||'''13'''||[[Закарија Ел Уахди]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''16'''||[[Џесим Јасин]] || || {{subon|74}} |- |FW ||'''17'''||[[Амин Сбаи]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Килијан Мбапе]] (Франција)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="FRA-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|ARG}} [[Хуан Пабло Белати]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Габриел Шаде]] <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] |} ===Шпанија - Белгија=== <section begin=QF-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 10 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Фабијан Руис|Руис]] {{goal|30}} *[[Микел Мерино|Мерино]] {{goal|88}} |голови2 = *{{goal|41}} [[Шарл Де Кетеларе|Де Кетеларе]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=QF-2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Шпанија<ref name="ESP-BEL line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12547/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Quarter-final – Spain v. Belgium |publisher=[[FIFA]] |date=July 10, 2026 |access-date=July 10, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Белгија<ref name="ESP-BEL line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Унаи Симон]] |- |RB ||'''12'''||[[Педро Поро]] |- |CB ||'''22'''||[[Пау Кубарси]] || {{yel|43}} |- |CB ||'''14'''||[[Емерик Лапорт]] || {{yel|90+3}} |- |LB ||'''24'''||[[Марк Кукуреља]] |- |CM ||'''16'''||[[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]] ([[Captain (association football)|c]]) |- |CM ||'''8''' ||[[Fabián Ruiz]] || || {{suboff|55}} |- |RW ||'''19'''||[[Lamine Yamal]] |- |AM ||'''10'''||[[Dani Olmo]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''15'''||[[Álex Baena]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''21'''||[[Mikel Oyarzabal]] || || {{suboff|79}} |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Ferran Torres]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''20'''||[[Pedri]] || || {{subon|55}} |- |FW ||'''17'''||[[Nico Williams]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''6''' ||[[Mikel Merino]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|[[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]] |} |valign="top"|[[File:ESP-BEL 2026-07-10.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Thibaut Courtois]] || || {{suboff|71}} |- |RB ||'''21'''||[[Timothy Castagne]] |- |CB ||'''25'''||[[Nathan Ngoy]] |- |CB ||'''4''' ||[[Brandon Mechele]] |- |LB ||'''5''' ||[[Maxim De Cuyper]] || || {{suboff|60}} |- |CM ||'''20'''||[[Hans Vanaken]] || || {{suboff|60}} |- |CM ||'''23'''||[[Nicolas Raskin]] |- |RW ||'''10'''||[[Leandro Trossard]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''7''' ||[[Kevin De Bruyne]] ([[Captain (association football)|c]]) || {{yel|85}} || {{suboff|86}} |- |LW ||'''11'''||[[Jérémy Doku]] |- |CF ||'''17'''||[[Charles De Ketelaere]] |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |MF ||'''6''' ||[[Axel Witsel]] || {{yel|90+5}} || {{subon|60}} |- |DF ||'''18'''||[[Joaquin Seys]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''9''' ||[[Romelu Lukaku]] || || {{subon|60}} |- |GK ||'''12'''||[[Senne Lammens]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Alexis Saelemaekers]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Rudi Garcia]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Man of the Match:''' <br />[[Lamine Yamal]] (Spain)<ref name="MOTM" /> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="ESP-BEL line-ups"/> <br />[[Stuart Burt]] ([[The Football Association|England]]) <br />James Mainwaring ([[The Football Association|England]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Ramon Abatti]] ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />Rafael Alves ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[The Football Association|England]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Ivan Bebek]] ([[Croatian Football Federation|Croatia]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[United States Soccer Federation|United States]]) |} == Наводи == {{наводи}} {{Светско првенство во фудбал 2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Нокаут фаза]] s6o8fhsnsc0kzmbybwj21j66cuuafsq 5590554 5590548 2026-07-11T17:46:40Z Carshalton 30527 /* Шпанија - Белгија */ 5590554 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза''' била втората и последна фаза на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]], по [[Светско првенство во фудбал 2026#Групна фаза|групната фаза]]. Започнала на 28 јуни, а завршила на 19 јули 2026 година, со [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето]], се одиграло на стадионот [[МетЛајф]] во [[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]], [[Њу Џерзи]].<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=ФИФА Светско првенство 26 – Распоред на натпревари |publisher=[[ФИФА]] ​​|date=4 февруари 2024 година |access-date=4 февруари 2024 година}}</ref> Првите две екипи од секоја од дванаесетте групи, заедно со [[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|најдобрите осум третопласирани екипи]], ќе се пласираат во нокаут фазата за да се натпреваруваат во турнир со еднократна елиминација. Во нокаут фазата ќе има 32 натпревари, вклучувајќи и натпревар за третото место.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=Прописи за Светското првенство во ФИФА 2026 |publisher=FIFA |date=мај 2025 |access-date=7 јуни 2025 |archive-date=23 јуни 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Формат== Во нокаут фазата на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] се натпреварувале 32 екипи кои се квалификувале од групната фаза. Натпреварите во нокаут-фазата се играле додека не се добие победник. Доколку резултатот е нерешен по истекот на 90 минути, ќе се играат продолженија од 30 минути. Ако и по продолженијата резултатот остане нерешен, победникот ќе биде одлучен по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]].<ref name="regulations"/> Сите наведени времиња се локални.<ref name="match schedule"/> Во шеснаесетфиналето (рундата од 32 екипи), четири од победниците на групите ќе играат против второпласирани репрезентации од групите. Останатите осум победници на групите ќе играат против четири од најдобрите третопласирани репрезентации кои ќе обезбедат пласман. Осумте преостанати второпласирани репрезентации ќе играат меѓусебно. ФИФА го утврдила следниот распоред за шеснаесетфиналето:<ref name="regulations" /> *'''Натпревар 73''': Второпласираниот од група А – Второпласираниот од група Б *'''Натпревар 74''': Победникот на група Е – Третопласираниот од групите А/Б/Ц/Д/Ф *'''Натпревар 75''': Победникот на група Ф – Второпласираниот од група Ц *'''Натпревар 76''': Победникот на група Ц – Второпласираниот од група Ф *'''Натпревар 77''': Победникот на група И – Третопласираниот од групите Ц/Д/Ф/Г/Х *'''Натпревар 78''': Второпласираниот од група Е – Второпласираниот од група И *'''Натпревар 79''': Победникот на група А – Третопласираниот од групите Ц/Е/Ф/Х/И *'''Натпревар 80''': Победникот на група Л – Третопласираниот од групите Е/Х/И/Ј/К *'''Натпревар 81''': Победникот на група Д – Третопласираниот од групите Б/Е/Ф/И/Ј *'''Натпревар 82''': Победникот на група Г – Третопласираниот од групите А/Е/Х/И/Ј *'''Натпревар 83''': Второпласираниот од група К – Второпласираниот од група Л *'''Натпревар 84''': Победникот на група Х – Второпласираниот од група Ј *'''Натпревар 85''': Победникот на група Б – Третопласираниот од групите Е/Ф/Г/И/Ј *'''Натпревар 86''': Победникот на група Ј – Второпласираниот од група Х *'''Натпревар 87''': Победникот на група К – Третопласираниот од групите Д/Е/И/Ј/Л *'''Натпревар 88''': Второпласираниот од група Д – Второпласираниот од група Г ===Комбинации за натпреварите од шеснаесттинафиналето=== Паровите во кои учествуваат третопласираните репрезентации зависат од тоа кои осум третопласирани репрезентации ќе обезбедат пласман во шеснаесетфиналето. Сите 495 можни комбинации, се објавени во Анекс Ц од правилникот на турнирот.<ref name="regulations"/> Третопласирани екипи од следниве групи, биле во [[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|првите осум во поредокот]]: Б, Д, Е, Ф, И, Ј, К и Л. Според табелата со комбинации, натпреварите во кои учествувале третопласираните екипи биле следниве:<ref name="regulations"/> *1А (Мексико) vs 3Е (Еквадор) *1Б (Швајцарија) vs 3Ј (Алжир) *1Д (САД) vs 3Б (Босна и Херцеговина) *1Е (Германија) vs 3Д (Парагвај) *1Г (Белгија) vs 3И (Сенегал) *1И (Франција) vs 3Ф (Шведска) *1К (Колумбија) vs 3Л (Гана) *1Л (Англија) vs 3К (ДР Конго) ==Квалификувани репрезентации== Првите две екипи од секоја од дванаесетте групи, заедно со осумте најдобро рангирани третопласирани екипи, се квалификувaле за нокаут фазата.<ref name="regulations"/> <section begin="Qualified teams" /> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap;" |- ! Група ! style="width:150px" | Победник ! style="width:150px" | Второпласиран ! style="width:150px" | Третопласиран<br />([[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|Најдобрите 8]] се квалификуваат) |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]] | {{fb|MEX}} | {{fb|RSA}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]] | {{fb|SUI}} | {{fb|CAN}} | {{fb|BIH}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]] | {{fb|BRA}} | {{fb|MAR}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]] | {{fb|USA}} | {{fb|AUS}} | {{fb|PAR}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]] | {{fb|GER}} | {{fb|CIV}} | {{fb|ECU}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]] | {{fb|NED}} | {{fb|JPN}} | {{fb|SWE}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]] | {{fb|BEL}} | {{fb|EGY}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]] | {{fb|ESP}} | {{fb|CPV}} | {{N/a}} |-0 ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]] | {{fb|FRA}} | {{fb|NOR}} | {{fb|SEN}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]] | {{fb|ARG}} | {{fb|AUT}} | {{fb|ALG}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]] | {{fb|COL}} | {{fb|POR}} | {{fb|COD}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]] | {{fb|ENG}} | {{fb|CRO}} | {{fb|GHA}} |}<section end="Qualified teams" /> ==Жреб== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}|0|{{fb|CAN}}|1 |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||{{fb|SEN}}| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ECU}}| |1. јули – [[Атланта]]|{{fb|ENG}}||{{fb|COD}}| |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |3. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Фоксборо]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |10. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |15. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Final--> |19. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| }} ==Шеснаесттинафинале== ===Јужна Африка - Канада=== <section begin=R32-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јужна Африка - Канада|Јужна Африка - Канада]] |дата = 28 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+2}} [[Стивен Еуштакио|Еуштакио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]] |гледачи = 69.237 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро]] }}<section end=R32-1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Јужна&nbsp;Африка}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Канада<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ронвен Вилијамс]] {{Капитен}} |- |RB ||'''20'''||[[Хулисо Мудау]] |- |CB ||'''21'''||[[Име Окон]] |- |CB ||'''14'''||[[Мбекезели Мбокази]] |- |LB ||'''6''' ||[[Обри Модиба]] |- |CM ||'''13'''||[[Сфефело Ситоле]] |- |CM ||'''4''' ||[[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Тебохо Мокоена]] |- |RW ||'''12'''||[[Тапело Масеко]] || || {{suboff|86}} |- |AM ||'''10'''||[[Релебохиле Мофокенг]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''7''' ||[[Освин Аполис]] |- |CF ||'''17'''||[[Евиденс Макгопа]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Таленте Мбата]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''15'''||[[Икрам Рајнерс]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''8''' ||[[Тшепанг Мореми]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|BEL}} [[Уго Брос]] |} |valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Максим Крепо]] |- |RB ||'''2''' ||[[Алистер Џонстон]] |- |CB ||'''15'''||[[Моиз Бомбито]] || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''13'''||[[Дерек Корнелиус]] |- |LB ||'''22'''||[[Ричи Лареја]] |- |RM ||'''17'''||[[Тејџон Бјукенан]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''25'''||[[Нејтн Салиба]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Стивен Еуштакио]] {{Капитен}} |- |LM ||'''11'''||[[Лиам Милар]] || || {{suboff|70}} |- |CF ||'''10'''||[[Џонатан Дејвид]] |- |CF ||'''12'''||[[Тани Олувасеји]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''23'''||[[Нико Сигур]] || {{yel|67}} || {{subon|59}} |- |DF ||'''4''' ||[[Лук де Фужерол]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''24'''||[[Промис Дејвид]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''14'''||[[Џејкоб Шафелбург]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''19'''||[[Алфонсо Дејвис]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|USA}} [[Џеси Марш]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Стивен Еуштакио]] (Канада)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="RSA-CAN line-ups"/> <br />{{flagsport|POR}} Бруно Жезус <br />{{flagsport|POR}} Лусијано Маја <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Родолфо Тоски]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] |} ===Бразил - Јапонија=== <section begin=R32-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Јапонија|Бразил - Јапонија]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Каземиро]] {{goal|56}} *[[Габриел Мартинели|Мартинели]] {{goal|90+5}} |голови2 = *{{goal|29}} [[Каишу Сано|Сано]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=R32-2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Бразил<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Јапонија<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило Луис]] || {{yel|48}} |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос]] |- |DM ||'''5''' ||[[Каземиро]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|90+7}} |- |CM ||'''20'''||[[Лукас Пакета]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''26'''||[[Рајан (фудбалер 2006)|Рајан]] |- |CF ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''19'''||[[Ендрик (фудбалер 2006)|Ендрик]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''22'''||[[Габриел Мартинели]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] || || {{subon|90+1}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Зион Сузуки]] |- |CB ||'''22'''||[[Такехиро Томијасу]] |- |CB ||'''3''' ||[[Шого Танигучи]] |- |CB ||'''21'''||[[Хироки Ито (фудбалер 1999)|Хироки Ито]] |- |RM ||'''10'''||[[Рицу Доан]] {{Капитен}} || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''24'''||[[Каишу Сано]] || {{yel|12}} |- |CM ||'''15'''||[[Даичи Камада]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}} |- |LM ||'''13'''||[[Кеито Накамура]] || || {{suboff|66}} |- |RF ||'''14'''||[[Џунја Ито]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''18'''||[[Ајасе Уеда]] |- |LF ||'''11'''||[[Даизен Маеда]] || || {{suboff|90+7}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''25'''||[[Џуносуке Сузуки]] || {{yel|84}} || {{subon|66}} |- |DF ||'''2''' ||[[Јукинари Сугавара]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''7''' ||[[Ао Танака]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''6''' ||[[Шуто Мачино]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''19'''||[[Коки Огава (фудбалер)|Коки Огава]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хаџиме Моријасу]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Каземиро]] (Бразил)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-JPN line-ups"/> <br />{{flagsport|ITA}} Даниеле Биндони <br />{{flagsport|ITA}} Алберто Тегони <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Германија - Парагвај=== <section begin=R32-3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Германија - Парагвај|Германија - Парагвај]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Енсисо]] |aet = yes |пенали1= *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{penmiss}} *[[Јозуа Кимих|Кимих]] {{pengoal}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{pengoal}} *[[Ник Волтемаде|Волтемаде]] {{penmiss}} *[[Надием Амири|Амири]] {{pengoal}} *[[Џонатан Та|Та]] {{penmiss}} |пенали=3–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] *{{pengoal}} [[Густаво Гомес|Г. Гомес]] *{{pengoal}} [[Матијас Галарса|Галарса]] *{{penmiss}} [[Антонио Санабрија|Санабрија]] *{{penmiss}} [[Фабијан Балбуена|Балбуена]] *{{pengoal}} [[Хосе Канале|Канале]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.945 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=R32-3 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Германија<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | title = Парагвај<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Мануел Нојер]] |- |RB ||'''6''' ||[[Јозуа Кимих]] {{Капитен}} |- |CB ||'''4''' ||[[Џонатан Та]] |- |CB ||'''2''' ||[[Антонио Ридигер]] || || {{suboff|110}} |- |LB ||'''18'''||[[Натаниел Браун (фудбалер)|Натаниел Браун]] |- |CM ||'''23'''||[[Феликс Нмеча]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''5''' ||[[Александар Павловиќ (фудбалер)|Александар Павловиќ]] || || {{suboff|79}} |- |RW ||'''19'''||[[Лерој Сане]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''7''' ||[[Каи Хаверц]] || {{yel|106}} |- |LW ||'''17'''||[[Флоријан Вирц]] || || {{suboff|110}} |- |CF ||'''26'''||[[Дензи Ундав]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Леон Горецка]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''10'''||[[Џамал Мусиала]] || {{yel|115}} || {{subon|63}} |- |DF ||'''3''' ||[[Валдемар Антон]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''11'''||[[Ник Волтемаде]] || || {{subon|88}} |- |MF ||'''20'''||[[Надием Амири]] || || {{subon|110}} |- |DF ||'''24'''||[[Малик Тиао]] || || {{subon|110}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Јулијан Нагелсман]] || {{yel|105+1}} |} |valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Орландо Хил]] |- |RB ||'''4''' ||[[Хуан Хосе Касерес]] || || {{suboff|99}} |- |CB ||'''15'''||[[Густаво Гомес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''13'''||[[Хосе Канале]] |- |LB ||'''6''' ||[[Хуниор Алонсо]] || || {{suboff|120+2}} |- |RM ||'''10'''||[[Мигел Алмирон]] || || {{suboff|91}} |- |CM ||'''16'''||[[Дамиан Бобадиља]] || || {{suboff|99}} |- |CM ||'''14'''||[[Андрес Кубас]] || {{yel|65}} |- |LM ||'''23'''||[[Матијас Галарса]] || {{yel|117}} |- |CF ||'''21'''||[[Габриел Авалос]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''19'''||[[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Хулио Енсисо]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''24'''||[[Густаво Кабаљеро]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''11'''||[[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''2''' ||[[Густаво Васкес]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''9''' ||[[Антонио Санабрија]] || || {{subon|99}} |- |MF ||'''20'''||[[Брајан Охеда]] || || {{subon|99}} |- |DF ||'''5''' ||[[Фабијан Балбуена]] || || {{subon|120+2}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Густаво Алфаро]] || {{yel|105}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Орландо Хил]] (Парагвај)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="GER-PAR line-ups"/> <br />{{flagsport|MAR}} Закрија Бринси <br />{{flagsport|MAR}} Мостафа Акаркад <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг (фудбалски судија)|Ма Нинг]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|MAR}} Хамза Ел-Фарик <br />{{flagsport|SAU}} Абдула Ал-Шехри |} ===Холандија - Мароко=== <section begin=R32-4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Холандија - Мароко|Холандија - Мароко]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|72}} |голови2 = *{{goal|90+1}} [[Иса Диоп (фудбалер)|Диоп]] |aet = yes |пенали1= *[[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]] {{pengoal}} *[[Џастин Клајверт|Клајверт]] {{penmiss}} *[[Ваут Вегхорст|Вегхорст]] {{pengoal}} *[[Квинтен Тимбер|Тимбер]] {{penmiss}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{penmiss}} |пенали=2–3 |пенали2= *{{penmiss}} [[Нил Ел Ајнауи|Ел Ајнауи]] *{{pengoal}} [[Суфијан Рахими|Рахими]] *{{pengoal}} [[Шемсдин Талби|Талби]] *{{penmiss}} [[Ашраф Хакими|Хакими]] *{{pengoal}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=R32-4 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = Холандија<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Мароко<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Барт Вербруген]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јан Пол ван Хеке]] |- |CB ||'''4''' ||[[Вирџил ван Дајк]] {{Капитен}} |- |CB ||'''5''' ||[[Натан Аке]] || {{suboff|71}} |- |RM ||'''22'''||[[Дензел Думфрис]] |- |CM ||'''8''' ||[[Рајан Гравенберх]] || {{suboff|86}} |- |CM ||'''21'''||[[Френки де Јонг]] || {{suboff|110}} |- |LM ||'''15'''||[[Мики ван де Вен]] || {{suboff|86}} |- |RF ||'''24'''||[[Крисенсио Самервил]] |- |CF ||'''19'''||[[Брајан Броби]] || {{suboff|71}} |- |LF ||'''11'''||[[Коди Гакпо]] || {{suboff|113}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''20'''||[[Тен Копмејнерс]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''9''' ||[[Ваут Вегхорст]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''26'''||[[Квинтен Тимбер]] || {{subon|86}} |- |DF ||'''25'''||[[Јорел Хато]] || {{subon|86}} |- |MF ||'''3''' ||[[Мартен де Рон]] || {{subon|110}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џастин Клајверт]] || {{subon|113}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Роналд Куман]] |} |valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] || {{yel|47}} |- |CB ||'''18'''||[[Шади Риад]] || || {{suboff|75}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|79}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''16'''||[[Џесим Јасин]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|86}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] (Мароко)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="NED-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|BRA}} Бруно Пирес <br />{{flagsport|BRA}} Бруно Боскиља <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} [[Кристија Гарај]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Никола Гало]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />{{flagsport|USA}} [[Армандо Виљареал]] |} ===Брег на Слоновата Коска - Норвешка=== <section begin=R32-5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Брег на Слоновата Коска - Норвешка|Брег на Слоновата Коска - Норвешка]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = 1–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|74}} |голови2 = *{{goal|39}} [[Антонио Нуса|Нуса]] *{{goal|86}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69.665 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=R32-5 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Брег&nbsp;на&nbsp;Слоновата&nbsp;Коска}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Норвешка<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јахија Фофана]] |- |RB ||'''17'''||[[Гела Дуе]] |- |CB ||'''7''' ||[[Одилон Косуну]] |- |CB ||'''20'''||[[Емануел Агбаду]] |- |LB ||'''3''' ||[[Гислен Конан]] || {{suboff|90+3}} |- |DM ||'''18'''||[[Ибрахим Сангаре]] |- |CM ||'''8''' ||[[Франк Кесие]] {{Капитен}} |- |CM ||'''26'''||[[Крист Инао Улаи]] || {{suboff|60}} |- |RF ||'''19'''||[[Никола Пепе]] || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Анже-Јоан Бони]] || {{suboff|60}} |- |LF ||'''11'''||[[Јан Диоманде]] || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''15'''||[[Амад Диало]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''12'''||[[Елје Вахи]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Умар Диаките]] || {{subon|87}} |- |FW ||'''22'''||[[Еван Гесан]] || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''24'''||[[Базумана Туре]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Емерсе Фае]] |} |valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ерјан Ниланд]] |- |RB ||'''16'''||[[Маркус Холмгрен Педерсен]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кристофер Ајер]] |- |CB ||'''17'''||[[Торбјерн Хегем]] |- |LB ||'''5''' ||[[Давид Мелер Волфе]] |- |CM ||'''6''' ||[[Патрик Берг]] |- |CM ||'''8''' ||[[Сандер Берге]] |- |AM ||'''10'''||[[Мартин Едегор]] {{Капитен}} |- |RF ||'''7''' ||[[Александер Серлот]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ерлинг Холанд]] |- |LF ||'''20'''||[[Антонио Нуса]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''21'''||[[Андреас Шелдеруп]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Оскар Боб]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Фредрик Аурснес]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Сеелктор:''' |- |colspan=3|[[Столе Солбакен]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Антонио Нуса]] (Норвешка)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/> <br />{{flagsport|VEN}} Хорхе Урего <br />{{flagsport|VEN}} Тулио Морено <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} Хуан Лара <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] |} ===Франција - Шведска=== <section begin=R32-6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Франција- Шведска|Франција - Шведска]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|45}}, {{goal|74}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|53}} |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=R32-6 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Франција<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Шведска<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Мајк Мењан]] |- |RB ||'''5''' ||[[Жул Кунде]] || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Дајо Упамекано]] |- |CB ||'''17'''||[[Вилијам Салиба]] |- |LB ||'''3''' ||[[Лука Дињ]] || {{suboff|78}} |- |CM ||'''8''' ||[[Орелијен Чуамени]] |- |CM ||'''14'''||[[Адријан Рабио]] |- |RW ||'''7''' ||[[Усман Дембеле]] || {{suboff|75}} |- |AM ||'''11'''||[[Мајкл Олисе]] || {{suboff|85}} |- |LW ||'''12'''||[[Бредли Баркола]] |- |CF ||'''10'''||[[Килијан Мбапе]] {{Капитен}} || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Дезире Дуе]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''2''' ||[[Мало Густо]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''19'''||[[Тео Ернандес]] || {{subon|78}} |- |FW ||'''22'''||[[Жан-Филип Матета]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''24'''||[[Рајан Шерки]] || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Дидје Дешан]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јакоб Видел Зетерстрем]] |- |RB ||'''8''' ||[[Даниел Свенсон (фудбалер 2002)|Даниел Свенсон]] || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Густаф Лагербилке]] |- |CB ||'''3''' ||[[Виктор Линделоф]] {{Капитен}} |- |LB ||'''5''' ||[[Габриел Гудмундсон]] |- |RM ||'''11'''||[[Антони Еланга]] |- |CM ||'''7''' ||[[Лукас Бергвал]] || {{suboff|66}} |- |CM ||'''18'''||[[Јасин Ајари]] || {{suboff|82}} |- |LM ||'''24'''||[[Елиот Струд]] || {{suboff|66}} |- |CF ||'''17'''||[[Виктор Ѓекереш]] |- |CF ||'''9''' ||[[Александер Исак]] || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''26'''||[[Таха Али]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''22'''||[[Бесфорт Зенели]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''10'''||[[Бенјамин Нигрен]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''19'''||[[Матијас Сванберг]] || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Густаф Нилсон (фудбалер 1997)|Густаф Нилсон]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ENG}} [[Греам Потер]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Килијан Мбапе]] (Франција)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/> <br />{{flagsport|NED}} Хесел Стегстра <br />{{flagsport|NED}} Јан де Врис <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BEL}} Брам ван Дрише <br />{{flagsport|POL}} [[Тома Квјатковски]] |} ===Мексико - Еквадор=== <section begin=R32-7 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мексико- Еквадор|Мексико - Еквадор]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|22}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|31}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=R32-7 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Мексико<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Еквадор<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Раул Ранхел (фудбалер)|Раул Ранхел]] |- |RB ||'''2''' ||[[Хорхе Санчес (фудбалер 1997)|Хорхе Санчес]] |- |CB ||'''3''' ||[[Сесар Монтес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''5''' ||[[Хоан Васкес]] |- |LB ||'''23'''||[[Хесус Гаљардо]] |- |DM ||'''6''' ||[[Ерик Лира]] |- |CM ||'''19'''||[[Хилберто Мора]] || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Луис Ромо]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''25'''||[[Роберто Алварадо]] || {{suboff|80}} |- |CF ||'''9''' ||[[Раул Хименес]] || {{suboff|73}} |- |LF ||'''16'''||[[Хулијан Кињонес]] || {{suboff|80}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Брајан Гутиерес]] || {{subon|59}} |- |MF ||'''18'''||[[Обед Варгас]] || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Сантјаго Хименес]] || {{subon|73}} |- |DF ||'''15'''||[[Исраел Рејес]] || {{subon|80}} |- |MF ||'''17'''||[[Орбелин Пинеда]] || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хавиер Агире]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ернан Галиндес]] |- |RB ||'''21'''||[[Алан Франко (фудбалер 1998)|Алан Франко]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Хоел Ордоњес]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''6''' ||[[Вилијан Пачо]] |- |LB ||'''3''' ||[[Пјеро Инкапје]] || {{sent off|0|90+5}} |- |RM ||'''9''' ||[[Џон Јебоа]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''23'''||[[Моисес Каиседо]] {{Капитен}} || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''15'''||[[Педро Вите]] |- |LM ||'''20'''||[[Нилсон Ангуло]] || || {{suboff|79}} |- |CF ||'''19'''||[[Гонсало Плата]] |- |CF ||'''13'''||[[Енер Валенсија]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Јајмар Медина]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''17'''||[[Анхело Пресијадо]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''11'''||[[Кевин Родригес (фудбалер 2000)|Кевин Родригес]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''10'''||[[Кендри Паес]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}} |- |FW ||'''16'''||[[Хорди Каиседо]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Себастијан Бекасесе]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хулијан Кињонес]] (Мексико)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/> <br />{{flagsport|SLO}} Томаж Кланчник <br />{{flagsport|SLO}} Андраж Ковачиќ <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|EGY}} [[Махмуд Ашур]] |} ===Англија - ДР Конго=== <section begin=R32-8 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - ДР Конго|Англија - ДР Конго]] |дата = 1 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|75}}, {{goal|86}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Сипенга|Сипенга]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=R32-8 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Англија<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = ДР Конго<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џордан Пикфорд]] |- |RB ||'''25'''||[[Џед Спенс]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''2''' ||[[Езри Конса]] |- |CB ||'''6''' ||[[Марк Гехи]] |- |LB ||'''3''' ||[[Нико О'Рајли]] |- |CM ||'''8''' ||[[Елиот Андерсон (фудбалер)|Елиот Андерсон]] |- |CM ||'''4''' ||[[Деклан Рајс]] || || {{suboff|90+1}} |- |RW ||'''20'''||[[Нони Мадуеке]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''10'''||[[Џуд Белингам]] || {{yel|19}} |- |LW ||'''11'''||[[Маркус Рашфорд]] || || {{suboff|60}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хари Кејн]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Букајо Сака]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''18'''||[[Антони Гордон (фудбалер)|Антони Гордон]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''21'''||[[Еберечи Езе]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''5''' ||[[Џон Стоунс]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Томас Тухел]] |} |valign="top"|[[File:ENG-COD 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лионел Мпаси]] |- |RB ||'''2''' ||[[Арон Ван-Бисака]] |- |CB ||'''22'''||[[Шансел Мбемба]] {{Капитен}} |- |CB ||'''4''' ||[[Аксел Туанзебе]] |- |LB ||'''26'''||[[Артур Масуаку]] || || {{suboff|89}} |- |DM ||'''8''' ||[[Самуел Мутусами]] || || {{suboff|89}} |- |RM ||'''7''' ||[[Натанаел Мбуку]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''6''' ||[[Нгалајел Мукау]] || || {{suboff|76}} |- |CM ||'''14'''||[[Ноа Садики]] || {{yel|27}} |- |LM ||'''9''' ||[[Брајан Сипенга]] || || {{suboff|76}} |- |CF ||'''20'''||[[Јоан Виса]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''13'''||[[Мешак Елија]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''10'''||[[Тео Бонгонда]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''25'''||[[Едо Кајембе]] || || {{subon|76}} |- |DF ||'''12'''||[[Јорис Кајембе]] || || {{subon|89}} |- |FW ||'''19'''||[[Фистон Мајеле]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектиор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Себастјен Десабр]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хари Кејн]] (Англија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ENG-COD line-ups"/> <br />{{flagsport|JOR}} Мохамад Ал-Калаф <br />{{flagsport|JOR}} Ахмад Ал-Роале <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SAU}} [[Халид Ал-Тураис]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|QAT}} [[Хамис Ал-Мари]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|UAE}} Мохамед Обаид Хадим <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Белгија - Сенегал=== <section begin=R32-9 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Белгија - Сенегал|Белгија - Сенегал]] |дата = 1 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = 3–2 |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Ромелу Лукаку|Лукаку]] {{goal|86}} *[[Јури Тилеманс|Тилеманс]] {{goal|89}}, {{goal|120+5|пен.}} |голови2 = *{{goal|25}} [[Хабиб Диара|Диара]] *{{goal|51}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=R32-9 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Белгија<ref name="BEL-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Belgium v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Сенегал<ref name="BEL-SEN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Тибо Куртоа]] |- |RB ||'''21'''||[[Тимоти Кастањ]] |- |CB ||'''4''' ||[[Брендон Мехеле]] || {{yel|64}} |- |CB ||'''3''' ||[[Артур Теат]] |- |LB ||'''5''' ||[[Максим Де Кујпер]]|| || {{suboff|78}} |- |CM ||'''20'''||[[Ханс Ванакен]]|| || {{suboff|63}} |- |CM ||'''8''' ||[[Јури Тилеманс]] {{Капитен}} |- |RW ||'''10'''||[[Леандро Тросар]]|| || {{suboff|109}} |- |AM ||'''7''' ||[[Кевин Де Бројне]]|| || {{suboff|56}} |- |LW ||'''11'''||[[Жереми Доку]]|| || {{suboff|56}} |- |CF ||'''17'''||[[Шарл Де Кетеларе]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Ромелу Лукаку]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''14'''||[[Доди Лукебакио]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''23'''||[[Никола Раскин]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''19'''||[[Диего Мореира]] || || {{subon|63}} |- |DF ||'''15'''||[[Тома Меније]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''24'''||[[Амаду Онана]] || || {{subon|109}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Руди Гарсија]]|| {{yel|90}} |} |valign="top"|[[File:BEL-SEN 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Мори Диао]] |- |RB ||'''15'''||[[Крепен Диата]] |- |CB ||'''6''' ||[[Пате Сис]] |- |CB ||'''19'''||[[Муса Ниакате]] |- |LB ||'''14'''||[[Исмаил Јакобс]]|| || {{suboff|93}} |- |CM ||'''21'''||[[Хабиб Диара]]|| || {{suboff|73}} |- |CM ||'''5''' ||[[Идриса Геј]] {{Капитен}} || || {{suboff|95}} |- |CM ||'''26'''||[[Папе Геј]]|| || {{suboff|66}} |- |RF ||'''13'''||[[Илиман Ндиај]]|| || {{suboff|73}} |- |CF ||'''18'''||[[Исмаила Сар]] |- |LF ||'''10'''||[[Садио Мане]] || || {{suboff|93}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Ламин Камара]] || {{yel|67}} || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Папе Матар Сар]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''20'''||[[Ибрахим Мбаје]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Николас Џексон]] || || {{subon|93}} |- |DF ||'''25'''||[[Ел Хаџи Малик Диуф]] || || {{subon|93}} |- |MF ||'''22'''||[[Бара Сапоко Ндиај]] || || {{subon|95}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Папе Тиао]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Јури Тилеманс]] (Белгија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BEL-SEN line-ups"/> <br />{{flagsport|HON}} Валтер Лопес <br />{{flagsport|HON}} Кристијан Рамирес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Андрес Рохас]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} Гиљермо Пачеко <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Родолфо Тоски]] <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] |} ===САД - Босна и Херцеговина=== <section begin=R32-10 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари САД - Босна и Херцеговина|САД - Босна и Херцеговина]] |дата = 1 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|45}} *[[Малик Тилман|Тилман]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=R32-10 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = САД<ref name="USA-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12533/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Босна&nbsp;и&nbsp;Херцеговина}}<ref name="USA-BIH line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''24'''||[[Мат Фрис]] |- |CB ||'''16'''||[[Алекс Фриман]] |- |CB ||'''3''' ||[[Крис Ричардс (фудбалер)|Крис Ричардс]] |- |CB ||'''13'''||[[Тим Рим]] {{Капитен}} |- |RM ||'''2''' ||[[Сержињо Дест]] || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''8''' ||[[Вестон Мекени]] || || {{suboff|90+5}} |- |CM ||'''4''' ||[[Тајлер Адамс]] |- |CM ||'''17'''||[[Малик Тилман]] |- |LM ||'''5''' ||[[Антони Робинсон]] |- |CF ||'''10'''||[[Кристијан Пулишиќ]] || || {{suboff|87}} |- |CF ||'''20'''||[[Фоларин Балогун]] || {{sent off|0|64}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''14'''||[[Себастијан Берхалтер]] || || {{subon|87}} |- |FW ||'''9''' ||[[Рикардо Пепи]] || || {{subon|87}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џовани Рејна]] || || {{subon|90+5}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Маурисио Почетино]] |} |valign="top"|[[File:USA-BIH 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Никола Васиљ]] |- |RB ||'''7''' ||[[Амар Дедиќ]] |- |CB ||'''18'''||[[Никола Катиќ]] || || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Тарик Мухаремовиќ]] |- |LB ||'''21'''||[[Стјепан Радељиќ]] || {{yel|80}} |- |RM ||'''8''' ||[[Армин Гиговиќ]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''14'''||[[Иван Шуњиќ]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''19'''||[[Керим Алајбеговиќ]] |- |LM ||'''5''' ||[[Сеад Колашинац]] || || {{suboff|75}} |- |CF ||'''10'''||[[Ермедин Демировиќ]] |- |CF ||'''11'''||[[Един Џеко]] {{Капитен}} || || {{suboff|51}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Ермин Махмиќ]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''6''' ||[[Бенјамин Тахировиќ]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''20'''||[[Есмир Бајрактаревиќ]] || || {{subon|51}} |- |FW ||'''23'''||[[Харис Табаковиќ]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Амар Мемиќ]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Сергеј Барбарез]] || {{yel|80}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Малик Тилман]] (САД)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="USA-BIH line-ups"/> <br />{{flagsport|BRA}} Данило Манис <br />{{flagsport|BRA}} Родриго Фигуеиредо <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Николас Гало]] <br />{{flagsport|FRA}} [[Жером Брисар]] |} ===Шпанија - Австрија=== <section begin=R32-11 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Австрија|Шпанија - Австрија]] |дата = 2 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|36}}, {{goal|89}} *[[Педро Поро|Поро]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=R32-11 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Шпанија<ref name="ESP-AUT line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12528/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Spain v. Austria |publisher=[[FIFA]] |date=July 2, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Австрија<ref name="ESP-AUT line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Унаи Симон]] |- |RB ||'''12'''||[[Педро Поро]] |- |CB ||'''22'''||[[Пау Кубарси]] |- |CB ||'''14'''||[[Емерик Лапорт]] || {{suboff|90+3}} |- |LB ||'''24'''||[[Марк Кукуреља]] |- |DM ||'''16'''||[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] {{Капитен}} |- |CM ||'''10'''||[[Дани Олмо]] || {{suboff|71}} |- |CM ||'''20'''||[[Педри]] || {{suboff|90+3}} |- |RF ||'''19'''||[[Ламин Јамал]] || {{suboff|85}} |- |CF ||'''21'''||[[Микел Ојарсабал]] |- |LF ||'''15'''||[[Алекс Баена]] || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Феран Торес]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''6''' ||[[Микел Мерино]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''9''' ||[[Гави (фудбалер)|Гави]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''8''' ||[[Фабијан Руис]] || {{subon|90+3}} |- |DF ||'''2''' ||[[Марк Пубиљ]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Луис де ла Фуенте (фудбалер 1961)|Луис де ла Фуенте]] |} |valign="top"|[[File:ESP-AUT 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Александер Шлагер]] |- |RB ||'''5''' ||[[Штефан Пош]] || {{yel|83}} || {{suboff|85}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кевин Дансо]] |- |CB ||'''8''' ||[[Давид Алаба]] {{Капитен}} |- |LB ||'''20'''||[[Конрад Лајмер]] |- |CM ||'''6''' ||[[Николас Зајвалд]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''4''' ||[[Ксавер Шлагер]] || || {{suboff|46}} |- |RW ||'''18'''||[[Романо Шмид]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''24'''||[[Пол Ванер]] |- |LW ||'''9''' ||[[Марсел Забицер]] |- |CF ||'''11'''||[[Михаел Грегорич]] || || {{suboff|60}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Флоријан Грилич]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17'''||[[Карни Чуквуемека]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''7''' ||[[Марко Арнаутовиќ]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Саша Калајџиќ]] || || {{subon|60}} |- |DF ||'''22'''||[[Александер Прас]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Ралф Рагник]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Ламин Јамал]] (Шпанија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ESP-AUT line-ups"/> <br />{{flagsport|SWE}} Махбод Беиги <br />{{flagsport|SWE}} Андреас Седерквист <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|POL}} [[Томаш Квјатковски]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Федаји Сан]] <br />{{flagsport|AUS}} [[Шон Еванс (фудбалски судија)|Шон Еванс]] |} ===Португалија - Хрватска=== <section begin=R32-12 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - Хрватска|Португалија - Хрватска]] |дата = 2 јули 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|68|пен.}} *[[Гонсало Рамос|Рамос]] {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|53}} [[Иван Перишиќ|Перишиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=R32-12 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Португалија<ref name="POR-CRO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12535/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Portugal v. Croatia |publisher=[[FIFA]] |date=July 2, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Хрватска<ref name="POR-CRO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Диого Кошта]] |- |RB ||'''20'''||[[Жоао Кансело]] || || {{suboff|62}} |- |CB ||'''3''' ||[[Рубен Дијаш]] || {{yel|17}} |- |CB ||'''13'''||[[Ренато Веига]] |- |LB ||'''25'''||[[Нуно Мендеш (фудбалер 2002)|Нуно Мендеш]] |- |CM ||'''15'''||[[Жоао Невеш]] |- |CM ||'''23'''||[[Витиња]] || || {{suboff|62}} |- |RW ||'''18'''||[[Педро Нето]] || || {{suboff|62}} |- |AM ||'''8''' ||[[Бруно Фернандеш]] || || {{suboff|62}} |- |LW ||'''17'''||[[Рафаел Леао]] |- |CF ||'''7''' ||[[Кристијано Роналдо]] {{Капитен}} || || {{suboff|81}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Бернардо Силва]] || || {{subon|62}} |- |DF ||'''2''' ||[[Нелсон Семедо]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''26'''||[[Франсиско Консеисао]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''9''' ||[[Гонсало Рамос]] || || {{subon|62}} |- |MF ||'''21'''||[[Рубен Невеш]] || || {{subon|81}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Роберто Мартинес]] |} |valign="top"|[[File:POR-CRO 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Доминик Ливаковиќ]] |- |RB ||'''2''' ||[[Јосип Станишиќ]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јосип Шутало]] |- |CB ||'''3''' ||[[Марин Понграчиќ]] |- |LB ||'''14'''||[[Иван Перишиќ]] || {{yel|90+8}} |- |CM ||'''10'''||[[Лука Модриќ]] {{Капитен}} || {{yel|59}} |- |CM ||'''8''' ||[[Матео Ковачиќ]] || || {{suboff|90+6}} |- |RW ||'''13'''||[[Никола Влашиќ]] || || {{suboff|90+2}} |- |AM ||'''17'''||[[Петар Сучиќ]] |- |LW ||'''16'''||[[Мартин Батурина]] || || {{suboff|68}} |- |CF ||'''11'''||[[Анте Будимир]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Игор Матановиќ]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''15'''||[[Марио Пашалиќ]] || || {{subon|68}} |- |DF ||'''4''' ||[[Јошко Гвардиол]] || || {{subon|90+2}} |- |FW ||'''9''' ||[[Андреј Крамариќ]] || || {{subon|90+6}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Златко Далиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Кристијано Роналдо]] (Португалија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="POR-CRO line-ups"/> <br />{{flagsport|NOR}} Јан Ерик Енган <br />{{flagsport|NOR}} Исак Басхевкин <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} [[Абонџиле Том]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] |} ===Швајцарија - Алжир=== <section begin=R32-13 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Швајцарија - Алжир|Швајцарија - Алжир]] |дата = 2 јули 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Брил Емболо|Емболо]] {{goal|10}} *[[Дан Ндоје|Ндоје]] {{goal|46}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=R32-13 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Швајцарија<ref name="SUI-ALG line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12536/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Switzerland v. Algeria |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Алжир<ref name="SUI-ALG line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Грегор Кобел]] |- |RB ||'''6''' ||[[Денис Закарија]] || {{suboff|87}} |- |CB ||'''4''' ||[[Нико Елведи]] |- |CB ||'''5''' ||[[Мануел Аканџи]] |- |LB ||'''13'''||[[Рикардо Родригес (фудбалер)|Рикардо Родригес]] |- |CM ||'''8''' ||[[Ремо Фројлер]] |- |CM ||'''10'''||[[Гранит Џака]] {{Капитен}} |- |RW ||'''11'''||[[Дан Ндоје]] || {{suboff|87}} |- |AM ||'''9''' ||[[Јохан Манзамби]] || {{suboff|70}} |- |LW ||'''17'''||[[Рубен Варгас]] || {{suboff|70}} |- |CF ||'''7''' ||[[Брил Емболо]] || {{suboff|82}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''22'''||[[Фабијан Ридер]] || {{subon|70}} |- |FW ||'''19'''||[[Ноа Окафор]] || {{subon|70}} |- |FW ||'''23'''||[[Зеки Амдуни]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''20'''||[[Мишел Ебишер]] || {{subon|87}} |- |DF ||'''3''' ||[[Силван Видмер]] || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мурат Јакин]] |} |valign="top"|[[File:SUI-ALG 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Лука Зидан]] |- |RB ||'''17'''||[[Рафик Белгали]] || || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Аиса Манди]] |- |CB ||'''21'''||[[Рами Бенсебаини]] |- |LB ||'''15'''||[[Рајан Аит-Нури]] |- |DM ||'''19'''||[[Набил Бенталеб]] || || {{suboff|71}} |- |CM ||'''6''' ||[[Рамиз Зеруки]] || || {{suboff|58}} |- |CM ||'''10'''||[[Фарес Шаиби]] || {{yel|36}} |- |RF ||'''7''' ||[[Ријад Марез]] {{Капитен}} || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''22'''||[[Ибрахим Маза]] |- |LF ||'''8''' ||[[Усем Ауар]] || || {{suboff|58}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Жауен Хаџам]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''9''' ||[[Амин Гуири]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''11'''||[[Анис Хаџ Муса]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Хишам Будауи]] || {{yel|72}} || {{subon|71}} |- |FW ||'''20'''||[[Адил Булбина]] || || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|BIH}} [[Владимир Петковиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Брил Емболо]] (Швајцарија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="SUI-ALG line-ups"/> <br />{{flagsport|ARG}} Масимилијано Дел Јесо <br />{{flagsport|ARG}} Факундо Родригес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|PER}} [[Кевин Ортега (фудбалски судија)|Кевин Ортега]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} Ерик Миранда <br />{{flagsport|CHL}} Хуан Лара |} ===Австралија - Египет=== <section begin=R32-14 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Австралија - Египет|Австралија - Египет]] |дата = 3 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = 1–1 |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|55|авт.}} |голови2 = *{{goal|13}} [[Емам Ашур|Ашур]] |пенали1= *[[Хари Сутар|Сутар]] {{penmiss}} *[[Џексон Ирвајн|Ирвајн]] {{pengoal}} *[[Авер Мабил|Мабил]] {{pengoal}} *[[Лукас Херингтон|Херингтон]] {{penmiss}} |пенали=2–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Махмуд Сабер|Сабер]] *{{pengoal}} [[Рами Рабија|Рабија]] *{{pengoal}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{pengoal}} [[Хосам Абделмагид|Абделмагид]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.244 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=R32-14 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Австралија<ref name="AUS-EGY line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12524/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Australia v. Egypt |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 3, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _egy26h |pattern_b = _egy26h |pattern_ra = _egy26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = Египет<ref name="AUS-EGY line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''18'''||[[Патрик Бич]] || || {{suboff|119}} |- |CB ||'''3''' ||[[Алесандро Чиркати]] |- |CB ||'''19'''||[[Хари Сутар]] {{Капитен}} |- |CB ||'''25'''||[[Лукас Херингтон]] |- |RM ||'''5''' ||[[Џордан Бос]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''22'''||[[Џексон Ирвајн]] |- |CM ||'''13'''||[[Ејден О'Нил]] || || {{suboff|91}} |- |LM ||'''16'''||[[Азиз Бехич]] |- |RF ||'''20'''||[[Кристијан Волпато]] || || {{suboff|74}} |- |CF ||'''17'''||[[Нестори Иранкунда]] || || {{suboff|74}} |- |LF ||'''8''' ||[[Конор Меткалф]] || || {{suboff|91}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''15'''||[[Каи Труин]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''10'''||[[Ајдин Хрустиќ]] || || {{subon|74}} |- |FW ||'''9''' ||[[Мохамед Туре (фудбалер 2004)|Мохамед Туре]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''24'''||[[Пол Окон-Енгстлер]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''11'''||[[Авер Мабил]] || || {{subon|91}} |- |GK ||'''1''' ||[[Метју Рајан]] || || {{subon|119}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Тони Поповиќ]] |} |valign="top"|[[File:AUS-EGY 2026-07-03.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Мостафа Шобеир]] |- |RB ||'''3''' ||[[Мохамед Хани]] |- |CB ||'''2''' ||[[Јасер Ибрахим]] || {{yel|120}} |- |CB ||'''5''' ||[[Рами Рабија]] |- |LB ||'''15'''||[[Карим Хафез]] || || {{suboff|80}} |- |RM ||'''8''' ||[[Емам Ашур]] |- |CM ||'''14'''||[[Хамди Фати]] || || {{suboff|67}} |- |CM ||'''19'''||[[Марван Атија]] || || {{suboff|120+1}} |- |LM ||'''11'''||[[Мостафа Зико]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''10'''||[[Мохамед Салах]] {{Капитен}} |- |CF ||'''22'''||[[Омар Мармуш]] || || {{suboff|106}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''12'''||[[Хаисем Хасан]] || {{yel|105}} || {{subon|67}} |- |DF ||'''4''' ||[[Хосам Абделмагид]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''7''' ||[[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''9''' ||[[Хамза Абделкарим]] || || {{subon|106}} |- |MF ||'''21'''||[[Махмуд Сабер]] || || {{subon|120+1}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хосам Хасан]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Мохамед Салах]] (Египет)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="AUS-EGY line-ups"/> <br />{{flagsport|URU}} Карлос Бареиро <br />{{flagsport|URU}} Николас Таран <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} Антонио Гарсија <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] |} ===Аргентина - Зелен ’Рт=== <section begin=R32-15 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Аргентина - Зелен ’Рт|Аргентина - Зелен ’Рт]] |дата = 3 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = 3–2 |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|29}} *[[Лисандро Мартинес|Ли. Мартинес]] {{goal|92}} *[[Дини (фудбалер 1995)|Дини]] {{goal|111|авт.}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Дерој Дуарте|Д. Дуарте]] *{{goal|103}} [[Сидни Лопеш Кабрал|С. Кабрал]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=R32-15 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _arg26h |pattern_b = _arg26hA_wc |pattern_ra = _arg26h |pattern_sh = _arg26h2 |pattern_so = _arg26h2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Аргентина<ref name="ARG-CPV line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12530/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Argentina v. Cabo Verde |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 3, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cpv26h |pattern_b = _cpv26h |pattern_ra = _cpv26h |pattern_sh = _cpv26h |pattern_so = _cpv26hl |leftarm = 1A3CB0 |body = 1A3CB0 |rightarm = 1A3CB0 |shorts = 1A3CB0 |socks = 1A3CB0 |title = Зелен ’Рт<ref name="ARG-CPV line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Емилијано Мартинес]] |- |RB ||'''26'''||[[Науел Молина]] || || {{suboff|104}} |- |CB ||'''13'''||[[Кристијан Ромеро]] |- |CB ||'''6''' ||[[Лисандро Мартинес]] |- |LB ||'''25'''||[[Факундо Медина]] || || {{suboff|85}} |- |RM ||'''7''' ||[[Родриго Де Паул]] || || {{suboff|84}} |- |CM ||'''20'''||[[Алексис Макалистер]] |- |CM ||'''24'''||[[Енцо Фернандес]] |- |LM ||'''16'''||[[Тијаго Алмада]] || || {{suboff|63}} |- |CF ||'''10'''||[[Лионел Меси]] {{Капитен}} |- |CF ||'''22'''||[[Лаутаро Мартинес]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''15'''||[[Николас Гонсалес|Нико Гонсалес]] || || {{subon|63}} |- |FW ||'''9''' ||[[Хулијан Алварес]] || || {{subon|63}} |- |MF ||'''5''' ||[[Леандро Паредес]] || || {{subon|84}} |- |DF ||'''3''' ||[[Николас Таљафико]] || || {{subon|85}} |- |DF ||'''4''' ||[[Гонсало Монтиел]] || {{yel|115}} || {{subon|104}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Лионел Скалони]] |} |valign="top"|[[File:ARG-CPV 2026-07-03.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Возиња]] |- |RB ||'''22'''||[[Стивен Мореира]] |- |CB ||'''4''' ||[[Роберто Лопеш (фудбалер 1992)|Роберто Лопеш]] |- |CB ||'''3''' ||[[Дини (фудбалер 1995)|Дини]] |- |LB ||'''13'''||[[Сидни Лопеш Кабрал]] |- |DM ||'''6''' ||[[Кевин Пина (фудбалер)|Кевин Пина]] || {{yel|68}} || {{suboff|100}} |- |RM ||'''20'''||[[Рајан Мендеш]] {{Капитен}} || || {{suboff|80}} |- |CM ||'''15'''||[[Ларош Дуарте]] || || {{suboff|67}} |- |CM ||'''14'''||[[Дерој Дуарте]] || || {{suboff|100}} |- |LM ||'''7''' ||[[Жоване Кабрал]] || || {{suboff|80}} |- |CF ||'''21'''||[[Нуно да Кошта]] || || {{suboff|67}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Жамиро Монтеиро]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''19'''||[[Даилон Ливременто]] || || {{subon|67}} |- |MF ||'''17'''||[[Вили Семедо]] || || {{subon|80}} |- |MF ||'''26'''||[[Хелио Варела]] || || {{subon|80}} |- |MF ||'''16'''||[[Јаник Семедо]] || || {{subon|100}} |- |FW ||'''9''' ||[[Жилсон Тавареш]] || || {{subon|100}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Бубиста]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Лионел Меси]] (Аргентина)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ARG-CPV line-ups"/> <br />{{flagsport|CAN}} Мајкл Барвеген <br />{{flagsport|CAN}} Лајес Арфа <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија|Катја Гарсија]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Армандо Виљареал]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] |} ===Колумбија - Гана=== <section begin=R32-16 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - Гана|Колумбија - Гана]] |дата = 3 јули 2026 |време = 20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Џон Аријас|Џ. Аријас]] {{goal|14}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=R32-16 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _col26h |pattern_b = _col26h |pattern_ra = _col26h |pattern_sh = _col26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF0000 |title = Колумбија<ref name="COL-GHA line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12526/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Colombia v. Ghana |publisher=[[FIFA]] |date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _gha26h |pattern_b = _gha26h |pattern_ra = _gha26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Гана<ref name="COL-GHA line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Камило Варгас]] |- |RB ||'''2''' ||[[Даниел Муњос (фудбалер)|Даниел Муњос]] |- |CB ||'''23'''||[[Давинсон Санчес]] |- |CB ||'''3''' ||[[Џон Лукуми]] |- |LB ||'''17'''||[[Хоан Мохика]] |- |DM ||'''16'''||[[Џеферсон Лерма]] |- |CM ||'''14'''||[[Густаво Пуерта]] |- |CM ||'''11'''||[[Џон Аријас]] || {{yel|12}} || {{suboff|72}} |- |RF ||'''10'''||[[Хамес Родригес]] {{Капитен}} || || {{suboff|46}} |- |CF ||'''9''' ||[[Џон Кордоба]] || || {{suboff|8}} |- |LF ||'''7''' ||[[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Луис Дијас]] || || {{suboff|90}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''25'''||[[Луис Суарес (фудбалер 1997)|Луис Суарес]] || || {{subon|8}} |- |MF ||'''6''' ||[[Ричард Риос]] || {{yel|78}} || {{subon|46}} |- |MF ||'''20'''||[[Хуан Фернандо Кинтеро|Хуан Кинтеро]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''21'''||[[Хаминтон Кампас]] || || {{subon|90}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Нестор Лоренцо]] |} |valign="top"|[[File:COL-GHA 2026-07-03.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лоренс Ати-Зигу]] |- |RB ||'''26'''||[[Марвин Сенаја]] || || {{suboff|13}} |- |CB ||'''23'''||[[Дерик Лукасен]] |- |CB ||'''18'''||[[Џером Опоку]] |- |LB ||'''14'''||[[Гидеон Менса (фудбалер 1998)|Гидеон Менса]] |- |DM ||'''5''' ||[[Томас Партеј]] |- |CM ||'''3''' ||[[Кејлеб Јиренки]] || {{yel|49}} || {{suboff|79}} |- |CM ||'''8''' ||[[Кваси Сибо]] || || {{suboff|62}} |- |RF ||'''19'''||[[Ињаки Вилијамс]] || || {{suboff|62}} |- |CF ||'''9''' ||[[Џордан Ају]] {{Капитен}} || || {{suboff|79}} |- |LF ||'''11'''||[[Антуан Семењо]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''2''' ||[[Алиду Сеиду]] || {{yel|76}} || {{subon|13}} |- |FW ||'''7''' ||[[Абдул Фатаву]] || {{yel|66}} || {{subon|62}} |- |MF ||'''15'''||[[Елиша Овусу]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''25'''||[[Принс Квабена Аду|Принс Аду]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''24'''||[[Ернест Нуама]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|POR}} [[Карлош Кеирош]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Луис Дијас]] (Колумбија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="COL-GHA line-ups"/> <br />{{flagsport|FRA}} Никола Дано <br />{{flagsport|FRA}} Бенжамен Пажес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Жером Брисар]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|CHN}} [[Фу Минг]] |} ==Осминафинале== ===Канада - Мароко=== <section begin=R16-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = 0–3 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|50}}, {{goal|82}} [[Азедин Унахи|Унахи]] *{{goal|90+8}} [[Суфијан Рахими|Рахими]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=R16-1 /> {| style="width:92%" |- |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Канада<ref name="CAN-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12539/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – Canada v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Мароко<ref name="CAN-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''|| [[Максим Крепо]] |- |RB ||'''2''' ||[[Алистер Џонсон]] |- |CB ||'''15'''||[[Моиз Бомбито]] |- |CB ||'''4''' ||[[Лук де Фужерол]] || {{yel|49}} |- |LB ||'''22'''||[[Ричи Лареја]] || {{yel|40}} || {{suboff|78}} |- |RM ||'''17'''||[[Тејџон Бјукенан]] || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''23'''||[[Нико Сигур]] || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''7''' ||[[Стивен Еуштакио]] {{Капитен}} |- |LM ||'''20'''||[[Али Ахмед]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''10'''||[[Џонатан Дејвид]] || {{yel|43}} |- |CF ||'''12'''||[[Тани Олувасеји]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Кајл Ларин]] || {{yel|67}} || {{subon|63}} |- |FW ||'''24'''||[[Промис Дејвид]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''14'''||[[Џејкоб Шафелбург]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''26'''||[[Џејден Нелсон]] || || {{subon|87}} |- |MF ||'''21'''||[[Џонатан Осорио]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|USA}} [[Џеси Марш]] |} |style="vertical-align:top"|[[File:CAN-MAR 2026-07-04.svg|300px]] |style="vertical-align:top;width:50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} || {{yel|40}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] || || {{suboff|87}} |- |CB ||'''25'''||[[Редуан Алал]] || {{yel|20}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] || || {{suboff|63}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || {{yel|45}} || {{suboff|87}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || {{yel|45+6}} || {{suboff|63}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] || || {{suboff|22}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|22}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|63}} |- |MF ||'''4''' ||[[Софјан Амрабат]] || || {{subon|63}} |- |DF ||'''5''' ||[[Марван Саадане]] || || {{subon|87}} |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Азедин Унахи]] (Мароко)<ref name="CAN-MAR line-ups"/> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="CAN-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|ENG}} [[Стјуарт Брт]] <br />{{flagsport|ENG}} Џејмс Мејнверинг <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />{{flagsport|POL}} [[Томаш Квјатковски]] |} ===Парагвај - Франција=== <section begin=R16-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|70|пен.}} [[Килијан Мбапе|Мбапе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=R16-2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _par26h |pattern_b = _par26h |pattern_ra = _par26h |pattern_sh = _par26h2 |pattern_so = _par26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Парагвај<ref name="PAR-FRA line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12542/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – Paraguay v. France |publisher=[[FIFA]] |date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H |pattern_so = _fra26H2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Франција<ref name="PAR-FRA line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Орландо Хил]] |- |CB ||'''2''' ||[[Густаво Веласкес]] |- |CB ||'''15'''||[[Густаво Гомес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Омар Алдерете]] || || {{suboff|58}} |- |RWB||'''4''' ||[[Хуан Хосе Касерес]] |- |LWB||'''6''' ||[[Хуниор Алонсо]] |- |RM ||'''10'''||[[Мигел Алмирон]] || || {{suboff|71}} |- |CM ||'''8''' ||[[Диего Гомес Амариља|Диего Гомес]] || || {{suboff|71}} |- |CM ||'''14'''||[[Андрес Кубас]] |- |LM ||'''23'''||[[Матијас Галарса]] |- |CF ||'''19'''||[[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Хулио Енсисо]] || || {{suboff|61}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Хосе Канале]] || || {{subon|58}} |- |MF ||'''24'''||[[Густаво Кабаљеро]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''21'''||[[Габриел Авалос]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''11'''||[[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] || || {{subon|71}} |- |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Густаво Алфаро]] |} |valign="top"|[[File:PAR-FRA 2026-07-04.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Мајк Мењан]] |- |RB ||'''5''' ||[[Жул Кунде]] |- |CB ||'''4''' ||[[Дајо Упамекано]] |- |CB ||'''17'''||[[Вилијам Салиба]] |- |LB ||'''3''' ||[[Лука Дињ]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ману Коне]] || {{yel|81}} |- |CM ||'''14'''||[[Адријан Рабио]] |- |RW ||'''7''' ||[[Усман Дембеле]] || || {{suboff|84}} |- |AM ||'''11'''||[[Мајкл Олисе]] || {{yel|90+7}} |- |LW ||'''12'''||[[Бредли Баркола]] || {{yel|19}} || {{suboff|61}} |- |CF ||'''10'''||[[Килијан Мбапе]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Дезире Дуе]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''24'''||[[Рајан Шерки]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Дидје Дешан]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Орландо Хил]] (Парагвај)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="PAR-FRA line-ups"/> <br />{{flagsport|UZB}} Андреј Цапенко <br />{{flagsport|UZB}} Тимур Гајнулин <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} [[Хуан Лара (фудбалски судија)|Хуан Лара]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Бразил - Норвешка=== <section begin=R16-3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 1–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Нејмар]] {{goal|90+10|пен.}} |голови2 = *{{goal|79}}, {{goal|90}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=R16-3 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = FFE540 |body = FFE540 |rightarm = FFE540 |shorts = 4080FF |socks = FFFFFF |title = Бразил<ref name="BRA-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12541/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – Brazil v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=July 5, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26h |pattern_b = _nor26h |pattern_ra = _nor26h |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = BA0C2F |body = BA0C2F |rightarm = BA0C2F |shorts = FFFFFF |socks = 00205B |title = Норвешка<ref name="BRA-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило Луис]] |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореа|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос (фудбалер 1994)|Даглас Сантос]] |- |DM ||'''5''' ||[[Каземиро]] |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''22'''||[[Габриел Мартинели]] || || {{suboff|67}} |- |RF ||'''26'''||[[Рајан (фудбалер 2006)|Рајан]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{suboff|58}} |- |LF ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''19'''||[[Ендрик]] || || {{subon|58}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''10'''||[[Нејмар]] || {{yel|90+6}} || {{subon|67}} |- |MF ||'''2''' ||[[Едерсон (фудбалер 1999)|Едерсон]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-NOR 2026-07-05.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ерјан Ниланд]] |- |RB ||'''26'''||[[Јулијан Рајерсон]] || {{suboff|63}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кристофер Ајер]] |- |CB ||'''17'''||[[Торбјерн Хегем]] |- |LB ||'''5''' ||[[Давид Мелер Волфе]] || {{suboff|90+5}} |- |DM ||'''8''' ||[[Сандер Берге]] |- |CM ||'''10'''||[[Мартин Едегор]] {{Капитен}} |- |CM ||'''6''' ||[[Патрик Берг]] |- |RF ||'''7''' ||[[Александер Серлот]] || {{suboff|46}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ерлинг Холанд]] |- |LF ||'''20'''||[[Антонио Нуса]] || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени''' |- |FW ||'''22'''||[[Оскар Боб]] || {{subon|46}} |- |FW ||'''21'''||[[Андреас Шелдеруп]] || {{subon|46}} |- |MF ||'''14'''||[[Фредрик Аурснес]] || {{subon|63}} |- |DF ||'''4''' ||[[Лео Естогор]] || {{subon|90+5}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Столе Солбакен]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Ерлинг Холанд]] (Норвешка)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-NOR line-ups"/> <br />{{flagsport|USA}} Кори Паркер <br />{{flagsport|USA}} Кајл Еткинс <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] |} ===Мексико - Англија=== <section begin=R16-4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = 2–3 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|42}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|69|пен.}} |голови2 = *{{goal|36}}, {{goal|38}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|60|пен.}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80,824 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=R16-4 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26hA |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = FFFFFF |socks = DE0000 |title = Мексико<ref name="MEX-ENG line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12540/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – Mexico v. England |publisher=[[FIFA]] |date=July 5, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26A |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Англија<ref name="MEX-ENG line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Раул Ранхел (фудбалер)|Раул Ранхел]] |- |RB ||'''2''' ||[[Хорхе Санчес (фудбалер 1997)|Хорхе Санчес]] || {{yel|71}} || {{suboff|79}} |- |CB ||'''3''' ||[[Сесар Монтес]] {{Капитен}} || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''5''' ||[[Хоан Васкес (фудбалер 1998)|Хоан Васкес]] || {{yel|90+8}} |- |LB ||'''23'''||[[Хесус Гаљардо]] |- |DM ||'''6''' ||[[Ерик Лира]] |- |CM ||'''19'''||[[Хилберто Мора (фудбалер 2008)|Хилберто Мора]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''7''' ||[[Луис Ромо]] || || {{suboff|61}} |- |RF ||'''25'''||[[Роберто Алварадо]] |- |CF ||'''9''' ||[[Раул Хименес]] |- |LF ||'''16'''||[[Хулијан Кињонес]] || || {{suboff|81}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''4''' ||[[Едсон Алварес]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''26'''||[[Брајан Гутиерес]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''11'''||[[Сантјаго Хименес]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''8''' ||[[Алваро Фидалго]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''22'''||[[Гиљермо Мартинес (фудбалер)|Гиљермо Мартинес]] || || {{subon|81}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хавиер Агире]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ENG 2026-07-05.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џордан Пикфорд]] |- |RB ||'''26'''||[[Џарел Кванза]] || {{sent off|0|54}} |- |CB ||'''2''' ||[[Езри Конса]] |- |CB ||'''6''' ||[[Марк Гехи]] || {{yel|68}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нико О'Рајли]] || {{yel|72}} || {{suboff|75}} |- |CM ||'''8''' ||[[Елиот Андерсон (фудбалер)|Елиот Андерсон]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''4''' ||[[Деклан Рајс]] || {{yel|1}} |- |RW ||'''7''' ||[[Букајо Сака]] || || {{suboff|57}} |- |AM ||'''10'''||[[Џуд Белингам]] |- |LW ||'''18'''||[[Антони Гордон (фудбалер)|Антони Гордон]] |- |CF ||'''9''' ||[[Хари Кејн]] {{Капитен}} || || {{suboff|90}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''5''' ||[[Џон Стоунс]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''15'''||[[Дан Брн]] || || {{subon|75}} |- |DF ||'''25'''||[[Џед Спенс]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''17'''||[[Морган Роџерс]] || || {{subon|90}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Томас Тухел]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Џуд Белингам]] (Англија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="MEX-ENG line-ups"/> <br />{{flagsport|AUS}} Џорџ Лакринидис <br />{{flagsport|AUS}} Џејмс Линдзи <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Николас Гало (фудбалски судија)|Николас Гало]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} [[Хуан Лара (фудбалски судија)|Хуан Лара]] <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] |} ===Португалија - Шпанија=== <section begin=R16-5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+1}} [[Микел Мерино|Мерино]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=R16-5 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26h |pattern_b = _por26h |pattern_ra = _por26h |pattern_sh = _por26h |pattern_so = _por26h2l |leftarm = a73737 |body = a73737 |rightarm = a73737 |shorts = a73737 |socks = a73737 |title = Португалија<ref name="POR-ESP line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12538/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – Portugal v. Spain |publisher=[[FIFA]] |date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _esp26a |pattern_b = _esp26a |pattern_ra = _esp26a |pattern_sh = _esp26a2 |pattern_so = _esp26a2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Шпанија<ref name="POR-ESP line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Диого Кошта]] |- |RB ||'''20'''||[[Жоао Кансело]] || || {{suboff|71}} |- |CB ||'''3''' ||[[Рубен Дијаш]] |- |CB ||'''13'''||[[Ренато Веига]] || {{yel|90+3}} |- |LB ||'''25'''||[[Нуно Мендеш]] || || {{suboff|56}} |- |CM ||'''15'''||[[Жоао Невеш]] |- |CM ||'''23'''||[[Витиња]] || || {{suboff|83}} |- |RW ||'''18'''||[[Педро Нето]] || || {{suboff|83}} |- |AM ||'''8''' ||[[Бруно Фернандеш]] |- |LW ||'''11'''||[[Жоао Феликс]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''7''' ||[[Кристијано Роналдо]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''2''' ||[[Нелсон Семедо]] || || {{subon|56}} |- |FW ||'''17'''||[[Рафаел Леао]] || || {{subon|71}} |- |DF ||'''5''' ||[[Диого Дало]] || || {{subon|71}} |- |FW ||'''26'''||[[Франсиско Консеисао]] || || {{subon|83}} |- |MF ||'''10'''||[[Бернардо Силва]] || {{yel|89}} || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Роберто Мартинес]] |} |valign="top"|[[File:POR-ESP 2026-07-06.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Унаи Симон]] |- |RB ||'''12'''||[[Педро Поро]] |- |CB ||'''22'''||[[Пау Кубарси]] |- |CB ||'''14'''||[[Емерик Лапорт]] |- |LB ||'''24'''||[[Марк Кукуреља]] |- |DM ||'''16'''||[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] {{Капитен}} |- |CM ||'''10'''||[[Дани Олмо]] || || {{suboff|85}} |- |CM ||'''20'''||[[Педро]] || || {{suboff|85}} |- |RF ||'''19'''||[[Ламин Јамал]] |- |CF ||'''21'''||[[Микел Ојарсабал]] || || {{suboff|90+7}} |- |LF ||'''15'''||[[Алекс Баена]] || || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замена:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Феран Торес]] || {{yel|90+8}} || {{subon|75}} |- |MF ||'''6''' ||[[Микел Мерино]] || || {{subon|85}} |- |MF ||'''8''' ||[[Фабијан Руис]] || || {{subon|85}} |- |FW ||'''26'''||[[Борха Иглесијас]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Луис де ла Фуенте (фудбалер 1961)|Луис де ла Фуенте]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] (Шпанија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="POR-ESP line-ups"/> <br />{{flagsport|ENG}} Гари Бесвик <br />{{flagsport|ENG}} Адам Нан <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} Антонио Гарсија <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] |} ===САД - Белгија=== <section begin=R16-6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = 1–4 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Малик Тилман|Тилман]] {{goal|31}} |голови2 = *{{goal|{{0}}9}}, {{goal|33}} [[Шарл Де Кетеларе|Де Кетеларе]] *{{goal|57}} [[Ханс Ванакен|Ванакен]] *{{goal|90+1}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=R16-6 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26a |pattern_b = _usa26a |pattern_ra = _usa26a |pattern_sh = _usa26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 090b02 |title = САД<ref name="USA-BEL line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12543/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – USA v. Belgium |publisher=[[FIFA]] |date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Белгија<ref name="USA-BEL line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''24'''||[[Мат Фрис]] |- |CB ||'''16'''||[[Алекс Фриман]] |- |CB ||'''3''' ||[[Крис Ричардс (фудбалер)|Крис Ричардс]] |- |CB ||'''13'''||[[Тим Рим]] {{Капитен}} |- |RM ||'''2''' ||[[Сержињо Дест]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''17'''||[[Малик Тилман]] || {{yel|69}} |- |CM ||'''4''' ||[[Тајлер Адамс]] || || {{suboff|72}} |- |CM ||'''8''' ||[[Вестон Мекени]] || {{yel|35}} |- |LM ||'''5''' ||[[Антони Робинсон]] || || {{suboff|90+2}} |- |CF ||'''10'''||[[Кристијан Пулишиќ]] || || {{suboff|59}} |- |CF ||'''20'''||[[Фоларин Балогун]] || || {{suboff|90+2}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''7''' ||[[Џовани Рејна]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''14'''||[[Себастијан Берхалтер]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''9''' ||[[Рикардо Пепи]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''19'''||[[Хаџи Рајт]] || || {{subon|90+2}} |- |DF ||'''18'''||[[Макс Арфстен]] || || {{subon|90+2}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Маурисио Почетино]] |} |valign="top"|[[File:USA-BEL 2026-07-06.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Тибо Куртоа]] |- |RB ||'''21'''||[[Тимоти Кастањ]] |- |CB ||'''25'''||[[Натан Нгој]] |- |CB ||'''4''' ||[[Брендон Мехеле]] |- |LB ||'''5''' ||[[Максим Де Кујпер]] |- |CM ||'''24'''||[[Амаду Онана]] || {{suboff|21}} |- |CM ||'''23'''||[[Николас Раскин]] || {{suboff|89}} |- |RW ||'''14'''||[[Доди Лукебакио]] || {{suboff|67}} |- |AM ||'''8''' ||[[Јури Тилеманс]] {{Капитен}} |- |LW ||'''10'''||[[Леандро Тросар]] || {{suboff|89}} |- |CF ||'''17'''||[[Шарл Де Кетеларе]] || {{suboff|67}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''20'''||[[Ханс Ванакен]] || {{subon|21}} |- |FW ||'''11'''||[[Жереми Доку]] || {{subon|67}} |- |FW ||'''9''' ||[[Ромелу Лукаку]] || {{subon|67}} |- |MF ||'''22'''||[[Алексис Салемакерс]] || {{subon|89}} |- |MF ||'''6''' ||[[Аксел Витсел]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Руди Гарсија]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Шарл Де Кетеларе]] (Белгија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="USA-BEL line-ups"/> <br />{{flagsport|JOR}} Мохамед Ал-Калаф <br />{{flagsport|JOR}} Ахмад Ал-Роале <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] <br />'''[[Video assi0stant referee]]:''' <br />{{flagsport|QAT}} [[Хамис Ал-Мари]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Николас Гало]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] |} ===Аргентина - Египет=== <section begin=R16-7 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = 3–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Кристијан Ромеро|Ромеро]] {{goal|79}} *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|83}} *[[Енцо Фернандес|Фернандес]] {{goal|90+2}} |голови2 = *{{goal|15}} [[Јасер Ибрахим|Ибрахим]] *{{goal|67}} [[Мостафа Зико|Зико]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=R16-7 /> ===Швајцарија - Колумбија=== <section begin=R16-8 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = |голови2 = |aet = yes |пенали1= *[[Гранит Џака|Џака]] {{pengoal}} *[[Зеки Амдуни|Амдуни]] {{pengoal}} *[[Мануел Аканџи|Аканџи]] {{penmiss}} *[[Седрик Итен|Итен]] {{pengoal}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{pengoal}} |пенали=3–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Хуан Фернандо Кинтеро|Кинтеро]] *{{penmiss}} [[Давинсон Санчес|Санчес]] *{{pengoal}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] *{{penmiss}} [[Чучо Ернандес|Ернандес]] *{{pengoal}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=R16-8 /> ==Четвртфинале== ===Франција - Мароко=== <section begin=QF-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 9 јули 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|60}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.811 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=QF-1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26a |pattern_b = _fra26a |pattern_ra = _fra26a |pattern_sh = _fra26a |pattern_so = _fra26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Франција<ref name="FRA-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12545/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Quarter-final – France v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=July 9, 2026 |access-date=July 9, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26h |pattern_b = _mrc26h |pattern_ra = _mrc26h |pattern_sh = _mrc26h2 |pattern_so = _mrc26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Мароко<ref name="FRA-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Мајк Мењан]] |- |RB ||'''5''' ||[[Жул Кунде]] || {{suboff|87}} |- |CB ||'''4''' ||[[Дајо Упамекано]] |- |CB ||'''17'''||[[Вилијам Салиба]] |- |LB ||'''3''' ||[[Лука Дињ]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ману Коне]] || {{suboff|71}} |- |CM ||'''14'''||[[Адријан Рабио]] |- |RW ||'''7''' ||[[Усман Дембеле]] |- |AM ||'''11'''||[[Мајкл Олисе]] |- |LW ||'''20'''||[[Дезире Дуе]] || {{suboff|77}} |- |CF ||'''10'''||[[Килијан Мбапе]] {{Капитен}} || {{suboff|77}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Ворен Заир-Емри]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''22'''||[[Жан-Филип Матета]] || {{subon|77}} |- |FW ||'''12'''||[[Бредли Баркола]] || {{subon|77}} |- |DF ||'''2''' ||[[Мало Густо]] || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Сеелктор:''' |- |colspan=3|[[Дидје Дешан]] |} |valign="top"|[[File:FRA-MAR 2026-07-09.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] || {{yel|63}} |- |CB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] |- |LB ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{suboff|74}} |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] || || {{suboff|62}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|74}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] |- |LW ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{suboff|85}} |- |CF ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|62}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''4''' ||[[Софјан Амрабат]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфјан Рахими]] || || {{subon|62}} |- |DF ||'''13'''||[[Закарија Ел Уахди]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''16'''||[[Џесим Јасин]] || || {{subon|74}} |- |FW ||'''17'''||[[Амин Сбаи]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Килијан Мбапе]] (Франција)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="FRA-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|ARG}} [[Хуан Пабло Белати]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Габриел Шаде]] <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] |} ===Шпанија - Белгија=== <section begin=QF-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 10 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Фабијан Руис|Руис]] {{goal|30}} *[[Микел Мерино|Мерино]] {{goal|88}} |голови2 = *{{goal|41}} [[Шарл Де Кетеларе|Де Кетеларе]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=QF-2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Шпанија<ref name="ESP-BEL line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12547/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Quarter-final – Spain v. Belgium |publisher=[[FIFA]] |date=July 10, 2026 |access-date=July 10, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Белгија<ref name="ESP-BEL line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Унаи Симон]] |- |RB ||'''12'''||[[Педро Поро]] |- |CB ||'''22'''||[[Пау Кубарси]] || {{yel|43}} |- |CB ||'''14'''||[[Емерик Лапорт]] || {{yel|90+3}} |- |LB ||'''24'''||[[Марк Кукуреља]] |- |CM ||'''16'''||[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] {{Капитен}} |- |CM ||'''8''' ||[[Фабијан Руис]] || || {{suboff|55}} |- |RW ||'''19'''||[[Ламин Јамал]] |- |AM ||'''10'''||[[Дани Олмо]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''15'''||[[Алекс Баена]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''21'''||[[Микел Ојарсабал]] || || {{suboff|79}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Феран Торес]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''20'''||[[Педри]] || || {{subon|55}} |- |FW ||'''17'''||[[Нико Вилијамс]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''6''' ||[[Микел Мерино]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Луис де ла Фуенте (фудбалер 1961)|Луис де ла Фуенте]] |} |valign="top"|[[File:ESP-BEL 2026-07-10.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Thibaut Courtois]] || || {{suboff|71}} |- |RB ||'''21'''||[[Timothy Castagne]] |- |CB ||'''25'''||[[Nathan Ngoy]] |- |CB ||'''4''' ||[[Brandon Mechele]] |- |LB ||'''5''' ||[[Maxim De Cuyper]] || || {{suboff|60}} |- |CM ||'''20'''||[[Hans Vanaken]] || || {{suboff|60}} |- |CM ||'''23'''||[[Nicolas Raskin]] |- |RW ||'''10'''||[[Leandro Trossard]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''7''' ||[[Kevin De Bruyne]] ([[Captain (association football)|c]]) || {{yel|85}} || {{suboff|86}} |- |LW ||'''11'''||[[Jérémy Doku]] |- |CF ||'''17'''||[[Charles De Ketelaere]] |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |MF ||'''6''' ||[[Axel Witsel]] || {{yel|90+5}} || {{subon|60}} |- |DF ||'''18'''||[[Joaquin Seys]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''9''' ||[[Romelu Lukaku]] || || {{subon|60}} |- |GK ||'''12'''||[[Senne Lammens]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Alexis Saelemaekers]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Rudi Garcia]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Man of the Match:''' <br />[[Lamine Yamal]] (Spain)<ref name="MOTM" /> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="ESP-BEL line-ups"/> <br />[[Stuart Burt]] ([[The Football Association|England]]) <br />James Mainwaring ([[The Football Association|England]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Ramon Abatti]] ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />Rafael Alves ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[The Football Association|England]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Ivan Bebek]] ([[Croatian Football Federation|Croatia]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[United States Soccer Federation|United States]]) |} == Наводи == {{наводи}} {{Светско првенство во фудбал 2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Нокаут фаза]] 50b4uu0akic18rlmqd54yapp24wrdbr 5590579 5590554 2026-07-11T19:10:11Z Carshalton 30527 /* Шпанија - Белгија */ 5590579 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза''' била втората и последна фаза на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]], по [[Светско првенство во фудбал 2026#Групна фаза|групната фаза]]. Започнала на 28 јуни, а завршила на 19 јули 2026 година, со [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето]], се одиграло на стадионот [[МетЛајф]] во [[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]], [[Њу Џерзи]].<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=ФИФА Светско првенство 26 – Распоред на натпревари |publisher=[[ФИФА]] ​​|date=4 февруари 2024 година |access-date=4 февруари 2024 година}}</ref> Првите две екипи од секоја од дванаесетте групи, заедно со [[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|најдобрите осум третопласирани екипи]], ќе се пласираат во нокаут фазата за да се натпреваруваат во турнир со еднократна елиминација. Во нокаут фазата ќе има 32 натпревари, вклучувајќи и натпревар за третото место.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=Прописи за Светското првенство во ФИФА 2026 |publisher=FIFA |date=мај 2025 |access-date=7 јуни 2025 |archive-date=23 јуни 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Формат== Во нокаут фазата на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] се натпреварувале 32 екипи кои се квалификувале од групната фаза. Натпреварите во нокаут-фазата се играле додека не се добие победник. Доколку резултатот е нерешен по истекот на 90 минути, ќе се играат продолженија од 30 минути. Ако и по продолженијата резултатот остане нерешен, победникот ќе биде одлучен по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]].<ref name="regulations"/> Сите наведени времиња се локални.<ref name="match schedule"/> Во шеснаесетфиналето (рундата од 32 екипи), четири од победниците на групите ќе играат против второпласирани репрезентации од групите. Останатите осум победници на групите ќе играат против четири од најдобрите третопласирани репрезентации кои ќе обезбедат пласман. Осумте преостанати второпласирани репрезентации ќе играат меѓусебно. ФИФА го утврдила следниот распоред за шеснаесетфиналето:<ref name="regulations" /> *'''Натпревар 73''': Второпласираниот од група А – Второпласираниот од група Б *'''Натпревар 74''': Победникот на група Е – Третопласираниот од групите А/Б/Ц/Д/Ф *'''Натпревар 75''': Победникот на група Ф – Второпласираниот од група Ц *'''Натпревар 76''': Победникот на група Ц – Второпласираниот од група Ф *'''Натпревар 77''': Победникот на група И – Третопласираниот од групите Ц/Д/Ф/Г/Х *'''Натпревар 78''': Второпласираниот од група Е – Второпласираниот од група И *'''Натпревар 79''': Победникот на група А – Третопласираниот од групите Ц/Е/Ф/Х/И *'''Натпревар 80''': Победникот на група Л – Третопласираниот од групите Е/Х/И/Ј/К *'''Натпревар 81''': Победникот на група Д – Третопласираниот од групите Б/Е/Ф/И/Ј *'''Натпревар 82''': Победникот на група Г – Третопласираниот од групите А/Е/Х/И/Ј *'''Натпревар 83''': Второпласираниот од група К – Второпласираниот од група Л *'''Натпревар 84''': Победникот на група Х – Второпласираниот од група Ј *'''Натпревар 85''': Победникот на група Б – Третопласираниот од групите Е/Ф/Г/И/Ј *'''Натпревар 86''': Победникот на група Ј – Второпласираниот од група Х *'''Натпревар 87''': Победникот на група К – Третопласираниот од групите Д/Е/И/Ј/Л *'''Натпревар 88''': Второпласираниот од група Д – Второпласираниот од група Г ===Комбинации за натпреварите од шеснаесттинафиналето=== Паровите во кои учествуваат третопласираните репрезентации зависат од тоа кои осум третопласирани репрезентации ќе обезбедат пласман во шеснаесетфиналето. Сите 495 можни комбинации, се објавени во Анекс Ц од правилникот на турнирот.<ref name="regulations"/> Третопласирани екипи од следниве групи, биле во [[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|првите осум во поредокот]]: Б, Д, Е, Ф, И, Ј, К и Л. Според табелата со комбинации, натпреварите во кои учествувале третопласираните екипи биле следниве:<ref name="regulations"/> *1А (Мексико) vs 3Е (Еквадор) *1Б (Швајцарија) vs 3Ј (Алжир) *1Д (САД) vs 3Б (Босна и Херцеговина) *1Е (Германија) vs 3Д (Парагвај) *1Г (Белгија) vs 3И (Сенегал) *1И (Франција) vs 3Ф (Шведска) *1К (Колумбија) vs 3Л (Гана) *1Л (Англија) vs 3К (ДР Конго) ==Квалификувани репрезентации== Првите две екипи од секоја од дванаесетте групи, заедно со осумте најдобро рангирани третопласирани екипи, се квалификувaле за нокаут фазата.<ref name="regulations"/> <section begin="Qualified teams" /> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap;" |- ! Група ! style="width:150px" | Победник ! style="width:150px" | Второпласиран ! style="width:150px" | Третопласиран<br />([[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|Најдобрите 8]] се квалификуваат) |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]] | {{fb|MEX}} | {{fb|RSA}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]] | {{fb|SUI}} | {{fb|CAN}} | {{fb|BIH}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]] | {{fb|BRA}} | {{fb|MAR}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]] | {{fb|USA}} | {{fb|AUS}} | {{fb|PAR}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]] | {{fb|GER}} | {{fb|CIV}} | {{fb|ECU}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]] | {{fb|NED}} | {{fb|JPN}} | {{fb|SWE}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]] | {{fb|BEL}} | {{fb|EGY}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]] | {{fb|ESP}} | {{fb|CPV}} | {{N/a}} |-0 ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]] | {{fb|FRA}} | {{fb|NOR}} | {{fb|SEN}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]] | {{fb|ARG}} | {{fb|AUT}} | {{fb|ALG}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]] | {{fb|COL}} | {{fb|POR}} | {{fb|COD}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]] | {{fb|ENG}} | {{fb|CRO}} | {{fb|GHA}} |}<section end="Qualified teams" /> ==Жреб== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}|0|{{fb|CAN}}|1 |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||{{fb|SEN}}| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ECU}}| |1. јули – [[Атланта]]|{{fb|ENG}}||{{fb|COD}}| |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |3. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Фоксборо]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |10. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |15. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Final--> |19. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| }} ==Шеснаесттинафинале== ===Јужна Африка - Канада=== <section begin=R32-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јужна Африка - Канада|Јужна Африка - Канада]] |дата = 28 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+2}} [[Стивен Еуштакио|Еуштакио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]] |гледачи = 69.237 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро]] }}<section end=R32-1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Јужна&nbsp;Африка}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Канада<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ронвен Вилијамс]] {{Капитен}} |- |RB ||'''20'''||[[Хулисо Мудау]] |- |CB ||'''21'''||[[Име Окон]] |- |CB ||'''14'''||[[Мбекезели Мбокази]] |- |LB ||'''6''' ||[[Обри Модиба]] |- |CM ||'''13'''||[[Сфефело Ситоле]] |- |CM ||'''4''' ||[[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Тебохо Мокоена]] |- |RW ||'''12'''||[[Тапело Масеко]] || || {{suboff|86}} |- |AM ||'''10'''||[[Релебохиле Мофокенг]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''7''' ||[[Освин Аполис]] |- |CF ||'''17'''||[[Евиденс Макгопа]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Таленте Мбата]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''15'''||[[Икрам Рајнерс]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''8''' ||[[Тшепанг Мореми]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|BEL}} [[Уго Брос]] |} |valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Максим Крепо]] |- |RB ||'''2''' ||[[Алистер Џонстон]] |- |CB ||'''15'''||[[Моиз Бомбито]] || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''13'''||[[Дерек Корнелиус]] |- |LB ||'''22'''||[[Ричи Лареја]] |- |RM ||'''17'''||[[Тејџон Бјукенан]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''25'''||[[Нејтн Салиба]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Стивен Еуштакио]] {{Капитен}} |- |LM ||'''11'''||[[Лиам Милар]] || || {{suboff|70}} |- |CF ||'''10'''||[[Џонатан Дејвид]] |- |CF ||'''12'''||[[Тани Олувасеји]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''23'''||[[Нико Сигур]] || {{yel|67}} || {{subon|59}} |- |DF ||'''4''' ||[[Лук де Фужерол]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''24'''||[[Промис Дејвид]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''14'''||[[Џејкоб Шафелбург]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''19'''||[[Алфонсо Дејвис]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|USA}} [[Џеси Марш]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Стивен Еуштакио]] (Канада)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="RSA-CAN line-ups"/> <br />{{flagsport|POR}} Бруно Жезус <br />{{flagsport|POR}} Лусијано Маја <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Родолфо Тоски]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] |} ===Бразил - Јапонија=== <section begin=R32-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Јапонија|Бразил - Јапонија]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Каземиро]] {{goal|56}} *[[Габриел Мартинели|Мартинели]] {{goal|90+5}} |голови2 = *{{goal|29}} [[Каишу Сано|Сано]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=R32-2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Бразил<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Јапонија<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило Луис]] || {{yel|48}} |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос]] |- |DM ||'''5''' ||[[Каземиро]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|90+7}} |- |CM ||'''20'''||[[Лукас Пакета]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''26'''||[[Рајан (фудбалер 2006)|Рајан]] |- |CF ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''19'''||[[Ендрик (фудбалер 2006)|Ендрик]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''22'''||[[Габриел Мартинели]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] || || {{subon|90+1}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Зион Сузуки]] |- |CB ||'''22'''||[[Такехиро Томијасу]] |- |CB ||'''3''' ||[[Шого Танигучи]] |- |CB ||'''21'''||[[Хироки Ито (фудбалер 1999)|Хироки Ито]] |- |RM ||'''10'''||[[Рицу Доан]] {{Капитен}} || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''24'''||[[Каишу Сано]] || {{yel|12}} |- |CM ||'''15'''||[[Даичи Камада]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}} |- |LM ||'''13'''||[[Кеито Накамура]] || || {{suboff|66}} |- |RF ||'''14'''||[[Џунја Ито]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''18'''||[[Ајасе Уеда]] |- |LF ||'''11'''||[[Даизен Маеда]] || || {{suboff|90+7}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''25'''||[[Џуносуке Сузуки]] || {{yel|84}} || {{subon|66}} |- |DF ||'''2''' ||[[Јукинари Сугавара]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''7''' ||[[Ао Танака]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''6''' ||[[Шуто Мачино]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''19'''||[[Коки Огава (фудбалер)|Коки Огава]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хаџиме Моријасу]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Каземиро]] (Бразил)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-JPN line-ups"/> <br />{{flagsport|ITA}} Даниеле Биндони <br />{{flagsport|ITA}} Алберто Тегони <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Германија - Парагвај=== <section begin=R32-3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Германија - Парагвај|Германија - Парагвај]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Енсисо]] |aet = yes |пенали1= *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{penmiss}} *[[Јозуа Кимих|Кимих]] {{pengoal}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{pengoal}} *[[Ник Волтемаде|Волтемаде]] {{penmiss}} *[[Надием Амири|Амири]] {{pengoal}} *[[Џонатан Та|Та]] {{penmiss}} |пенали=3–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] *{{pengoal}} [[Густаво Гомес|Г. Гомес]] *{{pengoal}} [[Матијас Галарса|Галарса]] *{{penmiss}} [[Антонио Санабрија|Санабрија]] *{{penmiss}} [[Фабијан Балбуена|Балбуена]] *{{pengoal}} [[Хосе Канале|Канале]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.945 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=R32-3 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Германија<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | title = Парагвај<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Мануел Нојер]] |- |RB ||'''6''' ||[[Јозуа Кимих]] {{Капитен}} |- |CB ||'''4''' ||[[Џонатан Та]] |- |CB ||'''2''' ||[[Антонио Ридигер]] || || {{suboff|110}} |- |LB ||'''18'''||[[Натаниел Браун (фудбалер)|Натаниел Браун]] |- |CM ||'''23'''||[[Феликс Нмеча]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''5''' ||[[Александар Павловиќ (фудбалер)|Александар Павловиќ]] || || {{suboff|79}} |- |RW ||'''19'''||[[Лерој Сане]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''7''' ||[[Каи Хаверц]] || {{yel|106}} |- |LW ||'''17'''||[[Флоријан Вирц]] || || {{suboff|110}} |- |CF ||'''26'''||[[Дензи Ундав]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Леон Горецка]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''10'''||[[Џамал Мусиала]] || {{yel|115}} || {{subon|63}} |- |DF ||'''3''' ||[[Валдемар Антон]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''11'''||[[Ник Волтемаде]] || || {{subon|88}} |- |MF ||'''20'''||[[Надием Амири]] || || {{subon|110}} |- |DF ||'''24'''||[[Малик Тиао]] || || {{subon|110}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Јулијан Нагелсман]] || {{yel|105+1}} |} |valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Орландо Хил]] |- |RB ||'''4''' ||[[Хуан Хосе Касерес]] || || {{suboff|99}} |- |CB ||'''15'''||[[Густаво Гомес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''13'''||[[Хосе Канале]] |- |LB ||'''6''' ||[[Хуниор Алонсо]] || || {{suboff|120+2}} |- |RM ||'''10'''||[[Мигел Алмирон]] || || {{suboff|91}} |- |CM ||'''16'''||[[Дамиан Бобадиља]] || || {{suboff|99}} |- |CM ||'''14'''||[[Андрес Кубас]] || {{yel|65}} |- |LM ||'''23'''||[[Матијас Галарса]] || {{yel|117}} |- |CF ||'''21'''||[[Габриел Авалос]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''19'''||[[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Хулио Енсисо]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''24'''||[[Густаво Кабаљеро]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''11'''||[[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''2''' ||[[Густаво Васкес]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''9''' ||[[Антонио Санабрија]] || || {{subon|99}} |- |MF ||'''20'''||[[Брајан Охеда]] || || {{subon|99}} |- |DF ||'''5''' ||[[Фабијан Балбуена]] || || {{subon|120+2}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Густаво Алфаро]] || {{yel|105}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Орландо Хил]] (Парагвај)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="GER-PAR line-ups"/> <br />{{flagsport|MAR}} Закрија Бринси <br />{{flagsport|MAR}} Мостафа Акаркад <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг (фудбалски судија)|Ма Нинг]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|MAR}} Хамза Ел-Фарик <br />{{flagsport|SAU}} Абдула Ал-Шехри |} ===Холандија - Мароко=== <section begin=R32-4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Холандија - Мароко|Холандија - Мароко]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|72}} |голови2 = *{{goal|90+1}} [[Иса Диоп (фудбалер)|Диоп]] |aet = yes |пенали1= *[[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]] {{pengoal}} *[[Џастин Клајверт|Клајверт]] {{penmiss}} *[[Ваут Вегхорст|Вегхорст]] {{pengoal}} *[[Квинтен Тимбер|Тимбер]] {{penmiss}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{penmiss}} |пенали=2–3 |пенали2= *{{penmiss}} [[Нил Ел Ајнауи|Ел Ајнауи]] *{{pengoal}} [[Суфијан Рахими|Рахими]] *{{pengoal}} [[Шемсдин Талби|Талби]] *{{penmiss}} [[Ашраф Хакими|Хакими]] *{{pengoal}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=R32-4 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = Холандија<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Мароко<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Барт Вербруген]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јан Пол ван Хеке]] |- |CB ||'''4''' ||[[Вирџил ван Дајк]] {{Капитен}} |- |CB ||'''5''' ||[[Натан Аке]] || {{suboff|71}} |- |RM ||'''22'''||[[Дензел Думфрис]] |- |CM ||'''8''' ||[[Рајан Гравенберх]] || {{suboff|86}} |- |CM ||'''21'''||[[Френки де Јонг]] || {{suboff|110}} |- |LM ||'''15'''||[[Мики ван де Вен]] || {{suboff|86}} |- |RF ||'''24'''||[[Крисенсио Самервил]] |- |CF ||'''19'''||[[Брајан Броби]] || {{suboff|71}} |- |LF ||'''11'''||[[Коди Гакпо]] || {{suboff|113}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''20'''||[[Тен Копмејнерс]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''9''' ||[[Ваут Вегхорст]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''26'''||[[Квинтен Тимбер]] || {{subon|86}} |- |DF ||'''25'''||[[Јорел Хато]] || {{subon|86}} |- |MF ||'''3''' ||[[Мартен де Рон]] || {{subon|110}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џастин Клајверт]] || {{subon|113}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Роналд Куман]] |} |valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] || {{yel|47}} |- |CB ||'''18'''||[[Шади Риад]] || || {{suboff|75}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|79}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''16'''||[[Џесим Јасин]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|86}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] (Мароко)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="NED-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|BRA}} Бруно Пирес <br />{{flagsport|BRA}} Бруно Боскиља <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} [[Кристија Гарај]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Никола Гало]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />{{flagsport|USA}} [[Армандо Виљареал]] |} ===Брег на Слоновата Коска - Норвешка=== <section begin=R32-5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Брег на Слоновата Коска - Норвешка|Брег на Слоновата Коска - Норвешка]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = 1–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|74}} |голови2 = *{{goal|39}} [[Антонио Нуса|Нуса]] *{{goal|86}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69.665 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=R32-5 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Брег&nbsp;на&nbsp;Слоновата&nbsp;Коска}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Норвешка<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јахија Фофана]] |- |RB ||'''17'''||[[Гела Дуе]] |- |CB ||'''7''' ||[[Одилон Косуну]] |- |CB ||'''20'''||[[Емануел Агбаду]] |- |LB ||'''3''' ||[[Гислен Конан]] || {{suboff|90+3}} |- |DM ||'''18'''||[[Ибрахим Сангаре]] |- |CM ||'''8''' ||[[Франк Кесие]] {{Капитен}} |- |CM ||'''26'''||[[Крист Инао Улаи]] || {{suboff|60}} |- |RF ||'''19'''||[[Никола Пепе]] || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Анже-Јоан Бони]] || {{suboff|60}} |- |LF ||'''11'''||[[Јан Диоманде]] || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''15'''||[[Амад Диало]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''12'''||[[Елје Вахи]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Умар Диаките]] || {{subon|87}} |- |FW ||'''22'''||[[Еван Гесан]] || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''24'''||[[Базумана Туре]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Емерсе Фае]] |} |valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ерјан Ниланд]] |- |RB ||'''16'''||[[Маркус Холмгрен Педерсен]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кристофер Ајер]] |- |CB ||'''17'''||[[Торбјерн Хегем]] |- |LB ||'''5''' ||[[Давид Мелер Волфе]] |- |CM ||'''6''' ||[[Патрик Берг]] |- |CM ||'''8''' ||[[Сандер Берге]] |- |AM ||'''10'''||[[Мартин Едегор]] {{Капитен}} |- |RF ||'''7''' ||[[Александер Серлот]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ерлинг Холанд]] |- |LF ||'''20'''||[[Антонио Нуса]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''21'''||[[Андреас Шелдеруп]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Оскар Боб]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Фредрик Аурснес]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Сеелктор:''' |- |colspan=3|[[Столе Солбакен]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Антонио Нуса]] (Норвешка)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/> <br />{{flagsport|VEN}} Хорхе Урего <br />{{flagsport|VEN}} Тулио Морено <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} Хуан Лара <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] |} ===Франција - Шведска=== <section begin=R32-6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Франција- Шведска|Франција - Шведска]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|45}}, {{goal|74}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|53}} |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=R32-6 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Франција<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Шведска<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Мајк Мењан]] |- |RB ||'''5''' ||[[Жул Кунде]] || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Дајо Упамекано]] |- |CB ||'''17'''||[[Вилијам Салиба]] |- |LB ||'''3''' ||[[Лука Дињ]] || {{suboff|78}} |- |CM ||'''8''' ||[[Орелијен Чуамени]] |- |CM ||'''14'''||[[Адријан Рабио]] |- |RW ||'''7''' ||[[Усман Дембеле]] || {{suboff|75}} |- |AM ||'''11'''||[[Мајкл Олисе]] || {{suboff|85}} |- |LW ||'''12'''||[[Бредли Баркола]] |- |CF ||'''10'''||[[Килијан Мбапе]] {{Капитен}} || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Дезире Дуе]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''2''' ||[[Мало Густо]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''19'''||[[Тео Ернандес]] || {{subon|78}} |- |FW ||'''22'''||[[Жан-Филип Матета]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''24'''||[[Рајан Шерки]] || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Дидје Дешан]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јакоб Видел Зетерстрем]] |- |RB ||'''8''' ||[[Даниел Свенсон (фудбалер 2002)|Даниел Свенсон]] || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Густаф Лагербилке]] |- |CB ||'''3''' ||[[Виктор Линделоф]] {{Капитен}} |- |LB ||'''5''' ||[[Габриел Гудмундсон]] |- |RM ||'''11'''||[[Антони Еланга]] |- |CM ||'''7''' ||[[Лукас Бергвал]] || {{suboff|66}} |- |CM ||'''18'''||[[Јасин Ајари]] || {{suboff|82}} |- |LM ||'''24'''||[[Елиот Струд]] || {{suboff|66}} |- |CF ||'''17'''||[[Виктор Ѓекереш]] |- |CF ||'''9''' ||[[Александер Исак]] || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''26'''||[[Таха Али]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''22'''||[[Бесфорт Зенели]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''10'''||[[Бенјамин Нигрен]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''19'''||[[Матијас Сванберг]] || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Густаф Нилсон (фудбалер 1997)|Густаф Нилсон]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ENG}} [[Греам Потер]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Килијан Мбапе]] (Франција)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/> <br />{{flagsport|NED}} Хесел Стегстра <br />{{flagsport|NED}} Јан де Врис <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BEL}} Брам ван Дрише <br />{{flagsport|POL}} [[Тома Квјатковски]] |} ===Мексико - Еквадор=== <section begin=R32-7 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мексико- Еквадор|Мексико - Еквадор]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|22}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|31}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=R32-7 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Мексико<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Еквадор<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Раул Ранхел (фудбалер)|Раул Ранхел]] |- |RB ||'''2''' ||[[Хорхе Санчес (фудбалер 1997)|Хорхе Санчес]] |- |CB ||'''3''' ||[[Сесар Монтес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''5''' ||[[Хоан Васкес]] |- |LB ||'''23'''||[[Хесус Гаљардо]] |- |DM ||'''6''' ||[[Ерик Лира]] |- |CM ||'''19'''||[[Хилберто Мора]] || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Луис Ромо]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''25'''||[[Роберто Алварадо]] || {{suboff|80}} |- |CF ||'''9''' ||[[Раул Хименес]] || {{suboff|73}} |- |LF ||'''16'''||[[Хулијан Кињонес]] || {{suboff|80}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Брајан Гутиерес]] || {{subon|59}} |- |MF ||'''18'''||[[Обед Варгас]] || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Сантјаго Хименес]] || {{subon|73}} |- |DF ||'''15'''||[[Исраел Рејес]] || {{subon|80}} |- |MF ||'''17'''||[[Орбелин Пинеда]] || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хавиер Агире]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ернан Галиндес]] |- |RB ||'''21'''||[[Алан Франко (фудбалер 1998)|Алан Франко]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Хоел Ордоњес]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''6''' ||[[Вилијан Пачо]] |- |LB ||'''3''' ||[[Пјеро Инкапје]] || {{sent off|0|90+5}} |- |RM ||'''9''' ||[[Џон Јебоа]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''23'''||[[Моисес Каиседо]] {{Капитен}} || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''15'''||[[Педро Вите]] |- |LM ||'''20'''||[[Нилсон Ангуло]] || || {{suboff|79}} |- |CF ||'''19'''||[[Гонсало Плата]] |- |CF ||'''13'''||[[Енер Валенсија]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Јајмар Медина]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''17'''||[[Анхело Пресијадо]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''11'''||[[Кевин Родригес (фудбалер 2000)|Кевин Родригес]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''10'''||[[Кендри Паес]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}} |- |FW ||'''16'''||[[Хорди Каиседо]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Себастијан Бекасесе]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хулијан Кињонес]] (Мексико)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/> <br />{{flagsport|SLO}} Томаж Кланчник <br />{{flagsport|SLO}} Андраж Ковачиќ <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|EGY}} [[Махмуд Ашур]] |} ===Англија - ДР Конго=== <section begin=R32-8 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - ДР Конго|Англија - ДР Конго]] |дата = 1 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|75}}, {{goal|86}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Сипенга|Сипенга]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=R32-8 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Англија<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = ДР Конго<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џордан Пикфорд]] |- |RB ||'''25'''||[[Џед Спенс]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''2''' ||[[Езри Конса]] |- |CB ||'''6''' ||[[Марк Гехи]] |- |LB ||'''3''' ||[[Нико О'Рајли]] |- |CM ||'''8''' ||[[Елиот Андерсон (фудбалер)|Елиот Андерсон]] |- |CM ||'''4''' ||[[Деклан Рајс]] || || {{suboff|90+1}} |- |RW ||'''20'''||[[Нони Мадуеке]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''10'''||[[Џуд Белингам]] || {{yel|19}} |- |LW ||'''11'''||[[Маркус Рашфорд]] || || {{suboff|60}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хари Кејн]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Букајо Сака]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''18'''||[[Антони Гордон (фудбалер)|Антони Гордон]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''21'''||[[Еберечи Езе]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''5''' ||[[Џон Стоунс]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Томас Тухел]] |} |valign="top"|[[File:ENG-COD 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лионел Мпаси]] |- |RB ||'''2''' ||[[Арон Ван-Бисака]] |- |CB ||'''22'''||[[Шансел Мбемба]] {{Капитен}} |- |CB ||'''4''' ||[[Аксел Туанзебе]] |- |LB ||'''26'''||[[Артур Масуаку]] || || {{suboff|89}} |- |DM ||'''8''' ||[[Самуел Мутусами]] || || {{suboff|89}} |- |RM ||'''7''' ||[[Натанаел Мбуку]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''6''' ||[[Нгалајел Мукау]] || || {{suboff|76}} |- |CM ||'''14'''||[[Ноа Садики]] || {{yel|27}} |- |LM ||'''9''' ||[[Брајан Сипенга]] || || {{suboff|76}} |- |CF ||'''20'''||[[Јоан Виса]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''13'''||[[Мешак Елија]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''10'''||[[Тео Бонгонда]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''25'''||[[Едо Кајембе]] || || {{subon|76}} |- |DF ||'''12'''||[[Јорис Кајембе]] || || {{subon|89}} |- |FW ||'''19'''||[[Фистон Мајеле]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектиор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Себастјен Десабр]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хари Кејн]] (Англија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ENG-COD line-ups"/> <br />{{flagsport|JOR}} Мохамад Ал-Калаф <br />{{flagsport|JOR}} Ахмад Ал-Роале <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SAU}} [[Халид Ал-Тураис]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|QAT}} [[Хамис Ал-Мари]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|UAE}} Мохамед Обаид Хадим <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Белгија - Сенегал=== <section begin=R32-9 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Белгија - Сенегал|Белгија - Сенегал]] |дата = 1 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = 3–2 |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Ромелу Лукаку|Лукаку]] {{goal|86}} *[[Јури Тилеманс|Тилеманс]] {{goal|89}}, {{goal|120+5|пен.}} |голови2 = *{{goal|25}} [[Хабиб Диара|Диара]] *{{goal|51}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=R32-9 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Белгија<ref name="BEL-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Belgium v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Сенегал<ref name="BEL-SEN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Тибо Куртоа]] |- |RB ||'''21'''||[[Тимоти Кастањ]] |- |CB ||'''4''' ||[[Брендон Мехеле]] || {{yel|64}} |- |CB ||'''3''' ||[[Артур Теат]] |- |LB ||'''5''' ||[[Максим Де Кујпер]]|| || {{suboff|78}} |- |CM ||'''20'''||[[Ханс Ванакен]]|| || {{suboff|63}} |- |CM ||'''8''' ||[[Јури Тилеманс]] {{Капитен}} |- |RW ||'''10'''||[[Леандро Тросар]]|| || {{suboff|109}} |- |AM ||'''7''' ||[[Кевин Де Бројне]]|| || {{suboff|56}} |- |LW ||'''11'''||[[Жереми Доку]]|| || {{suboff|56}} |- |CF ||'''17'''||[[Шарл Де Кетеларе]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Ромелу Лукаку]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''14'''||[[Доди Лукебакио]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''23'''||[[Никола Раскин]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''19'''||[[Диего Мореира]] || || {{subon|63}} |- |DF ||'''15'''||[[Тома Меније]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''24'''||[[Амаду Онана]] || || {{subon|109}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Руди Гарсија]]|| {{yel|90}} |} |valign="top"|[[File:BEL-SEN 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Мори Диао]] |- |RB ||'''15'''||[[Крепен Диата]] |- |CB ||'''6''' ||[[Пате Сис]] |- |CB ||'''19'''||[[Муса Ниакате]] |- |LB ||'''14'''||[[Исмаил Јакобс]]|| || {{suboff|93}} |- |CM ||'''21'''||[[Хабиб Диара]]|| || {{suboff|73}} |- |CM ||'''5''' ||[[Идриса Геј]] {{Капитен}} || || {{suboff|95}} |- |CM ||'''26'''||[[Папе Геј]]|| || {{suboff|66}} |- |RF ||'''13'''||[[Илиман Ндиај]]|| || {{suboff|73}} |- |CF ||'''18'''||[[Исмаила Сар]] |- |LF ||'''10'''||[[Садио Мане]] || || {{suboff|93}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Ламин Камара]] || {{yel|67}} || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Папе Матар Сар]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''20'''||[[Ибрахим Мбаје]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Николас Џексон]] || || {{subon|93}} |- |DF ||'''25'''||[[Ел Хаџи Малик Диуф]] || || {{subon|93}} |- |MF ||'''22'''||[[Бара Сапоко Ндиај]] || || {{subon|95}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Папе Тиао]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Јури Тилеманс]] (Белгија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BEL-SEN line-ups"/> <br />{{flagsport|HON}} Валтер Лопес <br />{{flagsport|HON}} Кристијан Рамирес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Андрес Рохас]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} Гиљермо Пачеко <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Родолфо Тоски]] <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] |} ===САД - Босна и Херцеговина=== <section begin=R32-10 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари САД - Босна и Херцеговина|САД - Босна и Херцеговина]] |дата = 1 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|45}} *[[Малик Тилман|Тилман]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=R32-10 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = САД<ref name="USA-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12533/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Босна&nbsp;и&nbsp;Херцеговина}}<ref name="USA-BIH line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''24'''||[[Мат Фрис]] |- |CB ||'''16'''||[[Алекс Фриман]] |- |CB ||'''3''' ||[[Крис Ричардс (фудбалер)|Крис Ричардс]] |- |CB ||'''13'''||[[Тим Рим]] {{Капитен}} |- |RM ||'''2''' ||[[Сержињо Дест]] || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''8''' ||[[Вестон Мекени]] || || {{suboff|90+5}} |- |CM ||'''4''' ||[[Тајлер Адамс]] |- |CM ||'''17'''||[[Малик Тилман]] |- |LM ||'''5''' ||[[Антони Робинсон]] |- |CF ||'''10'''||[[Кристијан Пулишиќ]] || || {{suboff|87}} |- |CF ||'''20'''||[[Фоларин Балогун]] || {{sent off|0|64}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''14'''||[[Себастијан Берхалтер]] || || {{subon|87}} |- |FW ||'''9''' ||[[Рикардо Пепи]] || || {{subon|87}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џовани Рејна]] || || {{subon|90+5}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Маурисио Почетино]] |} |valign="top"|[[File:USA-BIH 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Никола Васиљ]] |- |RB ||'''7''' ||[[Амар Дедиќ]] |- |CB ||'''18'''||[[Никола Катиќ]] || || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Тарик Мухаремовиќ]] |- |LB ||'''21'''||[[Стјепан Радељиќ]] || {{yel|80}} |- |RM ||'''8''' ||[[Армин Гиговиќ]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''14'''||[[Иван Шуњиќ]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''19'''||[[Керим Алајбеговиќ]] |- |LM ||'''5''' ||[[Сеад Колашинац]] || || {{suboff|75}} |- |CF ||'''10'''||[[Ермедин Демировиќ]] |- |CF ||'''11'''||[[Един Џеко]] {{Капитен}} || || {{suboff|51}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Ермин Махмиќ]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''6''' ||[[Бенјамин Тахировиќ]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''20'''||[[Есмир Бајрактаревиќ]] || || {{subon|51}} |- |FW ||'''23'''||[[Харис Табаковиќ]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Амар Мемиќ]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Сергеј Барбарез]] || {{yel|80}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Малик Тилман]] (САД)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="USA-BIH line-ups"/> <br />{{flagsport|BRA}} Данило Манис <br />{{flagsport|BRA}} Родриго Фигуеиредо <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Николас Гало]] <br />{{flagsport|FRA}} [[Жером Брисар]] |} ===Шпанија - Австрија=== <section begin=R32-11 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Австрија|Шпанија - Австрија]] |дата = 2 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|36}}, {{goal|89}} *[[Педро Поро|Поро]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=R32-11 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Шпанија<ref name="ESP-AUT line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12528/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Spain v. Austria |publisher=[[FIFA]] |date=July 2, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Австрија<ref name="ESP-AUT line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Унаи Симон]] |- |RB ||'''12'''||[[Педро Поро]] |- |CB ||'''22'''||[[Пау Кубарси]] |- |CB ||'''14'''||[[Емерик Лапорт]] || {{suboff|90+3}} |- |LB ||'''24'''||[[Марк Кукуреља]] |- |DM ||'''16'''||[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] {{Капитен}} |- |CM ||'''10'''||[[Дани Олмо]] || {{suboff|71}} |- |CM ||'''20'''||[[Педри]] || {{suboff|90+3}} |- |RF ||'''19'''||[[Ламин Јамал]] || {{suboff|85}} |- |CF ||'''21'''||[[Микел Ојарсабал]] |- |LF ||'''15'''||[[Алекс Баена]] || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Феран Торес]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''6''' ||[[Микел Мерино]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''9''' ||[[Гави (фудбалер)|Гави]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''8''' ||[[Фабијан Руис]] || {{subon|90+3}} |- |DF ||'''2''' ||[[Марк Пубиљ]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Луис де ла Фуенте (фудбалер 1961)|Луис де ла Фуенте]] |} |valign="top"|[[File:ESP-AUT 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Александер Шлагер]] |- |RB ||'''5''' ||[[Штефан Пош]] || {{yel|83}} || {{suboff|85}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кевин Дансо]] |- |CB ||'''8''' ||[[Давид Алаба]] {{Капитен}} |- |LB ||'''20'''||[[Конрад Лајмер]] |- |CM ||'''6''' ||[[Николас Зајвалд]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''4''' ||[[Ксавер Шлагер]] || || {{suboff|46}} |- |RW ||'''18'''||[[Романо Шмид]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''24'''||[[Пол Ванер]] |- |LW ||'''9''' ||[[Марсел Забицер]] |- |CF ||'''11'''||[[Михаел Грегорич]] || || {{suboff|60}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Флоријан Грилич]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17'''||[[Карни Чуквуемека]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''7''' ||[[Марко Арнаутовиќ]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Саша Калајџиќ]] || || {{subon|60}} |- |DF ||'''22'''||[[Александер Прас]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Ралф Рагник]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Ламин Јамал]] (Шпанија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ESP-AUT line-ups"/> <br />{{flagsport|SWE}} Махбод Беиги <br />{{flagsport|SWE}} Андреас Седерквист <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|POL}} [[Томаш Квјатковски]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Федаји Сан]] <br />{{flagsport|AUS}} [[Шон Еванс (фудбалски судија)|Шон Еванс]] |} ===Португалија - Хрватска=== <section begin=R32-12 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - Хрватска|Португалија - Хрватска]] |дата = 2 јули 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|68|пен.}} *[[Гонсало Рамос|Рамос]] {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|53}} [[Иван Перишиќ|Перишиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=R32-12 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Португалија<ref name="POR-CRO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12535/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Portugal v. Croatia |publisher=[[FIFA]] |date=July 2, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Хрватска<ref name="POR-CRO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Диого Кошта]] |- |RB ||'''20'''||[[Жоао Кансело]] || || {{suboff|62}} |- |CB ||'''3''' ||[[Рубен Дијаш]] || {{yel|17}} |- |CB ||'''13'''||[[Ренато Веига]] |- |LB ||'''25'''||[[Нуно Мендеш (фудбалер 2002)|Нуно Мендеш]] |- |CM ||'''15'''||[[Жоао Невеш]] |- |CM ||'''23'''||[[Витиња]] || || {{suboff|62}} |- |RW ||'''18'''||[[Педро Нето]] || || {{suboff|62}} |- |AM ||'''8''' ||[[Бруно Фернандеш]] || || {{suboff|62}} |- |LW ||'''17'''||[[Рафаел Леао]] |- |CF ||'''7''' ||[[Кристијано Роналдо]] {{Капитен}} || || {{suboff|81}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Бернардо Силва]] || || {{subon|62}} |- |DF ||'''2''' ||[[Нелсон Семедо]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''26'''||[[Франсиско Консеисао]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''9''' ||[[Гонсало Рамос]] || || {{subon|62}} |- |MF ||'''21'''||[[Рубен Невеш]] || || {{subon|81}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Роберто Мартинес]] |} |valign="top"|[[File:POR-CRO 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Доминик Ливаковиќ]] |- |RB ||'''2''' ||[[Јосип Станишиќ]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јосип Шутало]] |- |CB ||'''3''' ||[[Марин Понграчиќ]] |- |LB ||'''14'''||[[Иван Перишиќ]] || {{yel|90+8}} |- |CM ||'''10'''||[[Лука Модриќ]] {{Капитен}} || {{yel|59}} |- |CM ||'''8''' ||[[Матео Ковачиќ]] || || {{suboff|90+6}} |- |RW ||'''13'''||[[Никола Влашиќ]] || || {{suboff|90+2}} |- |AM ||'''17'''||[[Петар Сучиќ]] |- |LW ||'''16'''||[[Мартин Батурина]] || || {{suboff|68}} |- |CF ||'''11'''||[[Анте Будимир]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Игор Матановиќ]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''15'''||[[Марио Пашалиќ]] || || {{subon|68}} |- |DF ||'''4''' ||[[Јошко Гвардиол]] || || {{subon|90+2}} |- |FW ||'''9''' ||[[Андреј Крамариќ]] || || {{subon|90+6}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Златко Далиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Кристијано Роналдо]] (Португалија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="POR-CRO line-ups"/> <br />{{flagsport|NOR}} Јан Ерик Енган <br />{{flagsport|NOR}} Исак Басхевкин <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} [[Абонџиле Том]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] |} ===Швајцарија - Алжир=== <section begin=R32-13 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Швајцарија - Алжир|Швајцарија - Алжир]] |дата = 2 јули 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Брил Емболо|Емболо]] {{goal|10}} *[[Дан Ндоје|Ндоје]] {{goal|46}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=R32-13 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Швајцарија<ref name="SUI-ALG line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12536/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Switzerland v. Algeria |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Алжир<ref name="SUI-ALG line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Грегор Кобел]] |- |RB ||'''6''' ||[[Денис Закарија]] || {{suboff|87}} |- |CB ||'''4''' ||[[Нико Елведи]] |- |CB ||'''5''' ||[[Мануел Аканџи]] |- |LB ||'''13'''||[[Рикардо Родригес (фудбалер)|Рикардо Родригес]] |- |CM ||'''8''' ||[[Ремо Фројлер]] |- |CM ||'''10'''||[[Гранит Џака]] {{Капитен}} |- |RW ||'''11'''||[[Дан Ндоје]] || {{suboff|87}} |- |AM ||'''9''' ||[[Јохан Манзамби]] || {{suboff|70}} |- |LW ||'''17'''||[[Рубен Варгас]] || {{suboff|70}} |- |CF ||'''7''' ||[[Брил Емболо]] || {{suboff|82}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''22'''||[[Фабијан Ридер]] || {{subon|70}} |- |FW ||'''19'''||[[Ноа Окафор]] || {{subon|70}} |- |FW ||'''23'''||[[Зеки Амдуни]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''20'''||[[Мишел Ебишер]] || {{subon|87}} |- |DF ||'''3''' ||[[Силван Видмер]] || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мурат Јакин]] |} |valign="top"|[[File:SUI-ALG 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Лука Зидан]] |- |RB ||'''17'''||[[Рафик Белгали]] || || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Аиса Манди]] |- |CB ||'''21'''||[[Рами Бенсебаини]] |- |LB ||'''15'''||[[Рајан Аит-Нури]] |- |DM ||'''19'''||[[Набил Бенталеб]] || || {{suboff|71}} |- |CM ||'''6''' ||[[Рамиз Зеруки]] || || {{suboff|58}} |- |CM ||'''10'''||[[Фарес Шаиби]] || {{yel|36}} |- |RF ||'''7''' ||[[Ријад Марез]] {{Капитен}} || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''22'''||[[Ибрахим Маза]] |- |LF ||'''8''' ||[[Усем Ауар]] || || {{suboff|58}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Жауен Хаџам]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''9''' ||[[Амин Гуири]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''11'''||[[Анис Хаџ Муса]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Хишам Будауи]] || {{yel|72}} || {{subon|71}} |- |FW ||'''20'''||[[Адил Булбина]] || || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|BIH}} [[Владимир Петковиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Брил Емболо]] (Швајцарија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="SUI-ALG line-ups"/> <br />{{flagsport|ARG}} Масимилијано Дел Јесо <br />{{flagsport|ARG}} Факундо Родригес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|PER}} [[Кевин Ортега (фудбалски судија)|Кевин Ортега]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} Ерик Миранда <br />{{flagsport|CHL}} Хуан Лара |} ===Австралија - Египет=== <section begin=R32-14 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Австралија - Египет|Австралија - Египет]] |дата = 3 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = 1–1 |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|55|авт.}} |голови2 = *{{goal|13}} [[Емам Ашур|Ашур]] |пенали1= *[[Хари Сутар|Сутар]] {{penmiss}} *[[Џексон Ирвајн|Ирвајн]] {{pengoal}} *[[Авер Мабил|Мабил]] {{pengoal}} *[[Лукас Херингтон|Херингтон]] {{penmiss}} |пенали=2–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Махмуд Сабер|Сабер]] *{{pengoal}} [[Рами Рабија|Рабија]] *{{pengoal}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{pengoal}} [[Хосам Абделмагид|Абделмагид]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.244 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=R32-14 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Австралија<ref name="AUS-EGY line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12524/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Australia v. Egypt |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 3, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _egy26h |pattern_b = _egy26h |pattern_ra = _egy26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = Египет<ref name="AUS-EGY line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''18'''||[[Патрик Бич]] || || {{suboff|119}} |- |CB ||'''3''' ||[[Алесандро Чиркати]] |- |CB ||'''19'''||[[Хари Сутар]] {{Капитен}} |- |CB ||'''25'''||[[Лукас Херингтон]] |- |RM ||'''5''' ||[[Џордан Бос]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''22'''||[[Џексон Ирвајн]] |- |CM ||'''13'''||[[Ејден О'Нил]] || || {{suboff|91}} |- |LM ||'''16'''||[[Азиз Бехич]] |- |RF ||'''20'''||[[Кристијан Волпато]] || || {{suboff|74}} |- |CF ||'''17'''||[[Нестори Иранкунда]] || || {{suboff|74}} |- |LF ||'''8''' ||[[Конор Меткалф]] || || {{suboff|91}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''15'''||[[Каи Труин]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''10'''||[[Ајдин Хрустиќ]] || || {{subon|74}} |- |FW ||'''9''' ||[[Мохамед Туре (фудбалер 2004)|Мохамед Туре]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''24'''||[[Пол Окон-Енгстлер]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''11'''||[[Авер Мабил]] || || {{subon|91}} |- |GK ||'''1''' ||[[Метју Рајан]] || || {{subon|119}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Тони Поповиќ]] |} |valign="top"|[[File:AUS-EGY 2026-07-03.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Мостафа Шобеир]] |- |RB ||'''3''' ||[[Мохамед Хани]] |- |CB ||'''2''' ||[[Јасер Ибрахим]] || {{yel|120}} |- |CB ||'''5''' ||[[Рами Рабија]] |- |LB ||'''15'''||[[Карим Хафез]] || || {{suboff|80}} |- |RM ||'''8''' ||[[Емам Ашур]] |- |CM ||'''14'''||[[Хамди Фати]] || || {{suboff|67}} |- |CM ||'''19'''||[[Марван Атија]] || || {{suboff|120+1}} |- |LM ||'''11'''||[[Мостафа Зико]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''10'''||[[Мохамед Салах]] {{Капитен}} |- |CF ||'''22'''||[[Омар Мармуш]] || || {{suboff|106}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''12'''||[[Хаисем Хасан]] || {{yel|105}} || {{subon|67}} |- |DF ||'''4''' ||[[Хосам Абделмагид]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''7''' ||[[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''9''' ||[[Хамза Абделкарим]] || || {{subon|106}} |- |MF ||'''21'''||[[Махмуд Сабер]] || || {{subon|120+1}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хосам Хасан]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Мохамед Салах]] (Египет)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="AUS-EGY line-ups"/> <br />{{flagsport|URU}} Карлос Бареиро <br />{{flagsport|URU}} Николас Таран <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} Антонио Гарсија <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] |} ===Аргентина - Зелен ’Рт=== <section begin=R32-15 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Аргентина - Зелен ’Рт|Аргентина - Зелен ’Рт]] |дата = 3 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = 3–2 |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|29}} *[[Лисандро Мартинес|Ли. Мартинес]] {{goal|92}} *[[Дини (фудбалер 1995)|Дини]] {{goal|111|авт.}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Дерој Дуарте|Д. Дуарте]] *{{goal|103}} [[Сидни Лопеш Кабрал|С. Кабрал]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=R32-15 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _arg26h |pattern_b = _arg26hA_wc |pattern_ra = _arg26h |pattern_sh = _arg26h2 |pattern_so = _arg26h2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Аргентина<ref name="ARG-CPV line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12530/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Argentina v. Cabo Verde |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 3, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cpv26h |pattern_b = _cpv26h |pattern_ra = _cpv26h |pattern_sh = _cpv26h |pattern_so = _cpv26hl |leftarm = 1A3CB0 |body = 1A3CB0 |rightarm = 1A3CB0 |shorts = 1A3CB0 |socks = 1A3CB0 |title = Зелен ’Рт<ref name="ARG-CPV line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Емилијано Мартинес]] |- |RB ||'''26'''||[[Науел Молина]] || || {{suboff|104}} |- |CB ||'''13'''||[[Кристијан Ромеро]] |- |CB ||'''6''' ||[[Лисандро Мартинес]] |- |LB ||'''25'''||[[Факундо Медина]] || || {{suboff|85}} |- |RM ||'''7''' ||[[Родриго Де Паул]] || || {{suboff|84}} |- |CM ||'''20'''||[[Алексис Макалистер]] |- |CM ||'''24'''||[[Енцо Фернандес]] |- |LM ||'''16'''||[[Тијаго Алмада]] || || {{suboff|63}} |- |CF ||'''10'''||[[Лионел Меси]] {{Капитен}} |- |CF ||'''22'''||[[Лаутаро Мартинес]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''15'''||[[Николас Гонсалес|Нико Гонсалес]] || || {{subon|63}} |- |FW ||'''9''' ||[[Хулијан Алварес]] || || {{subon|63}} |- |MF ||'''5''' ||[[Леандро Паредес]] || || {{subon|84}} |- |DF ||'''3''' ||[[Николас Таљафико]] || || {{subon|85}} |- |DF ||'''4''' ||[[Гонсало Монтиел]] || {{yel|115}} || {{subon|104}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Лионел Скалони]] |} |valign="top"|[[File:ARG-CPV 2026-07-03.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Возиња]] |- |RB ||'''22'''||[[Стивен Мореира]] |- |CB ||'''4''' ||[[Роберто Лопеш (фудбалер 1992)|Роберто Лопеш]] |- |CB ||'''3''' ||[[Дини (фудбалер 1995)|Дини]] |- |LB ||'''13'''||[[Сидни Лопеш Кабрал]] |- |DM ||'''6''' ||[[Кевин Пина (фудбалер)|Кевин Пина]] || {{yel|68}} || {{suboff|100}} |- |RM ||'''20'''||[[Рајан Мендеш]] {{Капитен}} || || {{suboff|80}} |- |CM ||'''15'''||[[Ларош Дуарте]] || || {{suboff|67}} |- |CM ||'''14'''||[[Дерој Дуарте]] || || {{suboff|100}} |- |LM ||'''7''' ||[[Жоване Кабрал]] || || {{suboff|80}} |- |CF ||'''21'''||[[Нуно да Кошта]] || || {{suboff|67}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Жамиро Монтеиро]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''19'''||[[Даилон Ливременто]] || || {{subon|67}} |- |MF ||'''17'''||[[Вили Семедо]] || || {{subon|80}} |- |MF ||'''26'''||[[Хелио Варела]] || || {{subon|80}} |- |MF ||'''16'''||[[Јаник Семедо]] || || {{subon|100}} |- |FW ||'''9''' ||[[Жилсон Тавареш]] || || {{subon|100}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Бубиста]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Лионел Меси]] (Аргентина)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ARG-CPV line-ups"/> <br />{{flagsport|CAN}} Мајкл Барвеген <br />{{flagsport|CAN}} Лајес Арфа <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија|Катја Гарсија]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Армандо Виљареал]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] |} ===Колумбија - Гана=== <section begin=R32-16 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - Гана|Колумбија - Гана]] |дата = 3 јули 2026 |време = 20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Џон Аријас|Џ. Аријас]] {{goal|14}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=R32-16 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _col26h |pattern_b = _col26h |pattern_ra = _col26h |pattern_sh = _col26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF0000 |title = Колумбија<ref name="COL-GHA line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12526/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Colombia v. Ghana |publisher=[[FIFA]] |date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _gha26h |pattern_b = _gha26h |pattern_ra = _gha26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Гана<ref name="COL-GHA line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Камило Варгас]] |- |RB ||'''2''' ||[[Даниел Муњос (фудбалер)|Даниел Муњос]] |- |CB ||'''23'''||[[Давинсон Санчес]] |- |CB ||'''3''' ||[[Џон Лукуми]] |- |LB ||'''17'''||[[Хоан Мохика]] |- |DM ||'''16'''||[[Џеферсон Лерма]] |- |CM ||'''14'''||[[Густаво Пуерта]] |- |CM ||'''11'''||[[Џон Аријас]] || {{yel|12}} || {{suboff|72}} |- |RF ||'''10'''||[[Хамес Родригес]] {{Капитен}} || || {{suboff|46}} |- |CF ||'''9''' ||[[Џон Кордоба]] || || {{suboff|8}} |- |LF ||'''7''' ||[[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Луис Дијас]] || || {{suboff|90}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''25'''||[[Луис Суарес (фудбалер 1997)|Луис Суарес]] || || {{subon|8}} |- |MF ||'''6''' ||[[Ричард Риос]] || {{yel|78}} || {{subon|46}} |- |MF ||'''20'''||[[Хуан Фернандо Кинтеро|Хуан Кинтеро]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''21'''||[[Хаминтон Кампас]] || || {{subon|90}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Нестор Лоренцо]] |} |valign="top"|[[File:COL-GHA 2026-07-03.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лоренс Ати-Зигу]] |- |RB ||'''26'''||[[Марвин Сенаја]] || || {{suboff|13}} |- |CB ||'''23'''||[[Дерик Лукасен]] |- |CB ||'''18'''||[[Џером Опоку]] |- |LB ||'''14'''||[[Гидеон Менса (фудбалер 1998)|Гидеон Менса]] |- |DM ||'''5''' ||[[Томас Партеј]] |- |CM ||'''3''' ||[[Кејлеб Јиренки]] || {{yel|49}} || {{suboff|79}} |- |CM ||'''8''' ||[[Кваси Сибо]] || || {{suboff|62}} |- |RF ||'''19'''||[[Ињаки Вилијамс]] || || {{suboff|62}} |- |CF ||'''9''' ||[[Џордан Ају]] {{Капитен}} || || {{suboff|79}} |- |LF ||'''11'''||[[Антуан Семењо]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''2''' ||[[Алиду Сеиду]] || {{yel|76}} || {{subon|13}} |- |FW ||'''7''' ||[[Абдул Фатаву]] || {{yel|66}} || {{subon|62}} |- |MF ||'''15'''||[[Елиша Овусу]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''25'''||[[Принс Квабена Аду|Принс Аду]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''24'''||[[Ернест Нуама]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|POR}} [[Карлош Кеирош]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Луис Дијас]] (Колумбија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="COL-GHA line-ups"/> <br />{{flagsport|FRA}} Никола Дано <br />{{flagsport|FRA}} Бенжамен Пажес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Жером Брисар]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|CHN}} [[Фу Минг]] |} ==Осминафинале== ===Канада - Мароко=== <section begin=R16-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = 0–3 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|50}}, {{goal|82}} [[Азедин Унахи|Унахи]] *{{goal|90+8}} [[Суфијан Рахими|Рахими]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=R16-1 /> {| style="width:92%" |- |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Канада<ref name="CAN-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12539/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – Canada v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Мароко<ref name="CAN-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''|| [[Максим Крепо]] |- |RB ||'''2''' ||[[Алистер Џонсон]] |- |CB ||'''15'''||[[Моиз Бомбито]] |- |CB ||'''4''' ||[[Лук де Фужерол]] || {{yel|49}} |- |LB ||'''22'''||[[Ричи Лареја]] || {{yel|40}} || {{suboff|78}} |- |RM ||'''17'''||[[Тејџон Бјукенан]] || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''23'''||[[Нико Сигур]] || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''7''' ||[[Стивен Еуштакио]] {{Капитен}} |- |LM ||'''20'''||[[Али Ахмед]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''10'''||[[Џонатан Дејвид]] || {{yel|43}} |- |CF ||'''12'''||[[Тани Олувасеји]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Кајл Ларин]] || {{yel|67}} || {{subon|63}} |- |FW ||'''24'''||[[Промис Дејвид]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''14'''||[[Џејкоб Шафелбург]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''26'''||[[Џејден Нелсон]] || || {{subon|87}} |- |MF ||'''21'''||[[Џонатан Осорио]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|USA}} [[Џеси Марш]] |} |style="vertical-align:top"|[[File:CAN-MAR 2026-07-04.svg|300px]] |style="vertical-align:top;width:50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} || {{yel|40}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] || || {{suboff|87}} |- |CB ||'''25'''||[[Редуан Алал]] || {{yel|20}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] || || {{suboff|63}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || {{yel|45}} || {{suboff|87}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || {{yel|45+6}} || {{suboff|63}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] || || {{suboff|22}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|22}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|63}} |- |MF ||'''4''' ||[[Софјан Амрабат]] || || {{subon|63}} |- |DF ||'''5''' ||[[Марван Саадане]] || || {{subon|87}} |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Азедин Унахи]] (Мароко)<ref name="CAN-MAR line-ups"/> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="CAN-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|ENG}} [[Стјуарт Брт]] <br />{{flagsport|ENG}} Џејмс Мејнверинг <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />{{flagsport|POL}} [[Томаш Квјатковски]] |} ===Парагвај - Франција=== <section begin=R16-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|70|пен.}} [[Килијан Мбапе|Мбапе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=R16-2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _par26h |pattern_b = _par26h |pattern_ra = _par26h |pattern_sh = _par26h2 |pattern_so = _par26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Парагвај<ref name="PAR-FRA line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12542/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – Paraguay v. France |publisher=[[FIFA]] |date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H |pattern_so = _fra26H2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Франција<ref name="PAR-FRA line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Орландо Хил]] |- |CB ||'''2''' ||[[Густаво Веласкес]] |- |CB ||'''15'''||[[Густаво Гомес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Омар Алдерете]] || || {{suboff|58}} |- |RWB||'''4''' ||[[Хуан Хосе Касерес]] |- |LWB||'''6''' ||[[Хуниор Алонсо]] |- |RM ||'''10'''||[[Мигел Алмирон]] || || {{suboff|71}} |- |CM ||'''8''' ||[[Диего Гомес Амариља|Диего Гомес]] || || {{suboff|71}} |- |CM ||'''14'''||[[Андрес Кубас]] |- |LM ||'''23'''||[[Матијас Галарса]] |- |CF ||'''19'''||[[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Хулио Енсисо]] || || {{suboff|61}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Хосе Канале]] || || {{subon|58}} |- |MF ||'''24'''||[[Густаво Кабаљеро]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''21'''||[[Габриел Авалос]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''11'''||[[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] || || {{subon|71}} |- |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Густаво Алфаро]] |} |valign="top"|[[File:PAR-FRA 2026-07-04.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Мајк Мењан]] |- |RB ||'''5''' ||[[Жул Кунде]] |- |CB ||'''4''' ||[[Дајо Упамекано]] |- |CB ||'''17'''||[[Вилијам Салиба]] |- |LB ||'''3''' ||[[Лука Дињ]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ману Коне]] || {{yel|81}} |- |CM ||'''14'''||[[Адријан Рабио]] |- |RW ||'''7''' ||[[Усман Дембеле]] || || {{suboff|84}} |- |AM ||'''11'''||[[Мајкл Олисе]] || {{yel|90+7}} |- |LW ||'''12'''||[[Бредли Баркола]] || {{yel|19}} || {{suboff|61}} |- |CF ||'''10'''||[[Килијан Мбапе]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Дезире Дуе]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''24'''||[[Рајан Шерки]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Дидје Дешан]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Орландо Хил]] (Парагвај)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="PAR-FRA line-ups"/> <br />{{flagsport|UZB}} Андреј Цапенко <br />{{flagsport|UZB}} Тимур Гајнулин <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} [[Хуан Лара (фудбалски судија)|Хуан Лара]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Бразил - Норвешка=== <section begin=R16-3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 1–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Нејмар]] {{goal|90+10|пен.}} |голови2 = *{{goal|79}}, {{goal|90}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=R16-3 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = FFE540 |body = FFE540 |rightarm = FFE540 |shorts = 4080FF |socks = FFFFFF |title = Бразил<ref name="BRA-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12541/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – Brazil v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=July 5, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26h |pattern_b = _nor26h |pattern_ra = _nor26h |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = BA0C2F |body = BA0C2F |rightarm = BA0C2F |shorts = FFFFFF |socks = 00205B |title = Норвешка<ref name="BRA-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило Луис]] |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореа|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос (фудбалер 1994)|Даглас Сантос]] |- |DM ||'''5''' ||[[Каземиро]] |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''22'''||[[Габриел Мартинели]] || || {{suboff|67}} |- |RF ||'''26'''||[[Рајан (фудбалер 2006)|Рајан]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{suboff|58}} |- |LF ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''19'''||[[Ендрик]] || || {{subon|58}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''10'''||[[Нејмар]] || {{yel|90+6}} || {{subon|67}} |- |MF ||'''2''' ||[[Едерсон (фудбалер 1999)|Едерсон]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-NOR 2026-07-05.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ерјан Ниланд]] |- |RB ||'''26'''||[[Јулијан Рајерсон]] || {{suboff|63}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кристофер Ајер]] |- |CB ||'''17'''||[[Торбјерн Хегем]] |- |LB ||'''5''' ||[[Давид Мелер Волфе]] || {{suboff|90+5}} |- |DM ||'''8''' ||[[Сандер Берге]] |- |CM ||'''10'''||[[Мартин Едегор]] {{Капитен}} |- |CM ||'''6''' ||[[Патрик Берг]] |- |RF ||'''7''' ||[[Александер Серлот]] || {{suboff|46}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ерлинг Холанд]] |- |LF ||'''20'''||[[Антонио Нуса]] || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени''' |- |FW ||'''22'''||[[Оскар Боб]] || {{subon|46}} |- |FW ||'''21'''||[[Андреас Шелдеруп]] || {{subon|46}} |- |MF ||'''14'''||[[Фредрик Аурснес]] || {{subon|63}} |- |DF ||'''4''' ||[[Лео Естогор]] || {{subon|90+5}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Столе Солбакен]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Ерлинг Холанд]] (Норвешка)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-NOR line-ups"/> <br />{{flagsport|USA}} Кори Паркер <br />{{flagsport|USA}} Кајл Еткинс <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] |} ===Мексико - Англија=== <section begin=R16-4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = 2–3 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|42}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|69|пен.}} |голови2 = *{{goal|36}}, {{goal|38}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|60|пен.}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80,824 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=R16-4 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26hA |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = FFFFFF |socks = DE0000 |title = Мексико<ref name="MEX-ENG line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12540/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – Mexico v. England |publisher=[[FIFA]] |date=July 5, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26A |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Англија<ref name="MEX-ENG line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Раул Ранхел (фудбалер)|Раул Ранхел]] |- |RB ||'''2''' ||[[Хорхе Санчес (фудбалер 1997)|Хорхе Санчес]] || {{yel|71}} || {{suboff|79}} |- |CB ||'''3''' ||[[Сесар Монтес]] {{Капитен}} || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''5''' ||[[Хоан Васкес (фудбалер 1998)|Хоан Васкес]] || {{yel|90+8}} |- |LB ||'''23'''||[[Хесус Гаљардо]] |- |DM ||'''6''' ||[[Ерик Лира]] |- |CM ||'''19'''||[[Хилберто Мора (фудбалер 2008)|Хилберто Мора]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''7''' ||[[Луис Ромо]] || || {{suboff|61}} |- |RF ||'''25'''||[[Роберто Алварадо]] |- |CF ||'''9''' ||[[Раул Хименес]] |- |LF ||'''16'''||[[Хулијан Кињонес]] || || {{suboff|81}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''4''' ||[[Едсон Алварес]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''26'''||[[Брајан Гутиерес]] || || {{subon|61}} |- |FW ||'''11'''||[[Сантјаго Хименес]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''8''' ||[[Алваро Фидалго]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''22'''||[[Гиљермо Мартинес (фудбалер)|Гиљермо Мартинес]] || || {{subon|81}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хавиер Агире]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ENG 2026-07-05.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џордан Пикфорд]] |- |RB ||'''26'''||[[Џарел Кванза]] || {{sent off|0|54}} |- |CB ||'''2''' ||[[Езри Конса]] |- |CB ||'''6''' ||[[Марк Гехи]] || {{yel|68}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нико О'Рајли]] || {{yel|72}} || {{suboff|75}} |- |CM ||'''8''' ||[[Елиот Андерсон (фудбалер)|Елиот Андерсон]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''4''' ||[[Деклан Рајс]] || {{yel|1}} |- |RW ||'''7''' ||[[Букајо Сака]] || || {{suboff|57}} |- |AM ||'''10'''||[[Џуд Белингам]] |- |LW ||'''18'''||[[Антони Гордон (фудбалер)|Антони Гордон]] |- |CF ||'''9''' ||[[Хари Кејн]] {{Капитен}} || || {{suboff|90}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''5''' ||[[Џон Стоунс]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''15'''||[[Дан Брн]] || || {{subon|75}} |- |DF ||'''25'''||[[Џед Спенс]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''17'''||[[Морган Роџерс]] || || {{subon|90}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Томас Тухел]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Џуд Белингам]] (Англија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="MEX-ENG line-ups"/> <br />{{flagsport|AUS}} Џорџ Лакринидис <br />{{flagsport|AUS}} Џејмс Линдзи <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Николас Гало (фудбалски судија)|Николас Гало]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} [[Хуан Лара (фудбалски судија)|Хуан Лара]] <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] |} ===Португалија - Шпанија=== <section begin=R16-5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+1}} [[Микел Мерино|Мерино]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=R16-5 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26h |pattern_b = _por26h |pattern_ra = _por26h |pattern_sh = _por26h |pattern_so = _por26h2l |leftarm = a73737 |body = a73737 |rightarm = a73737 |shorts = a73737 |socks = a73737 |title = Португалија<ref name="POR-ESP line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12538/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – Portugal v. Spain |publisher=[[FIFA]] |date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _esp26a |pattern_b = _esp26a |pattern_ra = _esp26a |pattern_sh = _esp26a2 |pattern_so = _esp26a2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Шпанија<ref name="POR-ESP line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Диого Кошта]] |- |RB ||'''20'''||[[Жоао Кансело]] || || {{suboff|71}} |- |CB ||'''3''' ||[[Рубен Дијаш]] |- |CB ||'''13'''||[[Ренато Веига]] || {{yel|90+3}} |- |LB ||'''25'''||[[Нуно Мендеш]] || || {{suboff|56}} |- |CM ||'''15'''||[[Жоао Невеш]] |- |CM ||'''23'''||[[Витиња]] || || {{suboff|83}} |- |RW ||'''18'''||[[Педро Нето]] || || {{suboff|83}} |- |AM ||'''8''' ||[[Бруно Фернандеш]] |- |LW ||'''11'''||[[Жоао Феликс]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''7''' ||[[Кристијано Роналдо]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''2''' ||[[Нелсон Семедо]] || || {{subon|56}} |- |FW ||'''17'''||[[Рафаел Леао]] || || {{subon|71}} |- |DF ||'''5''' ||[[Диого Дало]] || || {{subon|71}} |- |FW ||'''26'''||[[Франсиско Консеисао]] || || {{subon|83}} |- |MF ||'''10'''||[[Бернардо Силва]] || {{yel|89}} || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Роберто Мартинес]] |} |valign="top"|[[File:POR-ESP 2026-07-06.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Унаи Симон]] |- |RB ||'''12'''||[[Педро Поро]] |- |CB ||'''22'''||[[Пау Кубарси]] |- |CB ||'''14'''||[[Емерик Лапорт]] |- |LB ||'''24'''||[[Марк Кукуреља]] |- |DM ||'''16'''||[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] {{Капитен}} |- |CM ||'''10'''||[[Дани Олмо]] || || {{suboff|85}} |- |CM ||'''20'''||[[Педро]] || || {{suboff|85}} |- |RF ||'''19'''||[[Ламин Јамал]] |- |CF ||'''21'''||[[Микел Ојарсабал]] || || {{suboff|90+7}} |- |LF ||'''15'''||[[Алекс Баена]] || || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замена:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Феран Торес]] || {{yel|90+8}} || {{subon|75}} |- |MF ||'''6''' ||[[Микел Мерино]] || || {{subon|85}} |- |MF ||'''8''' ||[[Фабијан Руис]] || || {{subon|85}} |- |FW ||'''26'''||[[Борха Иглесијас]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Луис де ла Фуенте (фудбалер 1961)|Луис де ла Фуенте]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] (Шпанија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="POR-ESP line-ups"/> <br />{{flagsport|ENG}} Гари Бесвик <br />{{flagsport|ENG}} Адам Нан <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} Антонио Гарсија <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] |} ===САД - Белгија=== <section begin=R16-6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = 1–4 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Малик Тилман|Тилман]] {{goal|31}} |голови2 = *{{goal|{{0}}9}}, {{goal|33}} [[Шарл Де Кетеларе|Де Кетеларе]] *{{goal|57}} [[Ханс Ванакен|Ванакен]] *{{goal|90+1}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=R16-6 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26a |pattern_b = _usa26a |pattern_ra = _usa26a |pattern_sh = _usa26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 090b02 |title = САД<ref name="USA-BEL line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12543/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 16 – USA v. Belgium |publisher=[[FIFA]] |date=July 6, 2026 |access-date=July 6, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Белгија<ref name="USA-BEL line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''24'''||[[Мат Фрис]] |- |CB ||'''16'''||[[Алекс Фриман]] |- |CB ||'''3''' ||[[Крис Ричардс (фудбалер)|Крис Ричардс]] |- |CB ||'''13'''||[[Тим Рим]] {{Капитен}} |- |RM ||'''2''' ||[[Сержињо Дест]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''17'''||[[Малик Тилман]] || {{yel|69}} |- |CM ||'''4''' ||[[Тајлер Адамс]] || || {{suboff|72}} |- |CM ||'''8''' ||[[Вестон Мекени]] || {{yel|35}} |- |LM ||'''5''' ||[[Антони Робинсон]] || || {{suboff|90+2}} |- |CF ||'''10'''||[[Кристијан Пулишиќ]] || || {{suboff|59}} |- |CF ||'''20'''||[[Фоларин Балогун]] || || {{suboff|90+2}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''7''' ||[[Џовани Рејна]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''14'''||[[Себастијан Берхалтер]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''9''' ||[[Рикардо Пепи]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''19'''||[[Хаџи Рајт]] || || {{subon|90+2}} |- |DF ||'''18'''||[[Макс Арфстен]] || || {{subon|90+2}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Маурисио Почетино]] |} |valign="top"|[[File:USA-BEL 2026-07-06.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Тибо Куртоа]] |- |RB ||'''21'''||[[Тимоти Кастањ]] |- |CB ||'''25'''||[[Натан Нгој]] |- |CB ||'''4''' ||[[Брендон Мехеле]] |- |LB ||'''5''' ||[[Максим Де Кујпер]] |- |CM ||'''24'''||[[Амаду Онана]] || {{suboff|21}} |- |CM ||'''23'''||[[Николас Раскин]] || {{suboff|89}} |- |RW ||'''14'''||[[Доди Лукебакио]] || {{suboff|67}} |- |AM ||'''8''' ||[[Јури Тилеманс]] {{Капитен}} |- |LW ||'''10'''||[[Леандро Тросар]] || {{suboff|89}} |- |CF ||'''17'''||[[Шарл Де Кетеларе]] || {{suboff|67}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''20'''||[[Ханс Ванакен]] || {{subon|21}} |- |FW ||'''11'''||[[Жереми Доку]] || {{subon|67}} |- |FW ||'''9''' ||[[Ромелу Лукаку]] || {{subon|67}} |- |MF ||'''22'''||[[Алексис Салемакерс]] || {{subon|89}} |- |MF ||'''6''' ||[[Аксел Витсел]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Руди Гарсија]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Шарл Де Кетеларе]] (Белгија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="USA-BEL line-ups"/> <br />{{flagsport|JOR}} Мохамед Ал-Калаф <br />{{flagsport|JOR}} Ахмад Ал-Роале <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] <br />'''[[Video assi0stant referee]]:''' <br />{{flagsport|QAT}} [[Хамис Ал-Мари]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Николас Гало]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] |} ===Аргентина - Египет=== <section begin=R16-7 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = 3–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Кристијан Ромеро|Ромеро]] {{goal|79}} *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|83}} *[[Енцо Фернандес|Фернандес]] {{goal|90+2}} |голови2 = *{{goal|15}} [[Јасер Ибрахим|Ибрахим]] *{{goal|67}} [[Мостафа Зико|Зико]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=R16-7 /> ===Швајцарија - Колумбија=== <section begin=R16-8 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = |голови2 = |aet = yes |пенали1= *[[Гранит Џака|Џака]] {{pengoal}} *[[Зеки Амдуни|Амдуни]] {{pengoal}} *[[Мануел Аканџи|Аканџи]] {{penmiss}} *[[Седрик Итен|Итен]] {{pengoal}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{pengoal}} |пенали=3–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Хуан Фернандо Кинтеро|Кинтеро]] *{{penmiss}} [[Давинсон Санчес|Санчес]] *{{pengoal}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] *{{penmiss}} [[Чучо Ернандес|Ернандес]] *{{pengoal}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=R16-8 /> ==Четвртфинале== ===Франција - Мароко=== <section begin=QF-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 9 јули 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|60}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.811 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=QF-1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26a |pattern_b = _fra26a |pattern_ra = _fra26a |pattern_sh = _fra26a |pattern_so = _fra26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Франција<ref name="FRA-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12545/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Quarter-final – France v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=July 9, 2026 |access-date=July 9, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26h |pattern_b = _mrc26h |pattern_ra = _mrc26h |pattern_sh = _mrc26h2 |pattern_so = _mrc26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Мароко<ref name="FRA-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Мајк Мењан]] |- |RB ||'''5''' ||[[Жул Кунде]] || {{suboff|87}} |- |CB ||'''4''' ||[[Дајо Упамекано]] |- |CB ||'''17'''||[[Вилијам Салиба]] |- |LB ||'''3''' ||[[Лука Дињ]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ману Коне]] || {{suboff|71}} |- |CM ||'''14'''||[[Адријан Рабио]] |- |RW ||'''7''' ||[[Усман Дембеле]] |- |AM ||'''11'''||[[Мајкл Олисе]] |- |LW ||'''20'''||[[Дезире Дуе]] || {{suboff|77}} |- |CF ||'''10'''||[[Килијан Мбапе]] {{Капитен}} || {{suboff|77}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Ворен Заир-Емри]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''22'''||[[Жан-Филип Матета]] || {{subon|77}} |- |FW ||'''12'''||[[Бредли Баркола]] || {{subon|77}} |- |DF ||'''2''' ||[[Мало Густо]] || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Сеелктор:''' |- |colspan=3|[[Дидје Дешан]] |} |valign="top"|[[File:FRA-MAR 2026-07-09.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] || {{yel|63}} |- |CB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] |- |LB ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{suboff|74}} |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] || || {{suboff|62}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|74}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] |- |LW ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{suboff|85}} |- |CF ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|62}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''4''' ||[[Софјан Амрабат]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфјан Рахими]] || || {{subon|62}} |- |DF ||'''13'''||[[Закарија Ел Уахди]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''16'''||[[Џесим Јасин]] || || {{subon|74}} |- |FW ||'''17'''||[[Амин Сбаи]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Килијан Мбапе]] (Франција)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="FRA-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|ARG}} [[Хуан Пабло Белати]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Габриел Шаде]] <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] |} ===Шпанија - Белгија=== <section begin=QF-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 10 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Фабијан Руис|Руис]] {{goal|30}} *[[Микел Мерино|Мерино]] {{goal|88}} |голови2 = *{{goal|41}} [[Шарл Де Кетеларе|Де Кетеларе]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=QF-2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Шпанија<ref name="ESP-BEL line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12547/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Quarter-final – Spain v. Belgium |publisher=[[FIFA]] |date=July 10, 2026 |access-date=July 10, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Белгија<ref name="ESP-BEL line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Унаи Симон]] |- |RB ||'''12'''||[[Педро Поро]] |- |CB ||'''22'''||[[Пау Кубарси]] || {{yel|43}} |- |CB ||'''14'''||[[Емерик Лапорт]] || {{yel|90+3}} |- |LB ||'''24'''||[[Марк Кукуреља]] |- |CM ||'''16'''||[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] {{Капитен}} |- |CM ||'''8''' ||[[Фабијан Руис]] || || {{suboff|55}} |- |RW ||'''19'''||[[Ламин Јамал]] |- |AM ||'''10'''||[[Дани Олмо]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''15'''||[[Алекс Баена]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''21'''||[[Микел Ојарсабал]] || || {{suboff|79}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Феран Торес]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''20'''||[[Педри]] || || {{subon|55}} |- |FW ||'''17'''||[[Нико Вилијамс]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''6''' ||[[Микел Мерино]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Луис де ла Фуенте (фудбалер 1961)|Луис де ла Фуенте]] |} |valign="top"|[[File:ESP-BEL 2026-07-10.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Тибо Куртоа]] || || {{suboff|71}} |- |RB ||'''21'''||[[Тимоти Кастањ]] |- |CB ||'''25'''||[[Натан Нгој]] |- |CB ||'''4''' ||[[Брендон Мехеле]] |- |LB ||'''5''' ||[[Максим Де Кујпер]] || || {{suboff|60}} |- |CM ||'''20'''||[[Ханс Ванакен]] || || {{suboff|60}} |- |CM ||'''23'''||[[Николас Раскин]] |- |RW ||'''10'''||[[Леандро Тросар]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''7''' ||[[Кевин Де Брујне]] {{Капитен}} || {{yel|85}} || {{suboff|86}} |- |LW ||'''11'''||[[Жереми Доку]] |- |CF ||'''17'''||[[Шарл Де Кетеларе]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''6''' ||[[Аксел Витсел]] || {{yel|90+5}} || {{subon|60}} |- |DF ||'''18'''||[[Јоакин Сејс]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''9''' ||[[Ромелу Лукаку]] || || {{subon|60}} |- |GK ||'''12'''||[[Сене Ламенс]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Алексис Салемакерс]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Руди Гарсија]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Ламин Јамал]] (Шпанија)<ref name="MOTM" /> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="ESP-BEL line-ups"/> <br />[[Stuart Burt]] ([[The Football Association|England]]) <br />James Mainwaring ([[The Football Association|England]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Ramon Abatti]] ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />Rafael Alves ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[The Football Association|England]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Ivan Bebek]] ([[Croatian Football Federation|Croatia]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[United States Soccer Federation|United States]]) |} == Наводи == {{наводи}} {{Светско првенство во фудбал 2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Нокаут фаза]] 34rwgixro5j64oi0sq5wr92ff807l8q 0 1398525 5590893 5583720 2026-07-12T11:23:48Z Bjankuloski06 332 Исправен поим, replaced: одгрмушк → олугрмушк 5590893 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Cynanchum aphyllum.JPG |image_caption = I''Cynanchum aphyllum'' |display_parents = 2 |taxon = Cynanchum |authority = [[L.]] |subdivision_ranks = Видови |subdivision = 262<ref name = powo/> |synonyms = {{collapsible list | *''Adelostemma'' <small>Hook.f.</small> *''Ampelamus'' {{small|Raf.}} *''Aphanostelma'' <small>Schltr.</small> *''Bunburia'' <small>Harv.</small> *''Cyathella'' <small>Decne., non Brot., fungal name</small> *''Cynoctonum'' <small>E.Mey., nom. illeg.</small> *''Decanemopsis'' <small>Costantin & Gallaud</small> *''Dicarpophora'' <small>Speg.</small> *''Drepanostemma'' <small>Jum. & H.Perrier</small> *''Enslenia'' {{small|Nutt., nom. illeg.}} *''Exostegia'' <small>Bojer ex Decne.</small> *''Flanagania'' <small>Schltr.</small> *''Folotsia'' <small>Costantin & Bois</small> *''Gilgia'' <small>Pax</small> *''Glossonema'' <small>Decne.</small> *''Graphistemma'' <small>(Chapm. ex Benth.) Champ. ex Benth.</small> *''Holostemma'' <small>R.Br.</small> *''Karimbolea'' <small>Desc.</small> *''Mahafalia'' <small>Jum. & H.Perrier</small> *''Mastostigma'' <small>Stocks</small> *''Mellichampia'' {{small|A.Gray ex S.Watson}} *''Metalepis'' <small>Griseb.</small> *''Metaplexis'' <small>R.Br.</small> *''Monostemma'' <small>Turcz.</small> *''Nematostemma'' <small>Choux</small> *''Nematuris'' {{small|Turcz.}} *''Odontanthera'' <small>Wight</small> *''Pentarrhinum'' <small>E.Mey.</small> *''Perianthostelma'' <small>Baill.</small> *''Petalostemma'' <small>R.Br., nom. nud.</small> *''Platykeleba'' <small>N.E.Br.</small> *''Prosopostelma'' <small>Baill.</small> *''Psanchum'' <small>Neck., opus utique oppr.</small> *''Pycnoneurum'' <small>Decne.</small> *''Raphistemma'' <small>Wall.</small> *''Rhodostegiella'' {{small|(Pobed.) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''Roulinia'' <small>Decne., nom. illeg.</small> *''Rouliniella'' <small>Vail</small> *''Sarcocyphula'' <small>Harv.</small> *''Sarcostemma'' <small>R.Br.</small> *''Sarmasikia'' <small>Bubani</small> *''Schizocorona'' <small>F.Muell.</small> *''Seshagiria'' <small>Ansari & Hemadri</small> *''Sichuania'' <small>M.G.Gilbert & P.T.Li</small> *''Steinheilia'' <small>Decne.</small> *''Symphyoglossum'' <small>Turcz.</small> *''Telminostelma'' <small>E.Fourn.</small> *''Urostelma'' <small>Bunge</small> *''Voharanga'' <small>Costantin & Bois</small> *''Vohemaria'' <small>Buchenau</small> *''Ziervoglia'' <small>Neck.</small> }} |synonyms_ref =<ref name = powo>{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30401855-2#synonyms |title=''Cynanchum'' L. |author=<!--Not stated--> |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=27 July 2023}}</ref> }} '''''Cynanchum,''''' '''ластовичник''' е [[Род (биологија)|род]] од околу 300 [[Вид (биологија)|видови]], вклучувајќи и некои што припаѓаат на [[Семејство (биологија)|семејството]] кучешки чемери, [[Кучешки чемери|Apocynaceae]]. Името на таксонот доаѓа од [[Грчки јазик|грчките зборови]] ''kynos'' (што значи „куче“) и ''anchein'' („да се задушува“), па оттука и заедничкото име за неколку видови е '''лоза што ги дави кучињата'''. Повеќето [[Вид (биологија)|видови]] се [[Сочник|несукулентни]] ползавци. Постојат некои докази за токсичност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Cynanchum+atratum|title=Plants for a Future Database}}</ref> == Морфологија == Овие растенија се повеќегодишни билки или полугрмушки, кои често растат од [[ризом]]и. Листовите обично се распоредени спротивно, а [[Соцветие|соцветијата]] и цветовите се појавуваат во различни форми. == Распространетост == Овие видови се наоѓаат низ [[Тропски појас|тропските]] и [[Суптропски појас|суптропските предели]]. Неколку видови растат и во [[Умерена клима|умерените]] региони. == Класификација == ''Cynanchum'' родот е дефиниран кон крајот на 20 век (вклучувајќи околу 400 видови), но е полифилетичен и се разградува. Видовите се преместуваат во други родови, вклучувајќи ги ''[[Orthosia]]'', ''[[Pentarrhinum]]'' и ''[[Vincetoxicum]]'', при што група претежно видови од Стариот Свет остануваат во ''Cynanchum'',<ref name="weakley">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.herbarium.unc.edu/flora.htm|title=Flora of the Carolinas, Virginia, and Georgia, and Surrounding Areas|last=Alan S. Weakley|date=April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006082209/http://herbarium.unc.edu/flora.htm|archive-date=2018-10-06|accessdate=2009-06-08}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Sigrid Liede and Angelika Tauber|date=Oct–Dec 2002|title=Circumscription of the Genus ''Cynanchum'' (Apocynaceae-Asclepiadoideae)|journal=Systematic Botany|volume=27|issue=4|pages=789–800|doi=10.1043/0363-6445-27.4.789|doi-broken-date=11 July 2025|jstor=3093924}}</ref> и стари родови како ''Raphistemma'' се доведени во синонимија. Ревизијата на таксономијата на родот во 2023 година идентификуваше два нови синоними: ''Vincetoxicum sibiricum'' f. ''linearifolium'', опишан од Шандонг, Кина во 1877 година, но долго време запоставен и ''Cynanchum gobicum'', за кој претходно се веруваше дека е ендемски во Монголија.<ref>{{Наведено списание|last=Cai-Fei Zhang, Dong-Juan Zhang, Miao Liao, Guang-Wan Hu|date=19 January 2023|title=A taxonomic revision of ''Cynanchum thesioides'' (''Apocynaceae'') with two new synonyms|journal=PhytoKeys|issue=219|pages=11–25|bibcode=2023PhytK.219...11Z|doi=10.3897/phytokeys.219.93514|jstor=|pmc=10210048|pmid=37252452|doi-access=free}}</ref> == Видови == {{На|2023|February}}, [[Plants of the World Online]] ги прифаќа следниве видови:<ref name="POWO_30401855-2">{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30401855-2|title=''Cynanchum'' L..|last=<!--Not stated-->|date=n.d.|work=Plants of the World Online|publisher=The Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=February 3, 2023}}</ref> {{div col|colwidth=350px}} * ''[[Cynanchum absconditum]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum abyssinicum]]'' <small>[[Joseph Decaisne|Decne.]]</small> * ''[[Cynanchum acidum]]'' <small>([[William Roxburgh|Roxb.]]) [[Lorenz Oken|Oken]]</small> * ''[[Cynanchum aculeatum]]'' <small>(Desc.) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum acuminatum]]'' <small>[[Alexander von Humboldt|Humb.]] & [[Aimé Bonpland|Bonpl.]] ex [[Josef August Schultes|Schult.]]</small> * ''[[Cynanchum acutum]]'' <small>[[Carl Linnaeus|L.]]</small> * ''[[Cynanchum adalinae]]'' <small>([[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]) [[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum africanum]]'' <small>([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Johann Centurius Hoffmannsegg|Hoffmanns.]]</small> * ''[[Cynanchum alatum]]'' <small>[[Robert Wight|Wight]] & [[George Arnott Walker-Arnott|Arn.]]</small> * ''[[Cynanchum alternilobum]]'' <small>(M.G.Gilbert & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum altiscandens]]''<small> [[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small><ref>{{cite journal | author = Bussmann R. W.|display-authors=et al | year = 2006 | title = Plant use of the Maasai of Sekenani Valley, Maasai Mara, Kenya | journal = J Ethnobiol Ethnomed | volume = 2 | article-number = 22 | pmc=1475560 | pmid=16674830 | doi=10.1186/1746-4269-2-22 |doi-access=free }}</ref> * ''[[Cynanchum ambovombense]]'' <small>(Liede) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum ampanihense]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum analamazaotrense]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum anderssonii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum andringitrense]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum angavokeliense]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum annularium]]'' <small>([[William Roxburgh|Roxb.]]) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum ansamalense]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum anthonyanum]]'' <small>[[Heinrich von Handel-Mazzetti|Hand.-Mazz.]]</small> * ''[[Cynanchum antsiranense]]'' <small>(Meve & Liede) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum appendiculatopsis]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum appendiculatum]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum arabicum]]'' <small>([[Peter Vincent Bruyns|Bruyns]] & [[Paul Irwin Forster|P.I.Forst.]]) Meve & Liede</small> * ''[[Cynanchum arenarium]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum areysianum]]'' <small>([[Peter Vincent Bruyns|Bruyns]]) Meve & Liede</small> * ''[[Cynanchum balense]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum baronii]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum batangense]]'' <small>[[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum beatricis]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum bernardii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum bicampanulatum]]'' <small>M.G.Gilbert & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum bisinuatum]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum blandum]]'' <small>([[Joseph Decaisne|Decne.]]) Sundell</small> * ''[[Cynanchum blyttioides]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum bojerianum]]'' <small>([[Joseph Decaisne|Decne.]]) Choux</small> * ''[[Cynanchum bosseri]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum boudieri]]'' <small>[[Augustin Abel Hector Léveillé|H.Lév.]] & [[Eugene Vaniot|Vaniot]]</small> * ''[[Cynanchum boveanum]]'' <small>[[Joseph Decaisne|Decne.]]</small> * ''[[Cynanchum bowmanii]]'' <small>[[Stanley Thatcher Blake|S.T.Blake]]</small> * ''[[Cynanchum brasiliense]]'' <small>([[Gilberto Morillo|Morillo]]) Liede</small> * ''[[Cynanchum brevicoronatum]]'' <small>M.G.Gilbert & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum brevipedicellatum]]'' <small>([[Paul Irwin Forster|P.I.Forst.]]) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum brevipedunculatum]]'' <small>J.Y.Shen</small> * ''[[Cynanchum bricenoi]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum bungei]]'' <small>[[Joseph Decaisne|Decne.]]</small> * ''[[Cynanchum callialatum]]'' <small>[[Francis Buchanan-Hamilton|Buch.-Ham.]] ex [[Robert Wight|Wight]]</small> * ''[[Cynanchum carautanum]]'' <small>(Fontella & E.A.Schwarz) [[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum caudiculatum]]'' <small>Rapini</small> * ''[[Cynanchum caudigerum]]'' <small>R.W.Holm</small> * ''[[Cynanchum celebicum]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum chanchanense]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum chinense]]'' <small>[[Robert Brown (botanist, born 1773)|R.Br.]]</small> * ''[[Cynanchum chouxii]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum comorense]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum compactum]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum corymbosum]]'' <small>[[Robert Wight|Wight]]</small> * ''[[Cynanchum crassiantherae]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum crassipedicellatum]]'' <small>Meve & Liede</small> * ''[[Cynanchum cristalinense]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum cuatrecasasii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum cubense]]'' <small>([[Achille Richard|A.Rich.]]) [[Robert Everard Woodson|Woodson]]</small> * ''[[Cynanchum cucullatum]]'' <small>[[N. E. Brown|N.E.Br.]]</small> * ''[[Cynanchum cyathiforme]]'' (Sundell) <small>W.D.Stevens</small> * ''[[Cynanchum dalhousiae]]'' <small>[[Robert Wight|Wight]]</small> * ''[[Cynanchum daltonii]]'' <small>([[Joseph Decaisne|Decne.]]) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum danguyanum]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum decaryi]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum decipiens]]'' <small>[[Camillo Karl Schneider|C.K.Schneid.]]</small> * ''[[Cynanchum decorsei]]'' <small>([[Julien Noël Costantin|Costantin]] & Gallaud) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum defilippii]]'' <small>Delponte</small> * ''[[Cynanchum descoingsii]]'' <small>[[Werner Rauh|Rauh]]</small> * ''[[Cynanchum diazmirandae]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum dimidiatum]]'' <small>(Hassk.) [[Jacob Gijsbert Boerlage|Boerl.]]</small> * ''[[Cynanchum doleriticum]]'' <small>Goyder</small> * ''[[Cynanchum dombeyanum]]'' <small>([[Joseph Decaisne|Decne.]]) [[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum duclouxii]]'' <small>M.G.Gilbert & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum elachistemmoides]]'' <small>(Liede & Meve) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum elegans]]'' <small>([[George Bentham|Benth.]]) [[Karel Domin|Domin]]</small> * ''[[Cynanchum ellipticum]]'' <small>([[William Henry Harvey|Harv.]]) [[Robert Allen Dyer|R.A.Dyer]]</small> * ''[[Cynanchum erikseniae]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum erythranthum]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum ethiopicum]]'' <small>Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum eurychitoides]]'' <small>([[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]) [[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum eurychiton]]'' <small>([[Joseph Decaisne|Decne.]]) [[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum falcatum]]'' <small>[[John Hutchinson (botanist)|Hutch.]] & [[Eileen Adelaide Bruce|E.A.Bruce]]</small> * ''[[Cynanchum fasciculiflorum]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum fernandezii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum fimbricoronum]]'' <small>[[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum floribundum]]'' <small>[[Robert Brown (botanist, born 1773)|R.Br.]]</small> * ''[[Cynanchum floriferum]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum foetidum]]'' <small>([[Antonio José Cavanilles|Cav.]]) [[Carl Sigismund Kunth|Kunth]]</small> * ''[[Cynanchum folotsioides]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum forskaolianum]]'' <small>Meve & Liede</small> * ''[[Cynanchum fragrans]]'' <small>([[Nathaniel Wallich|Wall.]]) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum gentryi]]'' <small>([[Gilberto Morillo|Morillo]]) Liede</small> * ''[[Cynanchum gerrardii]]'' <small>([[William Henry Harvey|Harv.]]) Liede</small> * ''[[Cynanchum gilbertii]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum giraldii]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum glomeratum]]'' <small>[[Jean Marie Bosser|Bosser]]</small> * ''[[Cynanchum gobicum]]'' <small>[[Valery Ivanovitsch Grubov|Grubov]]</small> * ''[[Cynanchum goertsianum]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum gonoloboides]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum gracillimum]]'' <small>[[Nathaniel Wallich|Wall.]] ex [[Robert Wight|Wight]]</small> * ''[[Cynanchum graminiforme]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum grandidieri]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum graphistemmatoides]]'' <small>Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum guatemalense]]'' <small>[[Armando Dugand|Dugand]]</small> * ''[[Cynanchum guehoi]]'' <small>[[Jean Marie Bosser|Bosser]]</small> * ''[[Cynanchum hardyi]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum hastifolium]]'' <small>[[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum haughtii]]'' <small>[[Robert Everard Woodson|Woodson]]</small> * ''[[Cynanchum hemsleyanum]]'' <small>([[Daniel Oliver (botanist)|Oliv.]]) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum heteromorphum]]'' <small>[[Georg Carl Wilhelm Vatke|Vatke]]</small> * ''[[Cynanchum heydei]]'' <small>[[Joseph Dalton Hooker|Hook.f.]]</small> * ''[[Cynanchum hickenii]]'' <small>[[Gustaf Oskar Andersson Malme|Malme]]</small> * ''[[Cynanchum hoedimeerium]]'' <small>[[Reinier Cornelis Bakhuizen van den Brink (born 1911)|Bakh.f.]]</small> * ''[[Cynanchum hooperianum]]'' <small>([[Carl Ludwig Blume|Blume]]) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum hubeiense]]'' <small>Wen B.Xu, B.S.Xia & J.Y.Shen</small> * ''[[Cynanchum humbert-capuronii]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum implicatum]]'' <small>([[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]) [[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum insigne]]'' <small>([[N. E. Brown|N.E.Br.]]) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum insipidum]]'' <small>([[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum insulanum]]''<small>([[Henry Fletcher Hance|Hance]]) [[William Hemsley (botanist)|Hemsl.]]</small> * ''[[Cynanchum itremense]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum jaliscanum]]'' <small>([[Anna Murray Vail|Vail]]) [[Robert Everard Woodson|Woodson]]</small> * ''[[Cynanchum jaramilloi]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum juliani-marnieri]]'' <small>Desc.</small> * ''[[Cynanchum jumellei]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum junciforme]]'' <small>(Decne.) Liede</small> * ''[[Cynanchum kaschgaricum]]'' <small>Y.X.Liou</small> * ''[[Cynanchum kingdonwardii]]'' <small>M.G.Gilbert & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum kintungense]]'' <small>[[Ying Tsiang|Tsiang]]</small> * ''[[Cynanchum kwangsiense]]'' <small>[[Ying Tsiang|Tsiang]] & H.D.Zhang</small> * ''[[Cynanchum laeve]]'' - honeyvine * ''[[Cynanchum lanhsuense]]'' <small>[[Takasi Yamazaki|T.Yamaz.]]</small> * ''[[Cynanchum lecomtei]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum ledermannii]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum leptolepis]]'' <small>([[George Bentham|Benth.]]) [[Karel Domin|Domin]]</small> * ''[[Cynanchum leptostephanum]]'' <small>[[Ludwig Diels|Diels]]</small> * ''[[Cynanchum leucophellum]]'' <small>[[Ludwig Diels|Diels]]</small> * ''[[Cynanchum ligulatum]]'' <small>(Benth.) Woodson</small> * ''[[Cynanchum lineare]]'' <small>[[N. E. Brown|N.E.Br.]]</small> * ''[[Cynanchum liukiuense]]'' <small>[[Otto Warburg (botanist)|Warb.]]</small> * ''[[Cynanchum loheri]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum longipedunculatum]]'' <small>M.G.Gilbert & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum longipes]]'' <small>[[N. E. Brown|N.E.Br.]]</small> * ''[[Cynanchum longirostrum]]'' <small>([[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]) W.D.Stevens</small> * ''[[Cynanchum lopezpalaciosii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum luteifluens]]'' <small>([[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]) Desc.</small> * ''[[Cynanchum lysimachioides]]'' <small>Y.Tsiang & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum maasii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum macranthum]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum macrolobum]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum madagascariense]]'' <small>[[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum magale]]'' <small>[[Francis Buchanan-Hamilton|Buch.-Ham.]] ex [[Lewis Weston Dillwyn|Dillwyn]]</small> * ''[[Cynanchum mahafalense]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum malampayae]]'' <small>(Kloppenb., Cajano & Hadsall) Sodusta</small> * ''[[Cynanchum mariense]]'' <small>(Meve & Liede) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum mariquitense]]'' <small>[[José Celestino Mutis|Mutis]]</small> * ''[[Cynanchum marnieranum]]'' <small>[[Werner Rauh|Rauh]]</small> * ''[[Cynanchum masoalense]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum maximoviczii]]'' <small>[[Yevgenia Pobedimova|Pobed.]]</small> * ''[[Cynanchum megalanthum]]'' <small>M.G.Gilbert & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum membranaceum]]'' <small>(Liede & Meve) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum menarandrense]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum messeri]]'' <small>(Buchenau) Jum. & H.Perrier</small> * ''[[Cynanchum mevei]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum meyeri]]'' <small>(Decne.) [[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum microstemma]]'' <small>([[Nikolai Turczaninow|Turcz.]]) [[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum minahassae]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum montevidense]]'' [[Kurt Polycarp Joachim Sprengel|Spreng.]] * ''[[Cynanchum moramangense]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum moratii]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum mossambicense]]'' <small>[[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum muricatum]]'' <small>([[Carl Ludwig Blume|Blume]]) [[Jacob Gijsbert Boerlage|Boerl.]]</small> * ''[[Cynanchum napiferum]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum natalitium]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum nematostemma]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum nielsenii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum obovatum]]'' <small>(Decne.) Choux</small> * ''[[Cynanchum obtusifolium]]'' [[Carl Linnaeus the Younger|L.f.]] * ''[[Cynanchum officinale]]'' <small>([[William Hemsley (botanist)|Hemsl.]]) [[Ying Tsiang|Tsiang]] & H.D.Zhang</small> * ''[[Cynanchum orangeanum]]'' <small>([[Rudolf Schlechter|Schltr.]]) [[N. E. Brown|N.E.Br.]]</small> * ''[[Cynanchum oresbium]]'' <small>([[Peter Vincent Bruyns|Bruyns]]) Goyder</small> * ''[[Cynanchum otophyllum]]'' <small>[[Camillo Karl Schneider|C.K.Schneid.]]</small> * ''[[Cynanchum ovalifolium]]'' <small>[[Robert Wight|Wight]]</small> * ''[[Cynanchum pachycladon]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum pamirense]]'' <small>[[Ying Tsiang|Tsiang]] & H.D.Zhang</small> * ''[[Cynanchum papillatum]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum paramorum]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum pearsonianum]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum pedunculatum]]'' <small>[[Robert Brown (botanist, born 1773)|R.Br.]]</small> * ''[[Cynanchum peraffine]]'' <small>[[Robert Everard Woodson|Woodson]]</small> * ''[[Cynanchum perrieri]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum petignatii]]'' <small>Liede & [[Werner Rauh|Rauh]]</small> * ''[[Cynanchum phillipsonianum]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum physocarpum]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum pichi-sermollianum]]'' <small>(Raimondo & Fici) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum pietrangelii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum polyanthum]]'' <small>[[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum praecox]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]] ex [[Spencer Le Marchant Moore|S.Moore]]</small> * ''[[Cynanchum prevostii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum puberulum]]'' <small>[[Ferdinand von Mueller|F.Muell.]] ex [[George Bentham|Benth.]]</small> * ''[[Cynanchum pulchellum]]'' <small>([[Nathaniel Wallich|Wall.]]) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum purpureiflorum]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum purpureum]]'' <small>([[Peter Simon Pallas|Pall.]]) [[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum pusilum]]'' <small>[[Valery Ivanovitsch Grubov|Grubov]]</small> * ''[[Cynanchum pycnoneuroides]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum racemosum]]'' <small>([[Nikolaus Joseph von Jacquin|Jacq.]]) [[Nikolaus Joseph von Jacquin|Jacq.]]</small> * ''[[Cynanchum radians]]'' <small>([[Peter Forsskål|Forssk.]]) [[Jean-Baptiste Lamarck|Lam.]]</small> * ''[[Cynanchum radiatum]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum rauhianum]]'' <small>Desc.</small> * ''[[Cynanchum registanense]]'' <small>Jayanthi</small> * ''[[Cynanchum rensonii]]'' <small>([[Henri François Pittier|Pittier]]) [[Robert Everard Woodson|Woodson]]</small> * ''[[Cynanchum repandum]]'' <small>(Decne.) [[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum resiliens]]'' <small>(B.R.Adams & R.W.K.Holland) Goyder</small> * ''[[Cynanchum revoilii]]'' <small>([[Adrien René Franchet|Franch.]]) Khanum & Liede</small> * ''[[Cynanchum riometense]]'' <small>Sundell</small> * ''[[Cynanchum rioparanense]]'' <small>Sundell</small> * ''[[Cynanchum rossii]]'' <small>[[Werner Rauh|Rauh]]</small> * {{interlanguage link|Cynanchum rostellatum|ja|ガガイモ|lt=''Cynanchum rostellatum''}} <small>([[Nikolai Turczaninow|Turcz.]]) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum roulinioides]]'' <small>([[Eugène Pierre Nicolas Fournier|E.Fourn.]]) Rapini</small> * ''[[Cynanchum rubricoronae]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum rungweense]]'' <small>[[Arthur Allman Bullock|Bullock]]</small> * ''[[Cynanchum sahyadricum]]'' <small>(Ansari & Hemadri) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum sarcomedium]]'' <small>Meve & Liede</small> * ''[[Cynanchum schistoglossum]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum scopulosum]]'' <small>[[Jean Marie Bosser|Bosser]]</small> * ''[[Cynanchum sessiliflorum]]'' <small>(Decne.) Liede</small> * ''[[Cynanchum sigridiae]]'' <small>Meve & M.Teissier</small> * ''[[Cynanchum sinoracemosum]]'' <small>M.G.Gilbert & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum socotranum]]'' <small>([[John Jacob Lavranos|Lavranos]]) Meve & Liede</small> * ''[[Cynanchum somaliense]]'' <small>([[N. E. Brown|N.E.Br.]]) [[N. E. Brown|N.E.Br.]]</small> * ''[[Cynanchum staubii]]'' <small>[[Jean Marie Bosser|Bosser]]</small> * ''[[Cynanchum stenospira]]'' <small>[[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum stoloniferum]]'' <small>(B.R.Adams & R.W.K.Holland) Goyder</small> * ''[[Cynanchum subpaniculatum]]'' <small>[[Robert Everard Woodson|Woodson]]</small> * ''[[Cynanchum subtilis]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum suluense]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum sumbawanum]]'' <small>[[Otto Warburg (botanist)|Warb.]]</small> * ''[[Cynanchum surrubriflorum]]'' <small>W.D.Stevens</small> * ''[[Cynanchum szechuanense]]'' <small>[[Ying Tsiang|Tsiang]] & H.D.Zhang</small> * ''[[Cynanchum tamense]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum thruppii]]'' <small>([[Oliv.]]) Khanum & Liede</small> * ''[[Cynanchum toliari]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum trollii]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum tsaratananense]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum tuberculatum]]'' <small>([[Blume]]) [[Boerl.]]</small> * ''[[Cynanchum tunicatum]]'' <small>([[Retz.]]) [[Alston]]</small> * ''[[Cynanchum umtalense]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum unguiculatum]]'' <small>([[Britton]]) [[Markgr.]]</small> * ''[[Cynanchum vanlessenii]]'' <small>([[Lavranos]]) Goyder</small> * ''[[Cynanchum verrucosum]]'' <small>(Desc.) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum viminale]]'' <small>([[L.]]) [[L.]]</small> * ''[[Cynanchum violator]]'' <small>R.W.Holm</small> * ''[[Cynanchum virens]]'' <small>([[E.Mey.]]) [[D.Dietr.]]</small> * ''[[Cynanchum wallichii]]'' <small>[[Wight]]</small> * ''[[Cynanchum warburgii]]'' <small>[[Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum wilfordii]]'' <small>([[Maxim.]]) [[Hook.f.]]</small> * ''[[Cynanchum zeyheri]]'' <small>[[Schltr.]]</small> {{div col end}} ; Поранешни видови * ''Cynanchum auriculatum'' = ''[[Vincetoxicum auriculatum]]'' * ''Cynanchum arizonicum'' = ''[[Metastelama arizonicum]]'' * ''Cynanchum utahense'' = ''[[Funastrum utahense]]'' == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=108969 ''Cynanchum'' во Флора на Кина] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] 04c4aus7xeof3kmkhpxz768s84ae8tm 5590915 5590893 2026-07-12T11:27:21Z Bjankuloski06 332 5590915 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Cynanchum aphyllum.JPG |image_caption = I''Cynanchum aphyllum'' |display_parents = 2 |taxon = Cynanchum |authority = [[L.]] |subdivision_ranks = Видови |subdivision = 262<ref name = powo/> |synonyms = {{collapsible list | *''Adelostemma'' <small>Hook.f.</small> *''Ampelamus'' {{small|Raf.}} *''Aphanostelma'' <small>Schltr.</small> *''Bunburia'' <small>Harv.</small> *''Cyathella'' <small>Decne., non Brot., fungal name</small> *''Cynoctonum'' <small>E.Mey., nom. illeg.</small> *''Decanemopsis'' <small>Costantin & Gallaud</small> *''Dicarpophora'' <small>Speg.</small> *''Drepanostemma'' <small>Jum. & H.Perrier</small> *''Enslenia'' {{small|Nutt., nom. illeg.}} *''Exostegia'' <small>Bojer ex Decne.</small> *''Flanagania'' <small>Schltr.</small> *''Folotsia'' <small>Costantin & Bois</small> *''Gilgia'' <small>Pax</small> *''Glossonema'' <small>Decne.</small> *''Graphistemma'' <small>(Chapm. ex Benth.) Champ. ex Benth.</small> *''Holostemma'' <small>R.Br.</small> *''Karimbolea'' <small>Desc.</small> *''Mahafalia'' <small>Jum. & H.Perrier</small> *''Mastostigma'' <small>Stocks</small> *''Mellichampia'' {{small|A.Gray ex S.Watson}} *''Metalepis'' <small>Griseb.</small> *''Metaplexis'' <small>R.Br.</small> *''Monostemma'' <small>Turcz.</small> *''Nematostemma'' <small>Choux</small> *''Nematuris'' {{small|Turcz.}} *''Odontanthera'' <small>Wight</small> *''Pentarrhinum'' <small>E.Mey.</small> *''Perianthostelma'' <small>Baill.</small> *''Petalostemma'' <small>R.Br., nom. nud.</small> *''Platykeleba'' <small>N.E.Br.</small> *''Prosopostelma'' <small>Baill.</small> *''Psanchum'' <small>Neck., opus utique oppr.</small> *''Pycnoneurum'' <small>Decne.</small> *''Raphistemma'' <small>Wall.</small> *''Rhodostegiella'' {{small|(Pobed.) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''Roulinia'' <small>Decne., nom. illeg.</small> *''Rouliniella'' <small>Vail</small> *''Sarcocyphula'' <small>Harv.</small> *''Sarcostemma'' <small>R.Br.</small> *''Sarmasikia'' <small>Bubani</small> *''Schizocorona'' <small>F.Muell.</small> *''Seshagiria'' <small>Ansari & Hemadri</small> *''Sichuania'' <small>M.G.Gilbert & P.T.Li</small> *''Steinheilia'' <small>Decne.</small> *''Symphyoglossum'' <small>Turcz.</small> *''Telminostelma'' <small>E.Fourn.</small> *''Urostelma'' <small>Bunge</small> *''Voharanga'' <small>Costantin & Bois</small> *''Vohemaria'' <small>Buchenau</small> *''Ziervoglia'' <small>Neck.</small> }} |synonyms_ref =<ref name = powo>{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30401855-2#synonyms |title=''Cynanchum'' L. |author=<!--Not stated--> |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=27 July 2023}}</ref> }} '''''Cynanchum,''''' '''ластовичник''' е [[Род (биологија)|род]] од околу 300 [[Вид (биологија)|видови]], вклучувајќи и некои што припаѓаат на [[Семејство (биологија)|семејството]] кучешки чемери, [[Кучешки чемери|Apocynaceae]]. Името на таксонот доаѓа од [[Грчки јазик|грчките зборови]] ''kynos'' (што значи „куче“) и ''anchein'' („да се задушува“), па оттука и заедничкото име за неколку видови е '''лоза што ги дави кучињата'''. Повеќето [[Вид (биологија)|видови]] се [[Сочник|несукулентни]] ползавци. Постојат некои докази за токсичност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Cynanchum+atratum|title=Plants for a Future Database}}</ref> == Морфологија == Овие растенија се повеќегодишни билки или [[полугрмушка|полугрмушки]], кои често растат од [[ризом]]и. Листовите обично се распоредени спротивно, а [[Соцветие|соцветијата]] и цветовите се појавуваат во различни форми. == Распространетост == Овие видови се наоѓаат низ [[Тропски појас|тропските]] и [[Суптропски појас|суптропските предели]]. Неколку видови растат и во [[Умерена клима|умерените]] региони. == Класификација == ''Cynanchum'' родот е дефиниран кон крајот на 20 век (вклучувајќи околу 400 видови), но е полифилетичен и се разградува. Видовите се преместуваат во други родови, вклучувајќи ги ''[[Orthosia]]'', ''[[Pentarrhinum]]'' и ''[[Vincetoxicum]]'', при што група претежно видови од Стариот Свет остануваат во ''Cynanchum'',<ref name="weakley">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.herbarium.unc.edu/flora.htm|title=Flora of the Carolinas, Virginia, and Georgia, and Surrounding Areas|last=Alan S. Weakley|date=April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006082209/http://herbarium.unc.edu/flora.htm|archive-date=2018-10-06|accessdate=2009-06-08}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Sigrid Liede and Angelika Tauber|date=Oct–Dec 2002|title=Circumscription of the Genus ''Cynanchum'' (Apocynaceae-Asclepiadoideae)|journal=Systematic Botany|volume=27|issue=4|pages=789–800|doi=10.1043/0363-6445-27.4.789|doi-broken-date=11 July 2025|jstor=3093924}}</ref> и стари родови како ''Raphistemma'' се доведени во синонимија. Ревизијата на таксономијата на родот во 2023 година идентификуваше два нови синоними: ''Vincetoxicum sibiricum'' f. ''linearifolium'', опишан од Шандонг, Кина во 1877 година, но долго време запоставен и ''Cynanchum gobicum'', за кој претходно се веруваше дека е ендемски во Монголија.<ref>{{Наведено списание|last=Cai-Fei Zhang, Dong-Juan Zhang, Miao Liao, Guang-Wan Hu|date=19 January 2023|title=A taxonomic revision of ''Cynanchum thesioides'' (''Apocynaceae'') with two new synonyms|journal=PhytoKeys|issue=219|pages=11–25|bibcode=2023PhytK.219...11Z|doi=10.3897/phytokeys.219.93514|jstor=|pmc=10210048|pmid=37252452|doi-access=free}}</ref> == Видови == {{На|2023|February}}, [[Plants of the World Online]] ги прифаќа следниве видови:<ref name="POWO_30401855-2">{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30401855-2|title=''Cynanchum'' L..|last=<!--Not stated-->|date=n.d.|work=Plants of the World Online|publisher=The Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=February 3, 2023}}</ref> {{div col|colwidth=350px}} * ''[[Cynanchum absconditum]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum abyssinicum]]'' <small>[[Joseph Decaisne|Decne.]]</small> * ''[[Cynanchum acidum]]'' <small>([[William Roxburgh|Roxb.]]) [[Lorenz Oken|Oken]]</small> * ''[[Cynanchum aculeatum]]'' <small>(Desc.) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum acuminatum]]'' <small>[[Alexander von Humboldt|Humb.]] & [[Aimé Bonpland|Bonpl.]] ex [[Josef August Schultes|Schult.]]</small> * ''[[Cynanchum acutum]]'' <small>[[Carl Linnaeus|L.]]</small> * ''[[Cynanchum adalinae]]'' <small>([[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]) [[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum africanum]]'' <small>([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Johann Centurius Hoffmannsegg|Hoffmanns.]]</small> * ''[[Cynanchum alatum]]'' <small>[[Robert Wight|Wight]] & [[George Arnott Walker-Arnott|Arn.]]</small> * ''[[Cynanchum alternilobum]]'' <small>(M.G.Gilbert & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum altiscandens]]''<small> [[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small><ref>{{cite journal | author = Bussmann R. W.|display-authors=et al | year = 2006 | title = Plant use of the Maasai of Sekenani Valley, Maasai Mara, Kenya | journal = J Ethnobiol Ethnomed | volume = 2 | article-number = 22 | pmc=1475560 | pmid=16674830 | doi=10.1186/1746-4269-2-22 |doi-access=free }}</ref> * ''[[Cynanchum ambovombense]]'' <small>(Liede) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum ampanihense]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum analamazaotrense]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum anderssonii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum andringitrense]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum angavokeliense]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum annularium]]'' <small>([[William Roxburgh|Roxb.]]) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum ansamalense]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum anthonyanum]]'' <small>[[Heinrich von Handel-Mazzetti|Hand.-Mazz.]]</small> * ''[[Cynanchum antsiranense]]'' <small>(Meve & Liede) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum appendiculatopsis]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum appendiculatum]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum arabicum]]'' <small>([[Peter Vincent Bruyns|Bruyns]] & [[Paul Irwin Forster|P.I.Forst.]]) Meve & Liede</small> * ''[[Cynanchum arenarium]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum areysianum]]'' <small>([[Peter Vincent Bruyns|Bruyns]]) Meve & Liede</small> * ''[[Cynanchum balense]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum baronii]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum batangense]]'' <small>[[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum beatricis]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum bernardii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum bicampanulatum]]'' <small>M.G.Gilbert & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum bisinuatum]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum blandum]]'' <small>([[Joseph Decaisne|Decne.]]) Sundell</small> * ''[[Cynanchum blyttioides]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum bojerianum]]'' <small>([[Joseph Decaisne|Decne.]]) Choux</small> * ''[[Cynanchum bosseri]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum boudieri]]'' <small>[[Augustin Abel Hector Léveillé|H.Lév.]] & [[Eugene Vaniot|Vaniot]]</small> * ''[[Cynanchum boveanum]]'' <small>[[Joseph Decaisne|Decne.]]</small> * ''[[Cynanchum bowmanii]]'' <small>[[Stanley Thatcher Blake|S.T.Blake]]</small> * ''[[Cynanchum brasiliense]]'' <small>([[Gilberto Morillo|Morillo]]) Liede</small> * ''[[Cynanchum brevicoronatum]]'' <small>M.G.Gilbert & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum brevipedicellatum]]'' <small>([[Paul Irwin Forster|P.I.Forst.]]) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum brevipedunculatum]]'' <small>J.Y.Shen</small> * ''[[Cynanchum bricenoi]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum bungei]]'' <small>[[Joseph Decaisne|Decne.]]</small> * ''[[Cynanchum callialatum]]'' <small>[[Francis Buchanan-Hamilton|Buch.-Ham.]] ex [[Robert Wight|Wight]]</small> * ''[[Cynanchum carautanum]]'' <small>(Fontella & E.A.Schwarz) [[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum caudiculatum]]'' <small>Rapini</small> * ''[[Cynanchum caudigerum]]'' <small>R.W.Holm</small> * ''[[Cynanchum celebicum]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum chanchanense]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum chinense]]'' <small>[[Robert Brown (botanist, born 1773)|R.Br.]]</small> * ''[[Cynanchum chouxii]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum comorense]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum compactum]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum corymbosum]]'' <small>[[Robert Wight|Wight]]</small> * ''[[Cynanchum crassiantherae]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum crassipedicellatum]]'' <small>Meve & Liede</small> * ''[[Cynanchum cristalinense]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum cuatrecasasii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum cubense]]'' <small>([[Achille Richard|A.Rich.]]) [[Robert Everard Woodson|Woodson]]</small> * ''[[Cynanchum cucullatum]]'' <small>[[N. E. Brown|N.E.Br.]]</small> * ''[[Cynanchum cyathiforme]]'' (Sundell) <small>W.D.Stevens</small> * ''[[Cynanchum dalhousiae]]'' <small>[[Robert Wight|Wight]]</small> * ''[[Cynanchum daltonii]]'' <small>([[Joseph Decaisne|Decne.]]) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum danguyanum]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum decaryi]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum decipiens]]'' <small>[[Camillo Karl Schneider|C.K.Schneid.]]</small> * ''[[Cynanchum decorsei]]'' <small>([[Julien Noël Costantin|Costantin]] & Gallaud) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum defilippii]]'' <small>Delponte</small> * ''[[Cynanchum descoingsii]]'' <small>[[Werner Rauh|Rauh]]</small> * ''[[Cynanchum diazmirandae]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum dimidiatum]]'' <small>(Hassk.) [[Jacob Gijsbert Boerlage|Boerl.]]</small> * ''[[Cynanchum doleriticum]]'' <small>Goyder</small> * ''[[Cynanchum dombeyanum]]'' <small>([[Joseph Decaisne|Decne.]]) [[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum duclouxii]]'' <small>M.G.Gilbert & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum elachistemmoides]]'' <small>(Liede & Meve) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum elegans]]'' <small>([[George Bentham|Benth.]]) [[Karel Domin|Domin]]</small> * ''[[Cynanchum ellipticum]]'' <small>([[William Henry Harvey|Harv.]]) [[Robert Allen Dyer|R.A.Dyer]]</small> * ''[[Cynanchum erikseniae]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum erythranthum]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum ethiopicum]]'' <small>Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum eurychitoides]]'' <small>([[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]) [[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum eurychiton]]'' <small>([[Joseph Decaisne|Decne.]]) [[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum falcatum]]'' <small>[[John Hutchinson (botanist)|Hutch.]] & [[Eileen Adelaide Bruce|E.A.Bruce]]</small> * ''[[Cynanchum fasciculiflorum]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum fernandezii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum fimbricoronum]]'' <small>[[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum floribundum]]'' <small>[[Robert Brown (botanist, born 1773)|R.Br.]]</small> * ''[[Cynanchum floriferum]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum foetidum]]'' <small>([[Antonio José Cavanilles|Cav.]]) [[Carl Sigismund Kunth|Kunth]]</small> * ''[[Cynanchum folotsioides]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum forskaolianum]]'' <small>Meve & Liede</small> * ''[[Cynanchum fragrans]]'' <small>([[Nathaniel Wallich|Wall.]]) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum gentryi]]'' <small>([[Gilberto Morillo|Morillo]]) Liede</small> * ''[[Cynanchum gerrardii]]'' <small>([[William Henry Harvey|Harv.]]) Liede</small> * ''[[Cynanchum gilbertii]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum giraldii]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum glomeratum]]'' <small>[[Jean Marie Bosser|Bosser]]</small> * ''[[Cynanchum gobicum]]'' <small>[[Valery Ivanovitsch Grubov|Grubov]]</small> * ''[[Cynanchum goertsianum]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum gonoloboides]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum gracillimum]]'' <small>[[Nathaniel Wallich|Wall.]] ex [[Robert Wight|Wight]]</small> * ''[[Cynanchum graminiforme]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum grandidieri]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum graphistemmatoides]]'' <small>Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum guatemalense]]'' <small>[[Armando Dugand|Dugand]]</small> * ''[[Cynanchum guehoi]]'' <small>[[Jean Marie Bosser|Bosser]]</small> * ''[[Cynanchum hardyi]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum hastifolium]]'' <small>[[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum haughtii]]'' <small>[[Robert Everard Woodson|Woodson]]</small> * ''[[Cynanchum hemsleyanum]]'' <small>([[Daniel Oliver (botanist)|Oliv.]]) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum heteromorphum]]'' <small>[[Georg Carl Wilhelm Vatke|Vatke]]</small> * ''[[Cynanchum heydei]]'' <small>[[Joseph Dalton Hooker|Hook.f.]]</small> * ''[[Cynanchum hickenii]]'' <small>[[Gustaf Oskar Andersson Malme|Malme]]</small> * ''[[Cynanchum hoedimeerium]]'' <small>[[Reinier Cornelis Bakhuizen van den Brink (born 1911)|Bakh.f.]]</small> * ''[[Cynanchum hooperianum]]'' <small>([[Carl Ludwig Blume|Blume]]) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum hubeiense]]'' <small>Wen B.Xu, B.S.Xia & J.Y.Shen</small> * ''[[Cynanchum humbert-capuronii]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum implicatum]]'' <small>([[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]) [[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum insigne]]'' <small>([[N. E. Brown|N.E.Br.]]) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum insipidum]]'' <small>([[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum insulanum]]''<small>([[Henry Fletcher Hance|Hance]]) [[William Hemsley (botanist)|Hemsl.]]</small> * ''[[Cynanchum itremense]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum jaliscanum]]'' <small>([[Anna Murray Vail|Vail]]) [[Robert Everard Woodson|Woodson]]</small> * ''[[Cynanchum jaramilloi]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum juliani-marnieri]]'' <small>Desc.</small> * ''[[Cynanchum jumellei]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum junciforme]]'' <small>(Decne.) Liede</small> * ''[[Cynanchum kaschgaricum]]'' <small>Y.X.Liou</small> * ''[[Cynanchum kingdonwardii]]'' <small>M.G.Gilbert & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum kintungense]]'' <small>[[Ying Tsiang|Tsiang]]</small> * ''[[Cynanchum kwangsiense]]'' <small>[[Ying Tsiang|Tsiang]] & H.D.Zhang</small> * ''[[Cynanchum laeve]]'' - honeyvine * ''[[Cynanchum lanhsuense]]'' <small>[[Takasi Yamazaki|T.Yamaz.]]</small> * ''[[Cynanchum lecomtei]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum ledermannii]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum leptolepis]]'' <small>([[George Bentham|Benth.]]) [[Karel Domin|Domin]]</small> * ''[[Cynanchum leptostephanum]]'' <small>[[Ludwig Diels|Diels]]</small> * ''[[Cynanchum leucophellum]]'' <small>[[Ludwig Diels|Diels]]</small> * ''[[Cynanchum ligulatum]]'' <small>(Benth.) Woodson</small> * ''[[Cynanchum lineare]]'' <small>[[N. E. Brown|N.E.Br.]]</small> * ''[[Cynanchum liukiuense]]'' <small>[[Otto Warburg (botanist)|Warb.]]</small> * ''[[Cynanchum loheri]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum longipedunculatum]]'' <small>M.G.Gilbert & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum longipes]]'' <small>[[N. E. Brown|N.E.Br.]]</small> * ''[[Cynanchum longirostrum]]'' <small>([[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]) W.D.Stevens</small> * ''[[Cynanchum lopezpalaciosii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum luteifluens]]'' <small>([[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]) Desc.</small> * ''[[Cynanchum lysimachioides]]'' <small>Y.Tsiang & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum maasii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum macranthum]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum macrolobum]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum madagascariense]]'' <small>[[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum magale]]'' <small>[[Francis Buchanan-Hamilton|Buch.-Ham.]] ex [[Lewis Weston Dillwyn|Dillwyn]]</small> * ''[[Cynanchum mahafalense]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum malampayae]]'' <small>(Kloppenb., Cajano & Hadsall) Sodusta</small> * ''[[Cynanchum mariense]]'' <small>(Meve & Liede) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum mariquitense]]'' <small>[[José Celestino Mutis|Mutis]]</small> * ''[[Cynanchum marnieranum]]'' <small>[[Werner Rauh|Rauh]]</small> * ''[[Cynanchum masoalense]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum maximoviczii]]'' <small>[[Yevgenia Pobedimova|Pobed.]]</small> * ''[[Cynanchum megalanthum]]'' <small>M.G.Gilbert & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum membranaceum]]'' <small>(Liede & Meve) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum menarandrense]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum messeri]]'' <small>(Buchenau) Jum. & H.Perrier</small> * ''[[Cynanchum mevei]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum meyeri]]'' <small>(Decne.) [[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum microstemma]]'' <small>([[Nikolai Turczaninow|Turcz.]]) [[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum minahassae]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum montevidense]]'' [[Kurt Polycarp Joachim Sprengel|Spreng.]] * ''[[Cynanchum moramangense]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum moratii]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum mossambicense]]'' <small>[[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum muricatum]]'' <small>([[Carl Ludwig Blume|Blume]]) [[Jacob Gijsbert Boerlage|Boerl.]]</small> * ''[[Cynanchum napiferum]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum natalitium]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum nematostemma]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum nielsenii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum obovatum]]'' <small>(Decne.) Choux</small> * ''[[Cynanchum obtusifolium]]'' [[Carl Linnaeus the Younger|L.f.]] * ''[[Cynanchum officinale]]'' <small>([[William Hemsley (botanist)|Hemsl.]]) [[Ying Tsiang|Tsiang]] & H.D.Zhang</small> * ''[[Cynanchum orangeanum]]'' <small>([[Rudolf Schlechter|Schltr.]]) [[N. E. Brown|N.E.Br.]]</small> * ''[[Cynanchum oresbium]]'' <small>([[Peter Vincent Bruyns|Bruyns]]) Goyder</small> * ''[[Cynanchum otophyllum]]'' <small>[[Camillo Karl Schneider|C.K.Schneid.]]</small> * ''[[Cynanchum ovalifolium]]'' <small>[[Robert Wight|Wight]]</small> * ''[[Cynanchum pachycladon]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum pamirense]]'' <small>[[Ying Tsiang|Tsiang]] & H.D.Zhang</small> * ''[[Cynanchum papillatum]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum paramorum]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum pearsonianum]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum pedunculatum]]'' <small>[[Robert Brown (botanist, born 1773)|R.Br.]]</small> * ''[[Cynanchum peraffine]]'' <small>[[Robert Everard Woodson|Woodson]]</small> * ''[[Cynanchum perrieri]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum petignatii]]'' <small>Liede & [[Werner Rauh|Rauh]]</small> * ''[[Cynanchum phillipsonianum]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum physocarpum]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum pichi-sermollianum]]'' <small>(Raimondo & Fici) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum pietrangelii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum polyanthum]]'' <small>[[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum praecox]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]] ex [[Spencer Le Marchant Moore|S.Moore]]</small> * ''[[Cynanchum prevostii]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum puberulum]]'' <small>[[Ferdinand von Mueller|F.Muell.]] ex [[George Bentham|Benth.]]</small> * ''[[Cynanchum pulchellum]]'' <small>([[Nathaniel Wallich|Wall.]]) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum purpureiflorum]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum purpureum]]'' <small>([[Peter Simon Pallas|Pall.]]) [[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum pusilum]]'' <small>[[Valery Ivanovitsch Grubov|Grubov]]</small> * ''[[Cynanchum pycnoneuroides]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum racemosum]]'' <small>([[Nikolaus Joseph von Jacquin|Jacq.]]) [[Nikolaus Joseph von Jacquin|Jacq.]]</small> * ''[[Cynanchum radians]]'' <small>([[Peter Forsskål|Forssk.]]) [[Jean-Baptiste Lamarck|Lam.]]</small> * ''[[Cynanchum radiatum]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> * ''[[Cynanchum rauhianum]]'' <small>Desc.</small> * ''[[Cynanchum registanense]]'' <small>Jayanthi</small> * ''[[Cynanchum rensonii]]'' <small>([[Henri François Pittier|Pittier]]) [[Robert Everard Woodson|Woodson]]</small> * ''[[Cynanchum repandum]]'' <small>(Decne.) [[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum resiliens]]'' <small>(B.R.Adams & R.W.K.Holland) Goyder</small> * ''[[Cynanchum revoilii]]'' <small>([[Adrien René Franchet|Franch.]]) Khanum & Liede</small> * ''[[Cynanchum riometense]]'' <small>Sundell</small> * ''[[Cynanchum rioparanense]]'' <small>Sundell</small> * ''[[Cynanchum rossii]]'' <small>[[Werner Rauh|Rauh]]</small> * {{interlanguage link|Cynanchum rostellatum|ja|ガガイモ|lt=''Cynanchum rostellatum''}} <small>([[Nikolai Turczaninow|Turcz.]]) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum roulinioides]]'' <small>([[Eugène Pierre Nicolas Fournier|E.Fourn.]]) Rapini</small> * ''[[Cynanchum rubricoronae]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum rungweense]]'' <small>[[Arthur Allman Bullock|Bullock]]</small> * ''[[Cynanchum sahyadricum]]'' <small>(Ansari & Hemadri) Liede & Khanum</small> * ''[[Cynanchum sarcomedium]]'' <small>Meve & Liede</small> * ''[[Cynanchum schistoglossum]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum scopulosum]]'' <small>[[Jean Marie Bosser|Bosser]]</small> * ''[[Cynanchum sessiliflorum]]'' <small>(Decne.) Liede</small> * ''[[Cynanchum sigridiae]]'' <small>Meve & M.Teissier</small> * ''[[Cynanchum sinoracemosum]]'' <small>M.G.Gilbert & [[Ping Tao Li|P.T.Li]]</small> * ''[[Cynanchum socotranum]]'' <small>([[John Jacob Lavranos|Lavranos]]) Meve & Liede</small> * ''[[Cynanchum somaliense]]'' <small>([[N. E. Brown|N.E.Br.]]) [[N. E. Brown|N.E.Br.]]</small> * ''[[Cynanchum staubii]]'' <small>[[Jean Marie Bosser|Bosser]]</small> * ''[[Cynanchum stenospira]]'' <small>[[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]</small> * ''[[Cynanchum stoloniferum]]'' <small>(B.R.Adams & R.W.K.Holland) Goyder</small> * ''[[Cynanchum subpaniculatum]]'' <small>[[Robert Everard Woodson|Woodson]]</small> * ''[[Cynanchum subtilis]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum suluense]]'' <small>[[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum sumbawanum]]'' <small>[[Otto Warburg (botanist)|Warb.]]</small> * ''[[Cynanchum surrubriflorum]]'' <small>W.D.Stevens</small> * ''[[Cynanchum szechuanense]]'' <small>[[Ying Tsiang|Tsiang]] & H.D.Zhang</small> * ''[[Cynanchum tamense]]'' <small>[[Gilberto Morillo|Morillo]]</small> * ''[[Cynanchum thruppii]]'' <small>([[Oliv.]]) Khanum & Liede</small> * ''[[Cynanchum toliari]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum trollii]]'' <small>Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum tsaratananense]]'' <small>Choux</small> * ''[[Cynanchum tuberculatum]]'' <small>([[Blume]]) [[Boerl.]]</small> * ''[[Cynanchum tunicatum]]'' <small>([[Retz.]]) [[Alston]]</small> * ''[[Cynanchum umtalense]]'' <small>Liede</small> * ''[[Cynanchum unguiculatum]]'' <small>([[Britton]]) [[Markgr.]]</small> * ''[[Cynanchum vanlessenii]]'' <small>([[Lavranos]]) Goyder</small> * ''[[Cynanchum verrucosum]]'' <small>(Desc.) Liede & Meve</small> * ''[[Cynanchum viminale]]'' <small>([[L.]]) [[L.]]</small> * ''[[Cynanchum violator]]'' <small>R.W.Holm</small> * ''[[Cynanchum virens]]'' <small>([[E.Mey.]]) [[D.Dietr.]]</small> * ''[[Cynanchum wallichii]]'' <small>[[Wight]]</small> * ''[[Cynanchum warburgii]]'' <small>[[Schltr.]]</small> * ''[[Cynanchum wilfordii]]'' <small>([[Maxim.]]) [[Hook.f.]]</small> * ''[[Cynanchum zeyheri]]'' <small>[[Schltr.]]</small> {{div col end}} ; Поранешни видови * ''Cynanchum auriculatum'' = ''[[Vincetoxicum auriculatum]]'' * ''Cynanchum arizonicum'' = ''[[Metastelama arizonicum]]'' * ''Cynanchum utahense'' = ''[[Funastrum utahense]]'' == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=108969 ''Cynanchum'' во Флора на Кина] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] rwbdwvisl2zodw7gcl1ib95x32fn7gu 0 1399111 5590838 5588154 2026-07-12T09:50:48Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови со Бред Пит]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590838 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Срцето на ѕверот | изворен_наслов = Heart of the Beast | слика = Heart of the Beast 2026.webp | големина_на_слика = | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Дејвид Ејер]] | продуцент = [[Оливија Хамилтон]]<br>Марти Боуен<br>Дејвид Ејер<br>[[Бред Пит]] | сценарист = Камерон Александар | улоги = Бред Пит<br>[[Џеј-Кеј Симонс]]<br>[[Ана Ламб]] | жанр = [[Трилер (жанр)|трилер]], преживување | музика = Џеред Мајкл Фрај | кинематографија = [[Мауро Фиоре]] | монтажа = [[Доди Дорн]] | студио = Wild Chickens Productions<br>[[Temple Hill Entertainment]]<br>Kino World | дистрибутер = [[Paramount Pictures]] | премиера = 25 септември 2026 г. (САД)<br>24 септември 2026 г. (Македонија) | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} }} '''''Срцето на ѕверот''''' ({{Langx|en|Heart of the Beast}}) — претстоен американски трилер за преживување во режија на [[Дејвид Ејер]] и по сценарио на Камерон Александар. Главната улога ја толкува [[Бред Пит]], кој исто така е еден од продуцентите на филмот. Филмот се очекува да биде премиерно прикажан во [[Соединети Американски Држави|САД]] на 25 септември 2026 г., а во [[Македонија]] на 24 септември истата година. == Содржина == ''Срцето на ѕверот'' ја следи приказната за офицерот од специјалните сили Џејмс Белмонт и неговото пензионирано куче трагач Один, откако нивниот [[авион]] се урива во [[Алјаска]]. Заглавени во дивината, тие се соочуваат со екстремен студ и опасности. Филмот ја прикажува нивната борба за преживување и нераскинливата врска меѓу човекот и кучето.<ref>{{cite web|url=https://www.comingsoon.net/movies/features/2147192-heart-of-the-beast-trailer-review-brad-pitt-survival-movie-is-his-revenant|title=Heart of the Beat Trailer Review: Brad Pitt Survival Movie Is His The Revenant|website=Coming Soon|first=Maggie|last=Dela Paz|date=11 јуни 2026|access-date=27 јуни 2026}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бред Пит]] || Џејмс Белмонт |- | [[Џеј-Кеј Симонс]] || |- | [[Ана Ламб]] || |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.heartofthebeastmovie.com}} {{IMDb title}} [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на Paramount Pictures]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] [[Категорија:Филмови со Бред Пит]] fgqogntxlyfydq83jbsfcwfczjyu42j 10 1399411 5590808 5589940 2026-07-12T09:36:08Z Bjankuloski06 332 5590808 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Предлошкава е наменета за наведување страница (или страници) од книгата '''''Флора на Република Македонија, Том I, свеска 3''''' на Кирил Мицевски. == Употреба == Вметнете го следново во текстот кајшто сакате да го ставите наводот, и пополнете го едиствениот параметар — бројот на страницата (или страниците, ако е опсег од повеќе). <pre><ref name="ФлораМак1.3">{{ФлораМак1.3|страница}}</ref></pre> <includeonly> </includeonly> cv7rl4khljcfv625wjvdgzdoh8f3jkn 0 1399458 5590456 5590307 2026-07-11T12:19:17Z Andrew012p 85224 /* Содржина */ 5590456 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Џиперс Криперс 2 | изворен_наслов = Jeepers Creepers 2 | слика = Jeepers Creepers 2 poster.webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Виктор Салва]] | продуцент = [[Том Лус]] | сценарист = [[Виктор Салва]] | улоги = {{Plainlist| * [[Реј Вајз]] * [[Џонатан Брек]] }} | жанр = [[Хорор (филм)|ужаси]] | музика = Бенет Салвеј | кинематографија = [[Дон Е. Фонтлерој]] | монтажа = Ед Маркс | студио = {{Plainlist| * [[United Artists]]<ref name=afi/> * [[Myriad Pictures]]<ref name=afi>{{Cite web|url=https://catalog.afi.com/Film/62784-JEEPERS-CREEPERS2?sid=34aab903-b6f5-42d3-8efd-7c5c7983aeee&sr=12.29325&cp=1&pos=0|title=AFI&#124;Catalog|website=Catalog.afi.com|access-date=15 ноември 2021}}</ref> * [[American Zoetrope]]<ref name=afi/> }} | дистрибутер = [[MGM Distribution Co.]] | премиера = 29 август 2003 г. | времетраење = 104 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 17 милиони долари | заработка = 63,1 милион долари | претходен = ''[[Џиперс Криперс (филм од 2001)|Џиперс Криперс]]'' | следен = ''[[Џиперс Криперс 3]]'' }} '''''Џиперс Криперс 2''''' ({{Langx|en|Jeepers Creepers 2}}) — американски [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] од [[2002]] г., напишан и режиран од [[Виктор Салва]]. Филмот е продолжение на [[Џиперс Криперс (филм од 2001)|''Џиперс Криперс'']] (2001). Улогата на чудовиштето Плашилото по вторпат ја толкува [[Џонатан Брек]], а во филмот се појавува и [[Реј Вајз]] како фармерот Џек Тагарт, кој започнува потера по чудовиштето. Во една епизодна улога се појавува и [[Џастин Лонг]], повторувајќи ја улогата на Дери од првиот дел. [[Франсис Форд Копола]] повторно бил извршен продуцент на филмот. Дејството се врти околу демонско суштество и таинствен сериски убиец, кој го демне училишниот автобус полн со средношколци. Џек Тагарт е фармер што се обидува да го најде и убие Плашилото од одмазда за својот помлад син, кој бил убиен од монструмот истата недела. Филмот премиерно се појавил во американските кина на 29 август 2003 г. и добил претежно одречни одзиви, иако остварил заработка од речиси 120 милиони долари во светски рамки, со буџет од 17 милиони долари. По овој филм следувала предисторијата ''[[Џиперс Криперс 3]]''. == Содржина == {{Разоткривање}} Во американската провинција, фармерот Тагарт работи во дворот со своите два сина. Околу нивниот дом се простира бескрајно поле, кое повремено го напаѓаат врани. Додека постариот син работи во гаражата, таткото го праќа помладиот син, Били, да ги провери и исправи плашилцата што се накривиле од ветрот. Били забележува дека едно од нив изгледа чудно. Кога се доближува, сфаќа дека тоа не е обично плашило, туку ужасно суштество распнато на столбот. Били се обидува да побегне, но крилестото суштество (Плашилото) го грабнува со канџите и одлетува. Таткото и постариот син ги слушаат вресоците, но доцнат — од момчето останале само крвави траги. Тие се вооружуваат и тргнуваат во потрага по чудовиштето. Следниот ден, автобус со средношколска кошаркарска екипа се враќа од последен натпревар. Патувањето се прекинува кога една од гумите пука поради чуден предмет — ѕвездичка направена од коски и метал. Додека чекаат помош, напнатоста во екипата расте. Ученичката Минкси сонува кошмари во кои Дери Џенер, жртва од претходниот филм, ја предупредува за опасноста. Набрзо се појавува Плашилото и ги убива возрасните, а потоа започнува да ги напаѓа учениците во автобусот. Тагарт и неговиот син стигнуваат на местото со камион опремен со [[харпун]]. Го прободуваат Плашилото, но тоа успева да побегне. Во конечната пресметка, Тагарт му задава низа удари на монструмот, но суштеството не умира — неговиот 23-дневен циклус завршил и тоа паѓа во зимски сон. По 23 години, група млади луѓе ја посетуваат занимливоста „Пеколниот лилјак“. Се испоставува дека тоа е Плашилото, приковано на ѕидот од амбарот, кое го чува остарениот фармер Тагарт, чекајќи го мигот кога суштеството ќе се разбуди. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Џонатан Брек]] || Плашилото |- | [[Реј Вајз]] || Џек Тагарт Постариот |- | [[Ники Ејкокс]] || Минкси Хејз |- | [[Лук Едвардс]] || Џек „Џеки“ Тагарт Помладиот |- | [[Гарикаји Мутамбирва]] || Дондр „Дабл Ди“ Дејвис |- | [[Ерик Ненингер]] || Скот „Скоти“ Брадок |- | [[Марие Делфино]] || Ронда Труит |- | [[Травис Шифнер]] || Изи Боуен |- | [[Били Арон Браун]] || Енди „Баки“ Бак |- | [[Ел Сантос]] || Данте Беласко |- | [[Џош Хамонд]] || Џејк Спенсер |- | [[Казан Бучер]] || Кимбал „Големиот К“ Ворд |- | [[Дајан Делано]] || Бети Борман |- | [[Дру Тајлер Бел]] || Џони Јанг |- | [[Шон Флеминг]] || Били Тагарт |- | [[Лена Кардвел]] || Челси Фармер |- | [[Томас Госом-Помладиот]] || тренерот Чарли Хана |- | [[Том Тарантини]] || тренерот Двејн Барнс |- | [[Џастин Лонг]] || Дери Џенер |- | [[Џон Пауел]] || возрасниот „Џеки“ |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{official website|http://www.jeeperscreepers2.net}} {{IMDb title|0301470}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Американски филмови на патот]] [[Категорија:Американски филмови за чудовишта]] [[Категорија:Филмови од 2003 година]] [[Категорија:Филмови за демони]] mt2cec13nqa7v3ecadoaxcz6h5bkrng 0 1399469 5590454 5590443 2026-07-11T12:13:49Z Buli 2648 5590454 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Hieronymus_Megiser_(1905_reprint).png|мини|Хиеронимус Мегисер (1613)]] '''Хиеронимус Мегисер''' ({{langx|la|Hieronymus Megiser}}; {{langx|de|Hieronym Megiser}}; Штутгарт, околу 1554/1555 — Линц, 1618 или 1619) бил германски филолог, историчар, полиглот, преведувач и хуманист од доцната ренесанса. Тој бил еден од најистакнатите европски лингвисти на своето време и автор на бројни дела од областа на историјата, географијата, генеалогијата и јазикознанието. Особено е познат по своите трудови за словенските јазици и народи, како и по составувањето повеќејазични речници. Мегисер студирал на универзитетите во [[Тибинген]] и [[Лајпциг]], каде што се здобил со широко образование во класичните јазици, филозофијата и историјата. Во текот на својот живот престојувал во повеќе германски и австриски градови, а извесно време работел и како воспитувач и советник на благороднички семејства. Подоцна бил назначен за официјален историчар на покраината Карниола (денешна централна Словенија), каде што се занимавал со проучување на нејзината историја и култура. Како полиглот, Мегисер владеел голем број европски јазици и покажувал особен интерес за словенските јазици. Во 1592 година го објавил делото ''Dictionarium quatuor linguarum'' („Речник на четири јазици“), во кое биле опфатени германскиот, латинскиот, италијанскиот и словенечкиот јазик. Ова дело се смета за еден од најзначајните рани печатени речници што го вклучуваат словенечкиот јазик и претставува важен извор за неговата историја. [[Податотека:Specimen Quinquaginta Diversarum - Macedonian language.jpg|мини|лево]] За македонската историја и славистика особено значење има неговото дело ''Thesaurus Polyglottus'' („Повеќејазично богатство“), објавено во Франкфурт во 1603 година. Во рамките на ова дело, Мегисер објавил и посебен прилог насловен ''Specimen Quinquaginta Diversarum Atque Inter Se Differentium Linguarum'', во кој собрал Оче наш и други библиски текстови (вклучувајќи и превод на почетокот од 22. псалм) на педесет различни јазици и дијалекти. Меѓу нив се наоѓа и македонскиот јазик (означен како Macedonice), со реченицата „Boge, Boge moi, [[wiktionary:вонми|vienimi]], viesniu me ostavi“ (Псалм 22:1: „''Боже мој, Боже мој, почуј ме; зошто ме остави?''“). Овие записи претставуваат едни од најраните печатени примери на македонски народен говор и се значаен извор за проучувањето на историскиот развој на македонскиот јазик. Освен лексикографски дела, Мегисер објавил историски хроники, генеалошки студии и преводи од класични автори. Неговите трудови се одликуваат со широк хуманистички пристап и настојување да ги спореди јазиците и културите на Европа. Иако неговите лингвистички класификации не секогаш се во согласност со современите научни сознанија, неговите записи претставуваат драгоцено сведоштво за јазичната и етнографската состојба на крајот од XVI и почетокот на XVII век. Хиеронимус Мегисер се смета за еден од пионерите на европската компаративна лексикографија и за значајна фигура во историјата на славистиката. Неговите дела и денес претставуваат важен извор за историската лингвистика, историјата на печатарството и проучувањето на словенските јазици. [[Категорија:Јазичари]] 1onymfha0e75ce365pfavyc1kfhsary 5590455 5590454 2026-07-11T12:14:40Z Buli 2648 5590455 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Hieronymus_Megiser_(1905_reprint).png|мини|Хиеронимус Мегисер (1613)]] '''Хиеронимус Мегисер''' ({{langx|la|Hieronymus Megiser}}; {{langx|de|Hieronym Megiser}}; Штутгарт, околу 1554/1555 — Линц, 1618 или 1619) бил германски филолог, историчар, полиглот, преведувач и хуманист од доцната ренесанса. Тој бил еден од најистакнатите европски лингвисти на своето време и автор на бројни дела од областа на историјата, географијата, генеалогијата и јазикознанието. Особено е познат по своите трудови за словенските јазици и народи, како и по составувањето повеќејазични речници. Мегисер студирал на универзитетите во [[Тибинген]] и [[Лајпциг]], каде што се здобил со широко образование во класичните јазици, филозофијата и историјата. Во текот на својот живот престојувал во повеќе германски и австриски градови, а извесно време работел и како воспитувач и советник на благороднички семејства. Подоцна бил назначен за официјален историчар на покраината Карниола (денешна централна Словенија), каде што се занимавал со проучување на нејзината историја и култура. Како полиглот, Мегисер владеел голем број европски јазици и покажувал особен интерес за словенските јазици. Во 1592 година го објавил делото ''Dictionarium quatuor linguarum'' („Речник на четири јазици“), во кое биле опфатени германскиот, латинскиот, италијанскиот и словенечкиот јазик. Ова дело се смета за еден од најзначајните рани печатени речници што го вклучуваат словенечкиот јазик и претставува важен извор за неговата историја. [[Податотека:Specimen Quinquaginta Diversarum - Macedonian language.jpg|мини|лево]] За македонската историја и славистика особено значење има неговото дело ''Thesaurus Polyglottus'' („Повеќејазично богатство“), објавено во Франкфурт во 1603 година. Во рамките на ова дело, Мегисер објавил и посебен прилог насловен ''Specimen Quinquaginta Diversarum Atque Inter Se Differentium Linguarum'', во кој собрал Оче наш и други библиски текстови (вклучувајќи и превод на почетокот од 22. псалм) на педесет различни јазици и дијалекти. Меѓу нив се наоѓа и македонскиот јазик (означен како Macedonice), со реченицата „Boge, Boge moi, [[wiktionary:вонми|vienimi]], viesniu ostavime“ (Псалм 22:1: „''Боже мој, Боже мој, почуј ме; зошто ме остави?''“). Овие записи претставуваат едни од најраните печатени примери на македонски народен говор и се значаен извор за проучувањето на историскиот развој на македонскиот јазик. Освен лексикографски дела, Мегисер објавил историски хроники, генеалошки студии и преводи од класични автори. Неговите трудови се одликуваат со широк хуманистички пристап и настојување да ги спореди јазиците и културите на Европа. Иако неговите лингвистички класификации не секогаш се во согласност со современите научни сознанија, неговите записи претставуваат драгоцено сведоштво за јазичната и етнографската состојба на крајот од XVI и почетокот на XVII век. Хиеронимус Мегисер се смета за еден од пионерите на европската компаративна лексикографија и за значајна фигура во историјата на славистиката. Неговите дела и денес претставуваат важен извор за историската лингвистика, историјата на печатарството и проучувањето на словенските јазици. [[Категорија:Јазичари]] 1p6sksmd4asc6ge1u46p8lmpvc1novo 5590461 5590455 2026-07-11T12:35:52Z Buli 2648 5590461 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Hieronymus_Megiser_(1905_reprint).png|мини|Хиеронимус Мегисер (1613)]] '''Хиеронимус Мегисер''' ({{langx|la|Hieronymus Megiser}}; {{langx|de|Hieronym Megiser}}; Штутгарт, околу 1554/1555 — Линц, 1618 или 1619) бил германски филолог, историчар, полиглот, преведувач и хуманист од доцната ренесанса. Тој бил еден од најистакнатите европски лингвисти на своето време и автор на бројни дела од областа на историјата, географијата, генеалогијата и јазикознанието. Особено е познат по своите трудови за словенските јазици и народи, како и по составувањето повеќејазични речници. Мегисер студирал на универзитетите во [[Тибинген]] и [[Лајпциг]], каде што се здобил со широко образование во класичните јазици, филозофијата и историјата. Во текот на својот живот престојувал во повеќе германски и австриски градови, а извесно време работел и како воспитувач и советник на благороднички семејства. Подоцна бил назначен за официјален историчар на покраината Карниола (денешна централна Словенија), каде што се занимавал со проучување на нејзината историја и култура. Како полиглот, Мегисер владеел голем број европски јазици и покажувал особен интерес за словенските јазици. Во 1592 година го објавил делото ''Dictionarium quatuor linguarum'' („Речник на четири јазици“), во кое биле опфатени германскиот, латинскиот, италијанскиот и словенечкиот јазик. Ова дело се смета за еден од најзначајните рани печатени речници што го вклучуваат словенечкиот јазик и претставува важен извор за неговата историја. [[Податотека:Specimen Quinquaginta Diversarum - Macedonian language.jpg|мини|лево|Македонски превод на првиот стих од Псалм 22 во делото ''Specimen Quinquaginta Linguarum'' („Примерок на педесет јазици“), 1603 година.]] За македонската историја и славистика особено значење има неговото дело ''Thesaurus Polyglottus'' („Повеќејазично богатство“), објавено во Франкфурт во 1603 година. Во рамките на ова дело, Мегисер објавил и посебен прилог насловен ''Specimen Quinquaginta Diversarum Atque Inter Se Differentium Linguarum'', во кој собрал Оче наш и други библиски текстови (вклучувајќи и превод на почетокот од 22. псалм) на педесет различни јазици и дијалекти. Меѓу нив се наоѓа и македонскиот јазик (означен како Macedonice), со реченицата „Boge, Boge moi, [[wiktionary:вонми|vienimi]], viesniu ostavime“ (Псалм 22:1: „''Боже мој, Боже мој, почуј ме; зошто ме остави?''“). Овие записи претставуваат едни од најраните печатени примери на македонски народен говор и се значаен извор за проучувањето на историскиот развој на македонскиот јазик. Освен лексикографски дела, Мегисер објавил историски хроники, генеалошки студии и преводи од класични автори. Неговите трудови се одликуваат со широк хуманистички пристап и настојување да ги спореди јазиците и културите на Европа. Иако неговите лингвистички класификации не секогаш се во согласност со современите научни сознанија, неговите записи претставуваат драгоцено сведоштво за јазичната и етнографската состојба на крајот од XVI и почетокот на XVII век. Хиеронимус Мегисер се смета за еден од пионерите на европската компаративна лексикографија и за значајна фигура во историјата на славистиката. Неговите дела и денес претставуваат важен извор за историската лингвистика, историјата на печатарството и проучувањето на словенските јазици. [[Категорија:Јазичари]] 17nvbicoxwtm8dr4859kefpcw6v0qef 5590463 5590461 2026-07-11T12:36:37Z Buli 2648 5590463 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Hieronymus_Megiser_(1905_reprint).png|мини|Хиеронимус Мегисер (1613)]] '''Хиеронимус Мегисер''' ({{langx|la|Hieronymus Megiser}}; {{langx|de|Hieronym Megiser}}; Штутгарт, околу 1554/1555 — Линц, 1618 или 1619) бил германски филолог, историчар, полиглот, преведувач и хуманист од доцната ренесанса. Тој бил еден од најистакнатите европски лингвисти на своето време и автор на бројни дела од областа на историјата, географијата, генеалогијата и јазикознанието. Особено е познат по своите трудови за словенските јазици и народи, како и по составувањето повеќејазични речници. == Биографија == Мегисер студирал на универзитетите во [[Тибинген]] и [[Лајпциг]], каде што се здобил со широко образование во класичните јазици, филозофијата и историјата. Во текот на својот живот престојувал во повеќе германски и австриски градови, а извесно време работел и како воспитувач и советник на благороднички семејства. Подоцна бил назначен за официјален историчар на покраината Карниола (денешна централна Словенија), каде што се занимавал со проучување на нејзината историја и култура. Како полиглот, Мегисер владеел голем број европски јазици и покажувал особен интерес за словенските јазици. Во 1592 година го објавил делото ''Dictionarium quatuor linguarum'' („Речник на четири јазици“), во кое биле опфатени германскиот, латинскиот, италијанскиот и словенечкиот јазик. Ова дело се смета за еден од најзначајните рани печатени речници што го вклучуваат словенечкиот јазик и претставува важен извор за неговата историја. [[Податотека:Specimen Quinquaginta Diversarum - Macedonian language.jpg|мини|лево|Македонски превод на првиот стих од Псалм 22 во делото ''Specimen Quinquaginta Linguarum'' („Примерок на педесет јазици“), 1603 година.]] За македонската историја и славистика особено значење има неговото дело ''Thesaurus Polyglottus'' („Повеќејазично богатство“), објавено во Франкфурт во 1603 година. Во рамките на ова дело, Мегисер објавил и посебен прилог насловен ''Specimen Quinquaginta Diversarum Atque Inter Se Differentium Linguarum'', во кој собрал Оче наш и други библиски текстови (вклучувајќи и превод на почетокот од 22. псалм) на педесет различни јазици и дијалекти. Меѓу нив се наоѓа и македонскиот јазик (означен како Macedonice), со реченицата „Boge, Boge moi, [[wiktionary:вонми|vienimi]], viesniu ostavime“ (Псалм 22:1: „''Боже мој, Боже мој, почуј ме; зошто ме остави?''“). Овие записи претставуваат едни од најраните печатени примери на македонски народен говор и се значаен извор за проучувањето на историскиот развој на македонскиот јазик. Освен лексикографски дела, Мегисер објавил историски хроники, генеалошки студии и преводи од класични автори. Неговите трудови се одликуваат со широк хуманистички пристап и настојување да ги спореди јазиците и културите на Европа. Иако неговите лингвистички класификации не секогаш се во согласност со современите научни сознанија, неговите записи претставуваат драгоцено сведоштво за јазичната и етнографската состојба на крајот од XVI и почетокот на XVII век. Хиеронимус Мегисер се смета за еден од пионерите на европската компаративна лексикографија и за значајна фигура во историјата на славистиката. Неговите дела и денес претставуваат важен извор за историската лингвистика, историјата на печатарството и проучувањето на словенските јазици. [[Категорија:Јазичари]] 6lk7mnf7e4ksovizswkgpp4pbazitej 5590512 5590463 2026-07-11T14:58:05Z Kontributor 2K 113370 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Specimen Quinquaginta Diversarum - Macedonian language.jpg]] → [[File:Specimen Quinquaginta Diversarum Linguarum - Macedonian (1603).jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 5590512 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Hieronymus_Megiser_(1905_reprint).png|мини|Хиеронимус Мегисер (1613)]] '''Хиеронимус Мегисер''' ({{langx|la|Hieronymus Megiser}}; {{langx|de|Hieronym Megiser}}; Штутгарт, околу 1554/1555 — Линц, 1618 или 1619) бил германски филолог, историчар, полиглот, преведувач и хуманист од доцната ренесанса. Тој бил еден од најистакнатите европски лингвисти на своето време и автор на бројни дела од областа на историјата, географијата, генеалогијата и јазикознанието. Особено е познат по своите трудови за словенските јазици и народи, како и по составувањето повеќејазични речници. == Биографија == Мегисер студирал на универзитетите во [[Тибинген]] и [[Лајпциг]], каде што се здобил со широко образование во класичните јазици, филозофијата и историјата. Во текот на својот живот престојувал во повеќе германски и австриски градови, а извесно време работел и како воспитувач и советник на благороднички семејства. Подоцна бил назначен за официјален историчар на покраината Карниола (денешна централна Словенија), каде што се занимавал со проучување на нејзината историја и култура. Како полиглот, Мегисер владеел голем број европски јазици и покажувал особен интерес за словенските јазици. Во 1592 година го објавил делото ''Dictionarium quatuor linguarum'' („Речник на четири јазици“), во кое биле опфатени германскиот, латинскиот, италијанскиот и словенечкиот јазик. Ова дело се смета за еден од најзначајните рани печатени речници што го вклучуваат словенечкиот јазик и претставува важен извор за неговата историја. [[Податотека:Specimen Quinquaginta Diversarum Linguarum - Macedonian (1603).jpg|мини|лево|Македонски превод на првиот стих од Псалм 22 во делото ''Specimen Quinquaginta Linguarum'' („Примерок на педесет јазици“), 1603 година.]] За македонската историја и славистика особено значење има неговото дело ''Thesaurus Polyglottus'' („Повеќејазично богатство“), објавено во Франкфурт во 1603 година. Во рамките на ова дело, Мегисер објавил и посебен прилог насловен ''Specimen Quinquaginta Diversarum Atque Inter Se Differentium Linguarum'', во кој собрал Оче наш и други библиски текстови (вклучувајќи и превод на почетокот од 22. псалм) на педесет различни јазици и дијалекти. Меѓу нив се наоѓа и македонскиот јазик (означен како Macedonice), со реченицата „Boge, Boge moi, [[wiktionary:вонми|vienimi]], viesniu ostavime“ (Псалм 22:1: „''Боже мој, Боже мој, почуј ме; зошто ме остави?''“). Овие записи претставуваат едни од најраните печатени примери на македонски народен говор и се значаен извор за проучувањето на историскиот развој на македонскиот јазик. Освен лексикографски дела, Мегисер објавил историски хроники, генеалошки студии и преводи од класични автори. Неговите трудови се одликуваат со широк хуманистички пристап и настојување да ги спореди јазиците и културите на Европа. Иако неговите лингвистички класификации не секогаш се во согласност со современите научни сознанија, неговите записи претставуваат драгоцено сведоштво за јазичната и етнографската состојба на крајот од XVI и почетокот на XVII век. Хиеронимус Мегисер се смета за еден од пионерите на европската компаративна лексикографија и за значајна фигура во историјата на славистиката. Неговите дела и денес претставуваат важен извор за историската лингвистика, историјата на печатарството и проучувањето на словенските јазици. [[Категорија:Јазичари]] se9acjok48pj76snukb3nndvgw1i9gn 0 1399481 5590451 2026-07-11T12:01:41Z Vlad5250 77190 Создадена страница со: {{Infobox settlement |name=Жилински Крај|utc_offset1=+1|population_footnotes=<!-- for references: use <ref> tags -->|population_total=684190|population_as_of=2025|population_density_km2=auto|iso_code=SK-ZI|registration_plate=|timezone1=[[Средноевропско време|СЕВ]]|timezone1_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|elevation_max_m=2495|utc_offset1_DST=+2|blank_name_sec1=|blank_info_sec1=|bl... 5590451 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name=Жилински Крај|utc_offset1=+1|population_footnotes=<!-- for references: use <ref> tags -->|population_total=684190|population_as_of=2025|population_density_km2=auto|iso_code=SK-ZI|registration_plate=|timezone1=[[Средноевропско време|СЕВ]]|timezone1_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|elevation_max_m=2495|utc_offset1_DST=+2|blank_name_sec1=|blank_info_sec1=|blank1_name_sec1=|blank1_info_sec1=|blank2_name_sec1=|blank2_info_sec1=<!-- etc., up to blank7_name_sec1 / blank7_info_sec1 -->|elevation_min_m=301|elevation_m=|native_name=Žilinský kraj|mapsize=|native_name_lang=словачки<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead -->|settlement_type=[[Краеви во Словачка|Крај]]|image_flag=Zilinsky vlajka.svg|flag_size=|image_shield=Coat of Arms of Žilina Region.svg|shield_size=|image_map=Zilinsky kraj in Slovakia.svg|map_alt=|area_total_km2=6808.40|map_caption=Жилински Крај|subdivision_type=Држава|subdivision_name=[[Словачка]]|seat_type=Главен град|seat=[[Жилина]]|leader_title=Управник|leader_name=Ерика Јуринова|area_footnotes=<!-- for references: use <ref> tags -->|website={{URL|https://www.zilinsky-kraj.sk/}}}} '''Жилински Крај''' ({{Langx|sk|Žilinský kraj}}) ― еден од осумте [[Краеви во Словачка|краеви]] во [[Словачка]], се состои од 11 окрузи и 315 општини, од кои 18 имаат градски статус. Крајот е основан во 1923 година, а сегашните граници биле воспоставени во 1996 година. Тоа е поиндустриски регион со неколку големи градови. [[Жилина]] е седиштето на крајот, а во [[Мартин (град)|Мартин]] има силна културна средина. == Демографија == {{SK|pop}} == Административна поделба == Жилинскиот Крај се состои од 11 окрузи ({{langx|sk|okresy}}): * Округ Битча (''Bytča'') * Округ Долни Кубин (''Dolný Kubín'') * Округ Жилина (''Žilina'') * Округ Кисуцке Нове Место (''Kysucké Nové Mesto'') * Округ Липтовски Микулаш (''Liptovský Mikuláš'') * Округ Мартин (''Martin'') * Округ Наместово (''Námestovo'') * Округ Ружомберок (''Ružomberok'') * Округ Турчианске Теплице (''Turčianske Teplice'') * Округ Тврдошин (''Tvrdošín'') * Округ Чадца (''Čadca'') == Наводи == {{Наводи}} * {{Наведена книга|title=The Encyclopaedia of Slovakia and the Slovaks|last=Kopa|first=Ľudovít|publisher=[http://www.encyclopaedia.sk/english.htm Encyclopaedic Institute of the Slovak Academy of Sciences]|year=2006|isbn=80-224-0925-1|edition=|location=Bratislava, Slovakia|display-authors=etal}} == Надворешни врски == * [http://www.zask.sk/ Žilinský samosprávny kraj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180929211633/http://www.zask.sk/ |date=2018-09-29 }} Службена мрежна страница {{Словачка-гео-никулец}} {{Краеви во Словачка}} [[Категорија:Жилински Крај| ]] [[Категорија:Краеви во Словачка]] pr9u69l09nwtcfzyfscs84hba99oxar 0 1399482 5590474 2026-07-11T13:17:18Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Филм | име = Злобни мртовци: Во оган | изворен_наслов = Evil Dead Burn | слика = Evil Dead Burn poster.jpeg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Себастијан Ваничек]] | сценарист = {{Plainlist| * Себастијан Ваничек * Флорен Бернар }} | заснован_на = ''Зли мртов... 5590474 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Злобни мртовци: Во оган | изворен_наслов = Evil Dead Burn | слика = Evil Dead Burn poster.jpeg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Себастијан Ваничек]] | сценарист = {{Plainlist| * Себастијан Ваничек * Флорен Бернар }} | заснован_на = ''[[Зли мртовци]]'' од [[Сем Рејми]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Роберт Таперт]] * Сем Рејми }} | улоги = {{Plainlist| * [[Сухајла Јакуб]] * [[Танди Рајт]] * [[Хантер Дуен]] * [[Лусијан Бјукенен]] * [[Ерол Шенд]] * Мод Дејви }} | кинематографија = Филип Лозано | монтажа = Максим Каро | музика = Double Danger | студио = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * [[Screen Gems]] * [[Ghost House Pictures]] }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Pictures]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | премиера = {{Plainlist| * 8 јули 2026 г. (Франција) * 10 јули 2026 г. (САД) * 9 јули 2026 г. (Македонија) }} | времетраење = 109 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски]] * [[француски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 20 милиони долари | заработка = 2,3 милиони долари }} '''''Зла смрт: Палење''''' ({{lang-en|Evil Dead Burn}}) — [[Соединети Американски Држави|американски]] натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]], шести дел од серијалот филмови „Зли мртовци“. Режисер и соавтор на сценариото е Себастијан Ваничек, а продуценти се [[Роберт Таперт]] и [[Сем Рејми]]. Главните улоги ги толкуваат Сухајла Јакуб, [[Хантер Дуен]], Лусијан Бјукенен и Танди Рајт. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Синопсис == По смртта на синот, семејството се собира во оддалечена куќа. Оваа средба се претвора во „семеен собир од [[Пекол|пеколот]]“, бидејќи членовите на семејството постепено се претвораат во Немртви.<ref name=":0">{{Cite web |last=Turkeltaub |first=Payton |date=2026-05-05 |title=‘Evil Dead Burn’ Trailer: Family Reunion From Hell Turns Gory in Latest Horror Movie From Sam Raimi Franchise |url=https://variety.com/2026/film/news/evil-dead-burn-trailer-sam-raimi-horror-1236735708/ |access-date=2026-05-05 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Squires |first=John |date=2026-05-05 |title=Movies‘Evil Dead Burn’ Official Trailer – The Most Grueling Family Reunion of the Summer |url=https://bloody-disgusting.com/movie/3949808/evil-dead-burn-official-trailer-the-most-kksksnndjfjjjejjxu1uxcvxjixisgrueling-family-reunion-of-all-time/}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сухајла Јакуб]] | Елис |- | [[Хантер Дуен]] | Џозеф |- | [[Лусијан Бјукенен]] | Тија |- | [[Танди Рајт]] | Сјузен |- | [[Ерол Шенд]] | Едгар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.warnerbros.com/movies/evil-dead-burn}} {{IMDb title|31170389}} [[Категорија:Американски филмови]] mhydaum5lrlvjvg2zyayk4dm3qhjqr6 5590477 5590474 2026-07-11T13:19:26Z Andrew012p 85224 5590477 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Злобни мртовци: Во оган | изворен_наслов = Evil Dead Burn | слика = Зла смрт Палење плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Себастијан Ваничек]] | сценарист = {{Plainlist| * Себастијан Ваничек * Флорен Бернар }} | заснован_на = ''[[Зли мртовци]]'' од [[Сем Рејми]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Роберт Таперт]] * Сем Рејми }} | улоги = {{Plainlist| * [[Сухајла Јакуб]] * [[Танди Рајт]] * [[Хантер Дуен]] * [[Лусијан Бјукенен]] * [[Ерол Шенд]] * Мод Дејви }} | кинематографија = Филип Лозано | монтажа = Максим Каро | музика = Double Danger | студио = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * [[Screen Gems]] * [[Ghost House Pictures]] }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Pictures]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | премиера = {{Plainlist| * 8 јули 2026 г. (Франција) * 10 јули 2026 г. (САД) * 9 јули 2026 г. (Македонија) }} | времетраење = 109 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски]] * [[француски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 20 милиони долари | заработка = 2,3 милиони долари }} '''''Зла смрт: Палење''''' ({{lang-en|Evil Dead Burn}}) — [[Соединети Американски Држави|американски]] натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]], шести дел од серијалот филмови „Зли мртовци“. Режисер и соавтор на сценариото е Себастијан Ваничек, а продуценти се [[Роберт Таперт]] и [[Сем Рејми]]. Главните улоги ги толкуваат Сухајла Јакуб, [[Хантер Дуен]], Лусијан Бјукенен и Танди Рајт. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Содржина == По смртта на синот, семејството се собира во оддалечена куќа. Оваа средба се претвора во „семеен собир од [[Пекол|пеколот]]“, бидејќи членовите на семејството постепено се претвораат во Немртви.<ref name=":0">{{Cite web |last=Turkeltaub |first=Payton |date=2026-05-05 |title=‘Evil Dead Burn’ Trailer: Family Reunion From Hell Turns Gory in Latest Horror Movie From Sam Raimi Franchise |url=https://variety.com/2026/film/news/evil-dead-burn-trailer-sam-raimi-horror-1236735708/ |access-date=2026-05-05 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Squires |first=John |date=2026-05-05 |title=Movies‘Evil Dead Burn’ Official Trailer – The Most Grueling Family Reunion of the Summer |url=https://bloody-disgusting.com/movie/3949808/evil-dead-burn-official-trailer-the-most-kksksnndjfjjjejjxu1uxcvxjixisgrueling-family-reunion-of-all-time/}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сухајла Јакуб]] | Елис |- | [[Хантер Дуен]] | Џозеф |- | [[Лусијан Бјукенен]] | Тија |- | [[Танди Рајт]] | Сјузен |- | [[Ерол Шенд]] | Едгар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.warnerbros.com/movies/evil-dead-burn}} {{IMDb title|31170389}} [[Категорија:Американски филмови]] 2021y4tbp9emizzyehlq06tkmh07kjb 5590478 5590477 2026-07-11T13:20:04Z Andrew012p 85224 5590478 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Злобни мртовци: Во оган | изворен_наслов = Evil Dead Burn | слика = Зла смрт Палење плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Себастијан Ваничек]] | сценарист = {{Plainlist| * Себастијан Ваничек * Флорен Бернар }} | заснован_на = ''[[Зли мртовци]]'' од [[Сем Рејми]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Роберт Таперт]] * Сем Рејми }} | улоги = {{Plainlist| * [[Сухајла Јакуб]] * [[Танди Рајт]] * [[Хантер Дуен]] * [[Лусијан Бјукенен]] * [[Ерол Шенд]] * Мод Дејви }} | кинематографија = Филип Лозано | монтажа = Максим Каро | музика = Double Danger | студио = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * [[Screen Gems]] * [[Ghost House Pictures]] }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Pictures]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | премиера = {{Plainlist| * 8 јули 2026 г. (Франција) * 10 јули 2026 г. (САД) * 9 јули 2026 г. (Македонија) }} | времетраење = 109 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски]] * [[француски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 20 милиони долари | заработка = 2,3 милиони долари }} '''''Зла смрт: Палење''''' ({{lang-en|Evil Dead Burn}}) — [[Соединети Американски Држави|американски]] натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]], шести дел од серијалот филмови „Зли мртовци“. Режисер и соавтор на сценариото е Себастијан Ваничек, а продуценти се [[Роберт Таперт]] и [[Сем Рејми]]. Главните улоги ги толкуваат Сухајла Јакуб, [[Хантер Дуен]], Лусијан Бјукенен и Танди Рајт. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Содржина == По смртта на синот, семејството се собира во оддалечена куќа. Оваа средба се претвора во „семеен собир од [[Пекол|пеколот]]“, бидејќи членовите на семејството постепено се претвораат во Немртви.<ref name=":0">{{Cite web |last=Turkeltaub |first=Payton |date=2026-05-05 |title=‘Evil Dead Burn’ Trailer: Family Reunion From Hell Turns Gory in Latest Horror Movie From Sam Raimi Franchise |url=https://variety.com/2026/film/news/evil-dead-burn-trailer-sam-raimi-horror-1236735708/ |access-date=2026-05-05 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Squires |first=John |date=2026-05-05 |title=Movies‘Evil Dead Burn’ Official Trailer – The Most Grueling Family Reunion of the Summer |url=https://bloody-disgusting.com/movie/3949808/evil-dead-burn-official-trailer-the-most-kksksnndjfjjjejjxu1uxcvxjixisgrueling-family-reunion-of-all-time/}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сухајла Јакуб]] | Елис |- | [[Хантер Дуен]] | Џозеф |- | [[Лусијан Бјукенен]] | Тија |- | [[Танди Рајт]] | Сјузен |- | [[Ерол Шенд]] | Едгар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.warnerbros.com/movies/evil-dead-burn}} {{IMDb title|31170389}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Француски филмови]] d3pi3zgr4g4e037c9kmxcervftcj6cz 5590479 5590478 2026-07-11T13:20:31Z Andrew012p 85224 5590479 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Злобни мртовци: Во оган | изворен_наслов = Evil Dead Burn | слика = Зла смрт Палење плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Себастијан Ваничек]] | сценарист = {{Plainlist| * Себастијан Ваничек * Флорен Бернар }} | заснован_на = ''[[Зли мртовци]]'' од [[Сем Рејми]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Роберт Таперт]] * Сем Рејми }} | улоги = {{Plainlist| * [[Сухајла Јакуб]] * [[Танди Рајт]] * [[Хантер Дуен]] * [[Лусијан Бјукенен]] * [[Ерол Шенд]] * Мод Дејви }} | кинематографија = Филип Лозано | монтажа = Максим Каро | музика = Double Danger | студио = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * [[Screen Gems]] * [[Ghost House Pictures]] }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Pictures]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | премиера = {{Plainlist| * 8 јули 2026 г. (Франција) * 10 јули 2026 г. (САД) * 9 јули 2026 г. (Македонија) }} | времетраење = 109 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски]] * [[француски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 20 милиони долари | заработка = 2,3 милиони долари }} '''''Зла смрт: Палење''''' ({{lang-en|Evil Dead Burn}}) — [[Соединети Американски Држави|американски]] натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]], шести дел од серијалот филмови „Зли мртовци“. Режисер и соавтор на сценариото е Себастијан Ваничек, а продуценти се [[Роберт Таперт]] и [[Сем Рејми]]. Главните улоги ги толкуваат Сухајла Јакуб, [[Хантер Дуен]], Лусијан Бјукенен и Танди Рајт. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Содржина == По смртта на синот, семејството се собира во оддалечена куќа. Оваа средба се претвора во „семеен собир од [[Пекол|пеколот]]“, бидејќи членовите на семејството постепено се претвораат во Немртви.<ref name=":0">{{Cite web |last=Turkeltaub |first=Payton |date=2026-05-05 |title=‘Evil Dead Burn’ Trailer: Family Reunion From Hell Turns Gory in Latest Horror Movie From Sam Raimi Franchise |url=https://variety.com/2026/film/news/evil-dead-burn-trailer-sam-raimi-horror-1236735708/ |access-date=2026-05-05 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Squires |first=John |date=2026-05-05 |title=Movies‘Evil Dead Burn’ Official Trailer – The Most Grueling Family Reunion of the Summer |url=https://bloody-disgusting.com/movie/3949808/evil-dead-burn-official-trailer-the-most-kksksnndjfjjjejjxu1uxcvxjixisgrueling-family-reunion-of-all-time/}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сухајла Јакуб]] | Елис |- | [[Хантер Дуен]] | Џозеф |- | [[Лусијан Бјукенен]] | Тија |- | [[Танди Рајт]] | Сјузен |- | [[Ерол Шенд]] | Едгар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.warnerbros.com/movies/evil-dead-burn}} {{IMDb title|31170389}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на француски јазик]] 5xp0b70okmnlovxx54ro5dmhu2c47to 5590480 5590479 2026-07-11T13:21:01Z Andrew012p 85224 5590480 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Злобни мртовци: Во оган | изворен_наслов = Evil Dead Burn | слика = Зла смрт Палење плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Себастијан Ваничек]] | сценарист = {{Plainlist| * Себастијан Ваничек * Флорен Бернар }} | заснован_на = ''[[Зли мртовци]]'' од [[Сем Рејми]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Роберт Таперт]] * Сем Рејми }} | улоги = {{Plainlist| * [[Сухајла Јакуб]] * [[Танди Рајт]] * [[Хантер Дуен]] * [[Лусијан Бјукенен]] * [[Ерол Шенд]] * Мод Дејви }} | кинематографија = Филип Лозано | монтажа = Максим Каро | музика = Double Danger | студио = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * [[Screen Gems]] * [[Ghost House Pictures]] }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Pictures]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | премиера = {{Plainlist| * 8 јули 2026 г. (Франција) * 10 јули 2026 г. (САД) * 9 јули 2026 г. (Македонија) }} | времетраење = 109 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски]] * [[француски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 20 милиони долари | заработка = 2,3 милиони долари }} '''''Зла смрт: Палење''''' ({{lang-en|Evil Dead Burn}}) — [[Соединети Американски Држави|американски]] натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]], шести дел од серијалот филмови „Зли мртовци“. Режисер и соавтор на сценариото е Себастијан Ваничек, а продуценти се [[Роберт Таперт]] и [[Сем Рејми]]. Главните улоги ги толкуваат Сухајла Јакуб, [[Хантер Дуен]], Лусијан Бјукенен и Танди Рајт. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Содржина == По смртта на синот, семејството се собира во оддалечена куќа. Оваа средба се претвора во „семеен собир од [[Пекол|пеколот]]“, бидејќи членовите на семејството постепено се претвораат во Немртви.<ref name=":0">{{Cite web |last=Turkeltaub |first=Payton |date=2026-05-05 |title=‘Evil Dead Burn’ Trailer: Family Reunion From Hell Turns Gory in Latest Horror Movie From Sam Raimi Franchise |url=https://variety.com/2026/film/news/evil-dead-burn-trailer-sam-raimi-horror-1236735708/ |access-date=2026-05-05 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Squires |first=John |date=2026-05-05 |title=Movies‘Evil Dead Burn’ Official Trailer – The Most Grueling Family Reunion of the Summer |url=https://bloody-disgusting.com/movie/3949808/evil-dead-burn-official-trailer-the-most-kksksnndjfjjjejjxu1uxcvxjixisgrueling-family-reunion-of-all-time/}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сухајла Јакуб]] | Елис |- | [[Хантер Дуен]] | Џозеф |- | [[Лусијан Бјукенен]] | Тија |- | [[Танди Рајт]] | Сјузен |- | [[Ерол Шенд]] | Едгар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.warnerbros.com/movies/evil-dead-burn}} {{IMDb title|31170389}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на француски јазик]] [[Категорија:Филмови на Warner Bros.]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] 7xb1tov5j33r3yy73z545bsc87v9gne 5590481 5590480 2026-07-11T13:21:39Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5590481 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Злобни мртовци: Во оган | изворен_наслов = Evil Dead Burn | слика = Зла смрт Палење плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Себастијан Ваничек]] | сценарист = {{Plainlist| * Себастијан Ваничек * Флорен Бернар }} | заснован_на = ''[[Зли мртовци]]'' од [[Сем Рејми]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Роберт Таперт]] * Сем Рејми }} | улоги = {{Plainlist| * [[Сухајла Јакуб]] * [[Танди Рајт]] * [[Хантер Дуен]] * [[Лусијан Бјукенен]] * [[Ерол Шенд]] * Мод Дејви }} | кинематографија = Филип Лозано | монтажа = Максим Каро | музика = Double Danger | студио = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * [[Screen Gems]] * [[Ghost House Pictures]] }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Pictures]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | премиера = {{Plainlist| * 8 јули 2026 г. (Франција) * 10 јули 2026 г. (САД) * 9 јули 2026 г. (Македонија) }} | времетраење = 109 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски]] * [[француски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 20 милиони долари | заработка = 2,3 милиони долари }} '''''Зла смрт: Палење''''' ({{lang-en|Evil Dead Burn}}) — [[Соединети Американски Држави|американски]] натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]], шести дел од серијалот филмови „Зли мртовци“. Режисер и соавтор на сценариото е Себастијан Ваничек, а продуценти се [[Роберт Таперт]] и [[Сем Рејми]]. Главните улоги ги толкуваат Сухајла Јакуб, [[Хантер Дуен]], Лусијан Бјукенен и Танди Рајт. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Содржина == По смртта на синот, семејството се собира во оддалечена куќа. Оваа средба се претвора во „семеен собир од [[Пекол|пеколот]]“, бидејќи членовите на семејството постепено се претвораат во Немртви.<ref name=":0">{{Cite web |last=Turkeltaub |first=Payton |date=2026-05-05 |title=‘Evil Dead Burn’ Trailer: Family Reunion From Hell Turns Gory in Latest Horror Movie From Sam Raimi Franchise |url=https://variety.com/2026/film/news/evil-dead-burn-trailer-sam-raimi-horror-1236735708/ |access-date=2026-05-05 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Squires |first=John |date=2026-05-05 |title=Movies‘Evil Dead Burn’ Official Trailer – The Most Grueling Family Reunion of the Summer |url=https://bloody-disgusting.com/movie/3949808/evil-dead-burn-official-trailer-the-most-kksksnndjfjjjejjxu1uxcvxjixisgrueling-family-reunion-of-all-time/}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сухајла Јакуб]] | Алис |- | [[Хантер Дуен]] | Џозеф |- | [[Лусијан Бјукенен]] | Тија |- | [[Танди Рајт]] | Сузан |- | [[Ерол Шенд]] | Едгар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.warnerbros.com/movies/evil-dead-burn}} {{IMDb title|31170389}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на француски јазик]] [[Категорија:Филмови на Warner Bros.]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] e1jt066gxf9gur9s4uqx3w3cbyooti7 5590482 5590481 2026-07-11T13:22:32Z Andrew012p 85224 5590482 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Злобни мртовци: Во оган | изворен_наслов = Evil Dead Burn | слика = Зла смрт Палење плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Себастијан Ваничек]] | сценарист = {{Plainlist| * Себастијан Ваничек * Флорен Бернар }} | заснован_на = ''[[Зли мртовци]]'' од [[Сем Рејми]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Роберт Таперт]] * Сем Рејми }} | улоги = {{Plainlist| * [[Сухајла Јакуб]] * [[Танди Рајт]] * [[Хантер Дуен]] * [[Лусијан Бјукенен]] * [[Ерол Шенд]] * Мод Дејви }} | кинематографија = Филип Лозано | монтажа = Максим Каро | музика = Double Danger | студио = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * [[Screen Gems]] * [[Ghost House Pictures]] }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Pictures]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | премиера = {{Plainlist| * 8 јули 2026 г. (Франција) * 10 јули 2026 г. (САД) * 9 јули 2026 г. (Македонија) }} | времетраење = 109 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски]] * [[француски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 20 милиони долари | заработка = 2,3 милиони долари | претходен = ''[[Подем на злите мртовци]]'' }} '''''Зла смрт: Палење''''' ({{lang-en|Evil Dead Burn}}) — [[Соединети Американски Држави|американски]] натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]], шести дел од серијалот филмови „Зли мртовци“. Режисер и соавтор на сценариото е Себастијан Ваничек, а продуценти се [[Роберт Таперт]] и [[Сем Рејми]]. Главните улоги ги толкуваат Сухајла Јакуб, [[Хантер Дуен]], Лусијан Бјукенен и Танди Рајт. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Содржина == По смртта на синот, семејството се собира во оддалечена куќа. Оваа средба се претвора во „семеен собир од [[Пекол|пеколот]]“, бидејќи членовите на семејството постепено се претвораат во Немртви.<ref name=":0">{{Cite web |last=Turkeltaub |first=Payton |date=2026-05-05 |title=‘Evil Dead Burn’ Trailer: Family Reunion From Hell Turns Gory in Latest Horror Movie From Sam Raimi Franchise |url=https://variety.com/2026/film/news/evil-dead-burn-trailer-sam-raimi-horror-1236735708/ |access-date=2026-05-05 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Squires |first=John |date=2026-05-05 |title=Movies‘Evil Dead Burn’ Official Trailer – The Most Grueling Family Reunion of the Summer |url=https://bloody-disgusting.com/movie/3949808/evil-dead-burn-official-trailer-the-most-kksksnndjfjjjejjxu1uxcvxjixisgrueling-family-reunion-of-all-time/}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сухајла Јакуб]] | Алис |- | [[Хантер Дуен]] | Џозеф |- | [[Лусијан Бјукенен]] | Тија |- | [[Танди Рајт]] | Сузан |- | [[Ерол Шенд]] | Едгар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.warnerbros.com/movies/evil-dead-burn}} {{IMDb title|31170389}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на француски јазик]] [[Категорија:Филмови на Warner Bros.]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] tu527onrqrxb3mmk8svwz3o97wkeh82 5590527 5590482 2026-07-11T16:19:28Z Andrew012p 85224 /* */ 5590527 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Злобни мртовци: Во оган | изворен_наслов = Evil Dead Burn | слика = Зла смрт Палење плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Себастијан Ваничек]] | сценарист = {{Plainlist| * Себастијан Ваничек * Флорен Бернар }} | заснован_на = ''[[Зли мртовци]]'' од [[Сем Рејми]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Роберт Таперт]] * Сем Рејми }} | улоги = {{Plainlist| * [[Сухајла Јакуб]] * [[Танди Рајт]] * [[Хантер Дуен]] * [[Лусијан Бјукенен]] * [[Ерол Шенд]] * Мод Дејви }} | кинематографија = Филип Лозано | монтажа = Максим Каро | музика = Double Danger | студио = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * [[Screen Gems]] * [[Ghost House Pictures]] }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Pictures]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | премиера = {{Plainlist| * 8 јули 2026 г. (Франција) * 10 јули 2026 г. (САД) * 9 јули 2026 г. (Македонија) }} | времетраење = 109 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски]] * [[француски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 20 милиони долари | заработка = 2,3 милиони долари | претходен = ''[[Подем на злите мртовци]]'' }} '''''Зла смрт: Палење''''' ({{langx|en|Evil Dead Burn}}) — [[Соединети Американски Држави|американски]] натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]], шести дел од серијалот филмови „Зли мртовци“. Режисер и соавтор на сценариото е Себастијан Ваничек, а продуценти се [[Роберт Таперт]] и [[Сем Рејми]]. Главните улоги ги толкуваат Сухајла Јакуб, [[Хантер Дуен]], Лусијан Бјукенен и Танди Рајт. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Содржина == По смртта на синот, семејството се собира во оддалечена куќа. Оваа средба се претвора во „семеен собир од [[Пекол|пеколот]]“, бидејќи членовите на семејството постепено се претвораат во Немртви.<ref name=":0">{{Cite web |last=Turkeltaub |first=Payton |date=2026-05-05 |title=‘Evil Dead Burn’ Trailer: Family Reunion From Hell Turns Gory in Latest Horror Movie From Sam Raimi Franchise |url=https://variety.com/2026/film/news/evil-dead-burn-trailer-sam-raimi-horror-1236735708/ |access-date=2026-05-05 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Squires |first=John |date=2026-05-05 |title=Movies‘Evil Dead Burn’ Official Trailer – The Most Grueling Family Reunion of the Summer |url=https://bloody-disgusting.com/movie/3949808/evil-dead-burn-official-trailer-the-most-kksksnndjfjjjejjxu1uxcvxjixisgrueling-family-reunion-of-all-time/}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сухајла Јакуб]] | Алис |- | [[Хантер Дуен]] | Џозеф |- | [[Лусијан Бјукенен]] | Тија |- | [[Танди Рајт]] | Сузан |- | [[Ерол Шенд]] | Едгар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.warnerbros.com/movies/evil-dead-burn}} {{IMDb title|31170389}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на француски јазик]] [[Категорија:Филмови на Warner Bros.]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] 5i2612g644ag257hwcun1c38icrbnvf 5590528 5590527 2026-07-11T16:20:46Z Andrew012p 85224 /* */ 5590528 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Злобни мртовци: Во оган | изворен_наслов = Evil Dead Burn | слика = Зла смрт Палење плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Себастијан Ваничек]] | сценарист = {{Plainlist| * Себастијан Ваничек * Флорен Бернар }} | заснован_на = ''[[Зли мртовци]]'' од [[Сем Рејми]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Роберт Таперт]] * Сем Рејми }} | улоги = {{Plainlist| * [[Сухајла Јакуб]] * [[Танди Рајт]] * [[Хантер Дуен]] * [[Лусијан Бјуканан]] * [[Ерол Шенд]] * Мод Дејви }} | кинематографија = Филип Лозано | монтажа = Максим Каро | музика = Double Danger | студио = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * [[Screen Gems]] * [[Ghost House Pictures]] }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Pictures]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | премиера = {{Plainlist| * 8 јули 2026 г. (Франција) * 10 јули 2026 г. (САД) * 9 јули 2026 г. (Македонија) }} | времетраење = 109 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски]] * [[француски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 20 милиони долари | заработка = 2,3 милиони долари | претходен = ''[[Подем на злите мртовци]]'' }} '''''Зла смрт: Палење''''' ({{langx|en|Evil Dead Burn}}) — [[Соединети Американски Држави|американски]] натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]], шести дел од серијалот филмови „Зли мртовци“. Режисер и соавтор на сценариото е Себастијан Ваничек, а продуценти се [[Роберт Таперт]] и [[Сем Рејми]]. Главните улоги ги толкуваат Сухајла Јакуб, [[Хантер Дуен]], Лусијан Бјуканан и Танди Рајт. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Содржина == По смртта на синот, семејството се собира во оддалечена куќа. Оваа средба се претвора во „семеен собир од [[Пекол|пеколот]]“, бидејќи членовите на семејството постепено се претвораат во Немртви.<ref name=":0">{{Cite web |last=Turkeltaub |first=Payton |date=2026-05-05 |title=‘Evil Dead Burn’ Trailer: Family Reunion From Hell Turns Gory in Latest Horror Movie From Sam Raimi Franchise |url=https://variety.com/2026/film/news/evil-dead-burn-trailer-sam-raimi-horror-1236735708/ |access-date=2026-05-05 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Squires |first=John |date=2026-05-05 |title=Movies‘Evil Dead Burn’ Official Trailer – The Most Grueling Family Reunion of the Summer |url=https://bloody-disgusting.com/movie/3949808/evil-dead-burn-official-trailer-the-most-kksksnndjfjjjejjxu1uxcvxjixisgrueling-family-reunion-of-all-time/}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сухајла Јакуб]] | Алис |- | [[Хантер Дуен]] | Џозеф |- | [[Лусијан Бјукенен]] | Тија |- | [[Танди Рајт]] | Сузан |- | [[Ерол Шенд]] | Едгар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.warnerbros.com/movies/evil-dead-burn}} {{IMDb title|31170389}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на француски јазик]] [[Категорија:Филмови на Warner Bros.]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] a3n9ajv9nk8tadqeewtlkl38sspq7sh 5590529 5590528 2026-07-11T16:21:04Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5590529 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Злобни мртовци: Во оган | изворен_наслов = Evil Dead Burn | слика = Зла смрт Палење плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Себастијан Ваничек]] | сценарист = {{Plainlist| * Себастијан Ваничек * Флорен Бернар }} | заснован_на = ''[[Зли мртовци]]'' од [[Сем Рејми]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Роберт Таперт]] * Сем Рејми }} | улоги = {{Plainlist| * [[Сухајла Јакуб]] * [[Танди Рајт]] * [[Хантер Дуен]] * [[Лусијан Бјуканан]] * [[Ерол Шенд]] * Мод Дејви }} | кинематографија = Филип Лозано | монтажа = Максим Каро | музика = Double Danger | студио = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * [[Screen Gems]] * [[Ghost House Pictures]] }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Pictures]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | премиера = {{Plainlist| * 8 јули 2026 г. (Франција) * 10 јули 2026 г. (САД) * 9 јули 2026 г. (Македонија) }} | времетраење = 109 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски]] * [[француски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 20 милиони долари | заработка = 2,3 милиони долари | претходен = ''[[Подем на злите мртовци]]'' }} '''''Зла смрт: Палење''''' ({{langx|en|Evil Dead Burn}}) — [[Соединети Американски Држави|американски]] натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]], шести дел од серијалот филмови „Зли мртовци“. Режисер и соавтор на сценариото е Себастијан Ваничек, а продуценти се [[Роберт Таперт]] и [[Сем Рејми]]. Главните улоги ги толкуваат Сухајла Јакуб, [[Хантер Дуен]], Лусијан Бјуканан и Танди Рајт. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Содржина == По смртта на синот, семејството се собира во оддалечена куќа. Оваа средба се претвора во „семеен собир од [[Пекол|пеколот]]“, бидејќи членовите на семејството постепено се претвораат во Немртви.<ref name=":0">{{Cite web |last=Turkeltaub |first=Payton |date=2026-05-05 |title=‘Evil Dead Burn’ Trailer: Family Reunion From Hell Turns Gory in Latest Horror Movie From Sam Raimi Franchise |url=https://variety.com/2026/film/news/evil-dead-burn-trailer-sam-raimi-horror-1236735708/ |access-date=2026-05-05 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Squires |first=John |date=2026-05-05 |title=Movies‘Evil Dead Burn’ Official Trailer – The Most Grueling Family Reunion of the Summer |url=https://bloody-disgusting.com/movie/3949808/evil-dead-burn-official-trailer-the-most-kksksnndjfjjjejjxu1uxcvxjixisgrueling-family-reunion-of-all-time/}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сухајла Јакуб]] | Алис |- | [[Хантер Дуен]] | Џозеф |- | [[Лусијан Бјуканан]] | Тија |- | [[Танди Рајт]] | Сузан |- | [[Ерол Шенд]] | Едгар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.warnerbros.com/movies/evil-dead-burn}} {{IMDb title|31170389}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на француски јазик]] [[Категорија:Филмови на Warner Bros.]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] alh5ss3gdwisq6m1bqh24a1lmwc6hsc 5590530 5590529 2026-07-11T16:26:10Z Andrew012p 85224 5590530 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Злобни мртовци: Во оган | изворен_наслов = Evil Dead Burn | слика = Зла смрт Палење плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Себастијан Ваничек]] | сценарист = {{Plainlist| * Себастијан Ваничек * Флорен Бернар }} | заснован_на = ''[[Зли мртовци]]'' од [[Сем Рејми]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Роберт Таперт]] * Сем Рејми }} | улоги = {{Plainlist| * [[Сухајла Јакуб]] * [[Танди Рајт]] * [[Хантер Дуен]] * [[Лусијан Бјуканан]] * [[Ерол Шенд]] * Мод Дејви }} | кинематографија = Филип Лозано | монтажа = Максим Каро | музика = Double Danger | студио = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * [[Screen Gems]] * [[Ghost House Pictures]] }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Pictures]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | премиера = {{Plainlist| * 8 јули 2026 г. (Франција) * 10 јули 2026 г. (САД) * 9 јули 2026 г. (Македонија) }} | времетраење = 109 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски]] * [[француски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 20 милиони долари | заработка = 2,3 милиони долари | претходен = ''[[Подем на злите мртовци]]'' }} '''''Зла смрт: Палење''''' ({{langx|en|Evil Dead Burn}}) — [[Соединети Американски Држави|американски]] натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]], шести дел од серијалот филмови „Зли мртовци“. Режисер и соавтор на сценариото е Себастијан Ваничек, а продуценти се [[Роберт Таперт]] и [[Сем Рејми]]. Главните улоги ги толкуваат Сухајла Јакуб, [[Хантер Дуен]], Лусијан Бјуканан и Танди Рајт. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Содржина == По смртта на синот, семејството се собира во оддалечена куќа. Оваа средба се претвора во „семеен собир од [[Пекол|пеколот]]“, бидејќи членовите на семејството постепено се претвораат во Немртви.<ref name=":0">{{Cite web |last=Turkeltaub |first=Payton |date=2026-05-05 |title=‘Evil Dead Burn’ Trailer: Family Reunion From Hell Turns Gory in Latest Horror Movie From Sam Raimi Franchise |url=https://variety.com/2026/film/news/evil-dead-burn-trailer-sam-raimi-horror-1236735708/ |access-date=2026-05-05 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Squires |first=John |date=2026-05-05 |title=Movies‘Evil Dead Burn’ Official Trailer – The Most Grueling Family Reunion of the Summer |url=https://bloody-disgusting.com/movie/3949808/evil-dead-burn-official-trailer-the-most-kksksnndjfjjjejjxu1uxcvxjixisgrueling-family-reunion-of-all-time/}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сухајла Јакуб]] | Алис |- | [[Хантер Дуен]] | Џозеф |- | [[Лусијан Бјуканан]] | Тија |- | [[Танди Рајт]] | Сузан |- | [[Ерол Шенд]] | Едгар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.warnerbros.com/movies/evil-dead-burn}} {{IMDb title|31170389}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на француски јазик]] [[Категорија:Филмови на Warner Bros.]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] cjtx8ehcl0gldc2i758hra0vjrx9kck 5590531 5590530 2026-07-11T16:26:33Z Andrew012p 85224 5590531 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Злобни мртовци: Во оган | изворен_наслов = Evil Dead Burn | слика = Зла смрт Палење плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Себастијан Ваничек]] | сценарист = {{Plainlist| * Себастијан Ваничек * Флорен Бернар }} | заснован_на = ''[[Зли мртовци]]'' од [[Сем Рејми]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Роберт Таперт]] * Сем Рејми }} | улоги = {{Plainlist| * [[Сухајла Јакуб]] * [[Танди Рајт]] * [[Хантер Дуен]] * [[Лусијан Бјуканан]] * [[Ерол Шенд]] * Мод Дејви }} | кинематографија = Филип Лозано | монтажа = Максим Каро | музика = Double Danger | студио = {{Plainlist| * [[New Line Cinema]] * [[Screen Gems]] * [[Ghost House Pictures]] }} | дистрибутер = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Pictures]] (САД и Канада) * [[Sony Pictures Releasing International]] (меѓународно) }} | премиера = {{Plainlist| * 8 јули 2026 г. (Франција) * 10 јули 2026 г. (САД) * 9 јули 2026 г. (Македонија) }} | времетраење = 109 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски]] * [[француски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 20 милиони долари | заработка = 2,3 милиони долари | претходен = ''[[Подем на злите мртовци]]'' }} '''''Зла смрт: Палење''''' ({{langx|en|Evil Dead Burn}}) — [[Соединети Американски Држави|американски]] натприроден [[Хорор (филм)|филм на ужасите]], шести дел од серијалот филмови „Зли мртовци“. Режисер и соавтор на сценариото е Себастијан Ваничек, а продуценти се [[Роберт Таперт]] и [[Сем Рејми]]. Главните улоги ги толкуваат Сухајла Јакуб, [[Хантер Дуен]], Лусијан Бјуканан и Танди Рајт. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Содржина == По смртта на синот, семејството се собира во оддалечена куќа. Оваа средба се претвора во „семеен собир од [[Пекол|пеколот]]“, бидејќи членовите на семејството постепено се претвораат во Немртви.<ref name=":0">{{Cite web |last=Turkeltaub |first=Payton |date=2026-05-05 |title=‘Evil Dead Burn’ Trailer: Family Reunion From Hell Turns Gory in Latest Horror Movie From Sam Raimi Franchise |url=https://variety.com/2026/film/news/evil-dead-burn-trailer-sam-raimi-horror-1236735708/ |access-date=2026-05-05 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Squires |first=John |date=2026-05-05 |title=Movies‘Evil Dead Burn’ Official Trailer – The Most Grueling Family Reunion of the Summer |url=https://bloody-disgusting.com/movie/3949808/evil-dead-burn-official-trailer-the-most-kksksnndjfjjjejjxu1uxcvxjixisgrueling-family-reunion-of-all-time/}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сухајла Јакуб]] | Алис |- | [[Хантер Дуен]] | Џозеф |- | [[Лусијан Бјуканан]] | Тија |- | [[Танди Рајт]] | Сузан |- | [[Ерол Шенд]] | Едгар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.warnerbros.com/movies/evil-dead-burn}} {{IMDb title|31170389}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на француски јазик]] [[Категорија:Филмови на Warner Bros.]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] 3mane7pvpgblvn3fkk9a1go75rzl39t 1 1399483 5590475 2026-07-11T13:17:27Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5590475 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1399484 5590476 2026-07-11T13:18:43Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://www.cineplexx.mk/film/evil-dead-burn?date=2026-07-11&location=all |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Зла смрт: Палење |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5590476 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://www.cineplexx.mk/film/evil-dead-burn?date=2026-07-11&location=all |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Зла смрт: Палење |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} 47f6k8k1zsfaevx57udw6wedz3kx3fg 1 1399485 5590486 2026-07-11T14:01:26Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5590486 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1399486 5590493 2026-07-11T14:31:37Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:cs:Special:Redirect/revision/23064629|Klávesa]]“ 5590493 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Roland_Keyboard.jpg|мини|Клавиши на клавијатура]] '''Клавиш -''' првично механички контролен елемент кој се управува со [[притисок]]. Кога притисокот ќе се ослободи, клавишот се враќа во првобитната положба, со што функционира како [[тастер]]. Клавишите обично не се користат поединечно, туку се комбинираат во групи. Заедно тие образуваат [[Тастатура|клавијатура]]. Клавишите обично не се означени. Ако копчињата се управуваат со нога, таквата клавијатура се нарекува педална клавијатура. == Механички клавиши == Најстарите клавиши се наоѓаат кај [[Клавијатурен инструмент|клавијатурните музички инструменти]]. На пример, кај [[Пијано|пијано,]] притискањето на клавишот механички се пренесува на чеканче кој удира на жица, додека кај [[оргули]], притискањето на клавишот отвора вентил на одредена цевка. == Електрични клавиши == Електричните клавиши најчесто функционираат како прекинувачи со различни дизајни на[[Електрична струја|електричното]] коло. Клавишите на некои електронски музички инструменти, исто така, даваат информации за силата и [[Динамика (физика)|динамиката]] на притискање на клавишот, што потоа може да влијае на интензитетот или бојата на генерираните тонови. == Наводи == [[Категорија:Клавијатурни инструменти]] hmz2hxggnd6z3aveqerkha9xw7sq3kg 5590495 5590493 2026-07-11T14:33:00Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5590495 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Roland_Keyboard.jpg|мини|Клавиши на клавијатура]] '''Клавиш'''<ref>{{ДРМЈ|клавиш}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|клавиш}}</ref> — првично механички контролен елемент кој се управува со [[притисок]]. Кога притисокот ќе се ослободи, клавишот се враќа во првобитната положба, со што функционира како [[тастер]]. Клавишите обично не се користат поединечно, туку се комбинираат во групи. Заедно тие образуваат [[Тастатура|клавијатура]]. Клавишите обично не се означени. Ако копчињата се управуваат со нога, таквата клавијатура се нарекува педална клавијатура. == Механички клавиши == Најстарите клавиши се наоѓаат кај [[Клавијатурен инструмент|клавијатурните музички инструменти]]. На пример, кај [[Пијано|пијано,]] притискањето на клавишот механички се пренесува на чеканче кој удира на жица, додека кај [[оргули]], притискањето на клавишот отвора вентил на одредена цевка. == Електрични клавиши == Електричните клавиши најчесто функционираат како прекинувачи со различни дизајни на[[Електрична струја|електричното]] коло. Клавишите на некои електронски музички инструменти, исто така, даваат информации за силата и [[Динамика (физика)|динамиката]] на притискање на клавишот, што потоа може да влијае на интензитетот или бојата на генерираните тонови. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Клавијатурни инструменти]] 2wbf9ur1uoy8cg5aubse1e7x4yglgcp 5590588 5590495 2026-07-11T20:45:19Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5590588 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Roland_Keyboard.jpg|мини|Клавиши на клавијатура]] '''Клавиш'''<ref>{{ДРМЈ|клавиш}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|клавиш}}</ref> — првично механички контролен елемент кој се управува со [[притисок]]. Кога притисокот ќе се ослободи, клавишот се враќа во првобитната положба, со што функционира како [[тастер]]. Клавишите обично не се користат поединечно, туку се комбинираат во групи. Заедно тие образуваат [[клавијатура]]. Клавишите обично не се означени. Ако копчињата се управуваат со нога, таквата клавијатура се нарекува педална клавијатура. == Механички клавиши == Најстарите клавиши се наоѓаат кај [[Клавијатурен инструмент|клавијатурните музички инструменти]]. На пример, кај [[пијано,]] притискањето на клавишот механички се пренесува на чеканче кој удира на жица, додека кај [[оргули]], притискањето на клавишот отвора вентил на одредена цевка. == Електрични клавиши == Електричните клавиши најчесто функционираат како прекинувачи со различни дизајни на[[Електрична струја|електричното]] коло. Клавишите на некои електронски музички инструменти, исто така, даваат информации за силата и [[Динамика (физика)|динамиката]] на притискање на клавишот, што потоа може да влијае на интензитетот или бојата на генерираните тонови. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Клавијатурни инструменти]] 3x2g4brfikd4ivaajj66pt5va1suuzi 5590589 5590588 2026-07-11T20:45:42Z P.Nedelkovski 47736 5590589 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Roland_Keyboard.jpg|мини|Клавиши на клавијатура]] '''Клавиш'''<ref>{{ДРМЈ|клавиш}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|клавиш}}</ref> — првично механички контролен елемент кој се управува со [[притисок]]. Кога притисокот ќе се ослободи, клавишот се враќа во првобитната положба, со што функционира како [[тастер]]. Клавишите обично не се користат поединечно, туку се комбинираат во групи. Заедно тие образуваат [[клавијатура]]. Клавишите обично не се означени. Ако копчињата се управуваат со нога, таквата клавијатура се нарекува педална клавијатура. == Механички клавиши == Најстарите клавиши се наоѓаат кај [[Клавијатурен инструмент|клавијатурните музички инструменти]]. На пример, кај [[пијано,]] притискањето на клавишот механички се пренесува на чеканче кој удира на жица, додека кај [[оргули]], притискањето на клавишот отвора вентил на одредена цевка. == Електрични клавиши == Електричните клавиши најчесто функционираат како прекинувачи со различни дизајни на [[Електрична струја|електричното]] коло. Клавишите на некои електронски музички инструменти, исто така, даваат информации за силата и [[Динамика (физика)|динамиката]] на притискање на клавишот, што потоа може да влијае на интензитетот или бојата на генерираните тонови. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Клавијатурни инструменти]] g1kgat4n15qd4nwpa40tpnfnmvjnfxs 1 1399487 5590496 2026-07-11T14:33:11Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5590496 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1399488 5590500 2026-07-11T14:37:47Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{Infobox person | name = Михо Терзицки | native_name = Μιχάλης Αλ. Ράπτης | native_name_lang = el | image = | image_size = | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = | birth_date = {{роден на|||1931}} | birth_place = {{роден во|Слимница}}, {{ГРЦ}} | baptised = | death_date... 5590500 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Михо Терзицки | native_name = Μιχάλης Αλ. Ράπτης | native_name_lang = el | image = | image_size = | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = | birth_date = {{роден на|||1931}} | birth_place = {{роден во|Слимница}}, {{ГРЦ}} | baptised = | death_date = | death_place = | monuments = | nationality = | ethnicity = [[Македонец]] | other_names = | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = [[Букурешки универзитет]] | occupation = филолог, фолклорист | years_active = | era = | employer = | organization = | known_for = | notable_works = „Фолклорот на Јановенските села во Костурско“ | style = | title = | term = | predecessor = | successor = | spouse = | children = | parents = Леко и Докса Терзицки | mother = | father = | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''Михо Леко Терзицки<ref name="Фолклорот 5">{{cite book|url=|title=Фолклорот на Јановенските села во Костурско|last=Раптис|first=Михалис|publisher=Институт за фолклор|year=1977|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=Скопје|pages=5|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=mk}}</ref>''' ({{Langx|el|Μιχάλης Αλ. Ράπτης}}, ''Михалис Ал. Раптис'') ([[Слимница]], [[1931]]) — [[Македонци|македонски]] [[филолог]], [[Музика|музиколог]] и [[фолклорист]] од [[Егејска Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=|title=Ράπτης, Μιχάλης Αλ. (1931-)|work=Project ΑΣΕλΊς|accessdate=11 јули 2026}}</ref><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rizospastis.gr/story.do?id=1938376|title=Σελίδες για την Εθνική Αντίσταση|last=Ελληνούδη|first=Αριστούλα|date=7 Σεπτέμβρη 2003|work=Ριζοσπάστης|accessdate=11 јули 2026}}</ref> Автор е на трудот „Фолклорот на Јановенските села“.'''<ref name="Фолклорот 5" />''' == Животопис == Роден е во 1931 г. во [[Нестрамско|нестрамското]] село [[Слимница]],<ref name=":0" /> [[Егејска Македонија]], во семејството на Леко (Алеко) и Докса (Евдоксија).'''<ref name="Фолклорот 5" />'''<ref>{{Наведена книга|title=Фолклорот на Јановенските села во Костурско|last=Раптис|first=Михалис|publisher=Институт за фолклор|year=1977|location=Скопје|pages=33}}</ref> За време на [[Окупација на Грција во Втората светска војна|окупацијата]] во [[Втората светска војна]] влегол во редовите на пионерската организација „[[Аетопула]]“, а подоцна и на [[ЕПОН]]. За време на [[Граѓанската војна во Грција|Граѓанската војна]], во 1947 г. принудно заминал како [[дете бегалец]] во [[Романија]],<ref name=":0" /> додека неговите родители биле засолнети во селото [[Белојанис]], [[Унгарска Народна Република|Унгарија]].'''<ref name="Фолклорот 5" />''' Дипломирал [[филологија]] на [[Букурешки универзитет|Букурешкиот универзитет]].<ref name=":1" /> Работел како професор во [[Букурешт]].'''<ref name="Фолклорот 5" />'''<ref name=":0" /> Предавал [[руски јазик]] во повеќе романски училишта, [[грчки јазик]] во Грчката гимназија и на Народниот универзитет.<ref name=":1" /> Работел како инспектор за основно и средно образование во околината на Букурешт.<ref name=":1" /> Од романското [[Министерство за образование на Романија|Министерство за образование]] бил одликуван со титулата „Пионерски професор“ во 1960 г.<ref name=":1" /> Од 1970 г. па сѐ до своето пензионирање, Терзицки бил член на Координативниот образовен комитет за настава по грчки јазик.<ref name=":0" /> Учествувал во пишувањето на образовната книга за деца на [[Бегалци од Грчката граѓанска војна|политички бегалци]] „Текстови од новогрчката литература“.<ref name=":1" /> Помеѓу 1961–1971 г. собирал материјали од народното творештво на сонародниците од [[Јановени|Јановенските Села]], кои тогаш веќе живееле во Унгарија и Романија, и во 1977 г. ја објавил својата збирка „Фолклорот на Јановенските села во Костурско“ во [[Скопје]].'''<ref name="Фолклорот 5" />''' По амнестијата на политичките бегалци од Граѓанската војна, во 1984 г. Терзицки се вратил во Грција.<ref name=":0" /> Од 1985 до 1989 г. работел во библиотеката на [[Национална опера на Грција|Националната опера]],<ref name=":1" /> а подоцна и како учител по филологија.<ref name=":0" /> Во 1989 г. Терзицки ја објавил монографијата „Кратка историја на грчката мелодрама и Националната опера 1888–1989“.<ref>{{cite book|url=|title=Εθνική Λυρική Σκηνή 1888-1988. Επίτομη ιστορία του ελληνικού μελοδράματος και της Εθνικής Λυρικής Σκηνής|last=Ράπτης Αλ|first=Μιχάλης|publisher=Κτηματική Τράπεζα|year=1989|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=|pages=|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=el}}</ref> Во 1997 г. ја објавил книгата „Маченичките грамошки села во Костурско (Слимница, Пилкати, Јановени, Омотско, Калевишта)“,<ref>{{cite book|url=|title=Τα μαρτυρικά Γραμμοχώρια της Καστοριάς (Σλίμνιτσα, Μονόπυλο, Γιαννοχώρι, Λειβαδοτόπι, Καλή Βρύση)|last=Μιχάλης|first=Ράπτης Αλ|publisher=Ιδιωτική Έκδοση|year=1997|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=Αθήνα|pages=|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=el}}</ref> а во 1999 г. мемоарите на бегалците од Граѓанската војна „Среќни во несреќата. Патување“.<ref>{{cite book|url=|title=Τυχεροί μέσα στην ατυχία : Οδοιπορικό / Μιχάλης Αλ. Ράπτης|last=Ράπτης Αλ|first=Μιχάλης|publisher=|year=1999|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=Αθήνα|pages=|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=el}}</ref> Во 2003 г. ја објавил книгата „Национален отпор преку уметност, зборови и народна уметност. Придонес на учителите, учесници во Отпорот, за духовното воздигнување на нашиот народ“.<ref name=":1" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Терзицки, Михо}} [[Категорија:Македонски филолози]] [[Категорија:Македонски фолклористи]] [[Категорија:Македонски музиколози]] [[Категорија:Деца бегалци]] [[Категорија:Апсолвенти на Букурешкиот универзитет]] pq2etsyeah9knjqf7ml1irpkgl8dts1 0 1399489 5590516 2026-07-11T15:30:41Z Gurther 105215 Создадена страница со: {{Инфокутија Личност|name=Борис Бегинов|image=Борис Бегинов.png|birth_date=[[18 јануари]] [[1911]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[15 јануари]] [[1996]] {{мали|(возр. 84)}}|death_place=[[Велес]], [[Македонија]]}} '''Борис Бегинов''' ([[Велес]], [[18 јануари]] [[1911]] — [[Велес]], 15 ј... 5590516 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Борис Бегинов|image=Борис Бегинов.png|birth_date=[[18 јануари]] [[1911]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[15 јануари]] [[1996]] {{мали|(возр. 84)}}|death_place=[[Велес]], [[Македонија]]}} '''Борис Бегинов''' ([[Велес]], [[18 јануари]] [[1911]] — [[Велес]], [[15 јануари]] [[1996]]) — истакнат [[Македонец|македонски]] [[глумец]] и [[режисер]] во [[повоена Македонија]]. Играл улоги во филмовите [[Фросина (филм)|''Фросина'']] и [[Македонска крвава свадба (филм)|''Македонска крвава свадба'']]. Првиот директор и режисер во [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот народен театар]]. == Животопис == Борис Бегинов е роден на [[18 јануари]] [[1911|1911 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од велешката населба Дворови.<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/23733-2017-11-12-12-29-06/|title=Велешкото маало Дворови, во стар Велес, со големи дворови и широки сокаци|last=Андреевски|first=Стоилко|date=12 ноември 2017|work=Дума}}</ref> Стекнал основно и средно образование во неговиот мајчин град. Од млада возраст се занимавал со [[режија]]. Во [[1928|1928 година]] гледал филмски проекции кај стариот хотел „Белград“ заедно со [[Кочо Рацин]], [[Венко Марковски]], [[Коле Неделковски]], [[Ганчо Хаџи Панзов]] и [[Живко Фирфов]]. Преку нив се запознал со Трајко Ѕигов и Милан Војницалија, рани дејци на [[Кинематографија на Македонија|кинематографијата во Велес]].<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/24404-1906/|title=Првите кино проекции во Велес се одржале во 1906 година на Којник|last=Данов|first=Љупчо|date=28 јануари 2018|work=Дума}}</ref> По [[Втората светска војна]], Бегинов учествувал во основањето на [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот народен театар]].<ref name=":0">{{МКЕ|138}}</ref> Во [[јуни]] [[1948|1948 година]] бил отворен со првата одиграна претстава „Обичен човек“ од [[Бранислав Нушиќ]]. Освен „Обичен човек“ биле одиграни претставите „[[Печалбари]]“ од [[Антон Панов]], „Ден за одмор“ и „Пријателско срце“ од Валентин Катаев и „Протекција“ од Нушиќ.<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/kultura/kultura/28748-2020-03-28-11-45-32/|title=Театарски живот: Велес го заслужува театарот бидејќи живее и пулсира со него|last=Данов|first=Љупчо|date=28 март 2020|work=Дума}}</ref> Прв состав на народниот театар бил: {| class="wikitable" |+Прв состав на Велешкиот народен театар<ref>{{Наведени вести|url=http://www.tirekovmirece.com/Novost/70-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8-%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80-(%D1%86%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%BE)|title=70 години Велешки театар (црно бела фото)|last=Печков|first=Петар|date=1 декември 2018|work=ТиРековМиРече}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.tirekovmirece.com/Novost/-%D0%97%D0%B0-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82--%D0%B2%D0%BE--%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81|title=За историјата на театарот во Велес|last=Печков|first=Петар|date=4 јануари 2014|work=ТиРековМиРече}}</ref> !Име !Датум на раѓање !Место на раѓање !Функција !Забелешка |- |[[Борис Бегинов]] |[[18 јануари]] [[1911]] |[[Велес]] |Директор<ref name=":0" /> |Освен директор, работел како [[режисер]] и [[глумец]] |- |Благој Анчевски-Руски |[[8 август]] [[1925]] |[[Велес]] |[[Сценографија|Сценограф]] |Освен сценограф, работел како [[режисер]] и [[глумец]] |- |Стојана Апцева-Дробњак |[[1922]] |[[Велес]] |[[Глумица]] | |- |Љубица Вишинова ! |[[Велес]] |[[Глумица]] | |- |Тодор Гравчев ! |[[Велес]] |[[Глумец]] | |- |Ратка Зарзева ! |[[Велес]] |[[Глумица]] | |- |Рајна Јорданова ! |[[Велес]] |[[Глумица]] | |- |[[Јосиф Јосифовски (глумец)|Јосиф Јосифовски]] |[[29 август]] [[1927]] |[[Велес]] |[[Глумец]] |Освен глумец, работел како [[Сценографија|сценограф]] и [[режисер]]. |- |Димче Петров-Гале ! |[[Велес]] |[[Глумец]] | |- |Стојан Сердарски ! |[[Велес]] |[[Глумец]] | |- |Стојче Филипов ! |[[Велес]] |[[Глумец]] | |- |Екрем Џаферов ! |[[Чашка]], [[Велешко]] |[[Глумец]] | |- |Епса Џипунова ! |[[Велес]] |[[Глумица]] | |} Бегинов бил директор на театарот меѓу 1948-[[1952|1952 година]] и повторно пак од [[1954|1954 година]] сѐ до нејзиното затворање во [[1966|1966 година]].<ref name=":0" /> Повоено ги режирал претставите: „Длабоки корени“, „[[Печалбари]]“, „[[Силјан Штркот]]“, „[[Бегалка]]“, „Ученик на ѓаволот“, „Расцветан јасмин“ и „Легендата на Кочо Рацин“. Во [[1952|1952 година]] бил глумец во првиот филм на [[македонски јазик]] ''[[Фросина]]''.<ref>{{Наведена книга|url=https://kinoteka.mk/wp-content/uploads/2023/01/Booklet-FROSINA_print.pdf|title=Блуреј издание на Фросина: Ново технолошко руво на еден од значајните гаџети на македонската култура|last=Синадинов|first=Стојан|publisher=Кинотека|year=2022|location=[[Скопје]]|pages=12}}</ref> Во [[1953|1953 година]] ја режирал драмата „Чест“ од [[Васил Иљоски]] во народниот театар.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.ukim.edu.mk/dokumenti_m/XLIX_Zbornik_Megjunarodna_Konferencija.pdf|title=Споредбено-критичко исчистување на драмите „Чест“ од Иљоски и „Елешник“ од Петровски|last=Мојсова-Чепишевска|first=Весна|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|pages=380}}</ref> Во [[1967|1967 година]] ја играл улогата на главниот негативец во филмот [[Македонска крвава свадба (филм)|''Македонска крвава свадба'']]. Ги поминал последните години во Велес. Починал на [[15 јануари]] [[1996|1996 година]]. == Наводи == {{Наводи}} ll8ksm4qobr6heza3rbdrx8h1ddbop7 5590517 5590516 2026-07-11T15:31:24Z Gurther 105215 5590517 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Борис Бегинов|image=Борис Бегинов.png|birth_date=[[18 јануари]] [[1911]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[15 јануари]] [[1996]] {{мали|(возр. 84)}}|death_place=[[Велес]], [[Македонија]]}} '''Борис Бегинов''' ([[Велес]], [[18 јануари]] [[1911]] — [[Велес]], [[15 јануари]] [[1996]]) — истакнат [[Македонец|македонски]] [[глумец]] и [[режисер]] во [[повоена Македонија]]. Играл улоги во филмовите [[Фросина (филм)|''Фросина'']] и [[Македонска крвава свадба (филм)|''Македонска крвава свадба'']]. Првиот директор и режисер во [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот народен театар]]. == Животопис == Борис Бегинов е роден на [[18 јануари]] [[1911|1911 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од велешката населба Дворови.<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/23733-2017-11-12-12-29-06/|title=Велешкото маало Дворови, во стар Велес, со големи дворови и широки сокаци|last=Андреевски|first=Стоилко|date=12 ноември 2017|work=Дума}}</ref> Стекнал основно и средно образование во неговиот мајчин град. Од млада возраст се занимавал со [[режија]]. Во [[1928|1928 година]] гледал филмски проекции кај стариот хотел „Белград“ заедно со [[Кочо Рацин]], [[Венко Марковски]], [[Коле Неделковски]], [[Ганчо Хаџи Панзов]] и [[Живко Фирфов]]. Преку нив се запознал со Трајко Ѕигов и Милан Војницалија, рани дејци на [[Кинематографија на Македонија|кинематографијата во Велес]].<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/24404-1906/|title=Првите кино проекции во Велес се одржале во 1906 година на Којник|last=Данов|first=Љупчо|date=28 јануари 2018|work=Дума}}</ref> По [[Втората светска војна]], Бегинов учествувал во основањето на [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот народен театар]].<ref name=":0">{{МКЕ|138}}</ref> Во [[јуни]] [[1948|1948 година]] бил отворен со првата одиграна претстава „Обичен човек“ од [[Бранислав Нушиќ]]. Освен „Обичен човек“ биле одиграни претставите „[[Печалбари]]“ од [[Антон Панов]], „Ден за одмор“ и „Пријателско срце“ од Валентин Катаев и „Протекција“ од Нушиќ.<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/kultura/kultura/28748-2020-03-28-11-45-32/|title=Театарски живот: Велес го заслужува театарот бидејќи живее и пулсира со него|last=Данов|first=Љупчо|date=28 март 2020|work=Дума}}</ref> Прв состав на народниот театар бил: {| class="wikitable" |+Прв состав на Велешкиот народен театар<ref>{{Наведени вести|url=http://www.tirekovmirece.com/Novost/70-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8-%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80-(%D1%86%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%BE)|title=70 години Велешки театар (црно бела фото)|last=Печков|first=Петар|date=1 декември 2018|work=ТиРековМиРече}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.tirekovmirece.com/Novost/-%D0%97%D0%B0-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82--%D0%B2%D0%BE--%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81|title=За историјата на театарот во Велес|last=Печков|first=Петар|date=4 јануари 2014|work=ТиРековМиРече}}</ref> !Име !Датум на раѓање !Место на раѓање !Функција !Забелешка |- |[[Борис Бегинов]] |[[18 јануари]] [[1911]] |[[Велес]] |Директор<ref name=":0" /> |Освен директор, работел како [[режисер]] и [[глумец]] |- |Благој Анчевски-Руски |[[8 август]] [[1925]] |[[Велес]] |[[Сценографија|Сценограф]] |Освен сценограф, работел како [[режисер]] и [[глумец]] |- |Стојана Апцева-Дробњак |[[1922]] |[[Велес]] |[[Глумица]] | |- |Љубица Вишинова ! |[[Велес]] |[[Глумица]] | |- |Тодор Гравчев ! |[[Велес]] |[[Глумец]] | |- |Ратка Зарзева ! |[[Велес]] |[[Глумица]] | |- |Рајна Јорданова ! |[[Велес]] |[[Глумица]] | |- |[[Јосиф Јосифовски (глумец)|Јосиф Јосифовски]] |[[29 август]] [[1927]] |[[Велес]] |[[Глумец]] |Освен глумец, работел како [[Сценографија|сценограф]] и [[режисер]]. |- |Димче Петров-Гале ! |[[Велес]] |[[Глумец]] | |- |Стојан Сердарски ! |[[Велес]] |[[Глумец]] | |- |Стојче Филипов ! |[[Велес]] |[[Глумец]] | |- |Екрем Џаферов ! |[[Чашка]], [[Велешко]] |[[Глумец]] | |- |Епса Џипунова ! |[[Велес]] |[[Глумица]] | |} Бегинов бил директор на театарот меѓу 1948-[[1952|1952 година]] и повторно пак од [[1954|1954 година]] сѐ до нејзиното затворање во [[1966|1966 година]].<ref name=":0" /> Повоено ги режирал претставите: „Длабоки корени“, „[[Печалбари]]“, „[[Силјан Штркот]]“, „[[Бегалка]]“, „Ученик на ѓаволот“, „Расцветан јасмин“ и „Легендата на Кочо Рацин“. Во [[1952|1952 година]] бил глумец во првиот филм на [[македонски јазик]] ''[[Фросина]]''.<ref>{{Наведена книга|url=https://kinoteka.mk/wp-content/uploads/2023/01/Booklet-FROSINA_print.pdf|title=Блуреј издание на Фросина: Ново технолошко руво на еден од значајните гаџети на македонската култура|last=Синадинов|first=Стојан|publisher=Кинотека|year=2022|location=[[Скопје]]|pages=12}}</ref> Во [[1953|1953 година]] ја режирал драмата „Чест“ од [[Васил Иљоски]] во народниот театар.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.ukim.edu.mk/dokumenti_m/XLIX_Zbornik_Megjunarodna_Konferencija.pdf|title=Споредбено-критичко исчистување на драмите „Чест“ од Иљоски и „Елешник“ од Петровски|last=Мојсова-Чепишевска|first=Весна|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|pages=380}}</ref> Во [[1967|1967 година]] ја играл улогата на главниот негативец во филмот [[Македонска крвава свадба (филм)|''Македонска крвава свадба'']]. Ги поминал последните години во Велес. Починал на [[15 јануари]] [[1996|1996 година]]. == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бегинов, Борис}} 9pesq3wbab5le4zg18g0rncnk5owkv8 1 1399490 5590518 2026-07-11T15:31:37Z Gurther 105215 Создадена страница со: {{СЗР}}{{ВПМ}} 5590518 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{ВПМ}} m6tsgukl5dkhkx06fnvahclsxq8jq4m 0 1399494 5590635 2026-07-11T21:01:57Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Продажбата на Алјаска]] на [[Продажба на Алјаска]] 5590635 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Продажба на Алјаска]] gwfb3ct1doldqoj78bx6rz593j40fpc 0 1399495 5590651 2026-07-11T21:33:14Z ElVex05 123524 Создадена страница со: {{Infobox football biography 3 | playername = Монтрел Калбрит | image = | fullname = Монтрел Амар Кулбрит | height = {{height|m=1.72}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2007|8|29}} | cityofbirth = [[Ландштул]] | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]]<b... 5590651 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Монтрел Калбрит | image = | fullname = Монтрел Амар Кулбрит | height = {{height|m=1.72}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2007|8|29}} | cityofbirth = [[Ландштул]] | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]]<br>{{flagsport|USA}} [[САД]] (2022) | currentclub = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | clubnumber = 42 | position = {{Football/MF}} | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team 1. FC Kaiserslautern}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | years1 = 2025- | caps1 = 12 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | nationalyears1 = 2022 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 2 | nationalteam1 = {{flagsport|USA}} [[Фудбалска репрезентација на САД под 16 години|САД 16]] | nationalyears2 = 2022 | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 16 години|Германија 16]] | nationalyears3 = 2023-2024 | nationalcaps3 = 12 | nationalgoals3 = 3 | nationalteam3 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 17 години|Германија 17]] | nationalyears4 = 2024-2025 | nationalcaps4 = 7 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 18 години|Германија 18]] | nationalyears5 = 2025- | nationalcaps5 = 14 | nationalgoals5 = 3 | nationalteam5 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 19 години|Германија 19]] }} '''Монтрел Амар Кулбрит''' (роден на [[29 август]] [[2007]] година, во [[Ландштул]]) — [[САД|американскo]]-[[Германија|германски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на {{Fb team (N) Bayer Leverkusen}}.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/montrell-culbreath-bayer-leverkusen-young-talent-usa-germany-35295|title=Montrell Culbreath: Who is the Bayer Leverkusen prospect eligible for the USA and Germany?|publisher=Bundesliga|date=21 декември 2025|access-date=11 јули 2026}}</ref> ==Биографија== Роден е во [[Ландштул]], близу [[Кајзерслаутерн]] како дете на мајка германка и татко американец.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/why-leverkusens-montrell-culbreath-deserves-new-deal-german-american-37953|title=Why Bayer Leverkusen's Montrell Culbreath deserves his new deal|publisher=Bundesliga}}</ref> ==Клупска кариера== Калбрит ја започнал својата кариера во локалниот клуб Шпесбах, од каде подоцна се приклучил на младинската академија на [[1. ФК Кајзерслаутерн|Кајзерслаутерн]] во 2016 година. Пред почетокот на [[ФК Бајер Леверкузен сезона 2023–2024|сезоната 2023–2024]], тој се приклучил на младинскиот сектор на [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ksta.de/sport/leverkusener-sport/bayer-04-leverkusen-angelt-sich-montrell-culbreath-aus-kaiserslautern-602484|title=Bayer 04 Leverkusen angelt sich Nationalspieler Montrell Culbreath aus Kaiserslautern|trans-title=Bayer 04 Leverkusen has signed national team player Montrell Culbreath from Kaiserslautern|language=de|publisher=[[Kölner Stadt-Anzeiger]]|date=3 July 2023|access-date=20 December 2025}}</ref> На 20 декември 2025 година, тој го имал своето деби за првиот тим на Бајер Леверкузен, постигнувајќи притоа и гол во судиското продолжение од победата со 3–1 над [[РБ Лајпциг]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/rb-leipzig-bayer-leverkusen-match-report-highlights-matchday-15-35292|title=Debutant Montrell Culbreath seals win as Bayer Leverkusen come from behind to end Leipzig's perfect home record|language=en|publisher=Bundesliga|date=20 December 2025|access-date=20 December 2025}}</ref> На 29 јануари 2026, Калбрит го продолжил својот договор со Бајер Леверкузен до 30 јуни 2030.<ref>{{cite web|publisher=Bayer Leverkusen|url=https://www.bayer04.de/en-us/news/bayer04/bayer-04-extend-contract-with-germany-u19-international-montrell-culbreath-to-2030|title=Bayer 04 extend contract with Germany U19 international Montrell Culbreath to 2030|date=29 January 2026|access-date=29 January 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Калбрит бил младински репрезентативец на САД и Германија.<ref>https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/us-soccer-players-germany-round-up-gio-reyna-scally-tillman-5874</ref> Тој играл за репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на САД под 16 години|САД под 16 години]] и за германските селекции под [[Фудбалска репрезентација на Германија под 16 години|под 16]], [[Фудбалска репрезентација на Германија под 17 години|под 17]], [[Фудбалска репрезентација на Германија под 18 години|под 18]] и [[Фудбалска репрезентација на Германија под 19 години|под 19 години]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Германија |image3= Flag of Germany.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/culbreath-montrell/dzS5hfkh/ Монтрел Калбрит на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/montrell-culbreath/profil/spieler/1058514 Монтрел Калбрит на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/408703/montrell-culbreath Монтрел Калбрит на espn] *[https://www.whoscored.com/players/576497/show/montrell-culbreath Монтрел Калбрит на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Калбрит, Монтрел}} [[Категорија:Луѓе од Ландштул]] [[Категорија:Родени во 2007 година]] [[Категорија:Американски фудбалери]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Баер Леверкузен]] fkcvh3myfrahzpcenj4zouoynse0dr7 5590675 5590651 2026-07-11T22:07:06Z ElVex05 123524 5590675 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Монтрел Калбрит | image = | fullname = Монтрел Амар Кулбрит | height = {{height|m=1.72}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2007|8|29}} | cityofbirth = [[Ландштул]] | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]]<br>{{flagsport|USA}} [[САД]] (2022) | currentclub = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | clubnumber = 42 | position = {{Football/MF}} | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team 1. FC Kaiserslautern}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | years1 = 2025- | caps1 = 12 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | nationalyears1 = 2022 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 2 | nationalteam1 = {{flagsport|USA}} [[Фудбалска репрезентација на САД под 16 години|САД 16]] | nationalyears2 = 2022 | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 16 години|Германија 16]] | nationalyears3 = 2023-2024 | nationalcaps3 = 12 | nationalgoals3 = 3 | nationalteam3 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 17 години|Германија 17]] | nationalyears4 = 2024-2025 | nationalcaps4 = 7 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 18 години|Германија 18]] | nationalyears5 = 2025- | nationalcaps5 = 14 | nationalgoals5 = 3 | nationalteam5 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 19 години|Германија 19]] }} '''Монтрел Амар Кулбрит''' (роден на [[29 август]] [[2007]] година, во [[Ландштул]]) — [[САД|американскo]]-[[Германија|германски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на {{Fb team (N) Bayer Leverkusen}}.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/montrell-culbreath-bayer-leverkusen-young-talent-usa-germany-35295|title=Montrell Culbreath: Who is the Bayer Leverkusen prospect eligible for the USA and Germany?|publisher=Bundesliga|date=21 декември 2025|access-date=11 јули 2026}}</ref> ==Биографија== Роден е во [[Ландштул]], близу [[Кајзерслаутерн]] како дете на мајка германка и татко американец.<ref name="contract2031">{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/why-leverkusens-montrell-culbreath-deserves-new-deal-german-american-37953|title=Why Bayer Leverkusen's Montrell Culbreath deserves his new deal|publisher=Bundesliga}}</ref> ==Клупска кариера== Калбрит ја започнал својата кариера во локалниот клуб Шпесбах, од каде подоцна се приклучил на младинската академија на [[1. ФК Кајзерслаутерн|Кајзерслаутерн]] во 2016 година. Пред почетокот на [[ФК Бајер Леверкузен сезона 2023–2024|сезоната 2023–2024]], тој се приклучил на младинскиот сектор на [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ksta.de/sport/leverkusener-sport/bayer-04-leverkusen-angelt-sich-montrell-culbreath-aus-kaiserslautern-602484|title=Bayer 04 Leverkusen angelt sich Nationalspieler Montrell Culbreath aus Kaiserslautern|trans-title=Bayer 04 Leverkusen has signed national team player Montrell Culbreath from Kaiserslautern|language=de|publisher=[[Kölner Stadt-Anzeiger]]|date=3 July 2023|access-date=20 December 2025}}</ref> На 20 декември 2025 година, тој го имал своето деби за првиот тим на Бајер Леверкузен, постигнувајќи притоа и гол во судиското продолжение од победата со 3–1 над [[РБ Лајпциг]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/rb-leipzig-bayer-leverkusen-match-report-highlights-matchday-15-35292|title=Debutant Montrell Culbreath seals win as Bayer Leverkusen come from behind to end Leipzig's perfect home record|language=en|publisher=Bundesliga|date=20 December 2025|access-date=20 December 2025}}</ref> На 29 јануари 2026, Калбрит го продолжил својот договор со Бајер Леверкузен до 30 јуни 2030,<ref>{{cite web|publisher=Bayer Leverkusen|url=https://www.bayer04.de/en-us/news/bayer04/bayer-04-extend-contract-with-germany-u19-international-montrell-culbreath-to-2030|title=Bayer 04 extend contract with Germany U19 international Montrell Culbreath to 2030|date=29 January 2026|access-date=29 January 2026}}</ref> а на 24 јуни потпишал нов договор со важност до 2031 година.<ref name="contract2031" /> ==Репрезентативна кариера== Калбрит бил младински репрезентативец на САД и Германија.<ref>https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/us-soccer-players-germany-round-up-gio-reyna-scally-tillman-5874</ref> Тој играл за репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на САД под 16 години|САД под 16 години]] и за германските селекции под [[Фудбалска репрезентација на Германија под 16 години|под 16]], [[Фудбалска репрезентација на Германија под 17 години|под 17]], [[Фудбалска репрезентација на Германија под 18 години|под 18]] и [[Фудбалска репрезентација на Германија под 19 години|под 19 години]].<ref>{{Citeweb|language=en|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/us-soccer-players-germany-round-up-gio-reyna-scally-tillman-5874|title=American Soccer Players in Germany: The 2025/26 edition|website=bundesliga.com - the official Bundesliga website|access-date=2026-03-26}}</ref> == Статистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 12 јули 2026.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Бајер Леверкузен сезона 2025-2026|2025-2026]] || rowspan=1|{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Bayer Leverkusen}} || [[Прва Бундеслига 2025-2026|БЛ]] || 12 || 1 || [[Фудбалски куп на Германија 2025-2026|КГ]] || 1 || 0 || || |[[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 3 || || 0 || - || 16 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 12 || 1 || || 1 || 0 || || 3 || 0 || || - || - || 16 || 1 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Германија |image3= Flag of Germany.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/culbreath-montrell/dzS5hfkh/ Монтрел Калбрит на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/montrell-culbreath/profil/spieler/1058514 Монтрел Калбрит на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/408703/montrell-culbreath Монтрел Калбрит на espn] *[https://www.whoscored.com/players/576497/show/montrell-culbreath Монтрел Калбрит на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Калбрит, Монтрел}} [[Категорија:Луѓе од Ландштул]] [[Категорија:Родени во 2007 година]] [[Категорија:Американски фудбалери]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Баер Леверкузен]] 3trkehj5z5joil01ox060hokryjogth 5590676 5590675 2026-07-11T22:07:24Z ElVex05 123524 /* Клупска кариера */ 5590676 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Монтрел Калбрит | image = | fullname = Монтрел Амар Кулбрит | height = {{height|m=1.72}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2007|8|29}} | cityofbirth = [[Ландштул]] | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]]<br>{{flagsport|USA}} [[САД]] (2022) | currentclub = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | clubnumber = 42 | position = {{Football/MF}} | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team 1. FC Kaiserslautern}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | years1 = 2025- | caps1 = 12 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | nationalyears1 = 2022 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 2 | nationalteam1 = {{flagsport|USA}} [[Фудбалска репрезентација на САД под 16 години|САД 16]] | nationalyears2 = 2022 | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 16 години|Германија 16]] | nationalyears3 = 2023-2024 | nationalcaps3 = 12 | nationalgoals3 = 3 | nationalteam3 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 17 години|Германија 17]] | nationalyears4 = 2024-2025 | nationalcaps4 = 7 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 18 години|Германија 18]] | nationalyears5 = 2025- | nationalcaps5 = 14 | nationalgoals5 = 3 | nationalteam5 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 19 години|Германија 19]] }} '''Монтрел Амар Кулбрит''' (роден на [[29 август]] [[2007]] година, во [[Ландштул]]) — [[САД|американскo]]-[[Германија|германски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на {{Fb team (N) Bayer Leverkusen}}.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/montrell-culbreath-bayer-leverkusen-young-talent-usa-germany-35295|title=Montrell Culbreath: Who is the Bayer Leverkusen prospect eligible for the USA and Germany?|publisher=Bundesliga|date=21 декември 2025|access-date=11 јули 2026}}</ref> ==Биографија== Роден е во [[Ландштул]], близу [[Кајзерслаутерн]] како дете на мајка германка и татко американец.<ref name="contract2031">{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/why-leverkusens-montrell-culbreath-deserves-new-deal-german-american-37953|title=Why Bayer Leverkusen's Montrell Culbreath deserves his new deal|publisher=Bundesliga}}</ref> ==Клупска кариера== Калбрит ја започнал својата кариера во локалниот клуб Шпесбах, од каде подоцна се приклучил на младинската академија на [[1. ФК Кајзерслаутерн|Кајзерслаутерн]] во 2016 година. Пред почетокот на [[ФК Бајер Леверкузен сезона 2023–2024|сезоната 2023–2024]], тој се приклучил на младинскиот сектор на [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ksta.de/sport/leverkusener-sport/bayer-04-leverkusen-angelt-sich-montrell-culbreath-aus-kaiserslautern-602484|title=Bayer 04 Leverkusen angelt sich Nationalspieler Montrell Culbreath aus Kaiserslautern|trans-title=Bayer 04 Leverkusen has signed national team player Montrell Culbreath from Kaiserslautern|language=de|publisher=[[Kölner Stadt-Anzeiger]]|date=3 July 2023|access-date=20 December 2025}}</ref> На 20 декември 2025 година, тој го имал своето деби за првиот тим на Бајер Леверкузен, постигнувајќи притоа и гол во судиското продолжение од победата со 3–1 над [[РБ Лајпциг]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/rb-leipzig-bayer-leverkusen-match-report-highlights-matchday-15-35292|title=Debutant Montrell Culbreath seals win as Bayer Leverkusen come from behind to end Leipzig's perfect home record|language=en|publisher=Bundesliga|date=20 December 2025|access-date=20 December 2025}}</ref> На 29 јануари 2026, Калбрит го продолжил својот договор со Бајер Леверкузен до 30 јуни 2030,<ref>{{cite web|publisher=Bayer Leverkusen|url=https://www.bayer04.de/en-us/news/bayer04/bayer-04-extend-contract-with-germany-u19-international-montrell-culbreath-to-2030|title=Bayer 04 extend contract with Germany U19 international Montrell Culbreath to 2030|date=29 January 2026|access-date=29 January 2026}}</ref> а на 24 јуни 2026 потпишал нов договор со важност до 2031 година.<ref name="contract2031" /> ==Репрезентативна кариера== Калбрит бил младински репрезентативец на САД и Германија.<ref>https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/us-soccer-players-germany-round-up-gio-reyna-scally-tillman-5874</ref> Тој играл за репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на САД под 16 години|САД под 16 години]] и за германските селекции под [[Фудбалска репрезентација на Германија под 16 години|под 16]], [[Фудбалска репрезентација на Германија под 17 години|под 17]], [[Фудбалска репрезентација на Германија под 18 години|под 18]] и [[Фудбалска репрезентација на Германија под 19 години|под 19 години]].<ref>{{Citeweb|language=en|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/us-soccer-players-germany-round-up-gio-reyna-scally-tillman-5874|title=American Soccer Players in Germany: The 2025/26 edition|website=bundesliga.com - the official Bundesliga website|access-date=2026-03-26}}</ref> == Статистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 12 јули 2026.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Бајер Леверкузен сезона 2025-2026|2025-2026]] || rowspan=1|{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Bayer Leverkusen}} || [[Прва Бундеслига 2025-2026|БЛ]] || 12 || 1 || [[Фудбалски куп на Германија 2025-2026|КГ]] || 1 || 0 || || |[[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 3 || || 0 || - || 16 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 12 || 1 || || 1 || 0 || || 3 || 0 || || - || - || 16 || 1 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Германија |image3= Flag of Germany.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/culbreath-montrell/dzS5hfkh/ Монтрел Калбрит на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/montrell-culbreath/profil/spieler/1058514 Монтрел Калбрит на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/408703/montrell-culbreath Монтрел Калбрит на espn] *[https://www.whoscored.com/players/576497/show/montrell-culbreath Монтрел Калбрит на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Калбрит, Монтрел}} [[Категорија:Луѓе од Ландштул]] [[Категорија:Родени во 2007 година]] [[Категорија:Американски фудбалери]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Баер Леверкузен]] pa06o9mga6gsc269ri4xce34udxdli3 0 1399496 5590652 2026-07-11T21:37:47Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Филм | име = Ваијана | изворен_наслов = Moana | слика = Moana (2026 film) poster.jpg | опис = Постер за филмот | режисер = [[Томас Кајл]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Двејн Џонсон]] * [[Бо Флин]] * [[Дени Гарсија]] * Хирам Гарсија * [[Лин-Мануел Миранда]]... 5590652 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Ваијана | изворен_наслов = Moana | слика = Moana (2026 film) poster.jpg | опис = Постер за филмот | режисер = [[Томас Кајл]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Двејн Џонсон]] * [[Бо Флин]] * [[Дени Гарсија]] * Хирам Гарсија * [[Лин-Мануел Миранда]] }} | сценарист = {{Plainlist| * [[Џаред Буш]] * Дана Леду Милер }} | заснован_на = „Ваијана“ (2016) од [[Дизни]] | улоги = {{Plainlist| * [[Кетрин Лагаја]] * [[Двејн Џонсон]] * [[Рене Овен]] * [[Џон Туи]] * [[Френки Адамс]] * [[Џемејн Клемент]] }} | музика = {{Plainlist| * [[Марк Манчина]] * [[Лин-Мануел Миранда]] * [[Опетаја Фоаи]] }} | кинематографија= [[Оскар Фаура]] | монтажа = [[Мелани Ен Оливер]] | студио = {{Plainlist| * [[Walt Disney Pictures]] * [[Seven Bucks Productions]] * Flynn Picture Co. * 5000 Broadway Productions }} | дистрибутер = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] | премиера = 10 јули 2026 | времетраење = 115 минути | земја = [[САД]] | јазик = англиски | буџет = 250 милиони [[Американски долар|USD]] | заработка = 18 милиони [[Американски долар|USD]] }} '''''Ваијана''''' ({{Langx|en|Moana}}) — американски музички фантастично-[[Авантуристички филм|авантуристички филм]] во режија на Томас Кајл, по сценарио на [[Џаред Буш]] и Дана Леду Милер. Филмот е играна адаптација на анимираниот филм на Disney ''[[Ваијана — Потрага по митскиот остров]]'' од 2016 г. и трет филм од франшизата ''Ваијана''. Главните улоги во филмот ги толкуваат Кетрин Лагаја во улогата на Ваијана и [[Двејн Џонсон]] во улогата на Мауи. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] се одржала на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Содржина == По налог на океанот, Ваијана за првпат го напушта својот роден остров Мотунуи и тргнува на патешествие надвор од неговиот бариерен гребен. Придружувана од полубогот Мауи, таа плови со цел да ја врати благосостојбата на својата заедница.<ref>{{cite web | url=https://movies.disney.com/moana-2026 | title=Moana | work=movies.disney.com | publisher=[[Дизни]] | access-date=2025-11-18 }}</ref> == Улоги == {| class="wikitable" ! Глумец !! Улога |- | [[Кетрин Лагаја]] || Ваијана |- | [[Двејн Џонсон]] || Мауи |- | [[Џон Туи]] || поглаварот Туи |- | [[Френки Адамс]] || Сина |- | [[Рена Оуен]] || бабата Тала |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official|https://movies.disney.com/moana-2026}} {{IMDb title|27419466}} [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] jjquctvjjg5hdeguig64tdq9j0o5jlb 5590655 5590652 2026-07-11T21:41:46Z Andrew012p 85224 5590655 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Ваијана | изворен_наслов = Moana | слика = Ваијана 2026 плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Томас Кајл]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Двејн Џонсон]] * [[Бо Флин]] * [[Дени Гарсија]] * Хирам Гарсија * [[Лин-Мануел Миранда]] }} | сценарист = {{Plainlist| * [[Џаред Буш]] * Дана Леду Милер }} | заснован_на = ''[[Ваијана — Потрага по митскиот остров]]'' (2016) од [[Walt Disney Animation Studios|Disney]] | улоги = {{Plainlist| * [[Кетрин Лагаја]] * [[Двејн Џонсон]] * [[Рене Овен]] * [[Џон Туи]] * [[Френки Адамс]] * [[Џемејн Клемент]] }} | музика = {{Plainlist| * [[Марк Манчина]] * [[Лин-Мануел Миранда]] * [[Опетаја Фоаи]] }} | кинематографија = [[Оскар Фаура]] | монтажа = [[Мелани Ен Оливер]] | студио = {{Plainlist| * [[Walt Disney Pictures]] * [[Seven Bucks Productions]] * Flynn Picture Co. * 5000 Broadway Productions }} | дистрибутер = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] | премиера = 10 јули 2026 | времетраење = 115 минути | земја = [[САД]] | јазик = англиски | буџет = 250 милиони [[Американски долар|USD]] | заработка = 18 милиони [[Американски долар|USD]] }} '''''Ваијана''''' ({{Langx|en|Moana}}) — американски музички фантастично-[[Авантуристички филм|авантуристички филм]] во режија на Томас Кајл, по сценарио на [[Џаред Буш]] и Дана Леду Милер. Филмот е играна адаптација на анимираниот филм на [[Walt Disney Animation Studios|Disney]], ''[[Ваијана — Потрага по митскиот остров]]'' од 2016 г., и трет филм од франшизата ''Ваијана''. Главните улоги во филмот ги толкуваат Кетрин Лагаја во улогата на Ваијана и [[Двејн Џонсон]] во улогата на Мауи. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] се одржала на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Содржина == По волјата на океанот, Ваијана за првпат го напушта својот роден остров Мотунуи и тргнува на патешествие надвор од неговиот бариерен гребен. Придружувана од полубогот Мауи, таа плови со цел да ја врати благосостојбата на својата заедница.<ref>{{cite web | url=https://movies.disney.com/moana-2026 | title=Moana | work=movies.disney.com | publisher=[[Walt Disney Animation Studios|Disney]] | access-date=2025-11-18 }}</ref> == Улоги == {| class="wikitable" ! Глумец !! Улога |- | [[Кетрин Лагаја]] || Ваијана |- | [[Двејн Џонсон]] || Мауи |- | [[Џон Туи]] || поглаварот Туи |- | [[Френки Адамс]] || Сина |- | [[Рена Оуен]] || бабата Тала |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official|https://movies.disney.com/moana-2026}} {{IMDb title|27419466}} [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] jo0wxtx0gm8ty8egnsqcspws5tcm1yo 5590656 5590655 2026-07-11T21:42:49Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Американски музички филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590656 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Ваијана | изворен_наслов = Moana | слика = Ваијана 2026 плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Томас Кајл]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Двејн Џонсон]] * [[Бо Флин]] * [[Дени Гарсија]] * Хирам Гарсија * [[Лин-Мануел Миранда]] }} | сценарист = {{Plainlist| * [[Џаред Буш]] * Дана Леду Милер }} | заснован_на = ''[[Ваијана — Потрага по митскиот остров]]'' (2016) од [[Walt Disney Animation Studios|Disney]] | улоги = {{Plainlist| * [[Кетрин Лагаја]] * [[Двејн Џонсон]] * [[Рене Овен]] * [[Џон Туи]] * [[Френки Адамс]] * [[Џемејн Клемент]] }} | музика = {{Plainlist| * [[Марк Манчина]] * [[Лин-Мануел Миранда]] * [[Опетаја Фоаи]] }} | кинематографија = [[Оскар Фаура]] | монтажа = [[Мелани Ен Оливер]] | студио = {{Plainlist| * [[Walt Disney Pictures]] * [[Seven Bucks Productions]] * Flynn Picture Co. * 5000 Broadway Productions }} | дистрибутер = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] | премиера = 10 јули 2026 | времетраење = 115 минути | земја = [[САД]] | јазик = англиски | буџет = 250 милиони [[Американски долар|USD]] | заработка = 18 милиони [[Американски долар|USD]] }} '''''Ваијана''''' ({{Langx|en|Moana}}) — американски музички фантастично-[[Авантуристички филм|авантуристички филм]] во режија на Томас Кајл, по сценарио на [[Џаред Буш]] и Дана Леду Милер. Филмот е играна адаптација на анимираниот филм на [[Walt Disney Animation Studios|Disney]], ''[[Ваијана — Потрага по митскиот остров]]'' од 2016 г., и трет филм од франшизата ''Ваијана''. Главните улоги во филмот ги толкуваат Кетрин Лагаја во улогата на Ваијана и [[Двејн Џонсон]] во улогата на Мауи. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] се одржала на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Содржина == По волјата на океанот, Ваијана за првпат го напушта својот роден остров Мотунуи и тргнува на патешествие надвор од неговиот бариерен гребен. Придружувана од полубогот Мауи, таа плови со цел да ја врати благосостојбата на својата заедница.<ref>{{cite web | url=https://movies.disney.com/moana-2026 | title=Moana | work=movies.disney.com | publisher=[[Walt Disney Animation Studios|Disney]] | access-date=2025-11-18 }}</ref> == Улоги == {| class="wikitable" ! Глумец !! Улога |- | [[Кетрин Лагаја]] || Ваијана |- | [[Двејн Џонсон]] || Мауи |- | [[Џон Туи]] || поглаварот Туи |- | [[Френки Адамс]] || Сина |- | [[Рена Оуен]] || бабата Тала |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official|https://movies.disney.com/moana-2026}} {{IMDb title|27419466}} [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] [[Категорија:Американски музички филмови]] sd8f5zol876zcduncy18taindko7h6d 5590672 5590656 2026-07-11T21:53:19Z Andrew012p 85224 5590672 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Ваијана | изворен_наслов = Moana | слика = Ваијана 2026 плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Томас Кајл]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Двејн Џонсон]] * [[Бо Флин]] * [[Дени Гарсија]] * Хирам Гарсија * [[Лин-Мануел Миранда]] }} | сценарист = {{Plainlist| * [[Џаред Буш]] * Дана Леду Милер }} | заснован_на = ''[[Ваијана — Потрага по митскиот остров]]'' (2016) од [[Walt Disney Animation Studios|Disney]] | улоги = {{Plainlist| * [[Кетрин Лагаја]] * [[Двејн Џонсон]] * [[Рене Овен]] * [[Џон Туи]] * [[Френки Адамс]] * [[Џемејн Клемент]] }} | музика = {{Plainlist| * [[Марк Манчина]] * [[Лин-Мануел Миранда]] * [[Опетаја Фоаи]] }} | кинематографија = [[Оскар Фаура]] | монтажа = [[Мелани Ен Оливер]] | студио = {{Plainlist| * [[Walt Disney Pictures]] * [[Seven Bucks Productions]] * Flynn Picture Co. * 5000 Broadway Productions }} | дистрибутер = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] | премиера = 10 јули 2026 г. (САД)<br>9 јули 2026 г. (Македонија) | времетраење = 115 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 250 милиони долари | заработка = 18 милиони долари }} '''''Ваијана''''' ({{Langx|en|Moana}}) — американски музички фантастично-[[Авантуристички филм|авантуристички филм]] во режија на Томас Кајл, по сценарио на [[Џаред Буш]] и Дана Леду Милер. Филмот е играна адаптација на анимираниот филм на [[Walt Disney Animation Studios|Disney]], ''[[Ваијана — Потрага по митскиот остров]]'' од 2016 г., и трет филм од франшизата ''Ваијана''. Главните улоги во филмот ги толкуваат Кетрин Лагаја во улогата на Ваијана и [[Двејн Џонсон]] во улогата на Мауи. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] се одржала на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Содржина == По волјата на океанот, Ваијана за првпат го напушта својот роден остров Мотунуи и тргнува на патешествие надвор од неговиот бариерен гребен. Придружувана од полубогот Мауи, таа плови со цел да ја врати благосостојбата на својата заедница.<ref>{{cite web | url=https://movies.disney.com/moana-2026 | title=Moana | work=movies.disney.com | publisher=[[Walt Disney Animation Studios|Disney]] | access-date=2025-11-18 }}</ref> == Улоги == {| class="wikitable" ! Глумец !! Улога |- | [[Кетрин Лагаја]] || Ваијана |- | [[Двејн Џонсон]] || Мауи |- | [[Џон Туи]] || поглаварот Туи |- | [[Френки Адамс]] || Сина |- | [[Рена Оуен]] || бабата Тала |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official|https://movies.disney.com/moana-2026}} {{IMDb title|27419466}} [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] [[Категорија:Американски музички филмови]] kjdo1srv2rq1qn3iqbvsi47nrhxiobn 5590673 5590672 2026-07-11T21:55:30Z Andrew012p 85224 5590673 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Ваијана | изворен_наслов = Moana | слика = Ваијана 2026 плакат (МКД).jpg | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Томас Кајл]] | продуцент = {{Plainlist| * Двејн Џонсон * [[Бо Флин]] * [[Дени Гарсија]] * Хирам Гарсија * [[Лин-Мануел Миранда]] }} | сценарист = {{Plainlist| * [[Џаред Буш]] * Дана Леду Милер }} | заснован_на = ''[[Ваијана — Потрага по митскиот остров]]'' (2016) од [[Walt Disney Animation Studios|Disney]] | улоги = {{Plainlist| * [[Кетрин Лагаја]] * [[Двејн Џонсон]] * [[Рене Овен]] * [[Џон Туи]] * [[Френки Адамс]] * [[Џемејн Клемент]] }} | музика = {{Plainlist| * [[Марк Манчина]] * [[Лин-Мануел Миранда]] * [[Опетаја Фоаи]] }} | кинематографија = [[Оскар Фаура]] | монтажа = [[Мелани Ен Оливер]] | студио = {{Plainlist| * [[Walt Disney Pictures]] * [[Seven Bucks Productions]] * Flynn Picture Co. * 5000 Broadway Productions }} | дистрибутер = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] | премиера = 10 јули 2026 г. (САД)<br>9 јули 2026 г. (Македонија) | времетраење = 115 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 250 милиони долари | заработка = 18 милиони долари }} '''''Ваијана''''' ({{Langx|en|Moana}}) — американски музички фантастично-[[Авантуристички филм|авантуристички филм]] во режија на Томас Кајл, по сценарио на [[Џаред Буш]] и Дана Леду Милер. Филмот е играна адаптација на анимираниот филм на [[Walt Disney Animation Studios|Disney]], ''[[Ваијана — Потрага по митскиот остров]]'' од 2016 г., и трет филм од франшизата ''Ваијана''. Главните улоги во филмот ги толкуваат Кетрин Лагаја во улогата на Ваијана и [[Двејн Џонсон]] во улогата на Мауи. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] се одржала на 10 јули 2026 г., а во [[Македонија]] на 9 јули истата година. == Содржина == По волјата на океанот, Ваијана за првпат го напушта својот роден остров Мотунуи и тргнува на патешествие надвор од неговиот бариерен гребен. Придружувана од полубогот Мауи, таа плови со цел да ја врати благосостојбата на својата заедница.<ref>{{cite web | url=https://movies.disney.com/moana-2026 | title=Moana | work=movies.disney.com | publisher=[[Walt Disney Animation Studios|Disney]] | access-date=2025-11-18 }}</ref> == Улоги == {| class="wikitable" ! Глумец !! Улога |- | [[Кетрин Лагаја]] || Ваијана |- | [[Двејн Џонсон]] || Мауи |- | [[Џон Туи]] || поглаварот Туи |- | [[Френки Адамс]] || Сина |- | [[Рена Оуен]] || бабата Тала |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official|https://movies.disney.com/moana-2026}} {{IMDb title|27419466}} [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на Walt Disney Pictures]] [[Категорија:Американски музички филмови]] ahoorioomewtvr8mpcortvhg6wgt3ys 1 1399497 5590653 2026-07-11T21:37:57Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5590653 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1399498 5590654 2026-07-11T21:38:38Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://www.cineplexx.mk/film/moana?date=2026-07-12&location=all |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Ваијана (филм од 2026) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5590654 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://www.cineplexx.mk/film/moana?date=2026-07-12&location=all |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Ваијана (филм од 2026) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} gcyo6y7lcj06qjqyzpgx1lz1jr6bopw 14 1399499 5590657 2026-07-11T21:44:12Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Категорија:Американски филмови по студио|Walt Disney]] [[Категорија:Филмови на Disney]] 5590657 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Американски филмови по студио|Walt Disney]] [[Категорија:Филмови на Disney]] 05xboydlrv941ufjn0iawd39ma8xj9i 0 1399500 5590677 2026-07-11T22:10:39Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Филм | име = Том и Џери: Изгубениот змеј | изворен_наслов = Tom and Jerry: The Lost Dragon | слика = Tom and Jerry The Lost Dragon.jpg | опис = ДВД-обвивка | режисер = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | продуцент = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | сцен... 5590677 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Том и Џери: Изгубениот змеј | изворен_наслов = Tom and Jerry: The Lost Dragon | слика = Tom and Jerry The Lost Dragon.jpg | опис = ДВД-обвивка | режисер = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | продуцент = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | сценарист = Брајан Свенлин<ref>{{cite web|title=Tom and Jerry: The Lost Dragon|url=https://www.barnesandnoble.com/w/dvd-tom-and-jerry-the-lost-dragon-kelly-stables/27787187?ean=0883929337712|publisher=Barnes & Noble|access-date=February 7, 2015}}</ref> | заснован_на = „[[Том и Џери]]“ од [[Вилијам Хана]] и [[Џозеф Барбера]] | улоги = {{Plainlist| * [[Кели Стејблс]] * [[Вики Луис]] * [[Џим Камингс]] * [[Ларејн Њуман]] * [[Вејн Најт]] }} | музика = [[Мајкл Тавера]] | монтажа = Кајл Стафорд | студио = [[Turner Entertainment Co.]]<br />[[Warner Bros. Animation]] | дистрибутер = [[Warner Home Video]] | премиера = 27 јули 2014 (Комик-кон) | времетраење = 57 минути | земја = [[САД]] | јазик = англиски }} '''''Том и Џери: Изгубениот змеј''''' ({{Langx|en|Tom and Jerry: The Lost Dragon}}) — анимирана фантастична [[комедија|комедија]] од 2014 г., објавена право на видео, во кој главни ликови се [[Том и Џери]], а е во производство на [[Warner Bros. Animation]].<ref>{{cite web|last1=Wolfe|first1=Jennifer|title='Tom and Jerry: The Lost Dragon' Hits Shelves Sept. 2|url=https://www.awn.com/news/tom-and-jerry-lost-dragon-hits-shelves-sept-2|publisher=Animation World Network|access-date=July 25, 2014|date=June 26, 2014}}</ref> Филмот е во режија и производство на Спајк Брант и Тони Червоне, а премиерно бил прикажан на 27 јули 2014 г. на [[Сан Диего Комик-кон]].<ref name=MovieWebComic27 /> Ова е првиот филм од серијалот „Том и Џери“ објавен право на видео што е распределен од [[Warner Bros. Home Entertainment]] во [[Јапонија]]. Првично бил објавен дигитално на 19 август 2014 г., проследено со издание на [[Дигитален видеодиск|ДВД]] на 2 септември 2014 г.<ref name=MovieWebComic27>{{cite web|last1=Gallagher|first1=Brian|title=Comic-Con 2014 Schedule for Sunday, July 27th|url=https://movieweb.com/comic-con-2014-schedule-for-sunday-july-27th/|publisher=MovieWeb|access-date=July 26, 2014|date=July 13, 2014}}</ref> Филмот бил прикажан и во [[Македонија]], на HBO. == Содржина == Волшебникот Калдорф ја протерува моќната вештерка Дризелда од едно [[село]] поради нејзините многубројни злосторства. Калдорф ѝ дозволува на нејзината внука Атина, со која Дризелда се однесувала лошо, да остане во селото. Селаните се плашат дека Атина ќе стане како својата тетка бидејќи чува штетници (Џери) и има наклонетост кон мачки (Том). Мачорот и глушецот во оваа временска линија се младенчиња и стануваат пријатели соперници, но се пријатели со Атина, која е само тинејџерка. Филмот се префрла на времето кога Том и Џери се бркаат, како и обично, а Атина се грижи за повредените животни, сѐ додека тројцата не наидуваат на таинствено јајце што свети. Она што никој од нив не го знае е дека ова јајце е украдено од многу голем [[змеј]] што блуе [[оган]]. Набргу, од јајцето се испилува бебе змеј по име Пафи, кое верува дека Том му е [[мајка]], а тројцата добро се грижат за него. Меѓутоа, вистинската мајка на Пафи е лута што нејзиното бебе го нема и сака да го врати. Пред Том, Џери и Атина да можат да ја пронајдат, Дризелда се враќа и го заробува Пафи, со намера да го искористи за своите злобни планови — да ја украде неговата топлина за да стане суперзмеј и да уништи сѐ во селото. Со помош на моќни сојузници и животински пријатели, Том, Џери и Атина соработуваат и се борат да ја запрат злобната [[вештерка]] и да го вратат Пафи кај неговата мајка. На крајот, Дризелда е претворена во статуа, а селаните, Џери, Калдорф, па дури и Атина приредуваат весела прослава со песна, додека Том е бркан од [[Крокодили|крокодилот]] што е миленик на Атина. Во сцената по одјавната шпица, се покажува дека Дризелда е сѐ уште жива, и покрај тоа што е претворена во статуа. == Озвучување == {{Список со глумци}} |- | [[Спајк Брант]] || Том и Џери (не е наведен во одјавната шпица) |- | [[Кели Стејблс]] || Атина (младата зелена вештерка) и Пафи (зеленото бебе змеј) |- |[[Џим Камингс]] |Калдорф и продавачот |- |[[Вики Луис]] |Дризелда |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|4006794}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2014 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Анимирани филмови на Варнер Брос]] aaepnyxxuvoz9zxh6u74fhk2pd4266r 5590679 5590677 2026-07-11T22:12:02Z Andrew012p 85224 5590679 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Том и Џери: Изгубениот змеј | изворен_наслов = Tom and Jerry: The Lost Dragon | слика = Tom and Jerry The Lost Dragon.jpg | опис = ДВД-обвивка | режисер = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | продуцент = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | сценарист = Брајан Свенлин<ref>{{cite web|title=Tom and Jerry: The Lost Dragon|url=https://www.barnesandnoble.com/w/dvd-tom-and-jerry-the-lost-dragon-kelly-stables/27787187?ean=0883929337712|publisher=Barnes & Noble|access-date=February 7, 2015}}</ref> | заснован_на = „[[Том и Џери]]“ од [[Вилијам Хана]] и [[Џозеф Барбера]] | улоги = {{Plainlist| * [[Кели Стејблс]] * [[Вики Луис]] * [[Џим Камингс]] * [[Ларејн Њуман]] * [[Вејн Најт]] }} | музика = [[Мајкл Тавера]] | монтажа = Кајл Стафорд | студио = [[Turner Entertainment Co.]]<br />[[Warner Bros. Animation]] | дистрибутер = [[Warner Home Video]] | премиера = 27 јули 2014 (Комик-кон) | времетраење = 57 минути | земја = [[САД]] | јазик = англиски }} '''''Том и Џери: Изгубениот змеј''''' ({{Langx|en|Tom and Jerry: The Lost Dragon}}) — анимирана фантастична [[комедија|комедија]] од 2014 г., објавена право на видео, во кој главни ликови се [[Том и Џери]], а е во производство на [[Warner Bros. Animation]].<ref>{{cite web|last1=Wolfe|first1=Jennifer|title='Tom and Jerry: The Lost Dragon' Hits Shelves Sept. 2|url=https://www.awn.com/news/tom-and-jerry-lost-dragon-hits-shelves-sept-2|publisher=Animation World Network|access-date=July 25, 2014|date=June 26, 2014}}</ref> Филмот е во режија и производство на Спајк Брант и Тони Червоне, а премиерно бил прикажан на 27 јули 2014 г. на [[Сан Диего Комик-кон]].<ref name=MovieWebComic27 /> Ова е првиот филм од серијалот „Том и Џери“ објавен право на видео што е распределен од [[Warner Bros. Home Entertainment]] во [[Јапонија]]. Првично бил објавен дигитално на 19 август 2014 г., проследено со издание на [[Дигитален видеодиск|ДВД]] на 2 септември 2014 г.<ref name=MovieWebComic27>{{cite web|last1=Gallagher|first1=Brian|title=Comic-Con 2014 Schedule for Sunday, July 27th|url=https://movieweb.com/comic-con-2014-schedule-for-sunday-july-27th/|publisher=MovieWeb|access-date=July 26, 2014|date=July 13, 2014}}</ref> Филмот бил прикажан и во [[Македонија]], на HBO Max. == Содржина == Волшебникот Калдорф ја протерува моќната вештерка Дризелда од едно [[село]] поради нејзините многубројни злосторства. Калдорф ѝ дозволува на нејзината внука Атина, со која Дризелда се однесувала лошо, да остане во селото. Селаните се плашат дека Атина ќе стане како својата тетка бидејќи чува штетници (Џери) и има наклонетост кон мачки (Том). Мачорот и глушецот во оваа временска линија се младенчиња и стануваат пријатели соперници, но се пријатели со Атина, која е само тинејџерка. Филмот се префрла на времето кога Том и Џери се бркаат, како и обично, а Атина се грижи за повредените животни, сѐ додека тројцата не наидуваат на таинствено јајце што свети. Она што никој од нив не го знае е дека ова јајце е украдено од многу голем [[змеј]] што блуе [[оган]]. Набргу, од јајцето се испилува бебе змеј по име Пафи, кое верува дека Том му е [[мајка]], а тројцата добро се грижат за него. Меѓутоа, вистинската мајка на Пафи е лута што нејзиното бебе го нема и сака да го врати. Пред Том, Џери и Атина да можат да ја пронајдат, Дризелда се враќа и го заробува Пафи, со намера да го искористи за своите злобни планови — да ја украде неговата топлина за да стане суперзмеј и да уништи сѐ во селото. Со помош на моќни сојузници и животински пријатели, Том, Џери и Атина соработуваат и се борат да ја запрат злобната [[вештерка]] и да го вратат Пафи кај неговата мајка. На крајот, Дризелда е претворена во статуа, а селаните, Џери, Калдорф, па дури и Атина приредуваат весела прослава со песна, додека Том е бркан од [[Крокодили|крокодилот]] што е миленик на Атина. Во сцената по одјавната шпица, се покажува дека Дризелда е сѐ уште жива, и покрај тоа што е претворена во статуа. == Озвучување == {{Список со глумци}} |- | [[Спајк Брант]] || Том и Џери (не е наведен во одјавната шпица) |- | [[Кели Стејблс]] || Атина (младата зелена вештерка) и Пафи (зеленото бебе змеј) |- |[[Џим Камингс]] |Калдорф и продавачот |- |[[Вики Луис]] |Дризелда |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|4006794}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2014 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Анимирани филмови на Варнер Брос]] cdeabk50dws7x2xb9ud0453eahl3z6p 5590680 5590679 2026-07-11T22:12:43Z Andrew012p 85224 5590680 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Том и Џери: Изгубениот змеј | изворен_наслов = Tom and Jerry: The Lost Dragon | слика = Tom and Jerry The Lost Dragon.jpg | опис = ДВД-обвивка | режисер = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | продуцент = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | сценарист = Брајан Свенлин<ref>{{cite web|title=Tom and Jerry: The Lost Dragon|url=https://www.barnesandnoble.com/w/dvd-tom-and-jerry-the-lost-dragon-kelly-stables/27787187?ean=0883929337712|publisher=Barnes & Noble|access-date=February 7, 2015}}</ref> | заснован_на = „[[Том и Џери]]“ од [[Вилијам Хана]] и [[Џозеф Барбера]] | улоги = {{Plainlist| * [[Кели Стејблс]] * [[Вики Луис]] * [[Џим Камингс]] * [[Ларејн Њуман]] * [[Вејн Најт]] }} | музика = [[Мајкл Тавера]] | монтажа = Кајл Стафорд | студио = [[Turner Entertainment Co.]]<br />[[Warner Bros. Animation]] | дистрибутер = [[Warner Home Video]] | премиера = 27 јули 2014 (Комик-кон) | времетраење = 57 минути | земја = [[САД]] | јазик = англиски }} '''''Том и Џери: Изгубениот змеј''''' ({{Langx|en|Tom and Jerry: The Lost Dragon}}) — анимирана фантастична [[комедија|комедија]] од 2014 г., објавена право на видео, во кој главни ликови се [[Том и Џери]], а е во производство на [[Warner Bros. Animation]].<ref>{{cite web|last1=Wolfe|first1=Jennifer|title='Tom and Jerry: The Lost Dragon' Hits Shelves Sept. 2|url=https://www.awn.com/news/tom-and-jerry-lost-dragon-hits-shelves-sept-2|publisher=Animation World Network|access-date=July 25, 2014|date=June 26, 2014}}</ref> Филмот е во режија и производство на Спајк Брант и Тони Червоне, а премиерно бил прикажан на 27 јули 2014 г. на [[Сан Диего Комик-кон]].<ref name=MovieWebComic27 /> Ова е првиот филм од серијалот „Том и Џери“ објавен право на видео што е распределен од [[Warner Bros. Home Entertainment]] во [[Јапонија]]. Првично бил објавен дигитално на 19 август 2014 г., проследено со издание на [[Дигитален видеодиск|ДВД]] на 2 септември 2014 г.<ref name=MovieWebComic27>{{cite web|last1=Gallagher|first1=Brian|title=Comic-Con 2014 Schedule for Sunday, July 27th|url=https://movieweb.com/comic-con-2014-schedule-for-sunday-july-27th/|publisher=MovieWeb|access-date=July 26, 2014|date=July 13, 2014}}</ref> Филмот бил прикажан и во [[Македонија]], на преносната услуга HBO Max. == Содржина == Волшебникот Калдорф ја протерува моќната вештерка Дризелда од едно [[село]] поради нејзините многубројни злосторства. Калдорф ѝ дозволува на нејзината внука Атина, со која Дризелда се однесувала лошо, да остане во селото. Селаните се плашат дека Атина ќе стане како својата тетка бидејќи чува штетници (Џери) и има наклонетост кон мачки (Том). Мачорот и глушецот во оваа временска линија се младенчиња и стануваат пријатели соперници, но се пријатели со Атина, која е само тинејџерка. Филмот се префрла на времето кога Том и Џери се бркаат, како и обично, а Атина се грижи за повредените животни, сѐ додека тројцата не наидуваат на таинствено јајце што свети. Она што никој од нив не го знае е дека ова јајце е украдено од многу голем [[змеј]] што блуе [[оган]]. Набргу, од јајцето се испилува бебе змеј по име Пафи, кое верува дека Том му е [[мајка]], а тројцата добро се грижат за него. Меѓутоа, вистинската мајка на Пафи е лута што нејзиното бебе го нема и сака да го врати. Пред Том, Џери и Атина да можат да ја пронајдат, Дризелда се враќа и го заробува Пафи, со намера да го искористи за своите злобни планови — да ја украде неговата топлина за да стане суперзмеј и да уништи сѐ во селото. Со помош на моќни сојузници и животински пријатели, Том, Џери и Атина соработуваат и се борат да ја запрат злобната [[вештерка]] и да го вратат Пафи кај неговата мајка. На крајот, Дризелда е претворена во статуа, а селаните, Џери, Калдорф, па дури и Атина приредуваат весела прослава со песна, додека Том е бркан од [[Крокодили|крокодилот]] што е миленик на Атина. Во сцената по одјавната шпица, се покажува дека Дризелда е сѐ уште жива, и покрај тоа што е претворена во статуа. == Озвучување == {{Список со глумци}} |- | [[Спајк Брант]] || Том и Џери (не е наведен во одјавната шпица) |- | [[Кели Стејблс]] || Атина (младата зелена вештерка) и Пафи (зеленото бебе змеј) |- |[[Џим Камингс]] |Калдорф и продавачот |- |[[Вики Луис]] |Дризелда |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|4006794}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2014 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Анимирани филмови на Варнер Брос]] dn90zh6h3v169y1i0l9e9w6w9fq55y4 5590682 5590680 2026-07-11T22:15:50Z Andrew012p 85224 5590682 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Том и Џери: Изгубениот змеј | изворен_наслов = Tom and Jerry: The Lost Dragon | слика = Том и Џери Изгубениот змеј.webp | опис = ДВД-омот | режисер = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | продуцент = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | сценарист = Брајан Свенлин<ref>{{cite web|title=Tom and Jerry: The Lost Dragon|url=https://www.barnesandnoble.com/w/dvd-tom-and-jerry-the-lost-dragon-kelly-stables/27787187?ean=0883929337712|publisher=Barnes & Noble|access-date=February 7, 2015}}</ref> | заснован_на = „[[Том и Џери]]“ од [[Вилијам Хана]] и [[Џозеф Барбера]] | улоги = {{Plainlist| * [[Кели Стејблс]] * [[Вики Луис]] * [[Џим Камингс]] * [[Ларејн Њуман]] * [[Вејн Најт]] }} | музика = [[Мајкл Тавера]] | монтажа = Кајл Стафорд | студио = [[Turner Entertainment Co.]]<br />[[Warner Bros. Animation]] | дистрибутер = [[Warner Home Video]] | премиера = 27 јули 2014 (Комик-кон) | времетраење = 57 минути | земја = [[САД]] | јазик = англиски }} '''''Том и Џери: Изгубениот змеј''''' ({{Langx|en|Tom and Jerry: The Lost Dragon}}) — анимирана фантастична [[комедија|комедија]] од 2014 г., објавена право на видео, во кој главни ликови се [[Том и Џери]], а е во производство на [[Warner Bros. Animation]].<ref>{{cite web|last1=Wolfe|first1=Jennifer|title='Tom and Jerry: The Lost Dragon' Hits Shelves Sept. 2|url=https://www.awn.com/news/tom-and-jerry-lost-dragon-hits-shelves-sept-2|publisher=Animation World Network|access-date=July 25, 2014|date=June 26, 2014}}</ref> Филмот е во режија и производство на Спајк Брант и Тони Червоне, а премиерно бил прикажан на 27 јули 2014 г. на [[Сан Диего Комик-кон]].<ref name=MovieWebComic27 /> Ова е првиот филм од серијалот „Том и Џери“ објавен право на видео што е распределен од [[Warner Bros. Home Entertainment]] во [[Јапонија]]. Првично бил објавен дигитално на 19 август 2014 г., проследено со издание на [[Дигитален видеодиск|ДВД]] на 2 септември 2014 г.<ref name=MovieWebComic27>{{cite web|last1=Gallagher|first1=Brian|title=Comic-Con 2014 Schedule for Sunday, July 27th|url=https://movieweb.com/comic-con-2014-schedule-for-sunday-july-27th/|publisher=MovieWeb|access-date=July 26, 2014|date=July 13, 2014}}</ref> Филмот бил прикажан и во [[Македонија]], на преносната услуга HBO Max. == Содржина == Волшебникот Калдорф ја протерува моќната вештерка Дризелда од едно [[село]] поради нејзините многубројни злосторства. Калдорф ѝ дозволува на нејзината внука Атина, со која Дризелда се однесувала лошо, да остане во селото. Селаните се плашат дека Атина ќе стане како својата тетка бидејќи чува штетници (Џери) и има наклонетост кон мачки (Том). Мачорот и глушецот во оваа временска линија се младенчиња и стануваат пријатели соперници, но се пријатели со Атина, која е само тинејџерка. Филмот се префрла на времето кога Том и Џери се бркаат, како и обично, а Атина се грижи за повредените животни, сѐ додека тројцата не наидуваат на таинствено јајце што свети. Она што никој од нив не го знае е дека ова јајце е украдено од многу голем [[змеј]] што блуе [[оган]]. Набргу, од јајцето се испилува бебе змеј по име Пафи, кое верува дека Том му е [[мајка]], а тројцата добро се грижат за него. Меѓутоа, вистинската мајка на Пафи е лута што нејзиното бебе го нема и сака да го врати. Пред Том, Џери и Атина да можат да ја пронајдат, Дризелда се враќа и го заробува Пафи, со намера да го искористи за своите злобни планови — да ја украде неговата топлина за да стане суперзмеј и да уништи сѐ во селото. Со помош на моќни сојузници и животински пријатели, Том, Џери и Атина соработуваат и се борат да ја запрат злобната [[вештерка]] и да го вратат Пафи кај неговата мајка. На крајот, Дризелда е претворена во статуа, а селаните, Џери, Калдорф, па дури и Атина приредуваат весела прослава со песна, додека Том е бркан од [[Крокодили|крокодилот]] што е миленик на Атина. Во сцената по одјавната шпица, се покажува дека Дризелда е сѐ уште жива, и покрај тоа што е претворена во статуа. == Озвучување == {{Список со глумци}} |- | [[Спајк Брант]] || Том и Џери (не е наведен во одјавната шпица) |- | [[Кели Стејблс]] || Атина (младата зелена вештерка) и Пафи (зеленото бебе змеј) |- |[[Џим Камингс]] |Калдорф и продавачот |- |[[Вики Луис]] |Дризелда |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|4006794}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2014 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Анимирани филмови на Варнер Брос]] nqesvm01deiougm6khufps93592baeh 5590683 5590682 2026-07-11T22:17:32Z Andrew012p 85224 5590683 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Том и Џери: Изгубениот змеј | изворен_наслов = Tom and Jerry: The Lost Dragon | слика = Том и Џери Изгубениот змеј.webp | опис = ДВД-омот | режисер = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | продуцент = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | сценарист = Брајан Свенлин<ref>{{cite web|title=Tom and Jerry: The Lost Dragon|url=https://www.barnesandnoble.com/w/dvd-tom-and-jerry-the-lost-dragon-kelly-stables/27787187?ean=0883929337712|publisher=Barnes & Noble|access-date=February 7, 2015}}</ref> | заснован_на = „[[Том и Џери]]“ од [[Вилијам Хана]] и [[Џозеф Барбера]] | улоги = {{Plainlist| * [[Кели Стејблс]] * [[Вики Луис]] * [[Џим Камингс]] * [[Ларејн Њуман]] * [[Вејн Најт]] }} | музика = [[Мајкл Тавера]] | монтажа = Кајл Стафорд | студио = [[Turner Entertainment Co.]]<br />[[Warner Bros. Animation]] | дистрибутер = [[Warner Home Video]] | премиера = 27 јули 2014 (Комик-кон) | времетраење = 57 минути | земја = [[САД]] | јазик = англиски }} '''''Том и Џери: Изгубениот змеј''''' ({{Langx|en|Tom and Jerry: The Lost Dragon}}) — анимирана фантастична [[комедија|комедија]] од 2014 г., објавена право на видео, во кој главни ликови се [[Том и Џери]], а е во производство на [[Warner Bros. Animation]].<ref>{{cite web|last1=Wolfe|first1=Jennifer|title='Tom and Jerry: The Lost Dragon' Hits Shelves Sept. 2|url=https://www.awn.com/news/tom-and-jerry-lost-dragon-hits-shelves-sept-2|publisher=Animation World Network|access-date=25 јули 2014|date=26 јуни 2014}}</ref> Филмот е во режија и производство на Спајк Брант и Тони Червоне, а премиерно бил прикажан на 27 јули 2014 г. на [[Сан Диего Комик-кон]].<ref name=MovieWebComic27 /> Ова е првиот филм од серијалот „Том и Џери“ објавен право на видео што е распределен од [[Warner Bros. Home Entertainment]] во [[Јапонија]]. Првично бил објавен дигитално на 19 август 2014 г., проследено со издание на [[Дигитален видеодиск|ДВД]] на 2 септември 2014 г.<ref name="MovieWebComic27">{{cite web|last1=Gallagher|first1=Brian|title=Comic-Con 2014 Schedule for Sunday, July 27th|url=https://movieweb.com/comic-con-2014-schedule-for-sunday-july-27th/|publisher=MovieWeb|access-date=26 јули 2014|date=13 јули 2014}}</ref> Филмот бил прикажан и во [[Македонија]], на преносната услуга HBO Max. == Содржина == {{Разоткривање}} Волшебникот Калдорф ја протерува моќната вештерка Дризелда од едно [[село]] поради нејзините многубројни злосторства. Калдорф ѝ дозволува на нејзината внука Атина, со која Дризелда се однесувала лошо, да остане во селото. Селаните се плашат дека Атина ќе стане како својата тетка бидејќи чува штетници (Џери) и има наклонетост кон мачки (Том). Мачорот и глушецот во оваа временска линија се младенчиња и стануваат пријатели соперници, но се пријатели со Атина, која е само тинејџерка. Филмот се префрла на времето кога Том и Џери се бркаат, како и обично, а Атина се грижи за повредените животни, сѐ додека тројцата не наидуваат на таинствено јајце што свети. Она што никој од нив не го знае е дека ова јајце е украдено од многу голем [[змеј]] што блуе [[оган]]. Набргу, од јајцето се испилува бебе змеј по име Пафи, кое верува дека Том му е [[мајка]], а тројцата добро се грижат за него. Меѓутоа, вистинската мајка на Пафи е лута што нејзиното бебе го нема и сака да го врати. Пред Том, Џери и Атина да можат да ја пронајдат, Дризелда се враќа и го заробува Пафи, со намера да го искористи за своите злобни планови — да ја украде неговата топлина за да стане суперзмеј и да уништи сѐ во селото. Со помош на моќни сојузници и животински пријатели, Том, Џери и Атина соработуваат и се борат да ја запрат злобната [[вештерка]] и да го вратат Пафи кај неговата мајка. На крајот, Дризелда е претворена во статуа, а селаните, Џери, Калдорф, па дури и Атина приредуваат весела прослава со песна, додека Том е бркан од [[Крокодили|крокодилот]] што е миленик на Атина. Во сцената по одјавната шпица, се покажува дека Дризелда е сѐ уште жива, и покрај тоа што е претворена во статуа. == Озвучување == {{Список со глумци}} |- | [[Спајк Брант]] || Том и Џери (не е наведен во одјавната шпица) |- | [[Кели Стејблс]] || Атина (младата зелена вештерка) и Пафи (зеленото бебе змеј) |- |[[Џим Камингс]] |Калдорф и продавачот |- |[[Вики Луис]] |Дризелда |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|4006794}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2014 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Анимирани филмови на Варнер Брос]] 992pg2ibirvje7bp7enb33jxw9prohs 5590684 5590683 2026-07-11T22:18:06Z Andrew012p 85224 5590684 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Том и Џери: Изгубениот змеј | изворен_наслов = Tom and Jerry: The Lost Dragon | слика = Том и Џери Изгубениот змеј.webp | опис = ДВД-омот | режисер = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | продуцент = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | сценарист = Брајан Свенлин<ref>{{cite web|title=Tom and Jerry: The Lost Dragon|url=https://www.barnesandnoble.com/w/dvd-tom-and-jerry-the-lost-dragon-kelly-stables/27787187?ean=0883929337712|publisher=Barnes & Noble|access-date=7 февруари 2015}}</ref> | заснован_на = „[[Том и Џери]]“ од [[Вилијам Хана]] и [[Џозеф Барбера]] | улоги = {{Plainlist| * [[Кели Стејблс]] * [[Вики Луис]] * [[Џим Камингс]] * [[Ларејн Њуман]] * [[Вејн Најт]] }} | музика = [[Мајкл Тавера]] | монтажа = Кајл Стафорд | студио = [[Turner Entertainment Co.]]<br />[[Warner Bros. Animation]] | дистрибутер = [[Warner Home Video]] | премиера = 27 јули 2014 (Комик-кон) | времетраење = 57 минути | земја = [[САД]] | јазик = англиски }} '''''Том и Џери: Изгубениот змеј''''' ({{Langx|en|Tom and Jerry: The Lost Dragon}}) — анимирана фантастична [[комедија|комедија]] од 2014 г., објавена право на видео, во кој главни ликови се [[Том и Џери]], а е во производство на [[Warner Bros. Animation]].<ref>{{cite web|last1=Wolfe|first1=Jennifer|title='Tom and Jerry: The Lost Dragon' Hits Shelves Sept. 2|url=https://www.awn.com/news/tom-and-jerry-lost-dragon-hits-shelves-sept-2|publisher=Animation World Network|access-date=25 јули 2014|date=26 јуни 2014}}</ref> Филмот е во режија и производство на Спајк Брант и Тони Червоне, а премиерно бил прикажан на 27 јули 2014 г. на [[Сан Диего Комик-кон]].<ref name=MovieWebComic27 /> Ова е првиот филм од серијалот „Том и Џери“ објавен право на видео што е распределен од [[Warner Bros. Home Entertainment]] во [[Јапонија]]. Првично бил објавен дигитално на 19 август 2014 г., проследено со издание на [[Дигитален видеодиск|ДВД]] на 2 септември 2014 г.<ref name="MovieWebComic27">{{cite web|last1=Gallagher|first1=Brian|title=Comic-Con 2014 Schedule for Sunday, July 27th|url=https://movieweb.com/comic-con-2014-schedule-for-sunday-july-27th/|publisher=MovieWeb|access-date=26 јули 2014|date=13 јули 2014}}</ref> Филмот бил прикажан и во [[Македонија]], на преносната услуга HBO Max. == Содржина == {{Разоткривање}} Волшебникот Калдорф ја протерува моќната вештерка Дризелда од едно [[село]] поради нејзините многубројни злосторства. Калдорф ѝ дозволува на нејзината внука Атина, со која Дризелда се однесувала лошо, да остане во селото. Селаните се плашат дека Атина ќе стане како својата тетка бидејќи чува штетници (Џери) и има наклонетост кон мачки (Том). Мачорот и глушецот во оваа временска линија се младенчиња и стануваат пријатели соперници, но се пријатели со Атина, која е само тинејџерка. Филмот се префрла на времето кога Том и Џери се бркаат, како и обично, а Атина се грижи за повредените животни, сѐ додека тројцата не наидуваат на таинствено јајце што свети. Она што никој од нив не го знае е дека ова јајце е украдено од многу голем [[змеј]] што блуе [[оган]]. Набргу, од јајцето се испилува бебе змеј по име Пафи, кое верува дека Том му е [[мајка]], а тројцата добро се грижат за него. Меѓутоа, вистинската мајка на Пафи е лута што нејзиното бебе го нема и сака да го врати. Пред Том, Џери и Атина да можат да ја пронајдат, Дризелда се враќа и го заробува Пафи, со намера да го искористи за своите злобни планови — да ја украде неговата топлина за да стане суперзмеј и да уништи сѐ во селото. Со помош на моќни сојузници и животински пријатели, Том, Џери и Атина соработуваат и се борат да ја запрат злобната [[вештерка]] и да го вратат Пафи кај неговата мајка. На крајот, Дризелда е претворена во статуа, а селаните, Џери, Калдорф, па дури и Атина приредуваат весела прослава со песна, додека Том е бркан од [[Крокодили|крокодилот]] што е миленик на Атина. Во сцената по одјавната шпица, се покажува дека Дризелда е сѐ уште жива, и покрај тоа што е претворена во статуа. == Озвучување == {{Список со глумци}} |- | [[Спајк Брант]] || Том и Џери (не е наведен во одјавната шпица) |- | [[Кели Стејблс]] || Атина (младата зелена вештерка) и Пафи (зеленото бебе змеј) |- |[[Џим Камингс]] |Калдорф и продавачот |- |[[Вики Луис]] |Дризелда |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|4006794}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2014 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Анимирани филмови на Варнер Брос]] dgodw8v37qdd8g5xijjbdgjacngtp4a 5590685 5590684 2026-07-11T22:21:21Z Andrew012p 85224 /* */ 5590685 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Том и Џери: Изгубениот змеј | изворен_наслов = Tom and Jerry: The Lost Dragon | слика = Том и Џери Изгубениот змеј.webp | опис = ДВД-омот | режисер = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | продуцент = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | сценарист = Брајан Свенлин<ref>{{cite web|title=Tom and Jerry: The Lost Dragon|url=https://www.barnesandnoble.com/w/dvd-tom-and-jerry-the-lost-dragon-kelly-stables/27787187?ean=0883929337712|publisher=Barnes & Noble|access-date=7 февруари 2015}}</ref> | заснован_на = „[[Том и Џери]]“ од [[Вилијам Хана]] и [[Џозеф Барбера]] | улоги = {{Plainlist| * [[Кели Стејблс]] * [[Вики Луис]] * [[Џим Камингс]] * [[Ларејн Њуман]] * [[Вејн Најт]] }} | музика = [[Мајкл Тавера]] | монтажа = Кајл Стафорд | студио = [[Turner Entertainment Co.]]<br />[[Warner Bros. Animation]] | дистрибутер = [[Warner Home Video]] | премиера = 27 јули 2014 (Комик-кон) | времетраење = 57 минути | земја = [[САД]] | јазик = англиски }} '''''Том и Џери: Изгубениот змеј''''' ({{Langx|en|Tom and Jerry: The Lost Dragon}}) — анимирана фантастична [[комедија|комедија]] од 2014 г., објавена право на видео, во кој главни ликови се [[Том и Џери]], а е во производство на [[Warner Bros. Animation]].<ref>{{cite web|last1=Wolfe|first1=Jennifer|title='Tom and Jerry: The Lost Dragon' Hits Shelves Sept. 2|url=https://www.awn.com/news/tom-and-jerry-lost-dragon-hits-shelves-sept-2|publisher=Animation World Network|access-date=25 јули 2014|date=26 јуни 2014}}</ref> Филмот е во режија и производство на Спајк Брант и Тони Червоне, а премиерно бил прикажан на 27 јули 2014 г. на [[San Diego Comic-Con]].<ref name=MovieWebComic27 /> Ова е првиот филм од серијалот „Том и Џери“ објавен право на видео што е распределен од [[Warner Bros. Home Entertainment]] во [[Јапонија]]. Првично бил објавен дигитално на 19 август 2014 г., проследено со издание на [[Дигитален видеодиск|ДВД]] на 2 септември 2014 г.<ref name="MovieWebComic27">{{cite web|last1=Gallagher|first1=Brian|title=Comic-Con 2014 Schedule for Sunday, July 27th|url=https://movieweb.com/comic-con-2014-schedule-for-sunday-july-27th/|publisher=MovieWeb|access-date=26 јули 2014|date=13 јули 2014}}</ref> Филмот бил прикажан и во [[Македонија]], на преносната услуга HBO Max. == Содржина == {{Разоткривање}} Волшебникот Калдорф ја протерува моќната вештерка Дризелда од едно [[село]] поради нејзините многубројни злосторства. Калдорф ѝ дозволува на нејзината внука Атина, со која Дризелда се однесувала лошо, да остане во селото. Селаните се плашат дека Атина ќе стане како својата тетка бидејќи чува штетници (Џери) и има наклонетост кон мачки (Том). Мачорот и глушецот во оваа временска линија се младенчиња и стануваат пријатели соперници, но се пријатели со Атина, која е само тинејџерка. Филмот се префрла на времето кога Том и Џери се бркаат, како и обично, а Атина се грижи за повредените животни, сѐ додека тројцата не наидуваат на таинствено јајце што свети. Она што никој од нив не го знае е дека ова јајце е украдено од многу голем [[змеј]] што блуе [[оган]]. Набргу, од јајцето се испилува бебе змеј по име Пафи, кое верува дека Том му е [[мајка]], а тројцата добро се грижат за него. Меѓутоа, вистинската мајка на Пафи е лута што нејзиното бебе го нема и сака да го врати. Пред Том, Џери и Атина да можат да ја пронајдат, Дризелда се враќа и го заробува Пафи, со намера да го искористи за своите злобни планови — да ја украде неговата топлина за да стане суперзмеј и да уништи сѐ во селото. Со помош на моќни сојузници и животински пријатели, Том, Џери и Атина соработуваат и се борат да ја запрат злобната [[вештерка]] и да го вратат Пафи кај неговата мајка. На крајот, Дризелда е претворена во статуа, а селаните, Џери, Калдорф, па дури и Атина приредуваат весела прослава со песна, додека Том е бркан од [[Крокодили|крокодилот]] што е миленик на Атина. Во сцената по одјавната шпица, се покажува дека Дризелда е сѐ уште жива, и покрај тоа што е претворена во статуа. == Озвучување == {{Список со глумци}} |- | [[Спајк Брант]] || Том и Џери (не е наведен во одјавната шпица) |- | [[Кели Стејблс]] || Атина (младата зелена вештерка) и Пафи (зеленото бебе змеј) |- |[[Џим Камингс]] |Калдорф и продавачот |- |[[Вики Луис]] |Дризелда |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|4006794}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2014 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Анимирани филмови на Варнер Брос]] imzkvomenwga11gk8br46qbw4r6v9z6 5590686 5590685 2026-07-11T22:22:53Z Andrew012p 85224 /* Озвучување */ 5590686 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Том и Џери: Изгубениот змеј | изворен_наслов = Tom and Jerry: The Lost Dragon | слика = Том и Џери Изгубениот змеј.webp | опис = ДВД-омот | режисер = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | продуцент = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | сценарист = Брајан Свенлин<ref>{{cite web|title=Tom and Jerry: The Lost Dragon|url=https://www.barnesandnoble.com/w/dvd-tom-and-jerry-the-lost-dragon-kelly-stables/27787187?ean=0883929337712|publisher=Barnes & Noble|access-date=7 февруари 2015}}</ref> | заснован_на = „[[Том и Џери]]“ од [[Вилијам Хана]] и [[Џозеф Барбера]] | улоги = {{Plainlist| * [[Кели Стејблс]] * [[Вики Луис]] * [[Џим Камингс]] * [[Ларејн Њуман]] * [[Вејн Најт]] }} | музика = [[Мајкл Тавера]] | монтажа = Кајл Стафорд | студио = [[Turner Entertainment Co.]]<br />[[Warner Bros. Animation]] | дистрибутер = [[Warner Home Video]] | премиера = 27 јули 2014 (Комик-кон) | времетраење = 57 минути | земја = [[САД]] | јазик = англиски }} '''''Том и Џери: Изгубениот змеј''''' ({{Langx|en|Tom and Jerry: The Lost Dragon}}) — анимирана фантастична [[комедија|комедија]] од 2014 г., објавена право на видео, во кој главни ликови се [[Том и Џери]], а е во производство на [[Warner Bros. Animation]].<ref>{{cite web|last1=Wolfe|first1=Jennifer|title='Tom and Jerry: The Lost Dragon' Hits Shelves Sept. 2|url=https://www.awn.com/news/tom-and-jerry-lost-dragon-hits-shelves-sept-2|publisher=Animation World Network|access-date=25 јули 2014|date=26 јуни 2014}}</ref> Филмот е во режија и производство на Спајк Брант и Тони Червоне, а премиерно бил прикажан на 27 јули 2014 г. на [[San Diego Comic-Con]].<ref name=MovieWebComic27 /> Ова е првиот филм од серијалот „Том и Џери“ објавен право на видео што е распределен од [[Warner Bros. Home Entertainment]] во [[Јапонија]]. Првично бил објавен дигитално на 19 август 2014 г., проследено со издание на [[Дигитален видеодиск|ДВД]] на 2 септември 2014 г.<ref name="MovieWebComic27">{{cite web|last1=Gallagher|first1=Brian|title=Comic-Con 2014 Schedule for Sunday, July 27th|url=https://movieweb.com/comic-con-2014-schedule-for-sunday-july-27th/|publisher=MovieWeb|access-date=26 јули 2014|date=13 јули 2014}}</ref> Филмот бил прикажан и во [[Македонија]], на преносната услуга HBO Max. == Содржина == {{Разоткривање}} Волшебникот Калдорф ја протерува моќната вештерка Дризелда од едно [[село]] поради нејзините многубројни злосторства. Калдорф ѝ дозволува на нејзината внука Атина, со која Дризелда се однесувала лошо, да остане во селото. Селаните се плашат дека Атина ќе стане како својата тетка бидејќи чува штетници (Џери) и има наклонетост кон мачки (Том). Мачорот и глушецот во оваа временска линија се младенчиња и стануваат пријатели соперници, но се пријатели со Атина, која е само тинејџерка. Филмот се префрла на времето кога Том и Џери се бркаат, како и обично, а Атина се грижи за повредените животни, сѐ додека тројцата не наидуваат на таинствено јајце што свети. Она што никој од нив не го знае е дека ова јајце е украдено од многу голем [[змеј]] што блуе [[оган]]. Набргу, од јајцето се испилува бебе змеј по име Пафи, кое верува дека Том му е [[мајка]], а тројцата добро се грижат за него. Меѓутоа, вистинската мајка на Пафи е лута што нејзиното бебе го нема и сака да го врати. Пред Том, Џери и Атина да можат да ја пронајдат, Дризелда се враќа и го заробува Пафи, со намера да го искористи за своите злобни планови — да ја украде неговата топлина за да стане суперзмеј и да уништи сѐ во селото. Со помош на моќни сојузници и животински пријатели, Том, Џери и Атина соработуваат и се борат да ја запрат злобната [[вештерка]] и да го вратат Пафи кај неговата мајка. На крајот, Дризелда е претворена во статуа, а селаните, Џери, Калдорф, па дури и Атина приредуваат весела прослава со песна, додека Том е бркан од [[Крокодили|крокодилот]] што е миленик на Атина. Во сцената по одјавната шпица, се покажува дека Дризелда е сѐ уште жива, и покрај тоа што е претворена во статуа. == Озвучување == {{Список со глумци}} |- | [[Спајк Брант]] || Том и Џери (не е наведено во одјавната шпица) |- | [[Кели Стејблс]] || Атина (младата зелена вештерка) и Пафи (зеленото бебе змеј) |- |[[Џим Камингс]] |Калдорф и продавачот |- |[[Вики Луис]] |Дризелда |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|4006794}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2014 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Анимирани филмови на Варнер Брос]] dwhztmasqb77ug3a11hctgfohh2s14c 5590687 5590686 2026-07-11T22:25:43Z Andrew012p 85224 /* Содржина */ 5590687 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Том и Џери: Изгубениот змеј | изворен_наслов = Tom and Jerry: The Lost Dragon | слика = Том и Џери Изгубениот змеј.webp | опис = ДВД-омот | режисер = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | продуцент = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | сценарист = Брајан Свенлин<ref>{{cite web|title=Tom and Jerry: The Lost Dragon|url=https://www.barnesandnoble.com/w/dvd-tom-and-jerry-the-lost-dragon-kelly-stables/27787187?ean=0883929337712|publisher=Barnes & Noble|access-date=7 февруари 2015}}</ref> | заснован_на = „[[Том и Џери]]“ од [[Вилијам Хана]] и [[Џозеф Барбера]] | улоги = {{Plainlist| * [[Кели Стејблс]] * [[Вики Луис]] * [[Џим Камингс]] * [[Ларејн Њуман]] * [[Вејн Најт]] }} | музика = [[Мајкл Тавера]] | монтажа = Кајл Стафорд | студио = [[Turner Entertainment Co.]]<br />[[Warner Bros. Animation]] | дистрибутер = [[Warner Home Video]] | премиера = 27 јули 2014 (Комик-кон) | времетраење = 57 минути | земја = [[САД]] | јазик = англиски }} '''''Том и Џери: Изгубениот змеј''''' ({{Langx|en|Tom and Jerry: The Lost Dragon}}) — анимирана фантастична [[комедија|комедија]] од 2014 г., објавена право на видео, во кој главни ликови се [[Том и Џери]], а е во производство на [[Warner Bros. Animation]].<ref>{{cite web|last1=Wolfe|first1=Jennifer|title='Tom and Jerry: The Lost Dragon' Hits Shelves Sept. 2|url=https://www.awn.com/news/tom-and-jerry-lost-dragon-hits-shelves-sept-2|publisher=Animation World Network|access-date=25 јули 2014|date=26 јуни 2014}}</ref> Филмот е во режија и производство на Спајк Брант и Тони Червоне, а премиерно бил прикажан на 27 јули 2014 г. на [[San Diego Comic-Con]].<ref name=MovieWebComic27 /> Ова е првиот филм од серијалот „Том и Џери“ објавен право на видео што е распределен од [[Warner Bros. Home Entertainment]] во [[Јапонија]]. Првично бил објавен дигитално на 19 август 2014 г., проследено со издание на [[Дигитален видеодиск|ДВД]] на 2 септември 2014 г.<ref name="MovieWebComic27">{{cite web|last1=Gallagher|first1=Brian|title=Comic-Con 2014 Schedule for Sunday, July 27th|url=https://movieweb.com/comic-con-2014-schedule-for-sunday-july-27th/|publisher=MovieWeb|access-date=26 јули 2014|date=13 јули 2014}}</ref> Филмот бил прикажан и во [[Македонија]], на преносната услуга HBO Max. == Содржина == {{Разоткривање}} Волшебникот Калдорф ја протерува моќната вештерка Дризелда од едно [[село]] поради нејзините многубројни злосторства. Калдорф ѝ дозволува на нејзината внука Атина, со која Дризелда се однесувала лошо, да остане во селото. Селаните се плашат дека Атина ќе стане како својата тетка бидејќи чува штетници (Џери) и има наклонетост кон мачки (Том). Мачорот и глушецот во оваа временска рамка се младенчиња и стануваат пријатели соперници, но се пријатели со Атина, која е само тинејџерка. Филмот се префрла на времето кога Том и Џери се бркаат, како и обично, а Атина се грижи за повредените животни, сѐ додека тројцата не наидуваат на таинствено јајце што свети. Она што никој од нив не го знае е дека ова јајце е украдено од многу голем [[змеј]] што блуе [[оган]]. Набргу, од јајцето се испилува бебе змеј по име Пафи, кое верува дека Том му е [[мајка]], а тројцата добро се грижат за него. Меѓутоа, вистинската мајка на Пафи е лута што нејзиното бебе го нема и сака да го врати. Пред Том, Џери и Атина да можат да ја пронајдат, Дризелда се враќа и го заробува Пафи, со намера да го искористи за своите злобни планови — да ја украде неговата топлина за да стане суперзмеј и да уништи сѐ во селото. Со помош на моќни сојузници и животински пријатели, Том, Џери и Атина соработуваат и се борат да ја запрат злобната [[вештерка]] и да го вратат Пафи кај неговата мајка. На крајот, Дризелда е претворена во статуа, а селаните, Џери, Калдорф, па дури и Атина приредуваат весела прослава со песна, додека Том е бркан од [[Крокодили|крокодилот]] што е миленик на Атина. Во сцената по одјавната шпица, се покажува дека Дризелда е сѐ уште жива, и покрај тоа што е претворена во статуа. == Озвучување == {{Список со глумци}} |- | [[Спајк Брант]] || Том и Џери (не е наведено во одјавната шпица) |- | [[Кели Стејблс]] || Атина (младата зелена вештерка) и Пафи (зеленото бебе змеј) |- |[[Џим Камингс]] |Калдорф и продавачот |- |[[Вики Луис]] |Дризелда |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|4006794}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2014 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Анимирани филмови на Варнер Брос]] 7n1kbyecy26ar2w3garf3mbxgx1bsds 5590688 5590687 2026-07-11T22:28:09Z Andrew012p 85224 5590688 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Том и Џери: Изгубениот змеј | изворен_наслов = Tom and Jerry: The Lost Dragon | слика = Том и Џери Изгубениот змеј.webp | опис = ДВД-омот | режисер = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | продуцент = [[Спајк Брант]]<br />[[Тони Червоне]] | сценарист = Брајан Свенлин<ref>{{cite web|title=Tom and Jerry: The Lost Dragon|url=https://www.barnesandnoble.com/w/dvd-tom-and-jerry-the-lost-dragon-kelly-stables/27787187?ean=0883929337712|publisher=Barnes & Noble|access-date=7 февруари 2015}}</ref> | заснован_на = „[[Том и Џери]]“ од [[Вилијам Хана]] и [[Џозеф Барбера]] | улоги = {{Plainlist| * [[Кели Стејблс]] * [[Вики Луис]] * [[Џим Камингс]] * [[Ларејн Њуман]] * [[Вејн Најт]] }} | музика = [[Мајкл Тавера]] | монтажа = Кајл Стафорд | студио = [[Turner Entertainment Co.]]<br />[[Warner Bros. Animation]] | дистрибутер = [[Warner Home Video]] | премиера = 27 јули 2014 г. (Comic-Con) | времетраење = 57 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} }} '''''Том и Џери: Изгубениот змеј''''' ({{Langx|en|Tom and Jerry: The Lost Dragon}}) — анимирана фантастична [[комедија|комедија]] од 2014 г., објавена право на видео, во кој главни ликови се [[Том и Џери]], а е во производство на [[Warner Bros. Animation]].<ref>{{cite web|last1=Wolfe|first1=Jennifer|title='Tom and Jerry: The Lost Dragon' Hits Shelves Sept. 2|url=https://www.awn.com/news/tom-and-jerry-lost-dragon-hits-shelves-sept-2|publisher=Animation World Network|access-date=25 јули 2014|date=26 јуни 2014}}</ref> Филмот е во режија и производство на Спајк Брант и Тони Червоне, а премиерно бил прикажан на 27 јули 2014 г. на [[San Diego Comic-Con]].<ref name=MovieWebComic27 /> Ова е првиот филм од серијалот „Том и Џери“ објавен право на видео што е распределен од [[Warner Bros. Home Entertainment]] во [[Јапонија]]. Првично бил објавен дигитално на 19 август 2014 г., проследено со издание на [[Дигитален видеодиск|ДВД]] на 2 септември 2014 г.<ref name="MovieWebComic27">{{cite web|last1=Gallagher|first1=Brian|title=Comic-Con 2014 Schedule for Sunday, July 27th|url=https://movieweb.com/comic-con-2014-schedule-for-sunday-july-27th/|publisher=MovieWeb|access-date=26 јули 2014|date=13 јули 2014}}</ref> Филмот бил прикажан и во [[Македонија]], на преносната услуга HBO Max. == Содржина == {{Разоткривање}} Волшебникот Калдорф ја протерува моќната вештерка Дризелда од едно [[село]] поради нејзините многубројни злосторства. Калдорф ѝ дозволува на нејзината внука Атина, со која Дризелда се однесувала лошо, да остане во селото. Селаните се плашат дека Атина ќе стане како својата тетка бидејќи чува штетници (Џери) и има наклонетост кон мачки (Том). Мачорот и глушецот во оваа временска рамка се младенчиња и стануваат пријатели соперници, но се пријатели со Атина, која е само тинејџерка. Филмот се префрла на времето кога Том и Џери се бркаат, како и обично, а Атина се грижи за повредените животни, сѐ додека тројцата не наидуваат на таинствено јајце што свети. Она што никој од нив не го знае е дека ова јајце е украдено од многу голем [[змеј]] што блуе [[оган]]. Набргу, од јајцето се испилува бебе змеј по име Пафи, кое верува дека Том му е [[мајка]], а тројцата добро се грижат за него. Меѓутоа, вистинската мајка на Пафи е лута што нејзиното бебе го нема и сака да го врати. Пред Том, Џери и Атина да можат да ја пронајдат, Дризелда се враќа и го заробува Пафи, со намера да го искористи за своите злобни планови — да ја украде неговата топлина за да стане суперзмеј и да уништи сѐ во селото. Со помош на моќни сојузници и животински пријатели, Том, Џери и Атина соработуваат и се борат да ја запрат злобната [[вештерка]] и да го вратат Пафи кај неговата мајка. На крајот, Дризелда е претворена во статуа, а селаните, Џери, Калдорф, па дури и Атина приредуваат весела прослава со песна, додека Том е бркан од [[Крокодили|крокодилот]] што е миленик на Атина. Во сцената по одјавната шпица, се покажува дека Дризелда е сѐ уште жива, и покрај тоа што е претворена во статуа. == Озвучување == {{Список со глумци}} |- | [[Спајк Брант]] || Том и Џери (не е наведено во одјавната шпица) |- | [[Кели Стејблс]] || Атина (младата зелена вештерка) и Пафи (зеленото бебе змеј) |- |[[Џим Камингс]] |Калдорф и продавачот |- |[[Вики Луис]] |Дризелда |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|4006794}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2014 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски комедии]] [[Категорија:Американски цртани филмови]] [[Категорија:Анимирани филмови на Варнер Брос]] 8obgzz6khdhawm718wma2ejwxtsr296 1 1399501 5590678 2026-07-11T22:10:50Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5590678 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1399502 5590681 2026-07-11T22:15:13Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/s2Tegfa5IOUkFx988FgTFZth189.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Том и Џери: Изгубениот змеј |Намена = прикажување во статија |Заменливост = нема }} 5590681 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/s2Tegfa5IOUkFx988FgTFZth189.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Том и Џери: Изгубениот змеј |Намена = прикажување во статија |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} 3a993r51ocblpl8sw9e5t00ajtou0mu 0 1399503 5590690 2026-07-11T22:37:05Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{Infobox person | name = Мито Миовски | native_name = | native_name_lang = | image = | image_size = | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = Мито Миовски | birth_date = {{роден на|2|октомври|1936}} | birth_place = {{роден во|Косинец}}, [[Грција]] | baptised = | death... 5590690 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Мито Миовски | native_name = | native_name_lang = | image = | image_size = | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = Мито Миовски | birth_date = {{роден на|2|октомври|1936}} | birth_place = {{роден во|Косинец}}, [[Грција]] | baptised = | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2015|||1936|10|2}} | death_place = {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] | monuments = | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонец]] | other_names = | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]] | occupation = јазичар, славист | years_active = | era = | employer = | organization = | known_for = | notable_works = | style = | title = | term = | predecessor = | successor = | spouse = | children = | parents = | mother = | father = | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''Мито Миовски''' ([[Косинец]], [[2 октомври]] [[1936]] – [[Скопје]], [[2015]]) — [[Македонци|македонски]] [[јазичар]] и [[славист]], пензиониран професор на [[Филолошки факултет „Блаже Конески“|Филолошкиот факултет „Блаже Конески“]] во [[Скопје]].<ref name=":0">{{МакЕнц|957|Миокази|I}}</ref><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://flf.ukim.mk/wp-content/uploads/75-godini-Katedra-za-makedonski-jazik.pdf|title=75 години Катедра за македонски јазик и јужнословенски јазици|date=2021|work=[[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошки факултет „Блаже Конески“, УКИМ]]|location=Скопје|pages=55-57|accessdate=11 јули 2026}}</ref> == Животопис == Роден е на 2 октомври 1936 г.<ref name=":0" /> во [[Костурско|костурското]] село [[Косинец]], [[Егејска Македонија]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> За време на [[Граѓанската војна во Грција]], во 1948 г. тој принудно заминал како [[дете бегалец]] во [[Чехословачка]], каде што стекнал основно, средно и високо образование. Дипломирал во 1968 г. на [[Фило­лош­киот факултет во Скопје|Филолошкиот факултет во Скопје]], во групата Македонски јазик со руски јазик и книжевност.<ref name=":1" /> На истата група во 1974 г. магистрирал на [[Филологија|филолошки науки]], по завршените постдипломски студии и по одбранетиот магистерски труд „''Лексиката на Јоаким Крчовски''“.<ref name=":1" /> Во 1990 г. ја одбранил докторската дисертација со наслов „''Лингвистичка анализа на Хлудовиот (Лобковичев) паремејник''“. По завршувањето на студиите, Миовски работел во Одделението за историја на македонскиот јазик при [[Институтот за македонски јазик „Крсте Мисирков“]] (1968–1971).<ref name=":1" /> Од 1971 г. па сѐ до своето пензионирање во 2002 г. бил член на Катедрата за македонски јазик и јужнословенски јазици (КМЈЈЈ),<ref name=":0" /> првобитно како асистент, потоа како предавач и виш предавач, и од 1993 г. како редовен професор за предметите Старословенски јазик и Споредбена граматика на словенските јазици.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Миовски работел уште како учител по [[чешки јазик]] во некогашната ЧССР, како лектор на Меѓународниот семинар за македонски јазик, литература и култура (МСМЈЛК) и како предавач на додипломски и на постдипломски студии на Филолошкиот и на [[Филозофскиот факултет]] при [[УКИМ]].<ref name=":1" /> Бил и раководител на Катедрата за македонски јазик и јужнословенски јазици во два мандата (1991–1993, 1993–1995).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Починал во 2015 г. во [[Скопје]].<ref name=":1" /> == Трудови == Автор е на голем број научни трудови, статии и прилози објавени во домашни и странски зборници, главно од областа на палеословенските студии, но и од поновата историја на македонскиот јазик:<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/search/cobib?q=%D0%9C%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8,+%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE|title=Резултати од пребарувањето Миовски, Мито : COBISS+|last=IZUM - Институт за информациски науки, Марибор, Словенија|work=plus.cobiss.net|language=|accessdate=11 јули 2026}}</ref> * 1972: Nazwy geograficzne okręgu Azot w Macedonii (коавторство) * 1977: Белешки за топонимијата од Костурско * 1980: Лексиката во текстовите на Јоаким Крчовски * 1988: Лексиколошки аспекти на делото „За македонцките работи“ * 1993: Кон проблематиката на лексичкиот корпус на Сердарот од Григор Прличев * 1996: Хлудов паримејник * 1996: Односот на К. П. Мисирков кон лексичкиот подбор * 1997: Лексиката на македонските паримејници наспрема старословенскиот лексички фонд * 1998: Кон проблемот за провениенција на црковнословенските ракописи * 1999: Социолингвистички аспекти на ојконимијата во Леринско * 1999: Одразот на екстралингвистичките фактори во македонската и чешката јазична дејност == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Миовски, Мито}} [[Категорија:Македонски јазичари]] [[Категорија:Македонски слависти]] [[Категорија:Професори на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ - Скопје]] [[Категорија:Деца бегалци]] 55ybz5gb0ie016zjhidcngt8p58e78n 5590691 5590690 2026-07-11T22:37:31Z SpectralWiz 106165 5590691 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Мито Миовски | native_name = | native_name_lang = | image = | image_size = | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = Мито Миовски | birth_date = {{роден на|2|октомври|1936}} | birth_place = {{роден во|Косинец}}, [[Грција]] | baptised = | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2015|||1936|10|2}} | death_place = {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] | monuments = | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонец]] | other_names = | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]] | occupation = јазичар, славист | years_active = | era = | employer = | organization = | known_for = | notable_works = | style = | title = | term = | predecessor = | successor = | spouse = | children = | parents = | mother = | father = | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''Мито Миовски''' ([[Косинец]], [[2 октомври]] [[1936]] – [[Скопје]], [[2015]]) — [[Македонци|македонски]] [[јазичар]] и [[славист]], пензиониран професор на [[Филолошки факултет „Блаже Конески“|Филолошкиот факултет „Блаже Конески“]] во [[Скопје]].<ref name=":0">{{МакЕнц|957|Миокази|II}}</ref><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://flf.ukim.mk/wp-content/uploads/75-godini-Katedra-za-makedonski-jazik.pdf|title=75 години Катедра за македонски јазик и јужнословенски јазици|date=2021|work=[[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошки факултет „Блаже Конески“, УКИМ]]|location=Скопје|pages=55-57|accessdate=11 јули 2026}}</ref> == Животопис == Роден е на 2 октомври 1936 г.<ref name=":0" /> во [[Костурско|костурското]] село [[Косинец]], [[Егејска Македонија]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> За време на [[Граѓанската војна во Грција]], во 1948 г. тој принудно заминал како [[дете бегалец]] во [[Чехословачка]], каде што стекнал основно, средно и високо образование. Дипломирал во 1968 г. на [[Фило­лош­киот факултет во Скопје|Филолошкиот факултет во Скопје]], во групата Македонски јазик со руски јазик и книжевност.<ref name=":1" /> На истата група во 1974 г. магистрирал на [[Филологија|филолошки науки]], по завршените постдипломски студии и по одбранетиот магистерски труд „''Лексиката на Јоаким Крчовски''“.<ref name=":1" /> Во 1990 г. ја одбранил докторската дисертација со наслов „''Лингвистичка анализа на Хлудовиот (Лобковичев) паремејник''“. По завршувањето на студиите, Миовски работел во Одделението за историја на македонскиот јазик при [[Институтот за македонски јазик „Крсте Мисирков“]] (1968–1971).<ref name=":1" /> Од 1971 г. па сѐ до своето пензионирање во 2002 г. бил член на Катедрата за македонски јазик и јужнословенски јазици (КМЈЈЈ),<ref name=":0" /> првобитно како асистент, потоа како предавач и виш предавач, и од 1993 г. како редовен професор за предметите Старословенски јазик и Споредбена граматика на словенските јазици.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Миовски работел уште како учител по [[чешки јазик]] во некогашната ЧССР, како лектор на Меѓународниот семинар за македонски јазик, литература и култура (МСМЈЛК) и како предавач на додипломски и на постдипломски студии на Филолошкиот и на [[Филозофскиот факултет]] при [[УКИМ]].<ref name=":1" /> Бил и раководител на Катедрата за македонски јазик и јужнословенски јазици во два мандата (1991–1993, 1993–1995).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Починал во 2015 г. во [[Скопје]].<ref name=":1" /> == Трудови == Автор е на голем број научни трудови, статии и прилози објавени во домашни и странски зборници, главно од областа на палеословенските студии, но и од поновата историја на македонскиот јазик:<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/search/cobib?q=%D0%9C%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8,+%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE|title=Резултати од пребарувањето Миовски, Мито : COBISS+|last=IZUM - Институт за информациски науки, Марибор, Словенија|work=plus.cobiss.net|language=|accessdate=11 јули 2026}}</ref> * 1972: Nazwy geograficzne okręgu Azot w Macedonii (коавторство) * 1977: Белешки за топонимијата од Костурско * 1980: Лексиката во текстовите на Јоаким Крчовски * 1988: Лексиколошки аспекти на делото „За македонцките работи“ * 1993: Кон проблематиката на лексичкиот корпус на Сердарот од Григор Прличев * 1996: Хлудов паримејник * 1996: Односот на К. П. Мисирков кон лексичкиот подбор * 1997: Лексиката на македонските паримејници наспрема старословенскиот лексички фонд * 1998: Кон проблемот за провениенција на црковнословенските ракописи * 1999: Социолингвистички аспекти на ојконимијата во Леринско * 1999: Одразот на екстралингвистичките фактори во македонската и чешката јазична дејност == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Миовски, Мито}} [[Категорија:Македонски јазичари]] [[Категорија:Македонски слависти]] [[Категорија:Професори на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ - Скопје]] [[Категорија:Деца бегалци]] tgz0qxcvyjquv3m1txhbqf1mhihlv2t 0 1399504 5590697 2026-07-11T23:09:14Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Ендрју Стентон]] на [[Ендру Стентон]] презапишувајќи врз пренасочување 5590697 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Ендру Стентон]] qykl3iapjriyk8312im504zzvratrci 1 1399505 5590699 2026-07-11T23:09:14Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Разговор:Ендрју Стентон]] на [[Разговор:Ендру Стентон]] презапишувајќи врз пренасочување 5590699 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Ендру Стентон]] d7cwnc0qc9gakm5lmto16mydk9b7h9r 10 1399506 5590702 2026-07-11T23:17:57Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{Навкутија Општина во Албанија | name = Либохово | state = {{{state|autocollapse}}} | munic = Либохово | image = [[Податотека:Stema e Bashkisë Libohovë.svg|50п|Грб на општината Либохово]] | group1 = [[Загори (Албанија)|Загори]] | list1= * [[Витуќи]] * [[Дерани]] * [[Дошница (Албанија)|Дошница]] * [[Жеј]] * Кон... 5590702 wikitext text/x-wiki {{Навкутија Општина во Албанија | name = Либохово | state = {{{state|autocollapse}}} | munic = Либохово | image = [[Податотека:Stema e Bashkisë Libohovë.svg|50п|Грб на општината Либохово]] | group1 = [[Загори (Албанија)|Загори]] | list1= * [[Витуќи]] * [[Дерани]] * [[Дошница (Албанија)|Дошница]] * [[Жеј]] * [[Конско (Албанија)|Конско]] * [[Љари]] * [[Нивани]] * [[Топово]] * [[Хоштево]] * [[Шепери]] | group2 = [[Либохово]] | list2= * '''[[Либохово]]''' | group3 = [[Центар-Либохово]] | list3= * [[Було]] * [[Горно Лабово]] * [[Долно Лабово]] * [[Дрино (село)|Дрино]] * [[Неправиште|Неправишта]] * [[Стегопул]] * [[Суха]] }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Предлошки за општини во Албанија]] [[Категорија:Либохово|Ψ]] </noinclude> 4zb0mh0ml0060ebg19h28vauywi3s35 0 1399507 5590704 2026-07-11T23:29:20Z Vikipedia09023 134927 /* */ 5590704 wikitext text/x-wiki Бојана Михајловиќ (родена на 24 мај 2005 година во Скопје) е македонска интерпретаторка на народна и староградска музика. Таа е препознатлива на македонската фолк сцена по негувањето на традиционалниот македонски мелос, настапите во живо и учеството на реномирани музички фестивали во Македонија.<ref>Создавање нова статија за македонската пејачка Бојана Михајловиќ со додадени извори</ref> Биографија Михајловиќ е родена во Скопје, каде што го стекнува и своето музичко образование. Нејзиниот интерес за македонската традиционална песна започнува уште во раната младост, по што активно се посветува на градење професионална кариера во фолк жанрот. Има остварено повеќе гостувања и интервјуа на националните телевизии во рамките на нивните естрадни и музички програми. Кариера Пошироката јавност ја запознава преку нејзините телевизиски изведби во живо, како и учеството во популарниот проект „Мерак Меана“, каде што со голем успех интерпретира безвременски македонски хитови како „Една желба имам, роден крај да видам“ и „Сакам да ме крадеш“.Во ноември 2025 година, Михајловиќ бележи значаен настап на 26-тото издание на реномираниот фестивал „Фолк Фест Роса“ одржан во Македонската опера и балет. Таму се претставува со песната „Една сум на мајка“, снимена во соработка со истакнатите македонски автори Орце Зафировски (музика и текст) и Љупчо Павловски (аранжман).<ref><nowiki>https://youtube.com/@bojanamihajlovik?si=M1G1HxZj87AYQiPV</nowiki></ref> Фестивали и настапи Фолк Фест Роса (2025) — со песната „Една сум на мајка“<ref><nowiki>https://youtu.be/noxvWVIsEhI?si=O3E_1r-6uX7cITkf</nowiki></ref> Музички проект „Мерак Меана“ (2026) Надворешни врски [https://youtube.com/@bojanamihajlovik?si=M1G1HxZj87AYQiPV Официјален YouTube канал на Бојана Михајловиќ] Настап на Фолк Фест Роса 2025 на YouTube fd13favqshqt7vlqhd5absbp4qltikt 5590705 5590704 2026-07-11T23:45:05Z Kol0908 134928 /* */ 5590705 wikitext text/x-wiki Бојана Михајловиќ (родена на 24 мај 2005 година во Скопје) е македонска интерпретаторка на народна и староградска музика. Таа е препознатлива на македонската фолк сцена по негувањето на традиционалниот македонски мелос, настапите во живо и учеството на реномирани музички фестивали во Македонија.<ref>Создавање нова статија за македонската пејачка Бојана Михајловиќ со додадени извори</ref> == Биографија == Михајловиќ е родена во Скопје, каде што го стекнува и своето музичко образование. Нејзиниот интерес за македонската традиционална песна започнува уште во раната младост, по што активно се посветува на градење професионална кариера во фолк жанрот. Има остварено повеќе гостувања и интервјуа на националните телевизии во рамките на нивните естрадни и музички програми. ==Кариера== Пошироката јавност ја запознава преку нејзините телевизиски изведби во живо, како и учеството во популарниот проект „Мерак Меана“, каде што со голем успех интерпретира безвременски македонски хитови како „Една желба имам, роден крај да видам“ и „Сакам да ме крадеш“.Во ноември 2025 година, Михајловиќ бележи значаен настап на 26-тото издание на реномираниот фестивал „Фолк Фест Роса“ одржан во Македонската опера и балет. Таму се претставува со песната „Една сум на мајка“, снимена во соработка со истакнатите македонски автори Орце Зафировски (музика и текст) и Љупчо Павловски (аранжман). ==Фестивали и настапи== Фолк Фест Роса (2025) — со песната „Една сум на мајка“<ref><nowiki>https://youtu.be/noxvWVIsEhI?si=O3E_1r-6uX7cITkf</nowiki></ref> Музички проект „Мерак Меана“ (2026) ==Надворешни врски== [https://youtube.com/@bojanamihajlovik?si=M1G1HxZj87AYQiPV Официјален YouTube канал на Бојана Михајловиќ] [https://youtu.bе// Настап на Фолк Фест Роса 2025 на YouTube] 1jslpbtypb6we3r259f0cqag54r8rk8 5590706 5590705 2026-07-11T23:47:40Z Tanbiruzzaman 109276 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 5590706 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=AI generated <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> Бојана Михајловиќ (родена на 24 мај 2005 година во Скопје) е македонска интерпретаторка на народна и староградска музика. Таа е препознатлива на македонската фолк сцена по негувањето на традиционалниот македонски мелос, настапите во живо и учеството на реномирани музички фестивали во Македонија.<ref>Создавање нова статија за македонската пејачка Бојана Михајловиќ со додадени извори</ref> == Биографија == Михајловиќ е родена во Скопје, каде што го стекнува и своето музичко образование. Нејзиниот интерес за македонската традиционална песна започнува уште во раната младост, по што активно се посветува на градење професионална кариера во фолк жанрот. Има остварено повеќе гостувања и интервјуа на националните телевизии во рамките на нивните естрадни и музички програми. ==Кариера== Пошироката јавност ја запознава преку нејзините телевизиски изведби во живо, како и учеството во популарниот проект „Мерак Меана“, каде што со голем успех интерпретира безвременски македонски хитови како „Една желба имам, роден крај да видам“ и „Сакам да ме крадеш“.Во ноември 2025 година, Михајловиќ бележи значаен настап на 26-тото издание на реномираниот фестивал „Фолк Фест Роса“ одржан во Македонската опера и балет. Таму се претставува со песната „Една сум на мајка“, снимена во соработка со истакнатите македонски автори Орце Зафировски (музика и текст) и Љупчо Павловски (аранжман). ==Фестивали и настапи== Фолк Фест Роса (2025) — со песната „Една сум на мајка“<ref><nowiki>https://youtu.be/noxvWVIsEhI?si=O3E_1r-6uX7cITkf</nowiki></ref> Музички проект „Мерак Меана“ (2026) ==Надворешни врски== [https://youtube.com/@bojanamihajlovik?si=M1G1HxZj87AYQiPV Официјален YouTube канал на Бојана Михајловиќ] [https://youtu.bе// Настап на Фолк Фест Роса 2025 на YouTube] 0a897ufy8uziywldu7hql9dky56u02m 0 1399508 5590748 2026-07-12T07:39:05Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1302602864|Prunus ursina]]“ 5590748 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|name=Bear's plum|image=Prunus ursina.jpg|image_caption=''Prunus ursina'' in [[Horsh Ehden]] reserve, [[Lebanon]]|taxon=Prunus ursina|authority=[[Carl Georg Theodor Kotschy|Kotschy]]<ref name = "FoL">{{cite web | url = http://www.lebanon-flora.org/species.php?id_pl=434 | title = ''Prunus ursina'' Kotschy | publisher = Faculty of Sciences, Université Saint-Joseph de Beyrouth | work = Lebanon-flora.org | accessdate = 3 September 2013}}</ref>|synonyms=*''Prunus divaricata'' subsp. ''ursina'' *''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small>|synonyms_ref=<ref name = "pf">{{cite web | url = http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Prunus+ursina | title = Prunus ursina&nbsp;— Kotsch. | publisher = Plants For A Future | accessdate = 3 September 2013}}</ref><ref name = POWO_730386-1/>}} '''''Prunus ursina''''' ('''мечкина слива''', {{Langx|ar|خوخ الدب}} ) - [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Слива (род)|слива]]'' кој расте во шумите на [[Југозападна Азија|Западна Азија]] од [[Турција]] до [[Сирија]], [[Израел]] и [[Либан]]. Некои извори го вклучуваат овој вид во ''[[Prunus cocomilia]]''.<ref name="POWO_730386-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730386-1|title=''Prunus ursina'' Kotschy|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=2021-10-14}}</ref> == Опис == ''Prunus ursina'' е листопадна грмушка до мало дрво, која достигнува висина од 4 до 8 м. Многу е разгрането, а гранките понекогаш имаат боцки. Гранчињата се кадифени, а [[Лист|листовите]] се овални до издолжени. ''Prunus ursina'' произведува бели хермафродитни [[Цвет|цветови]] во двојики во текот на пролетта. Неговите плодови се со големина од 2 до 3 см, сферични по облик, не се вкусни и стануваат жолто до темнопортокалови кога се зрели. == Одгледување == ''Prunus ursina'' дава подобар плод на полно сонце, но успева и во делумна сенка. Дрвото ќе пушти коренски изданоци ако неговите плитки корени се оштетени. Меѓу штетниците што влијаат на родот ''Prunus'' е [[Медоносна габа|медоносната габа]].<ref name="Britain)1992">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=e1FQAAAAYAAJ|title=The New Royal Horticultural Society Dictionary of Gardening|last=Royal Horticultural Society (Great Britain)|publisher=Macmillan Press|year=1992|isbn=978-1-56159-001-8|access-date=3 September 2013}}</ref> На семето му се потребни два-три месеци ладна стратификација за да изрти. == Токсичност == Плодот може да биде токсичен ако се консумира прекумерно. Растенијата ''Prunus'' содржат [[амигдалин]] и пруназин, кои се разградуваат во вода и произведуваат [[Цијановодород|водород цијанид]]. Ова е безбојна, крајно отровна хемикалија која им го дава на [[Бадем|бадемите]] нивниот особен вкус. Овие супстанции се наоѓаат главно во листовите и семките и може да се откријат по горчливиот вкус. Обично е присутен во премногу мала количина за да направи каква било штета, но не треба да се јаде никакво многу горчливо семе или овошје. == Употреба == Плодот може да се користи за добивање темносива до зелена боја, а зелена боја може да се добие од листовите.<ref name="Grae1979">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=P9s6AQAAIAAJ|title=Nature's colors: dyes from plants|last=Ida Grae|date=February 1979|publisher=Collier Books|isbn=978-0-02-012390-3|access-date=3 September 2013}}</ref> Консумирањето на мали количини на [[цијановодород]] го поттикнува дишењето и го подобрува варењето на храната. Прекумерното консумирање на токсинот може да предизвика респираторна инсуфициенција и смрт. == Наводи == == Надворешни врски == * {{PFAF|Prunus ursina}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Prunus]] bznyhudqs4c7qp8bg4i6hyao6y28330 5590752 5590748 2026-07-12T07:43:30Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5590752 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Speciesbox |name=Мечкина слива |image=Prunus ursina.jpg |image_caption=''Prunus ursina'' in [[Horsh Ehden]] reserve, [[Lebanon]] |taxon=Prunus ursina |authority=[[Карл Георг Теодор Кочи|Kotschy]]<ref name = "FoL">{{cite web | url = http://www.lebanon-flora.org/species.php?id_pl=434 | title = ''Prunus ursina'' Kotschy | publisher = Faculty of Sciences, Université Saint-Joseph de Beyrouth | work = Lebanon-flora.org | accessdate = 3 септември 2013}}</ref> |synonyms=*''Prunus divaricata'' subsp. ''ursina'' *''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small>|synonyms_ref=<ref name = "pf">{{cite web | url = http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Prunus+ursina | title = Prunus ursina&nbsp;— Kotsch. | publisher = Plants For A Future | accessdate = 3 септември 2013}}</ref><ref name = POWO_730386-1/> }} '''''Prunus ursina''''' ('''мечкина слива''', {{Langx|ar|خوخ الدب}}) — [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Слива (род)|слива]]'' кој расте во шумите на [[Југозападна Азија|Западна Азија]] од [[Турција]] до [[Сирија]], [[Израел]] и [[Либан]]. Некои извори го вклучуваат овој вид во ''[[Prunus cocomilia]]''.<ref name="POWO_730386-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730386-1|title=''Prunus ursina'' Kotschy|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=2021-10-14}}</ref> == Опис == ''Prunus ursina'' е листопадна грмушка до мало дрво, која достигнува висина од 4 до 8 м. Многу е разгрането, а гранките понекогаш имаат боцки. Гранчињата се кадифени, а [[Лист|листовите]] се овални до издолжени. ''Prunus ursina'' произведува бели хермафродитни [[Цвет|цветови]] во двојики во текот на пролетта. Неговите плодови се со големина од 2 до 3 см, сферични по облик, не се вкусни и стануваат жолто до темнопортокалови кога се зрели. == Одгледување == ''Prunus ursina'' дава подобар плод на полно сонце, но успева и во делумна сенка. Дрвото ќе пушти коренски изданоци ако неговите плитки корени се оштетени. Меѓу штетниците што влијаат на родот ''Prunus'' е [[Медоносна габа|медоносната габа]].<ref name="Britain)1992">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=e1FQAAAAYAAJ|title=The New Royal Horticultural Society Dictionary of Gardening|last=Royal Horticultural Society (Great Britain)|publisher=Macmillan Press|year=1992|isbn=978-1-56159-001-8|access-date=3 September 2013}}</ref> На семето му се потребни два-три месеци ладна стратификација за да изрти. == Токсичност == Плодот може да биде токсичен ако се консумира прекумерно. Растенијата ''Prunus'' содржат [[амигдалин]] и пруназин, кои се разградуваат во вода и произведуваат [[Цијановодород|водород цијанид]]. Ова е безбојна, крајно отровна хемикалија која им го дава на [[Бадем|бадемите]] нивниот особен вкус. Овие супстанции се наоѓаат главно во листовите и семките и може да се откријат по горчливиот вкус. Обично е присутен во премногу мала количина за да направи каква било штета, но не треба да се јаде никакво многу горчливо семе или овошје. == Употреба == Плодот може да се користи за добивање темносива до зелена боја, а зелена боја може да се добие од листовите.<ref name="Grae1979">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=P9s6AQAAIAAJ|title=Nature's colors: dyes from plants|last=Ida Grae|date=February 1979|publisher=Collier Books|isbn=978-0-02-012390-3|access-date=3 September 2013}}</ref> Консумирањето на мали количини на [[цијановодород]] го поттикнува дишењето и го подобрува варењето на храната. Прекумерното консумирање на токсинот може да предизвика респираторна инсуфициенција и смрт. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Prunus ursina}} {{Викивидови-ред|Prunus ursina}} * {{PFAF|Prunus ursina}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Prunus]] gzuy4dakld98c1mavyexhafgct9zgei 5590755 5590752 2026-07-12T07:44:09Z P.Nedelkovski 47736 5590755 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Speciesbox |name=Мечкина слива |image=Prunus ursina.jpg |image_caption=''Prunus ursina'' in [[Horsh Ehden]] reserve, [[Lebanon]] |taxon=Prunus ursina |authority=[[Карл Георг Теодор Кочи|Kotschy]]<ref name = "FoL">{{cite web | url = http://www.lebanon-flora.org/species.php?id_pl=434 | title = ''Prunus ursina'' Kotschy | publisher = Faculty of Sciences, Université Saint-Joseph de Beyrouth | work = Lebanon-flora.org | accessdate = 3 септември 2013}}</ref> |synonyms=*''Prunus divaricata'' subsp. ''ursina'' *''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small>|synonyms_ref=<ref name = "pf">{{cite web | url = http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Prunus+ursina | title = Prunus ursina&nbsp;— Kotsch. | publisher = Plants For A Future | accessdate = 3 септември 2013}}</ref><ref name = POWO_730386-1/> }} '''''Prunus ursina''''' ('''мечкина слива''', {{Langx|ar|خوخ الدب}}) — [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Слива (род)|слива]]'' кој расте во шумите на [[Југозападна Азија|Западна Азија]] од [[Турција]] до [[Сирија]], [[Израел]] и [[Либан]]. Некои извори го вклучуваат овој вид во ''[[Prunus cocomilia]]''.<ref name="POWO_730386-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730386-1|title=''Prunus ursina'' Kotschy|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=2021-10-14}}</ref> == Опис == ''Prunus ursina'' е листопадна грмушка до мало дрво, која достигнува висина од 4 до 8 м. Многу е разгрането, а гранките понекогаш имаат боцки. Гранчињата се кадифени, а [[Лист|листовите]] се овални до издолжени. ''Prunus ursina'' произведува бели хермафродитни [[Цвет|цветови]] во двојки во текот на пролетта. Неговите плодови се со големина од 2 до 3 см, сферични по облик, не се вкусни и стануваат жолто до темнопортокалови кога се зрели. == Одгледување == ''Prunus ursina'' дава подобар плод на полно сонце, но успева и во делумна сенка. Дрвото ќе пушти коренски изданоци ако неговите плитки корени се оштетени. Меѓу штетниците што влијаат на родот ''Prunus'' е [[Медоносна габа|медоносната габа]].<ref name="Britain)1992">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=e1FQAAAAYAAJ|title=The New Royal Horticultural Society Dictionary of Gardening|last=Royal Horticultural Society (Great Britain)|publisher=Macmillan Press|year=1992|isbn=978-1-56159-001-8|access-date=3 September 2013}}</ref> На семето му се потребни два-три месеци ладна стратификација за да изрти. == Токсичност == Плодот може да биде токсичен ако се консумира прекумерно. Растенијата ''Prunus'' содржат [[амигдалин]] и пруназин, кои се разградуваат во вода и произведуваат [[Цијановодород|водород цијанид]]. Ова е безбојна, крајно отровна хемикалија која им го дава на [[Бадем|бадемите]] нивниот особен вкус. Овие супстанции се наоѓаат главно во листовите и семките и може да се откријат по горчливиот вкус. Обично е присутен во премногу мала количина за да направи каква било штета, но не треба да се јаде никакво многу горчливо семе или овошје. == Употреба == Плодот може да се користи за добивање темносива до зелена боја, а зелена боја може да се добие од листовите.<ref name="Grae1979">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=P9s6AQAAIAAJ|title=Nature's colors: dyes from plants|last=Ida Grae|date=February 1979|publisher=Collier Books|isbn=978-0-02-012390-3|access-date=3 September 2013}}</ref> Консумирањето на мали количини на [[цијановодород]] го поттикнува дишењето и го подобрува варењето на храната. Прекумерното консумирање на токсинот може да предизвика респираторна инсуфициенција и смрт. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Prunus ursina}} {{Викивидови-ред|Prunus ursina}} * {{PFAF|Prunus ursina}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Prunus]] gcpv9quajqc4iwdvgmvu1m9espaphjj 5590756 5590755 2026-07-12T07:45:22Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Prunus]]; додадена [[Категорија:Слива]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590756 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Speciesbox |name=Мечкина слива |image=Prunus ursina.jpg |image_caption=''Prunus ursina'' in [[Horsh Ehden]] reserve, [[Lebanon]] |taxon=Prunus ursina |authority=[[Карл Георг Теодор Кочи|Kotschy]]<ref name = "FoL">{{cite web | url = http://www.lebanon-flora.org/species.php?id_pl=434 | title = ''Prunus ursina'' Kotschy | publisher = Faculty of Sciences, Université Saint-Joseph de Beyrouth | work = Lebanon-flora.org | accessdate = 3 септември 2013}}</ref> |synonyms=*''Prunus divaricata'' subsp. ''ursina'' *''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small>|synonyms_ref=<ref name = "pf">{{cite web | url = http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Prunus+ursina | title = Prunus ursina&nbsp;— Kotsch. | publisher = Plants For A Future | accessdate = 3 септември 2013}}</ref><ref name = POWO_730386-1/> }} '''''Prunus ursina''''' ('''мечкина слива''', {{Langx|ar|خوخ الدب}}) — [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Слива (род)|слива]]'' кој расте во шумите на [[Југозападна Азија|Западна Азија]] од [[Турција]] до [[Сирија]], [[Израел]] и [[Либан]]. Некои извори го вклучуваат овој вид во ''[[Prunus cocomilia]]''.<ref name="POWO_730386-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730386-1|title=''Prunus ursina'' Kotschy|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=2021-10-14}}</ref> == Опис == ''Prunus ursina'' е листопадна грмушка до мало дрво, која достигнува висина од 4 до 8 м. Многу е разгрането, а гранките понекогаш имаат боцки. Гранчињата се кадифени, а [[Лист|листовите]] се овални до издолжени. ''Prunus ursina'' произведува бели хермафродитни [[Цвет|цветови]] во двојки во текот на пролетта. Неговите плодови се со големина од 2 до 3 см, сферични по облик, не се вкусни и стануваат жолто до темнопортокалови кога се зрели. == Одгледување == ''Prunus ursina'' дава подобар плод на полно сонце, но успева и во делумна сенка. Дрвото ќе пушти коренски изданоци ако неговите плитки корени се оштетени. Меѓу штетниците што влијаат на родот ''Prunus'' е [[Медоносна габа|медоносната габа]].<ref name="Britain)1992">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=e1FQAAAAYAAJ|title=The New Royal Horticultural Society Dictionary of Gardening|last=Royal Horticultural Society (Great Britain)|publisher=Macmillan Press|year=1992|isbn=978-1-56159-001-8|access-date=3 September 2013}}</ref> На семето му се потребни два-три месеци ладна стратификација за да изрти. == Токсичност == Плодот може да биде токсичен ако се консумира прекумерно. Растенијата ''Prunus'' содржат [[амигдалин]] и пруназин, кои се разградуваат во вода и произведуваат [[Цијановодород|водород цијанид]]. Ова е безбојна, крајно отровна хемикалија која им го дава на [[Бадем|бадемите]] нивниот особен вкус. Овие супстанции се наоѓаат главно во листовите и семките и може да се откријат по горчливиот вкус. Обично е присутен во премногу мала количина за да направи каква било штета, но не треба да се јаде никакво многу горчливо семе или овошје. == Употреба == Плодот може да се користи за добивање темносива до зелена боја, а зелена боја може да се добие од листовите.<ref name="Grae1979">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=P9s6AQAAIAAJ|title=Nature's colors: dyes from plants|last=Ida Grae|date=February 1979|publisher=Collier Books|isbn=978-0-02-012390-3|access-date=3 September 2013}}</ref> Консумирањето на мали количини на [[цијановодород]] го поттикнува дишењето и го подобрува варењето на храната. Прекумерното консумирање на токсинот може да предизвика респираторна инсуфициенција и смрт. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Prunus ursina}} {{Викивидови-ред|Prunus ursina}} * {{PFAF|Prunus ursina}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Слива]] d2e6vrv2awswdt4qy5oab0ek8hc011r 5590759 5590756 2026-07-12T07:45:54Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Флора на Азија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590759 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Speciesbox |name=Мечкина слива |image=Prunus ursina.jpg |image_caption=''Prunus ursina'' in [[Horsh Ehden]] reserve, [[Lebanon]] |taxon=Prunus ursina |authority=[[Карл Георг Теодор Кочи|Kotschy]]<ref name = "FoL">{{cite web | url = http://www.lebanon-flora.org/species.php?id_pl=434 | title = ''Prunus ursina'' Kotschy | publisher = Faculty of Sciences, Université Saint-Joseph de Beyrouth | work = Lebanon-flora.org | accessdate = 3 септември 2013}}</ref> |synonyms=*''Prunus divaricata'' subsp. ''ursina'' *''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small>|synonyms_ref=<ref name = "pf">{{cite web | url = http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Prunus+ursina | title = Prunus ursina&nbsp;— Kotsch. | publisher = Plants For A Future | accessdate = 3 септември 2013}}</ref><ref name = POWO_730386-1/> }} '''''Prunus ursina''''' ('''мечкина слива''', {{Langx|ar|خوخ الدب}}) — [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Слива (род)|слива]]'' кој расте во шумите на [[Југозападна Азија|Западна Азија]] од [[Турција]] до [[Сирија]], [[Израел]] и [[Либан]]. Некои извори го вклучуваат овој вид во ''[[Prunus cocomilia]]''.<ref name="POWO_730386-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730386-1|title=''Prunus ursina'' Kotschy|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=2021-10-14}}</ref> == Опис == ''Prunus ursina'' е листопадна грмушка до мало дрво, која достигнува висина од 4 до 8 м. Многу е разгрането, а гранките понекогаш имаат боцки. Гранчињата се кадифени, а [[Лист|листовите]] се овални до издолжени. ''Prunus ursina'' произведува бели хермафродитни [[Цвет|цветови]] во двојки во текот на пролетта. Неговите плодови се со големина од 2 до 3 см, сферични по облик, не се вкусни и стануваат жолто до темнопортокалови кога се зрели. == Одгледување == ''Prunus ursina'' дава подобар плод на полно сонце, но успева и во делумна сенка. Дрвото ќе пушти коренски изданоци ако неговите плитки корени се оштетени. Меѓу штетниците што влијаат на родот ''Prunus'' е [[Медоносна габа|медоносната габа]].<ref name="Britain)1992">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=e1FQAAAAYAAJ|title=The New Royal Horticultural Society Dictionary of Gardening|last=Royal Horticultural Society (Great Britain)|publisher=Macmillan Press|year=1992|isbn=978-1-56159-001-8|access-date=3 September 2013}}</ref> На семето му се потребни два-три месеци ладна стратификација за да изрти. == Токсичност == Плодот може да биде токсичен ако се консумира прекумерно. Растенијата ''Prunus'' содржат [[амигдалин]] и пруназин, кои се разградуваат во вода и произведуваат [[Цијановодород|водород цијанид]]. Ова е безбојна, крајно отровна хемикалија која им го дава на [[Бадем|бадемите]] нивниот особен вкус. Овие супстанции се наоѓаат главно во листовите и семките и може да се откријат по горчливиот вкус. Обично е присутен во премногу мала количина за да направи каква било штета, но не треба да се јаде никакво многу горчливо семе или овошје. == Употреба == Плодот може да се користи за добивање темносива до зелена боја, а зелена боја може да се добие од листовите.<ref name="Grae1979">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=P9s6AQAAIAAJ|title=Nature's colors: dyes from plants|last=Ida Grae|date=February 1979|publisher=Collier Books|isbn=978-0-02-012390-3|access-date=3 September 2013}}</ref> Консумирањето на мали количини на [[цијановодород]] го поттикнува дишењето и го подобрува варењето на храната. Прекумерното консумирање на токсинот може да предизвика респираторна инсуфициенција и смрт. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Prunus ursina}} {{Викивидови-ред|Prunus ursina}} * {{PFAF|Prunus ursina}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Слива]] [[Категорија:Флора на Азија]] tpi6oo3da54lpb09hj8t57cjr8i8uf4 0 1399509 5590749 2026-07-12T07:41:47Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Automatic taxobox |name = Дива лобода |image = Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg |image_caption = [[Бела дива лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') |display_parents = 2 |taxon = Chenopodium |authority = [[Карл Линеј|L.]] (1753) |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = 132; [[#Таксономија|во текстот]] |subdivision_ref = <ref name="powo" /> |sy... 5590749 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Дива лобода |image = Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg |image_caption = [[Бела дива лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') |display_parents = 2 |taxon = Chenopodium |authority = [[Карл Линеј|L.]] (1753) |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = 132; [[#Таксономија|во текстот]] |subdivision_ref = <ref name="powo" /> |synonyms = *''Agatophyton'' {{мали|Fourr. (1869)}} *''Blitum'' {{мали|Hill (1757), nom. illeg.}} *''Botrys'' {{мали|Rchb. ex Nieuwl. (1914)}} * ''Einadia'' <small>Raf. (1838)</small> * ''Rhagodia'' <small>R.Br. (1810)</small> * ''Vulvaria'' <small>Bubani (1897), nom. illeg.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Leprophyllum'' <small>Dumort.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Chenopodiastrum'' <small>Moq.</small> |synonyms_ref = <ref name="powo" /><ref name="Fuentes"/> }} '''Дива лобода'''<ref name="ТермПлевРаст">{{ТермПлевРаст|46}}</ref> ({{науч|Chenopodium}}) — [[род (биологија)|род]] од многу видови на [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] и [[едногодишно растение|едногодишни]] зелјести [[цветни растенија]] кои растат речиси низ целиот свет.<ref name="Fl China" /> Му припаѓа на семејството на [[штирови]]те (''Amaranthaceae''). По [[#Таксономија|прекласификацијата]] на растенијата во родот, многу македонски растенија со народното име „дива лобода“ се нашле во други родови, особено ''Dysphania'' и ''Blitum'' и ''Oxybasis''. Во ''Chenopodium'' останале само белата, калинолисната. смокволисната и смрдливата дива лобода. Во домашната литература сè уште се водат под ''Chenopodium'',<ref name="ФлораМак1.2">{{ФлораМак1.3|страница}}</ref> и потребна е преработка бидејќи постоечките називи на прекласификуваните растенија денес се [[синоним (таксономија)|синоними]]. Тие и понатаму народно би се нарекувале „дива лобода“, но научното име ќе им биде поинакво. ==Опис== Растенијата од овој род<ref>(s.str., опис според Fuentes et al. 2012)</ref><ref name="Fuentes" /> се [[едногодишно растение|едногодишни]] или [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[билки]], [[грмушка|грмушки]] или мали [[дрво (растение)|дрва]].<ref name=":1">{{наведена книга|last=Taylor|first=Ronald J.|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=прер.|location=Missoula, MT|page=64|language=en|oclc=25708726|orig-date=1992}}</ref> Растат на алкална почва.<ref name=":1" /> Тие се неароматични, но понекогаш мирисаат лошо. Младите стебленца и листови се покриени со густи меуресто подуени влакна, што им дава белузлав изглед. Овие [[трихома|трихоми]] подоцна спласнуваат и стануваат чашкести. Разгранетите [[стебло|стебла]] растат исправено, поземно или лазачки. Странчните гранки се наизменични (најдолните може да се речиси спротивни). [[Лист]]ови се распоредени наизменично или спротивно, со лисни дршки. Тенките помалку месести ливчиња се линеарни, [[ромб|ромпски]] или триаголно копјестозалистени, со целокрајни, насечени или подвоени рабови.<ref name="Fuentes" /> [[Соцветие|Соцветијата]] стојат исправено и се завршни и странични. Се состојат од шилесто или метличесто распоредени цветни клопчиња. Растенијата се [[еднодомност|еднодомни]] (ретко [[дводомност|дводомни]]). Кај еднодомните цветовите се [[полов диморфизам|диморфни]] или толчнички. Сочинети се од (4–) 5 [[околуцветник|околуцветнички]] поделоци сраснати во основата или близу средината, обично ципест раб и со заоблен до грбеста заднина; речиси секогаш имаат 5 прашници, и еден плодник со 2 устенца.<ref name="Fuentes" /> Кај плодот околуцветничките поделоци понекогаш се обоени, но претежно неизменети, и донекаде го обвиваат плодот или се шират од него. Околуплодникот е ципест и понекогаш сочен, прилепен до семето или лабаво го покрива. Семките се насочени хоризонтално и топчесто до леќесто сплескани, with со заоблен до острикав раб. Црната семена обвивка е речиси мазна до фино пругеста, ситно набрана или дупчеста.<ref name="Fuentes" /> {{gallery|mode=packed |Chenopodium album (4032134406).jpg|Бела дива лобода (''C.&nbsp;album'') |Rhagodia candolleana.jpg|Кандолова дива лобода (''C. candolleanum'') |좀명아주.JPG|Смокволисна дива лобода (''C.&nbsp;ficifolium'') |MagentaSpreen Chenopodium giganteum EdibleOffice.jpg|Џиновска дива лобода (''C.&nbsp;giganteum'') |Starr 010206-0253 Chenopodium oahuense.jpg|Ахејахеја (''C.&nbsp;oahuense'') }} == Таксономија == Родот ''Chenopodium'' бил опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 г. (''Species Plantarum'', Том. 1, стр.&nbsp;218–222). Типски вид е [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''Chenopodium album''). Името е изведено од обликот на листот: од [[грчки јазик|грчки]] χήν (''хен''), „гуска“ и πούς (''пус''), „стапало“ или {{јаз|el|ποδίον}} (''podion''), „стапалка“. Поранешната класификација ''Chenopodium'' опфаќал 170 видови.<ref name="Fl China" /> Филогенетското истражување покажало дека родот е мошне [[полифилија|полифилетичен]] и тогашното сметање не одговарало на вистинската сродност на растенијата. Во новата класификација Mosyakin & Clemants (2002, 2008) ги одделил жлездените видови како род ''[[Dysphania]]'' и род ''[[Teloxys]]'' од племето ''Dysphanieae''. Fuentes-Bazan et al. (2012) одвоиле префрлиле многу видови во родовите ''[[Blitum]]'' (во племето ''Anserineae''), ''[[Chenopodiastrum]]'', ''[[Lipandra]]'' и ''[[Oxybasis]]'' (како ''Chenopodium'' во племето ''Atripliceae''). Во ''Chenopodium'' ги вклучиле ''Rhagodia'' и ''Einadia''.<ref name="Fuentes" /> ===Видови=== Денес се прифаќаат 132 видови.<ref name="powo">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60437273-2 ''Chenopodium'' L.] ''[[Plants of the World Online]]''. {{пос|4 април 2024}}</ref> {{div col|colwidth=27em}} * ''[[Chenopodium acerifolium]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium aciculare]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} * ''[[Chenopodium acuminatum]]'' <small>Willd.</small><!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium adpressifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium albescens]]'' {{мали|Small}} * ''[[Chenopodium album]]'' {{мали|L.}} &mdash; бела дива лобода ** ''Chenopodium album'' var. ''album'' ([[синоним (таксономија)|syn.]] ''[[Chenopodium strictum]]'' <small>Roth</small>)<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium allanii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium atripliciforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium atrovirens]]'' {{мали|Rydb.}} &mdash; темна дива лобода * ''[[Chenopodium attenuatum]]'' {{мали|Charit.}} * ''[[Chenopodium aureum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; златна дива лобода * ''[[Chenopodium auricomiforme]]'' {{мали|Murr & Thell.}} * ''[[Chenopodium auricomum]]'' {{мали|Lindl.}} &mdash; руса дива лобода * ''[[Chenopodium ayare]]'' {{мали|Toro Torr.}} * ''[[Chenopodium baccatum]]'' {{мали|Labill.}} (syn. ''Rhagodia baccata'') * ''[[Chenopodium benthamii]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn.: ''Rhagodia latifolia'') * ''[[Chenopodium berlandieri]]'' {{мали|Moq.}} &mdash; длапчеста дива лобода ** ''Chenopodium berlandieri'' var. ''berlandieri'' (syn. ''Chenopodium nuttalliae'' {{мали|Saff.}}) &mdash; Натолова дива лобода, вавсонтле * ''[[Chenopodium betaceum]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium × binzianum]]'' {{мали|Aellen & Thell.}} * ''[[Chenopodium × bohemicum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × borbasii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium brandegeeae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Брендџиева дива лобода * ''[[Chenopodium bryoniifolium]]'' <small>Bunge</small> – корејска дива лобода<ref>{{наведена книга|url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|title=English Names for Korean Native Plants|publisher=Korea National Arboretum|year=2015|isbn=978-89-97450-98-5|location=Pocheon|page=407|access-date=24 декември 2016|via=Korea Forest Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|archive-date=25 мај 2017}}</ref> * ''[[Chenopodium candolleanum]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn.: ''Rhagodia candolleana'') * ''[[Chenopodium carnosulum]]'' {{мали|Moq.}} * ''[[Chenopodium chaldoranicum]]'' {{мали|Rahimin. & Ghaemm.}} * ''[[Chenopodium cordobense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium cornutum]]'' {{мали|(Torr.) Benth. & Hook.f. ex S.Watson}} * ''[[Chenopodium × covillei]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium crusoeanum]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium cuneifolium]]'' {{мали|Vahl}} * ''[[Chenopodium curvispicatum]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium cyanifolium]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium cycloides]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; кружна дива лобода * ''[[Chenopodium × dadakovae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium desertorum]]'' {{мали|(J.M.Black) J.M.Black}} &mdash; пустинска дива лобода * ''[[Chenopodium desiccatum]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium detestans]]'' {{мали|Kirk}} &mdash; новозеландска рибина утроба * ''[[Chenopodium diversifolium]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium drummondii]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia drummondii'') * ''[[Chenopodium eastwoodiae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Иствудова дива лобода * ''[[Chenopodium eremaeum]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia eremaea'') * ''[[Chenopodium erosum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Chenopodium eustriatum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × fallax]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifoliiforme]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifolium]]'' {{мали|Sm.}} &mdash; смокволисна дива лобода * ''[[Chenopodium flabellifolium]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; ладалеста дива лобода * ''[[Chenopodium foggii]]'' {{мали|Wahl}} &mdash; Фогова дива лобода * ''[[Chenopodium fremontii]]'' {{мали|S.Watson}} &mdash; Фремонтова дива лобода * ''[[Chenopodium frutescens]]'' {{мали|C.A.Mey.}} * ''[[Chenopodium × fursajevii]]'' {{мали|Aellen & Iljin}} * ''[[Chenopodium gaudichaudianum]]'' {{мали|(Moq.) Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium giganteum]]'' <small>D.Don</small> (syn. ''Chenopodium formosanum'' {{мали|Koidz.}}) &mdash; џиновска дива лобода, црвена киноја<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium griseochlorinum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium grubovii]]'' {{мали|Lomon. & Uotila}} * ''[[Chenopodium × gruellii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium harae]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium hastatifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium × haywardiae]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium hederiforme]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium hians]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Chenopodium hircinum]]'' {{мали|Schrad.}} * ''[[Chenopodium hoggarense]]'' {{мали|Uotila & C.Chatel.}} * ''[[Chenopodium howellii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Хауелова дива лобода * ''[[Chenopodium hubbardii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × humiliforme]]'' {{мали|(Murr) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium iljinii]]'' {{мали|Golosk.}} * ''[[Chenopodium incanum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Heller}} &mdash; прашкеста дива лобода * ''[[Chenopodium incognitum]]'' {{мали|Wahl}} * ''[[Chenopodium indicum]]'' {{мали|T.K.Paul}} * ''[[Chenopodium iranicum]]'' {{мали|(Aellen) Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium × jedlickae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × jehlikii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium karoi]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium khorasanica]]'' {{мали|Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium lenticulare]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × leptophylliforme]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium leptophyllum]]'' {{мали|(Moq.) Nutt. ex S.Watson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium × linciense]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium lineatum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; пругеста дива лобода * ''[[Chenopodium littoreum]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; крајбрежна дива лобода * ''[[Chenopodium lobodontum]]'' {{мали|H.Scholz}} * ''[[Chenopodium loureiroi]]'' {{мали|Steud.}} * ''[[Chenopodium luteorubrum]]'' {{мали|Mandák & Lomon.}} * ''[[Chenopodium luteum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; жолта дива лобода * ''[[Chenopodium × mendelii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium moquinianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium mucronatum]]'' {{мали|Thunb.}} * ''[[Chenopodium neomexicanum]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; новомексиканска дива лобода * ''[[Chenopodium nesodendron]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium nevadense]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; невадска дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} * ''[[Chenopodium nitrariaceum]]'' <small>(F.Muell.) F.Muell. ex Benth.</small> &mdash; шалитрова дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сјајна дива лобода * ''[[Chenopodium novopokrovskyanum]]'' {{мали|(Aellen) Uotila}} * ''[[Chenopodium nutans]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia nutans'') * ''[[Chenopodium oahuense]]'' {{мали|(Meyen) Aellen}} &mdash; ''{{okina}}Āheahea'' ([[Hawaii|Hawai{{okina}}i]]) * ''[[Chenopodium obscurum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium opulifolium]]'' <small>Schrad. ex W.D.J.Koch & Ziz</small> &mdash; grey goosefoot<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium pallescens]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; бледа дива лобода * ''[[Chenopodium pallidicaule]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; кањива * ''[[Chenopodium palmeri]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Палмерова дива лобода * ''[[Chenopodium pamiricum]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium parabolicum]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia parabolica'') * ''[[Chenopodium × paradoxum]]'' {{мали|Mandák}} * ''[[Chenopodium parryi]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Периева дива лобода * ''[[Chenopodium perttii]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium petiolare]]'' {{мали|Kunth}} * ''[[Chenopodium philippianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium phillipsianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium pilcomayense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × podperae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium polygonoides]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium × praeacutum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium pratericola]]'' <small>Rydb.</small> &mdash; ливадска дива лобода<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium preissii]]'' {{мали|(Moq.) Diels}} (syn. ''Rhagodia preissii'') * ''[[Chenopodium × preissmannii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × pseudoleptophyllum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × pseudostriatum]]'' {{мали|(Zschacke) Druce}} * ''[[Chenopodium pueblense]]'' {{мали|H.S.Reed}} * ''[[Chenopodium quinoa]]'' {{мали|Willd.}} &mdash; киноја * ''[[Chenopodium × reynieri]]'' {{мали|Ludw. & Aellen}} * ''[[Chenopodium robertianum]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn. ''Rhagodia hastata'') * ''[[Chenopodium ruiz-lealii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium sanctae-clarae]]'' {{мали|Johow}} * ''[[Chenopodium sancti-ambrosii]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium sandersii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Сандерсова дива лобода * ''[[Chenopodium santoshei]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium scabricaule]]'' {{мали|Speg.}} * ''[[Chenopodium simpsonii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Симпсонова дива лобода * ''[[Chenopodium × smardae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium sonorense]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сонорска дива лобода * ''[[Chenopodium sosnowskyi]]'' {{мали|Kapeller}} * ''[[Chenopodium spegazzinii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium spinescens]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia spinescens'') * ''[[Chenopodium standleyanum]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; Стендлиева дива лобода * ''[[Chenopodium stenophyllum]]'' {{мали|(Makino) Koidz.}} * ''[[Chenopodium striatiforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium subficifolium]]'' {{мали|(Murr) Druce}} * ''[[Chenopodium subglabrum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Nelson}} &mdash; мазна дива лобода * ''[[Chenopodium suecicum]]'' {{мали|Murr}} &mdash; зелена дива лобода * ''[[Chenopodium × thellungii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium tonkinense]]'' {{мали|Courchet}} * ''[[Chenopodium triandrum]]'' {{мали|G.Forst.}} (syn. ''Rhagodia triandra'') * ''[[Chenopodium × tridentinum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × trigonocarpum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium trigonon]]'' {{мали|Schult.}} (syn. ''Einadia trigonos'') * ''[[Chenopodium twisselmannii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Твиселманова дива лобода * ''[[Chenopodium ulbrichii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium ulicinum]]'' {{мали|Gand.}} * ''[[Chenopodium × unarii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × variabile]]'' {{мали|Aellen}} (''C. album × C. berlandieri'') * ''[[Chenopodium vulvaria]]'' {{мали|L.}} &mdash; смрдлива дива лобода * ''[[Chenopodium wahlii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Валова дива лобода * ''[[Chenopodium watsonii]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; Вотсонова дива лобода * ''[[Chenopodium wilsonii]]'' {{мали|S.Fuentes, Borsch & Uotila}} (syn. ''Rhagodia crassifolia'') * ''[[Chenopodium × zahnii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium zerovii]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium zoellneri]]'' {{мали|Aellen}} {{div col end}} ===Исклучени видови=== Разни растенија од овие родови се носат народно име „дива лобода“ на македонски, иако денес се ставени во други родови: * ''[[Blitum]]'' (12 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Blitum bonus-henricus]]'' &mdash; чуен ** ''[[Blitum californicum]]'' &mdash; калифорниска дива лобода ** ''[[Blitum capitatum]]'' &mdash; главичеста дива лобода ** ''[[Blitum virgatum]]'' (syn. ''Chenopodium foliosum'') &mdash; многулисна дива лобода * ''[[Chenopodiastrum]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Chenopodiastrum murale]]'' &mdash; ѕидна дива лобода ** ''[[Chenopodiastrum simplex]]'' &mdash; крупносемена дива лобода * ''[[Dysphania]]'' (околу 43 жлездени видови, as ''C. botrys, C. carinatum, C. cristatum, C. melanocarpum, C. multifidium, C. pumilio'' и други) * ''[[Lipandra]]'' (1 вид):<ref name="Fuentes" /> ** ''Lipandra polysperma'' &mdash; многусемена дива лобода * ''[[Oxybasis]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Oxybasis chenopodioides]]'' &mdash; дебелолисна дива лобода ** ''[[Oxybasis glauca]]'' &mdash; сивозелена дива лобода ** ''[[Oxybasis rubra]]'' &mdash; црвена дива лобода ** ''[[Oxybasis urbica]]'' &mdash; градска дива лобода * ''[[Teloxys]]'' (1 вид): ** ''Teloxys aristata'' * ''[[Suaeda australis]]'' &mdash; австралиска дива лобода (како ''C. australe, C. insulare'') ==Екологија== Извесни видови растат во големи честаци и се засолништа за мали животни. Со листовите се хранат [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]] и [[молци]]. Семето го јадат многу [[птици]] како [[жолтогрла стрнарка|жолтогрлата стрнарка]] (''Emberiza citrinella'') во Европа и белокрилото австралиско палче (''Malurus leucopterus'') во [[Австралија]]. [[Патоген]]и на дивата лобода се ssРНК-вирусите со позитивни нишки. ==Употреба== [[File:Quinoa cuit.JPG|thumb|Сварени семки на [[киноја]] (''C.&nbsp;quinoa'').]] Родот опфаќа неколку растенија од мала до умерена важност во исхраната како лиснат зеленчук и се користат како ним сродниот [[спанаќ]] (''Spinacia oleracea'') и слични растенија наречени „келите“ во [[Мексико]]{{snd}}и [[псевдожитарка|псевдожитарки]]. такви се [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''C.&nbsp;album''), [[кањива]]та (''C.&nbsp;pallidicaule'') и [[киноја]]та (''C.&nbsp;quinoa''). На островот [[Крит]] мештаните ги варат или барат меките фиданки и листовите на видот наречен крувида ({{јаз|el|κρουβίδα}}) или псаровлито ({{јаз|el|ψαρόβλητο}}). Според изучувањата нја Брус Д. Смит, Кристен Гремилион и други, дивата лобода се користи во исхраната уште од 4000&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. или порано, кога длапчестата дива лобода (''C.&nbsp;berlandieri'') била основна храна во источниот земјоделски комплекс на американските староседелци, а белата дива лобода се користела за исхрана од ертебелската култура во [[Европа]]. Членовите на источноевропската [[јамна култура]] во 3500–2500&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. исто така береле бела дива лобода како замена за житарки за да ја дополнат исхраната која инаку се состела главно од месни и млечни производи.<ref>{{наведена книга|last=Anthony|first=David|title=The horse, the wheel, and language|publisher=Princeton university press|year=2007|pages=302–303}}</ref> Денес постои зголемен итерес за дивата лобода како дел од [[безглутенска исхрана|безглутенската исхрана]]. Маслото исцедено од семињата на кинојата има слични својства на [[пченкарно масло|пченкарното масло]], но со повисок квалитет. Масло се добива и од амброзовидната дива лобода (епасоте), која повеќе не е во овој род. Во минатото се изработувала шагренската кожа со малите тврди семиња на дива лобода. Белата дива лобода е еден од главните [[моделен организам|моделни организми]] за [[молекуларна биологија|молекуларнобиолошко]] изучување на хлорофилазата. [[Полен]]от на дивата лобода, особено на широко распространетата бела дива лобода (''C.&nbsp;album''), е [[алерген]] и кај многу луѓе предизвикува [[алергиски ринитис|алергиски раздразнувања]].<ref name=":0">{{нмс|date=13 октомври 2017|title=Amaranthus and Chenopodium|url=https://alabamaallergy.com/2017/10/13/amaranthus-and-chenopodium/|access-date=3 март 2021|website=alabamaallergy.com|language=en-US}}</ref> Истиот вид, како и некои други, може да истрае со години ако семето е вкопано во земја. Затоа многу видови се значителен [[коров]], а некои станале [[инвазивен вид|инвазивни]].<ref name=":0" /> ==Фосилни наоди== Пронајдени се фосилни семки на изумрениот вид ''Chenopodium wetzleri'' од периодот хат на [[олигоцен]]от, познати и од образбата Оберлајтерсбах во средногорјето [[Рен (планини)|Рен]]. средна [[Германија]].<ref>The floral change in the tertiary of the Rhön mountains (Germany), Dieter Hans Mai - Acta Paleobotanica 47(1): 135-143, 2007.</ref> ==Наводи== <references> <ref name="Fuentes">Susy Fuentes-Bazan, Pertti Uotila, Thomas Borsch: ''A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae).'' In: ''Willdenowia.'' Vol. 42, No. 1, 2012, p. 5-24.</ref> <ref name="Fl China">Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=106630 ''Chenopodium'' - In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China.] Volume 5: Ulmaceae through Basellaceae. Science Press/Missouri Botanical Garden Press, Beijing/St. Louis 2003, {{ISBN|1-930723-27-X}}, p. 378-.</ref> </references> ==Библиографија== * {{наведено списание |date=1864 |first=George |last=Gulliver |title=Observations on Raphides and other Crystals |pages=250–252 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/22249699 |journal=The Annals and Magazine of Natural History, Including Zoology, Botany, and Geology |series=Third Series |volume=14}} {{Таксонска лента|from=Q158094}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дива лобода| ]] [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Штирови]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] 0rmw7rkq3klid1tmzm09e0k11rz1tvm 5590753 5590749 2026-07-12T07:43:37Z Bjankuloski06 332 5590753 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Дива лобода |image = Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg |image_caption = [[Бела дива лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') |display_parents = 2 |taxon = Chenopodium |authority = [[Карл Линеј|L.]] (1753) |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = 132; [[#Таксономија|во текстот]] |subdivision_ref = <ref name="powo" /> |synonyms = *''Agatophyton'' {{мали|Fourr. (1869)}} *''Blitum'' {{мали|Hill (1757), nom. illeg.}} *''Botrys'' {{мали|Rchb. ex Nieuwl. (1914)}} * ''Einadia'' <small>Raf. (1838)</small> * ''Rhagodia'' <small>R.Br. (1810)</small> * ''Vulvaria'' <small>Bubani (1897), nom. illeg.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Leprophyllum'' <small>Dumort.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Chenopodiastrum'' <small>Moq.</small> |synonyms_ref = <ref name="powo" /><ref name="Fuentes"/> }} '''Дива лобода'''<ref name="ТермПлевРаст">{{ТермПлевРаст|46}}</ref> ({{науч|Chenopodium}}) — [[род (биологија)|род]] од многу видови на [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] и [[едногодишно растение|едногодишни]] зелјести [[цветни растенија]] кои растат речиси низ целиот свет.<ref name="Fl China" /> Му припаѓа на семејството на [[штирови]]те (''Amaranthaceae''). По [[#Таксономија|прекласификацијата]] на растенијата во родот, многу македонски растенија со народното име „дива лобода“ се нашле и во други родови, особено ''Dysphania'' и ''Blitum'' и ''Oxybasis''. Во ''Chenopodium'' останале само белата, калинолисната. смокволисната и смрдливата дива лобода. Во домашната литература сè уште се водат под ''Chenopodium'',<ref name="ФлораМак1.2">{{ФлораМак1.3|страница}}</ref> и потребна е преработка бидејќи постоечките називи на прекласификуваните растенија денес се [[синоним (таксономија)|синоними]]. Тие и понатаму народно би се нарекувале „дива лобода“, но научното име ќе им биде поинакво. ==Опис== Растенијата од овој род<ref>(s.str., опис според Fuentes et al. 2012)</ref><ref name="Fuentes" /> се [[едногодишно растение|едногодишни]] или [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[билки]], [[грмушка|грмушки]] или мали [[дрво (растение)|дрва]].<ref name=":1">{{наведена книга|last=Taylor|first=Ronald J.|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=прер.|location=Missoula, MT|page=64|language=en|oclc=25708726|orig-date=1992}}</ref> Растат на алкална почва.<ref name=":1" /> Тие се неароматични, но понекогаш мирисаат лошо. Младите стебленца и листови се покриени со густи меуресто подуени влакна, што им дава белузлав изглед. Овие [[трихома|трихоми]] подоцна спласнуваат и стануваат чашкести. Разгранетите [[стебло|стебла]] растат исправено, поземно или лазачки. Странчните гранки се наизменични (најдолните може да се речиси спротивни). [[Лист]]ови се распоредени наизменично или спротивно, со лисни дршки. Тенките помалку месести ливчиња се линеарни, [[ромб|ромпски]] или триаголно копјестозалистени, со целокрајни, насечени или подвоени рабови.<ref name="Fuentes" /> [[Соцветие|Соцветијата]] стојат исправено и се завршни и странични. Се состојат од шилесто или метличесто распоредени цветни клопчиња. Растенијата се [[еднодомност|еднодомни]] (ретко [[дводомност|дводомни]]). Кај еднодомните цветовите се [[полов диморфизам|диморфни]] или толчнички. Сочинети се од (4–) 5 [[околуцветник|околуцветнички]] поделоци сраснати во основата или близу средината, обично ципест раб и со заоблен до грбеста заднина; речиси секогаш имаат 5 прашници, и еден плодник со 2 устенца.<ref name="Fuentes" /> Кај плодот околуцветничките поделоци понекогаш се обоени, но претежно неизменети, и донекаде го обвиваат плодот или се шират од него. Околуплодникот е ципест и понекогаш сочен, прилепен до семето или лабаво го покрива. Семките се насочени хоризонтално и топчесто до леќесто сплескани, with со заоблен до острикав раб. Црната семена обвивка е речиси мазна до фино пругеста, ситно набрана или дупчеста.<ref name="Fuentes" /> {{gallery|mode=packed |Chenopodium album (4032134406).jpg|Бела дива лобода (''C.&nbsp;album'') |Rhagodia candolleana.jpg|Кандолова дива лобода (''C. candolleanum'') |좀명아주.JPG|Смокволисна дива лобода (''C.&nbsp;ficifolium'') |MagentaSpreen Chenopodium giganteum EdibleOffice.jpg|Џиновска дива лобода (''C.&nbsp;giganteum'') |Starr 010206-0253 Chenopodium oahuense.jpg|Ахејахеја (''C.&nbsp;oahuense'') }} == Таксономија == Родот ''Chenopodium'' бил опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 г. (''Species Plantarum'', Том. 1, стр.&nbsp;218–222). Типски вид е [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''Chenopodium album''). Името е изведено од обликот на листот: од [[грчки јазик|грчки]] χήν (''хен''), „гуска“ и πούς (''пус''), „стапало“ или {{јаз|el|ποδίον}} (''podion''), „стапалка“. Поранешната класификација ''Chenopodium'' опфаќал 170 видови.<ref name="Fl China" /> Филогенетското истражување покажало дека родот е мошне [[полифилија|полифилетичен]] и тогашното сметање не одговарало на вистинската сродност на растенијата. Во новата класификација Mosyakin & Clemants (2002, 2008) ги одделил жлездените видови како род ''[[Dysphania]]'' и род ''[[Teloxys]]'' од племето ''Dysphanieae''. Fuentes-Bazan et al. (2012) одвоиле префрлиле многу видови во родовите ''[[Blitum]]'' (во племето ''Anserineae''), ''[[Chenopodiastrum]]'', ''[[Lipandra]]'' и ''[[Oxybasis]]'' (како ''Chenopodium'' во племето ''Atripliceae''). Во ''Chenopodium'' ги вклучиле ''Rhagodia'' и ''Einadia''.<ref name="Fuentes" /> ===Видови=== Денес се прифаќаат 132 видови.<ref name="powo">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60437273-2 ''Chenopodium'' L.] ''[[Plants of the World Online]]''. {{пос|4 април 2024}}</ref> {{div col|colwidth=27em}} * ''[[Chenopodium acerifolium]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium aciculare]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} * ''[[Chenopodium acuminatum]]'' <small>Willd.</small><!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium adpressifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium albescens]]'' {{мали|Small}} * ''[[Chenopodium album]]'' {{мали|L.}} &mdash; бела дива лобода ** ''Chenopodium album'' var. ''album'' ([[синоним (таксономија)|syn.]] ''[[Chenopodium strictum]]'' <small>Roth</small>)<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium allanii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium atripliciforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium atrovirens]]'' {{мали|Rydb.}} &mdash; темна дива лобода * ''[[Chenopodium attenuatum]]'' {{мали|Charit.}} * ''[[Chenopodium aureum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; златна дива лобода * ''[[Chenopodium auricomiforme]]'' {{мали|Murr & Thell.}} * ''[[Chenopodium auricomum]]'' {{мали|Lindl.}} &mdash; руса дива лобода * ''[[Chenopodium ayare]]'' {{мали|Toro Torr.}} * ''[[Chenopodium baccatum]]'' {{мали|Labill.}} (syn. ''Rhagodia baccata'') * ''[[Chenopodium benthamii]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn.: ''Rhagodia latifolia'') * ''[[Chenopodium berlandieri]]'' {{мали|Moq.}} &mdash; длапчеста дива лобода ** ''Chenopodium berlandieri'' var. ''berlandieri'' (syn. ''Chenopodium nuttalliae'' {{мали|Saff.}}) &mdash; Натолова дива лобода, вавсонтле * ''[[Chenopodium betaceum]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium × binzianum]]'' {{мали|Aellen & Thell.}} * ''[[Chenopodium × bohemicum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × borbasii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium brandegeeae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Брендџиева дива лобода * ''[[Chenopodium bryoniifolium]]'' <small>Bunge</small> – корејска дива лобода<ref>{{наведена книга|url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|title=English Names for Korean Native Plants|publisher=Korea National Arboretum|year=2015|isbn=978-89-97450-98-5|location=Pocheon|page=407|access-date=24 декември 2016|via=Korea Forest Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|archive-date=25 мај 2017}}</ref> * ''[[Chenopodium candolleanum]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn.: ''Rhagodia candolleana'') * ''[[Chenopodium carnosulum]]'' {{мали|Moq.}} * ''[[Chenopodium chaldoranicum]]'' {{мали|Rahimin. & Ghaemm.}} * ''[[Chenopodium cordobense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium cornutum]]'' {{мали|(Torr.) Benth. & Hook.f. ex S.Watson}} * ''[[Chenopodium × covillei]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium crusoeanum]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium cuneifolium]]'' {{мали|Vahl}} * ''[[Chenopodium curvispicatum]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium cyanifolium]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium cycloides]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; кружна дива лобода * ''[[Chenopodium × dadakovae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium desertorum]]'' {{мали|(J.M.Black) J.M.Black}} &mdash; пустинска дива лобода * ''[[Chenopodium desiccatum]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium detestans]]'' {{мали|Kirk}} &mdash; новозеландска рибина утроба * ''[[Chenopodium diversifolium]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium drummondii]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia drummondii'') * ''[[Chenopodium eastwoodiae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Иствудова дива лобода * ''[[Chenopodium eremaeum]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia eremaea'') * ''[[Chenopodium erosum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Chenopodium eustriatum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × fallax]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifoliiforme]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifolium]]'' {{мали|Sm.}} &mdash; смокволисна дива лобода * ''[[Chenopodium flabellifolium]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; ладалеста дива лобода * ''[[Chenopodium foggii]]'' {{мали|Wahl}} &mdash; Фогова дива лобода * ''[[Chenopodium fremontii]]'' {{мали|S.Watson}} &mdash; Фремонтова дива лобода * ''[[Chenopodium frutescens]]'' {{мали|C.A.Mey.}} * ''[[Chenopodium × fursajevii]]'' {{мали|Aellen & Iljin}} * ''[[Chenopodium gaudichaudianum]]'' {{мали|(Moq.) Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium giganteum]]'' <small>D.Don</small> (syn. ''Chenopodium formosanum'' {{мали|Koidz.}}) &mdash; џиновска дива лобода, црвена киноја<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium griseochlorinum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium grubovii]]'' {{мали|Lomon. & Uotila}} * ''[[Chenopodium × gruellii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium harae]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium hastatifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium × haywardiae]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium hederiforme]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium hians]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Chenopodium hircinum]]'' {{мали|Schrad.}} * ''[[Chenopodium hoggarense]]'' {{мали|Uotila & C.Chatel.}} * ''[[Chenopodium howellii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Хауелова дива лобода * ''[[Chenopodium hubbardii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × humiliforme]]'' {{мали|(Murr) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium iljinii]]'' {{мали|Golosk.}} * ''[[Chenopodium incanum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Heller}} &mdash; прашкеста дива лобода * ''[[Chenopodium incognitum]]'' {{мали|Wahl}} * ''[[Chenopodium indicum]]'' {{мали|T.K.Paul}} * ''[[Chenopodium iranicum]]'' {{мали|(Aellen) Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium × jedlickae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × jehlikii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium karoi]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium khorasanica]]'' {{мали|Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium lenticulare]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × leptophylliforme]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium leptophyllum]]'' {{мали|(Moq.) Nutt. ex S.Watson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium × linciense]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium lineatum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; пругеста дива лобода * ''[[Chenopodium littoreum]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; крајбрежна дива лобода * ''[[Chenopodium lobodontum]]'' {{мали|H.Scholz}} * ''[[Chenopodium loureiroi]]'' {{мали|Steud.}} * ''[[Chenopodium luteorubrum]]'' {{мали|Mandák & Lomon.}} * ''[[Chenopodium luteum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; жолта дива лобода * ''[[Chenopodium × mendelii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium moquinianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium mucronatum]]'' {{мали|Thunb.}} * ''[[Chenopodium neomexicanum]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; новомексиканска дива лобода * ''[[Chenopodium nesodendron]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium nevadense]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; невадска дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} * ''[[Chenopodium nitrariaceum]]'' <small>(F.Muell.) F.Muell. ex Benth.</small> &mdash; шалитрова дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сјајна дива лобода * ''[[Chenopodium novopokrovskyanum]]'' {{мали|(Aellen) Uotila}} * ''[[Chenopodium nutans]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia nutans'') * ''[[Chenopodium oahuense]]'' {{мали|(Meyen) Aellen}} &mdash; ''{{okina}}Āheahea'' ([[Hawaii|Hawai{{okina}}i]]) * ''[[Chenopodium obscurum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium opulifolium]]'' <small>Schrad. ex W.D.J.Koch & Ziz</small> &mdash; grey goosefoot<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium pallescens]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; бледа дива лобода * ''[[Chenopodium pallidicaule]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; кањива * ''[[Chenopodium palmeri]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Палмерова дива лобода * ''[[Chenopodium pamiricum]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium parabolicum]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia parabolica'') * ''[[Chenopodium × paradoxum]]'' {{мали|Mandák}} * ''[[Chenopodium parryi]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Периева дива лобода * ''[[Chenopodium perttii]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium petiolare]]'' {{мали|Kunth}} * ''[[Chenopodium philippianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium phillipsianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium pilcomayense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × podperae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium polygonoides]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium × praeacutum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium pratericola]]'' <small>Rydb.</small> &mdash; ливадска дива лобода<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium preissii]]'' {{мали|(Moq.) Diels}} (syn. ''Rhagodia preissii'') * ''[[Chenopodium × preissmannii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × pseudoleptophyllum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × pseudostriatum]]'' {{мали|(Zschacke) Druce}} * ''[[Chenopodium pueblense]]'' {{мали|H.S.Reed}} * ''[[Chenopodium quinoa]]'' {{мали|Willd.}} &mdash; киноја * ''[[Chenopodium × reynieri]]'' {{мали|Ludw. & Aellen}} * ''[[Chenopodium robertianum]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn. ''Rhagodia hastata'') * ''[[Chenopodium ruiz-lealii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium sanctae-clarae]]'' {{мали|Johow}} * ''[[Chenopodium sancti-ambrosii]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium sandersii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Сандерсова дива лобода * ''[[Chenopodium santoshei]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium scabricaule]]'' {{мали|Speg.}} * ''[[Chenopodium simpsonii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Симпсонова дива лобода * ''[[Chenopodium × smardae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium sonorense]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сонорска дива лобода * ''[[Chenopodium sosnowskyi]]'' {{мали|Kapeller}} * ''[[Chenopodium spegazzinii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium spinescens]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia spinescens'') * ''[[Chenopodium standleyanum]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; Стендлиева дива лобода * ''[[Chenopodium stenophyllum]]'' {{мали|(Makino) Koidz.}} * ''[[Chenopodium striatiforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium subficifolium]]'' {{мали|(Murr) Druce}} * ''[[Chenopodium subglabrum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Nelson}} &mdash; мазна дива лобода * ''[[Chenopodium suecicum]]'' {{мали|Murr}} &mdash; зелена дива лобода * ''[[Chenopodium × thellungii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium tonkinense]]'' {{мали|Courchet}} * ''[[Chenopodium triandrum]]'' {{мали|G.Forst.}} (syn. ''Rhagodia triandra'') * ''[[Chenopodium × tridentinum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × trigonocarpum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium trigonon]]'' {{мали|Schult.}} (syn. ''Einadia trigonos'') * ''[[Chenopodium twisselmannii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Твиселманова дива лобода * ''[[Chenopodium ulbrichii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium ulicinum]]'' {{мали|Gand.}} * ''[[Chenopodium × unarii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × variabile]]'' {{мали|Aellen}} (''C. album × C. berlandieri'') * ''[[Chenopodium vulvaria]]'' {{мали|L.}} &mdash; смрдлива дива лобода * ''[[Chenopodium wahlii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Валова дива лобода * ''[[Chenopodium watsonii]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; Вотсонова дива лобода * ''[[Chenopodium wilsonii]]'' {{мали|S.Fuentes, Borsch & Uotila}} (syn. ''Rhagodia crassifolia'') * ''[[Chenopodium × zahnii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium zerovii]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium zoellneri]]'' {{мали|Aellen}} {{div col end}} ===Исклучени видови=== Разни растенија од овие родови се носат народно име „дива лобода“ на македонски, иако денес се ставени во други родови: * ''[[Blitum]]'' (12 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Blitum bonus-henricus]]'' &mdash; чуен ** ''[[Blitum californicum]]'' &mdash; калифорниска дива лобода ** ''[[Blitum capitatum]]'' &mdash; главичеста дива лобода ** ''[[Blitum virgatum]]'' (syn. ''Chenopodium foliosum'') &mdash; многулисна дива лобода * ''[[Chenopodiastrum]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Chenopodiastrum murale]]'' &mdash; ѕидна дива лобода ** ''[[Chenopodiastrum simplex]]'' &mdash; крупносемена дива лобода * ''[[Dysphania]]'' (околу 43 жлездени видови, as ''C. botrys, C. carinatum, C. cristatum, C. melanocarpum, C. multifidium, C. pumilio'' и други) * ''[[Lipandra]]'' (1 вид):<ref name="Fuentes" /> ** ''Lipandra polysperma'' &mdash; многусемена дива лобода * ''[[Oxybasis]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Oxybasis chenopodioides]]'' &mdash; дебелолисна дива лобода ** ''[[Oxybasis glauca]]'' &mdash; сивозелена дива лобода ** ''[[Oxybasis rubra]]'' &mdash; црвена дива лобода ** ''[[Oxybasis urbica]]'' &mdash; градска дива лобода * ''[[Teloxys]]'' (1 вид): ** ''Teloxys aristata'' * ''[[Suaeda australis]]'' &mdash; австралиска дива лобода (како ''C. australe, C. insulare'') ==Екологија== Извесни видови растат во големи честаци и се засолништа за мали животни. Со листовите се хранат [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]] и [[молци]]. Семето го јадат многу [[птици]] како [[жолтогрла стрнарка|жолтогрлата стрнарка]] (''Emberiza citrinella'') во Европа и белокрилото австралиско палче (''Malurus leucopterus'') во [[Австралија]]. [[Патоген]]и на дивата лобода се ssРНК-вирусите со позитивни нишки. ==Употреба== [[File:Quinoa cuit.JPG|thumb|Сварени семки на [[киноја]] (''C.&nbsp;quinoa'').]] Родот опфаќа неколку растенија од мала до умерена важност во исхраната како лиснат зеленчук и се користат како ним сродниот [[спанаќ]] (''Spinacia oleracea'') и слични растенија наречени „келите“ во [[Мексико]]{{snd}}и [[псевдожитарка|псевдожитарки]]. такви се [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''C.&nbsp;album''), [[кањива]]та (''C.&nbsp;pallidicaule'') и [[киноја]]та (''C.&nbsp;quinoa''). На островот [[Крит]] мештаните ги варат или барат меките фиданки и листовите на видот наречен крувида ({{јаз|el|κρουβίδα}}) или псаровлито ({{јаз|el|ψαρόβλητο}}). Според изучувањата нја Брус Д. Смит, Кристен Гремилион и други, дивата лобода се користи во исхраната уште од 4000&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. или порано, кога длапчестата дива лобода (''C.&nbsp;berlandieri'') била основна храна во источниот земјоделски комплекс на американските староседелци, а белата дива лобода се користела за исхрана од ертебелската култура во [[Европа]]. Членовите на источноевропската [[јамна култура]] во 3500–2500&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. исто така береле бела дива лобода како замена за житарки за да ја дополнат исхраната која инаку се состела главно од месни и млечни производи.<ref>{{наведена книга|last=Anthony|first=David|title=The horse, the wheel, and language|publisher=Princeton university press|year=2007|pages=302–303}}</ref> Денес постои зголемен итерес за дивата лобода како дел од [[безглутенска исхрана|безглутенската исхрана]]. Маслото исцедено од семињата на кинојата има слични својства на [[пченкарно масло|пченкарното масло]], но со повисок квалитет. Масло се добива и од амброзовидната дива лобода (епасоте), која повеќе не е во овој род. Во минатото се изработувала шагренската кожа со малите тврди семиња на дива лобода. Белата дива лобода е еден од главните [[моделен организам|моделни организми]] за [[молекуларна биологија|молекуларнобиолошко]] изучување на хлорофилазата. [[Полен]]от на дивата лобода, особено на широко распространетата бела дива лобода (''C.&nbsp;album''), е [[алерген]] и кај многу луѓе предизвикува [[алергиски ринитис|алергиски раздразнувања]].<ref name=":0">{{нмс|date=13 октомври 2017|title=Amaranthus and Chenopodium|url=https://alabamaallergy.com/2017/10/13/amaranthus-and-chenopodium/|access-date=3 март 2021|website=alabamaallergy.com|language=en-US}}</ref> Истиот вид, како и некои други, може да истрае со години ако семето е вкопано во земја. Затоа многу видови се значителен [[коров]], а некои станале [[инвазивен вид|инвазивни]].<ref name=":0" /> ==Фосилни наоди== Пронајдени се фосилни семки на изумрениот вид ''Chenopodium wetzleri'' од периодот хат на [[олигоцен]]от, познати и од образбата Оберлајтерсбах во средногорјето [[Рен (планини)|Рен]]. средна [[Германија]].<ref>The floral change in the tertiary of the Rhön mountains (Germany), Dieter Hans Mai - Acta Paleobotanica 47(1): 135-143, 2007.</ref> ==Наводи== <references> <ref name="Fuentes">Susy Fuentes-Bazan, Pertti Uotila, Thomas Borsch: ''A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae).'' In: ''Willdenowia.'' Vol. 42, No. 1, 2012, p. 5-24.</ref> <ref name="Fl China">Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=106630 ''Chenopodium'' - In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China.] Volume 5: Ulmaceae through Basellaceae. Science Press/Missouri Botanical Garden Press, Beijing/St. Louis 2003, {{ISBN|1-930723-27-X}}, p. 378-.</ref> </references> ==Библиографија== * {{наведено списание |date=1864 |first=George |last=Gulliver |title=Observations on Raphides and other Crystals |pages=250–252 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/22249699 |journal=The Annals and Magazine of Natural History, Including Zoology, Botany, and Geology |series=Third Series |volume=14}} {{Таксонска лента|from=Q158094}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дива лобода| ]] [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Штирови]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] shsk2y0rt5fthf5iswm349zscrd6fzv 5590757 5590753 2026-07-12T07:45:34Z Bjankuloski06 332 /* Таксономија */ 5590757 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Дива лобода |image = Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg |image_caption = [[Бела дива лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') |display_parents = 2 |taxon = Chenopodium |authority = [[Карл Линеј|L.]] (1753) |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = 132; [[#Таксономија|во текстот]] |subdivision_ref = <ref name="powo" /> |synonyms = *''Agatophyton'' {{мали|Fourr. (1869)}} *''Blitum'' {{мали|Hill (1757), nom. illeg.}} *''Botrys'' {{мали|Rchb. ex Nieuwl. (1914)}} * ''Einadia'' <small>Raf. (1838)</small> * ''Rhagodia'' <small>R.Br. (1810)</small> * ''Vulvaria'' <small>Bubani (1897), nom. illeg.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Leprophyllum'' <small>Dumort.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Chenopodiastrum'' <small>Moq.</small> |synonyms_ref = <ref name="powo" /><ref name="Fuentes"/> }} '''Дива лобода'''<ref name="ТермПлевРаст">{{ТермПлевРаст|46}}</ref> ({{науч|Chenopodium}}) — [[род (биологија)|род]] од многу видови на [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] и [[едногодишно растение|едногодишни]] зелјести [[цветни растенија]] кои растат речиси низ целиот свет.<ref name="Fl China" /> Му припаѓа на семејството на [[штирови]]те (''Amaranthaceae''). По [[#Таксономија|прекласификацијата]] на растенијата во родот, многу македонски растенија со народното име „дива лобода“ се нашле и во други родови, особено ''Dysphania'' и ''Blitum'' и ''Oxybasis''. Во ''Chenopodium'' останале само белата, калинолисната. смокволисната и смрдливата дива лобода. Во домашната литература сè уште се водат под ''Chenopodium'',<ref name="ФлораМак1.2">{{ФлораМак1.3|страница}}</ref> и потребна е преработка бидејќи постоечките називи на прекласификуваните растенија денес се [[синоним (таксономија)|синоними]]. Тие и понатаму народно би се нарекувале „дива лобода“, но научното име ќе им биде поинакво. ==Опис== Растенијата од овој род<ref>(s.str., опис според Fuentes et al. 2012)</ref><ref name="Fuentes" /> се [[едногодишно растение|едногодишни]] или [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[билки]], [[грмушка|грмушки]] или мали [[дрво (растение)|дрва]].<ref name=":1">{{наведена книга|last=Taylor|first=Ronald J.|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=прер.|location=Missoula, MT|page=64|language=en|oclc=25708726|orig-date=1992}}</ref> Растат на алкална почва.<ref name=":1" /> Тие се неароматични, но понекогаш мирисаат лошо. Младите стебленца и листови се покриени со густи меуресто подуени влакна, што им дава белузлав изглед. Овие [[трихома|трихоми]] подоцна спласнуваат и стануваат чашкести. Разгранетите [[стебло|стебла]] растат исправено, поземно или лазачки. Странчните гранки се наизменични (најдолните може да се речиси спротивни). [[Лист]]ови се распоредени наизменично или спротивно, со лисни дршки. Тенките помалку месести ливчиња се линеарни, [[ромб|ромпски]] или триаголно копјестозалистени, со целокрајни, насечени или подвоени рабови.<ref name="Fuentes" /> [[Соцветие|Соцветијата]] стојат исправено и се завршни и странични. Се состојат од шилесто или метличесто распоредени цветни клопчиња. Растенијата се [[еднодомност|еднодомни]] (ретко [[дводомност|дводомни]]). Кај еднодомните цветовите се [[полов диморфизам|диморфни]] или толчнички. Сочинети се од (4–) 5 [[околуцветник|околуцветнички]] поделоци сраснати во основата или близу средината, обично ципест раб и со заоблен до грбеста заднина; речиси секогаш имаат 5 прашници, и еден плодник со 2 устенца.<ref name="Fuentes" /> Кај плодот околуцветничките поделоци понекогаш се обоени, но претежно неизменети, и донекаде го обвиваат плодот или се шират од него. Околуплодникот е ципест и понекогаш сочен, прилепен до семето или лабаво го покрива. Семките се насочени хоризонтално и топчесто до леќесто сплескани, with со заоблен до острикав раб. Црната семена обвивка е речиси мазна до фино пругеста, ситно набрана или дупчеста.<ref name="Fuentes" /> {{gallery|mode=packed |Chenopodium album (4032134406).jpg|Бела дива лобода (''C.&nbsp;album'') |Rhagodia candolleana.jpg|Кандолова дива лобода (''C. candolleanum'') |좀명아주.JPG|Смокволисна дива лобода (''C.&nbsp;ficifolium'') |MagentaSpreen Chenopodium giganteum EdibleOffice.jpg|Џиновска дива лобода (''C.&nbsp;giganteum'') |Starr 010206-0253 Chenopodium oahuense.jpg|Ахејахеја (''C.&nbsp;oahuense'') }} == Таксономија == Родот ''Chenopodium'' бил опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 г. (''Species Plantarum'', Том. 1, стр.&nbsp;218–222). Типски вид е [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''Chenopodium album''). Името е изведено од обликот на листот: од [[грчки јазик|грчки]] χήν (''хен''), „гуска“ и πούς (''пус''), „стапало“ или {{јаз|el|ποδίον}} (''podion''), „стапалка“. Поранешната класификација ''Chenopodium'' опфаќал 170 видови.<ref name="Fl China" /> Филогенетското истражување покажало дека родот е мошне [[полифилија|полифилетичен]] и тогашното сметање не одговарало на вистинската сродност на растенијата. Во новата класификација Mosyakin & Clemants (2002, 2008) ги одделил жлездените видови како род ''[[Dysphania]]'' и род ''[[Teloxys]]'' од племето ''Dysphanieae''. Fuentes-Bazan et al. (2012) одвоиле префрлиле многу видови во родовите ''[[Blitum]]'' (во племето ''Anserineae''), ''[[Chenopodiastrum]]'', ''[[Lipandra]]'' и ''[[Oxybasis]]'' (како ''Chenopodium'' во племето ''Atripliceae''). Во ''Chenopodium'' ги вклучиле ''Rhagodia'' и ''Einadia''.<ref name="Fuentes" /> ===Видови=== Денес се прифаќаат 132 видови.<ref name="powo">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60437273-2 ''Chenopodium'' L.] ''[[Plants of the World Online]]''. {{пос|4 април 2024}}</ref> {{div col|colwidth=27em}} * ''[[Chenopodium acerifolium]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium aciculare]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} * ''[[Chenopodium acuminatum]]'' <small>Willd.</small><!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium adpressifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium albescens]]'' {{мали|Small}} * ''[[Chenopodium album]]'' {{мали|L.}} &mdash; бела дива лобода ** ''Chenopodium album'' var. ''album'' ([[синоним (таксономија)|syn.]] ''[[Chenopodium strictum]]'' <small>Roth</small>)<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium allanii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium atripliciforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium atrovirens]]'' {{мали|Rydb.}} &mdash; темна дива лобода * ''[[Chenopodium attenuatum]]'' {{мали|Charit.}} * ''[[Chenopodium aureum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; златна дива лобода * ''[[Chenopodium auricomiforme]]'' {{мали|Murr & Thell.}} * ''[[Chenopodium auricomum]]'' {{мали|Lindl.}} &mdash; руса дива лобода * ''[[Chenopodium ayare]]'' {{мали|Toro Torr.}} * ''[[Chenopodium baccatum]]'' {{мали|Labill.}} (syn. ''Rhagodia baccata'') * ''[[Chenopodium benthamii]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn.: ''Rhagodia latifolia'') * ''[[Chenopodium berlandieri]]'' {{мали|Moq.}} &mdash; длапчеста дива лобода ** ''Chenopodium berlandieri'' var. ''berlandieri'' (syn. ''Chenopodium nuttalliae'' {{мали|Saff.}}) &mdash; Натолова дива лобода, вавсонтле * ''[[Chenopodium betaceum]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium × binzianum]]'' {{мали|Aellen & Thell.}} * ''[[Chenopodium × bohemicum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × borbasii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium brandegeeae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Брендџиева дива лобода * ''[[Chenopodium bryoniifolium]]'' <small>Bunge</small> – корејска дива лобода<ref>{{наведена книга|url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|title=English Names for Korean Native Plants|publisher=Korea National Arboretum|year=2015|isbn=978-89-97450-98-5|location=Pocheon|page=407|access-date=24 декември 2016|via=Korea Forest Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|archive-date=25 мај 2017}}</ref> * ''[[Chenopodium candolleanum]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn.: ''Rhagodia candolleana'') &mdash; Кандолова дива лобода * ''[[Chenopodium carnosulum]]'' {{мали|Moq.}} * ''[[Chenopodium chaldoranicum]]'' {{мали|Rahimin. & Ghaemm.}} * ''[[Chenopodium cordobense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium cornutum]]'' {{мали|(Torr.) Benth. & Hook.f. ex S.Watson}} * ''[[Chenopodium × covillei]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium crusoeanum]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium cuneifolium]]'' {{мали|Vahl}} * ''[[Chenopodium curvispicatum]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium cyanifolium]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium cycloides]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; кружна дива лобода * ''[[Chenopodium × dadakovae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium desertorum]]'' {{мали|(J.M.Black) J.M.Black}} &mdash; пустинска дива лобода * ''[[Chenopodium desiccatum]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium detestans]]'' {{мали|Kirk}} &mdash; новозеландска рибина утроба * ''[[Chenopodium diversifolium]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium drummondii]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia drummondii'') * ''[[Chenopodium eastwoodiae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Иствудова дива лобода * ''[[Chenopodium eremaeum]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia eremaea'') * ''[[Chenopodium erosum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Chenopodium eustriatum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × fallax]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifoliiforme]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifolium]]'' {{мали|Sm.}} &mdash; смокволисна дива лобода * ''[[Chenopodium flabellifolium]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; ладалеста дива лобода * ''[[Chenopodium foggii]]'' {{мали|Wahl}} &mdash; Фогова дива лобода * ''[[Chenopodium fremontii]]'' {{мали|S.Watson}} &mdash; Фремонтова дива лобода * ''[[Chenopodium frutescens]]'' {{мали|C.A.Mey.}} * ''[[Chenopodium × fursajevii]]'' {{мали|Aellen & Iljin}} * ''[[Chenopodium gaudichaudianum]]'' {{мали|(Moq.) Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium giganteum]]'' <small>D.Don</small> (syn. ''Chenopodium formosanum'' {{мали|Koidz.}}) &mdash; џиновска дива лобода, црвена киноја<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium griseochlorinum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium grubovii]]'' {{мали|Lomon. & Uotila}} * ''[[Chenopodium × gruellii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium harae]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium hastatifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium × haywardiae]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium hederiforme]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium hians]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Chenopodium hircinum]]'' {{мали|Schrad.}} * ''[[Chenopodium hoggarense]]'' {{мали|Uotila & C.Chatel.}} * ''[[Chenopodium howellii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Хауелова дива лобода * ''[[Chenopodium hubbardii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × humiliforme]]'' {{мали|(Murr) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium iljinii]]'' {{мали|Golosk.}} * ''[[Chenopodium incanum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Heller}} &mdash; прашкеста дива лобода * ''[[Chenopodium incognitum]]'' {{мали|Wahl}} * ''[[Chenopodium indicum]]'' {{мали|T.K.Paul}} * ''[[Chenopodium iranicum]]'' {{мали|(Aellen) Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium × jedlickae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × jehlikii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium karoi]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium khorasanica]]'' {{мали|Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium lenticulare]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × leptophylliforme]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium leptophyllum]]'' {{мали|(Moq.) Nutt. ex S.Watson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium × linciense]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium lineatum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; пругеста дива лобода * ''[[Chenopodium littoreum]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; крајбрежна дива лобода * ''[[Chenopodium lobodontum]]'' {{мали|H.Scholz}} * ''[[Chenopodium loureiroi]]'' {{мали|Steud.}} * ''[[Chenopodium luteorubrum]]'' {{мали|Mandák & Lomon.}} * ''[[Chenopodium luteum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; жолта дива лобода * ''[[Chenopodium × mendelii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium moquinianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium mucronatum]]'' {{мали|Thunb.}} * ''[[Chenopodium neomexicanum]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; новомексиканска дива лобода * ''[[Chenopodium nesodendron]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium nevadense]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; невадска дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} * ''[[Chenopodium nitrariaceum]]'' <small>(F.Muell.) F.Muell. ex Benth.</small> &mdash; шалитрова дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сјајна дива лобода * ''[[Chenopodium novopokrovskyanum]]'' {{мали|(Aellen) Uotila}} * ''[[Chenopodium nutans]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia nutans'') * ''[[Chenopodium oahuense]]'' {{мали|(Meyen) Aellen}} &mdash; ''{{okina}}Āheahea'' ([[Hawaii|Hawai{{okina}}i]]) * ''[[Chenopodium obscurum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium opulifolium]]'' <small>Schrad. ex W.D.J.Koch & Ziz</small> &mdash; grey goosefoot<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium pallescens]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; бледа дива лобода * ''[[Chenopodium pallidicaule]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; кањива * ''[[Chenopodium palmeri]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Палмерова дива лобода * ''[[Chenopodium pamiricum]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium parabolicum]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia parabolica'') * ''[[Chenopodium × paradoxum]]'' {{мали|Mandák}} * ''[[Chenopodium parryi]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Периева дива лобода * ''[[Chenopodium perttii]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium petiolare]]'' {{мали|Kunth}} * ''[[Chenopodium philippianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium phillipsianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium pilcomayense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × podperae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium polygonoides]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium × praeacutum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium pratericola]]'' <small>Rydb.</small> &mdash; ливадска дива лобода<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium preissii]]'' {{мали|(Moq.) Diels}} (syn. ''Rhagodia preissii'') * ''[[Chenopodium × preissmannii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × pseudoleptophyllum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × pseudostriatum]]'' {{мали|(Zschacke) Druce}} * ''[[Chenopodium pueblense]]'' {{мали|H.S.Reed}} * ''[[Chenopodium quinoa]]'' {{мали|Willd.}} &mdash; киноја * ''[[Chenopodium × reynieri]]'' {{мали|Ludw. & Aellen}} * ''[[Chenopodium robertianum]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn. ''Rhagodia hastata'') * ''[[Chenopodium ruiz-lealii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium sanctae-clarae]]'' {{мали|Johow}} * ''[[Chenopodium sancti-ambrosii]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium sandersii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Сандерсова дива лобода * ''[[Chenopodium santoshei]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium scabricaule]]'' {{мали|Speg.}} * ''[[Chenopodium simpsonii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Симпсонова дива лобода * ''[[Chenopodium × smardae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium sonorense]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сонорска дива лобода * ''[[Chenopodium sosnowskyi]]'' {{мали|Kapeller}} * ''[[Chenopodium spegazzinii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium spinescens]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia spinescens'') * ''[[Chenopodium standleyanum]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; Стендлиева дива лобода * ''[[Chenopodium stenophyllum]]'' {{мали|(Makino) Koidz.}} * ''[[Chenopodium striatiforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium subficifolium]]'' {{мали|(Murr) Druce}} * ''[[Chenopodium subglabrum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Nelson}} &mdash; мазна дива лобода * ''[[Chenopodium suecicum]]'' {{мали|Murr}} &mdash; зелена дива лобода * ''[[Chenopodium × thellungii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium tonkinense]]'' {{мали|Courchet}} * ''[[Chenopodium triandrum]]'' {{мали|G.Forst.}} (syn. ''Rhagodia triandra'') * ''[[Chenopodium × tridentinum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × trigonocarpum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium trigonon]]'' {{мали|Schult.}} (syn. ''Einadia trigonos'') * ''[[Chenopodium twisselmannii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Твиселманова дива лобода * ''[[Chenopodium ulbrichii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium ulicinum]]'' {{мали|Gand.}} * ''[[Chenopodium × unarii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × variabile]]'' {{мали|Aellen}} (''C. album × C. berlandieri'') * ''[[Chenopodium vulvaria]]'' {{мали|L.}} &mdash; смрдлива дива лобода * ''[[Chenopodium wahlii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Валова дива лобода * ''[[Chenopodium watsonii]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; Вотсонова дива лобода * ''[[Chenopodium wilsonii]]'' {{мали|S.Fuentes, Borsch & Uotila}} (syn. ''Rhagodia crassifolia'') * ''[[Chenopodium × zahnii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium zerovii]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium zoellneri]]'' {{мали|Aellen}} {{div col end}} ===Исклучени видови=== Разни растенија од овие родови се носат народно име „дива лобода“ на македонски, иако денес се ставени во други родови: * ''[[Blitum]]'' (12 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Blitum bonus-henricus]]'' &mdash; чуен ** ''[[Blitum californicum]]'' &mdash; калифорниска дива лобода ** ''[[Blitum capitatum]]'' &mdash; главичеста дива лобода ** ''[[Blitum virgatum]]'' (syn. ''Chenopodium foliosum'') &mdash; многулисна дива лобода * ''[[Chenopodiastrum]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Chenopodiastrum murale]]'' &mdash; ѕидна дива лобода ** ''[[Chenopodiastrum simplex]]'' &mdash; крупносемена дива лобода * ''[[Dysphania]]'' (околу 43 жлездени видови, as ''C. botrys, C. carinatum, C. cristatum, C. melanocarpum, C. multifidium, C. pumilio'' и други) * ''[[Lipandra]]'' (1 вид):<ref name="Fuentes" /> ** ''Lipandra polysperma'' &mdash; многусемена дива лобода * ''[[Oxybasis]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Oxybasis chenopodioides]]'' &mdash; дебелолисна дива лобода ** ''[[Oxybasis glauca]]'' &mdash; сивозелена дива лобода ** ''[[Oxybasis rubra]]'' &mdash; црвена дива лобода ** ''[[Oxybasis urbica]]'' &mdash; градска дива лобода * ''[[Teloxys]]'' (1 вид): ** ''Teloxys aristata'' * ''[[Suaeda australis]]'' &mdash; австралиска дива лобода (како ''C. australe, C. insulare'') ==Екологија== Извесни видови растат во големи честаци и се засолништа за мали животни. Со листовите се хранат [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]] и [[молци]]. Семето го јадат многу [[птици]] како [[жолтогрла стрнарка|жолтогрлата стрнарка]] (''Emberiza citrinella'') во Европа и белокрилото австралиско палче (''Malurus leucopterus'') во [[Австралија]]. [[Патоген]]и на дивата лобода се ssРНК-вирусите со позитивни нишки. ==Употреба== [[File:Quinoa cuit.JPG|thumb|Сварени семки на [[киноја]] (''C.&nbsp;quinoa'').]] Родот опфаќа неколку растенија од мала до умерена важност во исхраната како лиснат зеленчук и се користат како ним сродниот [[спанаќ]] (''Spinacia oleracea'') и слични растенија наречени „келите“ во [[Мексико]]{{snd}}и [[псевдожитарка|псевдожитарки]]. такви се [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''C.&nbsp;album''), [[кањива]]та (''C.&nbsp;pallidicaule'') и [[киноја]]та (''C.&nbsp;quinoa''). На островот [[Крит]] мештаните ги варат или барат меките фиданки и листовите на видот наречен крувида ({{јаз|el|κρουβίδα}}) или псаровлито ({{јаз|el|ψαρόβλητο}}). Според изучувањата нја Брус Д. Смит, Кристен Гремилион и други, дивата лобода се користи во исхраната уште од 4000&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. или порано, кога длапчестата дива лобода (''C.&nbsp;berlandieri'') била основна храна во источниот земјоделски комплекс на американските староседелци, а белата дива лобода се користела за исхрана од ертебелската култура во [[Европа]]. Членовите на источноевропската [[јамна култура]] во 3500–2500&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. исто така береле бела дива лобода како замена за житарки за да ја дополнат исхраната која инаку се состела главно од месни и млечни производи.<ref>{{наведена книга|last=Anthony|first=David|title=The horse, the wheel, and language|publisher=Princeton university press|year=2007|pages=302–303}}</ref> Денес постои зголемен итерес за дивата лобода како дел од [[безглутенска исхрана|безглутенската исхрана]]. Маслото исцедено од семињата на кинојата има слични својства на [[пченкарно масло|пченкарното масло]], но со повисок квалитет. Масло се добива и од амброзовидната дива лобода (епасоте), која повеќе не е во овој род. Во минатото се изработувала шагренската кожа со малите тврди семиња на дива лобода. Белата дива лобода е еден од главните [[моделен организам|моделни организми]] за [[молекуларна биологија|молекуларнобиолошко]] изучување на хлорофилазата. [[Полен]]от на дивата лобода, особено на широко распространетата бела дива лобода (''C.&nbsp;album''), е [[алерген]] и кај многу луѓе предизвикува [[алергиски ринитис|алергиски раздразнувања]].<ref name=":0">{{нмс|date=13 октомври 2017|title=Amaranthus and Chenopodium|url=https://alabamaallergy.com/2017/10/13/amaranthus-and-chenopodium/|access-date=3 март 2021|website=alabamaallergy.com|language=en-US}}</ref> Истиот вид, како и некои други, може да истрае со години ако семето е вкопано во земја. Затоа многу видови се значителен [[коров]], а некои станале [[инвазивен вид|инвазивни]].<ref name=":0" /> ==Фосилни наоди== Пронајдени се фосилни семки на изумрениот вид ''Chenopodium wetzleri'' од периодот хат на [[олигоцен]]от, познати и од образбата Оберлајтерсбах во средногорјето [[Рен (планини)|Рен]]. средна [[Германија]].<ref>The floral change in the tertiary of the Rhön mountains (Germany), Dieter Hans Mai - Acta Paleobotanica 47(1): 135-143, 2007.</ref> ==Наводи== <references> <ref name="Fuentes">Susy Fuentes-Bazan, Pertti Uotila, Thomas Borsch: ''A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae).'' In: ''Willdenowia.'' Vol. 42, No. 1, 2012, p. 5-24.</ref> <ref name="Fl China">Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=106630 ''Chenopodium'' - In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China.] Volume 5: Ulmaceae through Basellaceae. Science Press/Missouri Botanical Garden Press, Beijing/St. Louis 2003, {{ISBN|1-930723-27-X}}, p. 378-.</ref> </references> ==Библиографија== * {{наведено списание |date=1864 |first=George |last=Gulliver |title=Observations on Raphides and other Crystals |pages=250–252 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/22249699 |journal=The Annals and Magazine of Natural History, Including Zoology, Botany, and Geology |series=Third Series |volume=14}} {{Таксонска лента|from=Q158094}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дива лобода| ]] [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Штирови]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] sqtou2rs95gd7dzvsfff3ret7mt2qqp 5590758 5590757 2026-07-12T07:45:53Z Bjankuloski06 332 /* Видови */ 5590758 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Дива лобода |image = Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg |image_caption = [[Бела дива лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') |display_parents = 2 |taxon = Chenopodium |authority = [[Карл Линеј|L.]] (1753) |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = 132; [[#Таксономија|во текстот]] |subdivision_ref = <ref name="powo" /> |synonyms = *''Agatophyton'' {{мали|Fourr. (1869)}} *''Blitum'' {{мали|Hill (1757), nom. illeg.}} *''Botrys'' {{мали|Rchb. ex Nieuwl. (1914)}} * ''Einadia'' <small>Raf. (1838)</small> * ''Rhagodia'' <small>R.Br. (1810)</small> * ''Vulvaria'' <small>Bubani (1897), nom. illeg.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Leprophyllum'' <small>Dumort.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Chenopodiastrum'' <small>Moq.</small> |synonyms_ref = <ref name="powo" /><ref name="Fuentes"/> }} '''Дива лобода'''<ref name="ТермПлевРаст">{{ТермПлевРаст|46}}</ref> ({{науч|Chenopodium}}) — [[род (биологија)|род]] од многу видови на [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] и [[едногодишно растение|едногодишни]] зелјести [[цветни растенија]] кои растат речиси низ целиот свет.<ref name="Fl China" /> Му припаѓа на семејството на [[штирови]]те (''Amaranthaceae''). По [[#Таксономија|прекласификацијата]] на растенијата во родот, многу македонски растенија со народното име „дива лобода“ се нашле и во други родови, особено ''Dysphania'' и ''Blitum'' и ''Oxybasis''. Во ''Chenopodium'' останале само белата, калинолисната. смокволисната и смрдливата дива лобода. Во домашната литература сè уште се водат под ''Chenopodium'',<ref name="ФлораМак1.2">{{ФлораМак1.3|страница}}</ref> и потребна е преработка бидејќи постоечките називи на прекласификуваните растенија денес се [[синоним (таксономија)|синоними]]. Тие и понатаму народно би се нарекувале „дива лобода“, но научното име ќе им биде поинакво. ==Опис== Растенијата од овој род<ref>(s.str., опис според Fuentes et al. 2012)</ref><ref name="Fuentes" /> се [[едногодишно растение|едногодишни]] или [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[билки]], [[грмушка|грмушки]] или мали [[дрво (растение)|дрва]].<ref name=":1">{{наведена книга|last=Taylor|first=Ronald J.|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=прер.|location=Missoula, MT|page=64|language=en|oclc=25708726|orig-date=1992}}</ref> Растат на алкална почва.<ref name=":1" /> Тие се неароматични, но понекогаш мирисаат лошо. Младите стебленца и листови се покриени со густи меуресто подуени влакна, што им дава белузлав изглед. Овие [[трихома|трихоми]] подоцна спласнуваат и стануваат чашкести. Разгранетите [[стебло|стебла]] растат исправено, поземно или лазачки. Странчните гранки се наизменични (најдолните може да се речиси спротивни). [[Лист]]ови се распоредени наизменично или спротивно, со лисни дршки. Тенките помалку месести ливчиња се линеарни, [[ромб|ромпски]] или триаголно копјестозалистени, со целокрајни, насечени или подвоени рабови.<ref name="Fuentes" /> [[Соцветие|Соцветијата]] стојат исправено и се завршни и странични. Се состојат од шилесто или метличесто распоредени цветни клопчиња. Растенијата се [[еднодомност|еднодомни]] (ретко [[дводомност|дводомни]]). Кај еднодомните цветовите се [[полов диморфизам|диморфни]] или толчнички. Сочинети се од (4–) 5 [[околуцветник|околуцветнички]] поделоци сраснати во основата или близу средината, обично ципест раб и со заоблен до грбеста заднина; речиси секогаш имаат 5 прашници, и еден плодник со 2 устенца.<ref name="Fuentes" /> Кај плодот околуцветничките поделоци понекогаш се обоени, но претежно неизменети, и донекаде го обвиваат плодот или се шират од него. Околуплодникот е ципест и понекогаш сочен, прилепен до семето или лабаво го покрива. Семките се насочени хоризонтално и топчесто до леќесто сплескани, with со заоблен до острикав раб. Црната семена обвивка е речиси мазна до фино пругеста, ситно набрана или дупчеста.<ref name="Fuentes" /> {{gallery|mode=packed |Chenopodium album (4032134406).jpg|Бела дива лобода (''C.&nbsp;album'') |Rhagodia candolleana.jpg|Кандолова дива лобода (''C. candolleanum'') |좀명아주.JPG|Смокволисна дива лобода (''C.&nbsp;ficifolium'') |MagentaSpreen Chenopodium giganteum EdibleOffice.jpg|Џиновска дива лобода (''C.&nbsp;giganteum'') |Starr 010206-0253 Chenopodium oahuense.jpg|Ахејахеја (''C.&nbsp;oahuense'') }} == Таксономија == Родот ''Chenopodium'' бил опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 г. (''Species Plantarum'', Том. 1, стр.&nbsp;218–222). Типски вид е [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''Chenopodium album''). Името е изведено од обликот на листот: од [[грчки јазик|грчки]] χήν (''хен''), „гуска“ и πούς (''пус''), „стапало“ или {{јаз|el|ποδίον}} (''podion''), „стапалка“. Поранешната класификација ''Chenopodium'' опфаќал 170 видови.<ref name="Fl China" /> Филогенетското истражување покажало дека родот е мошне [[полифилија|полифилетичен]] и тогашното сметање не одговарало на вистинската сродност на растенијата. Во новата класификација Mosyakin & Clemants (2002, 2008) ги одделил жлездените видови како род ''[[Dysphania]]'' и род ''[[Teloxys]]'' од племето ''Dysphanieae''. Fuentes-Bazan et al. (2012) одвоиле префрлиле многу видови во родовите ''[[Blitum]]'' (во племето ''Anserineae''), ''[[Chenopodiastrum]]'', ''[[Lipandra]]'' и ''[[Oxybasis]]'' (како ''Chenopodium'' во племето ''Atripliceae''). Во ''Chenopodium'' ги вклучиле ''Rhagodia'' и ''Einadia''.<ref name="Fuentes" /> ===Видови=== Денес се прифаќаат 132 видови.<ref name="powo">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60437273-2 ''Chenopodium'' L.] ''[[Plants of the World Online]]''. {{пос|4 април 2024}}</ref> {{div col|colwidth=27em}} * ''[[Chenopodium acerifolium]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium aciculare]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} * ''[[Chenopodium acuminatum]]'' <small>Willd.</small><!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium adpressifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium albescens]]'' {{мали|Small}} * ''[[Chenopodium album]]'' {{мали|L.}} &mdash; бела дива лобода ** ''Chenopodium album'' var. ''album'' ([[синоним (таксономија)|syn.]] ''Chenopodium strictum'' <small>Roth</small>)<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium allanii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium atripliciforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium atrovirens]]'' {{мали|Rydb.}} &mdash; темна дива лобода * ''[[Chenopodium attenuatum]]'' {{мали|Charit.}} * ''[[Chenopodium aureum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; златна дива лобода * ''[[Chenopodium auricomiforme]]'' {{мали|Murr & Thell.}} * ''[[Chenopodium auricomum]]'' {{мали|Lindl.}} &mdash; руса дива лобода * ''[[Chenopodium ayare]]'' {{мали|Toro Torr.}} * ''[[Chenopodium baccatum]]'' {{мали|Labill.}} (syn. ''Rhagodia baccata'') * ''[[Chenopodium benthamii]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn.: ''Rhagodia latifolia'') * ''[[Chenopodium berlandieri]]'' {{мали|Moq.}} &mdash; длапчеста дива лобода ** ''Chenopodium berlandieri'' var. ''berlandieri'' (syn. ''Chenopodium nuttalliae'' {{мали|Saff.}}) &mdash; Натолова дива лобода, вавсонтле * ''[[Chenopodium betaceum]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium × binzianum]]'' {{мали|Aellen & Thell.}} * ''[[Chenopodium × bohemicum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × borbasii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium brandegeeae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Брендџиева дива лобода * ''[[Chenopodium bryoniifolium]]'' <small>Bunge</small> – корејска дива лобода<ref>{{наведена книга|url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|title=English Names for Korean Native Plants|publisher=Korea National Arboretum|year=2015|isbn=978-89-97450-98-5|location=Pocheon|page=407|access-date=24 декември 2016|via=Korea Forest Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|archive-date=25 мај 2017}}</ref> * ''[[Chenopodium candolleanum]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn.: ''Rhagodia candolleana'') &mdash; Кандолова дива лобода * ''[[Chenopodium carnosulum]]'' {{мали|Moq.}} * ''[[Chenopodium chaldoranicum]]'' {{мали|Rahimin. & Ghaemm.}} * ''[[Chenopodium cordobense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium cornutum]]'' {{мали|(Torr.) Benth. & Hook.f. ex S.Watson}} * ''[[Chenopodium × covillei]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium crusoeanum]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium cuneifolium]]'' {{мали|Vahl}} * ''[[Chenopodium curvispicatum]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium cyanifolium]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium cycloides]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; кружна дива лобода * ''[[Chenopodium × dadakovae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium desertorum]]'' {{мали|(J.M.Black) J.M.Black}} &mdash; пустинска дива лобода * ''[[Chenopodium desiccatum]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium detestans]]'' {{мали|Kirk}} &mdash; новозеландска рибина утроба * ''[[Chenopodium diversifolium]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium drummondii]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia drummondii'') * ''[[Chenopodium eastwoodiae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Иствудова дива лобода * ''[[Chenopodium eremaeum]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia eremaea'') * ''[[Chenopodium erosum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Chenopodium eustriatum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × fallax]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifoliiforme]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifolium]]'' {{мали|Sm.}} &mdash; смокволисна дива лобода * ''[[Chenopodium flabellifolium]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; ладалеста дива лобода * ''[[Chenopodium foggii]]'' {{мали|Wahl}} &mdash; Фогова дива лобода * ''[[Chenopodium fremontii]]'' {{мали|S.Watson}} &mdash; Фремонтова дива лобода * ''[[Chenopodium frutescens]]'' {{мали|C.A.Mey.}} * ''[[Chenopodium × fursajevii]]'' {{мали|Aellen & Iljin}} * ''[[Chenopodium gaudichaudianum]]'' {{мали|(Moq.) Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium giganteum]]'' <small>D.Don</small> (syn. ''Chenopodium formosanum'' {{мали|Koidz.}}) &mdash; џиновска дива лобода, црвена киноја<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium griseochlorinum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium grubovii]]'' {{мали|Lomon. & Uotila}} * ''[[Chenopodium × gruellii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium harae]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium hastatifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium × haywardiae]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium hederiforme]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium hians]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Chenopodium hircinum]]'' {{мали|Schrad.}} * ''[[Chenopodium hoggarense]]'' {{мали|Uotila & C.Chatel.}} * ''[[Chenopodium howellii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Хауелова дива лобода * ''[[Chenopodium hubbardii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × humiliforme]]'' {{мали|(Murr) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium iljinii]]'' {{мали|Golosk.}} * ''[[Chenopodium incanum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Heller}} &mdash; прашкеста дива лобода * ''[[Chenopodium incognitum]]'' {{мали|Wahl}} * ''[[Chenopodium indicum]]'' {{мали|T.K.Paul}} * ''[[Chenopodium iranicum]]'' {{мали|(Aellen) Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium × jedlickae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × jehlikii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium karoi]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium khorasanica]]'' {{мали|Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium lenticulare]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × leptophylliforme]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium leptophyllum]]'' {{мали|(Moq.) Nutt. ex S.Watson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium × linciense]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium lineatum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; пругеста дива лобода * ''[[Chenopodium littoreum]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; крајбрежна дива лобода * ''[[Chenopodium lobodontum]]'' {{мали|H.Scholz}} * ''[[Chenopodium loureiroi]]'' {{мали|Steud.}} * ''[[Chenopodium luteorubrum]]'' {{мали|Mandák & Lomon.}} * ''[[Chenopodium luteum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; жолта дива лобода * ''[[Chenopodium × mendelii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium moquinianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium mucronatum]]'' {{мали|Thunb.}} * ''[[Chenopodium neomexicanum]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; новомексиканска дива лобода * ''[[Chenopodium nesodendron]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium nevadense]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; невадска дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} * ''[[Chenopodium nitrariaceum]]'' <small>(F.Muell.) F.Muell. ex Benth.</small> &mdash; шалитрова дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сјајна дива лобода * ''[[Chenopodium novopokrovskyanum]]'' {{мали|(Aellen) Uotila}} * ''[[Chenopodium nutans]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia nutans'') * ''[[Chenopodium oahuense]]'' {{мали|(Meyen) Aellen}} &mdash; ''{{okina}}Āheahea'' ([[Hawaii|Hawai{{okina}}i]]) * ''[[Chenopodium obscurum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium opulifolium]]'' <small>Schrad. ex W.D.J.Koch & Ziz</small> &mdash; grey goosefoot<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium pallescens]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; бледа дива лобода * ''[[Chenopodium pallidicaule]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; кањива * ''[[Chenopodium palmeri]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Палмерова дива лобода * ''[[Chenopodium pamiricum]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium parabolicum]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia parabolica'') * ''[[Chenopodium × paradoxum]]'' {{мали|Mandák}} * ''[[Chenopodium parryi]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Периева дива лобода * ''[[Chenopodium perttii]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium petiolare]]'' {{мали|Kunth}} * ''[[Chenopodium philippianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium phillipsianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium pilcomayense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × podperae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium polygonoides]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium × praeacutum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium pratericola]]'' <small>Rydb.</small> &mdash; ливадска дива лобода<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium preissii]]'' {{мали|(Moq.) Diels}} (syn. ''Rhagodia preissii'') * ''[[Chenopodium × preissmannii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × pseudoleptophyllum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × pseudostriatum]]'' {{мали|(Zschacke) Druce}} * ''[[Chenopodium pueblense]]'' {{мали|H.S.Reed}} * ''[[Chenopodium quinoa]]'' {{мали|Willd.}} &mdash; киноја * ''[[Chenopodium × reynieri]]'' {{мали|Ludw. & Aellen}} * ''[[Chenopodium robertianum]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn. ''Rhagodia hastata'') * ''[[Chenopodium ruiz-lealii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium sanctae-clarae]]'' {{мали|Johow}} * ''[[Chenopodium sancti-ambrosii]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium sandersii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Сандерсова дива лобода * ''[[Chenopodium santoshei]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium scabricaule]]'' {{мали|Speg.}} * ''[[Chenopodium simpsonii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Симпсонова дива лобода * ''[[Chenopodium × smardae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium sonorense]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сонорска дива лобода * ''[[Chenopodium sosnowskyi]]'' {{мали|Kapeller}} * ''[[Chenopodium spegazzinii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium spinescens]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia spinescens'') * ''[[Chenopodium standleyanum]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; Стендлиева дива лобода * ''[[Chenopodium stenophyllum]]'' {{мали|(Makino) Koidz.}} * ''[[Chenopodium striatiforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium subficifolium]]'' {{мали|(Murr) Druce}} * ''[[Chenopodium subglabrum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Nelson}} &mdash; мазна дива лобода * ''[[Chenopodium suecicum]]'' {{мали|Murr}} &mdash; зелена дива лобода * ''[[Chenopodium × thellungii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium tonkinense]]'' {{мали|Courchet}} * ''[[Chenopodium triandrum]]'' {{мали|G.Forst.}} (syn. ''Rhagodia triandra'') * ''[[Chenopodium × tridentinum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × trigonocarpum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium trigonon]]'' {{мали|Schult.}} (syn. ''Einadia trigonos'') * ''[[Chenopodium twisselmannii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Твиселманова дива лобода * ''[[Chenopodium ulbrichii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium ulicinum]]'' {{мали|Gand.}} * ''[[Chenopodium × unarii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × variabile]]'' {{мали|Aellen}} (''C. album × C. berlandieri'') * ''[[Chenopodium vulvaria]]'' {{мали|L.}} &mdash; смрдлива дива лобода * ''[[Chenopodium wahlii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Валова дива лобода * ''[[Chenopodium watsonii]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; Вотсонова дива лобода * ''[[Chenopodium wilsonii]]'' {{мали|S.Fuentes, Borsch & Uotila}} (syn. ''Rhagodia crassifolia'') * ''[[Chenopodium × zahnii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium zerovii]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium zoellneri]]'' {{мали|Aellen}} {{div col end}} ===Исклучени видови=== Разни растенија од овие родови се носат народно име „дива лобода“ на македонски, иако денес се ставени во други родови: * ''[[Blitum]]'' (12 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Blitum bonus-henricus]]'' &mdash; чуен ** ''[[Blitum californicum]]'' &mdash; калифорниска дива лобода ** ''[[Blitum capitatum]]'' &mdash; главичеста дива лобода ** ''[[Blitum virgatum]]'' (syn. ''Chenopodium foliosum'') &mdash; многулисна дива лобода * ''[[Chenopodiastrum]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Chenopodiastrum murale]]'' &mdash; ѕидна дива лобода ** ''[[Chenopodiastrum simplex]]'' &mdash; крупносемена дива лобода * ''[[Dysphania]]'' (околу 43 жлездени видови, as ''C. botrys, C. carinatum, C. cristatum, C. melanocarpum, C. multifidium, C. pumilio'' и други) * ''[[Lipandra]]'' (1 вид):<ref name="Fuentes" /> ** ''Lipandra polysperma'' &mdash; многусемена дива лобода * ''[[Oxybasis]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Oxybasis chenopodioides]]'' &mdash; дебелолисна дива лобода ** ''[[Oxybasis glauca]]'' &mdash; сивозелена дива лобода ** ''[[Oxybasis rubra]]'' &mdash; црвена дива лобода ** ''[[Oxybasis urbica]]'' &mdash; градска дива лобода * ''[[Teloxys]]'' (1 вид): ** ''Teloxys aristata'' * ''[[Suaeda australis]]'' &mdash; австралиска дива лобода (како ''C. australe, C. insulare'') ==Екологија== Извесни видови растат во големи честаци и се засолништа за мали животни. Со листовите се хранат [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]] и [[молци]]. Семето го јадат многу [[птици]] како [[жолтогрла стрнарка|жолтогрлата стрнарка]] (''Emberiza citrinella'') во Европа и белокрилото австралиско палче (''Malurus leucopterus'') во [[Австралија]]. [[Патоген]]и на дивата лобода се ssРНК-вирусите со позитивни нишки. ==Употреба== [[File:Quinoa cuit.JPG|thumb|Сварени семки на [[киноја]] (''C.&nbsp;quinoa'').]] Родот опфаќа неколку растенија од мала до умерена важност во исхраната како лиснат зеленчук и се користат како ним сродниот [[спанаќ]] (''Spinacia oleracea'') и слични растенија наречени „келите“ во [[Мексико]]{{snd}}и [[псевдожитарка|псевдожитарки]]. такви се [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''C.&nbsp;album''), [[кањива]]та (''C.&nbsp;pallidicaule'') и [[киноја]]та (''C.&nbsp;quinoa''). На островот [[Крит]] мештаните ги варат или барат меките фиданки и листовите на видот наречен крувида ({{јаз|el|κρουβίδα}}) или псаровлито ({{јаз|el|ψαρόβλητο}}). Според изучувањата нја Брус Д. Смит, Кристен Гремилион и други, дивата лобода се користи во исхраната уште од 4000&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. или порано, кога длапчестата дива лобода (''C.&nbsp;berlandieri'') била основна храна во источниот земјоделски комплекс на американските староседелци, а белата дива лобода се користела за исхрана од ертебелската култура во [[Европа]]. Членовите на источноевропската [[јамна култура]] во 3500–2500&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. исто така береле бела дива лобода како замена за житарки за да ја дополнат исхраната која инаку се состела главно од месни и млечни производи.<ref>{{наведена книга|last=Anthony|first=David|title=The horse, the wheel, and language|publisher=Princeton university press|year=2007|pages=302–303}}</ref> Денес постои зголемен итерес за дивата лобода како дел од [[безглутенска исхрана|безглутенската исхрана]]. Маслото исцедено од семињата на кинојата има слични својства на [[пченкарно масло|пченкарното масло]], но со повисок квалитет. Масло се добива и од амброзовидната дива лобода (епасоте), која повеќе не е во овој род. Во минатото се изработувала шагренската кожа со малите тврди семиња на дива лобода. Белата дива лобода е еден од главните [[моделен организам|моделни организми]] за [[молекуларна биологија|молекуларнобиолошко]] изучување на хлорофилазата. [[Полен]]от на дивата лобода, особено на широко распространетата бела дива лобода (''C.&nbsp;album''), е [[алерген]] и кај многу луѓе предизвикува [[алергиски ринитис|алергиски раздразнувања]].<ref name=":0">{{нмс|date=13 октомври 2017|title=Amaranthus and Chenopodium|url=https://alabamaallergy.com/2017/10/13/amaranthus-and-chenopodium/|access-date=3 март 2021|website=alabamaallergy.com|language=en-US}}</ref> Истиот вид, како и некои други, може да истрае со години ако семето е вкопано во земја. Затоа многу видови се значителен [[коров]], а некои станале [[инвазивен вид|инвазивни]].<ref name=":0" /> ==Фосилни наоди== Пронајдени се фосилни семки на изумрениот вид ''Chenopodium wetzleri'' од периодот хат на [[олигоцен]]от, познати и од образбата Оберлајтерсбах во средногорјето [[Рен (планини)|Рен]]. средна [[Германија]].<ref>The floral change in the tertiary of the Rhön mountains (Germany), Dieter Hans Mai - Acta Paleobotanica 47(1): 135-143, 2007.</ref> ==Наводи== <references> <ref name="Fuentes">Susy Fuentes-Bazan, Pertti Uotila, Thomas Borsch: ''A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae).'' In: ''Willdenowia.'' Vol. 42, No. 1, 2012, p. 5-24.</ref> <ref name="Fl China">Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=106630 ''Chenopodium'' - In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China.] Volume 5: Ulmaceae through Basellaceae. Science Press/Missouri Botanical Garden Press, Beijing/St. Louis 2003, {{ISBN|1-930723-27-X}}, p. 378-.</ref> </references> ==Библиографија== * {{наведено списание |date=1864 |first=George |last=Gulliver |title=Observations on Raphides and other Crystals |pages=250–252 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/22249699 |journal=The Annals and Magazine of Natural History, Including Zoology, Botany, and Geology |series=Third Series |volume=14}} {{Таксонска лента|from=Q158094}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дива лобода| ]] [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Штирови]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] e3508in35985d966kptwz2w6n7jaaj4 5590761 5590758 2026-07-12T07:47:46Z Bjankuloski06 332 /* Таксономија */ 5590761 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Дива лобода |image = Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg |image_caption = [[Бела дива лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') |display_parents = 2 |taxon = Chenopodium |authority = [[Карл Линеј|L.]] (1753) |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = 132; [[#Таксономија|во текстот]] |subdivision_ref = <ref name="powo" /> |synonyms = *''Agatophyton'' {{мали|Fourr. (1869)}} *''Blitum'' {{мали|Hill (1757), nom. illeg.}} *''Botrys'' {{мали|Rchb. ex Nieuwl. (1914)}} * ''Einadia'' <small>Raf. (1838)</small> * ''Rhagodia'' <small>R.Br. (1810)</small> * ''Vulvaria'' <small>Bubani (1897), nom. illeg.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Leprophyllum'' <small>Dumort.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Chenopodiastrum'' <small>Moq.</small> |synonyms_ref = <ref name="powo" /><ref name="Fuentes"/> }} '''Дива лобода'''<ref name="ТермПлевРаст">{{ТермПлевРаст|46}}</ref> ({{науч|Chenopodium}}) — [[род (биологија)|род]] од многу видови на [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] и [[едногодишно растение|едногодишни]] зелјести [[цветни растенија]] кои растат речиси низ целиот свет.<ref name="Fl China" /> Му припаѓа на семејството на [[штирови]]те (''Amaranthaceae''). По [[#Таксономија|прекласификацијата]] на растенијата во родот, многу македонски растенија со народното име „дива лобода“ се нашле и во други родови, особено ''Dysphania'' и ''Blitum'' и ''Oxybasis''. Во ''Chenopodium'' останале само белата, калинолисната. смокволисната и смрдливата дива лобода. Во домашната литература сè уште се водат под ''Chenopodium'',<ref name="ФлораМак1.2">{{ФлораМак1.3|страница}}</ref> и потребна е преработка бидејќи постоечките називи на прекласификуваните растенија денес се [[синоним (таксономија)|синоними]]. Тие и понатаму народно би се нарекувале „дива лобода“, но научното име ќе им биде поинакво. ==Опис== Растенијата од овој род<ref>(s.str., опис според Fuentes et al. 2012)</ref><ref name="Fuentes" /> се [[едногодишно растение|едногодишни]] или [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[билки]], [[грмушка|грмушки]] или мали [[дрво (растение)|дрва]].<ref name=":1">{{наведена книга|last=Taylor|first=Ronald J.|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=прер.|location=Missoula, MT|page=64|language=en|oclc=25708726|orig-date=1992}}</ref> Растат на алкална почва.<ref name=":1" /> Тие се неароматични, но понекогаш мирисаат лошо. Младите стебленца и листови се покриени со густи меуресто подуени влакна, што им дава белузлав изглед. Овие [[трихома|трихоми]] подоцна спласнуваат и стануваат чашкести. Разгранетите [[стебло|стебла]] растат исправено, поземно или лазачки. Странчните гранки се наизменични (најдолните може да се речиси спротивни). [[Лист]]ови се распоредени наизменично или спротивно, со лисни дршки. Тенките помалку месести ливчиња се линеарни, [[ромб|ромпски]] или триаголно копјестозалистени, со целокрајни, насечени или подвоени рабови.<ref name="Fuentes" /> [[Соцветие|Соцветијата]] стојат исправено и се завршни и странични. Се состојат од шилесто или метличесто распоредени цветни клопчиња. Растенијата се [[еднодомност|еднодомни]] (ретко [[дводомност|дводомни]]). Кај еднодомните цветовите се [[полов диморфизам|диморфни]] или толчнички. Сочинети се од (4–) 5 [[околуцветник|околуцветнички]] поделоци сраснати во основата или близу средината, обично ципест раб и со заоблен до грбеста заднина; речиси секогаш имаат 5 прашници, и еден плодник со 2 устенца.<ref name="Fuentes" /> Кај плодот околуцветничките поделоци понекогаш се обоени, но претежно неизменети, и донекаде го обвиваат плодот или се шират од него. Околуплодникот е ципест и понекогаш сочен, прилепен до семето или лабаво го покрива. Семките се насочени хоризонтално и топчесто до леќесто сплескани, with со заоблен до острикав раб. Црната семена обвивка е речиси мазна до фино пругеста, ситно набрана или дупчеста.<ref name="Fuentes" /> {{gallery|mode=packed |Chenopodium album (4032134406).jpg|Бела дива лобода (''C.&nbsp;album'') |Rhagodia candolleana.jpg|Кандолова дива лобода (''C. candolleanum'') |좀명아주.JPG|Смокволисна дива лобода (''C.&nbsp;ficifolium'') |MagentaSpreen Chenopodium giganteum EdibleOffice.jpg|Џиновска дива лобода (''C.&nbsp;giganteum'') |Starr 010206-0253 Chenopodium oahuense.jpg|Ахејахеја (''C.&nbsp;oahuense'') }} == Таксономија == Родот ''Chenopodium'' бил опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 г. (''Species Plantarum'', Том. 1, стр.&nbsp;218–222). Типски вид е [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''Chenopodium album''). Името ''Chenopodium'' е изведено од обликот на листот: од [[грчки јазик|грчки]] χήν (''хен''), „гуска“ и πούς (''пус''), „стапало“ или {{јаз|el|ποδίον}} (''podion''), „стапалка“. Поранешната класификација ''Chenopodium'' опфаќал 170 видови.<ref name="Fl China" /> Филогенетското истражување покажало дека родот е мошне [[полифилија|полифилетичен]] и тогашното сметање не одговарало на вистинската сродност на растенијата. Во новата класификација Mosyakin & Clemants (2002, 2008) ги одделил жлездените видови како род ''[[Dysphania]]'' и род ''[[Teloxys]]'' од племето ''Dysphanieae''. Fuentes-Bazan et al. (2012) одвоиле префрлиле многу видови во родовите ''[[Blitum]]'' (во племето ''Anserineae''), ''[[Chenopodiastrum]]'', ''[[Lipandra]]'' и ''[[Oxybasis]]'' (како ''Chenopodium'' во племето ''Atripliceae''). Во ''Chenopodium'' ги вклучиле ''Rhagodia'' и ''Einadia''.<ref name="Fuentes" /> ===Видови=== Денес се прифаќаат 132 видови.<ref name="powo">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60437273-2 ''Chenopodium'' L.] ''[[Plants of the World Online]]''. {{пос|4 април 2024}}</ref> {{div col|colwidth=27em}} * ''[[Chenopodium acerifolium]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium aciculare]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} * ''[[Chenopodium acuminatum]]'' <small>Willd.</small><!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium adpressifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium albescens]]'' {{мали|Small}} * ''[[Chenopodium album]]'' {{мали|L.}} &mdash; бела дива лобода ** ''Chenopodium album'' var. ''album'' ([[синоним (таксономија)|syn.]] ''Chenopodium strictum'' <small>Roth</small>)<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium allanii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium atripliciforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium atrovirens]]'' {{мали|Rydb.}} &mdash; темна дива лобода * ''[[Chenopodium attenuatum]]'' {{мали|Charit.}} * ''[[Chenopodium aureum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; златна дива лобода * ''[[Chenopodium auricomiforme]]'' {{мали|Murr & Thell.}} * ''[[Chenopodium auricomum]]'' {{мали|Lindl.}} &mdash; руса дива лобода * ''[[Chenopodium ayare]]'' {{мали|Toro Torr.}} * ''[[Chenopodium baccatum]]'' {{мали|Labill.}} (syn. ''Rhagodia baccata'') * ''[[Chenopodium benthamii]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn.: ''Rhagodia latifolia'') * ''[[Chenopodium berlandieri]]'' {{мали|Moq.}} &mdash; длапчеста дива лобода ** ''Chenopodium berlandieri'' var. ''berlandieri'' (syn. ''Chenopodium nuttalliae'' {{мали|Saff.}}) &mdash; Натолова дива лобода, вавсонтле * ''[[Chenopodium betaceum]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium × binzianum]]'' {{мали|Aellen & Thell.}} * ''[[Chenopodium × bohemicum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × borbasii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium brandegeeae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Брендџиева дива лобода * ''[[Chenopodium bryoniifolium]]'' <small>Bunge</small> – корејска дива лобода<ref>{{наведена книга|url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|title=English Names for Korean Native Plants|publisher=Korea National Arboretum|year=2015|isbn=978-89-97450-98-5|location=Pocheon|page=407|access-date=24 декември 2016|via=Korea Forest Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|archive-date=25 мај 2017}}</ref> * ''[[Chenopodium candolleanum]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn.: ''Rhagodia candolleana'') &mdash; Кандолова дива лобода * ''[[Chenopodium carnosulum]]'' {{мали|Moq.}} * ''[[Chenopodium chaldoranicum]]'' {{мали|Rahimin. & Ghaemm.}} * ''[[Chenopodium cordobense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium cornutum]]'' {{мали|(Torr.) Benth. & Hook.f. ex S.Watson}} * ''[[Chenopodium × covillei]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium crusoeanum]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium cuneifolium]]'' {{мали|Vahl}} * ''[[Chenopodium curvispicatum]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium cyanifolium]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium cycloides]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; кружна дива лобода * ''[[Chenopodium × dadakovae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium desertorum]]'' {{мали|(J.M.Black) J.M.Black}} &mdash; пустинска дива лобода * ''[[Chenopodium desiccatum]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium detestans]]'' {{мали|Kirk}} &mdash; новозеландска рибина утроба * ''[[Chenopodium diversifolium]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium drummondii]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia drummondii'') * ''[[Chenopodium eastwoodiae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Иствудова дива лобода * ''[[Chenopodium eremaeum]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia eremaea'') * ''[[Chenopodium erosum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Chenopodium eustriatum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × fallax]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifoliiforme]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifolium]]'' {{мали|Sm.}} &mdash; смокволисна дива лобода * ''[[Chenopodium flabellifolium]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; ладалеста дива лобода * ''[[Chenopodium foggii]]'' {{мали|Wahl}} &mdash; Фогова дива лобода * ''[[Chenopodium fremontii]]'' {{мали|S.Watson}} &mdash; Фремонтова дива лобода * ''[[Chenopodium frutescens]]'' {{мали|C.A.Mey.}} * ''[[Chenopodium × fursajevii]]'' {{мали|Aellen & Iljin}} * ''[[Chenopodium gaudichaudianum]]'' {{мали|(Moq.) Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium giganteum]]'' <small>D.Don</small> (syn. ''Chenopodium formosanum'' {{мали|Koidz.}}) &mdash; џиновска дива лобода, црвена киноја<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium griseochlorinum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium grubovii]]'' {{мали|Lomon. & Uotila}} * ''[[Chenopodium × gruellii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium harae]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium hastatifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium × haywardiae]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium hederiforme]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium hians]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Chenopodium hircinum]]'' {{мали|Schrad.}} * ''[[Chenopodium hoggarense]]'' {{мали|Uotila & C.Chatel.}} * ''[[Chenopodium howellii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Хауелова дива лобода * ''[[Chenopodium hubbardii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × humiliforme]]'' {{мали|(Murr) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium iljinii]]'' {{мали|Golosk.}} * ''[[Chenopodium incanum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Heller}} &mdash; прашкеста дива лобода * ''[[Chenopodium incognitum]]'' {{мали|Wahl}} * ''[[Chenopodium indicum]]'' {{мали|T.K.Paul}} * ''[[Chenopodium iranicum]]'' {{мали|(Aellen) Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium × jedlickae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × jehlikii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium karoi]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium khorasanica]]'' {{мали|Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium lenticulare]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × leptophylliforme]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium leptophyllum]]'' {{мали|(Moq.) Nutt. ex S.Watson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium × linciense]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium lineatum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; пругеста дива лобода * ''[[Chenopodium littoreum]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; крајбрежна дива лобода * ''[[Chenopodium lobodontum]]'' {{мали|H.Scholz}} * ''[[Chenopodium loureiroi]]'' {{мали|Steud.}} * ''[[Chenopodium luteorubrum]]'' {{мали|Mandák & Lomon.}} * ''[[Chenopodium luteum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; жолта дива лобода * ''[[Chenopodium × mendelii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium moquinianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium mucronatum]]'' {{мали|Thunb.}} * ''[[Chenopodium neomexicanum]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; новомексиканска дива лобода * ''[[Chenopodium nesodendron]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium nevadense]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; невадска дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} * ''[[Chenopodium nitrariaceum]]'' <small>(F.Muell.) F.Muell. ex Benth.</small> &mdash; шалитрова дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сјајна дива лобода * ''[[Chenopodium novopokrovskyanum]]'' {{мали|(Aellen) Uotila}} * ''[[Chenopodium nutans]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia nutans'') * ''[[Chenopodium oahuense]]'' {{мали|(Meyen) Aellen}} &mdash; ''{{okina}}Āheahea'' ([[Hawaii|Hawai{{okina}}i]]) * ''[[Chenopodium obscurum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium opulifolium]]'' <small>Schrad. ex W.D.J.Koch & Ziz</small> &mdash; grey goosefoot<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium pallescens]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; бледа дива лобода * ''[[Chenopodium pallidicaule]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; кањива * ''[[Chenopodium palmeri]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Палмерова дива лобода * ''[[Chenopodium pamiricum]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium parabolicum]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia parabolica'') * ''[[Chenopodium × paradoxum]]'' {{мали|Mandák}} * ''[[Chenopodium parryi]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Периева дива лобода * ''[[Chenopodium perttii]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium petiolare]]'' {{мали|Kunth}} * ''[[Chenopodium philippianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium phillipsianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium pilcomayense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × podperae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium polygonoides]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium × praeacutum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium pratericola]]'' <small>Rydb.</small> &mdash; ливадска дива лобода<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium preissii]]'' {{мали|(Moq.) Diels}} (syn. ''Rhagodia preissii'') * ''[[Chenopodium × preissmannii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × pseudoleptophyllum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × pseudostriatum]]'' {{мали|(Zschacke) Druce}} * ''[[Chenopodium pueblense]]'' {{мали|H.S.Reed}} * ''[[Chenopodium quinoa]]'' {{мали|Willd.}} &mdash; киноја * ''[[Chenopodium × reynieri]]'' {{мали|Ludw. & Aellen}} * ''[[Chenopodium robertianum]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn. ''Rhagodia hastata'') * ''[[Chenopodium ruiz-lealii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium sanctae-clarae]]'' {{мали|Johow}} * ''[[Chenopodium sancti-ambrosii]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium sandersii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Сандерсова дива лобода * ''[[Chenopodium santoshei]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium scabricaule]]'' {{мали|Speg.}} * ''[[Chenopodium simpsonii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Симпсонова дива лобода * ''[[Chenopodium × smardae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium sonorense]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сонорска дива лобода * ''[[Chenopodium sosnowskyi]]'' {{мали|Kapeller}} * ''[[Chenopodium spegazzinii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium spinescens]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia spinescens'') * ''[[Chenopodium standleyanum]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; Стендлиева дива лобода * ''[[Chenopodium stenophyllum]]'' {{мали|(Makino) Koidz.}} * ''[[Chenopodium striatiforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium subficifolium]]'' {{мали|(Murr) Druce}} * ''[[Chenopodium subglabrum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Nelson}} &mdash; мазна дива лобода * ''[[Chenopodium suecicum]]'' {{мали|Murr}} &mdash; зелена дива лобода * ''[[Chenopodium × thellungii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium tonkinense]]'' {{мали|Courchet}} * ''[[Chenopodium triandrum]]'' {{мали|G.Forst.}} (syn. ''Rhagodia triandra'') * ''[[Chenopodium × tridentinum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × trigonocarpum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium trigonon]]'' {{мали|Schult.}} (syn. ''Einadia trigonos'') * ''[[Chenopodium twisselmannii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Твиселманова дива лобода * ''[[Chenopodium ulbrichii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium ulicinum]]'' {{мали|Gand.}} * ''[[Chenopodium × unarii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × variabile]]'' {{мали|Aellen}} (''C. album × C. berlandieri'') * ''[[Chenopodium vulvaria]]'' {{мали|L.}} &mdash; смрдлива дива лобода * ''[[Chenopodium wahlii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Валова дива лобода * ''[[Chenopodium watsonii]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; Вотсонова дива лобода * ''[[Chenopodium wilsonii]]'' {{мали|S.Fuentes, Borsch & Uotila}} (syn. ''Rhagodia crassifolia'') * ''[[Chenopodium × zahnii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium zerovii]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium zoellneri]]'' {{мали|Aellen}} {{div col end}} ===Исклучени видови=== Разни растенија од овие родови се носат народно име „дива лобода“ на македонски, иако денес се ставени во други родови: * ''[[Blitum]]'' (12 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Blitum bonus-henricus]]'' &mdash; чуен ** ''[[Blitum californicum]]'' &mdash; калифорниска дива лобода ** ''[[Blitum capitatum]]'' &mdash; главичеста дива лобода ** ''[[Blitum virgatum]]'' (syn. ''Chenopodium foliosum'') &mdash; многулисна дива лобода * ''[[Chenopodiastrum]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Chenopodiastrum murale]]'' &mdash; ѕидна дива лобода ** ''[[Chenopodiastrum simplex]]'' &mdash; крупносемена дива лобода * ''[[Dysphania]]'' (околу 43 жлездени видови, as ''C. botrys, C. carinatum, C. cristatum, C. melanocarpum, C. multifidium, C. pumilio'' и други) * ''[[Lipandra]]'' (1 вид):<ref name="Fuentes" /> ** ''Lipandra polysperma'' &mdash; многусемена дива лобода * ''[[Oxybasis]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Oxybasis chenopodioides]]'' &mdash; дебелолисна дива лобода ** ''[[Oxybasis glauca]]'' &mdash; сивозелена дива лобода ** ''[[Oxybasis rubra]]'' &mdash; црвена дива лобода ** ''[[Oxybasis urbica]]'' &mdash; градска дива лобода * ''[[Teloxys]]'' (1 вид): ** ''Teloxys aristata'' * ''[[Suaeda australis]]'' &mdash; австралиска дива лобода (како ''C. australe, C. insulare'') ==Екологија== Извесни видови растат во големи честаци и се засолништа за мали животни. Со листовите се хранат [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]] и [[молци]]. Семето го јадат многу [[птици]] како [[жолтогрла стрнарка|жолтогрлата стрнарка]] (''Emberiza citrinella'') во Европа и белокрилото австралиско палче (''Malurus leucopterus'') во [[Австралија]]. [[Патоген]]и на дивата лобода се ssРНК-вирусите со позитивни нишки. ==Употреба== [[File:Quinoa cuit.JPG|thumb|Сварени семки на [[киноја]] (''C.&nbsp;quinoa'').]] Родот опфаќа неколку растенија од мала до умерена важност во исхраната како лиснат зеленчук и се користат како ним сродниот [[спанаќ]] (''Spinacia oleracea'') и слични растенија наречени „келите“ во [[Мексико]]{{snd}}и [[псевдожитарка|псевдожитарки]]. такви се [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''C.&nbsp;album''), [[кањива]]та (''C.&nbsp;pallidicaule'') и [[киноја]]та (''C.&nbsp;quinoa''). На островот [[Крит]] мештаните ги варат или барат меките фиданки и листовите на видот наречен крувида ({{јаз|el|κρουβίδα}}) или псаровлито ({{јаз|el|ψαρόβλητο}}). Според изучувањата нја Брус Д. Смит, Кристен Гремилион и други, дивата лобода се користи во исхраната уште од 4000&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. или порано, кога длапчестата дива лобода (''C.&nbsp;berlandieri'') била основна храна во источниот земјоделски комплекс на американските староседелци, а белата дива лобода се користела за исхрана од ертебелската култура во [[Европа]]. Членовите на источноевропската [[јамна култура]] во 3500–2500&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. исто така береле бела дива лобода како замена за житарки за да ја дополнат исхраната која инаку се состела главно од месни и млечни производи.<ref>{{наведена книга|last=Anthony|first=David|title=The horse, the wheel, and language|publisher=Princeton university press|year=2007|pages=302–303}}</ref> Денес постои зголемен итерес за дивата лобода како дел од [[безглутенска исхрана|безглутенската исхрана]]. Маслото исцедено од семињата на кинојата има слични својства на [[пченкарно масло|пченкарното масло]], но со повисок квалитет. Масло се добива и од амброзовидната дива лобода (епасоте), која повеќе не е во овој род. Во минатото се изработувала шагренската кожа со малите тврди семиња на дива лобода. Белата дива лобода е еден од главните [[моделен организам|моделни организми]] за [[молекуларна биологија|молекуларнобиолошко]] изучување на хлорофилазата. [[Полен]]от на дивата лобода, особено на широко распространетата бела дива лобода (''C.&nbsp;album''), е [[алерген]] и кај многу луѓе предизвикува [[алергиски ринитис|алергиски раздразнувања]].<ref name=":0">{{нмс|date=13 октомври 2017|title=Amaranthus and Chenopodium|url=https://alabamaallergy.com/2017/10/13/amaranthus-and-chenopodium/|access-date=3 март 2021|website=alabamaallergy.com|language=en-US}}</ref> Истиот вид, како и некои други, може да истрае со години ако семето е вкопано во земја. Затоа многу видови се значителен [[коров]], а некои станале [[инвазивен вид|инвазивни]].<ref name=":0" /> ==Фосилни наоди== Пронајдени се фосилни семки на изумрениот вид ''Chenopodium wetzleri'' од периодот хат на [[олигоцен]]от, познати и од образбата Оберлајтерсбах во средногорјето [[Рен (планини)|Рен]]. средна [[Германија]].<ref>The floral change in the tertiary of the Rhön mountains (Germany), Dieter Hans Mai - Acta Paleobotanica 47(1): 135-143, 2007.</ref> ==Наводи== <references> <ref name="Fuentes">Susy Fuentes-Bazan, Pertti Uotila, Thomas Borsch: ''A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae).'' In: ''Willdenowia.'' Vol. 42, No. 1, 2012, p. 5-24.</ref> <ref name="Fl China">Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=106630 ''Chenopodium'' - In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China.] Volume 5: Ulmaceae through Basellaceae. Science Press/Missouri Botanical Garden Press, Beijing/St. Louis 2003, {{ISBN|1-930723-27-X}}, p. 378-.</ref> </references> ==Библиографија== * {{наведено списание |date=1864 |first=George |last=Gulliver |title=Observations on Raphides and other Crystals |pages=250–252 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/22249699 |journal=The Annals and Magazine of Natural History, Including Zoology, Botany, and Geology |series=Third Series |volume=14}} {{Таксонска лента|from=Q158094}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дива лобода| ]] [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Штирови]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] jqbe916rzxn1xv31droc9naz794paed 5590762 5590761 2026-07-12T07:49:09Z Bjankuloski06 332 /* Видови */ 5590762 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Дива лобода |image = Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg |image_caption = [[Бела дива лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') |display_parents = 2 |taxon = Chenopodium |authority = [[Карл Линеј|L.]] (1753) |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = 132; [[#Таксономија|во текстот]] |subdivision_ref = <ref name="powo" /> |synonyms = *''Agatophyton'' {{мали|Fourr. (1869)}} *''Blitum'' {{мали|Hill (1757), nom. illeg.}} *''Botrys'' {{мали|Rchb. ex Nieuwl. (1914)}} * ''Einadia'' <small>Raf. (1838)</small> * ''Rhagodia'' <small>R.Br. (1810)</small> * ''Vulvaria'' <small>Bubani (1897), nom. illeg.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Leprophyllum'' <small>Dumort.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Chenopodiastrum'' <small>Moq.</small> |synonyms_ref = <ref name="powo" /><ref name="Fuentes"/> }} '''Дива лобода'''<ref name="ТермПлевРаст">{{ТермПлевРаст|46}}</ref> ({{науч|Chenopodium}}) — [[род (биологија)|род]] од многу видови на [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] и [[едногодишно растение|едногодишни]] зелјести [[цветни растенија]] кои растат речиси низ целиот свет.<ref name="Fl China" /> Му припаѓа на семејството на [[штирови]]те (''Amaranthaceae''). По [[#Таксономија|прекласификацијата]] на растенијата во родот, многу македонски растенија со народното име „дива лобода“ се нашле и во други родови, особено ''Dysphania'' и ''Blitum'' и ''Oxybasis''. Во ''Chenopodium'' останале само белата, калинолисната. смокволисната и смрдливата дива лобода. Во домашната литература сè уште се водат под ''Chenopodium'',<ref name="ФлораМак1.2">{{ФлораМак1.3|страница}}</ref> и потребна е преработка бидејќи постоечките називи на прекласификуваните растенија денес се [[синоним (таксономија)|синоними]]. Тие и понатаму народно би се нарекувале „дива лобода“, но научното име ќе им биде поинакво. ==Опис== Растенијата од овој род<ref>(s.str., опис според Fuentes et al. 2012)</ref><ref name="Fuentes" /> се [[едногодишно растение|едногодишни]] или [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[билки]], [[грмушка|грмушки]] или мали [[дрво (растение)|дрва]].<ref name=":1">{{наведена книга|last=Taylor|first=Ronald J.|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=прер.|location=Missoula, MT|page=64|language=en|oclc=25708726|orig-date=1992}}</ref> Растат на алкална почва.<ref name=":1" /> Тие се неароматични, но понекогаш мирисаат лошо. Младите стебленца и листови се покриени со густи меуресто подуени влакна, што им дава белузлав изглед. Овие [[трихома|трихоми]] подоцна спласнуваат и стануваат чашкести. Разгранетите [[стебло|стебла]] растат исправено, поземно или лазачки. Странчните гранки се наизменични (најдолните може да се речиси спротивни). [[Лист]]ови се распоредени наизменично или спротивно, со лисни дршки. Тенките помалку месести ливчиња се линеарни, [[ромб|ромпски]] или триаголно копјестозалистени, со целокрајни, насечени или подвоени рабови.<ref name="Fuentes" /> [[Соцветие|Соцветијата]] стојат исправено и се завршни и странични. Се состојат од шилесто или метличесто распоредени цветни клопчиња. Растенијата се [[еднодомност|еднодомни]] (ретко [[дводомност|дводомни]]). Кај еднодомните цветовите се [[полов диморфизам|диморфни]] или толчнички. Сочинети се од (4–) 5 [[околуцветник|околуцветнички]] поделоци сраснати во основата или близу средината, обично ципест раб и со заоблен до грбеста заднина; речиси секогаш имаат 5 прашници, и еден плодник со 2 устенца.<ref name="Fuentes" /> Кај плодот околуцветничките поделоци понекогаш се обоени, но претежно неизменети, и донекаде го обвиваат плодот или се шират од него. Околуплодникот е ципест и понекогаш сочен, прилепен до семето или лабаво го покрива. Семките се насочени хоризонтално и топчесто до леќесто сплескани, with со заоблен до острикав раб. Црната семена обвивка е речиси мазна до фино пругеста, ситно набрана или дупчеста.<ref name="Fuentes" /> {{gallery|mode=packed |Chenopodium album (4032134406).jpg|Бела дива лобода (''C.&nbsp;album'') |Rhagodia candolleana.jpg|Кандолова дива лобода (''C. candolleanum'') |좀명아주.JPG|Смокволисна дива лобода (''C.&nbsp;ficifolium'') |MagentaSpreen Chenopodium giganteum EdibleOffice.jpg|Џиновска дива лобода (''C.&nbsp;giganteum'') |Starr 010206-0253 Chenopodium oahuense.jpg|Ахејахеја (''C.&nbsp;oahuense'') }} == Таксономија == Родот ''Chenopodium'' бил опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 г. (''Species Plantarum'', Том. 1, стр.&nbsp;218–222). Типски вид е [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''Chenopodium album''). Името ''Chenopodium'' е изведено од обликот на листот: од [[грчки јазик|грчки]] χήν (''хен''), „гуска“ и πούς (''пус''), „стапало“ или {{јаз|el|ποδίον}} (''podion''), „стапалка“. Поранешната класификација ''Chenopodium'' опфаќал 170 видови.<ref name="Fl China" /> Филогенетското истражување покажало дека родот е мошне [[полифилија|полифилетичен]] и тогашното сметање не одговарало на вистинската сродност на растенијата. Во новата класификација Mosyakin & Clemants (2002, 2008) ги одделил жлездените видови како род ''[[Dysphania]]'' и род ''[[Teloxys]]'' од племето ''Dysphanieae''. Fuentes-Bazan et al. (2012) одвоиле префрлиле многу видови во родовите ''[[Blitum]]'' (во племето ''Anserineae''), ''[[Chenopodiastrum]]'', ''[[Lipandra]]'' и ''[[Oxybasis]]'' (како ''Chenopodium'' во племето ''Atripliceae''). Во ''Chenopodium'' ги вклучиле ''Rhagodia'' и ''Einadia''.<ref name="Fuentes" /> ===Видови=== Денес се прифаќаат 132 видови.<ref name="powo">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60437273-2 ''Chenopodium'' L.] ''[[Plants of the World Online]]''. {{пос|4 април 2024}}</ref> {{div col|colwidth=27em}} * ''[[Chenopodium acerifolium]]'' {{мали|Andrz.}} &mdash; јаворолисна дива лобода * ''[[Chenopodium aciculare]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} * ''[[Chenopodium acuminatum]]'' <small>Willd.</small><!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium adpressifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium albescens]]'' {{мали|Small}} * ''[[Chenopodium album]]'' {{мали|L.}} &mdash; бела дива лобода ** ''Chenopodium album'' var. ''album'' ([[синоним (таксономија)|syn.]] ''Chenopodium strictum'' <small>Roth</small>)<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium allanii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium atripliciforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium atrovirens]]'' {{мали|Rydb.}} &mdash; темна дива лобода * ''[[Chenopodium attenuatum]]'' {{мали|Charit.}} * ''[[Chenopodium aureum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; златна дива лобода * ''[[Chenopodium auricomiforme]]'' {{мали|Murr & Thell.}} * ''[[Chenopodium auricomum]]'' {{мали|Lindl.}} &mdash; руса дива лобода * ''[[Chenopodium ayare]]'' {{мали|Toro Torr.}} * ''[[Chenopodium baccatum]]'' {{мали|Labill.}} (syn. ''Rhagodia baccata'') * ''[[Chenopodium benthamii]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn.: ''Rhagodia latifolia'') * ''[[Chenopodium berlandieri]]'' {{мали|Moq.}} &mdash; длапчеста дива лобода ** ''Chenopodium berlandieri'' var. ''berlandieri'' (syn. ''Chenopodium nuttalliae'' {{мали|Saff.}}) &mdash; Натолова дива лобода, вавсонтле * ''[[Chenopodium betaceum]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium × binzianum]]'' {{мали|Aellen & Thell.}} * ''[[Chenopodium × bohemicum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × borbasii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium brandegeeae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Брендџиева дива лобода * ''[[Chenopodium bryoniifolium]]'' <small>Bunge</small> – корејска дива лобода<ref>{{наведена книга|url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|title=English Names for Korean Native Plants|publisher=Korea National Arboretum|year=2015|isbn=978-89-97450-98-5|location=Pocheon|page=407|access-date=24 декември 2016|via=Korea Forest Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|archive-date=25 мај 2017}}</ref> * ''[[Chenopodium candolleanum]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn.: ''Rhagodia candolleana'') &mdash; Кандолова дива лобода * ''[[Chenopodium carnosulum]]'' {{мали|Moq.}} * ''[[Chenopodium chaldoranicum]]'' {{мали|Rahimin. & Ghaemm.}} * ''[[Chenopodium cordobense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium cornutum]]'' {{мали|(Torr.) Benth. & Hook.f. ex S.Watson}} * ''[[Chenopodium × covillei]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium crusoeanum]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium cuneifolium]]'' {{мали|Vahl}} * ''[[Chenopodium curvispicatum]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium cyanifolium]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium cycloides]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; кружна дива лобода * ''[[Chenopodium × dadakovae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium desertorum]]'' {{мали|(J.M.Black) J.M.Black}} &mdash; пустинска дива лобода * ''[[Chenopodium desiccatum]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium detestans]]'' {{мали|Kirk}} &mdash; новозеландска рибина утроба * ''[[Chenopodium diversifolium]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium drummondii]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia drummondii'') * ''[[Chenopodium eastwoodiae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Иствудова дива лобода * ''[[Chenopodium eremaeum]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia eremaea'') * ''[[Chenopodium erosum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Chenopodium eustriatum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × fallax]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifoliiforme]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifolium]]'' {{мали|Sm.}} &mdash; смокволисна дива лобода * ''[[Chenopodium flabellifolium]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; ладалеста дива лобода * ''[[Chenopodium foggii]]'' {{мали|Wahl}} &mdash; Фогова дива лобода * ''[[Chenopodium fremontii]]'' {{мали|S.Watson}} &mdash; Фремонтова дива лобода * ''[[Chenopodium frutescens]]'' {{мали|C.A.Mey.}} * ''[[Chenopodium × fursajevii]]'' {{мали|Aellen & Iljin}} * ''[[Chenopodium gaudichaudianum]]'' {{мали|(Moq.) Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium giganteum]]'' <small>D.Don</small> (syn. ''Chenopodium formosanum'' {{мали|Koidz.}}) &mdash; џиновска дива лобода, црвена киноја<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium griseochlorinum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium grubovii]]'' {{мали|Lomon. & Uotila}} * ''[[Chenopodium × gruellii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium harae]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium hastatifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium × haywardiae]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium hederiforme]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium hians]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Chenopodium hircinum]]'' {{мали|Schrad.}} * ''[[Chenopodium hoggarense]]'' {{мали|Uotila & C.Chatel.}} * ''[[Chenopodium howellii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Хауелова дива лобода * ''[[Chenopodium hubbardii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × humiliforme]]'' {{мали|(Murr) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium iljinii]]'' {{мали|Golosk.}} * ''[[Chenopodium incanum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Heller}} &mdash; прашкеста дива лобода * ''[[Chenopodium incognitum]]'' {{мали|Wahl}} * ''[[Chenopodium indicum]]'' {{мали|T.K.Paul}} * ''[[Chenopodium iranicum]]'' {{мали|(Aellen) Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium × jedlickae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × jehlikii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium karoi]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium khorasanica]]'' {{мали|Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium lenticulare]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × leptophylliforme]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium leptophyllum]]'' {{мали|(Moq.) Nutt. ex S.Watson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium × linciense]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium lineatum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; пругеста дива лобода * ''[[Chenopodium littoreum]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; крајбрежна дива лобода * ''[[Chenopodium lobodontum]]'' {{мали|H.Scholz}} * ''[[Chenopodium loureiroi]]'' {{мали|Steud.}} * ''[[Chenopodium luteorubrum]]'' {{мали|Mandák & Lomon.}} * ''[[Chenopodium luteum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; жолта дива лобода * ''[[Chenopodium × mendelii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium moquinianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium mucronatum]]'' {{мали|Thunb.}} * ''[[Chenopodium neomexicanum]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; новомексиканска дива лобода * ''[[Chenopodium nesodendron]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium nevadense]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; невадска дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} * ''[[Chenopodium nitrariaceum]]'' <small>(F.Muell.) F.Muell. ex Benth.</small> &mdash; шалитрова дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сјајна дива лобода * ''[[Chenopodium novopokrovskyanum]]'' {{мали|(Aellen) Uotila}} * ''[[Chenopodium nutans]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia nutans'') * ''[[Chenopodium oahuense]]'' {{мали|(Meyen) Aellen}} &mdash; ''{{okina}}Āheahea'' ([[Hawaii|Hawai{{okina}}i]]) * ''[[Chenopodium obscurum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium opulifolium]]'' <small>Schrad. ex W.D.J.Koch & Ziz</small> &mdash; grey goosefoot<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium pallescens]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; бледа дива лобода * ''[[Chenopodium pallidicaule]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; кањива * ''[[Chenopodium palmeri]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Палмерова дива лобода * ''[[Chenopodium pamiricum]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium parabolicum]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia parabolica'') * ''[[Chenopodium × paradoxum]]'' {{мали|Mandák}} * ''[[Chenopodium parryi]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Периева дива лобода * ''[[Chenopodium perttii]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium petiolare]]'' {{мали|Kunth}} * ''[[Chenopodium philippianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium phillipsianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium pilcomayense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × podperae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium polygonoides]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium × praeacutum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium pratericola]]'' <small>Rydb.</small> &mdash; ливадска дива лобода<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium preissii]]'' {{мали|(Moq.) Diels}} (syn. ''Rhagodia preissii'') * ''[[Chenopodium × preissmannii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × pseudoleptophyllum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × pseudostriatum]]'' {{мали|(Zschacke) Druce}} * ''[[Chenopodium pueblense]]'' {{мали|H.S.Reed}} * ''[[Chenopodium quinoa]]'' {{мали|Willd.}} &mdash; киноја * ''[[Chenopodium × reynieri]]'' {{мали|Ludw. & Aellen}} * ''[[Chenopodium robertianum]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn. ''Rhagodia hastata'') * ''[[Chenopodium ruiz-lealii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium sanctae-clarae]]'' {{мали|Johow}} * ''[[Chenopodium sancti-ambrosii]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium sandersii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Сандерсова дива лобода * ''[[Chenopodium santoshei]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium scabricaule]]'' {{мали|Speg.}} * ''[[Chenopodium simpsonii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Симпсонова дива лобода * ''[[Chenopodium × smardae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium sonorense]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сонорска дива лобода * ''[[Chenopodium sosnowskyi]]'' {{мали|Kapeller}} * ''[[Chenopodium spegazzinii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium spinescens]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia spinescens'') * ''[[Chenopodium standleyanum]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; Стендлиева дива лобода * ''[[Chenopodium stenophyllum]]'' {{мали|(Makino) Koidz.}} * ''[[Chenopodium striatiforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium subficifolium]]'' {{мали|(Murr) Druce}} * ''[[Chenopodium subglabrum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Nelson}} &mdash; мазна дива лобода * ''[[Chenopodium suecicum]]'' {{мали|Murr}} &mdash; зелена дива лобода * ''[[Chenopodium × thellungii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium tonkinense]]'' {{мали|Courchet}} * ''[[Chenopodium triandrum]]'' {{мали|G.Forst.}} (syn. ''Rhagodia triandra'') * ''[[Chenopodium × tridentinum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × trigonocarpum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium trigonon]]'' {{мали|Schult.}} (syn. ''Einadia trigonos'') * ''[[Chenopodium twisselmannii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Твиселманова дива лобода * ''[[Chenopodium ulbrichii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium ulicinum]]'' {{мали|Gand.}} * ''[[Chenopodium × unarii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × variabile]]'' {{мали|Aellen}} (''C. album × C. berlandieri'') * ''[[Chenopodium vulvaria]]'' {{мали|L.}} &mdash; смрдлива дива лобода * ''[[Chenopodium wahlii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Валова дива лобода * ''[[Chenopodium watsonii]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; Вотсонова дива лобода * ''[[Chenopodium wilsonii]]'' {{мали|S.Fuentes, Borsch & Uotila}} (syn. ''Rhagodia crassifolia'') * ''[[Chenopodium × zahnii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium zerovii]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium zoellneri]]'' {{мали|Aellen}} {{div col end}} ===Исклучени видови=== Разни растенија од овие родови се носат народно име „дива лобода“ на македонски, иако денес се ставени во други родови: * ''[[Blitum]]'' (12 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Blitum bonus-henricus]]'' &mdash; чуен ** ''[[Blitum californicum]]'' &mdash; калифорниска дива лобода ** ''[[Blitum capitatum]]'' &mdash; главичеста дива лобода ** ''[[Blitum virgatum]]'' (syn. ''Chenopodium foliosum'') &mdash; многулисна дива лобода * ''[[Chenopodiastrum]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Chenopodiastrum murale]]'' &mdash; ѕидна дива лобода ** ''[[Chenopodiastrum simplex]]'' &mdash; крупносемена дива лобода * ''[[Dysphania]]'' (околу 43 жлездени видови, as ''C. botrys, C. carinatum, C. cristatum, C. melanocarpum, C. multifidium, C. pumilio'' и други) * ''[[Lipandra]]'' (1 вид):<ref name="Fuentes" /> ** ''Lipandra polysperma'' &mdash; многусемена дива лобода * ''[[Oxybasis]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Oxybasis chenopodioides]]'' &mdash; дебелолисна дива лобода ** ''[[Oxybasis glauca]]'' &mdash; сивозелена дива лобода ** ''[[Oxybasis rubra]]'' &mdash; црвена дива лобода ** ''[[Oxybasis urbica]]'' &mdash; градска дива лобода * ''[[Teloxys]]'' (1 вид): ** ''Teloxys aristata'' * ''[[Suaeda australis]]'' &mdash; австралиска дива лобода (како ''C. australe, C. insulare'') ==Екологија== Извесни видови растат во големи честаци и се засолништа за мали животни. Со листовите се хранат [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]] и [[молци]]. Семето го јадат многу [[птици]] како [[жолтогрла стрнарка|жолтогрлата стрнарка]] (''Emberiza citrinella'') во Европа и белокрилото австралиско палче (''Malurus leucopterus'') во [[Австралија]]. [[Патоген]]и на дивата лобода се ssРНК-вирусите со позитивни нишки. ==Употреба== [[File:Quinoa cuit.JPG|thumb|Сварени семки на [[киноја]] (''C.&nbsp;quinoa'').]] Родот опфаќа неколку растенија од мала до умерена важност во исхраната како лиснат зеленчук и се користат како ним сродниот [[спанаќ]] (''Spinacia oleracea'') и слични растенија наречени „келите“ во [[Мексико]]{{snd}}и [[псевдожитарка|псевдожитарки]]. такви се [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''C.&nbsp;album''), [[кањива]]та (''C.&nbsp;pallidicaule'') и [[киноја]]та (''C.&nbsp;quinoa''). На островот [[Крит]] мештаните ги варат или барат меките фиданки и листовите на видот наречен крувида ({{јаз|el|κρουβίδα}}) или псаровлито ({{јаз|el|ψαρόβλητο}}). Според изучувањата нја Брус Д. Смит, Кристен Гремилион и други, дивата лобода се користи во исхраната уште од 4000&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. или порано, кога длапчестата дива лобода (''C.&nbsp;berlandieri'') била основна храна во источниот земјоделски комплекс на американските староседелци, а белата дива лобода се користела за исхрана од ертебелската култура во [[Европа]]. Членовите на источноевропската [[јамна култура]] во 3500–2500&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. исто така береле бела дива лобода како замена за житарки за да ја дополнат исхраната која инаку се состела главно од месни и млечни производи.<ref>{{наведена книга|last=Anthony|first=David|title=The horse, the wheel, and language|publisher=Princeton university press|year=2007|pages=302–303}}</ref> Денес постои зголемен итерес за дивата лобода како дел од [[безглутенска исхрана|безглутенската исхрана]]. Маслото исцедено од семињата на кинојата има слични својства на [[пченкарно масло|пченкарното масло]], но со повисок квалитет. Масло се добива и од амброзовидната дива лобода (епасоте), која повеќе не е во овој род. Во минатото се изработувала шагренската кожа со малите тврди семиња на дива лобода. Белата дива лобода е еден од главните [[моделен организам|моделни организми]] за [[молекуларна биологија|молекуларнобиолошко]] изучување на хлорофилазата. [[Полен]]от на дивата лобода, особено на широко распространетата бела дива лобода (''C.&nbsp;album''), е [[алерген]] и кај многу луѓе предизвикува [[алергиски ринитис|алергиски раздразнувања]].<ref name=":0">{{нмс|date=13 октомври 2017|title=Amaranthus and Chenopodium|url=https://alabamaallergy.com/2017/10/13/amaranthus-and-chenopodium/|access-date=3 март 2021|website=alabamaallergy.com|language=en-US}}</ref> Истиот вид, како и некои други, може да истрае со години ако семето е вкопано во земја. Затоа многу видови се значителен [[коров]], а некои станале [[инвазивен вид|инвазивни]].<ref name=":0" /> ==Фосилни наоди== Пронајдени се фосилни семки на изумрениот вид ''Chenopodium wetzleri'' од периодот хат на [[олигоцен]]от, познати и од образбата Оберлајтерсбах во средногорјето [[Рен (планини)|Рен]]. средна [[Германија]].<ref>The floral change in the tertiary of the Rhön mountains (Germany), Dieter Hans Mai - Acta Paleobotanica 47(1): 135-143, 2007.</ref> ==Наводи== <references> <ref name="Fuentes">Susy Fuentes-Bazan, Pertti Uotila, Thomas Borsch: ''A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae).'' In: ''Willdenowia.'' Vol. 42, No. 1, 2012, p. 5-24.</ref> <ref name="Fl China">Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=106630 ''Chenopodium'' - In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China.] Volume 5: Ulmaceae through Basellaceae. Science Press/Missouri Botanical Garden Press, Beijing/St. Louis 2003, {{ISBN|1-930723-27-X}}, p. 378-.</ref> </references> ==Библиографија== * {{наведено списание |date=1864 |first=George |last=Gulliver |title=Observations on Raphides and other Crystals |pages=250–252 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/22249699 |journal=The Annals and Magazine of Natural History, Including Zoology, Botany, and Geology |series=Third Series |volume=14}} {{Таксонска лента|from=Q158094}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дива лобода| ]] [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Штирови]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] ek9fwnguzctp6tvo72jy3b4q0rph8t3 5590763 5590762 2026-07-12T07:51:03Z Bjankuloski06 332 /* Видови */ 5590763 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Дива лобода |image = Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg |image_caption = [[Бела дива лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') |display_parents = 2 |taxon = Chenopodium |authority = [[Карл Линеј|L.]] (1753) |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = 132; [[#Таксономија|во текстот]] |subdivision_ref = <ref name="powo" /> |synonyms = *''Agatophyton'' {{мали|Fourr. (1869)}} *''Blitum'' {{мали|Hill (1757), nom. illeg.}} *''Botrys'' {{мали|Rchb. ex Nieuwl. (1914)}} * ''Einadia'' <small>Raf. (1838)</small> * ''Rhagodia'' <small>R.Br. (1810)</small> * ''Vulvaria'' <small>Bubani (1897), nom. illeg.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Leprophyllum'' <small>Dumort.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Chenopodiastrum'' <small>Moq.</small> |synonyms_ref = <ref name="powo" /><ref name="Fuentes"/> }} '''Дива лобода'''<ref name="ТермПлевРаст">{{ТермПлевРаст|46}}</ref> ({{науч|Chenopodium}}) — [[род (биологија)|род]] од многу видови на [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] и [[едногодишно растение|едногодишни]] зелјести [[цветни растенија]] кои растат речиси низ целиот свет.<ref name="Fl China" /> Му припаѓа на семејството на [[штирови]]те (''Amaranthaceae''). По [[#Таксономија|прекласификацијата]] на растенијата во родот, многу македонски растенија со народното име „дива лобода“ се нашле и во други родови, особено ''Dysphania'' и ''Blitum'' и ''Oxybasis''. Во ''Chenopodium'' останале само белата, калинолисната. смокволисната и смрдливата дива лобода. Во домашната литература сè уште се водат под ''Chenopodium'',<ref name="ФлораМак1.2">{{ФлораМак1.3|страница}}</ref> и потребна е преработка бидејќи постоечките називи на прекласификуваните растенија денес се [[синоним (таксономија)|синоними]]. Тие и понатаму народно би се нарекувале „дива лобода“, но научното име ќе им биде поинакво. ==Опис== Растенијата од овој род<ref>(s.str., опис според Fuentes et al. 2012)</ref><ref name="Fuentes" /> се [[едногодишно растение|едногодишни]] или [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[билки]], [[грмушка|грмушки]] или мали [[дрво (растение)|дрва]].<ref name=":1">{{наведена книга|last=Taylor|first=Ronald J.|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=прер.|location=Missoula, MT|page=64|language=en|oclc=25708726|orig-date=1992}}</ref> Растат на алкална почва.<ref name=":1" /> Тие се неароматични, но понекогаш мирисаат лошо. Младите стебленца и листови се покриени со густи меуресто подуени влакна, што им дава белузлав изглед. Овие [[трихома|трихоми]] подоцна спласнуваат и стануваат чашкести. Разгранетите [[стебло|стебла]] растат исправено, поземно или лазачки. Странчните гранки се наизменични (најдолните може да се речиси спротивни). [[Лист]]ови се распоредени наизменично или спротивно, со лисни дршки. Тенките помалку месести ливчиња се линеарни, [[ромб|ромпски]] или триаголно копјестозалистени, со целокрајни, насечени или подвоени рабови.<ref name="Fuentes" /> [[Соцветие|Соцветијата]] стојат исправено и се завршни и странични. Се состојат од шилесто или метличесто распоредени цветни клопчиња. Растенијата се [[еднодомност|еднодомни]] (ретко [[дводомност|дводомни]]). Кај еднодомните цветовите се [[полов диморфизам|диморфни]] или толчнички. Сочинети се од (4–) 5 [[околуцветник|околуцветнички]] поделоци сраснати во основата или близу средината, обично ципест раб и со заоблен до грбеста заднина; речиси секогаш имаат 5 прашници, и еден плодник со 2 устенца.<ref name="Fuentes" /> Кај плодот околуцветничките поделоци понекогаш се обоени, но претежно неизменети, и донекаде го обвиваат плодот или се шират од него. Околуплодникот е ципест и понекогаш сочен, прилепен до семето или лабаво го покрива. Семките се насочени хоризонтално и топчесто до леќесто сплескани, with со заоблен до острикав раб. Црната семена обвивка е речиси мазна до фино пругеста, ситно набрана или дупчеста.<ref name="Fuentes" /> {{gallery|mode=packed |Chenopodium album (4032134406).jpg|Бела дива лобода (''C.&nbsp;album'') |Rhagodia candolleana.jpg|Кандолова дива лобода (''C. candolleanum'') |좀명아주.JPG|Смокволисна дива лобода (''C.&nbsp;ficifolium'') |MagentaSpreen Chenopodium giganteum EdibleOffice.jpg|Џиновска дива лобода (''C.&nbsp;giganteum'') |Starr 010206-0253 Chenopodium oahuense.jpg|Ахејахеја (''C.&nbsp;oahuense'') }} == Таксономија == Родот ''Chenopodium'' бил опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 г. (''Species Plantarum'', Том. 1, стр.&nbsp;218–222). Типски вид е [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''Chenopodium album''). Името ''Chenopodium'' е изведено од обликот на листот: од [[грчки јазик|грчки]] χήν (''хен''), „гуска“ и πούς (''пус''), „стапало“ или {{јаз|el|ποδίον}} (''podion''), „стапалка“. Поранешната класификација ''Chenopodium'' опфаќал 170 видови.<ref name="Fl China" /> Филогенетското истражување покажало дека родот е мошне [[полифилија|полифилетичен]] и тогашното сметање не одговарало на вистинската сродност на растенијата. Во новата класификација Mosyakin & Clemants (2002, 2008) ги одделил жлездените видови како род ''[[Dysphania]]'' и род ''[[Teloxys]]'' од племето ''Dysphanieae''. Fuentes-Bazan et al. (2012) одвоиле префрлиле многу видови во родовите ''[[Blitum]]'' (во племето ''Anserineae''), ''[[Chenopodiastrum]]'', ''[[Lipandra]]'' и ''[[Oxybasis]]'' (како ''Chenopodium'' во племето ''Atripliceae''). Во ''Chenopodium'' ги вклучиле ''Rhagodia'' и ''Einadia''.<ref name="Fuentes" /> ===Видови=== Денес се прифаќаат 132 видови.<ref name="powo">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60437273-2 ''Chenopodium'' L.] ''[[Plants of the World Online]]''. {{пос|4 април 2024}}</ref> {{div col|colwidth=27em}} * ''[[Chenopodium acerifolium]]'' {{мали|Andrz.}} &mdash; јаворолисна дива лобода * ''[[Chenopodium aciculare]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} * ''[[Chenopodium acuminatum]]'' <small>Willd.</small><!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium adpressifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium albescens]]'' {{мали|Small}} * ''[[Chenopodium album]]'' {{мали|L.}} &mdash; бела дива лобода {{вомак}} ** ''Chenopodium album'' var. ''album'' ([[синоним (таксономија)|syn.]] ''Chenopodium strictum'' <small>Roth</small>)<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium allanii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium atripliciforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium atrovirens]]'' {{мали|Rydb.}} &mdash; темна дива лобода * ''[[Chenopodium attenuatum]]'' {{мали|Charit.}} * ''[[Chenopodium aureum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; златна дива лобода * ''[[Chenopodium auricomiforme]]'' {{мали|Murr & Thell.}} * ''[[Chenopodium auricomum]]'' {{мали|Lindl.}} &mdash; руса дива лобода * ''[[Chenopodium ayare]]'' {{мали|Toro Torr.}} * ''[[Chenopodium baccatum]]'' {{мали|Labill.}} (syn. ''Rhagodia baccata'') * ''[[Chenopodium benthamii]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn.: ''Rhagodia latifolia'') * ''[[Chenopodium berlandieri]]'' {{мали|Moq.}} &mdash; длапчеста дива лобода ** ''Chenopodium berlandieri'' var. ''berlandieri'' (syn. ''Chenopodium nuttalliae'' {{мали|Saff.}}) &mdash; Натолова дива лобода, вавсонтле * ''[[Chenopodium betaceum]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium × binzianum]]'' {{мали|Aellen & Thell.}} * ''[[Chenopodium × bohemicum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × borbasii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium brandegeeae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Брендџиева дива лобода * ''[[Chenopodium bryoniifolium]]'' <small>Bunge</small> – корејска дива лобода<ref>{{наведена книга|url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|title=English Names for Korean Native Plants|publisher=Korea National Arboretum|year=2015|isbn=978-89-97450-98-5|location=Pocheon|page=407|access-date=24 декември 2016|via=Korea Forest Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|archive-date=25 мај 2017}}</ref> * ''[[Chenopodium candolleanum]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn.: ''Rhagodia candolleana'') &mdash; Кандолова дива лобода * ''[[Chenopodium carnosulum]]'' {{мали|Moq.}} * ''[[Chenopodium chaldoranicum]]'' {{мали|Rahimin. & Ghaemm.}} * ''[[Chenopodium cordobense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium cornutum]]'' {{мали|(Torr.) Benth. & Hook.f. ex S.Watson}} * ''[[Chenopodium × covillei]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium crusoeanum]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium cuneifolium]]'' {{мали|Vahl}} * ''[[Chenopodium curvispicatum]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium cyanifolium]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium cycloides]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; кружна дива лобода * ''[[Chenopodium × dadakovae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium desertorum]]'' {{мали|(J.M.Black) J.M.Black}} &mdash; пустинска дива лобода * ''[[Chenopodium desiccatum]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium detestans]]'' {{мали|Kirk}} &mdash; новозеландска рибина утроба * ''[[Chenopodium diversifolium]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium drummondii]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia drummondii'') * ''[[Chenopodium eastwoodiae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Иствудова дива лобода * ''[[Chenopodium eremaeum]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia eremaea'') * ''[[Chenopodium erosum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Chenopodium eustriatum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × fallax]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifoliiforme]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifolium]]'' {{мали|Sm.}} &mdash; смокволисна дива лобода * ''[[Chenopodium flabellifolium]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; ладалеста дива лобода * ''[[Chenopodium foggii]]'' {{мали|Wahl}} &mdash; Фогова дива лобода * ''[[Chenopodium fremontii]]'' {{мали|S.Watson}} &mdash; Фремонтова дива лобода * ''[[Chenopodium frutescens]]'' {{мали|C.A.Mey.}} * ''[[Chenopodium × fursajevii]]'' {{мали|Aellen & Iljin}} * ''[[Chenopodium gaudichaudianum]]'' {{мали|(Moq.) Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium giganteum]]'' <small>D.Don</small> (syn. ''Chenopodium formosanum'' {{мали|Koidz.}}) &mdash; џиновска дива лобода, црвена киноја<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium griseochlorinum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium grubovii]]'' {{мали|Lomon. & Uotila}} * ''[[Chenopodium × gruellii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium harae]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium hastatifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium × haywardiae]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium hederiforme]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium hians]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Chenopodium hircinum]]'' {{мали|Schrad.}} * ''[[Chenopodium hoggarense]]'' {{мали|Uotila & C.Chatel.}} * ''[[Chenopodium howellii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Хауелова дива лобода * ''[[Chenopodium hubbardii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × humiliforme]]'' {{мали|(Murr) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium iljinii]]'' {{мали|Golosk.}} * ''[[Chenopodium incanum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Heller}} &mdash; прашкеста дива лобода * ''[[Chenopodium incognitum]]'' {{мали|Wahl}} * ''[[Chenopodium indicum]]'' {{мали|T.K.Paul}} * ''[[Chenopodium iranicum]]'' {{мали|(Aellen) Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium × jedlickae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × jehlikii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium karoi]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium khorasanica]]'' {{мали|Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium lenticulare]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × leptophylliforme]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium leptophyllum]]'' {{мали|(Moq.) Nutt. ex S.Watson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium × linciense]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium lineatum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; пругеста дива лобода * ''[[Chenopodium littoreum]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; крајбрежна дива лобода * ''[[Chenopodium lobodontum]]'' {{мали|H.Scholz}} * ''[[Chenopodium loureiroi]]'' {{мали|Steud.}} * ''[[Chenopodium luteorubrum]]'' {{мали|Mandák & Lomon.}} * ''[[Chenopodium luteum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; жолта дива лобода * ''[[Chenopodium × mendelii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium moquinianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium mucronatum]]'' {{мали|Thunb.}} * ''[[Chenopodium neomexicanum]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; новомексиканска дива лобода * ''[[Chenopodium nesodendron]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium nevadense]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; невадска дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} * ''[[Chenopodium nitrariaceum]]'' <small>(F.Muell.) F.Muell. ex Benth.</small> &mdash; шалитрова дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сјајна дива лобода * ''[[Chenopodium novopokrovskyanum]]'' {{мали|(Aellen) Uotila}} * ''[[Chenopodium nutans]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia nutans'') * ''[[Chenopodium oahuense]]'' {{мали|(Meyen) Aellen}} &mdash; ''{{okina}}Āheahea'' ([[Hawaii|Hawai{{okina}}i]]) * ''[[Chenopodium obscurum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium opulifolium]]'' <small>Schrad. ex W.D.J.Koch & Ziz</small> &mdash; grey goosefoot<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium pallescens]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; бледа дива лобода * ''[[Chenopodium pallidicaule]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; кањива * ''[[Chenopodium palmeri]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Палмерова дива лобода * ''[[Chenopodium pamiricum]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium parabolicum]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia parabolica'') * ''[[Chenopodium × paradoxum]]'' {{мали|Mandák}} * ''[[Chenopodium parryi]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Периева дива лобода * ''[[Chenopodium perttii]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium petiolare]]'' {{мали|Kunth}} * ''[[Chenopodium philippianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium phillipsianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium pilcomayense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × podperae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium polygonoides]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium × praeacutum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium pratericola]]'' <small>Rydb.</small> &mdash; ливадска дива лобода<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium preissii]]'' {{мали|(Moq.) Diels}} (syn. ''Rhagodia preissii'') * ''[[Chenopodium × preissmannii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × pseudoleptophyllum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × pseudostriatum]]'' {{мали|(Zschacke) Druce}} * ''[[Chenopodium pueblense]]'' {{мали|H.S.Reed}} * ''[[Chenopodium quinoa]]'' {{мали|Willd.}} &mdash; киноја * ''[[Chenopodium × reynieri]]'' {{мали|Ludw. & Aellen}} * ''[[Chenopodium robertianum]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn. ''Rhagodia hastata'') * ''[[Chenopodium ruiz-lealii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium sanctae-clarae]]'' {{мали|Johow}} * ''[[Chenopodium sancti-ambrosii]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium sandersii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Сандерсова дива лобода * ''[[Chenopodium santoshei]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium scabricaule]]'' {{мали|Speg.}} * ''[[Chenopodium simpsonii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Симпсонова дива лобода * ''[[Chenopodium × smardae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium sonorense]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сонорска дива лобода * ''[[Chenopodium sosnowskyi]]'' {{мали|Kapeller}} * ''[[Chenopodium spegazzinii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium spinescens]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia spinescens'') * ''[[Chenopodium standleyanum]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; Стендлиева дива лобода * ''[[Chenopodium stenophyllum]]'' {{мали|(Makino) Koidz.}} * ''[[Chenopodium striatiforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium subficifolium]]'' {{мали|(Murr) Druce}} * ''[[Chenopodium subglabrum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Nelson}} &mdash; мазна дива лобода * ''[[Chenopodium suecicum]]'' {{мали|Murr}} &mdash; зелена дива лобода * ''[[Chenopodium × thellungii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium tonkinense]]'' {{мали|Courchet}} * ''[[Chenopodium triandrum]]'' {{мали|G.Forst.}} (syn. ''Rhagodia triandra'') * ''[[Chenopodium × tridentinum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × trigonocarpum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium trigonon]]'' {{мали|Schult.}} (syn. ''Einadia trigonos'') * ''[[Chenopodium twisselmannii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Твиселманова дива лобода * ''[[Chenopodium ulbrichii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium ulicinum]]'' {{мали|Gand.}} * ''[[Chenopodium × unarii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × variabile]]'' {{мали|Aellen}} (''C. album × C. berlandieri'') * ''[[Chenopodium vulvaria]]'' {{мали|L.}} &mdash; смрдлива дива лобода * ''[[Chenopodium wahlii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Валова дива лобода * ''[[Chenopodium watsonii]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; Вотсонова дива лобода * ''[[Chenopodium wilsonii]]'' {{мали|S.Fuentes, Borsch & Uotila}} (syn. ''Rhagodia crassifolia'') * ''[[Chenopodium × zahnii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium zerovii]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium zoellneri]]'' {{мали|Aellen}} {{div col end}} ===Исклучени видови=== Разни растенија од овие родови се носат народно име „дива лобода“ на македонски, иако денес се ставени во други родови: * ''[[Blitum]]'' (12 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Blitum bonus-henricus]]'' &mdash; чуен ** ''[[Blitum californicum]]'' &mdash; калифорниска дива лобода ** ''[[Blitum capitatum]]'' &mdash; главичеста дива лобода ** ''[[Blitum virgatum]]'' (syn. ''Chenopodium foliosum'') &mdash; многулисна дива лобода * ''[[Chenopodiastrum]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Chenopodiastrum murale]]'' &mdash; ѕидна дива лобода ** ''[[Chenopodiastrum simplex]]'' &mdash; крупносемена дива лобода * ''[[Dysphania]]'' (околу 43 жлездени видови, as ''C. botrys, C. carinatum, C. cristatum, C. melanocarpum, C. multifidium, C. pumilio'' и други) * ''[[Lipandra]]'' (1 вид):<ref name="Fuentes" /> ** ''Lipandra polysperma'' &mdash; многусемена дива лобода * ''[[Oxybasis]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Oxybasis chenopodioides]]'' &mdash; дебелолисна дива лобода ** ''[[Oxybasis glauca]]'' &mdash; сивозелена дива лобода ** ''[[Oxybasis rubra]]'' &mdash; црвена дива лобода ** ''[[Oxybasis urbica]]'' &mdash; градска дива лобода * ''[[Teloxys]]'' (1 вид): ** ''Teloxys aristata'' * ''[[Suaeda australis]]'' &mdash; австралиска дива лобода (како ''C. australe, C. insulare'') ==Екологија== Извесни видови растат во големи честаци и се засолништа за мали животни. Со листовите се хранат [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]] и [[молци]]. Семето го јадат многу [[птици]] како [[жолтогрла стрнарка|жолтогрлата стрнарка]] (''Emberiza citrinella'') во Европа и белокрилото австралиско палче (''Malurus leucopterus'') во [[Австралија]]. [[Патоген]]и на дивата лобода се ssРНК-вирусите со позитивни нишки. ==Употреба== [[File:Quinoa cuit.JPG|thumb|Сварени семки на [[киноја]] (''C.&nbsp;quinoa'').]] Родот опфаќа неколку растенија од мала до умерена важност во исхраната како лиснат зеленчук и се користат како ним сродниот [[спанаќ]] (''Spinacia oleracea'') и слични растенија наречени „келите“ во [[Мексико]]{{snd}}и [[псевдожитарка|псевдожитарки]]. такви се [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''C.&nbsp;album''), [[кањива]]та (''C.&nbsp;pallidicaule'') и [[киноја]]та (''C.&nbsp;quinoa''). На островот [[Крит]] мештаните ги варат или барат меките фиданки и листовите на видот наречен крувида ({{јаз|el|κρουβίδα}}) или псаровлито ({{јаз|el|ψαρόβλητο}}). Според изучувањата нја Брус Д. Смит, Кристен Гремилион и други, дивата лобода се користи во исхраната уште од 4000&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. или порано, кога длапчестата дива лобода (''C.&nbsp;berlandieri'') била основна храна во источниот земјоделски комплекс на американските староседелци, а белата дива лобода се користела за исхрана од ертебелската култура во [[Европа]]. Членовите на источноевропската [[јамна култура]] во 3500–2500&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. исто така береле бела дива лобода како замена за житарки за да ја дополнат исхраната која инаку се состела главно од месни и млечни производи.<ref>{{наведена книга|last=Anthony|first=David|title=The horse, the wheel, and language|publisher=Princeton university press|year=2007|pages=302–303}}</ref> Денес постои зголемен итерес за дивата лобода како дел од [[безглутенска исхрана|безглутенската исхрана]]. Маслото исцедено од семињата на кинојата има слични својства на [[пченкарно масло|пченкарното масло]], но со повисок квалитет. Масло се добива и од амброзовидната дива лобода (епасоте), која повеќе не е во овој род. Во минатото се изработувала шагренската кожа со малите тврди семиња на дива лобода. Белата дива лобода е еден од главните [[моделен организам|моделни организми]] за [[молекуларна биологија|молекуларнобиолошко]] изучување на хлорофилазата. [[Полен]]от на дивата лобода, особено на широко распространетата бела дива лобода (''C.&nbsp;album''), е [[алерген]] и кај многу луѓе предизвикува [[алергиски ринитис|алергиски раздразнувања]].<ref name=":0">{{нмс|date=13 октомври 2017|title=Amaranthus and Chenopodium|url=https://alabamaallergy.com/2017/10/13/amaranthus-and-chenopodium/|access-date=3 март 2021|website=alabamaallergy.com|language=en-US}}</ref> Истиот вид, како и некои други, може да истрае со години ако семето е вкопано во земја. Затоа многу видови се значителен [[коров]], а некои станале [[инвазивен вид|инвазивни]].<ref name=":0" /> ==Фосилни наоди== Пронајдени се фосилни семки на изумрениот вид ''Chenopodium wetzleri'' од периодот хат на [[олигоцен]]от, познати и од образбата Оберлајтерсбах во средногорјето [[Рен (планини)|Рен]]. средна [[Германија]].<ref>The floral change in the tertiary of the Rhön mountains (Germany), Dieter Hans Mai - Acta Paleobotanica 47(1): 135-143, 2007.</ref> ==Наводи== <references> <ref name="Fuentes">Susy Fuentes-Bazan, Pertti Uotila, Thomas Borsch: ''A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae).'' In: ''Willdenowia.'' Vol. 42, No. 1, 2012, p. 5-24.</ref> <ref name="Fl China">Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=106630 ''Chenopodium'' - In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China.] Volume 5: Ulmaceae through Basellaceae. Science Press/Missouri Botanical Garden Press, Beijing/St. Louis 2003, {{ISBN|1-930723-27-X}}, p. 378-.</ref> </references> ==Библиографија== * {{наведено списание |date=1864 |first=George |last=Gulliver |title=Observations on Raphides and other Crystals |pages=250–252 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/22249699 |journal=The Annals and Magazine of Natural History, Including Zoology, Botany, and Geology |series=Third Series |volume=14}} {{Таксонска лента|from=Q158094}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дива лобода| ]] [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Штирови]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] 2xl2w6u9e1sw8dl0zpne400egnzc0i3 5590769 5590763 2026-07-12T08:03:39Z Bjankuloski06 332 5590769 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Дива лобода |image = Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg |image_caption = [[Бела дива лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') |display_parents = 2 |taxon = Chenopodium |authority = [[Карл Линеј|L.]] (1753) |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = 132; [[#Таксономија|во текстот]] |subdivision_ref = <ref name="powo" /> |synonyms = *''Agatophyton'' {{мали|Fourr. (1869)}} *''Blitum'' {{мали|Hill (1757), nom. illeg.}} *''Botrys'' {{мали|Rchb. ex Nieuwl. (1914)}} * ''Einadia'' <small>Raf. (1838)</small> * ''Rhagodia'' <small>R.Br. (1810)</small> * ''Vulvaria'' <small>Bubani (1897), nom. illeg.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Leprophyllum'' <small>Dumort.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Chenopodiastrum'' <small>Moq.</small> |synonyms_ref = <ref name="powo" /><ref name="Fuentes"/> }} '''Дива лобода'''<ref name="ТермПлевРаст">{{ТермПлевРаст|46}}</ref> ({{науч|Chenopodium}}) — [[род (биологија)|род]] од многу видови на [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] и [[едногодишно растение|едногодишни]] зелјести [[цветни растенија]] кои растат речиси низ целиот свет.<ref name="Fl China" /> Му припаѓа на семејството на [[штирови]]те (''Amaranthaceae''). По [[#Таксономија|прекласификацијата]] на растенијата во родот, многу македонски растенија со народното име „дива лобода“ се нашле и во други родови, особено ''Dysphania'' и ''Blitum'' и ''Oxybasis''. Во ''Chenopodium'' останале само белата, калинолисната, смокволисната и смрдливата дива лобода. Во домашната литература сè уште се водат под ''Chenopodium'',<ref name="ФлораМак1.2">{{ФлораМак1.3|страница}}</ref> и потребна е преработка бидејќи постоечките називи на прекласификуваните растенија денес се [[синоним (таксономија)|синоними]]. Тие и понатаму народно би се нарекувале „дива лобода“, но научното име ќе им биде поинакво. ==Опис== Растенијата од овој род<ref>(s.str., опис според Fuentes et al. 2012)</ref><ref name="Fuentes" /> се [[едногодишно растение|едногодишни]] или [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[билки]], [[грмушка|грмушки]] или мали [[дрво (растение)|дрва]].<ref name=":1">{{наведена книга|last=Taylor|first=Ronald J.|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=прер.|location=Missoula, MT|page=64|language=en|oclc=25708726|orig-date=1992}}</ref> Растат на алкална почва.<ref name=":1" /> Тие се неароматични, но понекогаш мирисаат лошо. Младите стебленца и листови се покриени со густи меуресто подуени влакна, што им дава белузлав изглед. Овие [[трихома|трихоми]] подоцна спласнуваат и стануваат чашкести. Разгранетите [[стебло|стебла]] растат исправено, поземно или лазачки. Странчните гранки се наизменични (најдолните може да се речиси спротивни). [[Лист]]ови се распоредени наизменично или спротивно, со лисни дршки. Тенките помалку месести ливчиња се линеарни, [[ромб|ромпски]] или триаголно копјестозалистени, со целокрајни, насечени или подвоени рабови.<ref name="Fuentes" /> [[Соцветие|Соцветијата]] стојат исправено и се завршни и странични. Се состојат од шилесто или метличесто распоредени цветни клопчиња. Растенијата се [[еднодомност|еднодомни]] (ретко [[дводомност|дводомни]]). Кај еднодомните цветовите се [[полов диморфизам|диморфни]] или толчнички. Сочинети се од (4–) 5 [[околуцветник|околуцветнички]] поделоци сраснати во основата или близу средината, обично ципест раб и со заоблен до грбеста заднина; речиси секогаш имаат 5 прашници, и еден плодник со 2 устенца.<ref name="Fuentes" /> Кај плодот околуцветничките поделоци понекогаш се обоени, но претежно неизменети, и донекаде го обвиваат плодот или се шират од него. Околуплодникот е ципест и понекогаш сочен, прилепен до семето или лабаво го покрива. Семките се насочени хоризонтално и топчесто до леќесто сплескани, with со заоблен до острикав раб. Црната семена обвивка е речиси мазна до фино пругеста, ситно набрана или дупчеста.<ref name="Fuentes" /> {{gallery|mode=packed |Chenopodium album (4032134406).jpg|Бела дива лобода (''C.&nbsp;album'') |Rhagodia candolleana.jpg|Кандолова дива лобода (''C. candolleanum'') |좀명아주.JPG|Смокволисна дива лобода (''C.&nbsp;ficifolium'') |MagentaSpreen Chenopodium giganteum EdibleOffice.jpg|Џиновска дива лобода (''C.&nbsp;giganteum'') |Starr 010206-0253 Chenopodium oahuense.jpg|Ахејахеја (''C.&nbsp;oahuense'') }} == Таксономија == Родот ''Chenopodium'' бил опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 г. (''Species Plantarum'', Том. 1, стр.&nbsp;218–222). Типски вид е [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''Chenopodium album''). Името ''Chenopodium'' е изведено од обликот на листот: од [[грчки јазик|грчки]] χήν (''хен''), „гуска“ и πούς (''пус''), „стапало“ или {{јаз|el|ποδίον}} (''podion''), „стапалка“. Поранешната класификација ''Chenopodium'' опфаќал 170 видови.<ref name="Fl China" /> Филогенетското истражување покажало дека родот е мошне [[полифилија|полифилетичен]] и тогашното сметање не одговарало на вистинската сродност на растенијата. Во новата класификација Mosyakin & Clemants (2002, 2008) ги одделил жлездените видови како род ''[[Dysphania]]'' и род ''[[Teloxys]]'' од племето ''Dysphanieae''. Fuentes-Bazan et al. (2012) одвоиле префрлиле многу видови во родовите ''[[Blitum]]'' (во племето ''Anserineae''), ''[[Chenopodiastrum]]'', ''[[Lipandra]]'' и ''[[Oxybasis]]'' (како ''Chenopodium'' во племето ''Atripliceae''). Во ''Chenopodium'' ги вклучиле ''Rhagodia'' и ''Einadia''.<ref name="Fuentes" /> Сите видови присутни во [[Македонија]] се обележани со ознаката {{вомак}}. ===Видови=== Денес се прифаќаат 132 видови.<ref name="powo">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60437273-2 ''Chenopodium'' L.] ''[[Plants of the World Online]]''. {{пос|4 април 2024}}</ref> {{div col|colwidth=27em}} * ''[[Chenopodium acerifolium]]'' {{мали|Andrz.}} &mdash; јаворолисна дива лобода * ''[[Chenopodium aciculare]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} * ''[[Chenopodium acuminatum]]'' <small>Willd.</small><!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium adpressifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium albescens]]'' {{мали|Small}} * ''[[Chenopodium album]]'' {{мали|L.}} &mdash; бела дива лобода {{вомак}} ** ''Chenopodium album'' var. ''album'' ([[синоним (таксономија)|syn.]] ''Chenopodium strictum'' <small>Roth</small>)<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium allanii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium atripliciforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium atrovirens]]'' {{мали|Rydb.}} &mdash; темна дива лобода * ''[[Chenopodium attenuatum]]'' {{мали|Charit.}} * ''[[Chenopodium aureum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; златна дива лобода * ''[[Chenopodium auricomiforme]]'' {{мали|Murr & Thell.}} * ''[[Chenopodium auricomum]]'' {{мали|Lindl.}} &mdash; руса дива лобода * ''[[Chenopodium ayare]]'' {{мали|Toro Torr.}} * ''[[Chenopodium baccatum]]'' {{мали|Labill.}} (syn. ''Rhagodia baccata'') * ''[[Chenopodium benthamii]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn.: ''Rhagodia latifolia'') * ''[[Chenopodium berlandieri]]'' {{мали|Moq.}} &mdash; длапчеста дива лобода ** ''Chenopodium berlandieri'' var. ''berlandieri'' (syn. ''Chenopodium nuttalliae'' {{мали|Saff.}}) &mdash; Натолова дива лобода, вавсонтле * ''[[Chenopodium betaceum]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium × binzianum]]'' {{мали|Aellen & Thell.}} * ''[[Chenopodium × bohemicum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × borbasii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium brandegeeae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Брендџиева дива лобода * ''[[Chenopodium bryoniifolium]]'' <small>Bunge</small> – корејска дива лобода<ref>{{наведена книга|url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|title=English Names for Korean Native Plants|publisher=Korea National Arboretum|year=2015|isbn=978-89-97450-98-5|location=Pocheon|page=407|access-date=24 декември 2016|via=Korea Forest Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|archive-date=25 мај 2017}}</ref> * ''[[Chenopodium candolleanum]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn.: ''Rhagodia candolleana'') &mdash; Кандолова дива лобода * ''[[Chenopodium carnosulum]]'' {{мали|Moq.}} * ''[[Chenopodium chaldoranicum]]'' {{мали|Rahimin. & Ghaemm.}} * ''[[Chenopodium cordobense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium cornutum]]'' {{мали|(Torr.) Benth. & Hook.f. ex S.Watson}} * ''[[Chenopodium × covillei]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium crusoeanum]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium cuneifolium]]'' {{мали|Vahl}} * ''[[Chenopodium curvispicatum]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium cyanifolium]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium cycloides]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; кружна дива лобода * ''[[Chenopodium × dadakovae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium desertorum]]'' {{мали|(J.M.Black) J.M.Black}} &mdash; пустинска дива лобода * ''[[Chenopodium desiccatum]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium detestans]]'' {{мали|Kirk}} &mdash; новозеландска рибина утроба * ''[[Chenopodium diversifolium]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium drummondii]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia drummondii'') * ''[[Chenopodium eastwoodiae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Иствудова дива лобода * ''[[Chenopodium eremaeum]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia eremaea'') * ''[[Chenopodium erosum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Chenopodium eustriatum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × fallax]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifoliiforme]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifolium]]'' {{мали|Sm.}} &mdash; смокволисна дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodium flabellifolium]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; ладалеста дива лобода * ''[[Chenopodium foggii]]'' {{мали|Wahl}} &mdash; Фогова дива лобода * ''[[Chenopodium fremontii]]'' {{мали|S.Watson}} &mdash; Фремонтова дива лобода * ''[[Chenopodium frutescens]]'' {{мали|C.A.Mey.}} * ''[[Chenopodium × fursajevii]]'' {{мали|Aellen & Iljin}} * ''[[Chenopodium gaudichaudianum]]'' {{мали|(Moq.) Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium giganteum]]'' <small>D.Don</small> (syn. ''Chenopodium formosanum'' {{мали|Koidz.}}) &mdash; џиновска дива лобода, црвена киноја<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium griseochlorinum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium grubovii]]'' {{мали|Lomon. & Uotila}} * ''[[Chenopodium × gruellii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium harae]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium hastatifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium × haywardiae]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium hederiforme]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium hians]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Chenopodium hircinum]]'' {{мали|Schrad.}} * ''[[Chenopodium hoggarense]]'' {{мали|Uotila & C.Chatel.}} * ''[[Chenopodium howellii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Хауелова дива лобода * ''[[Chenopodium hubbardii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × humiliforme]]'' {{мали|(Murr) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium iljinii]]'' {{мали|Golosk.}} * ''[[Chenopodium incanum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Heller}} &mdash; прашкеста дива лобода * ''[[Chenopodium incognitum]]'' {{мали|Wahl}} * ''[[Chenopodium indicum]]'' {{мали|T.K.Paul}} * ''[[Chenopodium iranicum]]'' {{мали|(Aellen) Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium × jedlickae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × jehlikii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium karoi]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium khorasanica]]'' {{мали|Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium lenticulare]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × leptophylliforme]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium leptophyllum]]'' {{мали|(Moq.) Nutt. ex S.Watson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium × linciense]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium lineatum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; пругеста дива лобода * ''[[Chenopodium littoreum]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; крајбрежна дива лобода * ''[[Chenopodium lobodontum]]'' {{мали|H.Scholz}} * ''[[Chenopodium loureiroi]]'' {{мали|Steud.}} * ''[[Chenopodium luteorubrum]]'' {{мали|Mandák & Lomon.}} * ''[[Chenopodium luteum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; жолта дива лобода * ''[[Chenopodium × mendelii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium moquinianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium mucronatum]]'' {{мали|Thunb.}} * ''[[Chenopodium neomexicanum]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; новомексиканска дива лобода * ''[[Chenopodium nesodendron]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium nevadense]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; невадска дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} * ''[[Chenopodium nitrariaceum]]'' <small>(F.Muell.) F.Muell. ex Benth.</small> &mdash; шалитрова дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сјајна дива лобода * ''[[Chenopodium novopokrovskyanum]]'' {{мали|(Aellen) Uotila}} * ''[[Chenopodium nutans]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia nutans'') * ''[[Chenopodium oahuense]]'' {{мали|(Meyen) Aellen}} &mdash; ''{{okina}}Āheahea'' ([[Hawaii|Hawai{{okina}}i]]) * ''[[Chenopodium obscurum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium opulifolium]]'' <small>Schrad. ex W.D.J.Koch & Ziz</small> &mdash; калинолисна дива лобода {{вомак}}<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium pallescens]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; бледа дива лобода * ''[[Chenopodium pallidicaule]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; кањива * ''[[Chenopodium palmeri]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Палмерова дива лобода * ''[[Chenopodium pamiricum]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium parabolicum]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia parabolica'') * ''[[Chenopodium × paradoxum]]'' {{мали|Mandák}} * ''[[Chenopodium parryi]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Периева дива лобода * ''[[Chenopodium perttii]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium petiolare]]'' {{мали|Kunth}} * ''[[Chenopodium philippianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium phillipsianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium pilcomayense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × podperae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium polygonoides]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium × praeacutum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium pratericola]]'' <small>Rydb.</small> &mdash; ливадска дива лобода<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium preissii]]'' {{мали|(Moq.) Diels}} (syn. ''Rhagodia preissii'') * ''[[Chenopodium × preissmannii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × pseudoleptophyllum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × pseudostriatum]]'' {{мали|(Zschacke) Druce}} * ''[[Chenopodium pueblense]]'' {{мали|H.S.Reed}} * ''[[Chenopodium quinoa]]'' {{мали|Willd.}} &mdash; киноја * ''[[Chenopodium × reynieri]]'' {{мали|Ludw. & Aellen}} * ''[[Chenopodium robertianum]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn. ''Rhagodia hastata'') * ''[[Chenopodium ruiz-lealii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium sanctae-clarae]]'' {{мали|Johow}} * ''[[Chenopodium sancti-ambrosii]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium sandersii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Сандерсова дива лобода * ''[[Chenopodium santoshei]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium scabricaule]]'' {{мали|Speg.}} * ''[[Chenopodium simpsonii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Симпсонова дива лобода * ''[[Chenopodium × smardae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium sonorense]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сонорска дива лобода * ''[[Chenopodium sosnowskyi]]'' {{мали|Kapeller}} * ''[[Chenopodium spegazzinii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium spinescens]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia spinescens'') * ''[[Chenopodium standleyanum]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; Стендлиева дива лобода * ''[[Chenopodium stenophyllum]]'' {{мали|(Makino) Koidz.}} * ''[[Chenopodium striatiforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium subficifolium]]'' {{мали|(Murr) Druce}} * ''[[Chenopodium subglabrum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Nelson}} &mdash; мазна дива лобода * ''[[Chenopodium suecicum]]'' {{мали|Murr}} &mdash; зелена дива лобода * ''[[Chenopodium × thellungii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium tonkinense]]'' {{мали|Courchet}} * ''[[Chenopodium triandrum]]'' {{мали|G.Forst.}} (syn. ''Rhagodia triandra'') * ''[[Chenopodium × tridentinum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × trigonocarpum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium trigonon]]'' {{мали|Schult.}} (syn. ''Einadia trigonos'') * ''[[Chenopodium twisselmannii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Твиселманова дива лобода * ''[[Chenopodium ulbrichii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium ulicinum]]'' {{мали|Gand.}} * ''[[Chenopodium × unarii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × variabile]]'' {{мали|Aellen}} (''C. album × C. berlandieri'') * ''[[Chenopodium vulvaria]]'' {{мали|L.}} &mdash; смрдлива дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodium wahlii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Валова дива лобода * ''[[Chenopodium watsonii]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; Вотсонова дива лобода * ''[[Chenopodium wilsonii]]'' {{мали|S.Fuentes, Borsch & Uotila}} (syn. ''Rhagodia crassifolia'') * ''[[Chenopodium × zahnii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium zerovii]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium zoellneri]]'' {{мали|Aellen}} {{div col end}} ===Исклучени видови=== Разни растенија од овие родови се носат народно име „дива лобода“ на македонски, иако денес се ставени во други родови: * ''[[Blitum]]'' (12 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Blitum bonus-henricus]]'' &mdash; чуен {{вомак}} ** ''[[Blitum californicum]]'' &mdash; калифорниска дива лобода ** ''[[Blitum capitatum]]'' &mdash; главичеста дива лобода ** ''[[Blitum virgatum]]'' (syn. ''Chenopodium foliosum'') &mdash; многулисна дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodiastrum]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Chenopodiastrum hybridum]]'' (syn. ''Chenopodium hybridum'') {{вомак}} ** ''[[Chenopodiastrum murale]]'' &mdash; ѕидна дива лобода {{вомак}} ** ''[[Chenopodiastrum simplex]]'' &mdash; крупносемена дива лобода * ''[[Dysphania]]'' (околу 43 жлездени видови, како ''C. ambrosioides'' {{вомак}}, ''C. botrys {{вомак}}, C. carinatum, C. cristatum, C. melanocarpum, C. multifidium {{вомак}}, C. pumilio'' и други) * ''[[Lipandra]]'' (1 вид):<ref name="Fuentes" /> ** ''Lipandra polysperma'' &mdash; многусемена дива лобода {{вомак}} * ''[[Oxybasis]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Oxybasis chenopodioides]]'' &mdash; дебелолисна дива лобода ** ''[[Oxybasis glauca]]'' &mdash; сивозелена дива лобода {{вомак}} ** ''[[Oxybasis rubra]]'' &mdash; црвена дива лобода ** ''[[Oxybasis urbica]]'' &mdash; градска дива лобода {{вомак}} * ''[[Teloxys]]'' (1 вид): ** ''Teloxys aristata'' * ''[[Suaeda australis]]'' &mdash; австралиска дива лобода (како ''C. australe, C. insulare'') ==Екологија== Извесни видови растат во големи честаци и се засолништа за мали животни. Со листовите се хранат [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]] и [[молци]]. Семето го јадат многу [[птици]] како [[жолтогрла стрнарка|жолтогрлата стрнарка]] (''Emberiza citrinella'') во Европа и белокрилото австралиско палче (''Malurus leucopterus'') во [[Австралија]]. [[Патоген]]и на дивата лобода се ssРНК-вирусите со позитивни нишки. ==Употреба== [[File:Quinoa cuit.JPG|thumb|Сварени семки на [[киноја]] (''C.&nbsp;quinoa'').]] Родот опфаќа неколку растенија од мала до умерена важност во исхраната како лиснат зеленчук и се користат како ним сродниот [[спанаќ]] (''Spinacia oleracea'') и слични растенија наречени „келите“ во [[Мексико]]{{snd}}и [[псевдожитарка|псевдожитарки]]. такви се [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''C.&nbsp;album''), [[кањива]]та (''C.&nbsp;pallidicaule'') и [[киноја]]та (''C.&nbsp;quinoa''). На островот [[Крит]] мештаните ги варат или барат меките фиданки и листовите на видот наречен крувида ({{јаз|el|κρουβίδα}}) или псаровлито ({{јаз|el|ψαρόβλητο}}). Според изучувањата нја Брус Д. Смит, Кристен Гремилион и други, дивата лобода се користи во исхраната уште од 4000&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. или порано, кога длапчестата дива лобода (''C.&nbsp;berlandieri'') била основна храна во источниот земјоделски комплекс на американските староседелци, а белата дива лобода се користела за исхрана од ертебелската култура во [[Европа]]. Членовите на источноевропската [[јамна култура]] во 3500–2500&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. исто така береле бела дива лобода како замена за житарки за да ја дополнат исхраната која инаку се состела главно од месни и млечни производи.<ref>{{наведена книга|last=Anthony|first=David|title=The horse, the wheel, and language|publisher=Princeton university press|year=2007|pages=302–303}}</ref> Денес постои зголемен итерес за дивата лобода како дел од [[безглутенска исхрана|безглутенската исхрана]]. Маслото исцедено од семињата на кинојата има слични својства на [[пченкарно масло|пченкарното масло]], но со повисок квалитет. Масло се добива и од амброзовидната дива лобода (епасоте), која повеќе не е во овој род. Во минатото се изработувала шагренската кожа со малите тврди семиња на дива лобода. Белата дива лобода е еден од главните [[моделен организам|моделни организми]] за [[молекуларна биологија|молекуларнобиолошко]] изучување на хлорофилазата. [[Полен]]от на дивата лобода, особено на широко распространетата бела дива лобода (''C.&nbsp;album''), е [[алерген]] и кај многу луѓе предизвикува [[алергиски ринитис|алергиски раздразнувања]].<ref name=":0">{{нмс|date=13 октомври 2017|title=Amaranthus and Chenopodium|url=https://alabamaallergy.com/2017/10/13/amaranthus-and-chenopodium/|access-date=3 март 2021|website=alabamaallergy.com|language=en-US}}</ref> Истиот вид, како и некои други, може да истрае со години ако семето е вкопано во земја. Затоа многу видови се значителен [[коров]], а некои станале [[инвазивен вид|инвазивни]].<ref name=":0" /> ==Фосилни наоди== Пронајдени се фосилни семки на изумрениот вид ''Chenopodium wetzleri'' од периодот хат на [[олигоцен]]от, познати и од образбата Оберлајтерсбах во средногорјето [[Рен (планини)|Рен]]. средна [[Германија]].<ref>The floral change in the tertiary of the Rhön mountains (Germany), Dieter Hans Mai - Acta Paleobotanica 47(1): 135-143, 2007.</ref> ==Наводи== <references> <ref name="Fuentes">Susy Fuentes-Bazan, Pertti Uotila, Thomas Borsch: ''A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae).'' In: ''Willdenowia.'' Vol. 42, No. 1, 2012, p. 5-24.</ref> <ref name="Fl China">Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=106630 ''Chenopodium'' - In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China.] Volume 5: Ulmaceae through Basellaceae. Science Press/Missouri Botanical Garden Press, Beijing/St. Louis 2003, {{ISBN|1-930723-27-X}}, p. 378-.</ref> </references> ==Библиографија== * {{наведено списание |date=1864 |first=George |last=Gulliver |title=Observations on Raphides and other Crystals |pages=250–252 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/22249699 |journal=The Annals and Magazine of Natural History, Including Zoology, Botany, and Geology |series=Third Series |volume=14}} {{Таксонска лента|from=Q158094}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дива лобода| ]] [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Штирови]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] 94zgqa0uzndjgt0mqsjyff3ovgztvju 5590770 5590769 2026-07-12T08:05:19Z Bjankuloski06 332 5590770 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Дива лобода |image = Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg |image_caption = [[Бела дива лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') |display_parents = 2 |taxon = Chenopodium |authority = [[Карл Линеј|L.]] (1753) |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = 132; [[#Таксономија|во текстот]] |subdivision_ref = <ref name="powo" /> |synonyms = *''Agatophyton'' {{мали|Fourr. (1869)}} *''Blitum'' {{мали|Hill (1757), nom. illeg.}} *''Botrys'' {{мали|Rchb. ex Nieuwl. (1914)}} * ''Einadia'' <small>Raf. (1838)</small> * ''Rhagodia'' <small>R.Br. (1810)</small> * ''Vulvaria'' <small>Bubani (1897), nom. illeg.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Leprophyllum'' <small>Dumort.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Chenopodiastrum'' <small>Moq.</small> |synonyms_ref = <ref name="powo" /><ref name="Fuentes"/> }} '''Дива лобода'''<ref name="ТермПлевРаст">{{ТермПлевРаст|46}}</ref> ({{науч|Chenopodium}}) — [[род (биологија)|род]] од многу видови на [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] и [[едногодишно растение|едногодишни]] зелјести [[цветни растенија]] кои растат речиси низ целиот свет.<ref name="Fl China" /> Му припаѓа на семејството на [[штирови]]те (''Amaranthaceae''). По [[#Таксономија|прекласификацијата]] на растенијата во родот, многу македонски растенија со народното име „дива лобода“ се нашле и во други родови, особено ''Dysphania'' и ''Blitum'' и ''Oxybasis''. Во ''Chenopodium'' останале само белата, калинолисната, смокволисната и смрдливата дива лобода. Во домашната литература сè уште се водат под ''Chenopodium'',<ref name="ФлораМак1.3">{{ФлораМак1.3|411-423}}</ref> и потребна е преработка бидејќи постоечките називи на прекласификуваните растенија денес се [[синоним (таксономија)|синоними]]. Тие и понатаму народно би се нарекувале „дива лобода“, но научното име ќе им биде поинакво. ==Опис== Растенијата од овој род<ref>(s.str., опис според Fuentes et al. 2012)</ref><ref name="Fuentes" /> се [[едногодишно растение|едногодишни]] или [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[билки]], [[грмушка|грмушки]] или мали [[дрво (растение)|дрва]].<ref name=":1">{{наведена книга|last=Taylor|first=Ronald J.|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=прер.|location=Missoula, MT|page=64|language=en|oclc=25708726|orig-date=1992}}</ref> Растат на алкална почва.<ref name=":1" /> Тие се неароматични, но понекогаш мирисаат лошо. Младите стебленца и листови се покриени со густи меуресто подуени влакна, што им дава белузлав изглед. Овие [[трихома|трихоми]] подоцна спласнуваат и стануваат чашкести. Разгранетите [[стебло|стебла]] растат исправено, поземно или лазачки. Странчните гранки се наизменични (најдолните може да се речиси спротивни). [[Лист]]ови се распоредени наизменично или спротивно, со лисни дршки. Тенките помалку месести ливчиња се линеарни, [[ромб|ромпски]] или триаголно копјестозалистени, со целокрајни, насечени или подвоени рабови.<ref name="Fuentes" /> [[Соцветие|Соцветијата]] стојат исправено и се завршни и странични. Се состојат од шилесто или метличесто распоредени цветни клопчиња. Растенијата се [[еднодомност|еднодомни]] (ретко [[дводомност|дводомни]]). Кај еднодомните цветовите се [[полов диморфизам|диморфни]] или толчнички. Сочинети се од (4–) 5 [[околуцветник|околуцветнички]] поделоци сраснати во основата или близу средината, обично ципест раб и со заоблен до грбеста заднина; речиси секогаш имаат 5 прашници, и еден плодник со 2 устенца.<ref name="Fuentes" /> Кај плодот околуцветничките поделоци понекогаш се обоени, но претежно неизменети, и донекаде го обвиваат плодот или се шират од него. Околуплодникот е ципест и понекогаш сочен, прилепен до семето или лабаво го покрива. Семките се насочени хоризонтално и топчесто до леќесто сплескани, with со заоблен до острикав раб. Црната семена обвивка е речиси мазна до фино пругеста, ситно набрана или дупчеста.<ref name="Fuentes" /> {{gallery|mode=packed |Chenopodium album (4032134406).jpg|Бела дива лобода (''C.&nbsp;album'') |Rhagodia candolleana.jpg|Кандолова дива лобода (''C. candolleanum'') |좀명아주.JPG|Смокволисна дива лобода (''C.&nbsp;ficifolium'') |MagentaSpreen Chenopodium giganteum EdibleOffice.jpg|Џиновска дива лобода (''C.&nbsp;giganteum'') |Starr 010206-0253 Chenopodium oahuense.jpg|Ахејахеја (''C.&nbsp;oahuense'') }} == Таксономија == Родот ''Chenopodium'' бил опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 г. (''Species Plantarum'', Том. 1, стр.&nbsp;218–222). Типски вид е [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''Chenopodium album''). Името ''Chenopodium'' е изведено од обликот на листот: од [[грчки јазик|грчки]] χήν (''хен''), „гуска“ и πούς (''пус''), „стапало“ или {{јаз|el|ποδίον}} (''podion''), „стапалка“. Поранешната класификација ''Chenopodium'' опфаќал 170 видови.<ref name="Fl China" /> Филогенетското истражување покажало дека родот е мошне [[полифилија|полифилетичен]] и тогашното сметање не одговарало на вистинската сродност на растенијата. Во новата класификација Mosyakin & Clemants (2002, 2008) ги одделил жлездените видови како род ''[[Dysphania]]'' и род ''[[Teloxys]]'' од племето ''Dysphanieae''. Fuentes-Bazan et al. (2012) одвоиле префрлиле многу видови во родовите ''[[Blitum]]'' (во племето ''Anserineae''), ''[[Chenopodiastrum]]'', ''[[Lipandra]]'' и ''[[Oxybasis]]'' (како ''Chenopodium'' во племето ''Atripliceae''). Во ''Chenopodium'' ги вклучиле ''Rhagodia'' и ''Einadia''.<ref name="Fuentes" /> Сите видови присутни во [[Македонија]] се обележани со ознаката {{вомак}}.<ref name="ФлораМак1.3" /> ===Видови=== Денес се прифаќаат 132 видови.<ref name="powo">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60437273-2 ''Chenopodium'' L.] ''[[Plants of the World Online]]''. {{пос|4 април 2024}}</ref> {{div col|colwidth=27em}} * ''[[Chenopodium acerifolium]]'' {{мали|Andrz.}} &mdash; јаворолисна дива лобода * ''[[Chenopodium aciculare]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} * ''[[Chenopodium acuminatum]]'' <small>Willd.</small><!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium adpressifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium albescens]]'' {{мали|Small}} * ''[[Chenopodium album]]'' {{мали|L.}} &mdash; бела дива лобода {{вомак}} ** ''Chenopodium album'' var. ''album'' ([[синоним (таксономија)|syn.]] ''Chenopodium strictum'' <small>Roth</small>) {{вомак}}<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium allanii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium atripliciforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium atrovirens]]'' {{мали|Rydb.}} &mdash; темна дива лобода * ''[[Chenopodium attenuatum]]'' {{мали|Charit.}} * ''[[Chenopodium aureum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; златна дива лобода * ''[[Chenopodium auricomiforme]]'' {{мали|Murr & Thell.}} * ''[[Chenopodium auricomum]]'' {{мали|Lindl.}} &mdash; руса дива лобода * ''[[Chenopodium ayare]]'' {{мали|Toro Torr.}} * ''[[Chenopodium baccatum]]'' {{мали|Labill.}} (syn. ''Rhagodia baccata'') * ''[[Chenopodium benthamii]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn.: ''Rhagodia latifolia'') * ''[[Chenopodium berlandieri]]'' {{мали|Moq.}} &mdash; длапчеста дива лобода ** ''Chenopodium berlandieri'' var. ''berlandieri'' (syn. ''Chenopodium nuttalliae'' {{мали|Saff.}}) &mdash; Натолова дива лобода, вавсонтле * ''[[Chenopodium betaceum]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium × binzianum]]'' {{мали|Aellen & Thell.}} * ''[[Chenopodium × bohemicum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × borbasii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium brandegeeae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Брендџиева дива лобода * ''[[Chenopodium bryoniifolium]]'' <small>Bunge</small> – корејска дива лобода<ref>{{наведена книга|url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|title=English Names for Korean Native Plants|publisher=Korea National Arboretum|year=2015|isbn=978-89-97450-98-5|location=Pocheon|page=407|access-date=24 декември 2016|via=Korea Forest Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|archive-date=25 мај 2017}}</ref> * ''[[Chenopodium candolleanum]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn.: ''Rhagodia candolleana'') &mdash; Кандолова дива лобода * ''[[Chenopodium carnosulum]]'' {{мали|Moq.}} * ''[[Chenopodium chaldoranicum]]'' {{мали|Rahimin. & Ghaemm.}} * ''[[Chenopodium cordobense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium cornutum]]'' {{мали|(Torr.) Benth. & Hook.f. ex S.Watson}} * ''[[Chenopodium × covillei]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium crusoeanum]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium cuneifolium]]'' {{мали|Vahl}} * ''[[Chenopodium curvispicatum]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium cyanifolium]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium cycloides]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; кружна дива лобода * ''[[Chenopodium × dadakovae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium desertorum]]'' {{мали|(J.M.Black) J.M.Black}} &mdash; пустинска дива лобода * ''[[Chenopodium desiccatum]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium detestans]]'' {{мали|Kirk}} &mdash; новозеландска рибина утроба * ''[[Chenopodium diversifolium]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium drummondii]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia drummondii'') * ''[[Chenopodium eastwoodiae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Иствудова дива лобода * ''[[Chenopodium eremaeum]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia eremaea'') * ''[[Chenopodium erosum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Chenopodium eustriatum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × fallax]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifoliiforme]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifolium]]'' {{мали|Sm.}} &mdash; смокволисна дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodium flabellifolium]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; ладалеста дива лобода * ''[[Chenopodium foggii]]'' {{мали|Wahl}} &mdash; Фогова дива лобода * ''[[Chenopodium fremontii]]'' {{мали|S.Watson}} &mdash; Фремонтова дива лобода * ''[[Chenopodium frutescens]]'' {{мали|C.A.Mey.}} * ''[[Chenopodium × fursajevii]]'' {{мали|Aellen & Iljin}} * ''[[Chenopodium gaudichaudianum]]'' {{мали|(Moq.) Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium giganteum]]'' <small>D.Don</small> (syn. ''Chenopodium formosanum'' {{мали|Koidz.}}) &mdash; џиновска дива лобода, црвена киноја<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium griseochlorinum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium grubovii]]'' {{мали|Lomon. & Uotila}} * ''[[Chenopodium × gruellii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium harae]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium hastatifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium × haywardiae]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium hederiforme]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium hians]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Chenopodium hircinum]]'' {{мали|Schrad.}} * ''[[Chenopodium hoggarense]]'' {{мали|Uotila & C.Chatel.}} * ''[[Chenopodium howellii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Хауелова дива лобода * ''[[Chenopodium hubbardii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × humiliforme]]'' {{мали|(Murr) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium iljinii]]'' {{мали|Golosk.}} * ''[[Chenopodium incanum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Heller}} &mdash; прашкеста дива лобода * ''[[Chenopodium incognitum]]'' {{мали|Wahl}} * ''[[Chenopodium indicum]]'' {{мали|T.K.Paul}} * ''[[Chenopodium iranicum]]'' {{мали|(Aellen) Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium × jedlickae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × jehlikii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium karoi]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium khorasanica]]'' {{мали|Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium lenticulare]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × leptophylliforme]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium leptophyllum]]'' {{мали|(Moq.) Nutt. ex S.Watson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium × linciense]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium lineatum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; пругеста дива лобода * ''[[Chenopodium littoreum]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; крајбрежна дива лобода * ''[[Chenopodium lobodontum]]'' {{мали|H.Scholz}} * ''[[Chenopodium loureiroi]]'' {{мали|Steud.}} * ''[[Chenopodium luteorubrum]]'' {{мали|Mandák & Lomon.}} * ''[[Chenopodium luteum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; жолта дива лобода * ''[[Chenopodium × mendelii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium moquinianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium mucronatum]]'' {{мали|Thunb.}} * ''[[Chenopodium neomexicanum]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; новомексиканска дива лобода * ''[[Chenopodium nesodendron]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium nevadense]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; невадска дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} * ''[[Chenopodium nitrariaceum]]'' <small>(F.Muell.) F.Muell. ex Benth.</small> &mdash; шалитрова дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сјајна дива лобода * ''[[Chenopodium novopokrovskyanum]]'' {{мали|(Aellen) Uotila}} * ''[[Chenopodium nutans]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia nutans'') * ''[[Chenopodium oahuense]]'' {{мали|(Meyen) Aellen}} &mdash; ''{{okina}}Āheahea'' ([[Hawaii|Hawai{{okina}}i]]) * ''[[Chenopodium obscurum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium opulifolium]]'' <small>Schrad. ex W.D.J.Koch & Ziz</small> &mdash; калинолисна дива лобода {{вомак}}<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium pallescens]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; бледа дива лобода * ''[[Chenopodium pallidicaule]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; кањива * ''[[Chenopodium palmeri]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Палмерова дива лобода * ''[[Chenopodium pamiricum]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium parabolicum]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia parabolica'') * ''[[Chenopodium × paradoxum]]'' {{мали|Mandák}} * ''[[Chenopodium parryi]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Периева дива лобода * ''[[Chenopodium perttii]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium petiolare]]'' {{мали|Kunth}} * ''[[Chenopodium philippianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium phillipsianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium pilcomayense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × podperae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium polygonoides]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium × praeacutum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium pratericola]]'' <small>Rydb.</small> &mdash; ливадска дива лобода<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium preissii]]'' {{мали|(Moq.) Diels}} (syn. ''Rhagodia preissii'') * ''[[Chenopodium × preissmannii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × pseudoleptophyllum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × pseudostriatum]]'' {{мали|(Zschacke) Druce}} * ''[[Chenopodium pueblense]]'' {{мали|H.S.Reed}} * ''[[Chenopodium quinoa]]'' {{мали|Willd.}} &mdash; киноја * ''[[Chenopodium × reynieri]]'' {{мали|Ludw. & Aellen}} * ''[[Chenopodium robertianum]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn. ''Rhagodia hastata'') * ''[[Chenopodium ruiz-lealii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium sanctae-clarae]]'' {{мали|Johow}} * ''[[Chenopodium sancti-ambrosii]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium sandersii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Сандерсова дива лобода * ''[[Chenopodium santoshei]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium scabricaule]]'' {{мали|Speg.}} * ''[[Chenopodium simpsonii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Симпсонова дива лобода * ''[[Chenopodium × smardae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium sonorense]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сонорска дива лобода * ''[[Chenopodium sosnowskyi]]'' {{мали|Kapeller}} * ''[[Chenopodium spegazzinii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium spinescens]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia spinescens'') * ''[[Chenopodium standleyanum]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; Стендлиева дива лобода * ''[[Chenopodium stenophyllum]]'' {{мали|(Makino) Koidz.}} * ''[[Chenopodium striatiforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium subficifolium]]'' {{мали|(Murr) Druce}} * ''[[Chenopodium subglabrum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Nelson}} &mdash; мазна дива лобода * ''[[Chenopodium suecicum]]'' {{мали|Murr}} &mdash; зелена дива лобода * ''[[Chenopodium × thellungii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium tonkinense]]'' {{мали|Courchet}} * ''[[Chenopodium triandrum]]'' {{мали|G.Forst.}} (syn. ''Rhagodia triandra'') * ''[[Chenopodium × tridentinum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × trigonocarpum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium trigonon]]'' {{мали|Schult.}} (syn. ''Einadia trigonos'') * ''[[Chenopodium twisselmannii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Твиселманова дива лобода * ''[[Chenopodium ulbrichii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium ulicinum]]'' {{мали|Gand.}} * ''[[Chenopodium × unarii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × variabile]]'' {{мали|Aellen}} (''C. album × C. berlandieri'') * ''[[Chenopodium vulvaria]]'' {{мали|L.}} &mdash; смрдлива дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodium wahlii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Валова дива лобода * ''[[Chenopodium watsonii]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; Вотсонова дива лобода * ''[[Chenopodium wilsonii]]'' {{мали|S.Fuentes, Borsch & Uotila}} (syn. ''Rhagodia crassifolia'') * ''[[Chenopodium × zahnii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium zerovii]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium zoellneri]]'' {{мали|Aellen}} {{div col end}} ===Исклучени видови=== Разни растенија од овие родови се носат народно име „дива лобода“ на македонски, иако денес се ставени во други родови: * ''[[Blitum]]'' (12 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Blitum bonus-henricus]]'' &mdash; чуен {{вомак}} ** ''[[Blitum californicum]]'' &mdash; калифорниска дива лобода ** ''[[Blitum capitatum]]'' &mdash; главичеста дива лобода ** ''[[Blitum virgatum]]'' (syn. ''Chenopodium foliosum'') &mdash; многулисна дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodiastrum]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Chenopodiastrum hybridum]]'' (syn. ''Chenopodium hybridum'') {{вомак}} ** ''[[Chenopodiastrum murale]]'' &mdash; ѕидна дива лобода {{вомак}} ** ''[[Chenopodiastrum simplex]]'' &mdash; крупносемена дива лобода * ''[[Dysphania]]'' (околу 43 жлездени видови, како ''C. ambrosioides'' {{вомак}}, ''C. botrys {{вомак}}, C. carinatum, C. cristatum, C. melanocarpum, C. multifidium {{вомак}}, C. pumilio'' и други) * ''[[Lipandra]]'' (1 вид):<ref name="Fuentes" /> ** ''Lipandra polysperma'' &mdash; многусемена дива лобода {{вомак}} * ''[[Oxybasis]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Oxybasis chenopodioides]]'' &mdash; дебелолисна дива лобода ** ''[[Oxybasis glauca]]'' &mdash; сивозелена дива лобода {{вомак}} ** ''[[Oxybasis rubra]]'' &mdash; црвена дива лобода ** ''[[Oxybasis urbica]]'' &mdash; градска дива лобода {{вомак}} * ''[[Teloxys]]'' (1 вид): ** ''Teloxys aristata'' * ''[[Suaeda australis]]'' &mdash; австралиска дива лобода (како ''C. australe, C. insulare'') ==Екологија== Извесни видови растат во големи честаци и се засолништа за мали животни. Со листовите се хранат [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]] и [[молци]]. Семето го јадат многу [[птици]] како [[жолтогрла стрнарка|жолтогрлата стрнарка]] (''Emberiza citrinella'') во Европа и белокрилото австралиско палче (''Malurus leucopterus'') во [[Австралија]]. [[Патоген]]и на дивата лобода се ssРНК-вирусите со позитивни нишки. ==Употреба== [[File:Quinoa cuit.JPG|thumb|Сварени семки на [[киноја]] (''C.&nbsp;quinoa'').]] Родот опфаќа неколку растенија од мала до умерена важност во исхраната како лиснат зеленчук и се користат како ним сродниот [[спанаќ]] (''Spinacia oleracea'') и слични растенија наречени „келите“ во [[Мексико]]{{snd}}и [[псевдожитарка|псевдожитарки]]. такви се [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''C.&nbsp;album''), [[кањива]]та (''C.&nbsp;pallidicaule'') и [[киноја]]та (''C.&nbsp;quinoa''). На островот [[Крит]] мештаните ги варат или барат меките фиданки и листовите на видот наречен крувида ({{јаз|el|κρουβίδα}}) или псаровлито ({{јаз|el|ψαρόβλητο}}). Според изучувањата нја Брус Д. Смит, Кристен Гремилион и други, дивата лобода се користи во исхраната уште од 4000&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. или порано, кога длапчестата дива лобода (''C.&nbsp;berlandieri'') била основна храна во источниот земјоделски комплекс на американските староседелци, а белата дива лобода се користела за исхрана од ертебелската култура во [[Европа]]. Членовите на источноевропската [[јамна култура]] во 3500–2500&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. исто така береле бела дива лобода како замена за житарки за да ја дополнат исхраната која инаку се состела главно од месни и млечни производи.<ref>{{наведена книга|last=Anthony|first=David|title=The horse, the wheel, and language|publisher=Princeton university press|year=2007|pages=302–303}}</ref> Денес постои зголемен итерес за дивата лобода како дел од [[безглутенска исхрана|безглутенската исхрана]]. Маслото исцедено од семињата на кинојата има слични својства на [[пченкарно масло|пченкарното масло]], но со повисок квалитет. Масло се добива и од амброзовидната дива лобода (епасоте), која повеќе не е во овој род. Во минатото се изработувала шагренската кожа со малите тврди семиња на дива лобода. Белата дива лобода е еден од главните [[моделен организам|моделни организми]] за [[молекуларна биологија|молекуларнобиолошко]] изучување на хлорофилазата. [[Полен]]от на дивата лобода, особено на широко распространетата бела дива лобода (''C.&nbsp;album''), е [[алерген]] и кај многу луѓе предизвикува [[алергиски ринитис|алергиски раздразнувања]].<ref name=":0">{{нмс|date=13 октомври 2017|title=Amaranthus and Chenopodium|url=https://alabamaallergy.com/2017/10/13/amaranthus-and-chenopodium/|access-date=3 март 2021|website=alabamaallergy.com|language=en-US}}</ref> Истиот вид, како и некои други, може да истрае со години ако семето е вкопано во земја. Затоа многу видови се значителен [[коров]], а некои станале [[инвазивен вид|инвазивни]].<ref name=":0" /> ==Фосилни наоди== Пронајдени се фосилни семки на изумрениот вид ''Chenopodium wetzleri'' од периодот хат на [[олигоцен]]от, познати и од образбата Оберлајтерсбах во средногорјето [[Рен (планини)|Рен]]. средна [[Германија]].<ref>The floral change in the tertiary of the Rhön mountains (Germany), Dieter Hans Mai - Acta Paleobotanica 47(1): 135-143, 2007.</ref> ==Наводи== <references> <ref name="Fuentes">Susy Fuentes-Bazan, Pertti Uotila, Thomas Borsch: ''A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae).'' In: ''Willdenowia.'' Vol. 42, No. 1, 2012, p. 5-24.</ref> <ref name="Fl China">Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=106630 ''Chenopodium'' - In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China.] Volume 5: Ulmaceae through Basellaceae. Science Press/Missouri Botanical Garden Press, Beijing/St. Louis 2003, {{ISBN|1-930723-27-X}}, p. 378-.</ref> </references> ==Библиографија== * {{наведено списание |date=1864 |first=George |last=Gulliver |title=Observations on Raphides and other Crystals |pages=250–252 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/22249699 |journal=The Annals and Magazine of Natural History, Including Zoology, Botany, and Geology |series=Third Series |volume=14}} {{Таксонска лента|from=Q158094}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дива лобода| ]] [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Штирови]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] fbeugqzacirzys0avokau66drjbd26n 5590773 5590770 2026-07-12T08:09:56Z Bjankuloski06 332 /* Исклучени видови */ 5590773 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Дива лобода |image = Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg |image_caption = [[Бела дива лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') |display_parents = 2 |taxon = Chenopodium |authority = [[Карл Линеј|L.]] (1753) |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = 132; [[#Таксономија|во текстот]] |subdivision_ref = <ref name="powo" /> |synonyms = *''Agatophyton'' {{мали|Fourr. (1869)}} *''Blitum'' {{мали|Hill (1757), nom. illeg.}} *''Botrys'' {{мали|Rchb. ex Nieuwl. (1914)}} * ''Einadia'' <small>Raf. (1838)</small> * ''Rhagodia'' <small>R.Br. (1810)</small> * ''Vulvaria'' <small>Bubani (1897), nom. illeg.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Leprophyllum'' <small>Dumort.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Chenopodiastrum'' <small>Moq.</small> |synonyms_ref = <ref name="powo" /><ref name="Fuentes"/> }} '''Дива лобода'''<ref name="ТермПлевРаст">{{ТермПлевРаст|46}}</ref> ({{науч|Chenopodium}}) — [[род (биологија)|род]] од многу видови на [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] и [[едногодишно растение|едногодишни]] зелјести [[цветни растенија]] кои растат речиси низ целиот свет.<ref name="Fl China" /> Му припаѓа на семејството на [[штирови]]те (''Amaranthaceae''). По [[#Таксономија|прекласификацијата]] на растенијата во родот, многу македонски растенија со народното име „дива лобода“ се нашле и во други родови, особено ''Dysphania'' и ''Blitum'' и ''Oxybasis''. Во ''Chenopodium'' останале само белата, калинолисната, смокволисната и смрдливата дива лобода. Во домашната литература сè уште се водат под ''Chenopodium'',<ref name="ФлораМак1.3">{{ФлораМак1.3|411-423}}</ref> и потребна е преработка бидејќи постоечките називи на прекласификуваните растенија денес се [[синоним (таксономија)|синоними]]. Тие и понатаму народно би се нарекувале „дива лобода“, но научното име ќе им биде поинакво. ==Опис== Растенијата од овој род<ref>(s.str., опис според Fuentes et al. 2012)</ref><ref name="Fuentes" /> се [[едногодишно растение|едногодишни]] или [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[билки]], [[грмушка|грмушки]] или мали [[дрво (растение)|дрва]].<ref name=":1">{{наведена книга|last=Taylor|first=Ronald J.|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=прер.|location=Missoula, MT|page=64|language=en|oclc=25708726|orig-date=1992}}</ref> Растат на алкална почва.<ref name=":1" /> Тие се неароматични, но понекогаш мирисаат лошо. Младите стебленца и листови се покриени со густи меуресто подуени влакна, што им дава белузлав изглед. Овие [[трихома|трихоми]] подоцна спласнуваат и стануваат чашкести. Разгранетите [[стебло|стебла]] растат исправено, поземно или лазачки. Странчните гранки се наизменични (најдолните може да се речиси спротивни). [[Лист]]ови се распоредени наизменично или спротивно, со лисни дршки. Тенките помалку месести ливчиња се линеарни, [[ромб|ромпски]] или триаголно копјестозалистени, со целокрајни, насечени или подвоени рабови.<ref name="Fuentes" /> [[Соцветие|Соцветијата]] стојат исправено и се завршни и странични. Се состојат од шилесто или метличесто распоредени цветни клопчиња. Растенијата се [[еднодомност|еднодомни]] (ретко [[дводомност|дводомни]]). Кај еднодомните цветовите се [[полов диморфизам|диморфни]] или толчнички. Сочинети се од (4–) 5 [[околуцветник|околуцветнички]] поделоци сраснати во основата или близу средината, обично ципест раб и со заоблен до грбеста заднина; речиси секогаш имаат 5 прашници, и еден плодник со 2 устенца.<ref name="Fuentes" /> Кај плодот околуцветничките поделоци понекогаш се обоени, но претежно неизменети, и донекаде го обвиваат плодот или се шират од него. Околуплодникот е ципест и понекогаш сочен, прилепен до семето или лабаво го покрива. Семките се насочени хоризонтално и топчесто до леќесто сплескани, with со заоблен до острикав раб. Црната семена обвивка е речиси мазна до фино пругеста, ситно набрана или дупчеста.<ref name="Fuentes" /> {{gallery|mode=packed |Chenopodium album (4032134406).jpg|Бела дива лобода (''C.&nbsp;album'') |Rhagodia candolleana.jpg|Кандолова дива лобода (''C. candolleanum'') |좀명아주.JPG|Смокволисна дива лобода (''C.&nbsp;ficifolium'') |MagentaSpreen Chenopodium giganteum EdibleOffice.jpg|Џиновска дива лобода (''C.&nbsp;giganteum'') |Starr 010206-0253 Chenopodium oahuense.jpg|Ахејахеја (''C.&nbsp;oahuense'') }} == Таксономија == Родот ''Chenopodium'' бил опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 г. (''Species Plantarum'', Том. 1, стр.&nbsp;218–222). Типски вид е [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''Chenopodium album''). Името ''Chenopodium'' е изведено од обликот на листот: од [[грчки јазик|грчки]] χήν (''хен''), „гуска“ и πούς (''пус''), „стапало“ или {{јаз|el|ποδίον}} (''podion''), „стапалка“. Поранешната класификација ''Chenopodium'' опфаќал 170 видови.<ref name="Fl China" /> Филогенетското истражување покажало дека родот е мошне [[полифилија|полифилетичен]] и тогашното сметање не одговарало на вистинската сродност на растенијата. Во новата класификација Mosyakin & Clemants (2002, 2008) ги одделил жлездените видови како род ''[[Dysphania]]'' и род ''[[Teloxys]]'' од племето ''Dysphanieae''. Fuentes-Bazan et al. (2012) одвоиле префрлиле многу видови во родовите ''[[Blitum]]'' (во племето ''Anserineae''), ''[[Chenopodiastrum]]'', ''[[Lipandra]]'' и ''[[Oxybasis]]'' (како ''Chenopodium'' во племето ''Atripliceae''). Во ''Chenopodium'' ги вклучиле ''Rhagodia'' и ''Einadia''.<ref name="Fuentes" /> Сите видови присутни во [[Македонија]] се обележани со ознаката {{вомак}}.<ref name="ФлораМак1.3" /> ===Видови=== Денес се прифаќаат 132 видови.<ref name="powo">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60437273-2 ''Chenopodium'' L.] ''[[Plants of the World Online]]''. {{пос|4 април 2024}}</ref> {{div col|colwidth=27em}} * ''[[Chenopodium acerifolium]]'' {{мали|Andrz.}} &mdash; јаворолисна дива лобода * ''[[Chenopodium aciculare]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} * ''[[Chenopodium acuminatum]]'' <small>Willd.</small><!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium adpressifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium albescens]]'' {{мали|Small}} * ''[[Chenopodium album]]'' {{мали|L.}} &mdash; бела дива лобода {{вомак}} ** ''Chenopodium album'' var. ''album'' ([[синоним (таксономија)|syn.]] ''Chenopodium strictum'' <small>Roth</small>) {{вомак}}<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium allanii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium atripliciforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium atrovirens]]'' {{мали|Rydb.}} &mdash; темна дива лобода * ''[[Chenopodium attenuatum]]'' {{мали|Charit.}} * ''[[Chenopodium aureum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; златна дива лобода * ''[[Chenopodium auricomiforme]]'' {{мали|Murr & Thell.}} * ''[[Chenopodium auricomum]]'' {{мали|Lindl.}} &mdash; руса дива лобода * ''[[Chenopodium ayare]]'' {{мали|Toro Torr.}} * ''[[Chenopodium baccatum]]'' {{мали|Labill.}} (syn. ''Rhagodia baccata'') * ''[[Chenopodium benthamii]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn.: ''Rhagodia latifolia'') * ''[[Chenopodium berlandieri]]'' {{мали|Moq.}} &mdash; длапчеста дива лобода ** ''Chenopodium berlandieri'' var. ''berlandieri'' (syn. ''Chenopodium nuttalliae'' {{мали|Saff.}}) &mdash; Натолова дива лобода, вавсонтле * ''[[Chenopodium betaceum]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium × binzianum]]'' {{мали|Aellen & Thell.}} * ''[[Chenopodium × bohemicum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × borbasii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium brandegeeae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Брендџиева дива лобода * ''[[Chenopodium bryoniifolium]]'' <small>Bunge</small> – корејска дива лобода<ref>{{наведена книга|url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|title=English Names for Korean Native Plants|publisher=Korea National Arboretum|year=2015|isbn=978-89-97450-98-5|location=Pocheon|page=407|access-date=24 декември 2016|via=Korea Forest Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|archive-date=25 мај 2017}}</ref> * ''[[Chenopodium candolleanum]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn.: ''Rhagodia candolleana'') &mdash; Кандолова дива лобода * ''[[Chenopodium carnosulum]]'' {{мали|Moq.}} * ''[[Chenopodium chaldoranicum]]'' {{мали|Rahimin. & Ghaemm.}} * ''[[Chenopodium cordobense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium cornutum]]'' {{мали|(Torr.) Benth. & Hook.f. ex S.Watson}} * ''[[Chenopodium × covillei]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium crusoeanum]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium cuneifolium]]'' {{мали|Vahl}} * ''[[Chenopodium curvispicatum]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium cyanifolium]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium cycloides]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; кружна дива лобода * ''[[Chenopodium × dadakovae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium desertorum]]'' {{мали|(J.M.Black) J.M.Black}} &mdash; пустинска дива лобода * ''[[Chenopodium desiccatum]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium detestans]]'' {{мали|Kirk}} &mdash; новозеландска рибина утроба * ''[[Chenopodium diversifolium]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium drummondii]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia drummondii'') * ''[[Chenopodium eastwoodiae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Иствудова дива лобода * ''[[Chenopodium eremaeum]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia eremaea'') * ''[[Chenopodium erosum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Chenopodium eustriatum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × fallax]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifoliiforme]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifolium]]'' {{мали|Sm.}} &mdash; смокволисна дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodium flabellifolium]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; ладалеста дива лобода * ''[[Chenopodium foggii]]'' {{мали|Wahl}} &mdash; Фогова дива лобода * ''[[Chenopodium fremontii]]'' {{мали|S.Watson}} &mdash; Фремонтова дива лобода * ''[[Chenopodium frutescens]]'' {{мали|C.A.Mey.}} * ''[[Chenopodium × fursajevii]]'' {{мали|Aellen & Iljin}} * ''[[Chenopodium gaudichaudianum]]'' {{мали|(Moq.) Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium giganteum]]'' <small>D.Don</small> (syn. ''Chenopodium formosanum'' {{мали|Koidz.}}) &mdash; џиновска дива лобода, црвена киноја<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium griseochlorinum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium grubovii]]'' {{мали|Lomon. & Uotila}} * ''[[Chenopodium × gruellii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium harae]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium hastatifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium × haywardiae]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium hederiforme]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium hians]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Chenopodium hircinum]]'' {{мали|Schrad.}} * ''[[Chenopodium hoggarense]]'' {{мали|Uotila & C.Chatel.}} * ''[[Chenopodium howellii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Хауелова дива лобода * ''[[Chenopodium hubbardii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × humiliforme]]'' {{мали|(Murr) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium iljinii]]'' {{мали|Golosk.}} * ''[[Chenopodium incanum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Heller}} &mdash; прашкеста дива лобода * ''[[Chenopodium incognitum]]'' {{мали|Wahl}} * ''[[Chenopodium indicum]]'' {{мали|T.K.Paul}} * ''[[Chenopodium iranicum]]'' {{мали|(Aellen) Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium × jedlickae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × jehlikii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium karoi]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium khorasanica]]'' {{мали|Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium lenticulare]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × leptophylliforme]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium leptophyllum]]'' {{мали|(Moq.) Nutt. ex S.Watson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium × linciense]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium lineatum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; пругеста дива лобода * ''[[Chenopodium littoreum]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; крајбрежна дива лобода * ''[[Chenopodium lobodontum]]'' {{мали|H.Scholz}} * ''[[Chenopodium loureiroi]]'' {{мали|Steud.}} * ''[[Chenopodium luteorubrum]]'' {{мали|Mandák & Lomon.}} * ''[[Chenopodium luteum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; жолта дива лобода * ''[[Chenopodium × mendelii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium moquinianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium mucronatum]]'' {{мали|Thunb.}} * ''[[Chenopodium neomexicanum]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; новомексиканска дива лобода * ''[[Chenopodium nesodendron]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium nevadense]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; невадска дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} * ''[[Chenopodium nitrariaceum]]'' <small>(F.Muell.) F.Muell. ex Benth.</small> &mdash; шалитрова дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сјајна дива лобода * ''[[Chenopodium novopokrovskyanum]]'' {{мали|(Aellen) Uotila}} * ''[[Chenopodium nutans]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia nutans'') * ''[[Chenopodium oahuense]]'' {{мали|(Meyen) Aellen}} &mdash; ''{{okina}}Āheahea'' ([[Hawaii|Hawai{{okina}}i]]) * ''[[Chenopodium obscurum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium opulifolium]]'' <small>Schrad. ex W.D.J.Koch & Ziz</small> &mdash; калинолисна дива лобода {{вомак}}<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium pallescens]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; бледа дива лобода * ''[[Chenopodium pallidicaule]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; кањива * ''[[Chenopodium palmeri]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Палмерова дива лобода * ''[[Chenopodium pamiricum]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium parabolicum]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia parabolica'') * ''[[Chenopodium × paradoxum]]'' {{мали|Mandák}} * ''[[Chenopodium parryi]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Периева дива лобода * ''[[Chenopodium perttii]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium petiolare]]'' {{мали|Kunth}} * ''[[Chenopodium philippianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium phillipsianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium pilcomayense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × podperae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium polygonoides]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium × praeacutum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium pratericola]]'' <small>Rydb.</small> &mdash; ливадска дива лобода<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium preissii]]'' {{мали|(Moq.) Diels}} (syn. ''Rhagodia preissii'') * ''[[Chenopodium × preissmannii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × pseudoleptophyllum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × pseudostriatum]]'' {{мали|(Zschacke) Druce}} * ''[[Chenopodium pueblense]]'' {{мали|H.S.Reed}} * ''[[Chenopodium quinoa]]'' {{мали|Willd.}} &mdash; киноја * ''[[Chenopodium × reynieri]]'' {{мали|Ludw. & Aellen}} * ''[[Chenopodium robertianum]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn. ''Rhagodia hastata'') * ''[[Chenopodium ruiz-lealii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium sanctae-clarae]]'' {{мали|Johow}} * ''[[Chenopodium sancti-ambrosii]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium sandersii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Сандерсова дива лобода * ''[[Chenopodium santoshei]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium scabricaule]]'' {{мали|Speg.}} * ''[[Chenopodium simpsonii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Симпсонова дива лобода * ''[[Chenopodium × smardae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium sonorense]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сонорска дива лобода * ''[[Chenopodium sosnowskyi]]'' {{мали|Kapeller}} * ''[[Chenopodium spegazzinii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium spinescens]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia spinescens'') * ''[[Chenopodium standleyanum]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; Стендлиева дива лобода * ''[[Chenopodium stenophyllum]]'' {{мали|(Makino) Koidz.}} * ''[[Chenopodium striatiforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium subficifolium]]'' {{мали|(Murr) Druce}} * ''[[Chenopodium subglabrum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Nelson}} &mdash; мазна дива лобода * ''[[Chenopodium suecicum]]'' {{мали|Murr}} &mdash; зелена дива лобода * ''[[Chenopodium × thellungii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium tonkinense]]'' {{мали|Courchet}} * ''[[Chenopodium triandrum]]'' {{мали|G.Forst.}} (syn. ''Rhagodia triandra'') * ''[[Chenopodium × tridentinum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × trigonocarpum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium trigonon]]'' {{мали|Schult.}} (syn. ''Einadia trigonos'') * ''[[Chenopodium twisselmannii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Твиселманова дива лобода * ''[[Chenopodium ulbrichii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium ulicinum]]'' {{мали|Gand.}} * ''[[Chenopodium × unarii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × variabile]]'' {{мали|Aellen}} (''C. album × C. berlandieri'') * ''[[Chenopodium vulvaria]]'' {{мали|L.}} &mdash; смрдлива дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodium wahlii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Валова дива лобода * ''[[Chenopodium watsonii]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; Вотсонова дива лобода * ''[[Chenopodium wilsonii]]'' {{мали|S.Fuentes, Borsch & Uotila}} (syn. ''Rhagodia crassifolia'') * ''[[Chenopodium × zahnii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium zerovii]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium zoellneri]]'' {{мали|Aellen}} {{div col end}} ===Исклучени видови=== Разни растенија од овие родови се носат народно име „дива лобода“ на македонски, иако денес се ставени во други родови: * ''[[Blitum]]'' (12 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Blitum bonus-henricus]]'' &mdash; чуен {{вомак}} ** ''[[Blitum californicum]]'' &mdash; калифорниска дива лобода ** ''[[Blitum capitatum]]'' &mdash; главичеста дива лобода ** ''[[Blitum virgatum]]'' (syn. ''Chenopodium foliosum'') &mdash; многулисна дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodiastrum]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Chenopodiastrum hybridum]]'' (syn. ''Chenopodium hybridum'') {{вомак}} ** ''[[Chenopodiastrum murale]]'' &mdash; ѕидна дива лобода {{вомак}} ** ''[[Chenopodiastrum simplex]]'' &mdash; крупносемена дива лобода * ''[[Dysphania]]'' (околу 43 жлездени видови, како ''[[Dysphania ambrosioides|C. ambrosioides]]'' {{вомак}}, ''[[Dysphania botrys|C. botrys]] {{вомак}}, C. carinatum, C. cristatum, C. melanocarpum, [[Dysphania multifida|C. multifidium]] {{вомак}}, C. pumilio'' и други) * ''[[Lipandra]]'' (1 вид):<ref name="Fuentes" /> ** ''Lipandra polysperma'' &mdash; многусемена дива лобода {{вомак}} * ''[[Oxybasis]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Oxybasis chenopodioides]]'' &mdash; дебелолисна дива лобода ** ''[[Oxybasis glauca]]'' &mdash; сивозелена дива лобода {{вомак}} ** ''[[Oxybasis rubra]]'' &mdash; црвена дива лобода ** ''[[Oxybasis urbica]]'' &mdash; градска дива лобода {{вомак}} * ''[[Teloxys]]'' (1 вид): ** ''Teloxys aristata'' * ''[[Suaeda australis]]'' &mdash; австралиска дива лобода (како ''C. australe, C. insulare'') ==Екологија== Извесни видови растат во големи честаци и се засолништа за мали животни. Со листовите се хранат [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]] и [[молци]]. Семето го јадат многу [[птици]] како [[жолтогрла стрнарка|жолтогрлата стрнарка]] (''Emberiza citrinella'') во Европа и белокрилото австралиско палче (''Malurus leucopterus'') во [[Австралија]]. [[Патоген]]и на дивата лобода се ssРНК-вирусите со позитивни нишки. ==Употреба== [[File:Quinoa cuit.JPG|thumb|Сварени семки на [[киноја]] (''C.&nbsp;quinoa'').]] Родот опфаќа неколку растенија од мала до умерена важност во исхраната како лиснат зеленчук и се користат како ним сродниот [[спанаќ]] (''Spinacia oleracea'') и слични растенија наречени „келите“ во [[Мексико]]{{snd}}и [[псевдожитарка|псевдожитарки]]. такви се [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''C.&nbsp;album''), [[кањива]]та (''C.&nbsp;pallidicaule'') и [[киноја]]та (''C.&nbsp;quinoa''). На островот [[Крит]] мештаните ги варат или барат меките фиданки и листовите на видот наречен крувида ({{јаз|el|κρουβίδα}}) или псаровлито ({{јаз|el|ψαρόβλητο}}). Според изучувањата нја Брус Д. Смит, Кристен Гремилион и други, дивата лобода се користи во исхраната уште од 4000&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. или порано, кога длапчестата дива лобода (''C.&nbsp;berlandieri'') била основна храна во источниот земјоделски комплекс на американските староседелци, а белата дива лобода се користела за исхрана од ертебелската култура во [[Европа]]. Членовите на источноевропската [[јамна култура]] во 3500–2500&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. исто така береле бела дива лобода како замена за житарки за да ја дополнат исхраната која инаку се состела главно од месни и млечни производи.<ref>{{наведена книга|last=Anthony|first=David|title=The horse, the wheel, and language|publisher=Princeton university press|year=2007|pages=302–303}}</ref> Денес постои зголемен итерес за дивата лобода како дел од [[безглутенска исхрана|безглутенската исхрана]]. Маслото исцедено од семињата на кинојата има слични својства на [[пченкарно масло|пченкарното масло]], но со повисок квалитет. Масло се добива и од амброзовидната дива лобода (епасоте), која повеќе не е во овој род. Во минатото се изработувала шагренската кожа со малите тврди семиња на дива лобода. Белата дива лобода е еден од главните [[моделен организам|моделни организми]] за [[молекуларна биологија|молекуларнобиолошко]] изучување на хлорофилазата. [[Полен]]от на дивата лобода, особено на широко распространетата бела дива лобода (''C.&nbsp;album''), е [[алерген]] и кај многу луѓе предизвикува [[алергиски ринитис|алергиски раздразнувања]].<ref name=":0">{{нмс|date=13 октомври 2017|title=Amaranthus and Chenopodium|url=https://alabamaallergy.com/2017/10/13/amaranthus-and-chenopodium/|access-date=3 март 2021|website=alabamaallergy.com|language=en-US}}</ref> Истиот вид, како и некои други, може да истрае со години ако семето е вкопано во земја. Затоа многу видови се значителен [[коров]], а некои станале [[инвазивен вид|инвазивни]].<ref name=":0" /> ==Фосилни наоди== Пронајдени се фосилни семки на изумрениот вид ''Chenopodium wetzleri'' од периодот хат на [[олигоцен]]от, познати и од образбата Оберлајтерсбах во средногорјето [[Рен (планини)|Рен]]. средна [[Германија]].<ref>The floral change in the tertiary of the Rhön mountains (Germany), Dieter Hans Mai - Acta Paleobotanica 47(1): 135-143, 2007.</ref> ==Наводи== <references> <ref name="Fuentes">Susy Fuentes-Bazan, Pertti Uotila, Thomas Borsch: ''A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae).'' In: ''Willdenowia.'' Vol. 42, No. 1, 2012, p. 5-24.</ref> <ref name="Fl China">Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=106630 ''Chenopodium'' - In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China.] Volume 5: Ulmaceae through Basellaceae. Science Press/Missouri Botanical Garden Press, Beijing/St. Louis 2003, {{ISBN|1-930723-27-X}}, p. 378-.</ref> </references> ==Библиографија== * {{наведено списание |date=1864 |first=George |last=Gulliver |title=Observations on Raphides and other Crystals |pages=250–252 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/22249699 |journal=The Annals and Magazine of Natural History, Including Zoology, Botany, and Geology |series=Third Series |volume=14}} {{Таксонска лента|from=Q158094}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дива лобода| ]] [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Штирови]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] gf7rcy8okhy6o9bbwowdc8jy3n6tikp 5590789 5590773 2026-07-12T09:09:25Z Bjankuloski06 332 /* Исклучени видови */ 5590789 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Дива лобода |image = Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg |image_caption = [[Бела дива лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') |display_parents = 2 |taxon = Chenopodium |authority = [[Карл Линеј|L.]] (1753) |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = 132; [[#Таксономија|во текстот]] |subdivision_ref = <ref name="powo" /> |synonyms = *''Agatophyton'' {{мали|Fourr. (1869)}} *''Blitum'' {{мали|Hill (1757), nom. illeg.}} *''Botrys'' {{мали|Rchb. ex Nieuwl. (1914)}} * ''Einadia'' <small>Raf. (1838)</small> * ''Rhagodia'' <small>R.Br. (1810)</small> * ''Vulvaria'' <small>Bubani (1897), nom. illeg.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Leprophyllum'' <small>Dumort.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Chenopodiastrum'' <small>Moq.</small> |synonyms_ref = <ref name="powo" /><ref name="Fuentes"/> }} '''Дива лобода'''<ref name="ТермПлевРаст">{{ТермПлевРаст|46}}</ref> ({{науч|Chenopodium}}) — [[род (биологија)|род]] од многу видови на [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] и [[едногодишно растение|едногодишни]] зелјести [[цветни растенија]] кои растат речиси низ целиот свет.<ref name="Fl China" /> Му припаѓа на семејството на [[штирови]]те (''Amaranthaceae''). По [[#Таксономија|прекласификацијата]] на растенијата во родот, многу македонски растенија со народното име „дива лобода“ се нашле и во други родови, особено ''Dysphania'' и ''Blitum'' и ''Oxybasis''. Во ''Chenopodium'' останале само белата, калинолисната, смокволисната и смрдливата дива лобода. Во домашната литература сè уште се водат под ''Chenopodium'',<ref name="ФлораМак1.3">{{ФлораМак1.3|411-423}}</ref> и потребна е преработка бидејќи постоечките називи на прекласификуваните растенија денес се [[синоним (таксономија)|синоними]]. Тие и понатаму народно би се нарекувале „дива лобода“, но научното име ќе им биде поинакво. ==Опис== Растенијата од овој род<ref>(s.str., опис според Fuentes et al. 2012)</ref><ref name="Fuentes" /> се [[едногодишно растение|едногодишни]] или [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[билки]], [[грмушка|грмушки]] или мали [[дрво (растение)|дрва]].<ref name=":1">{{наведена книга|last=Taylor|first=Ronald J.|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=прер.|location=Missoula, MT|page=64|language=en|oclc=25708726|orig-date=1992}}</ref> Растат на алкална почва.<ref name=":1" /> Тие се неароматични, но понекогаш мирисаат лошо. Младите стебленца и листови се покриени со густи меуресто подуени влакна, што им дава белузлав изглед. Овие [[трихома|трихоми]] подоцна спласнуваат и стануваат чашкести. Разгранетите [[стебло|стебла]] растат исправено, поземно или лазачки. Странчните гранки се наизменични (најдолните може да се речиси спротивни). [[Лист]]ови се распоредени наизменично или спротивно, со лисни дршки. Тенките помалку месести ливчиња се линеарни, [[ромб|ромпски]] или триаголно копјестозалистени, со целокрајни, насечени или подвоени рабови.<ref name="Fuentes" /> [[Соцветие|Соцветијата]] стојат исправено и се завршни и странични. Се состојат од шилесто или метличесто распоредени цветни клопчиња. Растенијата се [[еднодомност|еднодомни]] (ретко [[дводомност|дводомни]]). Кај еднодомните цветовите се [[полов диморфизам|диморфни]] или толчнички. Сочинети се од (4–) 5 [[околуцветник|околуцветнички]] поделоци сраснати во основата или близу средината, обично ципест раб и со заоблен до грбеста заднина; речиси секогаш имаат 5 прашници, и еден плодник со 2 устенца.<ref name="Fuentes" /> Кај плодот околуцветничките поделоци понекогаш се обоени, но претежно неизменети, и донекаде го обвиваат плодот или се шират од него. Околуплодникот е ципест и понекогаш сочен, прилепен до семето или лабаво го покрива. Семките се насочени хоризонтално и топчесто до леќесто сплескани, with со заоблен до острикав раб. Црната семена обвивка е речиси мазна до фино пругеста, ситно набрана или дупчеста.<ref name="Fuentes" /> {{gallery|mode=packed |Chenopodium album (4032134406).jpg|Бела дива лобода (''C.&nbsp;album'') |Rhagodia candolleana.jpg|Кандолова дива лобода (''C. candolleanum'') |좀명아주.JPG|Смокволисна дива лобода (''C.&nbsp;ficifolium'') |MagentaSpreen Chenopodium giganteum EdibleOffice.jpg|Џиновска дива лобода (''C.&nbsp;giganteum'') |Starr 010206-0253 Chenopodium oahuense.jpg|Ахејахеја (''C.&nbsp;oahuense'') }} == Таксономија == Родот ''Chenopodium'' бил опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 г. (''Species Plantarum'', Том. 1, стр.&nbsp;218–222). Типски вид е [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''Chenopodium album''). Името ''Chenopodium'' е изведено од обликот на листот: од [[грчки јазик|грчки]] χήν (''хен''), „гуска“ и πούς (''пус''), „стапало“ или {{јаз|el|ποδίον}} (''podion''), „стапалка“. Поранешната класификација ''Chenopodium'' опфаќал 170 видови.<ref name="Fl China" /> Филогенетското истражување покажало дека родот е мошне [[полифилија|полифилетичен]] и тогашното сметање не одговарало на вистинската сродност на растенијата. Во новата класификација Mosyakin & Clemants (2002, 2008) ги одделил жлездените видови како род ''[[Dysphania]]'' и род ''[[Teloxys]]'' од племето ''Dysphanieae''. Fuentes-Bazan et al. (2012) одвоиле префрлиле многу видови во родовите ''[[Blitum]]'' (во племето ''Anserineae''), ''[[Chenopodiastrum]]'', ''[[Lipandra]]'' и ''[[Oxybasis]]'' (како ''Chenopodium'' во племето ''Atripliceae''). Во ''Chenopodium'' ги вклучиле ''Rhagodia'' и ''Einadia''.<ref name="Fuentes" /> Сите видови присутни во [[Македонија]] се обележани со ознаката {{вомак}}.<ref name="ФлораМак1.3" /> ===Видови=== Денес се прифаќаат 132 видови.<ref name="powo">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60437273-2 ''Chenopodium'' L.] ''[[Plants of the World Online]]''. {{пос|4 април 2024}}</ref> {{div col|colwidth=27em}} * ''[[Chenopodium acerifolium]]'' {{мали|Andrz.}} &mdash; јаворолисна дива лобода * ''[[Chenopodium aciculare]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} * ''[[Chenopodium acuminatum]]'' <small>Willd.</small><!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium adpressifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium albescens]]'' {{мали|Small}} * ''[[Chenopodium album]]'' {{мали|L.}} &mdash; бела дива лобода {{вомак}} ** ''Chenopodium album'' var. ''album'' ([[синоним (таксономија)|syn.]] ''Chenopodium strictum'' <small>Roth</small>) {{вомак}}<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium allanii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium atripliciforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium atrovirens]]'' {{мали|Rydb.}} &mdash; темна дива лобода * ''[[Chenopodium attenuatum]]'' {{мали|Charit.}} * ''[[Chenopodium aureum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; златна дива лобода * ''[[Chenopodium auricomiforme]]'' {{мали|Murr & Thell.}} * ''[[Chenopodium auricomum]]'' {{мали|Lindl.}} &mdash; руса дива лобода * ''[[Chenopodium ayare]]'' {{мали|Toro Torr.}} * ''[[Chenopodium baccatum]]'' {{мали|Labill.}} (syn. ''Rhagodia baccata'') * ''[[Chenopodium benthamii]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn.: ''Rhagodia latifolia'') * ''[[Chenopodium berlandieri]]'' {{мали|Moq.}} &mdash; длапчеста дива лобода ** ''Chenopodium berlandieri'' var. ''berlandieri'' (syn. ''Chenopodium nuttalliae'' {{мали|Saff.}}) &mdash; Натолова дива лобода, вавсонтле * ''[[Chenopodium betaceum]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium × binzianum]]'' {{мали|Aellen & Thell.}} * ''[[Chenopodium × bohemicum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × borbasii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium brandegeeae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Брендџиева дива лобода * ''[[Chenopodium bryoniifolium]]'' <small>Bunge</small> – корејска дива лобода<ref>{{наведена книга|url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|title=English Names for Korean Native Plants|publisher=Korea National Arboretum|year=2015|isbn=978-89-97450-98-5|location=Pocheon|page=407|access-date=24 декември 2016|via=Korea Forest Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|archive-date=25 мај 2017}}</ref> * ''[[Chenopodium candolleanum]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn.: ''Rhagodia candolleana'') &mdash; Кандолова дива лобода * ''[[Chenopodium carnosulum]]'' {{мали|Moq.}} * ''[[Chenopodium chaldoranicum]]'' {{мали|Rahimin. & Ghaemm.}} * ''[[Chenopodium cordobense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium cornutum]]'' {{мали|(Torr.) Benth. & Hook.f. ex S.Watson}} * ''[[Chenopodium × covillei]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium crusoeanum]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium cuneifolium]]'' {{мали|Vahl}} * ''[[Chenopodium curvispicatum]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium cyanifolium]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium cycloides]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; кружна дива лобода * ''[[Chenopodium × dadakovae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium desertorum]]'' {{мали|(J.M.Black) J.M.Black}} &mdash; пустинска дива лобода * ''[[Chenopodium desiccatum]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium detestans]]'' {{мали|Kirk}} &mdash; новозеландска рибина утроба * ''[[Chenopodium diversifolium]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium drummondii]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia drummondii'') * ''[[Chenopodium eastwoodiae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Иствудова дива лобода * ''[[Chenopodium eremaeum]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia eremaea'') * ''[[Chenopodium erosum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Chenopodium eustriatum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × fallax]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifoliiforme]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifolium]]'' {{мали|Sm.}} &mdash; смокволисна дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodium flabellifolium]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; ладалеста дива лобода * ''[[Chenopodium foggii]]'' {{мали|Wahl}} &mdash; Фогова дива лобода * ''[[Chenopodium fremontii]]'' {{мали|S.Watson}} &mdash; Фремонтова дива лобода * ''[[Chenopodium frutescens]]'' {{мали|C.A.Mey.}} * ''[[Chenopodium × fursajevii]]'' {{мали|Aellen & Iljin}} * ''[[Chenopodium gaudichaudianum]]'' {{мали|(Moq.) Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium giganteum]]'' <small>D.Don</small> (syn. ''Chenopodium formosanum'' {{мали|Koidz.}}) &mdash; џиновска дива лобода, црвена киноја<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium griseochlorinum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium grubovii]]'' {{мали|Lomon. & Uotila}} * ''[[Chenopodium × gruellii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium harae]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium hastatifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium × haywardiae]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium hederiforme]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium hians]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Chenopodium hircinum]]'' {{мали|Schrad.}} * ''[[Chenopodium hoggarense]]'' {{мали|Uotila & C.Chatel.}} * ''[[Chenopodium howellii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Хауелова дива лобода * ''[[Chenopodium hubbardii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × humiliforme]]'' {{мали|(Murr) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium iljinii]]'' {{мали|Golosk.}} * ''[[Chenopodium incanum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Heller}} &mdash; прашкеста дива лобода * ''[[Chenopodium incognitum]]'' {{мали|Wahl}} * ''[[Chenopodium indicum]]'' {{мали|T.K.Paul}} * ''[[Chenopodium iranicum]]'' {{мали|(Aellen) Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium × jedlickae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × jehlikii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium karoi]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium khorasanica]]'' {{мали|Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium lenticulare]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × leptophylliforme]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium leptophyllum]]'' {{мали|(Moq.) Nutt. ex S.Watson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium × linciense]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium lineatum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; пругеста дива лобода * ''[[Chenopodium littoreum]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; крајбрежна дива лобода * ''[[Chenopodium lobodontum]]'' {{мали|H.Scholz}} * ''[[Chenopodium loureiroi]]'' {{мали|Steud.}} * ''[[Chenopodium luteorubrum]]'' {{мали|Mandák & Lomon.}} * ''[[Chenopodium luteum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; жолта дива лобода * ''[[Chenopodium × mendelii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium moquinianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium mucronatum]]'' {{мали|Thunb.}} * ''[[Chenopodium neomexicanum]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; новомексиканска дива лобода * ''[[Chenopodium nesodendron]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium nevadense]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; невадска дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} * ''[[Chenopodium nitrariaceum]]'' <small>(F.Muell.) F.Muell. ex Benth.</small> &mdash; шалитрова дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сјајна дива лобода * ''[[Chenopodium novopokrovskyanum]]'' {{мали|(Aellen) Uotila}} * ''[[Chenopodium nutans]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia nutans'') * ''[[Chenopodium oahuense]]'' {{мали|(Meyen) Aellen}} &mdash; ''{{okina}}Āheahea'' ([[Hawaii|Hawai{{okina}}i]]) * ''[[Chenopodium obscurum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium opulifolium]]'' <small>Schrad. ex W.D.J.Koch & Ziz</small> &mdash; калинолисна дива лобода {{вомак}}<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium pallescens]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; бледа дива лобода * ''[[Chenopodium pallidicaule]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; кањива * ''[[Chenopodium palmeri]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Палмерова дива лобода * ''[[Chenopodium pamiricum]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium parabolicum]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia parabolica'') * ''[[Chenopodium × paradoxum]]'' {{мали|Mandák}} * ''[[Chenopodium parryi]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Периева дива лобода * ''[[Chenopodium perttii]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium petiolare]]'' {{мали|Kunth}} * ''[[Chenopodium philippianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium phillipsianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium pilcomayense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × podperae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium polygonoides]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium × praeacutum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium pratericola]]'' <small>Rydb.</small> &mdash; ливадска дива лобода<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium preissii]]'' {{мали|(Moq.) Diels}} (syn. ''Rhagodia preissii'') * ''[[Chenopodium × preissmannii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × pseudoleptophyllum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × pseudostriatum]]'' {{мали|(Zschacke) Druce}} * ''[[Chenopodium pueblense]]'' {{мали|H.S.Reed}} * ''[[Chenopodium quinoa]]'' {{мали|Willd.}} &mdash; киноја * ''[[Chenopodium × reynieri]]'' {{мали|Ludw. & Aellen}} * ''[[Chenopodium robertianum]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn. ''Rhagodia hastata'') * ''[[Chenopodium ruiz-lealii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium sanctae-clarae]]'' {{мали|Johow}} * ''[[Chenopodium sancti-ambrosii]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium sandersii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Сандерсова дива лобода * ''[[Chenopodium santoshei]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium scabricaule]]'' {{мали|Speg.}} * ''[[Chenopodium simpsonii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Симпсонова дива лобода * ''[[Chenopodium × smardae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium sonorense]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сонорска дива лобода * ''[[Chenopodium sosnowskyi]]'' {{мали|Kapeller}} * ''[[Chenopodium spegazzinii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium spinescens]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia spinescens'') * ''[[Chenopodium standleyanum]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; Стендлиева дива лобода * ''[[Chenopodium stenophyllum]]'' {{мали|(Makino) Koidz.}} * ''[[Chenopodium striatiforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium subficifolium]]'' {{мали|(Murr) Druce}} * ''[[Chenopodium subglabrum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Nelson}} &mdash; мазна дива лобода * ''[[Chenopodium suecicum]]'' {{мали|Murr}} &mdash; зелена дива лобода * ''[[Chenopodium × thellungii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium tonkinense]]'' {{мали|Courchet}} * ''[[Chenopodium triandrum]]'' {{мали|G.Forst.}} (syn. ''Rhagodia triandra'') * ''[[Chenopodium × tridentinum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × trigonocarpum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium trigonon]]'' {{мали|Schult.}} (syn. ''Einadia trigonos'') * ''[[Chenopodium twisselmannii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Твиселманова дива лобода * ''[[Chenopodium ulbrichii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium ulicinum]]'' {{мали|Gand.}} * ''[[Chenopodium × unarii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × variabile]]'' {{мали|Aellen}} (''C. album × C. berlandieri'') * ''[[Chenopodium vulvaria]]'' {{мали|L.}} &mdash; смрдлива дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodium wahlii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Валова дива лобода * ''[[Chenopodium watsonii]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; Вотсонова дива лобода * ''[[Chenopodium wilsonii]]'' {{мали|S.Fuentes, Borsch & Uotila}} (syn. ''Rhagodia crassifolia'') * ''[[Chenopodium × zahnii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium zerovii]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium zoellneri]]'' {{мали|Aellen}} {{div col end}} ===Исклучени видови=== Разни растенија од овие родови се носат народно име „дива лобода“ на македонски, иако денес се ставени во други родови: * ''[[Blitum]]'' (12 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Blitum bonus-henricus]]'' &mdash; чуен {{вомак}} ** ''[[Blitum californicum]]'' &mdash; калифорниска дива лобода ** ''[[Blitum capitatum]]'' &mdash; главичеста дива лобода ** ''[[Blitum virgatum]]'' (syn. ''Chenopodium foliosum'') &mdash; многулисна дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodiastrum]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Chenopodiastrum hybridum]]'' (syn. ''Chenopodium hybridum'') {{вомак}} ** ''[[Chenopodiastrum murale]]'' &mdash; ѕидна дива лобода {{вомак}} ** ''[[Chenopodiastrum simplex]]'' &mdash; крупносемена дива лобода * ''[[Dysphania]]'' (околу 43 жлездени видови, како ''[[Dysphania ambrosioides|C. ambrosioides]]'' [амброзовидна дива лобода] {{вомак}}, ''[[Dysphania botrys|C. botrys]] [леплива дива лобода] {{вомак}}, C. carinatum, C. cristatum, C. melanocarpum, [[Dysphania multifida|C. multifidium]] [мирислива дива лобода] {{вомак}}, C. pumilio'' и други) * ''[[Lipandra]]'' (1 вид):<ref name="Fuentes" /> ** ''Lipandra polysperma'' &mdash; многусемена дива лобода {{вомак}} * ''[[Oxybasis]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Oxybasis chenopodioides]]'' &mdash; дебелолисна дива лобода ** ''[[Oxybasis glauca]]'' &mdash; сивозелена дива лобода {{вомак}} ** ''[[Oxybasis rubra]]'' &mdash; црвена дива лобода ** ''[[Oxybasis urbica]]'' &mdash; градска дива лобода {{вомак}} * ''[[Teloxys]]'' (1 вид): ** ''Teloxys aristata'' * ''[[Suaeda australis]]'' &mdash; австралиска дива лобода (како ''C. australe, C. insulare'') ==Екологија== Извесни видови растат во големи честаци и се засолништа за мали животни. Со листовите се хранат [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]] и [[молци]]. Семето го јадат многу [[птици]] како [[жолтогрла стрнарка|жолтогрлата стрнарка]] (''Emberiza citrinella'') во Европа и белокрилото австралиско палче (''Malurus leucopterus'') во [[Австралија]]. [[Патоген]]и на дивата лобода се ssРНК-вирусите со позитивни нишки. ==Употреба== [[File:Quinoa cuit.JPG|thumb|Сварени семки на [[киноја]] (''C.&nbsp;quinoa'').]] Родот опфаќа неколку растенија од мала до умерена важност во исхраната како лиснат зеленчук и се користат како ним сродниот [[спанаќ]] (''Spinacia oleracea'') и слични растенија наречени „келите“ во [[Мексико]]{{snd}}и [[псевдожитарка|псевдожитарки]]. такви се [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''C.&nbsp;album''), [[кањива]]та (''C.&nbsp;pallidicaule'') и [[киноја]]та (''C.&nbsp;quinoa''). На островот [[Крит]] мештаните ги варат или барат меките фиданки и листовите на видот наречен крувида ({{јаз|el|κρουβίδα}}) или псаровлито ({{јаз|el|ψαρόβλητο}}). Според изучувањата нја Брус Д. Смит, Кристен Гремилион и други, дивата лобода се користи во исхраната уште од 4000&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. или порано, кога длапчестата дива лобода (''C.&nbsp;berlandieri'') била основна храна во источниот земјоделски комплекс на американските староседелци, а белата дива лобода се користела за исхрана од ертебелската култура во [[Европа]]. Членовите на источноевропската [[јамна култура]] во 3500–2500&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. исто така береле бела дива лобода како замена за житарки за да ја дополнат исхраната која инаку се состела главно од месни и млечни производи.<ref>{{наведена книга|last=Anthony|first=David|title=The horse, the wheel, and language|publisher=Princeton university press|year=2007|pages=302–303}}</ref> Денес постои зголемен итерес за дивата лобода како дел од [[безглутенска исхрана|безглутенската исхрана]]. Маслото исцедено од семињата на кинојата има слични својства на [[пченкарно масло|пченкарното масло]], но со повисок квалитет. Масло се добива и од амброзовидната дива лобода (епасоте), која повеќе не е во овој род. Во минатото се изработувала шагренската кожа со малите тврди семиња на дива лобода. Белата дива лобода е еден од главните [[моделен организам|моделни организми]] за [[молекуларна биологија|молекуларнобиолошко]] изучување на хлорофилазата. [[Полен]]от на дивата лобода, особено на широко распространетата бела дива лобода (''C.&nbsp;album''), е [[алерген]] и кај многу луѓе предизвикува [[алергиски ринитис|алергиски раздразнувања]].<ref name=":0">{{нмс|date=13 октомври 2017|title=Amaranthus and Chenopodium|url=https://alabamaallergy.com/2017/10/13/amaranthus-and-chenopodium/|access-date=3 март 2021|website=alabamaallergy.com|language=en-US}}</ref> Истиот вид, како и некои други, може да истрае со години ако семето е вкопано во земја. Затоа многу видови се значителен [[коров]], а некои станале [[инвазивен вид|инвазивни]].<ref name=":0" /> ==Фосилни наоди== Пронајдени се фосилни семки на изумрениот вид ''Chenopodium wetzleri'' од периодот хат на [[олигоцен]]от, познати и од образбата Оберлајтерсбах во средногорјето [[Рен (планини)|Рен]]. средна [[Германија]].<ref>The floral change in the tertiary of the Rhön mountains (Germany), Dieter Hans Mai - Acta Paleobotanica 47(1): 135-143, 2007.</ref> ==Наводи== <references> <ref name="Fuentes">Susy Fuentes-Bazan, Pertti Uotila, Thomas Borsch: ''A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae).'' In: ''Willdenowia.'' Vol. 42, No. 1, 2012, p. 5-24.</ref> <ref name="Fl China">Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=106630 ''Chenopodium'' - In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China.] Volume 5: Ulmaceae through Basellaceae. Science Press/Missouri Botanical Garden Press, Beijing/St. Louis 2003, {{ISBN|1-930723-27-X}}, p. 378-.</ref> </references> ==Библиографија== * {{наведено списание |date=1864 |first=George |last=Gulliver |title=Observations on Raphides and other Crystals |pages=250–252 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/22249699 |journal=The Annals and Magazine of Natural History, Including Zoology, Botany, and Geology |series=Third Series |volume=14}} {{Таксонска лента|from=Q158094}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дива лобода| ]] [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Штирови]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] odr0jp4ooz4fs3mpdni88wp3e1zhfrj 5590791 5590789 2026-07-12T09:10:09Z Bjankuloski06 332 /* Исклучени видови */ 5590791 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Дива лобода |image = Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg |image_caption = [[Бела дива лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') |display_parents = 2 |taxon = Chenopodium |authority = [[Карл Линеј|L.]] (1753) |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = 132; [[#Таксономија|во текстот]] |subdivision_ref = <ref name="powo" /> |synonyms = *''Agatophyton'' {{мали|Fourr. (1869)}} *''Blitum'' {{мали|Hill (1757), nom. illeg.}} *''Botrys'' {{мали|Rchb. ex Nieuwl. (1914)}} * ''Einadia'' <small>Raf. (1838)</small> * ''Rhagodia'' <small>R.Br. (1810)</small> * ''Vulvaria'' <small>Bubani (1897), nom. illeg.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Leprophyllum'' <small>Dumort.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Chenopodiastrum'' <small>Moq.</small> |synonyms_ref = <ref name="powo" /><ref name="Fuentes"/> }} '''Дива лобода'''<ref name="ТермПлевРаст">{{ТермПлевРаст|46}}</ref> ({{науч|Chenopodium}}) — [[род (биологија)|род]] од многу видови на [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] и [[едногодишно растение|едногодишни]] зелјести [[цветни растенија]] кои растат речиси низ целиот свет.<ref name="Fl China" /> Му припаѓа на семејството на [[штирови]]те (''Amaranthaceae''). По [[#Таксономија|прекласификацијата]] на растенијата во родот, многу македонски растенија со народното име „дива лобода“ се нашле и во други родови, особено ''Dysphania'' и ''Blitum'' и ''Oxybasis''. Во ''Chenopodium'' останале само белата, калинолисната, смокволисната и смрдливата дива лобода. Во домашната литература сè уште се водат под ''Chenopodium'',<ref name="ФлораМак1.3">{{ФлораМак1.3|411-423}}</ref> и потребна е преработка бидејќи постоечките називи на прекласификуваните растенија денес се [[синоним (таксономија)|синоними]]. Тие и понатаму народно би се нарекувале „дива лобода“, но научното име ќе им биде поинакво. ==Опис== Растенијата од овој род<ref>(s.str., опис според Fuentes et al. 2012)</ref><ref name="Fuentes" /> се [[едногодишно растение|едногодишни]] или [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[билки]], [[грмушка|грмушки]] или мали [[дрво (растение)|дрва]].<ref name=":1">{{наведена книга|last=Taylor|first=Ronald J.|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=прер.|location=Missoula, MT|page=64|language=en|oclc=25708726|orig-date=1992}}</ref> Растат на алкална почва.<ref name=":1" /> Тие се неароматични, но понекогаш мирисаат лошо. Младите стебленца и листови се покриени со густи меуресто подуени влакна, што им дава белузлав изглед. Овие [[трихома|трихоми]] подоцна спласнуваат и стануваат чашкести. Разгранетите [[стебло|стебла]] растат исправено, поземно или лазачки. Странчните гранки се наизменични (најдолните може да се речиси спротивни). [[Лист]]ови се распоредени наизменично или спротивно, со лисни дршки. Тенките помалку месести ливчиња се линеарни, [[ромб|ромпски]] или триаголно копјестозалистени, со целокрајни, насечени или подвоени рабови.<ref name="Fuentes" /> [[Соцветие|Соцветијата]] стојат исправено и се завршни и странични. Се состојат од шилесто или метличесто распоредени цветни клопчиња. Растенијата се [[еднодомност|еднодомни]] (ретко [[дводомност|дводомни]]). Кај еднодомните цветовите се [[полов диморфизам|диморфни]] или толчнички. Сочинети се од (4–) 5 [[околуцветник|околуцветнички]] поделоци сраснати во основата или близу средината, обично ципест раб и со заоблен до грбеста заднина; речиси секогаш имаат 5 прашници, и еден плодник со 2 устенца.<ref name="Fuentes" /> Кај плодот околуцветничките поделоци понекогаш се обоени, но претежно неизменети, и донекаде го обвиваат плодот или се шират од него. Околуплодникот е ципест и понекогаш сочен, прилепен до семето или лабаво го покрива. Семките се насочени хоризонтално и топчесто до леќесто сплескани, with со заоблен до острикав раб. Црната семена обвивка е речиси мазна до фино пругеста, ситно набрана или дупчеста.<ref name="Fuentes" /> {{gallery|mode=packed |Chenopodium album (4032134406).jpg|Бела дива лобода (''C.&nbsp;album'') |Rhagodia candolleana.jpg|Кандолова дива лобода (''C. candolleanum'') |좀명아주.JPG|Смокволисна дива лобода (''C.&nbsp;ficifolium'') |MagentaSpreen Chenopodium giganteum EdibleOffice.jpg|Џиновска дива лобода (''C.&nbsp;giganteum'') |Starr 010206-0253 Chenopodium oahuense.jpg|Ахејахеја (''C.&nbsp;oahuense'') }} == Таксономија == Родот ''Chenopodium'' бил опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 г. (''Species Plantarum'', Том. 1, стр.&nbsp;218–222). Типски вид е [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''Chenopodium album''). Името ''Chenopodium'' е изведено од обликот на листот: од [[грчки јазик|грчки]] χήν (''хен''), „гуска“ и πούς (''пус''), „стапало“ или {{јаз|el|ποδίον}} (''podion''), „стапалка“. Поранешната класификација ''Chenopodium'' опфаќал 170 видови.<ref name="Fl China" /> Филогенетското истражување покажало дека родот е мошне [[полифилија|полифилетичен]] и тогашното сметање не одговарало на вистинската сродност на растенијата. Во новата класификација Mosyakin & Clemants (2002, 2008) ги одделил жлездените видови како род ''[[Dysphania]]'' и род ''[[Teloxys]]'' од племето ''Dysphanieae''. Fuentes-Bazan et al. (2012) одвоиле префрлиле многу видови во родовите ''[[Blitum]]'' (во племето ''Anserineae''), ''[[Chenopodiastrum]]'', ''[[Lipandra]]'' и ''[[Oxybasis]]'' (како ''Chenopodium'' во племето ''Atripliceae''). Во ''Chenopodium'' ги вклучиле ''Rhagodia'' и ''Einadia''.<ref name="Fuentes" /> Сите видови присутни во [[Македонија]] се обележани со ознаката {{вомак}}.<ref name="ФлораМак1.3" /> ===Видови=== Денес се прифаќаат 132 видови.<ref name="powo">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60437273-2 ''Chenopodium'' L.] ''[[Plants of the World Online]]''. {{пос|4 април 2024}}</ref> {{div col|colwidth=27em}} * ''[[Chenopodium acerifolium]]'' {{мали|Andrz.}} &mdash; јаворолисна дива лобода * ''[[Chenopodium aciculare]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} * ''[[Chenopodium acuminatum]]'' <small>Willd.</small><!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium adpressifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium albescens]]'' {{мали|Small}} * ''[[Chenopodium album]]'' {{мали|L.}} &mdash; бела дива лобода {{вомак}} ** ''Chenopodium album'' var. ''album'' ([[синоним (таксономија)|syn.]] ''Chenopodium strictum'' <small>Roth</small>) {{вомак}}<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium allanii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium atripliciforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium atrovirens]]'' {{мали|Rydb.}} &mdash; темна дива лобода * ''[[Chenopodium attenuatum]]'' {{мали|Charit.}} * ''[[Chenopodium aureum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; златна дива лобода * ''[[Chenopodium auricomiforme]]'' {{мали|Murr & Thell.}} * ''[[Chenopodium auricomum]]'' {{мали|Lindl.}} &mdash; руса дива лобода * ''[[Chenopodium ayare]]'' {{мали|Toro Torr.}} * ''[[Chenopodium baccatum]]'' {{мали|Labill.}} (syn. ''Rhagodia baccata'') * ''[[Chenopodium benthamii]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn.: ''Rhagodia latifolia'') * ''[[Chenopodium berlandieri]]'' {{мали|Moq.}} &mdash; длапчеста дива лобода ** ''Chenopodium berlandieri'' var. ''berlandieri'' (syn. ''Chenopodium nuttalliae'' {{мали|Saff.}}) &mdash; Натолова дива лобода, вавсонтле * ''[[Chenopodium betaceum]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium × binzianum]]'' {{мали|Aellen & Thell.}} * ''[[Chenopodium × bohemicum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × borbasii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium brandegeeae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Брендџиева дива лобода * ''[[Chenopodium bryoniifolium]]'' <small>Bunge</small> – корејска дива лобода<ref>{{наведена книга|url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|title=English Names for Korean Native Plants|publisher=Korea National Arboretum|year=2015|isbn=978-89-97450-98-5|location=Pocheon|page=407|access-date=24 декември 2016|via=Korea Forest Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|archive-date=25 мај 2017}}</ref> * ''[[Chenopodium candolleanum]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn.: ''Rhagodia candolleana'') &mdash; Кандолова дива лобода * ''[[Chenopodium carnosulum]]'' {{мали|Moq.}} * ''[[Chenopodium chaldoranicum]]'' {{мали|Rahimin. & Ghaemm.}} * ''[[Chenopodium cordobense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium cornutum]]'' {{мали|(Torr.) Benth. & Hook.f. ex S.Watson}} * ''[[Chenopodium × covillei]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium crusoeanum]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium cuneifolium]]'' {{мали|Vahl}} * ''[[Chenopodium curvispicatum]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium cyanifolium]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium cycloides]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; кружна дива лобода * ''[[Chenopodium × dadakovae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium desertorum]]'' {{мали|(J.M.Black) J.M.Black}} &mdash; пустинска дива лобода * ''[[Chenopodium desiccatum]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium detestans]]'' {{мали|Kirk}} &mdash; новозеландска рибина утроба * ''[[Chenopodium diversifolium]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium drummondii]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia drummondii'') * ''[[Chenopodium eastwoodiae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Иствудова дива лобода * ''[[Chenopodium eremaeum]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia eremaea'') * ''[[Chenopodium erosum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Chenopodium eustriatum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × fallax]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifoliiforme]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifolium]]'' {{мали|Sm.}} &mdash; смокволисна дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodium flabellifolium]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; ладалеста дива лобода * ''[[Chenopodium foggii]]'' {{мали|Wahl}} &mdash; Фогова дива лобода * ''[[Chenopodium fremontii]]'' {{мали|S.Watson}} &mdash; Фремонтова дива лобода * ''[[Chenopodium frutescens]]'' {{мали|C.A.Mey.}} * ''[[Chenopodium × fursajevii]]'' {{мали|Aellen & Iljin}} * ''[[Chenopodium gaudichaudianum]]'' {{мали|(Moq.) Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium giganteum]]'' <small>D.Don</small> (syn. ''Chenopodium formosanum'' {{мали|Koidz.}}) &mdash; џиновска дива лобода, црвена киноја<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium griseochlorinum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium grubovii]]'' {{мали|Lomon. & Uotila}} * ''[[Chenopodium × gruellii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium harae]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium hastatifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium × haywardiae]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium hederiforme]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium hians]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Chenopodium hircinum]]'' {{мали|Schrad.}} * ''[[Chenopodium hoggarense]]'' {{мали|Uotila & C.Chatel.}} * ''[[Chenopodium howellii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Хауелова дива лобода * ''[[Chenopodium hubbardii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × humiliforme]]'' {{мали|(Murr) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium iljinii]]'' {{мали|Golosk.}} * ''[[Chenopodium incanum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Heller}} &mdash; прашкеста дива лобода * ''[[Chenopodium incognitum]]'' {{мали|Wahl}} * ''[[Chenopodium indicum]]'' {{мали|T.K.Paul}} * ''[[Chenopodium iranicum]]'' {{мали|(Aellen) Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium × jedlickae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × jehlikii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium karoi]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium khorasanica]]'' {{мали|Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium lenticulare]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × leptophylliforme]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium leptophyllum]]'' {{мали|(Moq.) Nutt. ex S.Watson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium × linciense]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium lineatum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; пругеста дива лобода * ''[[Chenopodium littoreum]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; крајбрежна дива лобода * ''[[Chenopodium lobodontum]]'' {{мали|H.Scholz}} * ''[[Chenopodium loureiroi]]'' {{мали|Steud.}} * ''[[Chenopodium luteorubrum]]'' {{мали|Mandák & Lomon.}} * ''[[Chenopodium luteum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; жолта дива лобода * ''[[Chenopodium × mendelii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium moquinianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium mucronatum]]'' {{мали|Thunb.}} * ''[[Chenopodium neomexicanum]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; новомексиканска дива лобода * ''[[Chenopodium nesodendron]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium nevadense]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; невадска дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} * ''[[Chenopodium nitrariaceum]]'' <small>(F.Muell.) F.Muell. ex Benth.</small> &mdash; шалитрова дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сјајна дива лобода * ''[[Chenopodium novopokrovskyanum]]'' {{мали|(Aellen) Uotila}} * ''[[Chenopodium nutans]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia nutans'') * ''[[Chenopodium oahuense]]'' {{мали|(Meyen) Aellen}} &mdash; ''{{okina}}Āheahea'' ([[Hawaii|Hawai{{okina}}i]]) * ''[[Chenopodium obscurum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium opulifolium]]'' <small>Schrad. ex W.D.J.Koch & Ziz</small> &mdash; калинолисна дива лобода {{вомак}}<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium pallescens]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; бледа дива лобода * ''[[Chenopodium pallidicaule]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; кањива * ''[[Chenopodium palmeri]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Палмерова дива лобода * ''[[Chenopodium pamiricum]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium parabolicum]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia parabolica'') * ''[[Chenopodium × paradoxum]]'' {{мали|Mandák}} * ''[[Chenopodium parryi]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Периева дива лобода * ''[[Chenopodium perttii]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium petiolare]]'' {{мали|Kunth}} * ''[[Chenopodium philippianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium phillipsianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium pilcomayense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × podperae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium polygonoides]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium × praeacutum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium pratericola]]'' <small>Rydb.</small> &mdash; ливадска дива лобода<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium preissii]]'' {{мали|(Moq.) Diels}} (syn. ''Rhagodia preissii'') * ''[[Chenopodium × preissmannii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × pseudoleptophyllum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × pseudostriatum]]'' {{мали|(Zschacke) Druce}} * ''[[Chenopodium pueblense]]'' {{мали|H.S.Reed}} * ''[[Chenopodium quinoa]]'' {{мали|Willd.}} &mdash; киноја * ''[[Chenopodium × reynieri]]'' {{мали|Ludw. & Aellen}} * ''[[Chenopodium robertianum]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn. ''Rhagodia hastata'') * ''[[Chenopodium ruiz-lealii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium sanctae-clarae]]'' {{мали|Johow}} * ''[[Chenopodium sancti-ambrosii]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium sandersii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Сандерсова дива лобода * ''[[Chenopodium santoshei]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium scabricaule]]'' {{мали|Speg.}} * ''[[Chenopodium simpsonii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Симпсонова дива лобода * ''[[Chenopodium × smardae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium sonorense]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сонорска дива лобода * ''[[Chenopodium sosnowskyi]]'' {{мали|Kapeller}} * ''[[Chenopodium spegazzinii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium spinescens]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia spinescens'') * ''[[Chenopodium standleyanum]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; Стендлиева дива лобода * ''[[Chenopodium stenophyllum]]'' {{мали|(Makino) Koidz.}} * ''[[Chenopodium striatiforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium subficifolium]]'' {{мали|(Murr) Druce}} * ''[[Chenopodium subglabrum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Nelson}} &mdash; мазна дива лобода * ''[[Chenopodium suecicum]]'' {{мали|Murr}} &mdash; зелена дива лобода * ''[[Chenopodium × thellungii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium tonkinense]]'' {{мали|Courchet}} * ''[[Chenopodium triandrum]]'' {{мали|G.Forst.}} (syn. ''Rhagodia triandra'') * ''[[Chenopodium × tridentinum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × trigonocarpum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium trigonon]]'' {{мали|Schult.}} (syn. ''Einadia trigonos'') * ''[[Chenopodium twisselmannii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Твиселманова дива лобода * ''[[Chenopodium ulbrichii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium ulicinum]]'' {{мали|Gand.}} * ''[[Chenopodium × unarii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × variabile]]'' {{мали|Aellen}} (''C. album × C. berlandieri'') * ''[[Chenopodium vulvaria]]'' {{мали|L.}} &mdash; смрдлива дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodium wahlii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Валова дива лобода * ''[[Chenopodium watsonii]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; Вотсонова дива лобода * ''[[Chenopodium wilsonii]]'' {{мали|S.Fuentes, Borsch & Uotila}} (syn. ''Rhagodia crassifolia'') * ''[[Chenopodium × zahnii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium zerovii]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium zoellneri]]'' {{мали|Aellen}} {{div col end}} ===Исклучени видови=== Разни растенија од овие родови се носат народно име „дива лобода“ на македонски, иако денес се ставени во други родови: * ''[[Blitum]]'' (12 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Blitum bonus-henricus]]'' &mdash; чуен {{вомак}} ** ''[[Blitum californicum]]'' &mdash; калифорниска дива лобода ** ''[[Blitum capitatum]]'' &mdash; главичеста дива лобода ** ''[[Blitum virgatum]]'' (syn. ''Chenopodium foliosum'') &mdash; многулисна дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodiastrum]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Chenopodiastrum hybridum]]'' (syn. ''Chenopodium hybridum'') {{вомак}} ** ''[[Chenopodiastrum murale]]'' &mdash; ѕидна дива лобода {{вомак}} ** ''[[Chenopodiastrum simplex]]'' &mdash; крупносемена дива лобода * ''[[Dysphania]]'' (околу 43 жлездени видови, како ''[[Dysphania ambrosioides|C. ambrosioides]]'' [амброзовидна дива лобода] {{вомак}}, ''[[Dysphania botrys|C. botrys]]'' [леплива дива лобода] {{вомак}}, ''C. carinatum, C. cristatum, C. melanocarpum, [[Dysphania multifida|C. multifidium]]'' [мирислива дива лобода] {{вомак}}, ''C. pumilio'' и други) * ''[[Lipandra]]'' (1 вид):<ref name="Fuentes" /> ** ''Lipandra polysperma'' &mdash; многусемена дива лобода {{вомак}} * ''[[Oxybasis]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Oxybasis chenopodioides]]'' &mdash; дебелолисна дива лобода ** ''[[Oxybasis glauca]]'' &mdash; сивозелена дива лобода {{вомак}} ** ''[[Oxybasis rubra]]'' &mdash; црвена дива лобода ** ''[[Oxybasis urbica]]'' &mdash; градска дива лобода {{вомак}} * ''[[Teloxys]]'' (1 вид): ** ''Teloxys aristata'' * ''[[Suaeda australis]]'' &mdash; австралиска дива лобода (како ''C. australe, C. insulare'') ==Екологија== Извесни видови растат во големи честаци и се засолништа за мали животни. Со листовите се хранат [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]] и [[молци]]. Семето го јадат многу [[птици]] како [[жолтогрла стрнарка|жолтогрлата стрнарка]] (''Emberiza citrinella'') во Европа и белокрилото австралиско палче (''Malurus leucopterus'') во [[Австралија]]. [[Патоген]]и на дивата лобода се ssРНК-вирусите со позитивни нишки. ==Употреба== [[File:Quinoa cuit.JPG|thumb|Сварени семки на [[киноја]] (''C.&nbsp;quinoa'').]] Родот опфаќа неколку растенија од мала до умерена важност во исхраната како лиснат зеленчук и се користат како ним сродниот [[спанаќ]] (''Spinacia oleracea'') и слични растенија наречени „келите“ во [[Мексико]]{{snd}}и [[псевдожитарка|псевдожитарки]]. такви се [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''C.&nbsp;album''), [[кањива]]та (''C.&nbsp;pallidicaule'') и [[киноја]]та (''C.&nbsp;quinoa''). На островот [[Крит]] мештаните ги варат или барат меките фиданки и листовите на видот наречен крувида ({{јаз|el|κρουβίδα}}) или псаровлито ({{јаз|el|ψαρόβλητο}}). Според изучувањата нја Брус Д. Смит, Кристен Гремилион и други, дивата лобода се користи во исхраната уште од 4000&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. или порано, кога длапчестата дива лобода (''C.&nbsp;berlandieri'') била основна храна во источниот земјоделски комплекс на американските староседелци, а белата дива лобода се користела за исхрана од ертебелската култура во [[Европа]]. Членовите на источноевропската [[јамна култура]] во 3500–2500&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. исто така береле бела дива лобода како замена за житарки за да ја дополнат исхраната која инаку се состела главно од месни и млечни производи.<ref>{{наведена книга|last=Anthony|first=David|title=The horse, the wheel, and language|publisher=Princeton university press|year=2007|pages=302–303}}</ref> Денес постои зголемен итерес за дивата лобода како дел од [[безглутенска исхрана|безглутенската исхрана]]. Маслото исцедено од семињата на кинојата има слични својства на [[пченкарно масло|пченкарното масло]], но со повисок квалитет. Масло се добива и од амброзовидната дива лобода (епасоте), која повеќе не е во овој род. Во минатото се изработувала шагренската кожа со малите тврди семиња на дива лобода. Белата дива лобода е еден од главните [[моделен организам|моделни организми]] за [[молекуларна биологија|молекуларнобиолошко]] изучување на хлорофилазата. [[Полен]]от на дивата лобода, особено на широко распространетата бела дива лобода (''C.&nbsp;album''), е [[алерген]] и кај многу луѓе предизвикува [[алергиски ринитис|алергиски раздразнувања]].<ref name=":0">{{нмс|date=13 октомври 2017|title=Amaranthus and Chenopodium|url=https://alabamaallergy.com/2017/10/13/amaranthus-and-chenopodium/|access-date=3 март 2021|website=alabamaallergy.com|language=en-US}}</ref> Истиот вид, како и некои други, може да истрае со години ако семето е вкопано во земја. Затоа многу видови се значителен [[коров]], а некои станале [[инвазивен вид|инвазивни]].<ref name=":0" /> ==Фосилни наоди== Пронајдени се фосилни семки на изумрениот вид ''Chenopodium wetzleri'' од периодот хат на [[олигоцен]]от, познати и од образбата Оберлајтерсбах во средногорјето [[Рен (планини)|Рен]]. средна [[Германија]].<ref>The floral change in the tertiary of the Rhön mountains (Germany), Dieter Hans Mai - Acta Paleobotanica 47(1): 135-143, 2007.</ref> ==Наводи== <references> <ref name="Fuentes">Susy Fuentes-Bazan, Pertti Uotila, Thomas Borsch: ''A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae).'' In: ''Willdenowia.'' Vol. 42, No. 1, 2012, p. 5-24.</ref> <ref name="Fl China">Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=106630 ''Chenopodium'' - In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China.] Volume 5: Ulmaceae through Basellaceae. Science Press/Missouri Botanical Garden Press, Beijing/St. Louis 2003, {{ISBN|1-930723-27-X}}, p. 378-.</ref> </references> ==Библиографија== * {{наведено списание |date=1864 |first=George |last=Gulliver |title=Observations on Raphides and other Crystals |pages=250–252 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/22249699 |journal=The Annals and Magazine of Natural History, Including Zoology, Botany, and Geology |series=Third Series |volume=14}} {{Таксонска лента|from=Q158094}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дива лобода| ]] [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Штирови]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] 0p3ntnkq1wid3pd149z0e1zy2apwzd0 5590804 5590791 2026-07-12T09:32:50Z Bjankuloski06 332 5590804 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Дива лобода |image = Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg |image_caption = [[Бела дива лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') |display_parents = 2 |taxon = Chenopodium |authority = [[Карл Линеј|L.]] (1753) |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = 132; [[#Таксономија|во текстот]] |subdivision_ref = <ref name="powo" /> |synonyms = *''Agatophyton'' {{мали|Fourr. (1869)}} *''Blitum'' {{мали|Hill (1757), nom. illeg.}} *''Botrys'' {{мали|Rchb. ex Nieuwl. (1914)}} * ''Einadia'' <small>Raf. (1838)</small> * ''Rhagodia'' <small>R.Br. (1810)</small> * ''Vulvaria'' <small>Bubani (1897), nom. illeg.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Leprophyllum'' <small>Dumort.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Chenopodiastrum'' <small>Moq.</small> |synonyms_ref = <ref name="powo" /><ref name="Fuentes"/> }} '''Дива лобода'''<ref name="ТермПлевРаст">{{ТермПлевРаст|46}}</ref> ({{науч|Chenopodium}}) — [[род (биологија)|род]] од многу видови на [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] и [[едногодишно растение|едногодишни]] зелјести [[цветни растенија]] кои растат речиси низ целиот свет.<ref name="Fl China" /> Му припаѓа на семејството на [[штирови]]те (''Amaranthaceae''). Овој род е различен од родот [[лобода]] (''Atriplex''), со кој дели потсемејство. По [[#Таксономија|прекласификацијата]] на растенијата во родот, многу македонски растенија со народното име „дива лобода“ се нашле и во други родови, особено ''Dysphania'' и ''Blitum'' и ''Oxybasis''. Во ''Chenopodium'' останале само белата, калинолисната, смокволисната и смрдливата дива лобода. Во домашната литература сè уште се водат под ''Chenopodium'',<ref name="ФлораМак1.3">{{ФлораМак1.3|411-423}}</ref> и потребна е преработка бидејќи постоечките називи на прекласификуваните растенија денес се [[синоним (таксономија)|синоними]]. Тие и понатаму народно би се нарекувале „дива лобода“, но научното име ќе им биде поинакво. ==Опис== Растенијата од овој род<ref>(s.str., опис според Fuentes et al. 2012)</ref><ref name="Fuentes" /> се [[едногодишно растение|едногодишни]] или [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[билки]], [[грмушка|грмушки]] или мали [[дрво (растение)|дрва]].<ref name=":1">{{наведена книга|last=Taylor|first=Ronald J.|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=прер.|location=Missoula, MT|page=64|language=en|oclc=25708726|orig-date=1992}}</ref> Растат на алкална почва.<ref name=":1" /> Тие се неароматични, но понекогаш мирисаат лошо. Младите стебленца и листови се покриени со густи меуресто подуени влакна, што им дава белузлав изглед. Овие [[трихома|трихоми]] подоцна спласнуваат и стануваат чашкести. Разгранетите [[стебло|стебла]] растат исправено, поземно или лазачки. Странчните гранки се наизменични (најдолните може да се речиси спротивни). [[Лист]]ови се распоредени наизменично или спротивно, со лисни дршки. Тенките помалку месести ливчиња се линеарни, [[ромб|ромпски]] или триаголно копјестозалистени, со целокрајни, насечени или подвоени рабови.<ref name="Fuentes" /> [[Соцветие|Соцветијата]] стојат исправено и се завршни и странични. Се состојат од шилесто или метличесто распоредени цветни клопчиња. Растенијата се [[еднодомност|еднодомни]] (ретко [[дводомност|дводомни]]). Кај еднодомните цветовите се [[полов диморфизам|диморфни]] или толчнички. Сочинети се од (4–) 5 [[околуцветник|околуцветнички]] поделоци сраснати во основата или близу средината, обично ципест раб и со заоблен до грбеста заднина; речиси секогаш имаат 5 прашници, и еден плодник со 2 устенца.<ref name="Fuentes" /> Кај плодот околуцветничките поделоци понекогаш се обоени, но претежно неизменети, и донекаде го обвиваат плодот или се шират од него. Околуплодникот е ципест и понекогаш сочен, прилепен до семето или лабаво го покрива. Семките се насочени хоризонтално и топчесто до леќесто сплескани, with со заоблен до острикав раб. Црната семена обвивка е речиси мазна до фино пругеста, ситно набрана или дупчеста.<ref name="Fuentes" /> {{gallery|mode=packed |Chenopodium album (4032134406).jpg|Бела дива лобода (''C.&nbsp;album'') |Rhagodia candolleana.jpg|Кандолова дива лобода (''C. candolleanum'') |좀명아주.JPG|Смокволисна дива лобода (''C.&nbsp;ficifolium'') |MagentaSpreen Chenopodium giganteum EdibleOffice.jpg|Џиновска дива лобода (''C.&nbsp;giganteum'') |Starr 010206-0253 Chenopodium oahuense.jpg|Ахејахеја (''C.&nbsp;oahuense'') }} == Таксономија == Родот ''Chenopodium'' бил опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 г. (''Species Plantarum'', Том. 1, стр.&nbsp;218–222). Типски вид е [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''Chenopodium album''). Името ''Chenopodium'' е изведено од обликот на листот: од [[грчки јазик|грчки]] χήν (''хен''), „гуска“ и πούς (''пус''), „стапало“ или {{јаз|el|ποδίον}} (''podion''), „стапалка“. Поранешната класификација ''Chenopodium'' опфаќал 170 видови.<ref name="Fl China" /> Филогенетското истражување покажало дека родот е мошне [[полифилија|полифилетичен]] и тогашното сметање не одговарало на вистинската сродност на растенијата. Во новата класификација Mosyakin & Clemants (2002, 2008) ги одделил жлездените видови како род ''[[Dysphania]]'' и род ''[[Teloxys]]'' од племето ''Dysphanieae''. Fuentes-Bazan et al. (2012) одвоиле префрлиле многу видови во родовите ''[[Blitum]]'' (во племето ''Anserineae''), ''[[Chenopodiastrum]]'', ''[[Lipandra]]'' и ''[[Oxybasis]]'' (како ''Chenopodium'' во племето ''Atripliceae''). Во ''Chenopodium'' ги вклучиле ''Rhagodia'' и ''Einadia''.<ref name="Fuentes" /> Сите видови присутни во [[Македонија]] се обележани со ознаката {{вомак}}.<ref name="ФлораМак1.3" /> ===Видови=== Денес се прифаќаат 132 видови.<ref name="powo">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60437273-2 ''Chenopodium'' L.] ''[[Plants of the World Online]]''. {{пос|4 април 2024}}</ref> {{div col|colwidth=27em}} * ''[[Chenopodium acerifolium]]'' {{мали|Andrz.}} &mdash; јаворолисна дива лобода * ''[[Chenopodium aciculare]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} * ''[[Chenopodium acuminatum]]'' <small>Willd.</small><!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium adpressifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium albescens]]'' {{мали|Small}} * ''[[Chenopodium album]]'' {{мали|L.}} &mdash; бела дива лобода {{вомак}} ** ''Chenopodium album'' var. ''album'' ([[синоним (таксономија)|syn.]] ''Chenopodium strictum'' <small>Roth</small>) {{вомак}}<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium allanii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium atripliciforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium atrovirens]]'' {{мали|Rydb.}} &mdash; темна дива лобода * ''[[Chenopodium attenuatum]]'' {{мали|Charit.}} * ''[[Chenopodium aureum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; златна дива лобода * ''[[Chenopodium auricomiforme]]'' {{мали|Murr & Thell.}} * ''[[Chenopodium auricomum]]'' {{мали|Lindl.}} &mdash; руса дива лобода * ''[[Chenopodium ayare]]'' {{мали|Toro Torr.}} * ''[[Chenopodium baccatum]]'' {{мали|Labill.}} (syn. ''Rhagodia baccata'') * ''[[Chenopodium benthamii]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn.: ''Rhagodia latifolia'') * ''[[Chenopodium berlandieri]]'' {{мали|Moq.}} &mdash; длапчеста дива лобода ** ''Chenopodium berlandieri'' var. ''berlandieri'' (syn. ''Chenopodium nuttalliae'' {{мали|Saff.}}) &mdash; Натолова дива лобода, вавсонтле * ''[[Chenopodium betaceum]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium × binzianum]]'' {{мали|Aellen & Thell.}} * ''[[Chenopodium × bohemicum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × borbasii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium brandegeeae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Брендџиева дива лобода * ''[[Chenopodium bryoniifolium]]'' <small>Bunge</small> – корејска дива лобода<ref>{{наведена книга|url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|title=English Names for Korean Native Plants|publisher=Korea National Arboretum|year=2015|isbn=978-89-97450-98-5|location=Pocheon|page=407|access-date=24 декември 2016|via=Korea Forest Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|archive-date=25 мај 2017}}</ref> * ''[[Chenopodium candolleanum]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn.: ''Rhagodia candolleana'') &mdash; Кандолова дива лобода * ''[[Chenopodium carnosulum]]'' {{мали|Moq.}} * ''[[Chenopodium chaldoranicum]]'' {{мали|Rahimin. & Ghaemm.}} * ''[[Chenopodium cordobense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium cornutum]]'' {{мали|(Torr.) Benth. & Hook.f. ex S.Watson}} * ''[[Chenopodium × covillei]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium crusoeanum]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium cuneifolium]]'' {{мали|Vahl}} * ''[[Chenopodium curvispicatum]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium cyanifolium]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium cycloides]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; кружна дива лобода * ''[[Chenopodium × dadakovae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium desertorum]]'' {{мали|(J.M.Black) J.M.Black}} &mdash; пустинска дива лобода * ''[[Chenopodium desiccatum]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium detestans]]'' {{мали|Kirk}} &mdash; новозеландска рибина утроба * ''[[Chenopodium diversifolium]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium drummondii]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia drummondii'') * ''[[Chenopodium eastwoodiae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Иствудова дива лобода * ''[[Chenopodium eremaeum]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia eremaea'') * ''[[Chenopodium erosum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Chenopodium eustriatum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × fallax]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifoliiforme]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifolium]]'' {{мали|Sm.}} &mdash; смокволисна дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodium flabellifolium]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; ладалеста дива лобода * ''[[Chenopodium foggii]]'' {{мали|Wahl}} &mdash; Фогова дива лобода * ''[[Chenopodium fremontii]]'' {{мали|S.Watson}} &mdash; Фремонтова дива лобода * ''[[Chenopodium frutescens]]'' {{мали|C.A.Mey.}} * ''[[Chenopodium × fursajevii]]'' {{мали|Aellen & Iljin}} * ''[[Chenopodium gaudichaudianum]]'' {{мали|(Moq.) Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium giganteum]]'' <small>D.Don</small> (syn. ''Chenopodium formosanum'' {{мали|Koidz.}}) &mdash; џиновска дива лобода, црвена киноја<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium griseochlorinum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium grubovii]]'' {{мали|Lomon. & Uotila}} * ''[[Chenopodium × gruellii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium harae]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium hastatifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium × haywardiae]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium hederiforme]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium hians]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Chenopodium hircinum]]'' {{мали|Schrad.}} * ''[[Chenopodium hoggarense]]'' {{мали|Uotila & C.Chatel.}} * ''[[Chenopodium howellii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Хауелова дива лобода * ''[[Chenopodium hubbardii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × humiliforme]]'' {{мали|(Murr) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium iljinii]]'' {{мали|Golosk.}} * ''[[Chenopodium incanum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Heller}} &mdash; прашкеста дива лобода * ''[[Chenopodium incognitum]]'' {{мали|Wahl}} * ''[[Chenopodium indicum]]'' {{мали|T.K.Paul}} * ''[[Chenopodium iranicum]]'' {{мали|(Aellen) Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium × jedlickae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × jehlikii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium karoi]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium khorasanica]]'' {{мали|Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium lenticulare]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × leptophylliforme]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium leptophyllum]]'' {{мали|(Moq.) Nutt. ex S.Watson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium × linciense]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium lineatum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; пругеста дива лобода * ''[[Chenopodium littoreum]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; крајбрежна дива лобода * ''[[Chenopodium lobodontum]]'' {{мали|H.Scholz}} * ''[[Chenopodium loureiroi]]'' {{мали|Steud.}} * ''[[Chenopodium luteorubrum]]'' {{мали|Mandák & Lomon.}} * ''[[Chenopodium luteum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; жолта дива лобода * ''[[Chenopodium × mendelii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium moquinianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium mucronatum]]'' {{мали|Thunb.}} * ''[[Chenopodium neomexicanum]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; новомексиканска дива лобода * ''[[Chenopodium nesodendron]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium nevadense]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; невадска дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} * ''[[Chenopodium nitrariaceum]]'' <small>(F.Muell.) F.Muell. ex Benth.</small> &mdash; шалитрова дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сјајна дива лобода * ''[[Chenopodium novopokrovskyanum]]'' {{мали|(Aellen) Uotila}} * ''[[Chenopodium nutans]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia nutans'') * ''[[Chenopodium oahuense]]'' {{мали|(Meyen) Aellen}} &mdash; ''{{okina}}Āheahea'' ([[Hawaii|Hawai{{okina}}i]]) * ''[[Chenopodium obscurum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium opulifolium]]'' <small>Schrad. ex W.D.J.Koch & Ziz</small> &mdash; калинолисна дива лобода {{вомак}}<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium pallescens]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; бледа дива лобода * ''[[Chenopodium pallidicaule]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; кањива * ''[[Chenopodium palmeri]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Палмерова дива лобода * ''[[Chenopodium pamiricum]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium parabolicum]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia parabolica'') * ''[[Chenopodium × paradoxum]]'' {{мали|Mandák}} * ''[[Chenopodium parryi]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Периева дива лобода * ''[[Chenopodium perttii]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium petiolare]]'' {{мали|Kunth}} * ''[[Chenopodium philippianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium phillipsianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium pilcomayense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × podperae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium polygonoides]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium × praeacutum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium pratericola]]'' <small>Rydb.</small> &mdash; ливадска дива лобода<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium preissii]]'' {{мали|(Moq.) Diels}} (syn. ''Rhagodia preissii'') * ''[[Chenopodium × preissmannii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × pseudoleptophyllum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × pseudostriatum]]'' {{мали|(Zschacke) Druce}} * ''[[Chenopodium pueblense]]'' {{мали|H.S.Reed}} * ''[[Chenopodium quinoa]]'' {{мали|Willd.}} &mdash; киноја * ''[[Chenopodium × reynieri]]'' {{мали|Ludw. & Aellen}} * ''[[Chenopodium robertianum]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn. ''Rhagodia hastata'') * ''[[Chenopodium ruiz-lealii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium sanctae-clarae]]'' {{мали|Johow}} * ''[[Chenopodium sancti-ambrosii]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium sandersii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Сандерсова дива лобода * ''[[Chenopodium santoshei]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium scabricaule]]'' {{мали|Speg.}} * ''[[Chenopodium simpsonii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Симпсонова дива лобода * ''[[Chenopodium × smardae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium sonorense]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сонорска дива лобода * ''[[Chenopodium sosnowskyi]]'' {{мали|Kapeller}} * ''[[Chenopodium spegazzinii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium spinescens]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia spinescens'') * ''[[Chenopodium standleyanum]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; Стендлиева дива лобода * ''[[Chenopodium stenophyllum]]'' {{мали|(Makino) Koidz.}} * ''[[Chenopodium striatiforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium subficifolium]]'' {{мали|(Murr) Druce}} * ''[[Chenopodium subglabrum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Nelson}} &mdash; мазна дива лобода * ''[[Chenopodium suecicum]]'' {{мали|Murr}} &mdash; зелена дива лобода * ''[[Chenopodium × thellungii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium tonkinense]]'' {{мали|Courchet}} * ''[[Chenopodium triandrum]]'' {{мали|G.Forst.}} (syn. ''Rhagodia triandra'') * ''[[Chenopodium × tridentinum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × trigonocarpum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium trigonon]]'' {{мали|Schult.}} (syn. ''Einadia trigonos'') * ''[[Chenopodium twisselmannii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Твиселманова дива лобода * ''[[Chenopodium ulbrichii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium ulicinum]]'' {{мали|Gand.}} * ''[[Chenopodium × unarii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × variabile]]'' {{мали|Aellen}} (''C. album × C. berlandieri'') * ''[[Chenopodium vulvaria]]'' {{мали|L.}} &mdash; смрдлива дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodium wahlii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Валова дива лобода * ''[[Chenopodium watsonii]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; Вотсонова дива лобода * ''[[Chenopodium wilsonii]]'' {{мали|S.Fuentes, Borsch & Uotila}} (syn. ''Rhagodia crassifolia'') * ''[[Chenopodium × zahnii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium zerovii]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium zoellneri]]'' {{мали|Aellen}} {{div col end}} ===Исклучени видови=== Разни растенија од овие родови се носат народно име „дива лобода“ на македонски, иако денес се ставени во други родови: * ''[[Blitum]]'' (12 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Blitum bonus-henricus]]'' &mdash; чуен {{вомак}} ** ''[[Blitum californicum]]'' &mdash; калифорниска дива лобода ** ''[[Blitum capitatum]]'' &mdash; главичеста дива лобода ** ''[[Blitum virgatum]]'' (syn. ''Chenopodium foliosum'') &mdash; многулисна дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodiastrum]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Chenopodiastrum hybridum]]'' (syn. ''Chenopodium hybridum'') {{вомак}} ** ''[[Chenopodiastrum murale]]'' &mdash; ѕидна дива лобода {{вомак}} ** ''[[Chenopodiastrum simplex]]'' &mdash; крупносемена дива лобода * ''[[Dysphania]]'' (околу 43 жлездени видови, како ''[[Dysphania ambrosioides|C. ambrosioides]]'' [амброзовидна дива лобода] {{вомак}}, ''[[Dysphania botrys|C. botrys]]'' [леплива дива лобода] {{вомак}}, ''C. carinatum, C. cristatum, C. melanocarpum, [[Dysphania multifida|C. multifidium]]'' [мирислива дива лобода] {{вомак}}, ''C. pumilio'' и други) * ''[[Lipandra]]'' (1 вид):<ref name="Fuentes" /> ** ''Lipandra polysperma'' &mdash; многусемена дива лобода {{вомак}} * ''[[Oxybasis]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Oxybasis chenopodioides]]'' &mdash; дебелолисна дива лобода ** ''[[Oxybasis glauca]]'' &mdash; сивозелена дива лобода {{вомак}} ** ''[[Oxybasis rubra]]'' &mdash; црвена дива лобода ** ''[[Oxybasis urbica]]'' &mdash; градска дива лобода {{вомак}} * ''[[Teloxys]]'' (1 вид): ** ''Teloxys aristata'' * ''[[Suaeda australis]]'' &mdash; австралиска дива лобода (како ''C. australe, C. insulare'') ==Екологија== Извесни видови растат во големи честаци и се засолништа за мали животни. Со листовите се хранат [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]] и [[молци]]. Семето го јадат многу [[птици]] како [[жолтогрла стрнарка|жолтогрлата стрнарка]] (''Emberiza citrinella'') во Европа и белокрилото австралиско палче (''Malurus leucopterus'') во [[Австралија]]. [[Патоген]]и на дивата лобода се ssРНК-вирусите со позитивни нишки. ==Употреба== [[File:Quinoa cuit.JPG|thumb|Сварени семки на [[киноја]] (''C.&nbsp;quinoa'').]] Родот опфаќа неколку растенија од мала до умерена важност во исхраната како лиснат зеленчук и се користат како ним сродниот [[спанаќ]] (''Spinacia oleracea'') и слични растенија наречени „келите“ во [[Мексико]]{{snd}}и [[псевдожитарка|псевдожитарки]]. такви се [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''C.&nbsp;album''), [[кањива]]та (''C.&nbsp;pallidicaule'') и [[киноја]]та (''C.&nbsp;quinoa''). На островот [[Крит]] мештаните ги варат или барат меките фиданки и листовите на видот наречен крувида ({{јаз|el|κρουβίδα}}) или псаровлито ({{јаз|el|ψαρόβλητο}}). Според изучувањата нја Брус Д. Смит, Кристен Гремилион и други, дивата лобода се користи во исхраната уште од 4000&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. или порано, кога длапчестата дива лобода (''C.&nbsp;berlandieri'') била основна храна во источниот земјоделски комплекс на американските староседелци, а белата дива лобода се користела за исхрана од ертебелската култура во [[Европа]]. Членовите на источноевропската [[јамна култура]] во 3500–2500&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. исто така береле бела дива лобода како замена за житарки за да ја дополнат исхраната која инаку се состела главно од месни и млечни производи.<ref>{{наведена книга|last=Anthony|first=David|title=The horse, the wheel, and language|publisher=Princeton university press|year=2007|pages=302–303}}</ref> Денес постои зголемен итерес за дивата лобода како дел од [[безглутенска исхрана|безглутенската исхрана]]. Маслото исцедено од семињата на кинојата има слични својства на [[пченкарно масло|пченкарното масло]], но со повисок квалитет. Масло се добива и од амброзовидната дива лобода (епасоте), која повеќе не е во овој род. Во минатото се изработувала шагренската кожа со малите тврди семиња на дива лобода. Белата дива лобода е еден од главните [[моделен организам|моделни организми]] за [[молекуларна биологија|молекуларнобиолошко]] изучување на хлорофилазата. [[Полен]]от на дивата лобода, особено на широко распространетата бела дива лобода (''C.&nbsp;album''), е [[алерген]] и кај многу луѓе предизвикува [[алергиски ринитис|алергиски раздразнувања]].<ref name=":0">{{нмс|date=13 октомври 2017|title=Amaranthus and Chenopodium|url=https://alabamaallergy.com/2017/10/13/amaranthus-and-chenopodium/|access-date=3 март 2021|website=alabamaallergy.com|language=en-US}}</ref> Истиот вид, како и некои други, може да истрае со години ако семето е вкопано во земја. Затоа многу видови се значителен [[коров]], а некои станале [[инвазивен вид|инвазивни]].<ref name=":0" /> ==Фосилни наоди== Пронајдени се фосилни семки на изумрениот вид ''Chenopodium wetzleri'' од периодот хат на [[олигоцен]]от, познати и од образбата Оберлајтерсбах во средногорјето [[Рен (планини)|Рен]]. средна [[Германија]].<ref>The floral change in the tertiary of the Rhön mountains (Germany), Dieter Hans Mai - Acta Paleobotanica 47(1): 135-143, 2007.</ref> ==Наводи== <references> <ref name="Fuentes">Susy Fuentes-Bazan, Pertti Uotila, Thomas Borsch: ''A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae).'' In: ''Willdenowia.'' Vol. 42, No. 1, 2012, p. 5-24.</ref> <ref name="Fl China">Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=106630 ''Chenopodium'' - In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China.] Volume 5: Ulmaceae through Basellaceae. Science Press/Missouri Botanical Garden Press, Beijing/St. Louis 2003, {{ISBN|1-930723-27-X}}, p. 378-.</ref> </references> ==Библиографија== * {{наведено списание |date=1864 |first=George |last=Gulliver |title=Observations on Raphides and other Crystals |pages=250–252 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/22249699 |journal=The Annals and Magazine of Natural History, Including Zoology, Botany, and Geology |series=Third Series |volume=14}} {{Таксонска лента|from=Q158094}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дива лобода| ]] [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Штирови]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] fr7bpgsyljkvr1u2qghbai5lca56iws 5590843 5590804 2026-07-12T09:57:35Z Bjankuloski06 332 5590843 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Дива лобода |image = Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg |image_caption = [[Бела дива лобода]] (''Chenopodium berlandieri'') |display_parents = 2 |taxon = Chenopodium |authority = [[Карл Линеј|L.]] (1753) |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)|Видови]] |subdivision = 132; [[#Таксономија|во текстот]] |subdivision_ref = <ref name="powo" /> |synonyms = *''Agatophyton'' {{мали|Fourr. (1869)}} *''Blitum'' {{мали|Hill (1757), nom. illeg.}} *''Botrys'' {{мали|Rchb. ex Nieuwl. (1914)}} * ''Einadia'' <small>Raf. (1838)</small> * ''Rhagodia'' <small>R.Br. (1810)</small> * ''Vulvaria'' <small>Bubani (1897), nom. illeg.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Leprophyllum'' <small>Dumort.</small> * ''Chenopodium'' sect. ''Chenopodiastrum'' <small>Moq.</small> |synonyms_ref = <ref name="powo" /><ref name="Fuentes"/> }} '''Дива лобода''' ({{науч|Chenopodium}})<ref name="ТермПлевРаст">{{ТермПлевРаст|46}}</ref> — [[род (биологија)|род]] од многу видови на [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] и [[едногодишно растение|едногодишни]] зелјести [[цветни растенија]] кои растат речиси низ целиот свет.<ref name="Fl China" /> Му припаѓа на семејството на [[штирови]]те (''Amaranthaceae''). Овој род е различен од родот [[лобода]] (''Atriplex''), со кој дели потсемејство. По [[#Таксономија|прекласификацијата]] на растенијата во родот, многу македонски растенија со народното име „дива лобода“ се нашле и во други родови, особено ''Dysphania'' и ''Blitum'' и ''Oxybasis''. Во ''Chenopodium'' останале само белата, калинолисната, смокволисната и смрдливата дива лобода. Во домашната литература сè уште се водат под ''Chenopodium'',<ref name="ФлораМак1.3">{{ФлораМак1.3|411-423}}</ref> и потребна е преработка бидејќи постоечките називи на прекласификуваните растенија денес се [[синоним (таксономија)|синоними]]. Тие и понатаму народно би се нарекувале „дива лобода“, но научното име ќе им биде поинакво. ==Опис== Растенијата од овој род<ref>(s.str., опис според Fuentes et al. 2012)</ref><ref name="Fuentes" /> се [[едногодишно растение|едногодишни]] или [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[билки]], [[грмушка|грмушки]] или мали [[дрво (растение)|дрва]].<ref name=":1">{{наведена книга|last=Taylor|first=Ronald J.|title=Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary|publisher=Mountain Press Pub. Co|year=1994|isbn=0-87842-280-3|edition=прер.|location=Missoula, MT|page=64|language=en|oclc=25708726|orig-date=1992}}</ref> Растат на алкална почва.<ref name=":1" /> Тие се неароматични, но понекогаш мирисаат лошо. Младите стебленца и листови се покриени со густи меуресто подуени влакна, што им дава белузлав изглед. Овие [[трихома|трихоми]] подоцна спласнуваат и стануваат чашкести. Разгранетите [[стебло|стебла]] растат исправено, поземно или лазачки. Странчните гранки се наизменични (најдолните може да се речиси спротивни). [[Лист]]ови се распоредени наизменично или спротивно, со лисни дршки. Тенките помалку месести ливчиња се линеарни, [[ромб|ромпски]] или триаголно копјестозалистени, со целокрајни, насечени или подвоени рабови.<ref name="Fuentes" /> [[Соцветие|Соцветијата]] стојат исправено и се завршни и странични. Се состојат од шилесто или метличесто распоредени цветни клопчиња. Растенијата се [[еднодомност|еднодомни]] (ретко [[дводомност|дводомни]]). Кај еднодомните цветовите се [[полов диморфизам|диморфни]] или толчнички. Сочинети се од (4–) 5 [[околуцветник|околуцветнички]] поделоци сраснати во основата или близу средината, обично ципест раб и со заоблен до грбеста заднина; речиси секогаш имаат 5 прашници, и еден плодник со 2 устенца.<ref name="Fuentes" /> Кај плодот околуцветничките поделоци понекогаш се обоени, но претежно неизменети, и донекаде го обвиваат плодот или се шират од него. Околуплодникот е ципест и понекогаш сочен, прилепен до семето или лабаво го покрива. Семките се насочени хоризонтално и топчесто до леќесто сплескани, with со заоблен до острикав раб. Црната семена обвивка е речиси мазна до фино пругеста, ситно набрана или дупчеста.<ref name="Fuentes" /> {{gallery|mode=packed |Chenopodium album (4032134406).jpg|Бела дива лобода (''C.&nbsp;album'') |Rhagodia candolleana.jpg|Кандолова дива лобода (''C. candolleanum'') |좀명아주.JPG|Смокволисна дива лобода (''C.&nbsp;ficifolium'') |MagentaSpreen Chenopodium giganteum EdibleOffice.jpg|Џиновска дива лобода (''C.&nbsp;giganteum'') |Starr 010206-0253 Chenopodium oahuense.jpg|Ахејахеја (''C.&nbsp;oahuense'') }} == Таксономија == Родот ''Chenopodium'' бил опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 г. (''Species Plantarum'', Том. 1, стр.&nbsp;218–222). Типски вид е [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''Chenopodium album''). Името ''Chenopodium'' е изведено од обликот на листот: од [[грчки јазик|грчки]] χήν (''хен''), „гуска“ и πούς (''пус''), „стапало“ или {{јаз|el|ποδίον}} (''podion''), „стапалка“. Поранешната класификација ''Chenopodium'' опфаќал 170 видови.<ref name="Fl China" /> Филогенетското истражување покажало дека родот е мошне [[полифилија|полифилетичен]] и тогашното сметање не одговарало на вистинската сродност на растенијата. Во новата класификација Mosyakin & Clemants (2002, 2008) ги одделил жлездените видови како род ''[[Dysphania]]'' и род ''[[Teloxys]]'' од племето ''Dysphanieae''. Fuentes-Bazan et al. (2012) одвоиле префрлиле многу видови во родовите ''[[Blitum]]'' (во племето ''Anserineae''), ''[[Chenopodiastrum]]'', ''[[Lipandra]]'' и ''[[Oxybasis]]'' (како ''Chenopodium'' во племето ''Atripliceae''). Во ''Chenopodium'' ги вклучиле ''Rhagodia'' и ''Einadia''.<ref name="Fuentes" /> Сите видови присутни во [[Македонија]] се обележани со ознаката {{вомак}}.<ref name="ФлораМак1.3" /> ===Видови=== Денес се прифаќаат 132 видови.<ref name="powo">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60437273-2 ''Chenopodium'' L.] ''[[Plants of the World Online]]''. {{пос|4 април 2024}}</ref> {{div col|colwidth=27em}} * ''[[Chenopodium acerifolium]]'' {{мали|Andrz.}} &mdash; јаворолисна дива лобода * ''[[Chenopodium aciculare]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} * ''[[Chenopodium acuminatum]]'' <small>Willd.</small><!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium adpressifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium albescens]]'' {{мали|Small}} * ''[[Chenopodium album]]'' {{мали|L.}} &mdash; бела дива лобода {{вомак}} ** ''Chenopodium album'' var. ''album'' ([[синоним (таксономија)|syn.]] ''Chenopodium strictum'' <small>Roth</small>) {{вомак}}<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium allanii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium atripliciforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium atrovirens]]'' {{мали|Rydb.}} &mdash; темна дива лобода * ''[[Chenopodium attenuatum]]'' {{мали|Charit.}} * ''[[Chenopodium aureum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; златна дива лобода * ''[[Chenopodium auricomiforme]]'' {{мали|Murr & Thell.}} * ''[[Chenopodium auricomum]]'' {{мали|Lindl.}} &mdash; руса дива лобода * ''[[Chenopodium ayare]]'' {{мали|Toro Torr.}} * ''[[Chenopodium baccatum]]'' {{мали|Labill.}} (syn. ''Rhagodia baccata'') * ''[[Chenopodium benthamii]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn.: ''Rhagodia latifolia'') * ''[[Chenopodium berlandieri]]'' {{мали|Moq.}} &mdash; длапчеста дива лобода ** ''Chenopodium berlandieri'' var. ''berlandieri'' (syn. ''Chenopodium nuttalliae'' {{мали|Saff.}}) &mdash; Натолова дива лобода, вавсонтле * ''[[Chenopodium betaceum]]'' {{мали|Andrz.}} * ''[[Chenopodium × binzianum]]'' {{мали|Aellen & Thell.}} * ''[[Chenopodium × bohemicum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × borbasii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium brandegeeae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Брендџиева дива лобода * ''[[Chenopodium bryoniifolium]]'' <small>Bunge</small> – корејска дива лобода<ref>{{наведена книга|url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|title=English Names for Korean Native Plants|publisher=Korea National Arboretum|year=2015|isbn=978-89-97450-98-5|location=Pocheon|page=407|access-date=24 декември 2016|via=Korea Forest Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf|archive-date=25 мај 2017}}</ref> * ''[[Chenopodium candolleanum]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn.: ''Rhagodia candolleana'') &mdash; Кандолова дива лобода * ''[[Chenopodium carnosulum]]'' {{мали|Moq.}} * ''[[Chenopodium chaldoranicum]]'' {{мали|Rahimin. & Ghaemm.}} * ''[[Chenopodium cordobense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium cornutum]]'' {{мали|(Torr.) Benth. & Hook.f. ex S.Watson}} * ''[[Chenopodium × covillei]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium crusoeanum]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium cuneifolium]]'' {{мали|Vahl}} * ''[[Chenopodium curvispicatum]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium cyanifolium]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium cycloides]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; кружна дива лобода * ''[[Chenopodium × dadakovae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium desertorum]]'' {{мали|(J.M.Black) J.M.Black}} &mdash; пустинска дива лобода * ''[[Chenopodium desiccatum]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium detestans]]'' {{мали|Kirk}} &mdash; новозеландска рибина утроба * ''[[Chenopodium diversifolium]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium drummondii]]'' {{мали|(Moq.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia drummondii'') * ''[[Chenopodium eastwoodiae]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Иствудова дива лобода * ''[[Chenopodium eremaeum]]'' {{мали|(Paul G.Wilson) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia eremaea'') * ''[[Chenopodium erosum]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Chenopodium eustriatum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × fallax]]'' {{мали|(Aellen) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifoliiforme]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium ficifolium]]'' {{мали|Sm.}} &mdash; смокволисна дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodium flabellifolium]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; ладалеста дива лобода * ''[[Chenopodium foggii]]'' {{мали|Wahl}} &mdash; Фогова дива лобода * ''[[Chenopodium fremontii]]'' {{мали|S.Watson}} &mdash; Фремонтова дива лобода * ''[[Chenopodium frutescens]]'' {{мали|C.A.Mey.}} * ''[[Chenopodium × fursajevii]]'' {{мали|Aellen & Iljin}} * ''[[Chenopodium gaudichaudianum]]'' {{мали|(Moq.) Paul G.Wilson}} * ''[[Chenopodium giganteum]]'' <small>D.Don</small> (syn. ''Chenopodium formosanum'' {{мали|Koidz.}}) &mdash; џиновска дива лобода, црвена киноја<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium griseochlorinum]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium grubovii]]'' {{мали|Lomon. & Uotila}} * ''[[Chenopodium × gruellii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium harae]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium hastatifolium]]'' {{мали|Pandeya & A.Pandeya}} * ''[[Chenopodium × haywardiae]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium hederiforme]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium hians]]'' {{мали|Standl.}} * ''[[Chenopodium hircinum]]'' {{мали|Schrad.}} * ''[[Chenopodium hoggarense]]'' {{мали|Uotila & C.Chatel.}} * ''[[Chenopodium howellii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Хауелова дива лобода * ''[[Chenopodium hubbardii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × humiliforme]]'' {{мали|(Murr) F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium iljinii]]'' {{мали|Golosk.}} * ''[[Chenopodium incanum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Heller}} &mdash; прашкеста дива лобода * ''[[Chenopodium incognitum]]'' {{мали|Wahl}} * ''[[Chenopodium indicum]]'' {{мали|T.K.Paul}} * ''[[Chenopodium iranicum]]'' {{мали|(Aellen) Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium × jedlickae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × jehlikii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium karoi]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium khorasanica]]'' {{мали|Hamdi & Malekloo}} * ''[[Chenopodium lenticulare]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × leptophylliforme]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium leptophyllum]]'' {{мали|(Moq.) Nutt. ex S.Watson}} &mdash; теснолисна дива лобода * ''[[Chenopodium × linciense]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium lineatum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; пругеста дива лобода * ''[[Chenopodium littoreum]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; крајбрежна дива лобода * ''[[Chenopodium lobodontum]]'' {{мали|H.Scholz}} * ''[[Chenopodium loureiroi]]'' {{мали|Steud.}} * ''[[Chenopodium luteorubrum]]'' {{мали|Mandák & Lomon.}} * ''[[Chenopodium luteum]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; жолта дива лобода * ''[[Chenopodium × mendelii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium moquinianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium mucronatum]]'' {{мали|Thunb.}} * ''[[Chenopodium neomexicanum]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; новомексиканска дива лобода * ''[[Chenopodium nesodendron]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium nevadense]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; невадска дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} * ''[[Chenopodium nitrariaceum]]'' <small>(F.Muell.) F.Muell. ex Benth.</small> &mdash; шалитрова дива лобода * ''[[Chenopodium nitens]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сјајна дива лобода * ''[[Chenopodium novopokrovskyanum]]'' {{мали|(Aellen) Uotila}} * ''[[Chenopodium nutans]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia nutans'') * ''[[Chenopodium oahuense]]'' {{мали|(Meyen) Aellen}} &mdash; ''{{okina}}Āheahea'' ([[Hawaii|Hawai{{okina}}i]]) * ''[[Chenopodium obscurum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium opulifolium]]'' <small>Schrad. ex W.D.J.Koch & Ziz</small> &mdash; калинолисна дива лобода {{вомак}}<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium pallescens]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; бледа дива лобода * ''[[Chenopodium pallidicaule]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; кањива * ''[[Chenopodium palmeri]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Палмерова дива лобода * ''[[Chenopodium pamiricum]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium parabolicum]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia parabolica'') * ''[[Chenopodium × paradoxum]]'' {{мали|Mandák}} * ''[[Chenopodium parryi]]'' {{мали|Standl.}} &mdash; Периева дива лобода * ''[[Chenopodium perttii]]'' {{мали|Sukhor.}} * ''[[Chenopodium petiolare]]'' {{мали|Kunth}} * ''[[Chenopodium philippianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium phillipsianum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium pilcomayense]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × podperae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium polygonoides]]'' {{мали|(Murr) Aellen}} * ''[[Chenopodium × praeacutum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium pratericola]]'' <small>Rydb.</small> &mdash; ливадска дива лобода<!-- BiolConserv137:248. --> * ''[[Chenopodium preissii]]'' {{мали|(Moq.) Diels}} (syn. ''Rhagodia preissii'') * ''[[Chenopodium × preissmannii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × pseudoleptophyllum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium × pseudostriatum]]'' {{мали|(Zschacke) Druce}} * ''[[Chenopodium pueblense]]'' {{мали|H.S.Reed}} * ''[[Chenopodium quinoa]]'' {{мали|Willd.}} &mdash; киноја * ''[[Chenopodium × reynieri]]'' {{мали|Ludw. & Aellen}} * ''[[Chenopodium robertianum]]'' {{мали|Iamonico & Mosyakin}} (syn. ''Rhagodia hastata'') * ''[[Chenopodium ruiz-lealii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium sanctae-clarae]]'' {{мали|Johow}} * ''[[Chenopodium sancti-ambrosii]]'' {{мали|Skottsb.}} * ''[[Chenopodium sandersii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Сандерсова дива лобода * ''[[Chenopodium santoshei]]'' {{мали|Pandeya, Singhal & A.K.Bhatn.}} * ''[[Chenopodium scabricaule]]'' {{мали|Speg.}} * ''[[Chenopodium simpsonii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Симпсонова дива лобода * ''[[Chenopodium × smardae]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium sonorense]]'' {{мали|Benet-Pierce & M.G.Simpson}} &mdash; сонорска дива лобода * ''[[Chenopodium sosnowskyi]]'' {{мали|Kapeller}} * ''[[Chenopodium spegazzinii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium spinescens]]'' {{мали|(R.Br.) S.Fuentes & Borsch}} (syn. ''Rhagodia spinescens'') * ''[[Chenopodium standleyanum]]'' {{мали|Aellen}} &mdash; Стендлиева дива лобода * ''[[Chenopodium stenophyllum]]'' {{мали|(Makino) Koidz.}} * ''[[Chenopodium striatiforme]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium subficifolium]]'' {{мали|(Murr) Druce}} * ''[[Chenopodium subglabrum]]'' {{мали|(S.Watson) A.Nelson}} &mdash; мазна дива лобода * ''[[Chenopodium suecicum]]'' {{мали|Murr}} &mdash; зелена дива лобода * ''[[Chenopodium × thellungii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium tonkinense]]'' {{мали|Courchet}} * ''[[Chenopodium triandrum]]'' {{мали|G.Forst.}} (syn. ''Rhagodia triandra'') * ''[[Chenopodium × tridentinum]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium × trigonocarpum]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium trigonon]]'' {{мали|Schult.}} (syn. ''Einadia trigonos'') * ''[[Chenopodium twisselmannii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Твиселманова дива лобода * ''[[Chenopodium ulbrichii]]'' {{мали|Aellen}} * ''[[Chenopodium ulicinum]]'' {{мали|Gand.}} * ''[[Chenopodium × unarii]]'' {{мали|F.Dvořák}} * ''[[Chenopodium × variabile]]'' {{мали|Aellen}} (''C. album × C. berlandieri'') * ''[[Chenopodium vulvaria]]'' {{мали|L.}} &mdash; смрдлива дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodium wahlii]]'' {{мали|Benet-Pierce}} &mdash; Валова дива лобода * ''[[Chenopodium watsonii]]'' {{мали|A.Nelson}} &mdash; Вотсонова дива лобода * ''[[Chenopodium wilsonii]]'' {{мали|S.Fuentes, Borsch & Uotila}} (syn. ''Rhagodia crassifolia'') * ''[[Chenopodium × zahnii]]'' {{мали|Murr}} * ''[[Chenopodium zerovii]]'' {{мали|Iljin}} * ''[[Chenopodium zoellneri]]'' {{мали|Aellen}} {{div col end}} ===Исклучени видови=== Разни растенија од овие родови се носат народно име „дива лобода“ на македонски, иако денес се ставени во други родови: * ''[[Blitum]]'' (12 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Blitum bonus-henricus]]'' &mdash; чуен {{вомак}} ** ''[[Blitum californicum]]'' &mdash; калифорниска дива лобода ** ''[[Blitum capitatum]]'' &mdash; главичеста дива лобода ** ''[[Blitum virgatum]]'' (syn. ''Chenopodium foliosum'') &mdash; многулисна дива лобода {{вомак}} * ''[[Chenopodiastrum]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Chenopodiastrum hybridum]]'' (syn. ''Chenopodium hybridum'') {{вомак}} ** ''[[Chenopodiastrum murale]]'' &mdash; ѕидна дива лобода {{вомак}} ** ''[[Chenopodiastrum simplex]]'' &mdash; крупносемена дива лобода * ''[[Dysphania]]'' (околу 43 жлездени видови, како ''[[Dysphania ambrosioides|C. ambrosioides]]'' [амброзовидна дива лобода] {{вомак}}, ''[[Dysphania botrys|C. botrys]]'' [леплива дива лобода] {{вомак}}, ''C. carinatum, C. cristatum, C. melanocarpum, [[Dysphania multifida|C. multifidium]]'' [мирислива дива лобода] {{вомак}}, ''C. pumilio'' и други) * ''[[Lipandra]]'' (1 вид):<ref name="Fuentes" /> ** ''Lipandra polysperma'' &mdash; многусемена дива лобода {{вомак}} * ''[[Oxybasis]]'' (5 видови):<ref name="Fuentes" /> ** ''[[Oxybasis chenopodioides]]'' &mdash; дебелолисна дива лобода ** ''[[Oxybasis glauca]]'' &mdash; сивозелена дива лобода {{вомак}} ** ''[[Oxybasis rubra]]'' &mdash; црвена дива лобода ** ''[[Oxybasis urbica]]'' &mdash; градска дива лобода {{вомак}} * ''[[Teloxys]]'' (1 вид): ** ''Teloxys aristata'' * ''[[Suaeda australis]]'' &mdash; австралиска дива лобода (како ''C. australe, C. insulare'') ==Екологија== Извесни видови растат во големи честаци и се засолништа за мали животни. Со листовите се хранат [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]] и [[молци]]. Семето го јадат многу [[птици]] како [[жолтогрла стрнарка|жолтогрлата стрнарка]] (''Emberiza citrinella'') во Европа и белокрилото австралиско палче (''Malurus leucopterus'') во [[Австралија]]. [[Патоген]]и на дивата лобода се ssРНК-вирусите со позитивни нишки. ==Употреба== [[File:Quinoa cuit.JPG|thumb|Сварени семки на [[киноја]] (''C.&nbsp;quinoa'').]] Родот опфаќа неколку растенија од мала до умерена важност во исхраната како лиснат зеленчук и се користат како ним сродниот [[спанаќ]] (''Spinacia oleracea'') и слични растенија наречени „келите“ во [[Мексико]]{{snd}}и [[псевдожитарка|псевдожитарки]]. такви се [[бела дива лобода|белата дива лобода]] (''C.&nbsp;album''), [[кањива]]та (''C.&nbsp;pallidicaule'') и [[киноја]]та (''C.&nbsp;quinoa''). На островот [[Крит]] мештаните ги варат или барат меките фиданки и листовите на видот наречен крувида ({{јаз|el|κρουβίδα}}) или псаровлито ({{јаз|el|ψαρόβλητο}}). Според изучувањата нја Брус Д. Смит, Кристен Гремилион и други, дивата лобода се користи во исхраната уште од 4000&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. или порано, кога длапчестата дива лобода (''C.&nbsp;berlandieri'') била основна храна во источниот земјоделски комплекс на американските староседелци, а белата дива лобода се користела за исхрана од ертебелската култура во [[Европа]]. Членовите на источноевропската [[јамна култура]] во 3500–2500&nbsp;г.&nbsp;п.н.е. исто така береле бела дива лобода како замена за житарки за да ја дополнат исхраната која инаку се состела главно од месни и млечни производи.<ref>{{наведена книга|last=Anthony|first=David|title=The horse, the wheel, and language|publisher=Princeton university press|year=2007|pages=302–303}}</ref> Денес постои зголемен итерес за дивата лобода како дел од [[безглутенска исхрана|безглутенската исхрана]]. Маслото исцедено од семињата на кинојата има слични својства на [[пченкарно масло|пченкарното масло]], но со повисок квалитет. Масло се добива и од амброзовидната дива лобода (епасоте), која повеќе не е во овој род. Во минатото се изработувала шагренската кожа со малите тврди семиња на дива лобода. Белата дива лобода е еден од главните [[моделен организам|моделни организми]] за [[молекуларна биологија|молекуларнобиолошко]] изучување на хлорофилазата. [[Полен]]от на дивата лобода, особено на широко распространетата бела дива лобода (''C.&nbsp;album''), е [[алерген]] и кај многу луѓе предизвикува [[алергиски ринитис|алергиски раздразнувања]].<ref name=":0">{{нмс|date=13 октомври 2017|title=Amaranthus and Chenopodium|url=https://alabamaallergy.com/2017/10/13/amaranthus-and-chenopodium/|access-date=3 март 2021|website=alabamaallergy.com|language=en-US}}</ref> Истиот вид, како и некои други, може да истрае со години ако семето е вкопано во земја. Затоа многу видови се значителен [[коров]], а некои станале [[инвазивен вид|инвазивни]].<ref name=":0" /> ==Фосилни наоди== Пронајдени се фосилни семки на изумрениот вид ''Chenopodium wetzleri'' од периодот хат на [[олигоцен]]от, познати и од образбата Оберлајтерсбах во средногорјето [[Рен (планини)|Рен]]. средна [[Германија]].<ref>The floral change in the tertiary of the Rhön mountains (Germany), Dieter Hans Mai - Acta Paleobotanica 47(1): 135-143, 2007.</ref> ==Наводи== <references> <ref name="Fuentes">Susy Fuentes-Bazan, Pertti Uotila, Thomas Borsch: ''A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae).'' In: ''Willdenowia.'' Vol. 42, No. 1, 2012, p. 5-24.</ref> <ref name="Fl China">Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=106630 ''Chenopodium'' - In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China.] Volume 5: Ulmaceae through Basellaceae. Science Press/Missouri Botanical Garden Press, Beijing/St. Louis 2003, {{ISBN|1-930723-27-X}}, p. 378-.</ref> </references> ==Библиографија== * {{наведено списание |date=1864 |first=George |last=Gulliver |title=Observations on Raphides and other Crystals |pages=250–252 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/22249699 |journal=The Annals and Magazine of Natural History, Including Zoology, Botany, and Geology |series=Third Series |volume=14}} {{Таксонска лента|from=Q158094}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дива лобода| ]] [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Штирови]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] tlq9clm0ni23vg4y0eoka0f3dsf40ca 0 1399510 5590750 2026-07-12T07:42:13Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Дива лобода]] 5590750 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Дива лобода]] 3fcg9nkc7yzs66zx2xq703rqc4q9jz0 1 1399511 5590754 2026-07-12T07:43:44Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5590754 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1399512 5590809 2026-07-12T09:36:29Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Филм | име = Легенди за есента | изворен_наслов = Legends of the Fall | слика = Legendsoffallposter.jpg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Едвард Цвик]] | сценарист = {{Plainlist| * Сузан Шилидеј * [[Вилијам Д. Витлиф]] }} | заснован_на = „Легенда за есента“ од Џим Хари... 5590809 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Легенди за есента | изворен_наслов = Legends of the Fall | слика = Legendsoffallposter.jpg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Едвард Цвик]] | сценарист = {{Plainlist| * Сузан Шилидеј * [[Вилијам Д. Витлиф]] }} | заснован_на = „Легенда за есента“ од [[Џим Харисон]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Маршал Херсковиц]] * Вилијам Д. Витлиф * Едвард Цвик }} | улоги = {{Plainlist| * [[Бред Пит]] * [[Ентони Хопкинс]] * [[Ејдан Квин]] * [[Џулија Ормонд]] * [[Хенри Томас]] }} | кинематографија = [[Џон Тол]] | монтажа = [[Стивен Розенблум]] | музика = [[Џејмс Хорнер]] | студио = {{Plainlist| * [[TriStar Pictures]] * [[Bedford Falls Productions]] }} | дистрибутер = [[Sony Pictures Releasing]] | премиера = 23 декември 1994 г. | времетраење = 133 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 30 милиони долари | заработка = 160,6 милиони долари }} '''''Легенда за есента''''' ({{Langx|en|Legends of the Fall}}) — американска епска [[вестерн]]-драма од 1994 г., четврт долгометражен филм во режија на [[Едвард Цвик]], заснован на истоимената новела на [[Џим Харисон]] од 1979 г. Главните улоги ги толкуваат [[Бред Пит]], [[Ентони Хопкинс]], [[Ејдан Квин]], [[Џулија Ормонд]] и [[Хенри Томас]]. Приказната се одвива околу три браќа и нивниот татко, кои живеат во дивината на рамнините во [[Монтана]] на почетокот на [[20 век|XX век]], истражувајќи како природата, историјата, [[Војна|војната]] и љубовта влијаат врз нивните животи. Временскиот опфат на филмот трае речиси 50 години, започнувајќи од почетокот на XX век, минувајќи низ [[Првата светска војна]], епохата на [[Сувиот закон во САД]], па сѐ до кратката сцена што се одвива во 1963 г. Филмот бил номиниран за три награди „[[Оскар]]“ и ја освоил онаа за најдобра кинематографија (која му припаднала на [[Џон Тол]]). И во филмот и во книгата повремено се среќаваат поими на [[корнски јазик]], бидејќи Ладлоу се семејство на доселеници од [[Корнвол]] (Корнвалци).<ref>{{книга|заглавие=The Celtic Languages in Contact|год=2007|издательство=Potsdam University Press|isbn=978-3-940793-07-2|ссылка=https://books.google.com/books?id=VgBtaDT-evYC&pg=PA204&dq=cornish+legends+of+the+fall&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2#v=onepage&q=cornish%20legends%20of%20the%20fall|страницы=204|ref=Tristram|автор=Tristram, Hildegard L. C.}}</ref> == Содржина == Приказната се одвива на [[Карпести Планини|Карпестите Планини]] во [[Монтана]] во почетокот на 1900-тите години и е повест за љубов, предавство и братство. Откако бил отпуштен од војската, полковникот Вилијам Ладлоу (сер [[Ентони Хопкинс]]) одлучува да ги подигне своите три сина во дивината на Монтана, каде што би можеле да растат далеку од владата и општеството што тој научил да ги презира. Тројцата браќа созреваат и се чини дека имаат нераскинлива врска, сѐ додека во нивните животи не влегува Сузана (Џулија Ормонд). Кога Семјуел (Хенри Томас), најмладиот од тројцата, се враќа од факултет, ја носи со себе својата убава свршеница, Сузана. Најстариот син, Алфред (Ејдан Квин), набрзо се вљубува во свршеницата на својот брат, а работите се влошуваат кога тој открива дека се раѓа страст помеѓу Сузана и Тристан ([[Бред Пит]]). Тристан, кој е омилениот син на полковникот Вилијам Ладлоу, е самоволен и див како самите планини. Како што браќата заминуваат да се борат во војната во [[Европа]], сомнежот и љубомората се закануваат да ја уништат нивната некогаш нераскинлива врска. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бред Пит]] || Тристан Ладлоу |- | [[Ентони Хопкинс]] || полковник Вилијам Ладлоу |- | [[Ејдан Квин]] || Алфред Ладлоу |- | [[Џулија Ормонд]] || Сузана Финканон-Ладлоу |- | [[Хенри Томас]] || Семјуел Ладлоу |- | [[Кристина Пиклс]] || Изабела Ладлоу |- | [[Мечката Барт]] || мечката |- | [[Карина Ломбард]] || Изабел „Изабел Два” Декер-Ладлоу |- | [[Пол Десмонд]] || Декер |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0110322|Legends of the Fall}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1994 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Монтана]] [[Категорија:Филмови за браќа]] 146n3gf3g90n9vfuwhlupnpejb4lddt 5590818 5590809 2026-07-12T09:41:05Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Американски драми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590818 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Легенди за есента | изворен_наслов = Legends of the Fall | слика = Legendsoffallposter.jpg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Едвард Цвик]] | сценарист = {{Plainlist| * Сузан Шилидеј * [[Вилијам Д. Витлиф]] }} | заснован_на = „Легенда за есента“ од [[Џим Харисон]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Маршал Херсковиц]] * Вилијам Д. Витлиф * Едвард Цвик }} | улоги = {{Plainlist| * [[Бред Пит]] * [[Ентони Хопкинс]] * [[Ејдан Квин]] * [[Џулија Ормонд]] * [[Хенри Томас]] }} | кинематографија = [[Џон Тол]] | монтажа = [[Стивен Розенблум]] | музика = [[Џејмс Хорнер]] | студио = {{Plainlist| * [[TriStar Pictures]] * [[Bedford Falls Productions]] }} | дистрибутер = [[Sony Pictures Releasing]] | премиера = 23 декември 1994 г. | времетраење = 133 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 30 милиони долари | заработка = 160,6 милиони долари }} '''''Легенда за есента''''' ({{Langx|en|Legends of the Fall}}) — американска епска [[вестерн]]-драма од 1994 г., четврт долгометражен филм во режија на [[Едвард Цвик]], заснован на истоимената новела на [[Џим Харисон]] од 1979 г. Главните улоги ги толкуваат [[Бред Пит]], [[Ентони Хопкинс]], [[Ејдан Квин]], [[Џулија Ормонд]] и [[Хенри Томас]]. Приказната се одвива околу три браќа и нивниот татко, кои живеат во дивината на рамнините во [[Монтана]] на почетокот на [[20 век|XX век]], истражувајќи како природата, историјата, [[Војна|војната]] и љубовта влијаат врз нивните животи. Временскиот опфат на филмот трае речиси 50 години, започнувајќи од почетокот на XX век, минувајќи низ [[Првата светска војна]], епохата на [[Сувиот закон во САД]], па сѐ до кратката сцена што се одвива во 1963 г. Филмот бил номиниран за три награди „[[Оскар]]“ и ја освоил онаа за најдобра кинематографија (која му припаднала на [[Џон Тол]]). И во филмот и во книгата повремено се среќаваат поими на [[корнски јазик]], бидејќи Ладлоу се семејство на доселеници од [[Корнвол]] (Корнвалци).<ref>{{книга|заглавие=The Celtic Languages in Contact|год=2007|издательство=Potsdam University Press|isbn=978-3-940793-07-2|ссылка=https://books.google.com/books?id=VgBtaDT-evYC&pg=PA204&dq=cornish+legends+of+the+fall&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2#v=onepage&q=cornish%20legends%20of%20the%20fall|страницы=204|ref=Tristram|автор=Tristram, Hildegard L. C.}}</ref> == Содржина == Приказната се одвива на [[Карпести Планини|Карпестите Планини]] во [[Монтана]] во почетокот на 1900-тите години и е повест за љубов, предавство и братство. Откако бил отпуштен од војската, полковникот Вилијам Ладлоу (сер [[Ентони Хопкинс]]) одлучува да ги подигне своите три сина во дивината на Монтана, каде што би можеле да растат далеку од владата и општеството што тој научил да ги презира. Тројцата браќа созреваат и се чини дека имаат нераскинлива врска, сѐ додека во нивните животи не влегува Сузана (Џулија Ормонд). Кога Семјуел (Хенри Томас), најмладиот од тројцата, се враќа од факултет, ја носи со себе својата убава свршеница, Сузана. Најстариот син, Алфред (Ејдан Квин), набрзо се вљубува во свршеницата на својот брат, а работите се влошуваат кога тој открива дека се раѓа страст помеѓу Сузана и Тристан ([[Бред Пит]]). Тристан, кој е омилениот син на полковникот Вилијам Ладлоу, е самоволен и див како самите планини. Како што браќата заминуваат да се борат во војната во [[Европа]], сомнежот и љубомората се закануваат да ја уништат нивната некогаш нераскинлива врска. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бред Пит]] || Тристан Ладлоу |- | [[Ентони Хопкинс]] || полковник Вилијам Ладлоу |- | [[Ејдан Квин]] || Алфред Ладлоу |- | [[Џулија Ормонд]] || Сузана Финканон-Ладлоу |- | [[Хенри Томас]] || Семјуел Ладлоу |- | [[Кристина Пиклс]] || Изабела Ладлоу |- | [[Мечката Барт]] || мечката |- | [[Карина Ломбард]] || Изабел „Изабел Два” Декер-Ладлоу |- | [[Пол Десмонд]] || Декер |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0110322|Legends of the Fall}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1994 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Монтана]] [[Категорија:Филмови за браќа]] [[Категорија:Американски драми]] 43wj17w9cxuy2b79jdszluzzgy07lkw 5590819 5590818 2026-07-12T09:41:32Z Andrew012p 85224 отстранета [[Категорија:Американски драми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590819 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Легенди за есента | изворен_наслов = Legends of the Fall | слика = Legendsoffallposter.jpg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Едвард Цвик]] | сценарист = {{Plainlist| * Сузан Шилидеј * [[Вилијам Д. Витлиф]] }} | заснован_на = „Легенда за есента“ од [[Џим Харисон]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Маршал Херсковиц]] * Вилијам Д. Витлиф * Едвард Цвик }} | улоги = {{Plainlist| * [[Бред Пит]] * [[Ентони Хопкинс]] * [[Ејдан Квин]] * [[Џулија Ормонд]] * [[Хенри Томас]] }} | кинематографија = [[Џон Тол]] | монтажа = [[Стивен Розенблум]] | музика = [[Џејмс Хорнер]] | студио = {{Plainlist| * [[TriStar Pictures]] * [[Bedford Falls Productions]] }} | дистрибутер = [[Sony Pictures Releasing]] | премиера = 23 декември 1994 г. | времетраење = 133 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 30 милиони долари | заработка = 160,6 милиони долари }} '''''Легенда за есента''''' ({{Langx|en|Legends of the Fall}}) — американска епска [[вестерн]]-драма од 1994 г., четврт долгометражен филм во режија на [[Едвард Цвик]], заснован на истоимената новела на [[Џим Харисон]] од 1979 г. Главните улоги ги толкуваат [[Бред Пит]], [[Ентони Хопкинс]], [[Ејдан Квин]], [[Џулија Ормонд]] и [[Хенри Томас]]. Приказната се одвива околу три браќа и нивниот татко, кои живеат во дивината на рамнините во [[Монтана]] на почетокот на [[20 век|XX век]], истражувајќи како природата, историјата, [[Војна|војната]] и љубовта влијаат врз нивните животи. Временскиот опфат на филмот трае речиси 50 години, започнувајќи од почетокот на XX век, минувајќи низ [[Првата светска војна]], епохата на [[Сувиот закон во САД]], па сѐ до кратката сцена што се одвива во 1963 г. Филмот бил номиниран за три награди „[[Оскар]]“ и ја освоил онаа за најдобра кинематографија (која му припаднала на [[Џон Тол]]). И во филмот и во книгата повремено се среќаваат поими на [[корнски јазик]], бидејќи Ладлоу се семејство на доселеници од [[Корнвол]] (Корнвалци).<ref>{{книга|заглавие=The Celtic Languages in Contact|год=2007|издательство=Potsdam University Press|isbn=978-3-940793-07-2|ссылка=https://books.google.com/books?id=VgBtaDT-evYC&pg=PA204&dq=cornish+legends+of+the+fall&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2#v=onepage&q=cornish%20legends%20of%20the%20fall|страницы=204|ref=Tristram|автор=Tristram, Hildegard L. C.}}</ref> == Содржина == Приказната се одвива на [[Карпести Планини|Карпестите Планини]] во [[Монтана]] во почетокот на 1900-тите години и е повест за љубов, предавство и братство. Откако бил отпуштен од војската, полковникот Вилијам Ладлоу (сер [[Ентони Хопкинс]]) одлучува да ги подигне своите три сина во дивината на Монтана, каде што би можеле да растат далеку од владата и општеството што тој научил да ги презира. Тројцата браќа созреваат и се чини дека имаат нераскинлива врска, сѐ додека во нивните животи не влегува Сузана (Џулија Ормонд). Кога Семјуел (Хенри Томас), најмладиот од тројцата, се враќа од факултет, ја носи со себе својата убава свршеница, Сузана. Најстариот син, Алфред (Ејдан Квин), набрзо се вљубува во свршеницата на својот брат, а работите се влошуваат кога тој открива дека се раѓа страст помеѓу Сузана и Тристан ([[Бред Пит]]). Тристан, кој е омилениот син на полковникот Вилијам Ладлоу, е самоволен и див како самите планини. Како што браќата заминуваат да се борат во војната во [[Европа]], сомнежот и љубомората се закануваат да ја уништат нивната некогаш нераскинлива врска. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бред Пит]] || Тристан Ладлоу |- | [[Ентони Хопкинс]] || полковник Вилијам Ладлоу |- | [[Ејдан Квин]] || Алфред Ладлоу |- | [[Џулија Ормонд]] || Сузана Финканон-Ладлоу |- | [[Хенри Томас]] || Семјуел Ладлоу |- | [[Кристина Пиклс]] || Изабела Ладлоу |- | [[Мечката Барт]] || мечката |- | [[Карина Ломбард]] || Изабел „Изабел Два” Декер-Ладлоу |- | [[Пол Десмонд]] || Декер |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0110322|Legends of the Fall}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1994 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Монтана]] [[Категорија:Филмови за браќа]] 146n3gf3g90n9vfuwhlupnpejb4lddt 5590820 5590819 2026-07-12T09:41:45Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Американски драмски филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590820 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Легенди за есента | изворен_наслов = Legends of the Fall | слика = Legendsoffallposter.jpg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Едвард Цвик]] | сценарист = {{Plainlist| * Сузан Шилидеј * [[Вилијам Д. Витлиф]] }} | заснован_на = „Легенда за есента“ од [[Џим Харисон]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Маршал Херсковиц]] * Вилијам Д. Витлиф * Едвард Цвик }} | улоги = {{Plainlist| * [[Бред Пит]] * [[Ентони Хопкинс]] * [[Ејдан Квин]] * [[Џулија Ормонд]] * [[Хенри Томас]] }} | кинематографија = [[Џон Тол]] | монтажа = [[Стивен Розенблум]] | музика = [[Џејмс Хорнер]] | студио = {{Plainlist| * [[TriStar Pictures]] * [[Bedford Falls Productions]] }} | дистрибутер = [[Sony Pictures Releasing]] | премиера = 23 декември 1994 г. | времетраење = 133 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 30 милиони долари | заработка = 160,6 милиони долари }} '''''Легенда за есента''''' ({{Langx|en|Legends of the Fall}}) — американска епска [[вестерн]]-драма од 1994 г., четврт долгометражен филм во режија на [[Едвард Цвик]], заснован на истоимената новела на [[Џим Харисон]] од 1979 г. Главните улоги ги толкуваат [[Бред Пит]], [[Ентони Хопкинс]], [[Ејдан Квин]], [[Џулија Ормонд]] и [[Хенри Томас]]. Приказната се одвива околу три браќа и нивниот татко, кои живеат во дивината на рамнините во [[Монтана]] на почетокот на [[20 век|XX век]], истражувајќи како природата, историјата, [[Војна|војната]] и љубовта влијаат врз нивните животи. Временскиот опфат на филмот трае речиси 50 години, започнувајќи од почетокот на XX век, минувајќи низ [[Првата светска војна]], епохата на [[Сувиот закон во САД]], па сѐ до кратката сцена што се одвива во 1963 г. Филмот бил номиниран за три награди „[[Оскар]]“ и ја освоил онаа за најдобра кинематографија (која му припаднала на [[Џон Тол]]). И во филмот и во книгата повремено се среќаваат поими на [[корнски јазик]], бидејќи Ладлоу се семејство на доселеници од [[Корнвол]] (Корнвалци).<ref>{{книга|заглавие=The Celtic Languages in Contact|год=2007|издательство=Potsdam University Press|isbn=978-3-940793-07-2|ссылка=https://books.google.com/books?id=VgBtaDT-evYC&pg=PA204&dq=cornish+legends+of+the+fall&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2#v=onepage&q=cornish%20legends%20of%20the%20fall|страницы=204|ref=Tristram|автор=Tristram, Hildegard L. C.}}</ref> == Содржина == Приказната се одвива на [[Карпести Планини|Карпестите Планини]] во [[Монтана]] во почетокот на 1900-тите години и е повест за љубов, предавство и братство. Откако бил отпуштен од војската, полковникот Вилијам Ладлоу (сер [[Ентони Хопкинс]]) одлучува да ги подигне своите три сина во дивината на Монтана, каде што би можеле да растат далеку од владата и општеството што тој научил да ги презира. Тројцата браќа созреваат и се чини дека имаат нераскинлива врска, сѐ додека во нивните животи не влегува Сузана (Џулија Ормонд). Кога Семјуел (Хенри Томас), најмладиот од тројцата, се враќа од факултет, ја носи со себе својата убава свршеница, Сузана. Најстариот син, Алфред (Ејдан Квин), набрзо се вљубува во свршеницата на својот брат, а работите се влошуваат кога тој открива дека се раѓа страст помеѓу Сузана и Тристан ([[Бред Пит]]). Тристан, кој е омилениот син на полковникот Вилијам Ладлоу, е самоволен и див како самите планини. Како што браќата заминуваат да се борат во војната во [[Европа]], сомнежот и љубомората се закануваат да ја уништат нивната некогаш нераскинлива врска. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бред Пит]] || Тристан Ладлоу |- | [[Ентони Хопкинс]] || полковник Вилијам Ладлоу |- | [[Ејдан Квин]] || Алфред Ладлоу |- | [[Џулија Ормонд]] || Сузана Финканон-Ладлоу |- | [[Хенри Томас]] || Семјуел Ладлоу |- | [[Кристина Пиклс]] || Изабела Ладлоу |- | [[Мечката Барт]] || мечката |- | [[Карина Ломбард]] || Изабел „Изабел Два” Декер-Ладлоу |- | [[Пол Десмонд]] || Декер |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0110322|Legends of the Fall}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1994 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Монтана]] [[Категорија:Филмови за браќа]] [[Категорија:Американски драмски филмови]] hh3gqtoh4c089q3q735yh9hozxlic3u 5590877 5590820 2026-07-12T10:50:14Z Andrew012p 85224 /* */ 5590877 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Легенди за есента | изворен_наслов = Legends of the Fall | слика = Legendsoffallposter.jpg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Едвард Цвик]] | сценарист = {{Plainlist| * Сузан Шилидеј * [[Вилијам Д. Витлиф]] }} | заснован_на = „Легенда за есента“ од [[Џим Харисон]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Маршал Херсковиц]] * Вилијам Д. Витлиф * Едвард Цвик }} | улоги = {{Plainlist| * [[Бред Пит]] * [[Ентони Хопкинс]] * [[Ејдан Квин]] * [[Џулија Ормонд]] * [[Хенри Томас]] }} | кинематографија = [[Џон Тол]] | монтажа = [[Стивен Розенблум]] | музика = [[Џејмс Хорнер]] | студио = {{Plainlist| * [[TriStar Pictures]] * [[Bedford Falls Productions]] }} | дистрибутер = [[Sony Pictures Releasing]] | премиера = 23 декември 1994 г. | времетраење = 133 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 30 милиони долари | заработка = 160,6 милиони долари }} '''''Легенда за есента''''' ({{Langx|en|Legends of the Fall}}) — американска епска [[вестерн]]-драма од 1994 г., четврт долгометражен филм во режија на [[Едвард Цвик]], заснован на истоимената повест на [[Џим Харисон]] од 1979 г. Главните улоги ги толкуваат [[Бред Пит]], [[Ентони Хопкинс]], [[Ејдан Квин]], [[Џулија Ормонд]] и [[Хенри Томас]]. Приказната се одвива околу три браќа и нивниот татко, кои живеат во дивината на рамнините во [[Монтана]] на почетокот на [[20 век|XX век]], истражувајќи како природата, историјата, [[Војна|војната]] и љубовта влијаат врз нивните животи. Временскиот опфат на филмот трае речиси 50 години, започнувајќи од почетокот на XX век, минувајќи низ [[Првата светска војна]], епохата на [[Сувиот закон во САД]], па сѐ до кратката сцена што се одвива во 1963 г. Филмот бил номиниран за три награди „[[Оскар]]“ и ја освоил онаа за најдобра кинематографија (која му припаднала на [[Џон Тол]]). И во филмот и во книгата повремено се среќаваат поими на [[корнски јазик]], бидејќи Ладлоу се семејство на доселеници од [[Корнвол]] (Корнвалци).<ref>{{книга|заглавие=The Celtic Languages in Contact|год=2007|издательство=Potsdam University Press|isbn=978-3-940793-07-2|ссылка=https://books.google.com/books?id=VgBtaDT-evYC&pg=PA204&dq=cornish+legends+of+the+fall&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2#v=onepage&q=cornish%20legends%20of%20the%20fall|страницы=204|ref=Tristram|автор=Tristram, Hildegard L. C.}}</ref> == Содржина == Приказната се одвива на [[Карпести Планини|Карпестите Планини]] во [[Монтана]] во почетокот на 1900-тите години и е повест за љубов, предавство и братство. Откако бил отпуштен од војската, полковникот Вилијам Ладлоу (сер [[Ентони Хопкинс]]) одлучува да ги подигне своите три сина во дивината на Монтана, каде што би можеле да растат далеку од владата и општеството што тој научил да ги презира. Тројцата браќа созреваат и се чини дека имаат нераскинлива врска, сѐ додека во нивните животи не влегува Сузана (Џулија Ормонд). Кога Семјуел (Хенри Томас), најмладиот од тројцата, се враќа од факултет, ја носи со себе својата убава свршеница, Сузана. Најстариот син, Алфред (Ејдан Квин), набрзо се вљубува во свршеницата на својот брат, а работите се влошуваат кога тој открива дека се раѓа страст помеѓу Сузана и Тристан ([[Бред Пит]]). Тристан, кој е омилениот син на полковникот Вилијам Ладлоу, е самоволен и див како самите планини. Како што браќата заминуваат да се борат во војната во [[Европа]], сомнежот и љубомората се закануваат да ја уништат нивната некогаш нераскинлива врска. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бред Пит]] || Тристан Ладлоу |- | [[Ентони Хопкинс]] || полковник Вилијам Ладлоу |- | [[Ејдан Квин]] || Алфред Ладлоу |- | [[Џулија Ормонд]] || Сузана Финканон-Ладлоу |- | [[Хенри Томас]] || Семјуел Ладлоу |- | [[Кристина Пиклс]] || Изабела Ладлоу |- | [[Мечката Барт]] || мечката |- | [[Карина Ломбард]] || Изабел „Изабел Два” Декер-Ладлоу |- | [[Пол Десмонд]] || Декер |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0110322|Legends of the Fall}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1994 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Монтана]] [[Категорија:Филмови за браќа]] [[Категорија:Американски драмски филмови]] fydp1ss5dudw8r2b9k5gbbkxa47f5uy 5590882 5590877 2026-07-12T10:57:39Z Andrew012p 85224 5590882 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Легенди за есента | изворен_наслов = Legends of the Fall | слика = Legends of the fall плакат.webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Едвард Цвик]] | сценарист = {{Plainlist| * Сузан Шилидеј * [[Вилијам Д. Витлиф]] }} | заснован_на = „Легенда за есента“ од [[Џим Харисон]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Маршал Херсковиц]] * Вилијам Д. Витлиф * Едвард Цвик }} | улоги = {{Plainlist| * [[Бред Пит]] * [[Ентони Хопкинс]] * [[Ејдан Квин]] * [[Џулија Ормонд]] * [[Хенри Томас]] }} | кинематографија = [[Џон Тол]] | монтажа = [[Стивен Розенблум]] | музика = [[Џејмс Хорнер]] | студио = {{Plainlist| * [[TriStar Pictures]] * [[Bedford Falls Productions]] }} | дистрибутер = [[Sony Pictures Releasing]] | премиера = 23 декември 1994 г. | времетраење = 133 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 30 милиони долари | заработка = 160,6 милиони долари }} '''''Легенда за есента''''' ({{Langx|en|Legends of the Fall}}) — американска епска [[вестерн]]-драма од 1994 г., четврт долгометражен филм во режија на [[Едвард Цвик]], заснован на истоимената повест на [[Џим Харисон]] од 1979 г. Главните улоги ги толкуваат [[Бред Пит]], [[Ентони Хопкинс]], [[Ејдан Квин]], [[Џулија Ормонд]] и [[Хенри Томас]]. Приказната се одвива околу три браќа и нивниот татко, кои живеат во дивината на рамнините во [[Монтана]] на почетокот на [[20 век|XX век]], истражувајќи како природата, историјата, [[Војна|војната]] и љубовта влијаат врз нивните животи. Временскиот опфат на филмот трае речиси 50 години, започнувајќи од почетокот на XX век, минувајќи низ [[Првата светска војна]], епохата на [[Сувиот закон во САД]], па сѐ до кратката сцена што се одвива во 1963 г. Филмот бил номиниран за три награди „[[Оскар]]“ и ја освоил онаа за најдобра кинематографија (која му припаднала на [[Џон Тол]]). И во филмот и во книгата повремено се среќаваат поими на [[корнски јазик]], бидејќи Ладлоу се семејство на доселеници од [[Корнвол]] (Корнвалци).<ref>{{книга|заглавие=The Celtic Languages in Contact|год=2007|издательство=Potsdam University Press|isbn=978-3-940793-07-2|ссылка=https://books.google.com/books?id=VgBtaDT-evYC&pg=PA204&dq=cornish+legends+of+the+fall&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2#v=onepage&q=cornish%20legends%20of%20the%20fall|страницы=204|ref=Tristram|автор=Tristram, Hildegard L. C.}}</ref> == Содржина == Приказната се одвива на [[Карпести Планини|Карпестите Планини]] во [[Монтана]] во почетокот на 1900-тите години и е повест за љубов, предавство и братство. Откако бил отпуштен од војската, полковникот Вилијам Ладлоу (сер [[Ентони Хопкинс]]) одлучува да ги подигне своите три сина во дивината на Монтана, каде што би можеле да растат далеку од владата и општеството што тој научил да ги презира. Тројцата браќа созреваат и се чини дека имаат нераскинлива врска, сѐ додека во нивните животи не влегува Сузана (Џулија Ормонд). Кога Семјуел (Хенри Томас), најмладиот од тројцата, се враќа од факултет, ја носи со себе својата убава свршеница, Сузана. Најстариот син, Алфред (Ејдан Квин), набрзо се вљубува во свршеницата на својот брат, а работите се влошуваат кога тој открива дека се раѓа страст помеѓу Сузана и Тристан ([[Бред Пит]]). Тристан, кој е омилениот син на полковникот Вилијам Ладлоу, е самоволен и див како самите планини. Како што браќата заминуваат да се борат во војната во [[Европа]], сомнежот и љубомората се закануваат да ја уништат нивната некогаш нераскинлива врска. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бред Пит]] || Тристан Ладлоу |- | [[Ентони Хопкинс]] || полковник Вилијам Ладлоу |- | [[Ејдан Квин]] || Алфред Ладлоу |- | [[Џулија Ормонд]] || Сузана Финканон-Ладлоу |- | [[Хенри Томас]] || Семјуел Ладлоу |- | [[Кристина Пиклс]] || Изабела Ладлоу |- | [[Мечката Барт]] || мечката |- | [[Карина Ломбард]] || Изабел „Изабел Два” Декер-Ладлоу |- | [[Пол Десмонд]] || Декер |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0110322|Legends of the Fall}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1994 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Монтана]] [[Категорија:Филмови за браќа]] [[Категорија:Американски драмски филмови]] 7vywc8ur7z5mmpcwqrz6edtu7wkr14h 5590883 5590882 2026-07-12T10:59:09Z Andrew012p 85224 5590883 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Легенди за есента | изворен_наслов = Legends of the Fall | слика = Legends of the fall плакат.webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Едвард Цвик]] | сценарист = {{Plainlist| * Сузан Шилидеј * [[Вилијам Д. Витлиф]] }} | заснован_на = „Легенда за есента“ од [[Џим Харисон]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Маршал Херсковиц]] * Вилијам Д. Витлиф * Едвард Цвик }} | улоги = {{Plainlist| * [[Бред Пит]] * [[Ентони Хопкинс]] * [[Ејдан Квин]] * [[Џулија Ормонд]] * [[Хенри Томас]] }} | кинематографија = [[Џон Тол]] | монтажа = [[Стивен Розенблум]] | музика = [[Џејмс Хорнер]] | студио = {{Plainlist| * [[TriStar Pictures]] * [[Bedford Falls Productions]] }} | дистрибутер = [[Sony Pictures Releasing]] | премиера = 23 декември 1994 г. | времетраење = 133 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 30 милиони долари | заработка = 160,6 милиони долари }} '''''Легенда за есента''''' ({{Langx|en|Legends of the Fall}}) — американска епска [[вестерн]]-драма од 1994 г., четврт долгометражен филм во режија на [[Едвард Цвик]], заснован на истоимената повест на [[Џим Харисон]] од 1979 г. Главните улоги ги толкуваат [[Бред Пит]], [[Ентони Хопкинс]], [[Ејдан Квин]], [[Џулија Ормонд]] и [[Хенри Томас]]. Приказната се одвива околу три браќа и нивниот татко, кои живеат во дивината на рамнините во [[Монтана]] на почетокот на [[20 век|XX век]], истражувајќи како природата, историјата, [[Војна|војната]] и љубовта влијаат врз нивните животи. Временскиот опфат на филмот трае речиси 50 години, започнувајќи од почетокот на XX век, минувајќи низ [[Првата светска војна]], епохата на [[Сувиот закон во САД]], па сѐ до кратката сцена што се одвива во 1963 г. Филмот бил номиниран за три награди „[[Оскар]]“ и ја освоил онаа за Најдобра кинематографија (која му припаднала на [[Џон Тол]]). И во филмот и во книгата повремено се среќаваат поими на [[корнски јазик]], бидејќи Ладлоу се семејство на доселеници од [[Корнвол]] (Корнвалци).<ref>{{книга|заглавие=The Celtic Languages in Contact|год=2007|издательство=Potsdam University Press|isbn=978-3-940793-07-2|ссылка=https://books.google.com/books?id=VgBtaDT-evYC&pg=PA204&dq=cornish+legends+of+the+fall&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2#v=onepage&q=cornish%20legends%20of%20the%20fall|страницы=204|ref=Tristram|автор=Tristram, Hildegard L. C.}}</ref> == Содржина == Приказната се одвива на [[Карпести Планини|Карпестите Планини]] во [[Монтана]] во почетокот на 1900-тите години и е повест за љубов, предавство и братство. Откако бил отпуштен од војската, полковникот Вилијам Ладлоу (сер [[Ентони Хопкинс]]) одлучува да ги подигне своите три сина во дивината на Монтана, каде што би можеле да растат далеку од владата и општеството што тој научил да ги презира. Тројцата браќа созреваат и се чини дека имаат нераскинлива врска, сѐ додека во нивните животи не влегува Сузана (Џулија Ормонд). Кога Семјуел (Хенри Томас), најмладиот од тројцата, се враќа од факултет, ја носи со себе својата убава свршеница, Сузана. Најстариот син, Алфред (Ејдан Квин), набрзо се вљубува во свршеницата на својот брат, а работите се влошуваат кога тој открива дека се раѓа страст помеѓу Сузана и Тристан ([[Бред Пит]]). Тристан, кој е омилениот син на полковникот Вилијам Ладлоу, е самоволен и див како самите планини. Како што браќата заминуваат да се борат во војната во [[Европа]], сомнежот и љубомората се закануваат да ја уништат нивната некогаш нераскинлива врска. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бред Пит]] || Тристан Ладлоу |- | [[Ентони Хопкинс]] || полковник Вилијам Ладлоу |- | [[Ејдан Квин]] || Алфред Ладлоу |- | [[Џулија Ормонд]] || Сузана Финканон-Ладлоу |- | [[Хенри Томас]] || Семјуел Ладлоу |- | [[Кристина Пиклс]] || Изабела Ладлоу |- | [[Мечката Барт]] || мечката |- | [[Карина Ломбард]] || Изабел „Изабел Два” Декер-Ладлоу |- | [[Пол Десмонд]] || Декер |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0110322|Legends of the Fall}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1994 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Монтана]] [[Категорија:Филмови за браќа]] [[Категорија:Американски драмски филмови]] ptq5hu2syjxxy3bioypm2qus7bdztce 5590917 5590883 2026-07-12T11:28:08Z Andrew012p 85224 /* */ 5590917 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Легенда за есента | изворен_наслов = Legends of the Fall | слика = Legends of the fall плакат.webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Едвард Цвик]] | сценарист = {{Plainlist| * Сузан Шилидеј * [[Вилијам Д. Витлиф]] }} | заснован_на = „Легенда за есента“ од [[Џим Харисон]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Маршал Херсковиц]] * Вилијам Д. Витлиф * Едвард Цвик }} | улоги = {{Plainlist| * [[Бред Пит]] * [[Ентони Хопкинс]] * [[Ејдан Квин]] * [[Џулија Ормонд]] * [[Хенри Томас]] }} | кинематографија = [[Џон Тол]] | монтажа = [[Стивен Розенблум]] | музика = [[Џејмс Хорнер]] | студио = {{Plainlist| * [[TriStar Pictures]] * [[Bedford Falls Productions]] }} | дистрибутер = [[Sony Pictures Releasing]] | премиера = 23 декември 1994 г. | времетраење = 133 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 30 милиони долари | заработка = 160,6 милиони долари }} '''''Легенда за есента''''' ({{Langx|en|Legends of the Fall}}) — американска епска [[вестерн]]-драма од 1994 г., четврт долгометражен филм во режија на [[Едвард Цвик]], заснован на истоимената повест на [[Џим Харисон]] од 1979 г. Главните улоги ги толкуваат [[Бред Пит]], [[Ентони Хопкинс]], [[Ејдан Квин]], [[Џулија Ормонд]] и [[Хенри Томас]]. Приказната се одвива околу три браќа и нивниот татко, кои живеат во дивината на рамнините во [[Монтана]] на почетокот на [[20 век|XX век]], истражувајќи како природата, историјата, [[Војна|војната]] и љубовта влијаат врз нивните животи. Временскиот опфат на филмот трае речиси 50 години, започнувајќи од почетокот на XX век, минувајќи низ [[Првата светска војна]], епохата на [[Сувиот закон во САД]], па сѐ до кратката сцена што се одвива во 1963 г. Филмот бил номиниран за три награди „[[Оскар]]“ и ја освоил онаа за Најдобра кинематографија (која му припаднала на [[Џон Тол]]). И во филмот и во книгата повремено се среќаваат поими на [[корнски јазик]], бидејќи Ладлоу се семејство на доселеници од [[Корнвол]] (Корнвалци).<ref>{{книга|заглавие=The Celtic Languages in Contact|год=2007|издательство=Potsdam University Press|isbn=978-3-940793-07-2|ссылка=https://books.google.com/books?id=VgBtaDT-evYC&pg=PA204&dq=cornish+legends+of+the+fall&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2#v=onepage&q=cornish%20legends%20of%20the%20fall|страницы=204|ref=Tristram|автор=Tristram, Hildegard L. C.}}</ref> == Содржина == Приказната се одвива на [[Карпести Планини|Карпестите Планини]] во [[Монтана]] во почетокот на 1900-тите години и е повест за љубов, предавство и братство. Откако бил отпуштен од војската, полковникот Вилијам Ладлоу (сер [[Ентони Хопкинс]]) одлучува да ги подигне своите три сина во дивината на Монтана, каде што би можеле да растат далеку од владата и општеството што тој научил да ги презира. Тројцата браќа созреваат и се чини дека имаат нераскинлива врска, сѐ додека во нивните животи не влегува Сузана (Џулија Ормонд). Кога Семјуел (Хенри Томас), најмладиот од тројцата, се враќа од факултет, ја носи со себе својата убава свршеница, Сузана. Најстариот син, Алфред (Ејдан Квин), набрзо се вљубува во свршеницата на својот брат, а работите се влошуваат кога тој открива дека се раѓа страст помеѓу Сузана и Тристан ([[Бред Пит]]). Тристан, кој е омилениот син на полковникот Вилијам Ладлоу, е самоволен и див како самите планини. Како што браќата заминуваат да се борат во војната во [[Европа]], сомнежот и љубомората се закануваат да ја уништат нивната некогаш нераскинлива врска. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Бред Пит]] || Тристан Ладлоу |- | [[Ентони Хопкинс]] || полковник Вилијам Ладлоу |- | [[Ејдан Квин]] || Алфред Ладлоу |- | [[Џулија Ормонд]] || Сузана Финканон-Ладлоу |- | [[Хенри Томас]] || Семјуел Ладлоу |- | [[Кристина Пиклс]] || Изабела Ладлоу |- | [[Мечката Барт]] || мечката |- | [[Карина Ломбард]] || Изабел „Изабел Два” Декер-Ладлоу |- | [[Пол Десмонд]] || Декер |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0110322|Legends of the Fall}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1994 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Монтана]] [[Категорија:Филмови за браќа]] [[Категорија:Американски драмски филмови]] l7fhqcoxqehbnsxlugaeutyqb42rstg 1 1399513 5590811 2026-07-12T09:36:41Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5590811 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 14 1399514 5590812 2026-07-12T09:37:43Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Категорија:Филмови за семејства]] 5590812 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Филмови за семејства]] lo7vbfufnjo2o3rb7n8uebussja561y 14 1399515 5590822 2026-07-12T09:42:45Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Категорија:Американски филмови по жанр|Драма]] 5590822 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Американски филмови по жанр|Драма]] 3zynummyjg3319c1uh10a34h2yim1w0 0 1399516 5590834 2026-07-12T09:49:43Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: Ова е список на [[вид (биологија)|видови]] од родот [[лобода]] (''Atriplex'') прифатени од базата [[Plants of the World Online]] по податок од јуни 2022 година.<ref name="APC">{{нмс |title=''Atriplex'' |url=https://powo.science.kew.org/results?f=accepted_names%2Cspecies_f&page.size=480&q=Atriplex |publisher=Plants of the World Online |access-date=18 јуни 2022}}</... 5590834 wikitext text/x-wiki Ова е список на [[вид (биологија)|видови]] од родот [[лобода]] (''Atriplex'') прифатени од базата [[Plants of the World Online]] по податок од јуни 2022 година.<ref name="APC">{{нмс |title=''Atriplex'' |url=https://powo.science.kew.org/results?f=accepted_names%2Cspecies_f&page.size=480&q=Atriplex |publisher=Plants of the World Online |access-date=18 јуни 2022}}</ref> Видовите застапени во [[Македонија]] се обележани со {{вомак}}.<ref name="ФлораМак1.3">{{ФлораМак1.3|423-427}}</ref> {{div col|colwidth=35em}} *''[[Atriplex abata]]'' {{мали|I.M.Johnst.}} *''[[Atriplex acanthocarpa]]'' {{мали|(Torr.) S.Watson}} *''[[Atriplex acutibractea]]'' {{мали|R.H.Anderson}} *''[[Atriplex acutiloba]]'' {{мали|R.H.Anderson}} *''[[Atriplex aellenii]]'' {{мали|Sukhor.}} *''[[Atriplex alaschanica]]'' {{мали|Y.Z.Zhao}} *''[[Atriplex alces]]'' {{мали|Edginton & E.J.Thomps.}} *''[[Atriplex altaica]]'' {{мали|Sukhor.}} *''[[Atriplex amboensis]]'' {{мали|Schinz}} *''[[Atriplex ambrosioides]]'' {{мали|(L.) Crantz}} *''[[Atriplex ameghinoi]]'' {{мали|Speg.}} *''[[Atriplex amnicola]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} *''[[Atriplex angulata]]'' {{мали|Benth.}} *''[[Atriplex arazdajanica]]'' {{мали|Kopell}} *''[[Atriplex argentea]]'' {{мали|Nutt.}} *''[[Atriplex argentina]]'' {{мали|Speg.}} *''[[Atriplex asplundii]]'' {{мали|Standl.}} *''[[Atriplex atacamensis]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex aucheri]]'' {{мали|Moq.}} *''[[Atriplex australasica]]'' {{мали|Moq.}} *''[[Atriplex barclayana]]'' {{мали|(Benth.) D.Dietr.}} *''[[Atriplex belangeri]]'' {{мали|(Moq.) Boiss.}} *''[[Atriplex billardierei]]'' {{мали|(Moq.) Hook.f.}} *''[[Atriplex boecheri]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex braunii]]'' {{мали|A.Soriano}} *''[[Atriplex brenanii]]'' {{мали|Sukhor.}} *''[[Atriplex buchananii]]'' {{мали|(Kirk) Kirk ex Cheeseman}} *''[[Atriplex bunburyana]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex cana]]'' {{мали|Ledeb.}} *''[[Atriplex canescens]]'' {{мали|(Pursh) Nutt.}} *''[[Atriplex centralasiatica]]'' {{мали|Iljin}} *''[[Atriplex cephalantha]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex chapinii]]'' {{мали|I.M.Johnst.}} *''[[Atriplex chenopodioides]]'' {{мали|Batt.}} *''[[Atriplex chilensis]]'' {{мали|Colla}} *''[[Atriplex chizae]]'' {{мали|Rosas}} *''[[Atriplex cinerea]]'' {{мали|Poir.}} *''[[Atriplex clivicola]]'' {{мали|I.M.Johnst.}} *''[[Atriplex codonocarpa]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} *''[[Atriplex colerei]]'' {{мали|Maire}} *''[[Atriplex confertifolia]]'' {{мали|(Torr. & Frém.) S.Watson}} *''[[Atriplex congolensis]]'' {{мали|Sukhor.}} *''[[Atriplex coquimbana]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex cordifolia]]'' {{мали|J.M.Black}} *''[[Atriplex cordubensis]]'' {{мали|Gand. & Stuck.}} *''[[Atriplex cordulata]]'' {{мали|Jeps.}} *''[[Atriplex coriacea]]'' {{мали|Forssk.}} *''[[Atriplex cornigera]]'' {{мали|Domin}} *''[[Atriplex coronata]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex corrugata]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex costellata]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex coulteri]]'' {{мали|(Moq.) D.Dietr.}} *''[[Atriplex crassifolia]]'' {{мали|Ledeb.}} *''[[Atriplex crassipes]]'' {{мали|J.M.Black}} *''[[Atriplex crenatifolia]]'' {{мали|Chodat & Wilczek}} *''[[Atriplex crispa]]'' {{мали|D.Dietr.}} *''[[Atriplex cristata]]'' {{мали|Humb. & Bonpl. ex Willd.}} *''[[Atriplex cryptocarpa]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex cyclostegia]]'' {{мали|Standl.}} *''[[Atriplex davisii]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex dimorphostegia]]'' {{мали|Kar. & Kir.}} *''[[Atriplex dioica]]'' {{мали|Raf.}} *''[[Atriplex drymarioides]]'' {{мали|Standl.}} *''[[Atriplex eardleyae]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex eichleri]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex elachophylla]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex elegans]]'' {{мали|(Moq.) D.Dietr.}} *''[[Atriplex eremitis]]'' {{мали|Cranfield}} *''[[Atriplex erigavoensis]]'' {{мали|Thulin}} *''[[Atriplex erosa]]'' {{мали|A.E.Brueckner & I.Verd.}} *''[[Atriplex espostoi]]'' {{мали|Speg.}} *''[[Atriplex exilifolia]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex eximia]]'' {{мали|A.Soriano}} *''[[Atriplex farinosa]]'' {{мали|Forssk.}} *''[[Atriplex fera]]'' {{мали|(L.) Bunge}} *''[[Atriplex fissivalvis]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex flabelliformis]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} *''[[Atriplex flabellum]]'' {{мали|Bunge ex Boiss.}} *''[[Atriplex flavida]]'' {{мали|(S.C.Sand. & G.L.Chu) D.J.Keil & D.W.Taylor}} *''[[Atriplex fominii]]'' {{мали|Iljin}} *''[[Atriplex frankenioides]]'' {{мали|Moran}} *''[[Atriplex frigida]]'' {{мали|Speg.}} *''[[Atriplex fruticulosa]]'' {{мали|Jeps.}} *''[[Atriplex gardneri]]'' {{мали|(Moq.) D.Dietr.}} *''[[Atriplex garrettii]]'' {{мали|Rydb.}} *''[[Atriplex glabriuscula]]'' {{мали|Edmondston}} *''[[Atriplex glauca]]'' {{мали|L.}} *''[[Atriplex glaucescens]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex gmelinii]]'' {{мали|C.A.Mey. ex Bong.}} *''[[Atriplex graciliflora]]'' {{мали|M.E.Jones}} *''[[Atriplex griffithii]]'' {{мали|Moq.}} *''[[Atriplex halimus]]'' {{мали|L.}} *''[[Atriplex hollowayi]]'' {{мали|de Lange & D.A.Norton}} *''[[Atriplex holocarpa]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex hortensis]]'' {{мали|L.}} — градинарска лобода {{вомак}} *''[[Atriplex humifusa]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} *''[[Atriplex humilis]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex hymenelytra]]'' {{мали|(Torr.) S.Watson}} *''[[Atriplex hymenotheca]]'' {{мали|Moq.}} *''[[Atriplex hypoleuca]]'' {{мали|Nees}} *''[[Atriplex hystrix]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex iljinii]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex imbricata]]'' {{мали|(Moq.) D.Dietr.}} *''[[Atriplex incrassata]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex infrequens]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} *''[[Atriplex intermedia]]'' {{мали|R.H.Anderson}} *''[[Atriplex intracontinentalis]]'' {{мали|Sukhor}} *''[[Atriplex isatidea]]'' {{мали|Moq.}} *''[[Atriplex johnstonii]]'' {{мали|C.B.Wolf}} *''[[Atriplex jubata]]'' {{мали|S.Moore}} *''[[Atriplex julacea]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex klebergorum]]'' {{мали|M.C.Johnst.}} *''[[Atriplex kochiana]]'' {{мали|Maiden}} *''[[Atriplex laciniata]]'' {{мали|L.}} *''[[Atriplex laevis]]'' {{мали|Ledeb.}} *''[[Atriplex lampa]]'' {{мали|(Moq.) Gillies ex D.Dietr.}} *''[[Atriplex lanfrancoi]]'' {{мали|(Brullo & Pavone) G.Kadereit & Sukhor.}} *''[[Atriplex lapponica]]'' {{мали|Pojark.}} *''[[Atriplex lasiantha]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Atriplex lentiformis]]'' {{мали|(Torr.) S.Watson}} *''[[Atriplex leptocarpa]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex leuca]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex leucophylla]]'' {{мали|(Moq.) D.Dietr.}} *''[[Atriplex limbata]]'' {{мали|Benth.}} *''[[Atriplex lindleyi]]'' {{мали|Moq.}} *''[[Atriplex linearis]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex linifolia]]'' {{мали|Humb. & Bonpl. ex Willd.}} *''[[Atriplex lithophila]]'' {{мали|A.Soriano ex Múlgura}} *''[[Atriplex littoralis]]'' {{мали|L.}} *''[[Atriplex lobativalvis]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex longipes]]'' {{мали|Drejer}} *''[[Atriplex macropterocarpa]]'' {{мали|(Aellen) H.Eichler}} *''[[Atriplex madariagae]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex malvana]]'' {{мали|Aellen & Sauvage}} *''[[Atriplex matamorensis]]'' {{мали|A.Nelson}} *''[[Atriplex maximowicziana]]'' {{мали|Makino}} *''[[Atriplex mendozaensis]]'' {{мали|Speg.}} *''[[Atriplex micrantha]]'' {{мали|Ledeb.}} *''[[Atriplex mollis]]'' {{мали|Desf.}} *''[[Atriplex moneta]]'' {{мали|Bunge ex Boiss.}} *''[[Atriplex monilifera]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex montevidensis]]'' {{мали|Spreng.}} *''[[Atriplex morrisii]]'' {{мали|R.H.Anderson}} *''[[Atriplex muelleri]]'' {{мали|Benth.}} *''[[Atriplex muricata]]'' {{мали|Humb. & Bonpl. ex Willd.}} *''[[Atriplex myriophylla]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex nana]]'' {{мали|Parr-Sm.}} *''[[Atriplex nessorhina]]'' {{мали|S.W.L.Jacobs}} *''[[Atriplex nilotica]]'' {{мали|Sukhor.}} *''[[Atriplex nitrophiloides]]'' {{мали|Múlgura}} *''[[Atriplex nogalensis]]'' {{мали|Friis & M.G.Gilbert}} *''[[Atriplex nudicaulis]]'' {{мали|Boguslaw}} *''[[Atriplex nummularia]]'' {{мали|Lindl.}} *''[[Atriplex obconica]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} *''[[Atriplex oblongifolia]]'' {{мали|Waldst. & Kit.}} — долголисна лобода {{вомак}} *''[[Atriplex obovata]]'' {{мали|Moq.}} *''[[Atriplex oestophora]]'' {{мали|S.F.Blake}} *''[[Atriplex oreophila]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex ornata]]'' {{мали|Iljin}} *''[[Atriplex pacifica]]'' {{мали|A.Nelson}} *''[[Atriplex paludosa]]'' {{мали|R.Br.}} *''[[Atriplex pamirica]]'' {{мали|Iljin}} *''[[Atriplex pamparum]]'' {{мали|Griseb.}} *''[[Atriplex papillata]]'' {{мали|J.H.Willis}} *''[[Atriplex paradoxa]]'' {{мали|Nikitina}} *''[[Atriplex parishii]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex parryi]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex patagonica]]'' {{мали|(Moq.) D.Dietr.}} *''[[Atriplex patens]]'' {{мали|(Litv.) Iljin}} *''[[Atriplex patula]]'' {{мали|L.}} — разгранета лобода {{вомак}} *''[[Atriplex pedunculata]]'' {{мали|L.}} *''[[Atriplex perrieri]]'' {{мали|Leandri}} *''[[Atriplex peruviana]]'' {{мали|Moq.}} *''[[Atriplex philippica]]'' {{мали|Weinm.}} *''[[Atriplex philippii]]'' {{мали|R.E.Fr.}} *''[[Atriplex phyllostegia]]'' {{мали|(Torr. ex S.Watson) S.Watson}} *''[[Atriplex plebeia]]'' {{мали|Carmich.}} *''[[Atriplex polycarpa]]'' {{мали|(Torr.) S.Watson}} *''[[Atriplex portulacoides]]'' {{мали|L.}} *''[[Atriplex powellii]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex pratovii]]'' {{мали|Sukhor.}} *''[[Atriplex procumbens]]'' {{мали|Less.}} *''[[Atriplex prosopidum]]'' {{мали|I.M.Johnst.}} *''[[Atriplex prostrata]]'' {{мали|Boucher ex DC.}} — полегната лобода {{вомак}}{{efn|Полегнатата лобода во Македонија е застапена со подвидот копјеста лобода, т.е. ''Atriplex prostrata'' subsp. ''calotheca'' <small>(Rafn) M.A.Gust.</small>, [[синоним (таксономија)|синоним]] ''Atriplex hastata'' {{мали|L.}}}} *''[[Atriplex pseudocampanulata]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex pueblensis]]'' {{мали|Standl.}} *''[[Atriplex pumilio]]'' {{мали|R.Br.}} *''[[Atriplex pungens]]'' {{мали|Trautv.}} *''[[Atriplex pusilla]]'' {{мали|(Torr. ex S.Watson) S.Watson}} *''[[Atriplex quadrivalvata]]'' {{мали|Diels}} *''[[Atriplex quinii]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex quixadensis]]'' {{мали|Del Vitto, Múlgura & Peten.}} *''[[Atriplex recurva]]'' {{мали|d'Urv.}} *''[[Atriplex repanda]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex repens]]'' {{мали|Roth}} *''[[Atriplex reptans]]'' {{мали|I.M.Johnst.}} *''[[Atriplex retusa]]'' {{мали|Gay}} *''[[Atriplex rhagodioides]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex robusta]]'' {{мали|Stutz, M.R.Stutz & S.C.Sand.}} *''[[Atriplex rosea]]'' {{мали|L.}} — розова лобода {{вомак}} *''[[Atriplex rusbyi]]'' {{мали|Britton}} *''[[Atriplex saccaria]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex sagittata]]'' {{мали|Borkh.}} *''[[Atriplex sagittifolia]]'' {{мали|Speg.}} *''[[Atriplex schugnanica]]'' {{мали|Iljin}} *''[[Atriplex semibaccata]]'' {{мали|R.Br.}} *''[[Atriplex semilunaris]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex serenana]]'' {{мали|A.Nelson ex Abrams}} *''[[Atriplex sibirica]]'' {{мали|L.}} *''[[Atriplex sorianoi]]'' {{мали|Múlgura}} *''[[Atriplex spegazzinii]]'' {{мали|A.Soriano ex Múlgura}} *''[[Atriplex sphaeromorpha]]'' {{мали|Iljin}} *''[[Atriplex spinibractea]]'' {{мали|R.H.Anderson}} *''[[Atriplex spinifera]]'' {{мали|J.F.Macbr.}} *''[[Atriplex spinulosa]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} *''[[Atriplex spongiosa]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex stipitata]]'' {{мали|Benth.}} *''[[Atriplex stocksii]]'' {{мали|(Wight) Boiss.}} *''[[Atriplex straminea]]'' {{мали|Stutz & G.L.Chu}} *''[[Atriplex sturtii]]'' {{мали|S.W.L.Jacobs}} *''[[Atriplex subcordata]]'' {{мали|Kitag.}} *''[[Atriplex suberecta]]'' {{мали|I.Verd.}} *''[[Atriplex sukhorukovii]]'' {{мали|Başköse & Yaprak}} *''[[Atriplex taltalensis]]'' {{мали|I.M.Johnst.}} *''[[Atriplex tampicensis]]'' {{мали|Standl.}} *''[[Atriplex tatarica]]'' {{мали|L.}} — татарска лобода {{вомак}} *''[[Atriplex tianschanica]]'' {{мали|U.P.Pratov}} *''[[Atriplex tichomirovii]]'' {{мали|Sukhor.}} *''[[Atriplex tornabenei]]'' {{мали|Tineo ex Guss.}} *''[[Atriplex torreyi]]'' {{мали|(S.Watson) S.Watson}} *''[[Atriplex truncata]]'' {{мали|(Torr.) A.Gray}} *''[[Atriplex tularensis]]'' {{мали|Coville}} *''[[Atriplex turbinata]]'' {{мали|(R.H.Anderson) Aellen}} *''[[Atriplex turcica]]'' {{мали|Başköse & Yaprak}} *''[[Atriplex turcomanica]]'' {{мали|(Moq.) Boiss.}} *''[[Atriplex undulata]]'' {{мали|(Moq.) D.Dietr.}} *''[[Atriplex valdesii]]'' {{мали|Flores Olv.}} *''[[Atriplex vallenarensis]]'' {{мали|M.Rosas}} *''[[Atriplex velutinella]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex verrucifera]]'' {{мали|M.Bieb.}} *''[[Atriplex vesicaria]]'' {{мали|Heward ex Benth.}} *''[[Atriplex vestita]]'' {{мали|(Thunb.) Aellen}} *''[[Atriplex vulgatissima]]'' {{мали|Speg.}} *''[[Atriplex watsonii]]'' {{мали|A.Nelson ex Abrams}} *''[[Atriplex wolfii]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex yeelirrie]]'' {{мали|K.A.Sheph. & K.R.Thiele}} *''[[Atriplex zahlensis]]'' {{мали|Mouterde}} *''[[Atriplex × aptera]]'' {{мали|A.Nelson}} *''[[Atriplex × gustafssoniana]]'' {{мали|Tascher.}} *''[[Atriplex × neomexicana]]'' {{мали|Standl.}} *''[[Atriplex × northusanum]]'' {{мали|Wein}} *''[[Atriplex × odontoptera]]'' {{мали|Rydb.}} *''[[Atriplex × taschereaui]]'' {{мали|Stace}} {{div col end}} == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Лобода|*]] [[Категорија:Списоци на растителни видови|Лобода]] s7uyhmd9duxx7ajbxrbqyvnp4udaq6x 5590835 5590834 2026-07-12T09:50:06Z Bjankuloski06 332 5590835 wikitext text/x-wiki Ова е список на [[вид (биологија)|видови]] од родот [[лобода]] (''Atriplex'') прифатени од базата [[Plants of the World Online]] по податок од јуни 2022 година.<ref name="APC">{{нмс |title=''Atriplex'' |url=https://powo.science.kew.org/results?f=accepted_names%2Cspecies_f&page.size=480&q=Atriplex |publisher=Plants of the World Online |access-date=18 јуни 2022}}</ref> Видовите застапени во [[Македонија]] се обележани со ознаката {{вомак}}.<ref name="ФлораМак1.3">{{ФлораМак1.3|423-427}}</ref> {{div col|colwidth=35em}} *''[[Atriplex abata]]'' {{мали|I.M.Johnst.}} *''[[Atriplex acanthocarpa]]'' {{мали|(Torr.) S.Watson}} *''[[Atriplex acutibractea]]'' {{мали|R.H.Anderson}} *''[[Atriplex acutiloba]]'' {{мали|R.H.Anderson}} *''[[Atriplex aellenii]]'' {{мали|Sukhor.}} *''[[Atriplex alaschanica]]'' {{мали|Y.Z.Zhao}} *''[[Atriplex alces]]'' {{мали|Edginton & E.J.Thomps.}} *''[[Atriplex altaica]]'' {{мали|Sukhor.}} *''[[Atriplex amboensis]]'' {{мали|Schinz}} *''[[Atriplex ambrosioides]]'' {{мали|(L.) Crantz}} *''[[Atriplex ameghinoi]]'' {{мали|Speg.}} *''[[Atriplex amnicola]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} *''[[Atriplex angulata]]'' {{мали|Benth.}} *''[[Atriplex arazdajanica]]'' {{мали|Kopell}} *''[[Atriplex argentea]]'' {{мали|Nutt.}} *''[[Atriplex argentina]]'' {{мали|Speg.}} *''[[Atriplex asplundii]]'' {{мали|Standl.}} *''[[Atriplex atacamensis]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex aucheri]]'' {{мали|Moq.}} *''[[Atriplex australasica]]'' {{мали|Moq.}} *''[[Atriplex barclayana]]'' {{мали|(Benth.) D.Dietr.}} *''[[Atriplex belangeri]]'' {{мали|(Moq.) Boiss.}} *''[[Atriplex billardierei]]'' {{мали|(Moq.) Hook.f.}} *''[[Atriplex boecheri]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex braunii]]'' {{мали|A.Soriano}} *''[[Atriplex brenanii]]'' {{мали|Sukhor.}} *''[[Atriplex buchananii]]'' {{мали|(Kirk) Kirk ex Cheeseman}} *''[[Atriplex bunburyana]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex cana]]'' {{мали|Ledeb.}} *''[[Atriplex canescens]]'' {{мали|(Pursh) Nutt.}} *''[[Atriplex centralasiatica]]'' {{мали|Iljin}} *''[[Atriplex cephalantha]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex chapinii]]'' {{мали|I.M.Johnst.}} *''[[Atriplex chenopodioides]]'' {{мали|Batt.}} *''[[Atriplex chilensis]]'' {{мали|Colla}} *''[[Atriplex chizae]]'' {{мали|Rosas}} *''[[Atriplex cinerea]]'' {{мали|Poir.}} *''[[Atriplex clivicola]]'' {{мали|I.M.Johnst.}} *''[[Atriplex codonocarpa]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} *''[[Atriplex colerei]]'' {{мали|Maire}} *''[[Atriplex confertifolia]]'' {{мали|(Torr. & Frém.) S.Watson}} *''[[Atriplex congolensis]]'' {{мали|Sukhor.}} *''[[Atriplex coquimbana]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex cordifolia]]'' {{мали|J.M.Black}} *''[[Atriplex cordubensis]]'' {{мали|Gand. & Stuck.}} *''[[Atriplex cordulata]]'' {{мали|Jeps.}} *''[[Atriplex coriacea]]'' {{мали|Forssk.}} *''[[Atriplex cornigera]]'' {{мали|Domin}} *''[[Atriplex coronata]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex corrugata]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex costellata]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex coulteri]]'' {{мали|(Moq.) D.Dietr.}} *''[[Atriplex crassifolia]]'' {{мали|Ledeb.}} *''[[Atriplex crassipes]]'' {{мали|J.M.Black}} *''[[Atriplex crenatifolia]]'' {{мали|Chodat & Wilczek}} *''[[Atriplex crispa]]'' {{мали|D.Dietr.}} *''[[Atriplex cristata]]'' {{мали|Humb. & Bonpl. ex Willd.}} *''[[Atriplex cryptocarpa]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex cyclostegia]]'' {{мали|Standl.}} *''[[Atriplex davisii]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex dimorphostegia]]'' {{мали|Kar. & Kir.}} *''[[Atriplex dioica]]'' {{мали|Raf.}} *''[[Atriplex drymarioides]]'' {{мали|Standl.}} *''[[Atriplex eardleyae]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex eichleri]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex elachophylla]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex elegans]]'' {{мали|(Moq.) D.Dietr.}} *''[[Atriplex eremitis]]'' {{мали|Cranfield}} *''[[Atriplex erigavoensis]]'' {{мали|Thulin}} *''[[Atriplex erosa]]'' {{мали|A.E.Brueckner & I.Verd.}} *''[[Atriplex espostoi]]'' {{мали|Speg.}} *''[[Atriplex exilifolia]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex eximia]]'' {{мали|A.Soriano}} *''[[Atriplex farinosa]]'' {{мали|Forssk.}} *''[[Atriplex fera]]'' {{мали|(L.) Bunge}} *''[[Atriplex fissivalvis]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex flabelliformis]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} *''[[Atriplex flabellum]]'' {{мали|Bunge ex Boiss.}} *''[[Atriplex flavida]]'' {{мали|(S.C.Sand. & G.L.Chu) D.J.Keil & D.W.Taylor}} *''[[Atriplex fominii]]'' {{мали|Iljin}} *''[[Atriplex frankenioides]]'' {{мали|Moran}} *''[[Atriplex frigida]]'' {{мали|Speg.}} *''[[Atriplex fruticulosa]]'' {{мали|Jeps.}} *''[[Atriplex gardneri]]'' {{мали|(Moq.) D.Dietr.}} *''[[Atriplex garrettii]]'' {{мали|Rydb.}} *''[[Atriplex glabriuscula]]'' {{мали|Edmondston}} *''[[Atriplex glauca]]'' {{мали|L.}} *''[[Atriplex glaucescens]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex gmelinii]]'' {{мали|C.A.Mey. ex Bong.}} *''[[Atriplex graciliflora]]'' {{мали|M.E.Jones}} *''[[Atriplex griffithii]]'' {{мали|Moq.}} *''[[Atriplex halimus]]'' {{мали|L.}} *''[[Atriplex hollowayi]]'' {{мали|de Lange & D.A.Norton}} *''[[Atriplex holocarpa]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex hortensis]]'' {{мали|L.}} — градинарска лобода {{вомак}} *''[[Atriplex humifusa]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} *''[[Atriplex humilis]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex hymenelytra]]'' {{мали|(Torr.) S.Watson}} *''[[Atriplex hymenotheca]]'' {{мали|Moq.}} *''[[Atriplex hypoleuca]]'' {{мали|Nees}} *''[[Atriplex hystrix]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex iljinii]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex imbricata]]'' {{мали|(Moq.) D.Dietr.}} *''[[Atriplex incrassata]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex infrequens]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} *''[[Atriplex intermedia]]'' {{мали|R.H.Anderson}} *''[[Atriplex intracontinentalis]]'' {{мали|Sukhor}} *''[[Atriplex isatidea]]'' {{мали|Moq.}} *''[[Atriplex johnstonii]]'' {{мали|C.B.Wolf}} *''[[Atriplex jubata]]'' {{мали|S.Moore}} *''[[Atriplex julacea]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex klebergorum]]'' {{мали|M.C.Johnst.}} *''[[Atriplex kochiana]]'' {{мали|Maiden}} *''[[Atriplex laciniata]]'' {{мали|L.}} *''[[Atriplex laevis]]'' {{мали|Ledeb.}} *''[[Atriplex lampa]]'' {{мали|(Moq.) Gillies ex D.Dietr.}} *''[[Atriplex lanfrancoi]]'' {{мали|(Brullo & Pavone) G.Kadereit & Sukhor.}} *''[[Atriplex lapponica]]'' {{мали|Pojark.}} *''[[Atriplex lasiantha]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Atriplex lentiformis]]'' {{мали|(Torr.) S.Watson}} *''[[Atriplex leptocarpa]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex leuca]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex leucophylla]]'' {{мали|(Moq.) D.Dietr.}} *''[[Atriplex limbata]]'' {{мали|Benth.}} *''[[Atriplex lindleyi]]'' {{мали|Moq.}} *''[[Atriplex linearis]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex linifolia]]'' {{мали|Humb. & Bonpl. ex Willd.}} *''[[Atriplex lithophila]]'' {{мали|A.Soriano ex Múlgura}} *''[[Atriplex littoralis]]'' {{мали|L.}} *''[[Atriplex lobativalvis]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex longipes]]'' {{мали|Drejer}} *''[[Atriplex macropterocarpa]]'' {{мали|(Aellen) H.Eichler}} *''[[Atriplex madariagae]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex malvana]]'' {{мали|Aellen & Sauvage}} *''[[Atriplex matamorensis]]'' {{мали|A.Nelson}} *''[[Atriplex maximowicziana]]'' {{мали|Makino}} *''[[Atriplex mendozaensis]]'' {{мали|Speg.}} *''[[Atriplex micrantha]]'' {{мали|Ledeb.}} *''[[Atriplex mollis]]'' {{мали|Desf.}} *''[[Atriplex moneta]]'' {{мали|Bunge ex Boiss.}} *''[[Atriplex monilifera]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex montevidensis]]'' {{мали|Spreng.}} *''[[Atriplex morrisii]]'' {{мали|R.H.Anderson}} *''[[Atriplex muelleri]]'' {{мали|Benth.}} *''[[Atriplex muricata]]'' {{мали|Humb. & Bonpl. ex Willd.}} *''[[Atriplex myriophylla]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex nana]]'' {{мали|Parr-Sm.}} *''[[Atriplex nessorhina]]'' {{мали|S.W.L.Jacobs}} *''[[Atriplex nilotica]]'' {{мали|Sukhor.}} *''[[Atriplex nitrophiloides]]'' {{мали|Múlgura}} *''[[Atriplex nogalensis]]'' {{мали|Friis & M.G.Gilbert}} *''[[Atriplex nudicaulis]]'' {{мали|Boguslaw}} *''[[Atriplex nummularia]]'' {{мали|Lindl.}} *''[[Atriplex obconica]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} *''[[Atriplex oblongifolia]]'' {{мали|Waldst. & Kit.}} — долголисна лобода {{вомак}} *''[[Atriplex obovata]]'' {{мали|Moq.}} *''[[Atriplex oestophora]]'' {{мали|S.F.Blake}} *''[[Atriplex oreophila]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex ornata]]'' {{мали|Iljin}} *''[[Atriplex pacifica]]'' {{мали|A.Nelson}} *''[[Atriplex paludosa]]'' {{мали|R.Br.}} *''[[Atriplex pamirica]]'' {{мали|Iljin}} *''[[Atriplex pamparum]]'' {{мали|Griseb.}} *''[[Atriplex papillata]]'' {{мали|J.H.Willis}} *''[[Atriplex paradoxa]]'' {{мали|Nikitina}} *''[[Atriplex parishii]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex parryi]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex patagonica]]'' {{мали|(Moq.) D.Dietr.}} *''[[Atriplex patens]]'' {{мали|(Litv.) Iljin}} *''[[Atriplex patula]]'' {{мали|L.}} — разгранета лобода {{вомак}} *''[[Atriplex pedunculata]]'' {{мали|L.}} *''[[Atriplex perrieri]]'' {{мали|Leandri}} *''[[Atriplex peruviana]]'' {{мали|Moq.}} *''[[Atriplex philippica]]'' {{мали|Weinm.}} *''[[Atriplex philippii]]'' {{мали|R.E.Fr.}} *''[[Atriplex phyllostegia]]'' {{мали|(Torr. ex S.Watson) S.Watson}} *''[[Atriplex plebeia]]'' {{мали|Carmich.}} *''[[Atriplex polycarpa]]'' {{мали|(Torr.) S.Watson}} *''[[Atriplex portulacoides]]'' {{мали|L.}} *''[[Atriplex powellii]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex pratovii]]'' {{мали|Sukhor.}} *''[[Atriplex procumbens]]'' {{мали|Less.}} *''[[Atriplex prosopidum]]'' {{мали|I.M.Johnst.}} *''[[Atriplex prostrata]]'' {{мали|Boucher ex DC.}} — полегната лобода {{вомак}}{{efn|Полегнатата лобода во Македонија е застапена со подвидот копјеста лобода, т.е. ''Atriplex prostrata'' subsp. ''calotheca'' <small>(Rafn) M.A.Gust.</small>, [[синоним (таксономија)|синоним]] ''Atriplex hastata'' {{мали|L.}}}} *''[[Atriplex pseudocampanulata]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex pueblensis]]'' {{мали|Standl.}} *''[[Atriplex pumilio]]'' {{мали|R.Br.}} *''[[Atriplex pungens]]'' {{мали|Trautv.}} *''[[Atriplex pusilla]]'' {{мали|(Torr. ex S.Watson) S.Watson}} *''[[Atriplex quadrivalvata]]'' {{мали|Diels}} *''[[Atriplex quinii]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex quixadensis]]'' {{мали|Del Vitto, Múlgura & Peten.}} *''[[Atriplex recurva]]'' {{мали|d'Urv.}} *''[[Atriplex repanda]]'' {{мали|Phil.}} *''[[Atriplex repens]]'' {{мали|Roth}} *''[[Atriplex reptans]]'' {{мали|I.M.Johnst.}} *''[[Atriplex retusa]]'' {{мали|Gay}} *''[[Atriplex rhagodioides]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex robusta]]'' {{мали|Stutz, M.R.Stutz & S.C.Sand.}} *''[[Atriplex rosea]]'' {{мали|L.}} — розова лобода {{вомак}} *''[[Atriplex rusbyi]]'' {{мали|Britton}} *''[[Atriplex saccaria]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex sagittata]]'' {{мали|Borkh.}} *''[[Atriplex sagittifolia]]'' {{мали|Speg.}} *''[[Atriplex schugnanica]]'' {{мали|Iljin}} *''[[Atriplex semibaccata]]'' {{мали|R.Br.}} *''[[Atriplex semilunaris]]'' {{мали|Aellen}} *''[[Atriplex serenana]]'' {{мали|A.Nelson ex Abrams}} *''[[Atriplex sibirica]]'' {{мали|L.}} *''[[Atriplex sorianoi]]'' {{мали|Múlgura}} *''[[Atriplex spegazzinii]]'' {{мали|A.Soriano ex Múlgura}} *''[[Atriplex sphaeromorpha]]'' {{мали|Iljin}} *''[[Atriplex spinibractea]]'' {{мали|R.H.Anderson}} *''[[Atriplex spinifera]]'' {{мали|J.F.Macbr.}} *''[[Atriplex spinulosa]]'' {{мали|Paul G.Wilson}} *''[[Atriplex spongiosa]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex stipitata]]'' {{мали|Benth.}} *''[[Atriplex stocksii]]'' {{мали|(Wight) Boiss.}} *''[[Atriplex straminea]]'' {{мали|Stutz & G.L.Chu}} *''[[Atriplex sturtii]]'' {{мали|S.W.L.Jacobs}} *''[[Atriplex subcordata]]'' {{мали|Kitag.}} *''[[Atriplex suberecta]]'' {{мали|I.Verd.}} *''[[Atriplex sukhorukovii]]'' {{мали|Başköse & Yaprak}} *''[[Atriplex taltalensis]]'' {{мали|I.M.Johnst.}} *''[[Atriplex tampicensis]]'' {{мали|Standl.}} *''[[Atriplex tatarica]]'' {{мали|L.}} — татарска лобода {{вомак}} *''[[Atriplex tianschanica]]'' {{мали|U.P.Pratov}} *''[[Atriplex tichomirovii]]'' {{мали|Sukhor.}} *''[[Atriplex tornabenei]]'' {{мали|Tineo ex Guss.}} *''[[Atriplex torreyi]]'' {{мали|(S.Watson) S.Watson}} *''[[Atriplex truncata]]'' {{мали|(Torr.) A.Gray}} *''[[Atriplex tularensis]]'' {{мали|Coville}} *''[[Atriplex turbinata]]'' {{мали|(R.H.Anderson) Aellen}} *''[[Atriplex turcica]]'' {{мали|Başköse & Yaprak}} *''[[Atriplex turcomanica]]'' {{мали|(Moq.) Boiss.}} *''[[Atriplex undulata]]'' {{мали|(Moq.) D.Dietr.}} *''[[Atriplex valdesii]]'' {{мали|Flores Olv.}} *''[[Atriplex vallenarensis]]'' {{мали|M.Rosas}} *''[[Atriplex velutinella]]'' {{мали|F.Muell.}} *''[[Atriplex verrucifera]]'' {{мали|M.Bieb.}} *''[[Atriplex vesicaria]]'' {{мали|Heward ex Benth.}} *''[[Atriplex vestita]]'' {{мали|(Thunb.) Aellen}} *''[[Atriplex vulgatissima]]'' {{мали|Speg.}} *''[[Atriplex watsonii]]'' {{мали|A.Nelson ex Abrams}} *''[[Atriplex wolfii]]'' {{мали|S.Watson}} *''[[Atriplex yeelirrie]]'' {{мали|K.A.Sheph. & K.R.Thiele}} *''[[Atriplex zahlensis]]'' {{мали|Mouterde}} *''[[Atriplex × aptera]]'' {{мали|A.Nelson}} *''[[Atriplex × gustafssoniana]]'' {{мали|Tascher.}} *''[[Atriplex × neomexicana]]'' {{мали|Standl.}} *''[[Atriplex × northusanum]]'' {{мали|Wein}} *''[[Atriplex × odontoptera]]'' {{мали|Rydb.}} *''[[Atriplex × taschereaui]]'' {{мали|Stace}} {{div col end}} == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Лобода|*]] [[Категорија:Списоци на растителни видови|Лобода]] osvhgoynf76xfpna04kz82hj1g9nnfj 10 1399517 5590848 2026-07-12T10:07:00Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{cite web |url = https://florabase.dpaw.wa.gov.au/browse/profile/{{{id|{{{1|{{#property:P3101|[[Category:FloraBase template with no id set]]}}}}}}}} |title = {{{name|{{{2|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}} |work = FloraBase |publisher = Министерство за биоразновидност, природозаштита и знаменитости, Влада на Западна Австралија |access-date = {{{access-date|{... 5590848 wikitext text/x-wiki {{cite web |url = https://florabase.dpaw.wa.gov.au/browse/profile/{{{id|{{{1|{{#property:P3101|[[Category:FloraBase template with no id set]]}}}}}}}} |title = {{{name|{{{2|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}} |work = FloraBase |publisher = Министерство за биоразновидност, природозаштита и знаменитости, Влада на Западна Австралија |access-date = {{{access-date|{{{accessdate|}}}}}} }}<includeonly>{{#invoke:EditAtWikidata|showMessage|pid=P3101|{{{id|{{{1|}}}}}}}}{{#if:{{{id|}}}{{{1|}}}|{{Провери на Википодатоците|property=P3101|value={{{id|{{{1|}}}}}}|category=FloraBase ID}}}}</includeonly><noinclude> {{документација}} [[Категорија:Предлошки за наводи за ботаника]] [[Категорија:Предлошки за надворешни врски за ботаника]] [[Категорија:Надворешни врски што користат википодатоци]] </noinclude> 5wydv6zrhgnhej3t1ek6ahr3b5usrdv 5590849 5590848 2026-07-12T10:07:16Z Bjankuloski06 332 5590849 wikitext text/x-wiki {{cite web |url = https://florabase.dpaw.wa.gov.au/browse/profile/{{{id|{{{1|{{#property:P3101|}}}}}}}} |title = {{{name|{{{2|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}} |work = FloraBase |publisher = Министерство за биоразновидност, природозаштита и знаменитости, Влада на Западна Австралија |access-date = {{{access-date|{{{accessdate|}}}}}} }}<includeonly>{{#invoke:EditAtWikidata|showMessage|pid=P3101|{{{id|{{{1|}}}}}}}}{{#if:{{{id|}}}{{{1|}}}|{{Провери на Википодатоците|property=P3101|value={{{id|{{{1|}}}}}}|category=FloraBase ID}}}}</includeonly><noinclude> {{документација}} [[Категорија:Предлошки за наводи за ботаника]] [[Категорија:Предлошки за надворешни врски за ботаника]] [[Категорија:Надворешни врски што користат википодатоци]] </noinclude> so6z4ilaifu12mg07rlznmg2w5c4z69 5590850 5590849 2026-07-12T10:07:50Z Bjankuloski06 332 5590850 wikitext text/x-wiki {{cite web |url = https://florabase.dpaw.wa.gov.au/browse/profile/{{{id|{{{1|{{#property:P3101|}}}}}}}} |title = {{{name|{{{2|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}} |work = FloraBase |publisher = Министерство за биоразновидност, природозаштита и знаменитости, Влада на Западна Австралија |access-date = {{{access-date|{{{accessdate|}}}}}} }} {{en}}<includeonly>{{#invoke:EditAtWikidata|showMessage|pid=P3101|{{{id|{{{1|}}}}}}}}{{#if:{{{id|}}}{{{1|}}}|{{Провери на Википодатоците|property=P3101|value={{{id|{{{1|}}}}}}|category=FloraBase ID}}}}</includeonly><noinclude> {{документација}} [[Категорија:Предлошки за наводи за ботаника]] [[Категорија:Предлошки за надворешни врски за ботаника]] [[Категорија:Надворешни врски што користат википодатоци]] </noinclude> 9371h806d5e60hn83ih71oir47wnur0 10 1399518 5590853 2026-07-12T10:10:47Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: Предлошка:Автотаксономија/Лобода 5590853 wikitext text/x-wiki Предлошка:Автотаксономија/Лобода 5yzyqaex1v14a7l7v5kwtl93qtbdy7p 5590854 5590853 2026-07-12T10:11:03Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Предлошка:Автотаксономија/Лобода]] 5590854 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Предлошка:Автотаксономија/Лобода]] 49s362tb3714t4q8xl3lcnc9d34zwdv 10 1399519 5590855 2026-07-12T10:11:53Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Лобода |parent=Диволободови |refs={{наведено списание|last1=Fuentes-Bazan|first1=Susy|last2=Uotila|first2=Pertti|last3=Borsch|first3=Thomas|title=A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae)|url=http://www.bioone.org/doi/pdf/10.3372/wi.42.42101|journal=Willdenowia|... 5590855 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Лобода |parent=Диволободови |refs={{наведено списание|last1=Fuentes-Bazan|first1=Susy|last2=Uotila|first2=Pertti|last3=Borsch|first3=Thomas|title=A novel phylogeny-based generic classification for Chenopodium sensu lato, and a tribal rearrangement of Chenopodioideae (Chenopodiaceae)|url=http://www.bioone.org/doi/pdf/10.3372/wi.42.42101|journal=Willdenowia|volume=42|issue=1|year=2012|pages=5–24|issn=0511-9618|doi=10.3372/wi.42.42101|s2cid=84871443}} }} odfx3soh9rcqx03pckty38gqfmlpqiu 6 1399520 5590881 2026-07-12T10:57:26Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/e1QuhNK3QV536UUUUv8WTJoA5wM.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Легенда за есента |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5590881 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/e1QuhNK3QV536UUUUv8WTJoA5wM.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Легенда за есента |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} 8zscnb32ug3oltpu0s1m47v43uupedt 14 1399521 5590885 2026-07-12T11:03:27Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Катпов}} {{рв|Atriplex}} [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Хаплофити]] 5590885 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Atriplex}} [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Хаплофити]] rik617mt36e0cxb7z1mnncyhguo9azr 5590886 5590885 2026-07-12T11:03:57Z Bjankuloski06 332 отстранета [[Категорија:Хаплофити]]; додадена [[Категорија:Халофити]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5590886 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Atriplex}} [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Халофити]] 1kv33k1k7jvasoqbs2guyehdsdgwmqg 14 1399522 5590889 2026-07-12T11:06:46Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Катпов|Псевдожитарка}} {{рв|Pseudocereals}} [[Категорија:Јадливи оревести плодови и семки]] [[Категорија:Житарки]] 5590889 wikitext text/x-wiki {{Катпов|Псевдожитарка}} {{рв|Pseudocereals}} [[Категорија:Јадливи оревести плодови и семки]] [[Категорија:Житарки]] jedwwaarfp8kk0khb52k0855yq8qxd1 5590890 5590889 2026-07-12T11:07:25Z Bjankuloski06 332 5590890 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Pseudocereals}} [[Категорија:Јадливи оревести плодови и семки]] [[Категорија:Житарки]] ltiiblxpw5ays7rbmatb4k0dqmc6396 14 1399523 5590918 2026-07-12T11:28:13Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Растенија опишани во|2023}} 5590918 wikitext text/x-wiki {{Растенија опишани во|2023}} l4vrmkw9wzr7fy22ybccc7ijcv9oag1 0 1399524 5590921 2026-07-12T11:57:41Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1363355567|Petiole (botany)]]“ 5590921 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pyrus_calleryana_leaf_1.jpg|десно|мини|303x303пкс|Лист од ''Pyrus calleryana'' со лисна петелка]] '''Лисна петелка''' или '''лисна дршка (petiola)''' - дршка што го прицврстува [[Лист|листот]] за гранчињата, гранките или стеблата на растението. Поимите петиолатни и апетиолатни се применуваат, соодветно, на лисја со и без петелки. == Опис == [[Податотека:Crimson_Red_Rhubarb.JPG|мини|Собрани лисни петелки од рабарбара заедно со листовите]] [[Податотека:Acacia_koa_with_phyllode_between_the_branch_and_the_compound_leaves.JPG|десно|мини|220x220пкс|''<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Acacia_koa" rel="mw:ExtLink" title="Acacia koa" class="cx-link" data-linkid="14">Acacia koa</a>'' со филод помеѓу гранката и [[Лист|сложените листови]]]] [[Податотека:繁花薯豆_Elaeocarpus_multiflorus_20220911103816_01.jpg|мини|200x200пкс|Пулвини на двата краја на петелките на ''[[Elaeocarpus multiflorus]]'']] Дршка или петелка е делот што го прицврстува листот за остатокот од растението.<ref name="Beentje-2010">{{Наведена книга|title=The Kew plant glossary|last=Beentje|first=H.|publisher=Kew Publishing|year=2010|isbn=9781842464229|location=London}}</ref> {{Rp|87}}<ref name="Mauseth-2003">{{Наведена книга|title=Botany: An Introduction to Plant Biology|last=Mauseth|first=James D|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2003|isbn=0-7637-2134-4}}</ref> {{Rp|171}} Кај некои видови, петелката може да го врти листот за да биде свртен кон сонцето, со што се оптимизира изложеноста на сончева светлина.<ref name="Capon-2022">{{Наведена книга|url=https://www.hachettebookgroup.com/titles/brian-capon/botany-for-gardeners-fourth-edition/9781643261430/?lens=timber-press|title=Botany for Gardeners: An Introduction to the Science of Plants|last=Capon|first=Brian|date=July 2022|publisher=Timber Press|isbn=978-1643261430|edition=4|location=Portland|access-date=2023-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927235634/https://www.hachettebookgroup.com/titles/brian-capon/botany-for-gardeners-fourth-edition/9781643261430/?lens=timber-press|archive-date=2023-09-27}}</ref> <ref name="TAFE NSW">{{Наведена мрежна страница|url=https://sielearning.tafensw.edu.au/floristry/References/Parts%20of%20a%20leaf.htm|title=Parts of a leaf|work=TAFE NSW|publisher=New South Wales Government|archive-url=https://web.archive.org/web/20200623084019/https://sielearning.tafensw.edu.au/floristry/References/Parts%20of%20a%20leaf.htm|archive-date=2020-06-23|accessdate=2020-06-22}}</ref> Кај листовите со петелки, дршката на листот може да биде долга (како кај листовите од целер и рабарбара) или кратка (на пр. босилек). Кога е целосно отсутна, [[Лиска (лист)|лиската]] се прицврстува непосредно на стеблото и листот се нарекува [[Сесилност|седечки]] или апетиолатен. Потпетелните листови имаат многу кратки петелки и може да изгледаат неподвижно.<ref name="Mauseth-2003">{{Наведена книга|title=Botany: An Introduction to Plant Biology|last=Mauseth|first=James D|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2003|isbn=0-7637-2134-4}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMauseth2003">Mauseth, James D (2003). ''Botany: An Introduction to Plant Biology''. Jones & Bartlett Learning. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7637-2134-4|<bdi>0-7637-2134-4</bdi>]].</cite></ref> {{Rp|157}}Семејството на метли, [[Orobanchaceae]], е пример за [[таксон]] во кој листовите се секогаш неподвижни.<ref name="Stace-2010">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9780521707725|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|author-link=Stace, C. A.}}</ref> {{Rp|639}} Кај некои други растителни групи, како што е родот ''<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Veronica_(plant)" rel="mw:ExtLink" title="Veronica (plant)" class="cx-link" data-linkid="28">Veronica</a>'', кај различни видови може да се појават листови со петелки и седечки листови.<ref name="Stace-2010" /> {{Rp|584}} Кај тревите ([[Треви|Poaceae]]), листовите се апетиолни (без дршки), но [[Лиска (лист)|лиската]] на листот може да се стесни на спојот со обвивката на листот за да се образува [[псевдопетелка]], како кај ''Pseudosasa japonica''.<ref name="Heywood-2007">{{Наведена книга|title=Flowering plant families of the world|last=Heywood|first=V.H.|last2=Brummitt|first2=R.K.|last3=Culham|first3=A.|last4=Seberg|first4=O.|publisher=Firefly Books|year=2007|isbn=9781554072064|location=New York}}</ref> {{Rp|391}} Кај растенијата со [[Лист|сложени листови]], ливчињата се прикачени во продолжение на петелката наречена [[рахис]].<ref name="Beentje-2010">{{Наведена книга|title=The Kew plant glossary|last=Beentje|first=H.|publisher=Kew Publishing|year=2010|isbn=9781842464229|location=London}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBeentje2010">Beentje, H. (2010). ''The Kew plant glossary''. London: Kew Publishing. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9781842464229|<bdi>9781842464229</bdi>]].</cite></ref> {{Rp|98}} Секое ливче може да биде прикачено на рахисот со кратко стебло наречено петелкиче (мала петелка).<ref name="Beentje-2010" /> {{Rp|87}}Може да има надуени делови на двата краја од петелката познати како пулвина (еднина = pulvinus)<ref name="Beentje-2010" /> {{Rp|97}}кои се составени од флексибилно ткиво кое овозможува движење на листот. Пулвините се чести кај [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Бобови|Fabaceae]] и семејството Marantaceae. Кај некои растенија, петелките се сплескани и проширени и стануваат филоиди (исто така познати како филодии или кладофили), а вистинските листови може да бидат намалени или отсутни. Така, филоидите почнуваат да ги извршуваат функциите на листот. Филоидите се чести во [[Род (биологија)|родот]] ''[[Акација|Acacia]]'', особено во австралискиот вид, кој некогаш се наоѓал во подродот ''Acacia'' ''Phyllodineae'' . Кај ''Acacia koa'', филодите се кожести и дебели, што му овозможува на дрвото да преживее стресни средини. Петелката им овозможува на делумно потопените [[Водно растение|хидрофити]] да имаат лисја што лебдат на различни длабочини, при што петелката е помеѓу јазолот и стеблото. == Употреба == Кај растенија како што се [[рабарбара]] (''Rheum rhabarbarum''), [[целер]] (''[[Целер|Apium graveolens]]''), [[Артичока|артичоки]] и кардуни (''Cynara cardunculus''), дршките се одгледуваат како јадливи култури. Дршките на рабарбарата растат непосредно од [[Ризом|ризомот]] и го даваат листот на својот крај. Ботанички, се категоризира како зеленчук, но кулинарски, почесто се користи како овошје.<ref>{{Наведена книга|title=Rhubarb: The Wondrous Drug|last=Foust|first=Clifford M.|publisher=Princeton University Press|year=1992|isbn=0-691-08747-4|location=Princeton}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://highaltituderhubarb.com/|title=High Altitude Rhubarb|work=Highaltituderhubarb.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530212249/https://highaltituderhubarb.com/|archive-date=30 May 2022|accessdate=9 June 2022}}</ref> == Поврзано == * * [[Цветна дршка]] * [[Прилисник]] == Наводи == == Надворешни врски == * {{Cite Collier's|wstitle=Petiole}} [[Категорија:Растителна морфологија]] adrna5hbvai7oj1gkcxbk7f4nau1u4p